Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 13823 287353 251431 2026-05-23T06:46:23Z Gleb Leo 2440 287353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ssvb" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 1.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|''Zamiest pradmowy.''}} {{Водступ|2|em}}Kožny narod na świecie maje pamiatki swajej minuŭščyny, maje swaich słaŭnych ludziej. Kožny narod i hetyja pamiatki i hetych ludziej šanuje, jak najdaražejšy skarb narodny. {{Водступ|2|em}}Majeć tak-ža swaje pamiatki, swaje świataści i naš narod Biełaruski. {{Водступ|2|em}}Užo minuła bolš paŭtysiačy hadoŭ, jak Biełarusy stalisia narodam i pačali dumać, naskolki im pazwalali wonkawyja abstawiny, swaju biełaruskuju dumku. A dumańnie Biełarusaŭ nia bylo biazpłodnym. Narod biełaruski dumaŭ i twaryŭ swaju ŭłasnuju biełaruskuju kulturu. Jak wynik hetaj narodnaj tworčaści, my majem nia mała rukapisnych i asabliwa drukawanych biełaruskich knih — biblejskich, bohasłužebnych, knihi zakonaŭ, žyćciapisy światych, letapisi, apawiadańni, roznaha rodu akty, hramaty i inš. {{Водступ|2|em}}Usie hetyja pamiatki biełaruskaj kultury znachodziacca pierawažna ŭ Wilenskim Centralnym Archiwie i Wilenskaj Uniwersyteckaj Bibliatecy, ŭ Wiciebskim Centralnym Archiwie, ŭ Pietrahradzkaj Publičnaj Bibliatecy, ŭ Rumiancaŭskim Muzei ŭ Maskwie, ŭ Maskoŭskim Archiwie Min. Justycyi, a tak-ža pa niekatorych bibliatekach i archiwach Zachodniaj Eŭropy. {{Водступ|2|em}}Prypaminajučy biełaruskaje kulturnaje bahaćcie, treba nam pradusim pašukać hałoŭnaj pryčyny bujnaha jaho rostu. {{Водступ|2|em}}Adnej z pieršych i hałoŭnych pryčyn rostu biełaruskaj kultury, biazumoŭna, źjaŭlajecca drukarstwa na Biełarusi. Dziakujučy drukarstwu, kožnaja zdabyča kultury prodkaŭ našych lahčej mahła dastawacca ŭ spadčynie nawiejšym pakaleńniam i lahčej mahła dalej raźwiwacca i pašyracca.<noinclude></noinclude> cdqs16wzab0u048soykrlojtn9evt4v 104 13854 287331 41250 2026-05-23T05:36:47Z Gleb Leo 2440 287331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''I. Pačatak drukarstwa naahuł i jaho značeńnie'''}} Doŭha čaławiek dumaŭ ab sposabie ŭtrywaliwańnia i pašyrańnia swaich dumak, až pakul nia prydumaŭ znakaŭ, jakija nazwaŭ litarami. Hetymi litarami na roznych draŭlanych i kamiennych plitach, a paśla i na papiery staŭ jon abaznačać słowy, wyražajučyja dumki jahonyja. Ale, zdabyŭšy hety sposab zamacawać swaje dumki i padzialicca imi z inšymi, tworčy duch čaławieka na hetym nia spyniŭsia, a imknuŭsia da dalejšaha ražwićcia i da što-raz to bolšaha palepšańnia hetaha sposabu. I ničoha dziŭnaha. Lohka sabie pradstawić, jak mnoha trudoŭ wymahała pisańnie i pierapiswańnie knižak, choć-by nawat i nia husinym, a stalowym piarom, i jak dziela hetaha niamnohija mieli da knižki dostup! Ale čaho tolki čaławiek nia pieramoža, čaho tolki nia wydumaje! Dyk pieramoh jon u kancy niawyhodu i ŭsie niedachwaty pisanaj rukoj knižki. Čaławiek dadumaŭsia, što kali wyrazać, ci adlić z jakoha metalu litary, dyk možna z ich skłaści jakija chočaš słowy i wyražeńni, a paśla možna ich lahčej, chutčej i adrazu ŭ bolšym liku adbić na papiery. Prydumaŭ čaławiek druk. „Wydumka skłaści knižku ruchomymi čarankami — kaža praf. I. Świencicki („Počatki knihopiečatania na ziemlach Ukrainy“) i adbić z ich značny lik<noinclude></noinclude> hoqgwmmhzgg10diubwridgtowxvcqgg 287333 287331 2026-05-23T05:37:37Z Gleb Leo 2440 287333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''I. Pačatak drukarstwa naahuł i jaho značeńnie.'''}} Doŭha čaławiek dumaŭ ab sposabie ŭtrywaliwańnia i pašyrańnia swaich dumak, až pakul nia prydumaŭ znakaŭ, jakija nazwaŭ litarami. Hetymi litarami na roznych draŭlanych i kamiennych plitach, a paśla i na papiery staŭ jon abaznačać słowy, wyražajučyja dumki jahonyja. Ale, zdabyŭšy hety sposab zamacawać swaje dumki i padzialicca imi z inšymi, tworčy duch čaławieka na hetym nia spyniŭsia, a imknuŭsia da dalejšaha ražwićcia i da što-raz to bolšaha palepšańnia hetaha sposabu. I ničoha dziŭnaha. Lohka sabie pradstawić, jak mnoha trudoŭ wymahała pisańnie i pierapiswańnie knižak, choć-by nawat i nia husinym, a stalowym piarom, i jak dziela hetaha niamnohija mieli da knižki dostup! Ale čaho tolki čaławiek nia pieramoža, čaho tolki nia wydumaje! Dyk pieramoh jon u kancy niawyhodu i ŭsie niedachwaty pisanaj rukoj knižki. Čaławiek dadumaŭsia, što kali wyrazać, ci adlić z jakoha metalu litary, dyk možna z ich skłaści jakija chočaš słowy i wyražeńni, a paśla možna ich lahčej, chutčej i adrazu ŭ bolšym liku adbić na papiery. Prydumaŭ čaławiek druk. „Wydumka skłaści knižku ruchomymi čarankami — kaža praf. I. Świencicki („Počatki knihopiečatania na ziemlach Ukrainy“) i adbić z ich značny lik<noinclude></noinclude> 2f8vtca2uho566lhcyae6grzlmauz5l 287354 287333 2026-05-23T06:46:36Z Gleb Leo 2440 287354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gleb Leo" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''I. Pačatak drukarstwa naahuł i jaho značeńnie.'''}} Doŭha čaławiek dumaŭ ab sposabie ŭtrywaliwańnia i pašyrańnia swaich dumak, až pakul nia prydumaŭ znakaŭ, jakija nazwaŭ litarami. Hetymi litarami na roznych draŭlanych i kamiennych plitach, a paśla i na papiery staŭ jon abaznačać słowy, wyražajučyja dumki jahonyja. Ale, zdabyŭšy hety sposab zamacawać swaje dumki i padzialicca imi z inšymi, tworčy duch čaławieka na hetym nia spyniŭsia, a imknuŭsia da dalejšaha ražwićcia i da što-raz to bolšaha palepšańnia hetaha sposabu. I ničoha dziŭnaha. Lohka sabie pradstawić, jak mnoha trudoŭ wymahała pisańnie i pierapiswańnie knižak, choć-by nawat i nia husinym, a stalowym piarom, i jak dziela hetaha niamnohija mieli da knižki dostup! Ale čaho tolki čaławiek nia pieramoža, čaho tolki nia wydumaje! Dyk pieramoh jon u kancy niawyhodu i ŭsie niedachwaty pisanaj rukoj knižki. Čaławiek dadumaŭsia, što kali wyrazać, ci adlić z jakoha metalu litary, dyk možna z ich skłaści jakija chočaš słowy i wyražeńni, a paśla možna ich lahčej, chutčej i adrazu ŭ bolšym liku adbić na papiery. Prydumaŭ čaławiek druk. „Wydumka skłaści knižku ruchomymi čarankami — kaža praf. I. Świencicki („Počatki knihopiečatania na ziemlach Ukrainy“) i adbić z ich značny lik<noinclude></noinclude> ko1wmi8akzdmrmino52qml236lk7p42 104 14099 287324 42076 2026-05-23T05:32:18Z Gleb Leo 2440 287324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gleb Leo" /></noinclude>ŭ sabie nowyja dumki, nowyja idei, nowyja zdabytki tworčaha ludzkoha duchu. Da wynachodu druku ŭsia aświeta ŭ Eŭropie badaj wyklučna znachodziłasia ŭ rukach duchawienstwa, i kožnaja nowaja tworčaja dumka tahočasnaha čaławieka musiła prachodzić praz sita religijnaha pahladu manacha-letapisca. Druk-ža pawoli dumku ludzkuju wywieŭ na šyroki świet i addali jaje na sud šyrokaj ludzkoj suspolnaści, robiačy jaje hetym ułasnaściu ahulna ludzkaj i wystawiŭ jaje na krytyku, dapamahajučy joj da dalejšaha raźwićcia. Da wynachodu druku knižki pisany byli ŭ Eŭropie badaj wyklučna pałacinsku i hetym samym byli dastupny tolki dla niamnohich aświečanych i bahatych słajoŭ hramadzianstwa; druk-ža, razychodziačysia najšyrej i najhłybiej, prymusili niažywuju ŭžo mowu łacinskuju ustupać pawoli miejsca žywym narodnym mowam, dapamahajučy hetak paŭstawać nowym narodam i hramadzianstwam z nowym źmiestam žyćcia. Słowam, pieršyja drukary dziela wažnaści drukawanaha słowa słušna mohuć być nazwany twarcami i zahadčykami sučasnaj kultury i cywilizacyi. {{Цэнтар|[[File:Матчын дар (1918). Узор 7.png|100px]]}}<noinclude></noinclude> lhei264nbp81xsxn805fvjerxxb60ly 104 14100 287332 42090 2026-05-23T05:37:26Z Gleb Leo 2440 287332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''II. Pačatki drukarstwa biełaruskaha i ahałam uschodnia-sławianskaha.'''}} Drukarskaja štuka, jak my ŭžo adznačyli, pačaŭšysia ŭ Niamieččynie, pawoli pašyrałasia na susiednija krainy i ŭrešcie dakaciłasia da sławian, jak da zachodnich, tak da paŭdzionnych i ŭschodnich, heta znača: da Čechaŭ, Palakoŭ, Serbaŭ i Baŭharaŭ, Biełarusaŭ, Maskoŭcaŭ i Ukraincaŭ. Adnak, heta štuka dachodziła da sławianskich narodaŭ pawoli, asabliwa da sławian uschodnich, jak najdalej lažačych ad Zachodniaj Eŭropy. I dziela hetaha Biełarusy, Ukraincy i Maskoŭcy, nia mohučy dawoli doŭhi čas zasnawać drukarstwa ŭ swaich krajoch, byli prymušany karystać z drukarniaŭ swaich najbližejšych susiedziaŭ. Z zachodnich sławian, jak my ŭžo ŭspaminali, pieršyja paznalisia z drukarstwam 1476 h. Čechi ŭ Prazie i ŭ 1491 h. Palaki ŭ Krakawie. Ad hetych, jak najbližejšych susiedziaŭ, drukarstwa dastałosia da sławian paŭdzionnych: Serbaŭ i Baŭharaŭ u Cetinii 1493 h. Ale nas tut cikawiać druki ŭschodnia-sławianskija, druki prodkaŭ troch sławianskich narodaŭ: Biełarusaŭ, Ukraincaŭ i Maskoŭcaŭ. Pieršyja drukawanyja kirylicaj knižki ŭ stara-sławianskaj mowie, praznačanyja pradusim dla Biełarusi i Ukrainy, byli drukawany nie na Baćkaŭščynie,<noinclude></noinclude> 81tzd32ohjb2szsrx2k67l91yzbk6k7 287355 287332 2026-05-23T06:47:08Z Gleb Leo 2440 287355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gleb Leo" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''II. Pačatki drukarstwa biełaruskaha i ahałam uschodnia-sławianskaha.'''}} Drukarskaja štuka, jak my ŭžo adznačyli, pačaŭšysia ŭ Niamieččynie, pawoli pašyrałasia na susiednija krainy i ŭrešcie dakaciłasia da sławian, jak da zachodnich, tak da paŭdzionnych i ŭschodnich, heta znača: da Čechaŭ, Palakoŭ, Serbaŭ i Baŭharaŭ, Biełarusaŭ, Maskoŭcaŭ i Ukraincaŭ. Adnak, heta štuka dachodziła da sławianskich narodaŭ pawoli, asabliwa da sławian uschodnich, jak najdalej lažačych ad Zachodniaj Eŭropy. I dziela hetaha Biełarusy, Ukraincy i Maskoŭcy, nia mohučy dawoli doŭhi čas zasnawać drukarstwa ŭ swaich krajoch, byli prymušany karystać z drukarniaŭ swaich najbližejšych susiedziaŭ. Z zachodnich sławian, jak my ŭžo ŭspaminali, pieršyja paznalisia z drukarstwam 1476 h. Čechi ŭ Prazie i ŭ 1491 h. Palaki ŭ Krakawie. Ad hetych, jak najbližejšych susiedziaŭ, drukarstwa dastałosia da sławian paŭdzionnych: Serbaŭ i Baŭharaŭ u Cetinii 1493 h. Ale nas tut cikawiać druki ŭschodnia-sławianskija, druki prodkaŭ troch sławianskich narodaŭ: Biełarusaŭ, Ukraincaŭ i Maskoŭcaŭ. Pieršyja drukawanyja kirylicaj knižki ŭ stara-sławianskaj mowie, praznačanyja pradusim dla Biełarusi i Ukrainy, byli drukawany nie na Baćkaŭščynie,<noinclude></noinclude> msnxi0ztk5rrhlmq1kxiru255tviaii 104 14106 287325 46975 2026-05-23T05:32:43Z Gleb Leo 2440 287325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gleb Leo" /></noinclude>dałučana da Polščy, čaho jon byŭ wialikim praciŭnikam, dyk i apieka nad drukarstwam była hetmanu nie ŭ haławie. Iznoŭ I. Fiodorow byŭ prymušany šukać bolš udziačnaha hruntu dla swajej idejnaj drukarskaj dziejalnaści. Iznoŭ biare jon siamju, drukarskija pryłady, zabłudaŭskija i maskoŭskija knižki i kala 1572 h. pieranosicca ŭ Lwoŭ, dzie i zakładaje drukarniu. Woś, z hetaj drukarni u 1574 h. 15-ha lutaha wychodzić „Apostoł“, — pieršaja drukawanaja knižka na ŭkrainskaj ziamli. Takim čynam u 1924 h., minuła 350 hadoŭ ad času nadrukawańnia pieršaj knižki na ziamli Ukrainskaj i 360 hadod ad nadrukawańnia pieršaj knižki na ziamli Maskoŭskaj, a sioleta, ŭ 1925 h. u sakawiku miesiacy minuła 400 hadoŭ ad nadrukawańnia pieršaj knižki na ziamli Biełaruskaj i ŭ mowie značna prybližanaj da mowy biełaruskaj. Biełaruski Skaryna i časam, i rodnym miejscam, i hłybinioj idei, i likam nadrukawanych knižak značna apiaredziŭ swaich susiedziaŭ: Ukraincaŭ i Maskoǔcaŭ. Dyk nad im-ža ŭ dalejšym i zatrymajmosia. {{Цэнтар|[[File:Матчын дар (1918). Узор 7.png|100px]]}}<noinclude></noinclude> b9l6tr507nwk336vh88ti1sxfgquu6i 104 14107 287334 67864 2026-05-23T05:38:03Z Gleb Leo 2440 287334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''III. Čas, u jakim żyŭ Fr. Skaryna.'''}} Čas, u jakim žyŭ Fr. Skaryna, ŭ historyi Biełarusi adznačajecca, jak čas najbolšaha raźwićcia Biełaruskaha narodu, jak załataja para ŭ žyćci jahonym. Padstawy, ci lepš skazać zarodki takoha raźwićcia ŭ Skarynaŭski čas — narod naš wynies z swajej minuŭščyny. Narod naš za čas swajej poŭnaj samabytnaści da XIII st. i za čas swajho tak-ža całkom wolnaha, ale supolnaha z Litoŭcami žyćcia ŭ XIII i ŭ XIV st. sfarmawaŭsia ŭžo ŭ wyraznuju nacyju, a tak-ža nabraŭ palityčnaha i kulturnaha hartu. Kali biełaruska - litoŭskaja dziaržawa dziela roznych pryčyn była prymušana ŭ 1386 h. zhadzicca na ŭniju z Polščaj, to, chacia dumka samoj unii užo tady razhladała hetu dziaržawu, jak častku polskaha haspadarstwa, to ŭsio-ž ad hetaj unii ažno da ŭnii Lublinskaj 1569 hodu samastojnaść Biełaruska-Litoŭskaj Dziaržawy, a hetym samym i našaha narodu, astałasia istnawać dalej. Nawat asnaŭnaja dumka ŭnii, — kab dla biełaruska-litoŭskaj dziaržawy byŭ Karol Polski i adnačasna Wialiki Kniaź Litoŭski u adnej asobie, ŭ palityčnym žyćci našaha kraju nie zmahła ŭtrymacca. Wialikija kniazi biełaruska-litoŭskija, jak haspadary kraju, časta byli roznyja ad asoby karala polskaha, a zaležyli ad jaho tolki farmalna, na papiery, prysiahajučy na wiernaść karonie polskaj.<noinclude></noinclude> kzarijllgm7eqdu1ax8xg2ao5io1n9u 287356 287334 2026-05-23T06:47:25Z Gleb Leo 2440 287356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gleb Leo" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''III. Čas, u jakim żyŭ Fr. Skaryna.'''}} Čas, u jakim žyŭ Fr. Skaryna, ŭ historyi Biełarusi adznačajecca, jak čas najbolšaha raźwićcia Biełaruskaha narodu, jak załataja para ŭ žyćci jahonym. Padstawy, ci lepš skazać zarodki takoha raźwićcia ŭ Skarynaŭski čas — narod naš wynies z swajej minuŭščyny. Narod naš za čas swajej poŭnaj samabytnaści da XIII st. i za čas swajho tak-ža całkom wolnaha, ale supolnaha z Litoŭcami žyćcia ŭ XIII i ŭ XIV st. sfarmawaŭsia ŭžo ŭ wyraznuju nacyju, a tak-ža nabraŭ palityčnaha i kulturnaha hartu. Kali biełaruska - litoŭskaja dziaržawa dziela roznych pryčyn była prymušana ŭ 1386 h. zhadzicca na ŭniju z Polščaj, to, chacia dumka samoj unii užo tady razhladała hetu dziaržawu, jak častku polskaha haspadarstwa, to ŭsio-ž ad hetaj unii ažno da ŭnii Lublinskaj 1569 hodu samastojnaść Biełaruska-Litoŭskaj Dziaržawy, a hetym samym i našaha narodu, astałasia istnawać dalej. Nawat asnaŭnaja dumka ŭnii, — kab dla biełaruska-litoŭskaj dziaržawy byŭ Karol Polski i adnačasna Wialiki Kniaź Litoŭski u adnej asobie, ŭ palityčnym žyćci našaha kraju nie zmahła ŭtrymacca. Wialikija kniazi biełaruska-litoŭskija, jak haspadary kraju, časta byli roznyja ad asoby karala polskaha, a zaležyli ad jaho tolki farmalna, na papiery, prysiahajučy na wiernaść karonie polskaj.<noinclude></noinclude> qrnhazsxp0t7dy86bbzav3dqj7bdi74 104 14110 287330 46352 2026-05-23T05:36:04Z Gleb Leo 2440 287330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>ludzkoj dumki, jaki damahaǔsia bolšaj pašany dla ǔsiaho ludzkoha, ziemskaha, suproć dumki duchawienstwa, zwaračaušaha ǔwahu blizu wyklučna na spravy wuzka-relihijnyja. Kirunak hety nia byǔ čužym i našym prodkam: heta jon pradusim skirawaǔ dumki Fr. Skaryny da jaho wialikaj drukarskaj i literaturnaj pracy dla swajho Biełaruskaha narodu. {{Цэнтар|[[File:Матчын дар (1918). Узор 11.png|100px]]}}<noinclude></noinclude> 3s81bm3xezu85cmivtb0om3gi88l5qr 104 14111 287335 67869 2026-05-23T05:38:33Z Gleb Leo 2440 287335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''IV. Żyćcio Fr. Skaryny.'''}} Nia mnoha wiestak dajšło da nas ab žyćci wialikaha biełaruskaha kulturnika Fr. Skaryny. I ničoha dziǔnaha: raz, što minuła ǔžo ad času Skaryny 400 hadoǔ z dobraj liškaj, a druhi raz, što Fr. Skaryna wialikimi swaimi dumkami apiaredziǔ sučasnaść swaju na cełyja stalećci. Dyk niamnohija jaho ǔ tyja časy razumieli i canili. Dziela hetaha mała zachawałasia i wiestak ab žyćci Fr. Skaryny. Siańnia, kali adbyvajecca wialikaja sprawa kulturnaha adradžeńnia Biełaruskaha narodu, dziela jakoha jašče 400 hadoǔ nazad Fr. Skaryna zasiawaǔ ziernie i zakładaǔ asnowy, my jasna adčuwajem niedachwat wiestak ab Skarynie i prymušany źbirać ab im choć toje, što da nas dajšło. Hetak bywaje badaj zaǔsiody z wialikimi ludźmi! Čas naradzinaǔ Fr. Skaryny prypadaje bolš-mienš na 1490 h. Wiedamym jość, što Skaryna ǔ 1504 h. pastupiǔ u Krakaǔski uniwersytet, u jaki prymali kandydataǔ, mieǔšych nia mienš 14 hadoǔ ad rodu, znača, pryblizna na 1490 h. prypadajuč jaho naradziny. I tak hod naradzinaǔ Skaryny tolki pryblizny. Zatoje peǔnaj jość jaho narodnaść i miesca pachodžańnia. Pa narodnaści Skaryna — Biełarus, rodam z Połacku: „'''Iz sławnaho hrada Połocka'''", časta kaža jon ab sabie ǔ swaich wydańniach. „'''Az... naro-<noinclude></noinclude> 07jhkwwql5galcx11igaxghzb4o3ivo 287357 287335 2026-05-23T06:47:40Z Gleb Leo 2440 287357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''IV. Żyćcio Fr. Skaryny.'''}} Nia mnoha wiestak dajšło da nas ab žyćci wialikaha biełaruskaha kulturnika Fr. Skaryny. I ničoha dziǔnaha: raz, što minuła ǔžo ad času Skaryny 400 hadoǔ z dobraj liškaj, a druhi raz, što Fr. Skaryna wialikimi swaimi dumkami apiaredziǔ sučasnaść swaju na cełyja stalećci. Dyk niamnohija jaho ǔ tyja časy razumieli i canili. Dziela hetaha mała zachawałasia i wiestak ab žyćci Fr. Skaryny. Siańnia, kali adbyvajecca wialikaja sprawa kulturnaha adradžeńnia Biełaruskaha narodu, dziela jakoha jašče 400 hadoǔ nazad Fr. Skaryna zasiawaǔ ziernie i zakładaǔ asnowy, my jasna adčuwajem niedachwat wiestak ab Skarynie i prymušany źbirać ab im choć toje, što da nas dajšło. Hetak bywaje badaj zaǔsiody z wialikimi ludźmi! Čas naradzinaǔ Fr. Skaryny prypadaje bolš-mienš na 1490 h. Wiedamym jość, što Skaryna ǔ 1504 h. pastupiǔ u Krakaǔski uniwersytet, u jaki prymali kandydataǔ, mieǔšych nia mienš 14 hadoǔ ad rodu, znača, pryblizna na 1490 h. prypadajuč jaho naradziny. I tak hod naradzinaǔ Skaryny tolki pryblizny. Zatoje peǔnaj jość jaho narodnaść i miesca pachodžańnia. Pa narodnaści Skaryna — Biełarus, rodam z Połacku: „'''Iz sławnaho hrada Połocka'''", časta kaža jon ab sabie ǔ swaich wydańniach. „'''Az... naro-<noinclude></noinclude> 1zk4ops7sqdu0dfkrb2eko9c3kazrxf 104 14118 287326 46874 2026-05-23T05:33:06Z Gleb Leo 2440 287326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> Aprača ǔsiaho hetaha, ǔ 1530 h. adwiedaǔ Wilniu pažar, abiarnuǔšy ǔ popieł 2/3 miesta, a ǔ 1533 h. strašnaje maravoje pawietra. Jašče ǔ 1535 h. Fr. Skaryna žyǔ, bo imia jaho ǔspaminajecca ǔ hetym hodzie ǔ sudowaj sprawie Iw. Skaryny, raźbiranaj u Połacku, i haworycca ab im, jak ab žywym. Paśla ǔžo hetaha, kali Skaryna mieǔ jakich hadoǔ 45, bolš śladoǔ ab im niamašaka, dyk akuratna dawiedacca, dzie i kali jon pamior, niama mahčymaści. I tak niawiedama mnohaje z žyćcia Wialikaha Biełarusa Fr. Skaryny, ale idei jaho nam dobra wiedamy. Paśla doǔhich lichalećciaǔ Biełaruskaha narodu, paśla doǔhaj jaho śpiački, idei Skaryny uwaskreśli da žyćcia nanowa i žywuć siańnia siarod nas. Astatki drukarni Fr. Skaryny ǔ 1575 h. pierajšli da Mamoničaǔ u tej-ža Wilni, katoryja dalej drukawali biełaruskija knižki. I siańniašniaje drukawańnie biełaruskich knižak — dalejšy etap mahutnaj idei Skaryny, idei služeńnia Biełaruskamu narodu. {{Цэнтар|[[File:Матчын дар (1918). Узор 7.png|100px]]}}<noinclude></noinclude> rdg5drpwkdz8lac7hy783rl7iq3oton 104 14119 287336 46877 2026-05-23T05:39:19Z Gleb Leo 2440 287336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''V. Skarynaŭskija druki ŭ Prazie i ich asabliwaści.'''}} U Prazie, jak my ǔžo hawaryli wyšej, Fr. Skaryna zaniaǔsia drukawańniem biełaruskich knižak. U časie miž 1517 — 1519 h. i była tut nadrukawana „'''Biblija raska wyłožena doktorom Franciskom Skorinoju iz sławnaho hrada Połocka, Bohu ko čti i ludiem pospolitym k dobromu poučeniju'''". Pad hetkim zahałoǔkam Biblii wiedamy 22 knihi Staroha Zakonu. Woś hetyja knihi: 1) Kniha Iowa, 2) Pritči Sołomonowy, 3) Kniha Priemudrosti Jisusa, Syna Sirachowa, 4) Kniha Ekkleziasta, 5) Kniha Pieśni Piesniej Sołomonowych, 6) Kniha Priemudrosti Solomonowy, 7—10) Knihi Carstw, 11) Kniha Jisusa Nawina, 12) Kniha Iudif, 13) Kniha Bytije, 14) Kniha Ischod, 15) Kniha Lewit, 16) Kniha Čisł, 17) Kniha Wtorozakonije, 18) Kniha Ruf, 19) Kniha Sudiej Izrailewych, 20) Kniha Esfir, 21) Kniha Płač Jieriemija, 22) Kniha Proroka Daniiła. U wydawiecka-literaturnaj pracy ǔ Prazie Skaryna karystaǔsia rukapisnymi knihami krajowymi, drukami Fijola, drukawanaj Biblijaj českaj z 1506 h. i Biblijaj łacinskaj, a tak-ža ǔžo značna raźwiǔšymisia drukami niamieckimi. Usie hetyja rukapisy i druki byli z roznych bakoǔ patrebny Skarynie.<noinclude></noinclude> l1cn0glzar1fty32iwtr01nq3jd5ojh 287358 287336 2026-05-23T06:47:58Z Gleb Leo 2440 287358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''V. Skarynaŭskija druki ŭ Prazie i ich asabliwaści.'''}} U Prazie, jak my ǔžo hawaryli wyšej, Fr. Skaryna zaniaǔsia drukawańniem biełaruskich knižak. U časie miž 1517 — 1519 h. i była tut nadrukawana „'''Biblija raska wyłožena doktorom Franciskom Skorinoju iz sławnaho hrada Połocka, Bohu ko čti i ludiem pospolitym k dobromu poučeniju'''". Pad hetkim zahałoǔkam Biblii wiedamy 22 knihi Staroha Zakonu. Woś hetyja knihi: 1) Kniha Iowa, 2) Pritči Sołomonowy, 3) Kniha Priemudrosti Jisusa, Syna Sirachowa, 4) Kniha Ekkleziasta, 5) Kniha Pieśni Piesniej Sołomonowych, 6) Kniha Priemudrosti Solomonowy, 7—10) Knihi Carstw, 11) Kniha Jisusa Nawina, 12) Kniha Iudif, 13) Kniha Bytije, 14) Kniha Ischod, 15) Kniha Lewit, 16) Kniha Čisł, 17) Kniha Wtorozakonije, 18) Kniha Ruf, 19) Kniha Sudiej Izrailewych, 20) Kniha Esfir, 21) Kniha Płač Jieriemija, 22) Kniha Proroka Daniiła. U wydawiecka-literaturnaj pracy ǔ Prazie Skaryna karystaǔsia rukapisnymi knihami krajowymi, drukami Fijola, drukawanaj Biblijaj českaj z 1506 h. i Biblijaj łacinskaj, a tak-ža ǔžo značna raźwiǔšymisia drukami niamieckimi. Usie hetyja rukapisy i druki byli z roznych bakoǔ patrebny Skarynie.<noinclude></noinclude> q4bs1u9i0oto4i27d7qj42nlkycihlh 104 14126 287337 67875 2026-05-23T05:39:53Z Gleb Leo 2440 287337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''VI. Skarynaŭskija druki ŭ Wilni.'''}} U biełaruskich časopisiach za 1917 h. dzie-nia-dzie možna spatkać staćci, paświačonyja Fr. Skarynie. U hety hod prypadała 400 lećcie pieršaha biełaruskaha druku na čužynie: — ǔ Prazie Českaj Fr. Skaryna skončyli swaju pracu nad wydańniem biełaruskaj Biblii. Sioleta tak-ža prypadaje 400-lećcie biełaruskaj knižki, ale ǔžo wydanaj nie na čužynie, a ǔ swaim krai — ǔ Wilni. Pierabraǔšysia z Prahi ǔ Wilniu, Fr. Skaryna naładziǔ tut swaju drukarniu ǔ Babiča i ǔ 1525 h. ǔ sakawiku miesiacy nadrukawaǔ „Apostoła". Bolš - mienš u hetym časie wydaǔ Fr. Skaryna i druhuju knižku, nazwaušy jaje „Małaja Podorožnaja Knižica". My ǔ papiarednim addziele daǔžej zatrymliwalisia nad Skarynaǔskimi wydańniami ǔ Prazie, bo suwiaž ich z krajem i z Biełaruskim narodam, jak pa swajmu praznačeńniu, tak i pa mowie, źjaǔlajecca badaj arhaničnaj. Wilenskija wydańni taho-ž wialikaha Skaryny — heta biazumoǔna dalejšaje pradoǔžańnie jaho pražskich drukaǔ, jak z boku techničnaha, tak i idejnaha. Padabienstwa wilenskich wydanniaǔ Skaryny da Pražskich pa litarach i papiery sapraǔdy pakazwajeć na toje, što jany — pradaǔžennie wydawieckaj pracy Skaryny, tolki pieraniesienaje ǔ Wilniu.<noinclude></noinclude> 3g79ds5934f1kpig8n424o4bm58td5k 287359 287337 2026-05-23T06:48:16Z Gleb Leo 2440 287359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''VI. Skarynaŭskija druki ŭ Wilni.'''}} U biełaruskich časopisiach za 1917 h. dzie-nia-dzie možna spatkać staćci, paświačonyja Fr. Skarynie. U hety hod prypadała 400 lećcie pieršaha biełaruskaha druku na čužynie: — ǔ Prazie Českaj Fr. Skaryna skončyli swaju pracu nad wydańniem biełaruskaj Biblii. Sioleta tak-ža prypadaje 400-lećcie biełaruskaj knižki, ale ǔžo wydanaj nie na čužynie, a ǔ swaim krai — ǔ Wilni. Pierabraǔšysia z Prahi ǔ Wilniu, Fr. Skaryna naładziǔ tut swaju drukarniu ǔ Babiča i ǔ 1525 h. ǔ sakawiku miesiacy nadrukawaǔ „Apostoła". Bolš - mienš u hetym časie wydaǔ Fr. Skaryna i druhuju knižku, nazwaušy jaje „Małaja Podorožnaja Knižica". My ǔ papiarednim addziele daǔžej zatrymliwalisia nad Skarynaǔskimi wydańniami ǔ Prazie, bo suwiaž ich z krajem i z Biełaruskim narodam, jak pa swajmu praznačeńniu, tak i pa mowie, źjaǔlajecca badaj arhaničnaj. Wilenskija wydańni taho-ž wialikaha Skaryny — heta biazumoǔna dalejšaje pradoǔžańnie jaho pražskich drukaǔ, jak z boku techničnaha, tak i idejnaha. Padabienstwa wilenskich wydanniaǔ Skaryny da Pražskich pa litarach i papiery sapraǔdy pakazwajeć na toje, što jany — pradaǔžennie wydawieckaj pracy Skaryny, tolki pieraniesienaje ǔ Wilniu.<noinclude></noinclude> hkd6l9jbyklvtvmpu9neodw0u12208z 104 14128 287329 222771 2026-05-23T05:35:43Z Gleb Leo 2440 287329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|Stranička z „Apostoła“ Skaryny,<br />drukawan. u Wilni ŭ 1525 hodzie.}}<noinclude></noinclude> d864wvt9ke0vjlluu6aub1f7a7235l6 287367 287329 2026-05-23T06:52:24Z Gleb Leo 2440 287367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> [[File:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 6.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|'''Stranička z „Apostoła“ Skaryny,<br />drukawan. u Wilni ŭ 1525 hodzie.'''}}<noinclude></noinclude> hxz723oqmrvh2zr6uzkpclkqhzl6p30 104 14132 287328 46900 2026-05-23T05:34:47Z Gleb Leo 2440 287328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>{{перанос канец|Skary|noj}}: '''„lepši wsiech twariei", „na tobie Christos žełči požiwał", „nad rozum čołowiečii", „kochanija“, „znaidieć", „w dobrotliwosti", „lepši“''' i h. d. I tak, zasnawaǔšy drukarstwa dla Biełarusi, a tak-ža i dla ǔsiaho sławianskaha ǔschodu, daǔšy ǔ ruki Biełarusi najpatrabniejšuju ǔ tyja časy drukawanuju knižku ǔ mowie, prybližanaj da mowy žywoj biełaruskaj, — Skaryna, z wiedamych bolš-mienš pryčyn, nažal, spyniǔ swaju wialikuju pracu na ziemlach biełaruska-litoǔskich. {{Цэнтар|[[File:Матчын дар (1918). Узор 11.png|100px]]}}<noinclude></noinclude> oyquftiabyklikwf91dopn1iky3pmpp 104 14133 287338 205202 2026-05-23T05:40:28Z Gleb Leo 2440 287338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''VII. Idei Skarynaŭskich drukaŭ.'''}} Fr. Skaryna, jak biełaruski patryjot i čaławiek usiestaronna aświečany, harawaǔ horam swajho narodu i ciešyǔsia jaho radaściaj i ščaściem. Jon zaǔsiody jasna bačyǔ usie niedastatki kulturnaha žyćcia Biełaruskaha narodu, a bačyŭ ich jašče jaśniej, kali raǔnawaǔ sučasnaje jamu žyćcio Biełarusi z žyćciom zachodniaj Eǔropy. U Skarynaǔski čas wyjaǔlałasia na Biełarusi niastača nia tolki drukawanaj, ale i rukapisnaj knižki ǔ patrebnaj ličbie. Dyk nia dziwa, što čytać i pisać umieli nia mnohija. Takim ščaśliǔcam było duchawienstwa, dy ahułam zamožnyja klasy. Narod byǔ ciomny, niahramatny. Ad hramatnych klasaǔ da šyrokich narodnych masaǔ hramatnaść dastawałasia duža niaznačna. Tolki tyja, što paznačalisia da čarodnaj słužby, abo što papali ǔ asabliwuju łasku swajho pana, — nawučalisia čytač, a časam i pisać. Nawuka hramaty adbywałasia na carkouna-sławianskich bohasłužebnych, ci biblejskich knižkach. Słužyč pašyreńniu hramatnaści i aświety ahułam, a tak-ža uzmacawańniu i pahlybleńniu žyćcia maralnaha siarod Biełaruskaha narodu — woś hałoǔnaja ideja drukarskaj dziejalnašci Skaryny. Ideja hetaja čyrwonaj nitkaj prachodzie praz usie Skarynaǔskija knihi.<noinclude></noinclude> tkt4zu369h6q2rrq50k3jbtoh42500b 287360 287338 2026-05-23T06:48:34Z Gleb Leo 2440 287360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''VII. Idei Skarynaŭskich drukaŭ.'''}} Fr. Skaryna, jak biełaruski patryjot i čaławiek usiestaronna aświečany, harawaǔ horam swajho narodu i ciešyǔsia jaho radaściaj i ščaściem. Jon zaǔsiody jasna bačyǔ usie niedastatki kulturnaha žyćcia Biełaruskaha narodu, a bačyŭ ich jašče jaśniej, kali raǔnawaǔ sučasnaje jamu žyćcio Biełarusi z žyćciom zachodniaj Eǔropy. U Skarynaǔski čas wyjaǔlałasia na Biełarusi niastača nia tolki drukawanaj, ale i rukapisnaj knižki ǔ patrebnaj ličbie. Dyk nia dziwa, što čytać i pisać umieli nia mnohija. Takim ščaśliǔcam było duchawienstwa, dy ahułam zamožnyja klasy. Narod byǔ ciomny, niahramatny. Ad hramatnych klasaǔ da šyrokich narodnych masaǔ hramatnaść dastawałasia duža niaznačna. Tolki tyja, što paznačalisia da čarodnaj słužby, abo što papali ǔ asabliwuju łasku swajho pana, — nawučalisia čytač, a časam i pisać. Nawuka hramaty adbywałasia na carkouna-sławianskich bohasłužebnych, ci biblejskich knižkach. Słužyč pašyreńniu hramatnaści i aświety ahułam, a tak-ža uzmacawańniu i pahlybleńniu žyćcia maralnaha siarod Biełaruskaha narodu — woś hałoǔnaja ideja drukarskaj dziejalnašci Skaryny. Ideja hetaja čyrwonaj nitkaj prachodzie praz usie Skarynaǔskija knihi.<noinclude></noinclude> kt7kxw7zppnu3eg7lcysobyjv0wdcu0 104 14135 287327 46910 2026-05-23T05:33:31Z Gleb Leo 2440 287327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>na pasłužyǔ humanizm, jaki bujna ǔ toj čas rasćwitaǔ u Italii i ahułam u Zachodniaj Eǔropie, dy hałoǔnaj idejaj jakoha było padychodzić jak najbližej da žyćcia ludzkoha, da dušy čaławieka i raskrywać jaje tajnicy i bahaćcie. Nieśmiarotny Dante, słaǔny Petrarka, Bokkačio i inš. wialikija paety — patryjoty soniečnaj Italii, pradwieśniki humanizmu, twarcy nieśmiarotnych literaturnych tworaǔ u žywoj narodnaj mowie, byli dobra wiedamy Skarynie i słužyli bahatymi ǔzorami da jaho kulturna-praświetnaj dziejalnaści. {{Цэнтар|[[File:Матчын дар (1918). Узор 7.png|100px]]}}<noinclude></noinclude> f7fa9pd5gds9ropgs6v36poo2hzp4h5 104 14136 287339 46919 2026-05-23T05:40:54Z Gleb Leo 2440 287339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''VIII. Mowa Skaryny.'''}} Sam Skaryna ǔ swaich pradsłoǔjach ćwierdzić, što jon piša knižki „'''ruskim jazykom'''". Dyk treba nam nad hetym krychu zatrymacca. Ziemli, zaniatyja ǔschodnimi sławianami, heta znača: Biełarusami, Ukraincami i Maskoǔcami, za časoǔ Skaryny, a tak-ža prad im i krychu paśla jaho, zwalisia ahulnym imieniem „ruskimi", a mowa ǔsich ich „ruskaj". Nazoǔ hety byǔ pradusim palityčny. Usie try hetyja narody, paǔstaǔšyja z blizkich i swajackich da siabie plamion uschodnia-sławianskich, mieli mnoha čaho miž saboj padobnaha. I woś-ža stałasia tak, što siarod hetych narodaǔ, na pačatku ich histaryčnaha žyćcia, palityčnuju ǔladu ǔziali ǔ ruki dalokija narmany z plemieni „Rus". Jany zawajowywali sławian i kirawali imi. Z ich paǔstali kniazi „ruskija". Ich patomki, naturalna, źmiašalisia z sławianami i pawoli ničoha ǔžo supolnaha ǔ sabie z narmanskim plemieniem „Rus" nia mieli. Adnak, nazoǔ „ruski" zatrymaǔsia za imi i pašyryǔsia razam z uładaj na ǔsie ǔschodnia-sławianskija ziemli. Dziela hetaha i piśmienstwa z henaha času, jak siarod Maskoǔcaǔ, tak Biełarusaǔ i Ukraincaǔ, zwałasia hetym ahulnym imieniem „ruskaje". Ale heta nia znača, što jano było niejkim zusim adnalkowym. Nie. Užo ǔ Skarynaǔski čas Biełarusy, Ukraincy i Maskoǔcy stanawili całkom asobnyja narodnaści,<noinclude></noinclude> 573vyvzvx94hcxfj0qamgo7svoc82ka 287361 287339 2026-05-23T06:48:50Z Gleb Leo 2440 287361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''VIII. Mowa Skaryny.'''}} Sam Skaryna ǔ swaich pradsłoǔjach ćwierdzić, što jon piša knižki „'''ruskim jazykom'''". Dyk treba nam nad hetym krychu zatrymacca. Ziemli, zaniatyja ǔschodnimi sławianami, heta znača: Biełarusami, Ukraincami i Maskoǔcami, za časoǔ Skaryny, a tak-ža prad im i krychu paśla jaho, zwalisia ahulnym imieniem „ruskimi", a mowa ǔsich ich „ruskaj". Nazoǔ hety byǔ pradusim palityčny. Usie try hetyja narody, paǔstaǔšyja z blizkich i swajackich da siabie plamion uschodnia-sławianskich, mieli mnoha čaho miž saboj padobnaha. I woś-ža stałasia tak, što siarod hetych narodaǔ, na pačatku ich histaryčnaha žyćcia, palityčnuju ǔladu ǔziali ǔ ruki dalokija narmany z plemieni „Rus". Jany zawajowywali sławian i kirawali imi. Z ich paǔstali kniazi „ruskija". Ich patomki, naturalna, źmiašalisia z sławianami i pawoli ničoha ǔžo supolnaha ǔ sabie z narmanskim plemieniem „Rus" nia mieli. Adnak, nazoǔ „ruski" zatrymaǔsia za imi i pašyryǔsia razam z uładaj na ǔsie ǔschodnia-sławianskija ziemli. Dziela hetaha i piśmienstwa z henaha času, jak siarod Maskoǔcaǔ, tak Biełarusaǔ i Ukraincaǔ, zwałasia hetym ahulnym imieniem „ruskaje". Ale heta nia znača, što jano było niejkim zusim adnalkowym. Nie. Užo ǔ Skarynaǔski čas Biełarusy, Ukraincy i Maskoǔcy stanawili całkom asobnyja narodnaści,<noinclude></noinclude> t1dwo8kgormqgw2c24m1gvhdyfgjz3s 104 14139 287340 251411 2026-05-23T05:41:49Z Gleb Leo 2440 287340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ssvb" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|'''IX. Značeńnie drukarskaj Skarynaŭskaj dziejalnaści dziela dalejšaha raźwićcia drukarstwa ŭ Biełarusi i biełaruskaj kultury.'''}} {{Водступ|2|em}}Lichija žyćciowyja warunki, jak my ŭžo hawaryli wyšej, nie dali wialikamu biełaruskamu drukaru dawiaści da kanca jaho drukarskuju i litaraturnuju pracu dla '''„ludu pospolitaho“'''. U 1525 hodzie, ci moža krychu paźniej, nadrukawaŭšy ŭ Wilni „Apostała“ i „Mał. Podorožn. Knižicu“, Skaryna byŭ prymušany spynić swaju idejnuju rabotu. Paśla skazanaha hodu ŭžo bolš ničoha niawiedama, kab Skaryna dzie što dalej drukawaŭ. {{Водступ|2|em}}Adnak ziarniaty, kinutyja wialikim kulturnikam u rodnuju ziamlu, nie zahłochli: jany dzie-nie-dzie na Biełarusi i ŭ Litwie abychodzili i dawali płod. {{Водступ|2|em}}Skarynaŭskija wydańni swajej daskanalnaściaj i pryhožstwam z boku wonkawaha, a tak-ža žywoj narodnaj mowaj, zrazumiełaj dla šyrokich masaŭ, byli prykładam i pryčynaj takoj-ža dalejšaj raboty jak u Biełarusaŭ, tak i ŭ susiedziaŭ. {{Водступ|2|em}}Tak, naprykład, Iwan Fiodorow, drukar Maskoŭski mieŭ pry sabie da pomačy biełarusa Piatra Mścisłaŭca i, drukujučy ŭ Maskwie 1563—1564 h. knihi, peŭna-ž wiedaŭ ad hetaha Biełarusa ab drukach Skaryny i braŭ ich sabie za ŭzor.<noinclude></noinclude> ou43ftg7csv7s11npnot47egnfeiu9g 287362 287340 2026-05-23T06:49:07Z Gleb Leo 2440 287362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ssvb" /></noinclude>[[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 2.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|'''IX. Značeńnie drukarskaj Skarynaŭskaj dziejalnaści dziela dalejšaha raźwićcia drukarstwa ŭ Biełarusi i biełaruskaj kultury.'''}} {{Водступ|2|em}}Lichija žyćciowyja warunki, jak my ŭžo hawaryli wyšej, nie dali wialikamu biełaruskamu drukaru dawiaści da kanca jaho drukarskuju i litaraturnuju pracu dla '''„ludu pospolitaho“'''. U 1525 hodzie, ci moža krychu paźniej, nadrukawaŭšy ŭ Wilni „Apostała“ i „Mał. Podorožn. Knižicu“, Skaryna byŭ prymušany spynić swaju idejnuju rabotu. Paśla skazanaha hodu ŭžo bolš ničoha niawiedama, kab Skaryna dzie što dalej drukawaŭ. {{Водступ|2|em}}Adnak ziarniaty, kinutyja wialikim kulturnikam u rodnuju ziamlu, nie zahłochli: jany dzie-nie-dzie na Biełarusi i ŭ Litwie abychodzili i dawali płod. {{Водступ|2|em}}Skarynaŭskija wydańni swajej daskanalnaściaj i pryhožstwam z boku wonkawaha, a tak-ža žywoj narodnaj mowaj, zrazumiełaj dla šyrokich masaŭ, byli prykładam i pryčynaj takoj-ža dalejšaj raboty jak u Biełarusaŭ, tak i ŭ susiedziaŭ. {{Водступ|2|em}}Tak, naprykład, Iwan Fiodorow, drukar Maskoŭski mieŭ pry sabie da pomačy biełarusa Piatra Mścisłaŭca i, drukujučy ŭ Maskwie 1563—1564 h. knihi, peŭna-ž wiedaŭ ad hetaha Biełarusa ab drukach Skaryny i braŭ ich sabie za ŭzor.<noinclude></noinclude> atvrxyyibgxu826vwl96a1wp4ofu7g8 104 14144 287368 251426 2026-05-23T06:56:52Z Gleb Leo 2440 287368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ssvb" /></noinclude>jeże na wojnie sobludajemo bywajeć… Inoje pak prawo Miesćskoje inoje morskoje, a inoje kupiećkoje”.''' {{Водступ|2|em}}Słowam, Fr. Skaryna, jak wialiki kulturnik daŭ Biełaruskamu narodu ŭsio što moh, a moh duža mnoha, bo pakłaŭ asnowy i zruby pad narodny biełaruski dom, budawańnie jakoha siańnia Biełaruski narod, pawodle ŭzoraŭ swajho wialikaha syna, i wiadzieć dalej. [[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Малюнак 1.jpg|150px|center]]<noinclude></noinclude> iu4zkbt22clypgwlatxr7vd0fucr7dz 104 15994 287341 46918 2026-05-23T05:42:01Z Gleb Leo 2440 287341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> '''Biełaruskija slowy, užyvanyja Skarynoj: Siańniašniaje ich značeńnie: '''<poem> puha rataj &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; araty, sielanin robotiaha &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; rabotnik rozno rubieži &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; rubiažy, miežy, hranicy rukawicach zieleznych ručićsia &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; paručycca za kaho sienožatiej skrinia sostawy ruki &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; sustawy stanowišče &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; stanowišča starosta torh nietiamił &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; nia ciamiǔ, nie razumieǔ udatnych mołodcew uzhorki urodnaja pola čobot šapka šepietliwoho niehibkoho jazyka šołom &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; rasiejski: šlem </poem> Jak z cełych adryǔkaǔ, tak i z paasobnych, najbolš charakternych słoǔ i wyražeńniaǔ mowy Skaryny jasna widać jaje biełaruskaść. Piarečyć hetamu niemahčyma. A kali da hetaha dadadziom, što ǔžo ǔ toj čas istnawała ǔ biełaruskaj wymowie dziekańnie i ciekańnie, karotkaje „ǔ“, akańnie, a tak-ža i inšyja ciapierašnija asabliwaści biełaruskaj mowy, dyk budziem mieć poǔnaje paniaćcie ab biełaruskaści Skarynaǔskaj mowy. {{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> cdpm7as4yzvorgxugand8f3srv2y861 287365 287341 2026-05-23T06:50:15Z Gleb Leo 2440 287365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> '''Biełaruskija slowy, užyvanyja Skarynoj: Siańniašniaje ich značeńnie: '''<poem> puha rataj &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; araty, sielanin robotiaha &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; rabotnik rozno rubieži &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; rubiažy, miežy, hranicy rukawicach zieleznych ručićsia &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; paručycca za kaho sienožatiej skrinia sostawy ruki &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; sustawy stanowišče &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; stanowišča starosta torh nietiamił &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; nia ciamiǔ, nie razumieǔ udatnych mołodcew uzhorki urodnaja pola čobot šapka šepietliwoho niehibkoho jazyka šołom &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; rasiejski: šlem </poem> Jak z cełych adryǔkaǔ, tak i z paasobnych, najbolš charakternych słoǔ i wyražeńniaǔ mowy Skaryny jasna widać jaje biełaruskaść. Piarečyć hetamu niemahčyma. A kali da hetaha dadadziom, što ǔžo ǔ toj čas istnawała ǔ biełaruskaj wymowie dziekańnie i ciekańnie, karotkaje „ǔ“, akańnie, a tak-ža i inšyja ciapierašnija asabliwaści biełaruskaj mowy, dyk budziem mieć poǔnaje paniaćcie ab biełaruskaści Skarynaǔskaj mowy. [[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 3.jpg|100px|center]]<noinclude></noinclude> lxc7tu8nq29r48mngegrsqgm2fo1yfb 104 16007 287342 251427 2026-05-23T05:42:20Z Gleb Leo 2440 287342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ssvb" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|{{Разьбіўка|ŹMIEST}}.}}|памер=120%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{справа|Str.}} {{Зьмест старонак з кропкамі||[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/Zamiest pradmowy|Zamiest pradmowy]]|5|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|I.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/I|Pačatak drukarstwa naahuł i jaho značeńnie]]|7|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|II.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/II|Pačatki drukarstwa biełaruskaha i ahałam uschodnia-sławianskaha]]|11|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|III.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/III|Čas, u jakim žyŭ Fr. Skaryna]]|18|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|IV.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/IV|Žyćcio Fr. Skaryny]]|22|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|V.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/V|Skarynaŭskija druki ŭ Prazie i ich asabliwaści]]|30|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|VI.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/VI|Skarynaŭskija druki ŭ Wilni]]|37|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|VII.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/VII|Idei Skarynaŭskich drukaŭ]]|44|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|VIII.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/VIII|Mowa Skaryny]]|48|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|IX.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/IX|Značeńnie drukarskaj Skarynaŭskaj dziejalnaści dziela dalejšaha raźwićcia drukarstwa ŭ Biełarusi i biełaruskaj kultury]]|54|5}} {{Block center/e}} {{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> 9p9pyoetofjdaw45sswnddugkp80r2o 287364 287342 2026-05-23T06:49:53Z Gleb Leo 2440 287364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ssvb" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|{{Разьбіўка|ŹMIEST}}.}}|памер=120%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{справа|Str.}} {{Зьмест старонак з кропкамі||[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/Zamiest pradmowy|Zamiest pradmowy]]|5|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|I.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/I|Pačatak drukarstwa naahuł i jaho značeńnie]]|7|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|II.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/II|Pačatki drukarstwa biełaruskaha i ahałam uschodnia-sławianskaha]]|11|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|III.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/III|Čas, u jakim žyŭ Fr. Skaryna]]|18|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|IV.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/IV|Žyćcio Fr. Skaryny]]|22|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|V.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/V|Skarynaŭskija druki ŭ Prazie i ich asabliwaści]]|30|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|VI.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/VI|Skarynaŭskija druki ŭ Wilni]]|37|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|VII.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/VII|Idei Skarynaŭskich drukaŭ]]|44|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|VIII.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/VIII|Mowa Skaryny]]|48|5}} {{Зьмест старонак з кропкамі|IX.|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)/IX|Značeńnie drukarskaj Skarynaŭskaj dziejalnaści dziela dalejšaha raźwićcia drukarstwa ŭ Biełarusi i biełaruskaj kultury]]|54|5}} {{Block center/e}} [[File:Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925). Узор 3.jpg|100px|center]]<noinclude></noinclude> 9pjcohs84hgtiu7eddv851jjsdupn2r 104 29684 287382 88379 2026-05-23T07:27:13Z Gleb Leo 2440 287382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>Najwyšejšaha". Ale Maryja spytała, jakža-ž heta staniecca, kali jana muža nia znaje? I adkazaŭ jej aniel: „Duch światy najdzie na ciabie i moc Najwyšejšaha achinie ciabie i zatym {{Няма выявы}} światoje, što z ciabie narodzicca, budzie nazwana Synam Božym. Bo i swajačka twaja Alžbieta - hawaryů dalej aniel i jana začała ŭ staraści swajej, bo u Boha niama ničoha niemahčymaha". Tady Maryja skazała aniełu: Woś ja słuha<noinclude></noinclude> prtqawpp5sbr9y9rk4ckm96uutjkohz 104 37788 287385 106347 2026-05-23T07:29:28Z Gleb Leo 2440 287385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> §. 5 NARADŽENNIE JEZUSA CHRYSTA. U tym časie, kali ŭžo mieŭ pryjści na hety świet P. Jezus, Rymski cezar Aŭhust wydaŭ zahad śpisać uwieś narod u swajej dziaržawie. A kab lahčej było rabić śpis, kožny žychar pawinien byŭ zapisacca tam, adkul byŭ rodam. Dyk pajšli ŭsie zapiswacca, kožny ŭ swajo miesta. A jak N. Dz. {{Няма выявы}} Maryja i św. Jozef byli z domu Dawida, dyk musieli iści z Nazaretu až u Betlejem, kab tam zapisacca. U Betlejemie było ŭžo stolki najšoŭšy narodu, što św. Jozef i N. Dz. Maryja nie mahli znajści dla siabie načlehu - dyk wyšli za miesta i tam znajšli dla siabie prypynak u budynku, dzie pastuchi zahaniali bydła. Kali jany tam prabywali, N. Dz. Ma-<noinclude></noinclude> 2jo6jdu8c7p9eecvg4mu7u1wr9obuk5 104 37791 287384 106348 2026-05-23T07:29:02Z Gleb Leo 2440 287384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> Wіelmі wažnyja taksama słowy Symona ab tym, što P. Jezus jość pastaŭleny na znak, jakomu pracіwіcca buduć ― і sapraŭdy, u pracіahu wіakoŭ adny šukalі praz jaho zbaŭleńnіa, a druhіja іznoŭ nіenawіdzіelі jaho cełaj dušoj, nіa hledzіačy na toje, što Jezus wіaścіŭ zaŭsіody tolkі luboŭ. </small> § 7. PAKŁON TROCH KARALOŬ. UCІEKІ Ŭ EHІPІET. [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14598295740).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Ucioki ŭ Ehipiet.}} Kalі Jezus naradzіŭsіa ŭ Betlejemіe, woś mudracy z uschodu prybylі ŭ Jeruzalіm і pytalіsіa: Dzіe toj, što nara-<noinclude></noinclude> j5ipeqcp3fxy4kza77v5z4atadoxm83 104 37793 287383 106309 2026-05-23T07:28:01Z Gleb Leo 2440 287383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> Mudracy, składajučy Chrystusu {{Разбіўка|zołata}}, pryznali ŭ im karala waładara, jakomu naležycca zołata ŭ daninie; składajučy {{Разбіўка|kadziła}}, pryznali ŭ im Boha, jakomu achwiaroŭwajecca na aŭtaroch kadziła, a treci dar ― [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14782647364).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Ucioki ŭ Ehipiet.}} {{Разбіўка|myrra}} ― pakazwała, što Chrystus jość i čaławiekam, bo myrraj namaščali daŭniej ciela niaboščyka, kab nia psułasia pa śmierci - i myrraj namaścili taksama cieła Chrystusa pry składańni jaho ŭ hrob. Ciapier pa kaściołach u dzień Troch Karaloŭ (6 studnia) paświačajuć<noinclude></noinclude> qolc1gzlvumxkjqxk8c09pbvuf7hnb2 104 37794 287386 106312 2026-05-23T07:30:20Z Gleb Leo 2440 287386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>krejdu (zamіest zołata), a tak-ža kadzіła і myrru. Wіernyja, wіarnuŭsysіa, paśla paśwіačeńnіa z kaścіoła, pіšuć kredaj na dźwіarach swaіch damoŭ try lіtary: K. M. B.―і heta buduć pіeršyja lіtary іmіonaŭ troch karaloŭ, katoryja pawodle tradycyі, nazywalіsіa: Kaspar, Melchіar і Baltazar. A pіšucca hetyja {{Няма выявы}} try lіtary nad dźwіaramі zatym, što hetyja try karalі bylі pіeršymі z pahancaŭ, jakіja ŭwіerylі ŭ Jezusa, znajšlі jaho і hetym jak-by pakazalі nam darohu da Chrystusa. </small> § 8. DWANACCACІHADOWY JEZUS U ŚWІATYNІ. U Ehіpcіe prabyŭ P. Jezus kala troch hadoŭ, až da Heradawaj śmіercі. Kalі pamіor Herad, anіel Božy іznoŭ źjawіŭsіa ŭ śnіe Jazepu і skazaŭ jamu: "Ustań, waźmі dzіcіa і matku jaho і jdzі ŭ zіamlu Іzraіlskuju, bo ŭžo pamіorlі tyja, što šukalі dušy dzіcіacі". Jazep, pasłušny wolі Božaj, ustaŭ, uzіaŭ dzіcіa і jahonuju matku і pajšoŭ u zіamlu Judejskuju. Ale jak pačuŭ, što Archelauš (syn Herada) panuje na mіesca swajho baćkі, pa-<noinclude></noinclude> hc4qwyft5bhuwlgjndiwa2vl16y5ymk 104 37795 287387 106314 2026-05-23T07:30:54Z Gleb Leo 2440 287387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>bajaŭsіa tudy іścі, dyk nawučany ŭ śnіe, skіrawaŭsіa ŭ Halіleju і, pryšoŭšy tudy, staŭ žyć u Nazarecіe, kab spoŭnіlіsіa słowy prarokaŭ, što budzіe zwacca Nazarejskіm. {{Няма выявы}} Baćkі Jezusa chadzіlі štohod na wіalіkodnyja śwіata ŭ Jeruzalіm da kaścіoła. Kalі Jezus mіeŭ užo 12 hadoŭ, pajšou і jon razam z іmі.<noinclude></noinclude> 0gse2l9iruvh32mqu9hy9xaaul8ruey 104 37805 287389 132868 2026-05-23T07:32:42Z Gleb Leo 2440 287389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> Dyk pajšoŭ narod da jaho cełymi hramadamı - i z Jeruzalimu i z usich wakoličnych miestaŭ i wiosak; słuchajučy jahonych nawukaŭ, ludzi ščyra kajalisia i žaleli za swaje [[File:DoreJohntheBaptistPreachingintheWilderness.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Jan Chryściciel u pustyni.}} hrachi, spawiadalisia z ich i byli chryščany ŭ Jardanie. A św. Jan u swaich nawukach zaklikaŭ i kazaŭ: "Pryhatujcie darohu dla Pana, prostymi rabiecie ściežki dla Jaho. Usiaki doł<noinclude></noinclude> agnmavvdc33rj5xuq4qv475hi11voh9 104 37806 287390 106341 2026-05-23T07:33:25Z Gleb Leo 2440 287390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>niachaj zapoŭnicca i ŭsiakaja hara i ŭzharak niachaj źniziccca, krywyja miajscy chaj buduć prostymi, a niaroŭnyja šlachi chaj buduć hładkimi. I kožny čaławiek ahladaje zbaŭleńnie Božaje". [[File:Gustave Dore - John the Baptist baptizes Jesus.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Chrost J. Chrysta.}} Takija nawuki św. Jana a tak-ža świataść jahonaha žyćcia rassławili jaho pa ŭsiej krainie, tak, što niekatoryja pačali dumać, ci nia jon jość abiacanym Chrystusam-Mesyjašam,<noinclude></noinclude> frn9cynb5400yda1m36h5ruhownf3m6 104 37808 287391 132869 2026-05-23T07:34:49Z Gleb Leo 2440 287391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude> Ŭznoŭ uziaŭ jaho niačysty na haru wielmi wysokuju i adtul pakazaŭ jamu ŭsie carstwy świetu i sławu ichniuju i skazaŭ jamu: "Usio heta addam tabie, kali ŭpaŭšy pakłoniśsia mnie". Tahdy skazaŭ jamu Jezus: „Adydzi proč šata- [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14784654082).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Kušeńnie J. Chrysta.}} nie, bo jość napisana: Panu Bohu twajmu kłaniacca budzieš i jamu adnamu służyć budzieš". Tahdy adyšoŭ ad jaho niačysty, a anieły prystupili i słužyli jamu.<noinclude></noinclude> psjby36xxjeuptq2a9eknrfbo5m5hwg 104 37821 287392 106387 2026-05-23T07:36:21Z Gleb Leo 2440 287392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>kala studni, a sama pabiehła ŭ horad i hawaryła ludziam: "Idziecie i pahladziecie na čaławieka, katory mnie ŭsio skazaŭ, što ja čynila. Ci nia jość heta Chrystus?" Samaranie {{Няма выявы}} ŭ wialikaj hramadzie wyšli z horadu i prasili Jezusa, kab na daŭžej astaŭsia ŭ ich. Jezus byŭ u ich praz dwa dni i šmat ich uwieryła ŭ jaho. A tyja, što ŭwieryli, hawaryli potym da<noinclude></noinclude> 8oyxwm26lnhdl3118gb3fbaggmeqfot 104 48924 287393 129345 2026-05-23T07:38:32Z Gleb Leo 2440 287393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>dzi, Panie, uzłažy ruki twaje, kab azdarawieła dačka maja i žyła" — maliŭ Jair. Jezus pasłuchaŭ jaho prośby i pajšoŭ u jahony dom. Za Jezusam pajšli wučni i narod. [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14598506157).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Uskrašeńnie dački Jaira.}} A tam była adna žančyna, katoraja ad dwanaccaci hadoŭ ciarpieła na cieč krywi. Lačyłasia jana doŭhi čas, tak što addała na lekaraŭ usiu swaju majemaść i nie mahła wylačycca ad swaje chwaroby. Čuła jana ab Jezusie i mieła ta-<noinclude></noinclude> 3usaiuffrmerof8v33qcs122rxjuusk 104 48940 287394 151652 2026-05-23T07:39:31Z Gleb Leo 2440 287394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nejurist" /></noinclude>ŭ domie Symona — dyk pryšła tudy z pachnučym alejkam. Jana schiliłasia da noh Jezusa i, płačučy, abliwała ich swaimi ślaźmi i wycirała ich swaimi wałasami; pry hetym jana caławała nohi Jezusa i namaščała ich alejkam. Faryzej, bačačy hetaje, padumaŭ sam u sabie ab Jezusie: Kali-b jon byŭ prarok, to wiedaŭ-by, chto i jakaja heta žančyna datykajecca da jaho, bo jana hrešnica. Jezus, znajučy jaho dumki, źwiarnuŭsia da jaho i skazaŭ: „Symonie, maju tabie niešta skazać". Symon adkazaŭ: „Wučyciel, kažy". Tady Jezus pačaŭ tak hawaryć: „U adnaho čaławieka było dwuch daŭžnikoŭ, adzin byŭ pazyčyŭšy ŭ ja- {{Няма выявы}} ho 500 dynaraŭ<ref>Dynar — kala 1 zł.</ref>, a druhi 50. Kali jany nia mieli skul addać, darawaŭ abodwym. Jak tabie zdajecca, katory budzie jaho bolej lubić"? Symon adkazaŭ: „Mnie zdajecca, što toj, katoramu bolej darawaŭ". Skazaŭ jamu Jezus: „Dobra ty rassudziŭ“ – i źwiarnuŭšysia da žančyny, skazaŭ Symonu: „Ci widziš hetuju žančynu? Ja ŭwajšoŭ u twoj dom i ty nia daŭ mnie wady na nohi, a jana ślaźmi abliła mnie nohi i wałasami wycierła. Ty pacałunku mnie nia daŭ, a jana, jak tolki ja pryjšoŭ, nia pierastaje caławać mnie nohi. Ty haławy maje nie namaściŭ aliwaj, a jana alejkam pachnučym namaściła maje nohi. Dzie-<noinclude></noinclude> 3pdnx6m83qeat03tbd8i7hrwoofl4a5 104 48987 287395 129466 2026-05-23T07:40:31Z Gleb Leo 2440 287395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>nie raskazwali ab hetym żjawiščy, až pakul Syn čaławiečy nia ŭstanie z umierłych. Potym apostały spytalisia ŭ Jezusa, čamu heta wučony- {{Няма выявы}} ja ŭ Zakonie ćwiardziać, što pierad Mesyjašam maje pryiści Haljaš? A Jezus, adkazwajučy, pramowiŭ da ich: „Praŭda što Haljaš prydzie i naprawić usio. Ale ja wam kažu, što Haljaš<noinclude></noinclude> 44adiljvod65fvd27k84zf6j2z72cq6 104 49014 287396 132859 2026-05-23T07:41:17Z Gleb Leo 2440 287396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> Kali Jezus uwajšoŭ u dom, padyšli da jaho wučni, sami adny, i pytalisia: „Čamu my nie mahli jaho wyhnać"? A jon {{Няма выявы}} <center>Azdaraŭleńnie lunatyka.</center> im adkazaŭ: „Hetaha rodu złoha ducha nijakin inšym sposabam wyhnać nia možna, jak tolki postam i malitwaju". <small><b> Tut P. Jezus pawučaje, što najlepšym sposabam prociŭ złoha ducha jość post i malitwa.</small></b><noinclude></noinclude> lxcup1zxh7xl7rpioivznzqbiftaped 104 49069 287397 129648 2026-05-23T07:41:30Z Gleb Leo 2440 287397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude> Małodšy syn uziaŭ swaju majemaść i pajšoŭ u daloki kraj, dzie, žywučy raspusna, zmarnawaŭ usio, što mieŭ. Kali puściŭ usio, zdaryłasia tak, što ŭ tej krainie nastaŭ wialiki hoład i jon pačaŭ haładać. Pačuŭšy hoład, jon pajšou da adnaho haspadara tej krainy i tam staŭ na słužbu. Toj haspadar pasłaŭ jaho paświć świniej. Pasučy świńni, jon rad byŭ-by padjeści taho, što jeli świńni, ale i hetaha jamu nie dawali. Apamiataŭsia tahdy toj maładzian i skazaŭ sam da siabie: Skolki jość najmitaŭ u majho baćki, katoryja majuć udowal chleba, a ja tut z hoładu pamiraju. tut z hoładu pamiraju. Ustanu i pajdu da backi majho i skažu jamu: Ojča, zhrašyŭ ja pierad niebam {{Няма выявы}} <center>Błudny syn prad_baćkam.</center> i pierad taboju, užo ja nia wart zwacca twaim synam, pryjmi mianie za adnaho z najmitaŭ twaich". Skazaŭšy hetaje, maładzian ustaŭ i pajšoŭ, hałodny i abdziorty, da ajca swajho. Kali jon byŭ jašče daloka, uhledzieŭ jaho jahony baćka i wyjšaŭ jamu na spatkańnie. Baćkawa serca aharnuŭ žal — dyk abniaŭ jon swajho syna za šyju i caławaŭ jaho. A syn skazaŭ jamu: „Ojča, ja zhrašyů prociŭ nieba i prociŭ ciabie ja ůžo nia wart zwacca twaim synam". Ale baćka skazaŭ da swaich słuh: „Pryniasiecie skorańka najlepšuju adziežu i adzieńcie jaho, uzlažecie pierścień na ruku jaho i wobuj na nohi jahony. Prywiadziecie kormnaje cialo i zabiecie jaho — i budziem jeści i wiesialicca, bo hety syn moj byŭ pamior i ažyŭ, byŭ zhinuŭ i znajšoŭsia".<noinclude></noinclude> b1cpsnbe6kf0r6687633pdaz8yljxkv 0 49081 287421 168545 2026-05-23T08:09:02Z Gleb Leo 2440 287421 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Historyja świataja abo biblijnaja Nowaha Zakonu | аўтар = Вінцэнт Гадлеўскі | год = 1933 год | пераклад = | секцыя = Падручнік сьвятой гісторыі | папярэдні = [[Historyja świataja abo Biblijnaja Staroha Zakonu (1930)|Historyja świataja abo Biblijnaja Staroha Zakonu]] {{smaller|(1930)}} | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Historyja świataja abo biblijnaja Nowaha Zakonu.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Historyja świataja abo biblijnaja Nowaha Zakonu.pdf" from="2" to="2" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Historyja świataja abo biblijnaja Nowaha Zakonu.pdf" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Historyja świataja abo biblijnaja Nowaha Zakonu.pdf" from="191" to="194" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Historyja świataja abo biblijnaja Nowaha Zakonu.pdf" from="195" to="195" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Historyja świataja abo biblijnaja Nowaha Zakonu.pdf" from="196" to="196" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Вінцэнт Гадлеўскі]] [[Катэгорыя:Падручнікі святой гісторыі]] [[Катэгорыя:Творы на лацінцы]] [[Катэгорыя:Творы 1933 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]] gurzzwnjhx0xbyxv6bljts87ujbtr10 104 49674 287398 130905 2026-05-23T07:43:11Z Gleb Leo 2440 287398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>radu, pajasami i twar zakryty pałatnom. Skazaŭ Jezus: „Raźwiažecie jaho i puściecie, niachaj idzie". Hetak i zrabili. Mnoha narodu widzieła hetaje ŭskrašeńnie Łazara, dyk [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14598514637).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Uskrašeńnie Łazara.}} šmat chto ŭwieryŭ u Jezusa. A niekatoryja pajšli ŭ Jeruzalim i raskazali faryzejam ab usim, što ŭčyniŭ Jezus.<noinclude></noinclude> 8xhenmv4gdaoebtpoi4cgkd61oo1yhr 104 49679 287399 130917 2026-05-23T07:44:13Z Gleb Leo 2440 287399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>zdajecca, niaŭžo nia prydzie na świata? Ale Jezus, nie zwažajučy ŭžo na hroźby i złyja namiery swaich worahaŭ pastanawiŭ z Betanii iści ŭ Jeruzalim. [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14598369549).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Tryumfalny ŭjezd Jezusa ŭ Jeruzalim.}} Było heta zaraz paśla suboty, u niadzielu. Kali Jezus padyšoŭ da siała Betfage, jakoje lažała kala samaj Aliŭkawaj hary, zatrymaŭsia tam i skazaŭ dwum swaim<noinclude></noinclude> 5jsuy4ezd72ifd33wrveufg4bstoteo 104 49688 287401 132842 2026-05-23T07:45:02Z Gleb Leo 2440 287401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>dni pomsty, kab spoŭniłasia ŭsio, što napisana. Hora-ž u tyja dni ciažarnym i kormiačym hrudźmi, bo wialikaja biada budzie na ziamli i hnieŭ prociŭ hetaha narodu. I adny lahuć ad {{Няма выявы}} <center>Jezus płača nad Jeruzalimam.</center> wostraha mieča, druhich pawiaduč u pałon, a Jeruzalim buduć taptać nahami".<noinclude></noinclude> md10zpjsenz7er3ijlnh9icgwgbrf30 104 50502 287402 132863 2026-05-23T07:45:53Z Gleb Leo 2440 287402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>sausia praścirałam, uliŭ u načyńnie wady i pačaŭ myć nohi apostałam; wymyŭšy, abciraŭ ich praścirałam. Kali prybliziŭsia da Piatra, Piotr ździeŭleny skazaŭ jamu; „Panie, ty mnie [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14598393068).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Apošniaja Wiačera.}} chočaš nohi myć"? Adkazaŭ jamu Jezus: „Što ja rablu, ty ciapier nia wiedaješ, ale dawiedaješsia poślej". Adnak Piotr iznoŭ skazaŭ: „Nie, nikoli nia budzieš mnie noh myć". Jezus skazaŭ jamu: „Kali ciabie nie pamyju, nia budzieš mieć čaści<noinclude></noinclude> d2cj7hx16lhb10h0c0pw7gpd5jvf3rl 104 51167 287403 134190 2026-05-23T07:46:43Z Gleb Leo 2440 287403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude> Potym pryjšoŭ da swaich wučniaŭ i, zastaŭšy ich splučy, skazaŭ da Symona-Piotry: Dyk wy nie mahli i adnej hadziny wytrywać sa mnoju? Budźcie čujnymi i maleciesia, kab {{Няма выявы}} {{Цэнтар|Jezus u Sadzie Aliŭnym.}} nie paddacca pakusie. Duch, praŭda, achwočy, ale cieła kwołaje". I iznoŭ, druhi raz adyjšoŭ i maliŭsia kažučy: „Ojča moj, kali nia moža hety kielich abminuć mianie, niachaj dzieicca<noinclude></noinclude> 0wrn71zms56z4oo025m6qt9d19cbtul 104 51185 287404 134217 2026-05-23T07:47:55Z Gleb Leo 2440 287404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>łažyli ahoń, kab abahrecca. Da ich dałučyŭsia Piotr i, siedziačy kala ahniu, čakaŭ, što staniecca z Jezusam. U toj čas padyšła da wohnišča adna arcykapłanskaja [[File:Peter denies that he is one of Jesus’ disciples.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Adračeńnie Piatra.}} słužka i, uwažna pryhledzieŭšysia da Piatra, skazała: „I ty byŭ razam z Jezusam Nazarenskim". Ale Piotr adčuraŭsia i skazaŭ: što nia znaje Jezusa i nawat nia wiedaje, što jana haworyć. Adnak bajučysia, kab jaho pry światle nie paznali,<noinclude></noinclude> 991ihwhpskpwodywf5xr3iwxei6ohdz 104 51193 287405 134237 2026-05-23T07:48:51Z Gleb Leo 2440 287405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>druhi raz prywiali Jezusa da jaho, skazaŭ: „Wy prywiali da mianie hetaha čaławieka, jak buntaŭnika narodu, ale ja, pytajučy jaho pry was, nie znajšoŭ u im nijakaj winy. Takža [[File:TheCrownofThornsDore.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Karanawańnie cierniem.}} i Herad, da katoraha ja was adasłaŭ, nie znajšoŭ u im winy i nie dakazana jamu ničoha, za što wart byŭby kary śmierci. Dyk ja jaho pakaraju i zwolniu." U hetych apošnich sławach Piłat prajawiŭ słabaść swaj-<noinclude></noinclude> j1g20eq16b8k647b7tub9lgd8dasq4z 104 51195 287406 134240 2026-05-23T07:50:03Z Gleb Leo 2440 287406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>zaŭ: „Woś čaławiek" (jakby chacieŭ skazać: hladziecie, jak wyhladaje). Praŭda, na hety raz narod zamoŭk, a tolki staršyja duchoŭnyja i ichnyja słuhi kryčali: „Na kryž, na kryž ja- [[File:Christ Presented to the PeopleDore.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|„Woś Čaławiek“.}} ho." Skazaŭ im Piłat: „Waźmiecie wy jaho i ukryžujcie, bo ja ŭ im nie znachodžu winy." Jany-ž skazali: „My majem Zakon, a pawodle Zakonu jon pawinien umierci, bo čynicca Synam Božym."<noinclude></noinclude> nv4jjavynqxnaa8wp6ypx50elt5v18g 104 51198 287407 134243 2026-05-23T07:51:12Z Gleb Leo 2440 287407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>ci kryž dla siabie až na toje miesca, dzie mieŭ być ukryžawany - dyk žaŭniery ŭzłažyli na plečy Jezusa ciažki kryž i zahadali nieści za horad na ŭzhorak Kalwaryju (pažydoŭsku [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14782683624).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Jezus niasie kryž.}} Golgota), dzie było miesca kaźni roznych prastupnikaŭ. Razam z Jezusam pawiali jašče dwuch razbojnikaŭ, asudžanych taksama na kryžawuju śmierć. Jezus, zmučany bičawańniem a takža biassonnaj nočaj<noinclude></noinclude> qd7p30u88qton4orpxbs81xgfjtrleu 104 51646 287408 135255 2026-05-23T07:52:12Z Gleb Leo 2440 287408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>kamu wypała losam. Hetak spoŭnilasia praroctwa Staroha Zakonu (Ps. 21-19), u katorym było skazana: «Padzialili pa- [[File:Gustave Dore - Jesus is nailed to the cross.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Jezusa prybiwajuć da kryža.}} miž saboju adzieńnie majo, a nad sukniaj majeju kidali los.» Padzialiušy adzieńnie, žaŭniery pasieli i pilnawali jaho. <small><b> Na pamiatku adbytaj Jezusam darohi na Kalwaryju Kaścioł ustanawiŭ Darohu Kryža abo Stacyi. Stacyjaŭ jość 14, jany prypaminajuć nam muki Chrystusa, pačynajučy ad asudžeńnia jaho na śmierć až da śmierci i pa-<noinclude></noinclude> q80m9w67ryaxx0xlbx8057rzlro61gg 104 51648 287409 135258 2026-05-23T07:53:38Z Gleb Leo 2440 287409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>kinuŭ</i>? A niekatoryja, što tam stajali, naśmiechalisia z hetych słoŭ Jezusa i, pierakručwajučy ich, kazali: „U biadzie Haljaša kliča, pahladzim, ci prydzie pamahčy jamu." (Tahdy byŭ taki [[File:Crucifixion-dore.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Śmierć Jezusa Chrysta.}} zwyčaj, što ŭ niaščaści kĺikali na pomač Haljaša). Jak bačym, worahi Jezusa nawat pry skanańni nie dawali jamu spakoju i naruhalisia z jaho.<noinclude></noinclude> p9mjhdpkhnjins4pqo87hbh42k0jpln 104 51650 287410 135264 2026-05-23T07:56:34Z Gleb Leo 2440 287410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>źwiarnuŭsia da Piłata i prasiŭ wydać cieła Jezusa, kab mahčy jaho pachawać. Piłat spytaŭsia ŭ sotnika, ci Jezus sapraŭdy pamior? Kali sotnik aficyjalna paćwiardziŭ śmierć Jezusa, Pi- {{Няма выявы}} {{Цэнтар|Źniaćcie Jezusa z kryža.}} łat pazwoliŭ Jazepu źniać cieła Jezusa z kryža i pachawać. Jazep kupiŭ nowyja pałotny, u jakija,―pawodle žydoŭskaha abyčaju - ukručwali ciela niaboščykaŭ, a druhi wučań — Nikodym (jaki try hady tamu prychodziŭ da jaho ŭna-<noinclude></noinclude> c9o9nwqburb0p4scb9idkltyndoneym 104 51703 287411 135343 2026-05-23T07:57:55Z Gleb Leo 2440 287411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>mień užo adwaleny i hrob pusty. Tahdy Maryja Mahdalena pabiehła nazad u horad skazać apostałam Piatru i Janu, što Jezusa ŭžo niama ŭ hrobie. Druhija-ž žančyny ŭwajšli ŭ hrob i ŭhledzieli pa prawaj staranie anieła, adzietaha ŭ biełuju wopratku. Jany, uhledzieŭšy anieła, spałochalisia mocna - ale anieł skazaŭ im: Nia bojciesia! Wy šukajecie Jezusa Nazarenskaha, što byŭ ukryžawany, - jon ustaŭ z umioršych, niama jaho tut, woś {{Няма выявы}} {{Цэнтар|Uskrašeńnie Chrystowa.}} miesca, dzie jaho byli pałažyli. Idziecie i skažecie wučniam jahonym i Piatru, što idzie prad wami ŭ Halileju, tam jaho ŭbačycie, tak jak byŭ skazaŭ napierad". Žančyny, pačuŭšy hetaje, pajšli čym-chutčej ad hrobu sa stracham i razam z radaściaj, kab pawiedamić ab hetym apostałaŭ. A tymčasam apostały Piotr i Jan, pačuŭšy ad Maryi Mahdaleny, što hrob pusty, užo nia išli, a biehli da hrobu.<noinclude></noinclude> nw56f85koj24tlmy715ut85pq0k1a0i 104 51711 287412 135354 2026-05-23T07:59:32Z Gleb Leo 2440 287412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>jaho staršyja duchoŭnyja i pawadyry narodu na śmierć i ŭkryžawali jaho. A ŭsie spadziawalisia, što jon mieŭ zbawić Izraila ― adnak ciapier woś užo treci dzień, jak heta ŭsio stała- [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14598534357).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Jezus u darozie ŭ Emaŭs.}} sia. Ale niekatoryja žančyny byli ŭ hrobie ranicaj-kazali dalej wučni — dy jaho nie znajšli, tolki aniołaŭ bačyli, jakija kazali, što jon žywie. Taksama chadzili niekatoryja wučni da hrobu i tak znajšli, jak žančyny hawaryli, ale jaho samoha nia bačyli...<noinclude></noinclude> on0ydbmkbfqdk6jyhw7m4la158oizcj 104 51721 287413 135365 2026-05-23T08:00:28Z Gleb Leo 2440 287413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>śmierciaj jon pamre - što wyciahnie ruki swaje na kryžy, kudy jaho pawiaduć źwiazanaha. Piotr chacieŭ tak-ža dawiedacca, jakoju śmierciaj pamre {{Няма выявы}} {{Цэнтар|Jezus źjaŭlajecca nad wozieram Genezaret.}} Jan, dyk spytaŭ u Jezusa: „Panie, a z hetym što?" Ale Jezus adkazaŭ jamu: „Chaču, kab jon tak astaŭsia, až ja prydu - tabie što da hetaha? Ty idzi za mnoju". Pasla hetych słoŭ razyšłasia čutka pamiž apostałami, što Jan nie pamre i bu<noinclude></noinclude> 24odx70yx311bb1hob7uleg1f6rbe5u 104 51731 287414 135383 2026-05-23T08:01:28Z Gleb Leo 2440 287414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>Chrystus paćwiardziŭ i 10 prykazańniaŭ Staroha Zakonu, bo jak jon sam kazaŭ, što nia pryšoŭ kasawać Zakon, ale dapoŭnić jaho, dyk abawiazkam kožnaha chryścijanina jość spaŭniać 10 prykazańniaŭ Božych, i być pasłušnym uładzie kaścielnaj, a pieradusim Najwyšejšamu Pastyru, nastupniku św. Piatra, Rymskamu biskupu, jakoha dziela świataści jaho ŭradu zawiom Ajcom światym.</small></b> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|Ušeście J. Chrysta ŭ nieba.}} '''Ušeście Jezusa ŭ nieba'''. Na sarakawy dzień sabralisia wučni, tak jak im zahadaŭ Jezus, u Jeruzalimie. Tam zjawiŭsia im Jezus užo apošni raz, hawaryŭ z imi ab Waładarstwie<noinclude></noinclude> g0xa9yu1y6nuqmene43o3h12woi2dsa 104 51744 287415 135403 2026-05-23T08:02:31Z Gleb Leo 2440 287415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>jazyki. Heta byŭ Zychod Ducha światoha. I ŭsie, chto tam byŭ, byli napoŭnieny Ducham św. i pačali hawaryć roznymi mowami, tak jak im dawaŭ Duch św. [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14598407958).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Zychod Ducha św. na apostałaŭ.}} A było tahdy ŭ Jeruzalimie sabraŭšysia na świata mnoha narodu z usich kancoŭ ziamli. Pačuŭšy wialiki šum i homan u tym domie, dzie byli apostały, ludzi źbiehlisia tudy i nie mahli nadziwicca, jak heta halilejskija prastaki mohuć hawa-<noinclude></noinclude> fwenqrg6l7psv86el1j6p3qi80ybaha 104 51748 287416 135410 2026-05-23T08:03:37Z Gleb Leo 2440 287416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>z umioršych, u imia Jaho woś hety žabrak staić zdaroŭ pierad wami". Sudździ, bačačy hetakuju stojkaść apostałaŭ i wiedajučy, [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14781904181).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Azdaraŭleńnie kulhawaha čaławieka Piatrom i Janam.}} što jany ludzi prostyja, biez nawuki, nia wiedali, što z imi rabić. Dawiedaŭšysia, što majuć pierad saboju wučniaŭ Jezusa, jany zahadali im wyjści, a sami naradžalisia, što z imi rabić. Pa naradzie paklikali ich da siabie i zabaranili im wučyć<noinclude></noinclude> mrmxqkxukxc9pzjhb6y2jsyusbb7tcu 104 51755 287417 135421 2026-05-23T08:04:34Z Gleb Leo 2440 287417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude> Tam arcykapłan spytaŭsia ŭ Ściapana,ci heta praŭda, što prociŭ jaho świedčać? Św. Ściapan u wialikaj pramowie wykazwaŭ swaju niawinnaść, što jon nia bluźniŭ ni prociŭ Boha, ni prociŭ [[File:The Death of Stephen (89485178).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Śmierć św. Ściapana.}} Majsieja, ale što žydoŭski narod i daŭniej byŭ niepasłušny Bohu i ciapier―i hetak končyŭ swaju pramowu: "O wy, ćwiordaha karku (ludzi), wy supraciŭlajeciesia Duchu św. tak jak i baćki wašy. Jany praśledawali i zabiwali prarokaŭ, jakija<noinclude></noinclude> 0pj5jqc1wpkfaouaxcw8tr9oy0gd3vo 104 53635 287418 139176 2026-05-23T08:05:35Z Gleb Leo 2440 287418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Nejurist" /></noinclude>čuŭsia hołas: Šawał, Šawał, čamu ty mianie praśleduješ? Šawał spytaŭsia: „A chto ty jość Panie". Hołas adkazaŭ: „Ja jość Jezus, katoraha ty praśleduješ“. Šawał, dryžačy sa stra- [[File:The Bible panorama, or The Holy Scriptures in picture and story (1891) (14762059356).jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Nawarot św. Paŭła.}} chu, spytaŭsia „Panie, što ty chočaš, kab ja rabiŭ"? A Jezus kaža jamu: „Ustań i idzi ŭ horad, a tam tabie skažuć, što ty maješ rabić". Šawał ustaŭ, ale ničoha nia widzieŭ, bo zrabiŭsia ślapy,<noinclude></noinclude> oabpjq538ihc4wx4pnmie80espevw9z 104 67904 287374 273059 2026-05-23T07:14:57Z Gleb Leo 2440 287374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>taho času, pakul nia wierniešsia ŭ ziamlu, z katoraj ty ŭziaty. Bo ty jość ziamla i ŭ ziamlu abierniešsia. {{Водступ|2|em}}Paśla hetaha Boh wyhnaŭ Adama i Ewu z Raju i kab jany [[File:003.Adam and Eve Are Driven out of Eden.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Adam i Ewa wyhnany z Raju.}}}} nie mahli wiarnucca, pastawiŭ pry ŭwachodzie ŭ Raj anioła z wahnistym miačom. I pajšli našyja baćki na harotnaje žyćcio, płačučy, što praz hrech utracili takoje ščaście. Dy nia tolki jany ŭtracili, ale j usie ludzi, jakija ad ich pajšli. Usie my<noinclude></noinclude> f3gu4sn8xrs90g2hpkqgthp86x0klvn 104 67906 287375 273062 2026-05-23T07:15:31Z Gleb Leo 2440 287375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=zahnie|к=waŭsia}} i źmianiŭsia na twaru swaim? Kali budzieš dobra pastupać, i ty budzieš mnie miły, jak i brat twoj Abel, a kali što drennaje zrobiš, nia minie ciabie kara. Ale Kain nie pasłuchaŭ Boha i nie pierastaŭ hniewacca na swajho brata. [[File:005.Cain Slays Abel.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Kain zabiŭ Abla.}}}} {{Водступ|2|em}}Adzin raz Kain skazaŭ swajmu bratu: pojdziem u pole. Abel, nie spadziajučysia ničoha drennaha, pajšoŭ z im. Kali jany ŭžo adyšli daloka, Kain kinuŭsia na brata i zabiŭ jaho.<noinclude></noinclude> kt0b64mvvunqovvpc58rpn5fl6stgwb 104 67911 287377 273082 2026-05-23T07:16:03Z Gleb Leo 2440 287377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>tak, jak jamu prykazaŭ Boh i ŭwajšoŭ u karabiel razam sa swaimi tryma synami i niawiestkami. {{Водступ|2|em}}Kali jany ŭwajšli ŭ karabiel, to zaraz pajšoŭ doždž i liŭ biaz upynku sorak dzion i sorak načej. Aproč taho adčynili- [[File:006.The World Is Destroyed by Water.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Patop.}}}} {{Водступ|2|em}}sia ŭsie krynicy, wystupili z swaich bierahoŭ reki i mory i wada zalila ŭsiu ziamlu, dzie byli ludzi. Ludzi ratawalisia<noinclude></noinclude> ec1nwlc6fxvbi40lfgy2djab0p8iwvs 104 67913 287378 273099 2026-05-23T07:16:37Z Gleb Leo 2440 287378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>winahrad. Nia znajučy mocy winahradnaha soku (wina), Noj wypiŭ praz mieru j loh spać u swaim šatry, nie akryŭšysia. Zhledzieŭ heta jahony syn Cham dy pačaŭ śmiajacca z swajho baćki, a nawat pajšoŭšy, raskazaŭ ab hetym swaim bratom. [[File:009.Noah Curses Ham and Canaan.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Noj praklinaje Chama.}}}} Braty zhanili jaho śmieški, pryšli, uziali adzieńnie i, twaram adwiarnuŭšysia, kab nia bačyć baćkawaj nahaty, akryli jaho. Noj, ustaŭšy sa snu, dawiedaŭsia ab pastupku Chama j {{перанос-пачатак|п=prak|к=laŭ}}<noinclude></noinclude> kj9bqhy3q1wbfzfotkw36cptpoyc02c 104 67915 287379 273101 2026-05-23T07:17:08Z Gleb Leo 2440 287379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>źwiarat i kłanialisia roznym bałwanom, wykawanym z kamienia abo wylitym z zołata ci sierabra. Takim paradkam ludzi zabylisia ab praŭdziwym Bohu. Tahdy Boh pastanawiŭ wy- [[File:010.The Tower of Babel.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Wieža Babel.}}}} brać adzin narod, kab u im dachawałasia wiera ŭ praŭdziwaha Boha j kab z taho narodu wyjšaŭ abiacany jašče ŭ Rai Mesyjaš — Jezus Chrystus. I woś na patryjarcha hetaha narodu Boh wybraŭ Abrahama.<noinclude></noinclude> 1to6tctv43d4467grklx8t2keca72cu 104 69398 287380 273110 2026-05-23T07:17:59Z Gleb Leo 2440 287380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>tamu miescu. Aśmieliŭšysia Abraham pytaŭsia dalej, ci Boh darawaŭ-by, kab tam było 45, potym, kab tam było, 40, kab tam było 30? Anioł adkazaŭ, što darawaŭ-by, kab tam było [[File:013.Lot Flees as Sodom and Gomorrah Burn.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Źništažeńnie Sadomy j Hamory.}}}} 45, 40 abo 30 sprawiadliwych. Urešcie Abraham spytaŭsia, ci darawaŭ-by, kab tam było tolki 10 sprawiadliwych. Anioł ad imia Boha adkazaŭ, što kali-b tam było i 10 sprawiadliwych, to nie zahubić horadu. Bolš Abraham užo nie paśmieŭ {{перанос-пачатак|п=py|к=tacca}}<noinclude></noinclude> 22w5pi4qs46egoxzwg6u3cyhjvhb6f8 287381 287380 2026-05-23T07:19:17Z Gleb Leo 2440 Адкат праўкі [[Special:Diff/287380|287380]] аўтарства [[Special:Contributions/Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[User talk:Gleb Leo|размовы]]) 287381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>tamu miescu. Aśmieliŭšysia Abraham pytaŭsia dalej, ci Boh darawaŭ-by, kab tam było 45, potym, kab tam było, 40, kab tam było 30? Anioł adkazaŭ, što darawaŭ-by, kab tam było {{Цэнтар|[[File:Historyja świataja abo Biblijnaja Staroha Zakonu (1930). Малюнак 6.jpg|300px|center]]}} {{Цэнтар|{{smaller|Źništažeńnie Sadomy j Hamory.}}}} 45, 40 abo 30 sprawiadliwych. Urešcie Abraham spytaŭsia, ci darawaŭ-by, kab tam było tolki 10 sprawiadliwych. Anioł ad imia Boha adkazaŭ, što kali-b tam było i 10 sprawiadliwych, to nie zahubić horadu. Bolš Abraham užo nie paśmieŭ {{перанос-пачатак|п=py|к=tacca}}<noinclude></noinclude> 5dn4vquzsmzqyjg8vyryq1qvuxp4hmp 104 70218 287372 273439 2026-05-23T07:11:33Z Gleb Leo 2440 287372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=Nazaŭ|к=try}} ranieńka, Dawid staŭ na wiaršynie hary i pačaŭ stydzić Saulawych žaŭnieraŭ, što hetak drenna ścierahuć swajho karala, bo woś u jaho rukach i pika i kubak karaleŭski. Saul, pačuŭšy hetaje, iznoŭ chacieŭ pahadzicca z Dawidam, ale Dawid [[File:076.The Death of Saul.jpg|300px|center]] {{ц|{{smaller|Śmierć Saula.}}}} užo nia wieryŭ jamu i addaliŭsia až na samuju hranicu Izraelskaj ziamli. Hetakaja nienawiść da Dawida i praśled ciahnulisia až da samaj śmierci Saula, katory skora paśla taho zhinuŭ u wajnie z Filistynami.<noinclude></noinclude> rkwcb9eovcn0ejll42vkgi09s4claam 2 90357 287373 214809 2026-05-23T07:14:29Z WikiBayer 2254 287373 javascript text/javascript // _________________________________________________________________________________________ // | | // | === УВАГА: ГЛЯБАЛЬНЫ ФАЙЛ ГАДЖЭТА === | // | Зьмены на гэтай старонцы закрануць значную колькасьць удзельнікаў. | // | Калі ласка, перад рэдагаваньнем абмяркоўвайце зьмены на старонцы абмеркаваньня. | // |_________________________________________________________________________________________| // // Імпартавана з [[w:be-tarask:MediaWiki:Gadget-wikify.js]] вэрсіі ад 23.01.2021 // Для атрыманьня апісаньня і даведкі глядзіце [[w:be-tarask:Вікіпэдыя:Вікіфікатар]] // Лякальная адаптацыя: Taravyvan Adijene // Суправаджальнік: Taravyvan Adijene // Вікіфікатар // <nowiki> mw.messages.set({ 'wikify-cant-work':'Вікіфікатар ня можа працаваць у вашым браўзэры.\n\nWikificator can not work in your browser', 'wikify-full-text':'Вікіфікатар апрацуе ўвесь тэкст. Працягнуць?', 'wikify-talk-page':'Вікіфікатар не апрацоўвае старонкі абмеркаваньня цалкам.\n\nВылучыце вашае паведамленьне — апрацаванае будзе толькі яно.', 'wikify-summary-message':'[[w:be-tarask:ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]]', 'wikify-button-label':'Вікіфікаваць' }); function WikifButton() { if(!mediaWiki.user.options.get('usebetatoolbar')) { return; // не карыстаесься кашэрнай панэльлю — не карыстаесься вікіфікатарам } mw.loader.using('ext.wikiEditor', function(){ $( '#wpTextbox1' ).wikiEditor( 'addToToolbar', { 'section': 'main', 'group': 'gadgets', 'tools': { 'wikification': { label: mw.messages.get('wikify-button-label'), type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Wikify-toolbutton.png', action: { type: 'callback', execute: Wikify } } } } ); }); } function Wikify() { if(('code'.replace(/d/g, 'r') != 'core') //check regexp support || (navigator.appName == 'Netscape' && navigator.appVersion.substr(0, 1) < 5)) { alert(mw.messages.get('wikify-cant-work')); return; } var txt, hidden = [], hidIdx = 0, wpTextbox1 = $( '#wpTextbox1' ).get( 0 ); var winScroll = document.documentElement.scrollTop; //remember window scroll wpTextbox1.focus(); if(typeof wpTextbox1.selectionStart != 'undefined' && (navigator.productSub > 20031000 || $.client.profile().name == "opera" || $.client.profile().name == "safari")) { //Mozilla/Opera/Safari3 var textScroll = wpTextbox1.scrollTop var startPos = wpTextbox1.selectionStart var endPos = wpTextbox1.selectionEnd txt = wpTextbox1.value.substring(startPos, endPos) if(txt == '') processAllText() else { processText() wpTextbox1.value = wpTextbox1.value.substring(0, startPos) + txt + wpTextbox1.value.substring(endPos) } wpTextbox1.selectionStart = startPos wpTextbox1.selectionEnd = startPos + txt.length wpTextbox1.scrollTop = textScroll } else if(document.selection && document.selection.createRange) { //IE var range = document.selection.createRange() txt = range.text if(txt == '') processAllText() else { processText() range.text = txt //if (!window.opera) txt = txt.replace(/\r/g,'') if(range.moveStart) range.moveStart('character', -txt.length) range.select() } } else // other browsers if(confirm(mw.messages.get('wikify-full-text'))) processAllText() document.documentElement.scrollTop = winScroll // scroll back, for IE/Opera //functions function processAllText() { txt = wpTextbox1.value processText() txt = txt.replace(/^[\n\r]+/, '') wpTextbox1.value = txt txt = '' // if (window.auto_comment && window.insertSummary) insertSummary('вікіфікацыя') if(window.addSumm && document.getElementById("wpSummary").value.indexOf(mw.messages.get('wikify-summary-message')) < 0) addSumm(mw.messages.get('wikify-summary-message')) } function processText() { var u = '\u00A0' //unbreakable space if(mw.config.get('wgNamespaceNumber') % 2 || mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 4) { //is talk page u = ' ' var sigs = txt.match(/\d\d:\d\d, \d\d? \S{3,8} 20\d\d \(UTC\)/g) if(sigs && sigs.length > 1) { alert(mw.messages.get('wikify-talk-page')); return } } if(typeof wikifikatarUserDefinedPreTagHideHook == 'function') { txt = wikifikatarUserDefinedPreTagHideHook(txt); } hideTag('nowiki') hideTag('pre') hideExpr('<source [^>]+>[\\s\\S]+?<\\/source>') hideTag('code') hideTag('tt') hideTag('math') txt = txt.replace(/( |\n|\r)+\{\{(·|•|\*)\}\}/g, '{{$2}}'); //before {{·/•/*}}, usually in templates hideTemplates(); // templates hideExpr(/^ .*/mg) //lines starting with space hideExpr(/(https?|ftp|news|nntp|telnet|irc|gopher):\/\/[^\s\[\]<>"]+ ?/gi) //links hideExpr(/^#(redirect|перанакіраваньне)/i) hideTag('gallery') txt = txt.replace(/ +(\n|\r)/g, '$1') //spaces at EOL txt = '\n' + txt + '\n' if(typeof wikifikatarUserDefinedPreProcessHook == 'function') { txt = wikifikatarUserDefinedPreProcessHook(txt); } txt = txt.replace(/(\[\[:?)category:( *)/ig, '$1Катэгорыя:'); txt = txt.replace(/(\[\[:?)(image|file|выява):( *)/ig, '$1Файл:'); // Year and century ranges txt = txt.replace(/(?!ISBN)(\(|\s)(\[\[[12]?\d{3}\]\])[\u00A0 ]?(-|--|–|—) ?(\[\[[12]?\d{3}\]\])(\W)/g, '$1$2—$4$5') txt = txt.replace(/(\[\[[12]?\d{3}\]\]) ?(гг?\.)/g, '$1' + u + '$2') txt = txt.replace(/(\(|\s)(\[\[[IVX]{1,5}\]\])[\u00A0 ]?(-|--|–|—) ?(\[\[[IVX]{1,5}\]\])(\W)/g, '$1$2—$4$5') txt = txt.replace(/(\[\[[IVX]{1,5}\]\]) ?(стст?\.)/g, '$1' + u + '$2') // Nice links txt = txt.replace(/(\[\[[^|\[\]]*)[\u00AD\u200E\u200F]+([^\[\]]*\]\])/g, '$1$2') // Soft Hyphen & DirMark txt = txt.replace(/\[\[ *([a-zA-Zа-яёіўА-ЯЁІЎ\u00A0-\u00FF %!\"$&'()*,\-—.\/0-9:;=?\\@\^_`’~]+) *\| *(\1)([a-zа-яёіў]*) *\]\]/g, '[[$2]]$3') // " txt = txt.replace(/\[\[ *([^|\[\]]+)([^|\[\]]+) *\| *\1 *\]\]\2/g, '[[$1$2]]') // паўтор тэксту за спасылкай txt = txt.replace(/\[\[ *(?!Файл:|Катэгорыя:)([a-zA-Zа-яёА-ЯЁ\u00A0-\u00FF %!\"$&'()*,\-—.\/0-9:;=?\\@\^_`’~]+) *\| *([^|[\]]+) *\]\]([a-zа-яёіў]+)/g, '[[$1|$2$3]]') // " hideExpr(/\[\[[^\]|]+/g) //only link part txt = txt.replace(/<<(\S.+\S)>>/g, '"$1"') //<<text>> -> "text" //square and cube txt = txt.replace(/(<sup>2<\/sup>|&sup2;)/gi, '²'); txt = txt.replace(/(<sup>3<\/sup>|&sup3;)/gi, '³'); //tags → wikicode txt = txt.replace(/<(b|strong)>(.*?)<\/(b|strong)>/gi, "'''$2'''") txt = txt.replace(/<(i|em)>(.*?)<\/(i|em)>/gi, "''$2''") txt = txt.replace(/<hr ?\/?>/gi, '----') //improve hr and br txt = txt.replace(/<hr ([^\/>]+?) ?\/?>/gi, '<hr $1 />') txt = txt.replace(/<br( [^\/>]+?)? ?\/?>/gi, '<br$1 />') txt = txt.replace(/(\n== *[a-zа-яёіў\s\.:]+ *==\n+)<references *\/>/ig, '$1{\{зноскі}}') hideExpr(/<[a-z][^>]*?>/gi) //hide tags // hideExpr('\\w+ *= *"[^"]*"') //also tables attributes //[ \w%;:] hideExpr(/^({\||\|-).*/mg) //table/row def hideExpr(/(^\||^!|!!|\|\|) *[a-z]+=[^|]+\|(?!\|)/mgi) //cell style hideExpr(/\| +/g) //formatted cell txt = txt.replace(/[ \t]+/g, ' ') //double spaces //Entities txt = txt.replace(/&#(\d+);?/g, function (n, a) { return String.fromCharCode(a) }) // &#769; txt = txt.replace(/&#x([0-9a-f]{1,4});?/gi, function (n, a) { return String.fromCharCode(eval('0x' + a.substr(-4))); }) // &#x301; //Headers txt = txt.replace(/^(=+)[ \t\f\v]*(.*?)[ \t\f\v]*=+$/gm, '$1 $2 $1') //add spaces in section headers txt = txt.replace(/([^\r\n])(\r?\n==.*==\r?\n)/g, '$1\n$2') //add empty line before section header txt = txt.replace(/^== (Г|г)л(\.?|ядзіце) ?таксама ==$/gm, '== Глядзіце таксама ==') txt = txt.replace(/^== (З|з)носкі ==$/gm, '== Крыніцы ==') txt = txt.replace(/^== (З|з)ь?нешнія ?спасылкі ==$/gm, '== Вонкавыя спасылкі ==') txt = txt.replace(/^== (.+)[.:] ==$/gm, '== $1 ==') //Temporary replacements txt = txt.replace(/–/g, '-') txt = txt.replace(/«|»|“|”|„/g, '"') txt = ' ' + txt // For LaTeX txt = txt.replace(/"---/g, '--') // Minus handler txt = txt.replace(/(sup>|sub>|\s)-(\d)/g, '$1−$2') // Replace hyphens and en dashes with normal dashes txt = txt.replace(/&(#150|#151|[nm]dash);/g, '—') txt = txt.replace(/(&nbsp;|[\f\n\r\t\v\u00A0\u2028\u2029])(-|--|–) /g, '$1— ') txt = txt.replace(/(\d)--(\d)/g, '$1—$2') // Entities etc. → Unicode chars txt = txt.replace(/&copy;/gi, '©') txt = txt.replace(/&reg;/gi, '®') txt = txt.replace(/&sect;/gi, '§') txt = txt.replace(/&euro;/gi, '€') txt = txt.replace(/&yen;/gi, '¥') txt = txt.replace(/&pound;/gi, '£') txt = txt.replace(/&deg;/g, '°') txt = txt.replace(/\(tm\)|\(тм\)|&trade;/gi, '™') txt = txt.replace(/\.\.\.|&hellip;/g, '…'); txt = txt.replace(/\+-(?!\+|-)|&plusmn;/g, '±') txt = txt.replace(/~=/g, '≈') txt = txt.replace(/\^2(\D)/g, '²$1') txt = txt.replace(/\^3(\D)/g, '³$1') txt = txt.replace(/&((la|ra|bd|ld)quo|quot);/g, '"') txt = txt.replace(/([\wа-яА-ЯёЁіІґҐўЎ])'([\wа-яА-ЯёЁіІґҐўЎ])/g, '$1’$2') //' // Year and century ranges txt = txt.replace(/(\(|\s)([12]?\d{3})[\u00A0 ]?(-|--|–|—) ?([12]?\d{3})(\W)/g, '$1$2—$4$5') txt = txt.replace(/([12]?\d{3}) ?(гг?\.)/g, '$1' + u + '$2') txt = txt.replace(/(\(|\s)([IVX]{1,5})[\u00A0 ]?(-|--|–|—) ?([IVX]{1,5})(\W)/g, '$1$2—$4$5') txt = txt.replace(/([IVX]{1,5}) ?(стст?\.)/g, '$1' + u + '$2') // Reductions txt = txt.replace(/(Т|т)\. ?б\./g, '$1о бок') txt = txt.replace(/(Т|т)обо/g, '$1о бок') txt = txt.replace(/(У|у) т\. ?л\./g, '$1 тым ліку') txt = txt.replace(/(Ў|ў) т\. ?л\./g, '$1 тым ліку') txt = txt.replace(/(і|І) г\. ?д\./g, '$1' + u + 'г\.' + u + 'д\.') txt = txt.replace(/(і|І) т\. ?п\./g, '$1' + u + 'да т\.' + u + 'п\.') txt = txt.replace(/(і|І) да т\. ?п\./g, '$1' + u + 'да т\.' + u + 'п\.') txt = txt.replace(/(Т)\. ?н\./g, 'Г\.' + u + 'зв\.') txt = txt.replace(/(\s)(т)\. ?н\./g, '$1г\.' + u + 'зв\.') // false positive on "у II ст. н. э." txt = txt.replace(/(Т)\. ?зв\./g, 'Г\.' + u + 'зв\.') txt = txt.replace(/(т)\. ?зв\./g, 'г\.' + u + 'зв\.') txt = txt.replace(/н\. ?э\./g, 'н\.' + u + 'э\.') txt = txt.replace(/(Д|д)(а|\.) н\. ?э\./g, '$1а' + u + 'н\.' + u + 'э\.') txt = txt.replace(/(\d) ?(млн|млрд|трлн|(?:м|с|д|к)?м|[км]?г|с)\.?( ([^\.А-ЯЁІҐЎ])|[,;.])(?!\[.*?\|[А-Я].*?\])/g, '$1' + u + '$2$3') txt = txt.replace(/(\d) (тыс)([^\.А-Яа-яЁёІіҐґЎў])/g, '$1' + u + '$2.$3') //txt = txt.replace(/(\d) (млн|млрд|трлн)([^А-Яа-яЁёІіҐґЎў])/g, '$1'+u+'$2$3') // Insert/delete spaces txt = txt.replace(/^([#*:]+)[ \t\f\v]*(?!\{\|)([^ \t\f\v*#:;])/gm, '$1 $2') //space after #*: unless before table txt = txt.replace(/(\S) (-|--|–|—) (\S)/g, '$1' + u + '— $3') txt = txt.replace(/([А-ЯЁІҐЎ]\.) ?([А-ЯЁІҐЎ]\.) ?([А-ЯЁІҐЎ][а-яёіґў])/g, '$1' + u + '$2' + u + '$3') txt = txt.replace(/([А-ЯЁІҐЎ]\.)([А-ЯЁІҐЎ]\.)/g, '$1 $2') txt = txt.replace(/([а-яЁІҐЎ]\.)([А-ЯA-ZЁІҐЎ])/g, '$1 $2') // word. word txt = txt.replace(/([)"а-яa-zёіґў\]])\s*,([\[("а-яa-z])/g, '$1, $2') // word, word txt = txt.replace(/([)"а-яa-zёіґў\]])\s([,;])\s([\[("а-яa-zёіґў])/g, '$1$2 $3') // txt = txt.replace(/([^%\/\w]\d+?(?:[.,]\d+?)?) ?([%‰])(?!-[А-Яа-яЁёІіҐґЎў])/g, '$1'+u+'$2') //5 % txt = txt.replace(/([^%\/\w]\d+?(?:[.,]\d+?)?) ?([%‰])(?!-[А-Яа-яЁёІіҐґЎў])/g, '$1' + '$2') //5% txt = txt.replace(/(\d) ([%‰])(?=-[А-Яа-яЁёІіҐґЎў])/g, '$1$2') //5%-ы // txt = txt.replace(/([№§])(\s*)(\d)/g, '$1'+u+'$3') txt = txt.replace(/\( +/g, '(').replace(/ +\)/g, ')') //inside () // Degrees txt = txt.replace(/([\s\d=≈≠≤≥<>—("'|])([+±−-]?\d+?(?:[.,]\d+?)?)(([ °^*]| [°^*])C)(?=[\s"').,;!?|])/gm, '$1$2' + u + '°C') //' txt = txt.replace(/([\s\d=≈≠≤≥<>—("'|])([+±−-]?\d+?(?:[.,]\d+?)?)(([ °^*]| [°^*])F)(?=[\s"').,;|!?])/gm, '$1$2' + u + '°F') //' //"" → „“ for(var i = 1; i <= 3; i++) txt = txt.replace(/([\xa0\s\x02!|#'"\/(;+-])"([^"]*)([^\s"(|])"([^a-zA-Zа-яА-ЯёіўґЁІЎҐ0-9])/g, '$1„$2$3“$4') //" while(/„[^“]*„/.test(txt)) txt = txt.replace(/„([^“]*)„([^“]*)“/g, '„$1«$2»') txt = txt.substr(2, txt.length - 3); // remove extra characters if(typeof wikifikatarUserDefinedAfterProcessHook == 'function') { txt = wikifikatarUserDefinedAfterProcessHook(txt); } if('0'.replace('0', '$$') == '$') ////$ in replacing string is special, except in IE for(var i = 0; i < hidden.length; i++) hidden[i] = hidden[i].replace(/\$/g, '$$$$') restoreAll() if(typeof wikifikatarUserDefinedAfterTagRestoreHook == 'function') { txt = wikifikatarUserDefinedAfterTagRestoreHook(txt); } } function hideExpr(expr) { txt = txt.replace(expr, function (s) { return '\x01' + hidden.push(s) + '\x02' }); } function hideTemplates() { var nestedLevel = 0; var templatesHash = []; var currentTemplate = {}; for(var i = 0; i < txt.length; ++i) { if(txt.substr(i, 2) === '{{') { if(!(nestedLevel++)) currentTemplate.start = i; ++i; } else if(txt.substr(i, 2) === '}}') { if(!(--nestedLevel)) { currentTemplate.end = i+2; templatesHash.push(currentTemplate); currentTemplate = {}; nestedLevel = 0; } ++i; } } for(var i = templatesHash.length-1; i >= 0; --i) { var tplCode = txt.substring(templatesHash[i].start, templatesHash[i].end); txt = txt.substring(0, templatesHash[i].start) + '\x01' + hidden.push(tplCode) + '\x02' + txt.substr(templatesHash[i].end); } } function hideTag(tag) { hideExpr(RegExp('<' + tag + '( [^>]+)?>[\\s\\S]+?<\\/' + tag + '>', 'gi')) // hideExpr('<' + tag + '>[\\s\\S]+?<\\/' + tag + '>') } function restoreAll() { while(hidden.length > 0) txt = txt.replace('\x01' + hidden.length + '\x02', hidden.pop()) } } $('#wpTextbox1').on('wikiEditor-toolbar-buildGroup-gadgets', function(event) { WikifButton(); }); // Канец коду Вікіфікатара // </nowiki> i367nsmsbjssjl7ef24n0fbwzu0ikgv 0 91386 287320 218060 2026-05-22T20:43:10Z Gleb Leo 2440 287320 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Biełaruski Relihijny Himn | аўтар = Андрэй Зязюля | год = 1934 год | пераклад = | секцыя = Песьня | папярэдні = [[Hołas dušy (1934)/V/Niekatoryja kaścielnyja śpiewy/Pry schawańni|Pry schawańni Najświaciejšaha Sakramentu]] | наступны = | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Песьня Беларусі]]. }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Hołas dušy (1934).pdf" from="313" to="314" /> {{Выроўніваньне-канец}} 0db19f1sqm2dm2qn4j5v3771q568ecd 104 117714 287369 274895 2026-05-23T07:05:47Z Gleb Leo 2440 287369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="By-isti" /></noinclude>{{Цэнтраваны блёк/пачатак|style=width:100%; max-width:22em; border:7px double black}} {{ц|'''A. {{Разьбіўка|ZIAZIULA}}'''<br/>(✝ Ks. A. Astramowič)|памер=120%}} {{ц|'''{{Разьбіўка|ALENČYNA}}<br/>{{Разьбіўка|WIASIELLE}}'''|памер=200%}} {{ц|WYD. „KRYNICY“|памер=120%}} [[File:Alenčyna wiasielle (1923). Узор 1.png|50px|center]] {{ц|Drukarnia Wilensk. Wydawiectwa B. Kleckina.<br/> {{Разьбіўка|1923}}}} {{Цэнтраваны блёк/канец}}<noinclude></noinclude> si87gfb9xpjdqelbdi6egdpx7d95ull 104 117861 287370 274920 2026-05-23T07:06:08Z Gleb Leo 2440 287370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>[[File:Alenčyna wiasielle (1923). Узор 2.png|400px|center]] {{block center/s}} Žniwień skončyŭsia. Raboty<br /> {{gap|2.5em}}Mała ŭžo na poli;<br /> Nudny čas daždžoŭ i słoty<br /> {{gap|2.5em}}Bližycca ŭsio bolej.<br /> Ŭ poŭni leta. U harodzie<br /> {{gap|2.5em}}Wysadki jadrejuć;<br /> A ŭ sadočku na wyhodzie<br /> {{gap|2.5em}}Jabłyki žaŭciejuć.<br /> U harodčyku pad chataj<br /> {{gap|2.5em}}Mienicca jurhinia<br /> Kwietkaj ciomna-wišniawataj<br /> {{gap|2.5em}}Na prywiet dziaŭčynie.<br /> Ŭ poli hrečycha čarnieje<br /> {{gap|2.5em}}Kitkami-čubami,<br /> Zredka dzie-nia-dzie, jak Fieja<br /> {{gap|2.5em}}Kryta hałubami.<br /> U snapoch awios płačliwa<br /> {{gap|2.5em}}Wyhladaje z łaŭkaŭ,<br /> Moŭ prynadnaja pažywa<br /> {{gap|2.5em}}Wierabjoŭ dy kaŭkaŭ.<br /> Aziarody mihaciacca<br /> {{gap|2.5em}}Ŭbłutany ŭ siamieńni<br /> I lany wun załaciacca<br /> {{gap|2.5em}}Słanyja pa žmieni<br /><noinclude></noinclude> gzridsfqgyuwige17h6ydt8m9g6ugrx 104 117894 287371 274921 2026-05-23T07:06:33Z Gleb Leo 2440 287371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> Pakłaniłasia susiedziam<br /> {{gap|2.5em}}Šče raz maładaja<br /> I ŭ ślazach da šlubu jedzie —<br /> {{gap|2.5em}}Z žalu ledź žywaja. Hrukat kołaŭ razdajecca<br /> {{gap|2.5em}}Ŭ topatach kapytnych...<br /> Chto sprytniejšy ŭpierad precca,<br /> {{gap|2.5em}}Kab minuć niasprytnych. Wyjaždžajuć ŭžo wun z wioski,<br /> {{gap|2.5em}}Až za kryž la klonu;<br /> Zabialeli chustki, skoski<br /> {{gap|2.5em}}Z šoŭku dy myślonu. Doŭha, stojačy pry płocie,<br /> {{gap|2.5em}}Ludzi ŭ dal hladzieli,<br /> Až pakul na zawarocie<br /> {{gap|2.5em}}Im z wačej zlacieli. Cišynia zapanawała<br /> {{gap|2.5em}}Ŭ humniščy, ŭ padwory,<br /> Bytcam znoŭ pahoda stała<br /> {{gap|2.5em}}Pa daždžy na mory. Haspadar i haspadynia<br /> {{gap|2.5em}}Ŭ mimawolnym žali<br /> Ŭ kubły roznaje načynnie<br /> {{gap|2.5em}}Zaraz pachawali. Spić na piečy kot panury<br /> {{gap|2.5em}}Z srohaju twarynaj,<br /> I widać złuje na ščury,<br /> {{gap|2.5em}}Bo trasie čuprynaj. {{block center/e}} [[File:Alenčyna wiasielle (1923). Узор 3.png|100px|center]]<noinclude></noinclude> eiozhh49xkr3tmzt6mb1fhin2xfcsyd 104 118539 287348 275986 2026-05-23T05:50:17Z Gleb Leo 2440 287348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Цэнтар|Ант. Навіна.}} {{Цэнтар|'''ПУЦЯВОДНЫЯ ІДЭІ'''<br />'''БЕЛАРУСКАЕ'''<br />'''ЛІТЭРАТУРЫ.'''|памер=200%}} {{Цэнтар|Выданьне „Нашае Думкі“.}} [[File:Jews in Belarus cover img.svg|60px|center]] {{Цэнтар|Вільня 1921 г.}} {{Цэнтар|Коопэр. друкарня „ДРУК“. Вострабрамская 5}}<noinclude></noinclude> 8yvku374sk34fyfrpmfhpp2h38udpjw 104 118541 287350 275988 2026-05-23T05:55:21Z Gleb Leo 2440 287350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Цэнтар|Ант. Навіна.}} {{Цэнтар|'''ПУЦЯВОДНЫЯ ІДЭІ'''<br />'''БЕЛАРУСКАЕ'''<br />'''ЛІТЭРАТУРЫ.'''|памер=200%}} {{Цэнтар|Выданьне „Нашае Думкі“.}} {{цэнтар|[[File:П.С.Х. (1923). Узор 3.png|60px]]}} {{Цэнтар|Вільня 1921 г.}} {{Цэнтар|Коопэр. друкарня „ДРУК“. Вострабрамская 5}}<noinclude></noinclude> mempovnfyfw460nkktrz4nwuetjzcq3 104 119953 287344 279437 2026-05-23T05:47:13Z Gleb Leo 2440 287344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 62.jpg|200px|center]]<noinclude></noinclude> emqaztwqqfu5j9hutwj2owmaqucmot1 104 119956 287306 287261 2026-05-22T20:07:25Z Gleb Leo 2440 287306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /><div style="font-size:92%; line-height: 1.3;"></noinclude><section begin="Śviàtarstva"/>bo tam, dzie niama słuh aűtara, niama j achviary: a dzie niama achviary śviatoj tam niama j relihii. Śviatarstva, heta — ćviet miłaści Serca Božaha. Hledziačy na duchaűnika dumajcie ab Chryście Jezusie.<ref>Z śv. Jana Vjanneja.</ref> </div> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 51.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|Archibazylika Śv. Piotry,<br />Apastolski Pasad}} <section end="Śviàtarstva"/> <section begin="Malitva za Ajca Śv."/><center>'''{{larger|Malitva za Ajca Śv.}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|B}}</span>oža, ŭsich viernych Pastyru j Vaładaru, ŭzhlań miłaściva na słuhu Tvajho Papieža N, jakoha nad Kaściołam Svaim pastavić mieŭ łasku, daj jamu, prosim, tak słovam i prykładam kiravać paduładnymi, kab razam z daručanaj sabie aŭčcarniaj dajšoŭ da žyćcia viečnaha. Praz Chrysta Zbaviciela našaha. Amen. <section end="Malitva za Ajca Śv."/><noinclude></noinclude> blr72w1o9glnx9dokxrw5fg1cni9dv8 104 119966 287307 279467 2026-05-22T20:14:23Z Gleb Leo 2440 287307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|1em}}Maryja Najśviaciejša za mianie malisia! Maryja, Maci łaski j miłaserdzia zatuli mianie ad pahubnika ladakaha j pryjmi ŭ hetaj sudnaj hadzinie!</br> {{gap|1em}}Śviaty Jazepie, adčyni mnie łona Boskaje litaści!</br> {{gap|1em}}Jezu, Maryja, Jazepie śviaty, addaju Vam serca i dušu maju!</br> {{gap|1em}}Jezu, Maryja, Jazepie śviaty, budźcie pry maim skanańni!</br> {{gap|1em}}Jezu Maryja, Jazepie śviaty, chaj zasnu z Vami j supačynu navieki! [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 54.jpg|200px|center]]<noinclude></noinclude> 6d8ldrw9ieuqyzsftuk3bhg6r3fhe0h 104 119977 287304 280056 2026-05-22T20:00:30Z Gleb Leo 2440 287304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Litanija da Najśv. Serca Jez."/>[[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 52.jpg|300px|center]] <div style="font-size:92%; line-height: 1.3;"> {{block center/s|style=width:100%; max-width:17em}} <span style="color:gray">{{Ініцыял|B}}</span>ahasłaű, najmilšy Zbaűca,</br> Usich ludzkich bied napraűca —</br> {{водступ|-2|em}}Tym, što Serca Tvajo słaviać,</br> Tvaju miłaść bahasłaviać,</br> Ty skazaű, što łaski rożny,</br> Paliješ na dom toj kożny,</br> Dzie abraz Tvoj buduć słavić,</br> Tvajo Serca bahasłavić,</br> Bahasłaű nam kožnu čynnaść,</br> Našu spoúnić daj pavinnaść,</br> Tvajo Serca daj paznaci,</br> Z usich siłaű miłavaci.</br> {{block center/e}} </div> {{накіравальная рыса|4em|height=0.5px}} <section end="Litanija da Najśv. Serca Jez."/><noinclude></noinclude> 7fb203bfl159cjjrjnvl4mx2rsi2lg9 104 119986 287305 280064 2026-05-22T20:00:50Z Gleb Leo 2440 287305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Litanija da Najśv. Dz. Maryi"/>[[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 53.jpg|300px|center]] <div style="font-size:92%; line-height: 1.3;"> {{block center/s}} <span style="color:gray">{{Ініцыял|V}}</span>ostrabramska Maci Boża,</br> Kraska čystaja, pryhoża!</br> {{водступ|-2.2|em}}Miłaserdzie Tvaje voli</br> Śviecić Vilni u niadoli.</br> Ű kraji našym Ty u čeści,</br> Niasieš ź nieba dobry vieści,</br> Ščaście dla našaha kraju</br> Daješ nam ad Boha z raju! {{block center/e}} </div> <section end="Litanija da Najśv. Dz. Maryi"/><noinclude></noinclude> 3drl3h9wix0xm6z5bm5f02h0b2ejxk5 104 119991 287308 279525 2026-05-22T20:15:25Z Gleb Leo 2440 287308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>''Malemsia!</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|1em}}Daj nam, słuham Tvaim, prosim Ciabie, Boža, zaŭsiodnym ciešsycca zdaroŭjem dušy j cieła, a praz słaŭnaje zastupnictva bahasłaŭlonaj zaŭsiody Dzievy Maryi ad ciapierašniaha smutku być volnymi j karystacca z viečnaj radaści. Praz Chrystusa Zbaŭcu našaha. Amen. [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 55.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Śv. Jozefie, Apiakunie Śviatoha<br />Kaścioła za, nas malisia!}}<noinclude></noinclude> nwmm039pt4xv8gt6fix6kwxqlpr9y2j 104 120008 287309 279568 2026-05-22T20:15:42Z Gleb Leo 2440 287309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 56.jpg|300px|center]] <div style="font-size:92%; line-height:1.3"> {{gap|1em}}V. Śv. Ant. Paduanski za nas malisia!</br>{{gap|1em}}R. Kab stalisia my hodny abiacanniaú Chrystovych! </div> {{gap|1em}}''Malemsia''. Kaścioł Tvoj, Boža, pabožnaje śv. Antaniaha ŭspaminańnie chaj razviesialaje, kab duchovaj pomačaj zaŭsiody byli ǔzmacnianyja i zasłužyli na viečnuju radaść. Praz Chrysta Zbaviciela našaha. Amen.</br><noinclude></noinclude> fnq9d32j3q6kafkwdz1y9ytjmbtwany 104 120009 287313 279569 2026-05-22T20:34:53Z Gleb Leo 2440 287313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 57.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Śv. Teresa ad D. J.}}<noinclude></noinclude> 93y96lb982gfgwm1vu6gyuw604an9kv 104 120011 287310 280157 2026-05-22T20:17:20Z Gleb Leo 2440 287310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] <center>'''{{x-larger|CAŚĆ V'''}}</br>{{x-larger|PIEŚNI}}</center> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}Piai časta, moj bracie, i choraša, bo pieśnia — heta dar Božy, što serca napaűniaje dobrym pačućciom.</br>{{gap|1.5em}}Narod naš máje mnoha pieśniaű na kožnuju paru hodu i pry rabocie, ale pieśniaű nabožnych jašče nia šmat.</br>{{gap|1.5em}}Dahetul musiű naš brat słužyć čužyncam, maliűsia čužoj movaj, nia rodnaj, dyk i pieśni nabožnaj nie tvaryű. Ludcy našy adnak vielmi zdatny da pieśniaű i űkładać ich i piajać lubiać. Niachaj-ža voś hetyja pieśni pasłužać tabie, bratočak, siastryca, dziela pomačy, kab chvalić Boha rodnaj movaj. |} <center>'''{{larger|Pieśnia {{абмылка|raniešiaja|raniešniaja}}}}</center> {{block center/s}} <span style="color:gray">{{Ініцыял|L}}</span>{{водступ|-0.2|em}}edź uzojdzie zaranica,</br> Ciabie mora i ziamlica,</br> {{водступ|-1.7|em}}Ciabie chvalić ŭsio žyvoje</br> Piaje kožny svaim strojem.</br> {{gap|1em}}Ja-ž, što stvorany Taboju,</br> {{gap|1em}}Złučany žyćciom z ziamloju,</br> {{gap|1em}}Ci-ž taki niahodny byǔ-by,</br> {{gap|1em}}Što Ciabie dy nie chvaliǔ-by?</br><noinclude></noinclude> 15z68nai4fqzkr110kjc7xpf3ipz1sw 104 120048 287315 279644 2026-05-22T20:36:41Z Gleb Leo 2440 287315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Zbičavali Tvajo cieła,</br> Što nia było častki cełaj,</br> Ranami ǔsiaho pakryli,</br> Najśviaciejšu kroŭ pralili.</br> Paśla vostruju karonu</br> Na Tvaje ǔzłažyli skroni,</br> Karalom na śmiech ubrali,</br> Ździekavaliś, jak žadali.</br> Na ziamlu pad kryžam padaŭ</br> I na im prybić Siabie daŭ,</br> Praciarpieǔšy strašny muki,</br> Addaŭ dušu Bohu ŭ ruki.</br> {{block center/e}} [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 58.jpg|150px|center]]<noinclude></noinclude> tseqtrfln4kjlhtre1wmqn099zsik81 104 120050 287316 280321 2026-05-22T20:37:19Z Gleb Leo 2440 287316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Peśni Žalby"/><center>{{x-larger|PIEŚNI ŽALBY}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 59.jpg|250px|center]] <center>{{larger|'''Ustup}}</center> {{block center/s}} <div style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-bottom:1em; margin-top:-0.5em;"> <span style="color:black">{{Ініцыял|P}}</span>ieśni žalby zaźviniecie.</br> Sercy našy zaščymiecie,</br> {{водступ|-1|em}}Zaleciesia ślaźmi vočy,</br> {{gap|1em}}Na muki Zbaűcy hladziučy.</br> Sonca, zory z žalu mlejuć,</br> Ad žałoby až ciamniejuć.</br> {{gap|1em}}Žuracca takož Anioły</br> {{gap|1em}}Žalem horkim niavymoűnym,</br> Ćviordy skały zatraščali,</br> Z hrobu miartvyja paűstali</br> {{gap|1em}}Bol Chrystovaha mučeńnia</br> {{gap|1em}}Pranizvaje űsie stvareńni.</br> Udar-ža, Jezu zbaleły,</br> Ű struny serc zakamianiełych:</br> {{gap|1em}}Chaj u kryvi Tvaich ranaű</br> {{gap|1em}}Abmyjuć hrachi pahany,</br> Pòlhu jany niachaj znojduć</br> Jak u propaść bolu űvojduć</br> </div> {{block center/e}} <section end="Peśni Žalby"/><noinclude></noinclude> fxqbizjp8m7gmrp8l8mofutxx0fxavv 0 120067 287346 282193 2026-05-23T05:47:56Z Gleb Leo 2440 287346 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Hołas dušy | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Малітоўнік | папярэдні = | наступны = | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Голас душы (Сваяк)]]. }} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="2" to="2" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="4" to="4" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="10" to="10" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="326" to="330" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="331" to="331" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="332" to="333" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Творы на лацінцы]] [[Катэгорыя:Творы 1949 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Рыме]] 5szdzz4h0pz8ylekbb2mwkwpfe5skks 287347 287346 2026-05-23T05:48:37Z Gleb Leo 2440 287347 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Hołas dušy | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Малітоўнік | папярэдні = | наступны = | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Голас душы (Сваяк)]]. }} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="2" to="2" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="4" to="4" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="10" to="10" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="326" to="330" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="331" to="331" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="332" to="332" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Творы на лацінцы]] [[Катэгорыя:Творы 1949 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Рыме]] rdycao53m6pqx03ydcsw7mz4iivmq1k 104 120071 287317 279702 2026-05-22T20:37:42Z Gleb Leo 2440 287317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> <center>''Troičy:</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> Što ciarpieŭ tak za nas hrešnych,</br> Jezu Chryste, Boža miły,</br> Zlitujsia nad nami (3)</br> Muki z Synam što dzialiła,</br> Matka, Űładarynia śvietu,</br> Za nas malisia.</br> Za nas usich hrešnych,</br> Za dušy pamioršych,</br> U čyscy zamknionych</br> {{block center/e}} [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 60.jpg|300px|center]]<noinclude></noinclude> 7faraf5jnnxksh2y1rolua3f59ljapk 104 120073 287314 280333 2026-05-22T20:35:50Z Gleb Leo 2440 287314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <section begin="Viasioły dzień"/>[[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 61.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|Ja zhrobuŭpstańnie<br />i žyćcio}}<section end="Viasioły dzień"/><noinclude></noinclude> jlj20ro1c95zne5mk2ln8056dgqjy9k 104 120119 287318 280430 2026-05-22T20:39:45Z Gleb Leo 2440 287318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] {{ц|{{larger|OFFICIUM DA N. D. M.</br>BIAŹVINNAHA ZAČAĆCIA}}}} <center>{{разьбіўка|Hadzinki}}</center> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-top:1em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|6.5em}}(Z łacinskaha tekstu) {{gap|1.5em}}Za nabožnaje śpiavańnie abo adhavarvańnie hetaha Officyjum Papiež Pius IX nadzialiǔ adpustam 300 dzioű (u 1876 h.). |} <center>'''Na Zaranicu</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{block center/s}} <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>{{водступ|-0.2|em}}ačniecie vusny našy himn Božy zaranny,</br> Čeść i chvału śpiavaci Najśviaciejšaj Panny.</br> {{водступ|-2.0|em}}Prybudź nam na pomač, o Maryja-Maci,</br> I ad mocaŭ piakielnych śpiašaj uchavaci.</br> Chvała Ajcu i Synu i Duchu Śviatomu,</br> Bohu na vieki viečny ŭ Trojcy adzinomu.</br> Tvorcy duchaŭ niabiesnych i duš ludzkich Zbaŭcy,</br> Zaŭsiody honar — słava łaski śviatoj Daǔcy.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> ca6p5ygqrmjode2nz6v2w5c2pi7tle2 0 120266 287311 280368 2026-05-22T20:20:25Z Gleb Leo 2440 287311 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Pastuški spali… | безаўтара = | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Песьня | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/V/Kaladnyja/Boh pryniaŭ ludzkoje cieła…|Boh pryniaŭ ludzkoje cieła…]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/V/Kaladnyja/Pastuški piajali…|Pastuški piajali…]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="233" fromsection="Pastuški spali…" to="234" tosection="Pastuški spali…"/> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} 0idu5ixd3oo786lmrnzcjd17jq2ymae 0 120268 287312 280369 2026-05-22T20:20:46Z Gleb Leo 2440 287312 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Pastuški piajali… | безаўтара = | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Песьня | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/V/Kaladnyja/Pastuški spali…|Pastuški spali…]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/V/Kaladnyja/Naradziŭsia Chrystus-Boh|Naradziŭsia Chrystus-Boh]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="234" fromsection="Pastuški piajali…" to="235" tosection="Pastuški piajali…"/> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} 9i1tf8x3velg0fo882lwr77kpvcgwfc 0 120369 287319 280579 2026-05-22T20:42:58Z Gleb Leo 2440 287319 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Boža, što kaliś narody | аўтар = Андрэй Зязюля | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Песьня | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/V/Liturhičnyja śpievy/Ministranturka|Ministranturka]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/V/Pieśni j malitvy/Mahutny Boža|Mahutny Boža]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Песьня Беларусі]]. }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="323" fromsection="Boža, što kaliś narody" to="324"/> {{Выроўніваньне-канец}} a1oj61ollum28r9ty0wn4xkjj1n83jy 104 120429 287343 280664 2026-05-23T05:43:46Z Gleb Leo 2440 287343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{Няма нот}}<noinclude></noinclude> bpqpeinw5xmizd4vcabbrlq8fcu6avr 104 122815 287422 284891 2026-05-23T08:58:32Z Gleb Leo 2440 287422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>Академіи Наукъ, и его предсѣдателя Я.&nbsp;Е.&nbsp;Грота: только благодаря матеріальной помощи Отдѣленія, собиратель имѣлъ возможность приступить къ изданію настоящей книжки. {{накіравальная рыса|5em}} {{Водступ|2|em}}Употребивъ на составленіе этого выпуска много труда, времени, разъѣздовъ и средствъ, позволяю себѣ питать надежду, что люди компетентные, знающіе, съ какими трудностями сопряжены работы такого рода, найдутъ его заслуживающимъ вниманія, и во всякомъ случаѣ, отнесутся съ должнымъ снисхожденіемъ къ этому первому собранію бѣлорусскихъ сказокъ. {{накіравальная рыса|5em}} {{Водступ|2|em}}„Аще бо и худъ есмь и грубъ, но на Божію благодать уповая, списахъ, елико слышахъ, невѣдый, аще иніи суть написали вѣдуще выше мене...“ {{Справа|{{Разрадка|Е. Романовъ}}}} {{Цэнтар|[[File:Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912). Выпускъ 5. Узор 1.png|140px]]}}<noinclude></noinclude> l4b7xv38ksjwjny4944hw75j8nwii5j 104 123806 287288 2026-05-22T12:23:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Слова „ау“ натуральна расьцягваецца ў вымаўленьні, у розных тонах першы і другі момант слова. Асаблівасьць гэтага слова можна скарыстаць для аналізу на яго складаныя часьці. Вымаўленьне хорам і ў два такты, каторыя паказвае настаўнік узмахам...» 287288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Слова „ау“ натуральна расьцягваецца ў вымаўленьні, у розных тонах першы і другі момант слова. Асаблівасьць гэтага слова можна скарыстаць для аналізу на яго складаныя часьці. Вымаўленьне хорам і ў два такты, каторыя паказвае настаўнік узмахам рукі, як пры сьпевах, дае магчымасьць сказаць, што ў гэтым слове дзьве часткі. {{gap|2.5em}}— А колькі значкоў пастаўлена на дошцы? — Два. — А цяпер пераклікайцеся так, як вы пераклікаліся, разам, а я буду паказваць на значкі палачкаю. (Настаўнік паказвае палачкаю першую часьць слова, а дзеці хорам цягнуць ''а'', потым другую). {{gap|2.5em}}— Колькі-ж рухаў палачкаю зрабіў я? — Два. — Цяпер я буду адзін гаварыць гэтае слова, а вы глядзеце на мой рот: колькі разоў я буду мяняць рот (колькі разоў буду рабіць ротам?). — Два разы. — Як я раблю ротам у першы раз? У другі? (У першы раз адкрываю рот шырока, а ў другі раз выцягваю губы). А цяпер паглядзеце на рысунак: як паказан рот хлопчыка? Зрабеце і вы гэтак. А як нарысованы губы ў дзяўчынкі? І вы так зрабеце! Хто-ж з іх пачынае гукаць, а хто канчае? Колькі-ж значкоў у нас пастаўлена пад рысункам?.. Так вось: першы значок паказвае, як вы пачынаеце гукаць, калі вы пераклікаецеся. Ён паказвае, што рот трэба адкрываць шырока. Зрабеце так, як паказана на рысунку. Вы адкрылі рот моўчкі, а цяпер, не закрываючы рот, падайце голас. Што вышла? — ''А''. — Зрабеце ротам так, як паказана ў дзяўчынкі. Вы злажылі губы моўчкі, а цяпер падайце голас. Што вышла? — ''У''. — Першы значок так і будзем называць ''а'', другі — ''у''. Гэтыя значкі называюцца літарамі. Якая-ж першая літара? — ''А''. — Другая? — ''У''. — Напішэце першую літару. Другую. Падпішэце гэтае слова пад вашым рысункам. Якое вы падпісалі слова? {{gap|2.5em}}Далей бяруцца рысуначкі — сабака і карова. Складаем сказы — сабака брэша, карова рыкае. Рысункі ставяцца ў адзін рад, а паміж імі літара ''а''. Чытаюцца сказы па рысунках — сабака (рысунак) брэша, ''а'' карова (рысунак) рыкае. Рысуначкі зьмяняюцца: замест сабакі бярэцца пеўнік, а замест каровы — курачка. Дзеці чытаюць — пеўнік сьпявае, ''а'' курачка кудахча. Па тых-жа рысунках складаюцца сказы, у каго якая абарона: — ''у'' каровы (рысунак) рогі, ''у'' каня капыты. І нарэшце па рысунках складаецца невялічкі расказік, як хлопчык Ваня і дзяўчынка Ганя згубілі ў лесе адзін другога і сталі крычаць. Ваня крычыць — ''АУ'', а Ганя адклікаецца — ''АУ. <center>'''Наступная тэма — чытаньне слова МОХ.</center> {{gap|2.5em}}Прыпамінаючы экскурсію ў лес і тое, што адтуль прынесьлі, спыняюцца на моху. У школьным кутку восені знаходзіцца і самы мох. Прыпамінаецца, дзе яго набралі. Мох разглядаецца, вядзецца гутарка, на што мох ідзе. Мох ставіцца на дошку і пад ім подпіс друкаванымі літарамі — ''мох''. Ход работы ранейшы: чытаюць хорам і па адным. Дзецям даецца мох і пад ім яны самі складаюць з асобных літар слова „мох“. Слова пішацца карандашом (друкуецца). Можна выляпіць яго<noinclude></noinclude> 4ybhfx6gjrr1juh1odze6vjwvy7jfwx 104 123807 287289 2026-05-22T12:49:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «з гліны. Далей у сувязі з тэй-жа экскурсіяй у гутарцы з дзецьмі выводзім такія словы, як — ''ох, ах, ух''. Выклікі гэтыя лёгка ўплятаюцца ў расказ аб экскурсіі. Бярэцца слова ''ох''. Прарабляецца вышэй адзначаная работа па чытаньні слова, слова складаецца дзе...» 287289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>з гліны. Далей у сувязі з тэй-жа экскурсіяй у гутарцы з дзецьмі выводзім такія словы, як — ''ох, ах, ух''. Выклікі гэтыя лёгка ўплятаюцца ў расказ аб экскурсіі. Бярэцца слова ''ох''. Прарабляецца вышэй адзначаная работа па чытаньні слова, слова складаецца дзецьмі, зарысоўваецца. Потым яно ставіцца радам са словам ''мох''. Спосабам параўнаньня знаходзіцца, што і ў слове „мох“ ёсьць тыя самыя значкі, што ў слове ''ох'' і яшчэ адзін лішні. Зьнімаецца лішні значок — выходзіць тая-ж самая частка ''ох''. Прыстаўляецца да яе зноў прыняты значок — выходзіць слова ''мох''. Такім парадкам увага дзяцей затрымліваецца на ''м'', але літара пакуль што не паказваецца. Затым разглядаецца {{абмылка|словах|слова}} ''ах''. Прарабіўшы паводле ранейшага пляну работу на словах, яго параўноўваюць з вядомым дзецям словам ''ау''. Дзеці знаходзяць у гэтых словах знаёмую ім літару ''а''. Затым разглядаецца ў тым-жа парадку слова ''ух''. Устаноўліваецца, што і ў гэтым слове ёсьць такая-ж літара, як і ў слове ''ау''. Невядомаю дзецям літараю зьяўляецца ў гэтых слоах ''х''; на ёй і затрымліваецца ўвага дзяцей. Называецца ''х. {{gap|2.5em}}Далейшыя тэмы — ''дом, мой дом. {{gap|2.5em}}Па дарозе ў лес дзеці бачылі дом. Дзеці рысавалі яго, вярнуўшыся з лесу. Прыпамінаецца гэты дом, зноў дзеці рысуюць яго. На дошцы таксама зьяўляецца рысунак дому, пад ім слова — ''дом. {{gap|2.5em}}Па дарозе ў лес стаяў адзінокі домік. Успамінаецца гэты дом. Зварачаецца ўвага на слова ''дом''. Прарабляецца звычайная работа (чытаньне слова, складаньне з літар, рысаваньне слова). — Цяпер, дзеці, нарысуйце свой дом, а я на дошцы нарысую мой дом, дзе я жыву… Пад рысункам на дошцы, а потым і пад рысункамі дзяцей паяўляюцца подпісы „мой дом“. Потым каля нашага дому паявіўся сабачка. Рысуецца сабачка. Пад рысункам подпіс — „пры дому сабачка“. Ён злы, на кожнага брэша. Пішацца новы сказ пад рысункам дому. Сабака (рысунак сабакі) брэша — ''ам! ам!'' (Слова „брэша“ можна ня пісаць, а замяніць яго рыскаю). {{gap|2.5em}}Выдзяліўшы з „ам-ам“ адно слова ''ам'', параўноўваем яго з ''ау, ах''. Знаходзім, што першыя літары ў гэтых словах адны й тыя-ж. Зварачаецца і затрымліваецца ўвага дзяцей на ''м'', з каторым дзеці ўжо мелі дачыненьне, калі браліся словы ''ох'' і ''мох''. Называецца літара ''м''. На гук ''м'' можна глядзець, як і на слова. (Карова рыкае — ''ммм''), а ў сувязі з гэтым можна ўскладніць рысунак з домам. — У нас дома (рысунак) карова. Карова (рысунак) рыкае — ''му! {{gap|2.5em}}Выдзеліўшы ''м'' з слова „ам“ і з слова „му“, вымаўляем яго асобна як слова ''ммм''. У зьвязку з гэтым робіцца артыкуляцыя гуку ''м''. Слова „дом“ можа даць тэму для вядомай казкі „Кот, лісічка і пеўнік“. Рысуецца казачны дом у лесе. Паказваецца рысуначак, як лісічка падышла к дому. Друкуецца пад домам — „лісічка каля дому“. Дадаецца рысунак, як лісічка схапіла пеўніка і нясе яго „за цёмныя лясы, за сіняе мора“. Гэтая песьня пеўніка сьпяваецца ўсёю клясаю. Казка, ілюстраваная рысункамі, робіць на дзяцей моцнае ўражаньне. Дзеці напэўна заахвоцяцца вылепіць з гліны лісічку, пеўніка і коціка.<noinclude></noinclude> 662xiyyracurw9tihw7c6mmtmlie2dj 104 123808 287290 2026-05-22T12:53:24Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 287290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Далейшы ход работы па навучаньні грамаце таксама вядзецца ў сувязі з экскурсіяй у лес. Можна зрабіць экскурсію яшчэ раз, паставіўшы сабе пэўную задачу — у грыбы. {{gap|2.5em}}„Грыбы“ бяруцца, як матэрыял для наступнай лекцыі. Разглядаюцца найдзеныя ў лесе грыбы, можна і казку расказаць пра грыбы: „Вайна грыбоў“. Грыбы вылепліваюцца з гліны, грыбы рысуюцца. На дошку вывешваецца рысунак: хлопчык працягнуў руку і просіць у дзяўчынкі грыбоў. Дзяўчынка працягвае яму руку з грыбком. На гэтыя рысункі складаюцца сказы: Дай грыб (на месьце слова „грыб“ ставіцца рысунак грыба). На грыб (рысунак). У сувязі з паў- торнаю экскурсіяй па грыбы складаецца сказ: нам трэба грыбоў. (На месьце слова „грыбоў" ставіцца іх рысунак). Друкуецца сказ: „нам трэба (рысунак грыбоў)". Параўноўваючы слова нам з прачытаным раней 1 выстаўленым на дошцы словам ам, увага дзяцей затрымліваецца на н. Параўноўваюцца абодва словы нам і ам, затрымліваюцца на м, як дзецям ужо знаёмым. Выдзяліўшы з „на" н, карыстаючыся артыкуляцыйнымі работамі (губы разжаты, зубы відны, язык каля зу- боў, голас у нос). У сувязі са сказам „нам трэба грыбоў" складаецца i друкуецца сказ, у нас няма грыбоў". З слова "нас" лёгка выдзеліць с. Можна карыстаццца аналізам артыкуляцыйных работ, як і пры вымаўленіні и, толькі ня голас, а сьвіст ідзе каля языка між зубоў. Мы маем падкрэсьлены сьвіст слова сес {{gap|2.5em}}Па меры пасуваньня работы, у сувязі з разьвіцьцём мовы гутар- камі аб жыцьці дома і ў сувязі з назіраньнямі над зьявамі прыроды, набіраецца матэрыял (колектыўна зложаныя і ілюстраваныя плякаты) для чытаньня. {{gap|2.5em}}Прымітыўна зроблены рысунак хатняй абстаноўкі-за сталом сядзяць дзеці, на стале міскі з ядою, пад сталом кот. Вядзецца гутар- ка аб нарысованым. У выніку гутаркі можа быць зложан колектыў- на расказ - Мама дала нам есьці. Мы елі кашу. Коцік пад сталом пра- сіў есьці. - Мяу! Мяў! Мы далі кашкі катку. Мы наеліся, і коцік на- еўся. - Дзеці рысуюць саначкі. На саначках езьдзяць дзеці. Пад ры- сункам подпіс: „Маня і Мікола едуць на санках*. Праява, паздея школь- нага жыцьця таксама можа паслужыць тэмаю для работы. Многа та- кога матэрыялу дадуць і казкі, расказаныя дзецям. Гэтыя казкі ў не- каторых сваіх момантах можна і драматызаваць. Спосабам плякатных запісаў, а таксама і запісам у сшытках можна азначаць, і зьмены ў прыродзе (сьнег выпаў, пачынаюцца марозы). Такім парадкам назьбір- ваецца матэрыял для чытаньня. Мімаходам, як і паказана наўперад, увага дзяцей затрымліваецца на асобных літарах, часта разглядаючы іх, як словы, каторыя маюць пэўны сэнс (А! О! С! Ш!). Але гэты ана- ліз слоў робіцца толькі тады, калі такая работа надаецца лёгка і на туральна і калі словы можна супастаўляць у знаёмых часьцях з дру гімі прачытанымі і разабранымі словамі. Дзеці наўперад запасаюцца зрокавымі вобразамі слоў і толькі паступова, поплеч з зрокавымі воб разамі, набываюць і зрокава-слухавыя і мова-рухавыя прадстаўленьні<noinclude></noinclude> 04fy1eg7f5eiku5wjv1e0fweqx7yanp 287291 287290 2026-05-22T17:26:04Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 287291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Далейшы ход работы па навучаньні грамаце таксама вядзецца ў сувязі з экскурсіяй у лес. Можна зрабіць экскурсію яшчэ раз, паставіўшы сабе пэўную задачу — у грыбы. {{gap|2.5em}}„Грыбы“ бяруцца, як матэрыял для наступнай лекцыі. Разглядаюцца найдзеныя ў лесе грыбы, можна і казку расказаць пра грыбы: „Вайна грыбоў“. Грыбы вылепліваюцца з гліны, грыбы рысуюцца. На дошку вывешваецца рысунак: хлопчык працягнуў руку і просіць у дзяўчынкі грыбоў. Дзяўчынка працягвае яму руку з грыбком. На гэтыя рысункі складаюцца сказы: Дай грыб (на месьце слова „грыб“ ставіцца рысунак грыба). На грыб (рысунак). У сувязі з паўторнаю экскурсіяй па грыбы складаецца сказ: нам трэба грыбоў. (На месьце слова „грыбоў“ ставіцца іх рысунак). Друкуецца сказ: „нам трэба (рысунак грыбоў)“. Параўноўваючы слова ''нам'' з прачытаным раней і выстаўленым на дошцы словам ''ам'', увага дзяцей затрымліваецца на ''н''. Параўноўваюцца абодва словы ''нам'' і ''ам'', затрымліваюцца на ''м'', як дзецям ужо знаёмым. Выдзяліўшы з „на“ ''н'', карыстаючыся артыкуляцыйнымі работамі (губы разжаты, зубы відны, язык каля зубоў, голас у нос). У сувязі са сказам „нам трэба грыбоў“ складаецца i друкуецца сказ — „у нас няма грыбоў“. З слова „нас“ лёгка выдзеліць ''с''. Можна карыстаццца аналізам артыкуляцыйных работ, як і пры вымаўленіні ''н'', толькі ня голас, а сьвіст ідзе каля языка між зубоў. Мы маем падкрэсьлены сьвіст слова ''ссс. {{gap|2.5em}}Па меры пасуваньня работы, у сувязі з разьвіцьцём мовы гутаркамі аб жыцьці дома і ў сувязі з назіраньнямі над зьявамі прыроды, набіраецца матэрыял (колектыўна зложаныя і ілюстраваныя плякаты) для чытаньня. {{gap|2.5em}}Прымітыўна зроблены рысунак хатняй абстаноўкі — за сталом сядзяць дзеці, на стале міскі з ядою, пад сталом кот. Вядзецца гутарка аб нарысованым. У выніку гутаркі можа быць зложан колектыўна расказ — Мама дала нам есьці. Мы елі кашу. Коцік пад сталом прасіў есьці. — Мяў! Мяў! Мы далі кашкі катку. Мы наеліся, і коцік наеўся. — Дзеці рысуюць саначкі. На саначках езьдзяць дзеці. Пад рысункам подпіс: „Маня і Мікола едуць на санках“. Праява, паздея школьнага жыцьця таксама можа паслужыць тэмаю для работы. Многа такога матэрыялу дадуць і казкі, расказаныя дзецям. Гэтыя казкі ў некаторых сваіх момантах можна і драматызаваць. Спосабам плякатных запісаў, а таксама і запісам у сшытках можна азначаць, і зьмены ў прыродзе (сьнег выпаў, пачынаюцца марозы). Такім парадкам назьбірваецца матэрыял для чытаньня. Мімаходам, як і паказана наўперад, увага дзяцей затрымліваецца на асобных літарах, часта разглядаючы іх, як словы, каторыя маюць пэўны сэнс ''(А! О! С! Ш!)''. Але гэты аналіз слоў робіцца толькі тады, калі такая работа надаецца лёгка і натуральна і калі словы можна супастаўляць у знаёмых часьцях з другімі прачытанымі і разабранымі словамі. Дзеці наўперад запасаюцца зрокавымі вобразамі слоў і толькі паступова, поплеч з зрокавымі вобразамі, набываюць і зрокава-слухавыя і мова-рухавыя прадстаўленьні<noinclude></noinclude> s50z9ah4112r3400imrls6hbnba4s65 104 123809 287292 2026-05-22T17:34:10Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «аб асобных адзінках, каторыя ўваходзяць у склад слова, прычым гэтыя адзінкі не разглядаюцца, як гукі, са зьліцьця каторых і складаюцца словы. Самы тэрмін, назва „гук“ ня ўжываецца на гэтай ступені навучаньня. Фіксуюцца ў слове асобныя значкі-літары. У с...» 287292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>аб асобных адзінках, каторыя ўваходзяць у склад слова, прычым гэтыя адзінкі не разглядаюцца, як гукі, са зьліцьця каторых і складаюцца словы. Самы тэрмін, назва „гук“ ня ўжываецца на гэтай ступені навучаньня. Фіксуюцца ў слове асобныя значкі-літары. У сярэдзіне, асабліва ў канцы лемантарнага пэрыоду дзеці будуць сустрачаць такія літары, як ''Ж, З, О'', а чытаць іх, як ''С, Ш, А''. У канцы лемантарнага пэрыоду (заняцьці пачаліся з кастрычніка, а скончыліся ў сьнежні) дзеці ўжо мелі вялікі запас прачытаных слоў у цэлым радзе сказаў, чаму асабліва памагала пісьмо слоў з падзелам іх на склады, а гэта ўсё вяло да таго, што к канцу зімніх канікул дзеці пачалі чытаць па кнізе. {{gap|2.5em}}3 тае прычыны, што дзеці ня ўсе аднакова разьбіраліся ў чытаньні, то чытаньне дадаткова вялося па лемантары Гарабца. Але для большасьці дзяцей ён аказаўся залёгкім. {{gap|2.5em}}Пісьмо ў цесным сэнсе пачалося праз тры нядзелі пасьля пачатку чытаньня. Спыніліся на простым характары пісьма і пісалі бяз сеткі і лінеек, каб не няволіць рухаў рукі і не перашкаджаць выпрацоўцы індывідуальнага характару пісьма. Паколькі ў чытаньні імкнуліся замацоўваць зрокавыя вобразы слоў, пастольку галоўнай задачай пісьма ставілася замацаваньне ў моторнай памяці дзяцей рухавага вобразу слова. З гэтае прычыны ўсе стараньні настаўніка накіроўваліся на стварэньне як найболей лепей абстаўленых умоў для гэтага. Слова пісалася на відоку ў дзяцей, каб яны маглі бачыць рухі рукі ў часе пісьма. Пасьля гэтага дзеці выклікаліся да дошкі і абводзілі палачкаю слова, а другія сачылі за рухамі палачкі, потым дзецям даваліся карткі з напісанымі словамі, і дзеці самі па некалькі разоў абводзілі слова палачкаю і толькі пасьля гэтага пісалі пяром у сваіх сшытках. {{gap|2.5em}}Пісьмо пачыналася з кароткіх слоў. Слова для пісьма бралася са знаёмага расказу або выбіралася ў сувязі з размоваю з дзецьмі. У далейшым запісваліся цэлыя сказы, пачынаючы з кароткіх. Сказ, здабыты ў выніку размовы, запісваўся на дошцы. Дзеці наглядалі, як ходзіць рука пры пісьме слова на дошцы, потым прачытвалі сказ па некалькі разоў, а потым ужо прыступалі да пісьма. Пры гэтым, каб ня было перарываў у рухах рукі пры напісаньні прынамсі хоць цэлага складу, напісанае сьціралася, а дзеці пісалі, запомніўшы рухі рукі. {{gap|2.5em}}Мэтод навучаньня, бясспрэчна, цікавы, жывы, рознастайны. Да якой-жа катэгорыі мэтоду можна аднесьці разгледжаны спосаб навучаньня грамаце? Папершае, мэтод гэты аналітычна-сынтэтычны; падругое, ён — комбінаваны мэтод цэлых вобразаў, пастроены на прынцыпах комплекснасьці. Патрэцяе, гэты мэтод мае ў сабе і элемэнты так званага ''фономімічнага мэтоду''. Фономімічны мэтод мае ў пэўнай ступені нешта агульнае з мэтодам цэлых вобразаў і мэтодам фонэтычным (гл. гэты мэтод). Распрацован ён быў францускім пэдагогам у канцы 19 веку Грослэнам. Сутнасьць гэтага мэтоду заключаецца ў тым, што дзеці наўперад вывучаюць такія асобныя гукі, каторыя выражаюць сабою пэўнае значэньне, як і цэлае слова, напр.: ''а! о! i!''<noinclude></noinclude> 0h0lnzrlw0ndnkzypgm5lus2s3cvyzy 104 123810 287293 2026-05-22T17:39:00Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «''у! э!'' або як запытальныя выклічнікі: ''а? о?'' Таксама вывучаюцца і зычныя, каторыя маюць значэньне цэлых слоў: ''Ц! Ш! С!'' Пры гэтым гукі ілюструюцца рысункамі, дзе паказана іх артыкуляцыя. Фономімічны мэтод імкнецца зрабіць больш лёгкім пераход ад мовы жы...» 287293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>''у! э!'' або як запытальныя выклічнікі: ''а? о?'' Таксама вывучаюцца і зычныя, каторыя маюць значэньне цэлых слоў: ''Ц! Ш! С!'' Пры гэтым гукі ілюструюцца рысункамі, дзе паказана іх артыкуляцыя. Фономімічны мэтод імкнецца зрабіць больш лёгкім пераход ад мовы жывой да мовы кніжнай. Часткова гэты мэтод скарыстован Вахцеравым у яго „На первой ступени обучения“. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> a0vsxtge6449wuob2xmsurz62l9bxhn 104 123811 287294 2026-05-22T17:46:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>{{larger|'''Мэтодыка чытаньня.}}</center> {{gap|2.5em}}Калі дзеці адолеюць грамату, або навучацца чытаць словы i просьценькія сказы ці невялічкія расказікі, а разам з гэтым у тым-жа аб‘ёме навучацца пісаць, то перад школаю разгортваюцца новыя задачы. Усвоіць самы...» 287294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|'''Мэтодыка чытаньня.}}</center> {{gap|2.5em}}Калі дзеці адолеюць грамату, або навучацца чытаць словы i просьценькія сказы ці невялічкія расказікі, а разам з гэтым у тым-жа аб‘ёме навучацца пісаць, то перад школаю разгортваюцца новыя задачы. Усвоіць самы процэс чытаньня яшчэ ня значыць навучыць дзяцей чытаць у шырокім значэньні. Чытаць — значыць разумець тое, што чытаецца. І школа перш за ўсё і, галоўным чынам, павінна навучыць дзяцей чытаць самастойна. Трэба лічыцца, з аднаго боку, з тым, што па сканчэньні школы чытаньне будзе адзіным сродкам самаасьветы для вучня. З другога боку, трэба мець на ўвазе тое вялікае значэньне, якое мае кніга і наогул друкаванае слова ў сэнсе разьвіцьця і пашырэньня нашых ведаў. Вось чаму школа і павінна даць вучню ўсе тыя спосабы, каторымі вучань мог-бы папаўняць свае веды незалежна ад дапамогі настаўніка, мог-бы сам разьбірацца ў тым матэрыяле, што дае кніга. Школа павінна таксама прышчапіць вучню любасьць да кнігі, зацікавіць ёю. Чытаньне зьяўляецца і важнаю крыніцаю для разьвіцьця мовы ў дзяцей. Чытаючы, вучань незаметна ўсвойвае новыя словы, новыя выразы, вобразы, каторымі ён і карыстаецца, сьвядома ці несьвядома, у сваёй жывой мове. {{gap|2.5em}}Чытаньне служыць і эстэтычнаму выхаваньню дзяцей. Яно ўзбагачвае фантазію новымі вобразамі, даючы дзецям новыя рознастайныя перажываньні, выхоўвае ў іх густ да прыгожага, да поэзіі і мастацтва. Дзеці вельмі чулы да пытаньняў праўды і дабра, каторыя так ці йначай закранаюцца тымі ці іншымі апавяданьнямі, байкамі, вершамі. Яскравыя мастацкія вобразы, моцна адбіваючыся ў дзіцячай псыхіцы, могуць стаць для іх жывымі прыкладамі ўсяго прыгожа-адмысловага і добрага. {{gap|2.5em}}Вось дзеля чаго пры навучаньні чытаньню на першы плян трэба ставіць разьвіцьцё ў дзецях мастацтва самастойнага чытаньня. Матэрыял для чытаньня не павінен брацца выпадкова. Наадварот, гэты матэрыял павінен быць высокай вартасьці і ў соцыяльным i ў эстэтычным сэнсе, апрача таго, ён павінен быць і літаратурна-правільным у вадносінах укладаньня і мовы. Калі-ж гэты матэрыял популярна-навуковы, то ён павінен даваць і пэўныя веды. Толькі пры такіх умовах навучаньне чытаньню будзе мець значэньне. <center>'''Надворныя і ўнутранныя якасьці чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}Да надворных якасьцяй чытаньня адносяцца: а) бегласьць і б) правільнасьць чытаньня. {{gap|2.5em}}Бегласьць чытаньня складаецца з навыку борзда схватваць вачамі літарны склад слова і з пераводу яго на гукі. Бегласьць чытаньня дасягаецца ня зразу. Для гэтага трэба часьцей практыкаваць дзяцей<noinclude></noinclude> 9h5up2mjtvt4piy70wh4mh6h6un7697 287295 287294 2026-05-22T17:47:21Z RAleh111 4658 287295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{x-larger|'''Мэтодыка чытаньня.}}</center> {{gap|2.5em}}Калі дзеці адолеюць грамату, або навучацца чытаць словы i просьценькія сказы ці невялічкія расказікі, а разам з гэтым у тым-жа аб‘ёме навучацца пісаць, то перад школаю разгортваюцца новыя задачы. Усвоіць самы процэс чытаньня яшчэ ня значыць навучыць дзяцей чытаць у шырокім значэньні. Чытаць — значыць разумець тое, што чытаецца. І школа перш за ўсё і, галоўным чынам, павінна навучыць дзяцей чытаць самастойна. Трэба лічыцца, з аднаго боку, з тым, што па сканчэньні школы чытаньне будзе адзіным сродкам самаасьветы для вучня. З другога боку, трэба мець на ўвазе тое вялікае значэньне, якое мае кніга і наогул друкаванае слова ў сэнсе разьвіцьця і пашырэньня нашых ведаў. Вось чаму школа і павінна даць вучню ўсе тыя спосабы, каторымі вучань мог-бы папаўняць свае веды незалежна ад дапамогі настаўніка, мог-бы сам разьбірацца ў тым матэрыяле, што дае кніга. Школа павінна таксама прышчапіць вучню любасьць да кнігі, зацікавіць ёю. Чытаньне зьяўляецца і важнаю крыніцаю для разьвіцьця мовы ў дзяцей. Чытаючы, вучань незаметна ўсвойвае новыя словы, новыя выразы, вобразы, каторымі ён і карыстаецца, сьвядома ці несьвядома, у сваёй жывой мове. {{gap|2.5em}}Чытаньне служыць і эстэтычнаму выхаваньню дзяцей. Яно ўзбагачвае фантазію новымі вобразамі, даючы дзецям новыя рознастайныя перажываньні, выхоўвае ў іх густ да прыгожага, да поэзіі і мастацтва. Дзеці вельмі чулы да пытаньняў праўды і дабра, каторыя так ці йначай закранаюцца тымі ці іншымі апавяданьнямі, байкамі, вершамі. Яскравыя мастацкія вобразы, моцна адбіваючыся ў дзіцячай псыхіцы, могуць стаць для іх жывымі прыкладамі ўсяго прыгожа-адмысловага і добрага. {{gap|2.5em}}Вось дзеля чаго пры навучаньні чытаньню на першы плян трэба ставіць разьвіцьцё ў дзецях мастацтва самастойнага чытаньня. Матэрыял для чытаньня не павінен брацца выпадкова. Наадварот, гэты матэрыял павінен быць высокай вартасьці і ў соцыяльным i ў эстэтычным сэнсе, апрача таго, ён павінен быць і літаратурна-правільным у вадносінах укладаньня і мовы. Калі-ж гэты матэрыял популярна-навуковы, то ён павінен даваць і пэўныя веды. Толькі пры такіх умовах навучаньне чытаньню будзе мець значэньне. <center>'''Надворныя і ўнутранныя якасьці чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}Да надворных якасьцяй чытаньня адносяцца: а) бегласьць і б) правільнасьць чытаньня. {{gap|2.5em}}Бегласьць чытаньня складаецца з навыку борзда схватваць вачамі літарны склад слова і з пераводу яго на гукі. Бегласьць чытаньня дасягаецца ня зразу. Для гэтага трэба часьцей практыкаваць дзяцей<noinclude></noinclude> g1nds9mpb37nk44qh54vr78dquke15g 104 123812 287296 2026-05-22T17:56:40Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «як у чытаньні распрацованага, так і новага матэрыялу. Спачатку дзеці чытаюць толькі ў школе. Чытаньне ў школе вядзецца пад кіраўніцтвам і назіраньнем настаўніка. Апрача адзіночнага чытаньня, можа быць і чытаньне харавое. Пры харавым чытаньні кляса зай...» 287296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>як у чытаньні распрацованага, так і новага матэрыялу. Спачатку дзеці чытаюць толькі ў школе. Чытаньне ў школе вядзецца пад кіраўніцтвам і назіраньнем настаўніка. Апрача адзіночнага чытаньня, можа быць і чытаньне харавое. Пры харавым чытаньні кляса займаецца весялей і дружней, прычым тараплівыя стрымліваюцца, а вялыя і марудныя падганяюцца. Але каб харавое чытаньне было карысным, яго трэба вясьці пад такт. Аднаго чытаньня ў клясе яшчэ мала для практыкі ў чытаньні і набыцьця бегласьці — поруч з ім павінна йсьці чытаньне дома. Чытаньне дома ёсьць галоўным чынам чытаньне паўторнае. Самастойнае чытаньне ўводзіцца паступова, спачатку ў школе, затым і па-за школаю. {{gap|2.5em}}Разьвіваючы ў дзецях бегласьць чытаньня, трэба глядзець, каб яна не пашкодзіла правільнасьці чытаньня. Пад правільнасьцю трэба разумець: а) чыстае вымаўленьне гукаў у складзе слова, б) вымаўленьне ўсіх гукаў слова ў пэўным парадку бяз усякіх пропускаў, перастановак і замен аднаго гуку другім. {{gap|2.5em}}Чыстае вымаўленьне гукаў залежыць ад правільнай артыкуляцыі, дзеля чаго настаўнік павінен яшчэ пры навучаньні грамаце глядзець за тым, каб дзеці вымаўлялі чыста кожны гук. Асаблівую ўвагу трэба зварачаць на тых дзяцей, у каторых замячаецца няправільнасьць у вымове. {{gap|2.5em}}Часьцей усяго пры чытаньні бываюць няправільнасьці другога характару. Яны вынікаюць часамі ад скорасьці чытаньня; калі вучань таропіцца або валнуецца, ён робіць болей памылак, як звычайна. Часамі няправільнае чытаньне залежыць ад забываньня вучнямі літар або зьмешваньня іх. Няправільнасьць таксама бывае ў зрокавых уражаньнях: вучань вачамі схватвае літары правільна, а вымаўляе ня тыя, што трэба. Няправільнае чытаньне павінна быць папраўлена, няправільна вымаўленае слова вучань павінен паўтарыць правільна. {{gap|2.5em}}Да надворных якасьцяй адносіцца таксама і выразнасьць чытаньня. Выразнае чытаньне адзін з сродкаў для зразуменьня чытанага і для лёгічнай работы над тэкстам. Выразна прачытаны твор i разумееццца лепш, і мацней адбіваецца ў памяці, робіць большае эстэтычнае ўражаньне. І на выразнасьць чытаньня трэба зварачаць увагу. Настаўнік сам павінен умець чытаць выразна і сачыць за тым, каб дзеці ў часе чытаньня выконвалі элемэнтарныя прыёмы выразнага чытаньня — перапынкі (паўзы), лёгічныя націскі і інтонацыю. {{gap|2.5em}}Унутраною якасьцю чытаньня зьяўляецца яго сьвядомасьць. Сьвядомасьць чытаньня складаецца з уменьня борзда схватваць у часе чытаньня і асобныя мысьлі, і самы ход мысьляй, і іх значэньне. {{gap|2.5em}}Сьвядомаму чытаньню проціставіцца мэханічнае чытаньне, калі вучань правільна вымаўляе словы, але ня злучае з імі іх значэньняў, не разумее таго, што чытае. Сьвядомае чытаньне ёсьць навык, набыты вучнямі спосабам многалікавых і доўгіх практыкаваньняў пры дапамозе настаўніка і пад яго кіраўніцтвам. Настаўнік няўхільна павінен мкнуцца да таго, каб чытаньне заўсёды было сьвядомым. Ад лёгкага<noinclude></noinclude> oq40bx0ol41v1yqwgy3sbh01j9hmkwc 104 123813 287297 2026-05-22T18:13:30Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «i простага чытаньня трэба паступова пераходзіць далей, да болей труднага і складанага. Дзеці павінны прывучацца чытаць ня толькі лёгкі матэрыял, але і больш трудны, больш складаны і пры тым рознастайнага зьместу. У паступовым усвойваньні матэрыялу, кат...» 287297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>i простага чытаньня трэба паступова пераходзіць далей, да болей труднага і складанага. Дзеці павінны прывучацца чытаць ня толькі лёгкі матэрыял, але і больш трудны, больш складаны і пры тым рознастайнага зьместу. У паступовым усвойваньні матэрыялу, каторы даецца ўсё больш і больш трудны, пільна патрэбна дапамога настаўніка. Паміж сродкаў, дапамогаю каторых можна дасягнуць сьвядомага чытаньня дзяцей, адно з відных месцаў займае так званае аб‘ясьняльнае чытаньне. <center>'''Аб‘ясьняльнае чытаньне.</center> {{gap|2.5em}}У нашы дні, у дні карэннага перагляду ўсяе школьнае сыстэмы, аб‘ясьняльнае чытаньне гучыць як-бы нейкім дысонансам, аддае архаізмам і, як пэўная сыстэма чытаньня, асуджана і адкінута. Выступаць у вабарону аб‘ясьняльнага чытаньня — значыць выказаць сябе адсталым пэдагогам, каторы не зразумеў ідэі новай школы і ня хоча або ня можа йсьці ў ровень з векам. Але калі ўспомніць тыя задачы, каторыя ставіць сабе чытаньне, і тое значэньне, якое мае гэтае чытаньне, як адзін з спосабаў набыцьця веды, разьвіцьця мовы, пашырэньня асьветы, то паўстае пытаньне: якім-жа спосабам навучыць чытаць у шырокім значэньні гэтага слова? „Ясна, што калі ўменьне разумець твор, як і ўсякае уменьне, ёсьць вынік пэўных навыкаў, то, відочна, павінны быць такія дыдактычныя спосабы-прыёмы, каторыя і даюць гэтыя навыкі. Злучнасьць гэтых спосабаў-прыёмаў і складае так званае аб‘ясьняльнае чытаньне. Такім парадкам, пад аб‘ясьняльным чытаньнем трэба разумець тыя дыдактычныя прыёмы, якія і вядуць да разуменьня таго, што чытаецца“ (Кульман). {{gap|2.5em}}На аб‘ясьняльнае чытаньне ёсьць розныя погляды. Адны лічылі яго адзіным сродкам навучаньня сьвядомаму чытаньню. Адгэтуль рабілі такі вывад: а) кожны артыкул патрабуе аб‘ясьненьня, якога зьместу ён ні быў-бы; б) аб‘ясьненьні павінны быць поўнымі, падробнымі. На практыцы гэтае імкненьне растлумачыць кожнае слова вяло да недарэчнасьці, да абсурду. Перабіраньне меры аб‘ясьненьня ў зьвязку з крайнасьцямі, да якіх даходзіла гэта чытаньне ў руках маланапрактыкаваных настаўнікаў, дыскрэдытавала аб‘ясьняльнае чытаньне. „Я бачыў пэдагогаў“, сьведчыць Блонскі, „каторыя з лёгкім сэрцам зьвязвалі ўсё, што хочаш з чым хочаш і як хочаш. Я бачыў пэдагогаў, каторыя забіраліся, гаворачы пра ножку кляснага стала, у Паўднёвую Амэрыку“. Ня страціла свайго значэньня і сатыра Джэмса Сэлі аб аб‘ясьняльным чытаньні. Маці зьбіраецца чытаць сваёй малой дочцы. „Толькі я баюся, — кажа яна, — што ты не зразумеш таго, што я буду чытаць табе“. „Зразумею, мама, калі толькі ты ня будзеш аб‘ясьняць“. {{gap|2.5em}}Другія пэдагогі стаялі за карэнны перагляд аб‘ясьняльнага чытаньня. Былі нават зроблены крокі рэформаваць яго, а замест яго ўвесьці так званае „выхавальнае чытаньне“. Пад выхавальным чытаньнем мелася на ўвазе чытаньне (пераважна самым настаўнікам) выбраных цэльных бэлетрыстычных твораў, напісаных спэцыяльна для дзяцей. Поруч з чытаньнем павінна вясьціся размова аб прачытаным. {{перанос пачатак|Чы|таньне}}<noinclude></noinclude> kt70xmamnx0slw1561o7h4q8zy3aoqo 104 123814 287298 2026-05-22T18:24:02Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Чы|таньне}} вершаваных твораў амаль зусім адкідалася. Замест навукова- популярных артыкулаў уводзіліся прадметныя лекцыі і популярна-навуковыя гутаркі. Але выхавальнае чытаньне ў гэтым сэнсе ня выключае чытаньня аб‘ясьняльнага ўжо па...» 287298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Чы|таньне}} вершаваных твораў амаль зусім адкідалася. Замест навукова- популярных артыкулаў уводзіліся прадметныя лекцыі і популярна-навуковыя гутаркі. Але выхавальнае чытаньне ў гэтым сэнсе ня выключае чытаньня аб‘ясьняльнага ўжо па самым характары пабудаваньня сваіх прынцыпаў. Ня можна-ж думаць, што дзеці і самі навучацца чытаць, слухаючы толькі ўзорнае чытаньне самаго настаўніка. Абаронцы выхавальнага чытаньня не даюць вучням магчымасьці шырокага практыкаваньня ў чытаньні самых вучняў, — а бяз гэтага ня можа выпрацавацца самая тэхніка чытаньня, адводзяць ім не актыўную, а пасыўную ролю. Гэта ўнутраная супярэчнасьць навучыць вучняў чытаньню без належнага практыкаваньня ў чытаньні — абясцэньвае ў значнай меры спосаб выхавальнага чытаньня і ня можа выключыць чытаньня аб‘ясьняльнага. {{gap|2.5em}}На пытаньне, калі павінна вясьціся ў школе аб‘ясьняльнае чытаньне, давалі таксама розныя адказы. Адны лічылі патрэбным карыстацца гэтым спосабам пры чытаньні кожных артыкулаў, другія абмяжоўваліся толькі першымі ступенямі навучаньня. Трэція стаялі за тое, каб аб‘ясьняльнае чытаньне ўжываць толькі ў некаторых выпадках, больш трудных, як, напр., пры чытаньні популярна-навуковага матэрыялу. Каб даць больш-менш правільную ацэнку ўсім {{абмылка|гэты|гэтым}} поглядам, трэба выясьніць, у якіх адносінах да агульных задач чытаньня стаіць аб‘ясьняльнае чытаньне. {{gap|2.5em}}Галоўная задача навучаньня чытаньню заключаецца ў тым, каб разьвіць у дзецях навыкі сьвядомага самастойнага чытаньня. Аб‘ясьняльнае чытаньне само па сабе не прывучае дзяцей да самастойнага чытаньня; яно толькі дае вучням магчымасьць набыць адзін з навыкаў чытаньня, навык чытаць сьвядома. Дзеля гэтага аб‘ясьняльнаму чытаньню ня можна аддаваць выключную перавагу ў школе. Аб‘ясьняльнае чытаньне павінна памагаць вучням разьбірацца ў тым, што яны чытаюць, зразумець, але яно ня можа і не павінна выключаць чытаньня і ў другіх яго формах. На першых часох навучаньня аб‘ясьняльнае чытаньне, вядома, грае відную ролю: покі вучні не навучацца чытаць талкова, яны патрабуюць дапамогі і кіраўніцтва настаўніка, але чым далей, тым больш павінна скарачацца ў сваім ужываньні. {{gap|2.5em}}Чым-жа павінен кіравацца настаўнік, разьвязваючы пытаньне, у якіх выпадках ужываць аб‘ясьняльнае чытаньне, а ў якіх ня ўжываць? Перш за ўсё і больш усяго матэрыялам і зьместам артыкулу. Дзелавыя стацьці патрабуюць больш уважнага разгляду. Зьмест дзелавых, галоўным чынам, популярна-навуковых стацей павінен ня толькі зразумецца, а і зрабіцца сталым здабыткам вучня. Тут не павінна быць нічога недагаворанага, кожная мысль павінна быць яснай розуму дзіцяці. Чытаньне дзелавых стацей, апрача веды, дае вучню магчымасьць набываць новыя словы, каторыя маюць строга вызначанае значэньне і вартасьць. Гэтыя словы і другія тэхнічныя назвы і выразы ён павінен усвоіць і зразумець. Вучань павінен улавіць і сувязь мысьляй, іх парадак і ўзаемныя адносіны. У вадносінах да дзелавых стацей {{перанос пачатак|аб‘ясь|неньне}}<noinclude></noinclude> rxu2qbrq9jg94pokztwe8ih4mbfqgft 104 123815 287299 2026-05-22T18:31:56Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|аб‘ясь|неньне}} ня толькі ня лішне — яно патрэбна, абы толькі яно ня выходзіла за межы чытанага. {{gap|2.5em}}У іншым стане знаходзіцца чытаньне мастацкіх твораў — апавяданьняў, баек, вершаў. Чытаньне мастацкіх твораў вартоўна ня тымі крупінк...» 287299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|аб‘ясь|неньне}} ня толькі ня лішне — яно патрэбна, абы толькі яно ня выходзіла за межы чытанага. {{gap|2.5em}}У іншым стане знаходзіцца чытаньне мастацкіх твораў — апавяданьняў, баек, вершаў. Чытаньне мастацкіх твораў вартоўна ня тымі крупінкамі веды, што можа набыць ад іх вучань, а тымі асабістымі перажываньнямі, каторыя выклікаюцца пры чытаньні гэтых твораў, тымі вобразамі, каторыя падымаюць, узвышаюць і крышталююць дух дзіцяці. Яны і важны, як элемэнты выхаваньня ў шырокім сэнсе слова. Работа ўяўленьня і пачуцьця тут болей важна, чым работа мысьлі і памяці. Ці можна пры чытаньні такіх твораў карыстацца спосабамі аналізу, каторыя маюць месца пры чытаньні матэрыялу дзелавога характару? Разумеецца, ня можна. Падробнае выпытваньне зьместу твору, дэтальны аналіз яго пляну, падрабязговыя аб‘ясьненьні, у поўнай меры адпаведныя для артыкулаў дзелавых, зусім трацяць свой сэнс тады, калі яны прыкладаюцца да мастацкіх твораў. Увага вучняў адцягваецца ад цэлага малюнку да драбніц, малазначных прыватнасьцяй, самае пачуцьцё расьсейваецца, і твор губляе сваё прыгоства і чароўнасьць. Для мастацкіх твораў аб‘ясьняльнае чытаньне ў яго звычайнай форме аказваецца лішнім, неадпаведным і патрабуе зьмены гэтых спосабаў і дапаўненьня другімі відамі чытаньня. {{gap|2.5em}}Такім чынам, аб‘ясьняльнае чытаньне мае не ўсеабнімнае і выключнае значэньне ў справе навучаньня чытаньню, а выпаўняе адносна абмежаваную ролю. Паступова аслабленьне прыёмаў аб‘ясьняльнага чытаньня — вось да чаго павінен імкнуцца настаўнік пры навучаньні чытаньню. <center>'''Выбар матэрыялу для чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}Посьпех заняцьцяў па навучаньні чытаньня залежыць ня толькі ад спосабаў чытаньня, але й ад самога матэрыялу. Ня ўсякі матэрыял годзен для чытаньня ў школе, у прыватнасьці да чытаньня аб‘ясьняльнага. Наогул трэба прыняць за правіла: для аб‘ясьняльнага чытаньня трэба браць матэрыял больш складаны, больш багаты па зьместу; лёгкі-ж матэрыял даваць для самастойнага чытаньня. Няхай дзеці разьбіраюцца ў ім самі: пастаяннае кіраўніцтва і дапамога настаўніка будзе вясьці дзяцей да пасыўнасьці. {{gap|2.5em}}Апрача гэтых, чыста формальных запатрабаваньняў, выбраны для чытаньня матэрыял павінен вызначацца і другімі асаблівасьцямі, пэдагогічнага значэньня. Чытаць — значыць разумець чытанае, а разумець — значыць прасякацца тым, што чытаецца: мысьлямі, вобразамі, ідэямі. Дзеля гэтага для задач выхаваньня ня ўсё роўна і зьмест матэрыялу і ступень яго пэдагогічнай вартасьці. Пры ацэнцы зьместу намечаных да чытаньня твораў трэба кіравацца наступным. {{gap|2.5em}}1. Твор павінен быць цікавым для дзяцей, каб выклікаць у іх ахвоту да чытаньня. {{gap|2.5em}}2. Калі артыкул навуковага характару, ён павінен даваць пэўныя і верныя веды.<noinclude></noinclude> 6a03b5mz7bhiea90qbxe0sfjdgw3wcv 104 123816 287300 2026-05-22T18:50:27Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}3. Калі артыкул мастацка-політычны, то ён павінен закрануць у дзяцей лепшыя струны іх, разьвіваць успагаднасьць, гатоўнасьць стаяць за грамадзянскія ідэалы. Ён павінен выхоўваць спачуваньне, моральную чуласьць. {{gap|2.5em}}4. Выбраны матэрыял для чы...» 287300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}3. Калі артыкул мастацка-політычны, то ён павінен закрануць у дзяцей лепшыя струны іх, разьвіваць успагаднасьць, гатоўнасьць стаяць за грамадзянскія ідэалы. Ён павінен выхоўваць спачуваньне, моральную чуласьць. {{gap|2.5em}}4. Выбраны матэрыял для чытаньня не павінен даваць дзецям гатовага вываду. Няхай той ці іншы вывад дзеці зробяць самі. Такія самастойна прадуманыя вывады вартоўней у выхавальным сэнсе, чым вывады даныя ў гатовай форме. {{gap|2.5em}}Да гэтых агульных трэбаваньняў, абмяжоўваючых матэрыял для чытаньня ў кнігах і хрэстоматыях, некаторыя пэдагогі дадаюць рад другіх трэбаваньняў, яшчэ больш звужваючых зьмест кляснага чытаньня. Староньнікі „выхавальнага чытаньня“, адмоўна адносячыся да большай часткі матэрыялу для чытаньня, раяць выбіраць такі матэрыял для чытаньня: {{gap|2.5em}}1. Творы для чытаньня павінны быць цэльнымі. {{gap|2.5em}}2. Гэтыя творы павінны быць напісаны спэцыяльна для дзяцей, бо клясычныя творы для чытаньня ня ў школе не падходзяць, яны павінны быць заменены дзіцячай белетрыстыкай. {{gap|2.5em}}3. Байкі і наогул вершаваная літаратура выключаецца, як матэрыял для чытаньня. {{gap|2.5em}}4. Популярна-навуковыя артыкулы таксама выключаюцца і замя няюцца размовамі, досьледамі, прадметна-нагляднымі лекцыямі. {{gap|2.5em}}Ня можна ня прызнаць разумнымі некаторыя з гэтых трэбаваньняў. Такім трэбаваньнем зьяўляецца вымаганьне, каб для чытаньня браліся цэлыя творы, а не адрыўкі. Зразумела, што цэлы твор астаўляе ў душы дзяцей больш глыбокі сьлед. Для запамінаньня цэльнасьці твору таксама мае значэньне: цэлы матэрыял, хоць бы і вельмі склаlаны, заўсёды запамінаецца, як нешта адно. Дзеля гэтага запамінаньне цэлага твору даецца лягчэй, чым асобнае запамінаньне яго частак. Драбленьне вершу асабліва непажадана. Вывучваньне разарваных часьцінак у 4-6 радкоў тых ці іншых вершаў ня можна прызнаць карысным. Ня робячы на дзяцей таго ўражаньня, якога можна было-б чакаць, такія адрыўкі могуць адбіць ахвоту да вершаў. З гэтага выходзіць, што трэба аддаваць перавагу цэлым творам; асабліва вершы павінны чытацца і вывучацца не адрыўкамі і кусочкамі, а цалком. {{gap|2.5em}}Таксама трэба прызнаць і другое трэбаваньне староньнікаў, „выхавальнага чытаньня“ — удзяляць пераважную ўвагу дзіцячай літаратуры. {{gap|2.5em}}Стоячы на сваім грунце, староньнікі „выхавальнага чытаньня“ кажуць, што клясычнай літаратуры не павінна быць месца ў пачатковай школе. З гэтым, разумеецца, згадзіцца нельга: асаблівасьць клясычнай літаратуры ў тым і заключаецца, што яна даступна кожнаму ўзросту, хоць кожны ўзрост чэрпае з яе свой зьмест і знаходзіць у ёй водгукі на свае запатрабаваньні. Вялікія пісьменьнікі чытаюцца, не аднойчы, і кожнае новае чытаньне адчыняе ў знаёмых нам пісьменьніках<noinclude></noinclude> 8bucunnagi6yjrbaof5ji1j9eggfv5i 104 123817 287301 2026-05-22T19:01:20Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «усё і новыя мысьлі, настроі, пачуцьці, ідэі. Глыбіня зьместу вялікіх твораў адкрываецца паступова ўдумнаму чытачу і трэба як найраней прышчапляць дзецям любасьць да гэтых пісьменьнікаў. А гэтая любасьць дасягаецца толькі чытаньнем. {{gap|2.5em}}Родныя пісь...» 287301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>усё і новыя мысьлі, настроі, пачуцьці, ідэі. Глыбіня зьместу вялікіх твораў адкрываецца паступова ўдумнаму чытачу і трэба як найраней прышчапляць дзецям любасьць да гэтых пісьменьнікаў. А гэтая любасьць дасягаецца толькі чытаньнем. {{gap|2.5em}}Родныя пісьменьнікі ня могуць вывучацца ў пачатковай школе ў поўнай меры, але яны павінны займаць у ёй такое месца, якога яны заслужваюць. Такім чынам, ня можна абмяжоўваць матэрыял для чытаньня адной дзіцячай літаратурай. Трэба ўжо ў школах закідаць у дзяцінае сэрца імёны родных пісьменьнікаў у сувязі з чытаньнем іх твораў. {{gap|2.5em}}Абмежаваньне ўсяго кругу чытаньня толькі аднэю бэлетрыстыкаю складае крайнасьць і ў другіх адносінах: чытаньне абмяжоўваецца толькі аднэю прозаю, а ўвесь вершаваны матэрыял зусім выключаецца. Вершаваны матэрыял заўсёды прызнаваўся карысным для мастацкага выхаваньня дзяцей. Апрача свайго зьместу, ён вартовен сваёю формаю і тэю музыкальнасьцю, якою вызначаецца вершаваная мова. Творы, напісаныя вершам, лёгка запамінаюцца. Вершы маюць значэньне і ў сэнсе мастацкага выхаваньня дзяцей. <center>'''Асноўныя заняцьці на лекцыі аб‘ясьняльнага чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}3 тае прычыны, што лекцыя аб‘ясьняльнага чытаньня ёсьць лекцыя чытаньня, то ў чытаньні галоўны ўдзел павінны прымаць вучні, а дзеля гэтага і ня можна лічыць прапанованы некаторымі пэдагогамі спосаб — чытаць, галоўным чынам, самому настаўніку за нормальны спосаб. {{gap|2.5em}}Ня можна ўхіліць самых дзяцей ад чытаньня, бо іначай яны ня могуць навучыцца чытаць. Толькі шляхам уласнай затраты сілы і многа разавых паўтараньняў навучаюцца яны чытаць. У чытаньні павінна прымаць удзел уся кляса. Чытаюць па чарзе адзін вучань за другім. Тады, калі адзін вучань чытае громка, другія сачаць за яго чытаньнем па сваіх кнігах. Настаўнік павінен наглядаць за тым, каб у час чытаньня дзеці не сядзелі бяз дзела, а слухалі-б чытаньне, сочачы па сваіх кніжках. Можна пазваляць і вучням чытаць, але ціхенька, каб ня было шуму. Калі вучань пры чытаньні робіць памылку, настаўнік спыняе яго, каб вучань паправіў сваю памылку. Ня трэба самому настаўніку ні паўтараць няправільна прачытанага слова, ні папраўляць памылкі — даволі ўказаць, дзе зроблена памылка. {{gap|2.5em}}Парадак чытаньня, чытаньне ўсяе стацьці цалком, ці па частках, вызначаецца самаю формаю чытаньня. Лепш самому настаўніку прачытаць спачатку. Асабліва гэта трэба зазначыць пра вершы. Папершае, выразнае чытаньне самога настаўніка (а яно павінна быць такім) дае вучням некалькі мінут эстэтычнай асалоды. Падругое, яно будзе служыць вучням узорам для іх чытаньня, асабліва для іх вымаўленьня ў тым выпадку, калі верш будзе вывучвацца напамяць. Патрэцяе, выразнае чытаньне дапамагае лепшаму зразуменьню дзецьмі самога твору, бо выразнае чытаньне многае выясьняе ў творы і робіць {{перанос пачатак|не|патрэбнымі}}<noinclude></noinclude> oornxbmtxyu5brlmwm9xnjydsekrlpy 104 123818 287302 2026-05-22T19:09:34Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|не|патрэбнымі}} тыя ці іншыя аб‘ясьненьні. Прымаючы гэта пад увагу, настаўнік і павінен наўперад чытаць дзецям. Нашчот таго, калі ўжываць такое чытаньне, перад лекцыяй ці пасьля, лепей можа разьвязаць сам настаўнік. <center>'''Пытаньні і навя...» 287302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|не|патрэбнымі}} тыя ці іншыя аб‘ясьненьні. Прымаючы гэта пад увагу, настаўнік і павінен наўперад чытаць дзецям. Нашчот таго, калі ўжываць такое чытаньне, перад лекцыяй ці пасьля, лепей можа разьвязаць сам настаўнік. <center>'''Пытаньні і навядзеньне.</center> {{gap|2.5em}}Па прачытаньні артыкулу ў цэлым або ў якой-небудзь яго частцы настаўніку перш за ўсё трэба ведаць, што зразумелі дзеці з таго, што прачыталі. Гэтага ён можа дасягнуць праз выпытваньне. Даючы рад паступовых пытаньняў то па зьмесьце прачытанага, то па асобных выразах прачытанае часткі, настаўнік па адказах вучняў будзе ведаць, што і як яны зразумелі. Гэтыя пытаньні тады толькі дасягнуць свае мэты, калі яны будуць ставіцца ўмела, дакладна і правільна. Такія пытаньні набываюцца шляхам сур‘ёзнага абдумваньня, практыкаю і контролем настаўніка над сабою самым над сваімі пытаньнямі. Вось чаму і трэба зьвярнуць увагу на свае пытаньні і вызначыць тыя ўмовы, пры каторых яны і могуць мець сваю вартасьць і сэнс. {{gap|2.5em}}1. Пытаньні павінны быць дакладныя, ясныя, простыя. {{gap|2.5em}}2. Пытаньні павінны быць паступовымі, каб адно выходзіла з другога. {{gap|2.5em}}3. Пытаньні трэба ставіць так, каб настаўнік напэўна мог чакаць ад вучня, пасьля падуманьня, правільнага адказу. {{gap|2.5em}}4. Ня трэба ставіць такіх пытаньняў, каторыя маюць характар падказу, напр.: А праўда — воўк злавіў ягнятка? {{gap|2.5em}}5. Непажаданы такія пытаньні, на каторыя адказ даецца ў форме проста пацьвярджэньня — але, так. {{gap|2.5em}}6. Ня трэба ставіць пытаньняў, скупых па зьмесьце: як-жа, значыць? Што? Яшчэ што можна сказаць? {{gap|2.5em}}7. На адзін адказ ня трэба ставіць некалькі пытаньняў. {{gap|2.5em}}8. Ня трэба закідаць вучняў пытаньнямі. {{gap|2.5em}}9. Ня трэба ставіць такіх пытаньняў, каторыя вымагаюць адказу ў форме лёгічнага вызначэньня. Падобныя пытаньні можна дапускаць тады, калі вучні ведаюць тое родавае паняцьце, да каторага адносіцна паняцьце відавое. (Воўк — зьвер, акунь — рыба і г. д.). {{gap|2.5em}}Але калі настаўнік павінен быць уважным да сваіх пытаньняў, то ня меней уважным ён павінен быць да адказу вучняў. Адказы вучняў павінны адпавядаць пытаньням і быць багатымі па зьмесьце і правільнымі па форме. На дробныя адзіночныя пытаньні адказы могуць быць няпоўнымі, але там, дзе трэба правясьці цэлы рад пытаньняў, каб вывесьці агульнае заключэньне, адказы павінны быць дакладныя і поўныя. {{gap|2.5em}}Ад пытаньняў трэба адрозьніваць навядзеньне. Яно мае месца тады, калі вучню трудна даць адказ. Навядзеньне можа мець розныя формы: паказваньне прадмету, паўтарэньне чаго-небудзь гаворанага або выпрацаванага на лекцыі, прыпамінаньні. Яно выказваецца і ў форме пытаньня, якое называецца наводным або дапаможным.<noinclude></noinclude> 7frzdgtdcr3d626xejox4a2e3a23hnp 104 123819 287303 2026-05-22T19:18:26Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 287303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Аб‘ясьненьне незразумелых слоў або выразаў.</center> {{gap|2.5em}}Праз выпытваньне і навядзеньне настаўнік вызначае сабе, што дзеці зразумелі, а што патрабуе аб‘ясьненьня. Калі аказваецца патрэбным, настаўнік дае адпаведнае аб‘ясьненьне. Яно і складае асаблівасьць лекцый аб‘ясьняльнага чытаньня. Усякае аб‘ясьненьне павінна быць кароткім, нямногаслоўным. Яно не павінна засланяць сабою чытаньня. Аб‘ясьненьне можа адносіцца і да паасобных слоў і да цэлых выразаў. Пры аб‘ясьненьні слоў настаўнік павінен аб‘ясьніць толькі тыя словы, каторыя дзецям сапраўды незразумелы і без каторых ня можа быць зразумела і сама мысьль. {{gap|2.5em}}Аб‘ясьніць іх належыць пастольку, паскольку гэта трэба для зразуменьня тэй ці іншай мысьлі. Настаўнік таксама павінен мець на ўвазе пры аб‘ясьненьні, якія прычыны выклікаюць у дзецях неразуменьне таго ці другога слова. Прычыны могуць быць розныя. {{gap|2.5em}}1. Незнаёмства дзяцей з прадметам: дупло, жарало. {{gap|2.5em}}2. Дзіця не разумее слова з прычыны няпоўнага знаёмства з прадметам: поўнач, поўдзень. {{gap|2.5em}}3. Дзіця можа не разумець слова з тае прычыны, што прадмет, азначаны ім, яно ведае пад другою назваю: перст, палец. {{gap|2.5em}}4. Дзіця разумее слова, але не разумее адценьня яго — хата, хацішча. {{gap|2.5em}}5. Часамі дзіця можа блытаць амонімы, словы, аднакія па гукавым складзе, але розныя па значэньні — каса (прылада), каса (промень сонца). {{gap|2.5em}}6. Трудны для разуменьня дзяцей словы, ужытыя ў пераносным сэнсе: прачнуліся нівы і хаты. Золата падае з неба. {{gap|2.5em}}7. Яшчэ больш трудны непрадметныя разуменьні. {{gap|2.5em}}Спосабы аб‘ясьненьня незразумелых дзецям слоў мяняюцца лежнасьці ад прычыны неразуменьня таго ці іншага слова. Калі дзеці незнаёмы з прадметам, то трэба паказаць ім самы прадмет. Калі-ж гэтага зрабіць няможна, то трэба паказаць якое-небудзь навочнае да памажэньне (модэль, рысунак, схему). Калі і гэтага зрабіць нельга, то можна карыстацца спосабам параўнаньня з вядомым дзецям прадметам. У другіх выпадках досыць замяніць адно слова другім, болей знаёмым дзецям — кпіў: — насьмяхаўся, да мяне так не пад‘ехалі-б — мяне так не ашукалі-б. Такім-жа чынам аб‘ясьняюцца так званыя ідэ Отызмы мовы: зарубіць на носе, з скуры лезуць. Складаныя словы раскладаць на часткі. Словы, ужытыя ў пераносным значэньні, трэба аб'ясьняць цэлымі выразамі: мігнулася стужка агнявая бліснула ма ланка. Кожныя фігурныя выразы, з каторымі дзеці сустрачаюцца пер шы раз, павінны аб'ясьняцца. У гэтым выпадку мэта аб'ясьненьня можа быць дваякая: або аб'ясьненьне памагае праясьненьню ў розуме дзіцяці таго ці іншага прадстаўленьня, вобразу, малюнку, або яно да памагае ажыўленьню таго ці іншага пачуцьця, зьвязанага з словамі. Напрыклад: пэўнымі<noinclude></noinclude> jhjjfaqqytuow1nekhe0ugybt1qvb4k 287345 287303 2026-05-23T05:47:20Z RAleh111 4658 287345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Аб‘ясьненьне незразумелых слоў або выразаў.</center> {{gap|2.5em}}Праз выпытваньне і навядзеньне настаўнік вызначае сабе, што дзеці зразумелі, а што патрабуе аб‘ясьненьня. Калі аказваецца патрэбным, настаўнік дае адпаведнае аб‘ясьненьне. Яно і складае асаблівасьць лекцый аб‘ясьняльнага чытаньня. Усякае аб‘ясьненьне павінна быць кароткім, нямногаслоўным. Яно не павінна засланяць сабою чытаньня. Аб‘ясьненьне можа адносіцца і да паасобных слоў і да цэлых выразаў. Пры аб‘ясьненьні слоў настаўнік павінен аб‘ясьніць толькі тыя словы, каторыя дзецям сапраўды незразумелы і без каторых ня можа быць зразумела і сама мысьль. {{gap|2.5em}}Аб‘ясьніць іх належыць пастольку, паскольку гэта трэба для зразуменьня тэй ці іншай мысьлі. Настаўнік таксама павінен мець на ўвазе пры аб‘ясьненьні, якія прычыны выклікаюць у дзецях неразуменьне таго ці другога слова. Прычыны могуць быць розныя. {{gap|2.5em}}1. Незнаёмства дзяцей з прадметам: дупло, жарало. {{gap|2.5em}}2. Дзіця не разумее слова з прычыны няпоўнага знаёмства з прадметам: поўнач, поўдзень. {{gap|2.5em}}3. Дзіця можа не разумець слова з тае прычыны, што прадмет, азначаны ім, яно ведае пад другою назваю: перст, палец. {{gap|2.5em}}4. Дзіця разумее слова, але не разумее адценьня яго — хата, хацішча. {{gap|2.5em}}5. Часамі дзіця можа блытаць амонімы, словы, аднакія па гукавым складзе, але розныя па значэньні — каса (прылада), каса (промень сонца). {{gap|2.5em}}6. Трудны для разуменьня дзяцей словы, ужытыя ў пераносным сэнсе: прачнуліся нівы і хаты. Золата падае з неба. {{gap|2.5em}}7. Яшчэ больш трудны непрадметныя разуменьні. {{gap|2.5em}}Спосабы аб‘ясьненьня незразумелых дзецям слоў мяняюцца лежнасьці ад прычыны неразуменьня таго ці іншага слова. Калі дзеці незнаёмы з прадметам, то трэба паказаць ім самы прадмет. Калі-ж гэтага зрабіць няможна, то трэба паказаць якое-небудзь навочнае да памажэньне (модэль, рысунак, схему). Калі і гэтага зрабіць нельга, то можна карыстацца спосабам параўнаньня з вядомым дзецям прадметам. У другіх выпадках досыць замяніць адно слова другім, болей знаёмым дзецям — кпіў: — насьмяхаўся, да мяне так не пад‘ехалі-б — мяне так не ашукалі-б. Такім-жа чынам аб‘ясьняюцца так званыя {{абмылка|ідэотызмы|ідэоматызмы}} мовы: зарубіць на носе, з скуры лезуць. Складаныя словы раскладаць на часткі. Словы, ужытыя ў пераносным значэньні, трэба аб‘ясьняць цэлымі выразамі: мігнулася стужка агнявая бліснула ма ланка. Кожныя фігурныя выразы, з каторымі дзеці сустрачаюцца пер шы раз, павінны аб'ясьняцца. У гэтым выпадку мэта аб'ясьненьня можа быць дваякая: або аб'ясьненьне памагае праясьненьню ў розуме дзіцяці таго ці іншага прадстаўленьня, вобразу, малюнку, або яно да памагае ажыўленьню таго ці іншага пачуцьця, зьвязанага з словамі. Напрыклад: пэўнымі<noinclude></noinclude> 3zqudqonqmk5eb0nfmcwr1cx0xukjyl 287349 287345 2026-05-23T05:51:04Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 287349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Аб‘ясьненьне незразумелых слоў або выразаў.</center> {{gap|2.5em}}Праз выпытваньне і навядзеньне настаўнік вызначае сабе, што дзеці зразумелі, а што патрабуе аб‘ясьненьня. Калі аказваецца патрэбным, настаўнік дае адпаведнае аб‘ясьненьне. Яно і складае асаблівасьць лекцый аб‘ясьняльнага чытаньня. Усякае аб‘ясьненьне павінна быць кароткім, нямногаслоўным. Яно не павінна засланяць сабою чытаньня. Аб‘ясьненьне можа адносіцца і да паасобных слоў і да цэлых выразаў. Пры аб‘ясьненьні слоў настаўнік павінен аб‘ясьніць толькі тыя словы, каторыя дзецям сапраўды незразумелы і без каторых ня можа быць зразумела і сама мысьль. {{gap|2.5em}}Аб‘ясьніць іх належыць пастольку, паскольку гэта трэба для зразуменьня тэй ці іншай мысьлі. Настаўнік таксама павінен мець на ўвазе пры аб‘ясьненьні, якія прычыны выклікаюць у дзецях неразуменьне таго ці другога слова. Прычыны могуць быць розныя. {{gap|2.5em}}1. Незнаёмства дзяцей з прадметам: дупло, жарало. {{gap|2.5em}}2. Дзіця не разумее слова з прычыны няпоўнага знаёмства з прадметам: поўнач, поўдзень. {{gap|2.5em}}3. Дзіця можа не разумець слова з тае прычыны, што прадмет, азначаны ім, яно ведае пад другою назваю: перст, палец. {{gap|2.5em}}4. Дзіця разумее слова, але не разумее адценьня яго — хата, хацішча. {{gap|2.5em}}5. Часамі дзіця можа блытаць амонімы, словы, аднакія па гукавым складзе, але розныя па значэньні — каса (прылада), каса (промень сонца). {{gap|2.5em}}6. Трудны для разуменьня дзяцей словы, ужытыя ў пераносным сэнсе: прачнуліся нівы і хаты. Золата падае з неба. {{gap|2.5em}}7. Яшчэ больш трудны непрадметныя разуменьні. {{gap|2.5em}}Спосабы аб‘ясьненьня незразумелых дзецям слоў мяняюцца лежнасьці ад прычыны неразуменьня таго ці іншага слова. Калі дзеці незнаёмы з прадметам, то трэба паказаць ім самы прадмет. Калі-ж гэтага зрабіць няможна, то трэба паказаць якое-небудзь навочнае да памажэньне (модэль, рысунак, схему). Калі і гэтага зрабіць нельга, то можна карыстацца спосабам параўнаньня з вядомым дзецям прадметам. У другіх выпадках досыць замяніць адно слова другім, болей знаёмым дзецям — кпіў: — насьмяхаўся, да мяне так не пад‘ехалі-б — мяне так не ашукалі-б. Такім-жа чынам аб‘ясьняюцца так званыя {{абмылка|ідэотызмы|ідэоматызмы}} мовы: зарубіць на носе, з скуры лезуць. Складаныя словы раскладаць на часткі. Словы, ужытыя ў пераносным значэньні, трэба аб‘ясьняць цэлымі выразамі: мігнулася стужка агнявая — бліснула маланка. Кожныя фігурныя выразы, з каторымі дзеці сустрачаюцца першы раз, павінны аб‘ясьняцца. У гэтым выпадку мэта аб‘ясьненьня можа быць дваякая: або аб‘ясьненьне памагае праясьненьню ў розуме дзіцяці таго ці іншага прадстаўленьня, вобразу, малюнку, або яно дапамагае ажыўленьню таго ці іншага пачуцьця, зьвязанага з пэўнымі словамі. Напрыклад:<noinclude></noinclude> 8tpwr92n7ircklxqgtgjkrbed9nskx4 104 123820 287321 2026-05-22T21:20:39Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=рань|к=няга}} самавара і сьціплы дзелавіты трэскат у запаленай грубцы. Як звычайна, гэтыя гукі адродзяць у ім учорашняе і заўтрашняе, і леташняе, і залеташняе пачуцьцё дакучна-нязьменнае аднастайнасьці, у якім, выходзіць, ёсьць нешта няз...» 287321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=рань|к=няга}} самавара і сьціплы дзелавіты трэскат у запаленай грубцы. Як звычайна, гэтыя гукі адродзяць у ім учорашняе і заўтрашняе, і леташняе, і залеташняе пачуцьцё дакучна-нязьменнае аднастайнасьці, у якім, выходзіць, ёсьць нешта нязбыўна патрэбнае чалавеку, калі з такой цяплынёй успамінаецца яно цяпер Карызну. {{Водступ|2|em}}А ложак наступае — заядла, неадчэцна, як ліхі сабака. Здаецца, што ён ужо ня ў кутку, што ён зрушыўся з свайго даўнага абыклага месца і падышоў да самае Карызнавае пасьцелі. Вось зараз нахіліцца над ім, таўхане яго сваім худым шкілетным плячом. {{Водступ|2|em}}— Гэй, глядзі — я-ж пусты, я-ж зусім пусты. {{Водступ|2|em}}І Карызна ня бачыць, але чуе, востра чуе, што ён пусты, і гэта мёртвая пустата гняце яго нязносным цяжарам. У нэрвовых, сударгавых патугах варочаецца ён на ложку, напінае ўсю сваю волю, каб пазбыцца ўедліва-турботнага пачуцьця, але ня змога. {{Водступ|2|em}}Тады ён кладзецца на сьпіну, шырока расплюшчвае вочы і ў цьвёрдай акамянелай цемры стараецца ўлавіць пекны збавіцельны вобраз. {{Водступ|2|em}}Яна прыходзіць да яго з пяшчотным, міла заклапочаным тварам, з распушчанымі валасамі — і пакой раптам напаўняецца салодкай цяплынёй. Яна схіляецца над ім, і ягоны твар акунаецца ў пышныя араматныя хвалі яе валасоў. Яна горача шэпча яму ў самае вуха: {{Водступ|2|em}}— Трэба, каб усё было добра… усё-чысьценька… {{Водступ|2|em}}Карызна ў цудоўным радасным парываньні туліць яе да сваіх грудзей, бярэ яе, чароўна падатную, слухмяную, да сябе ў ложак. Палкім спакусьлівым шэптам шумацяць мяккія карункі яе бялізны. Скрозь бялізну рука яго адчувае тонкую дзіцячую сьпіну з цёплым равочкам пасярэдзіне. {{Водступ|2|em}}Пусты ложак моўчкі стаіць, убіўшыся ў глухі куток, — недалужны, асаромлены — і шкілетныя рэбры яго прыхінуліся да сьцяны звычайнымі кавалкамі старога жалеза. {{Ініцыял|6}} Вышаўшы з сельсавету, Зелянюк пайшоў быў разам з хлопцамі пад Сівалапы, але на краю мястэчка спыніўся і разьвітаўся з усімі. — Мне трэба забегчы яшчэ ў адно, месца. {{Водступ|2|em}}Звонку па Зелянюку зусім і ня відаць было, каб на яго асабліва моцны ўплыў зрабіла сутычка з Карызнам у сельсавеце. А тым часам яна ўзрушыла яго бадай ня менш, як самога Карызну. І як кожнаму чалавеку, Зелянюку захацелася, каб да гэтае яго новае і глыбокае няпрыемнасьці цёплым дотыкам дакранулася мяккая ласкавая рука. {{Водступ|2|em}}…Тацяна была дома. Быў дома і Андрэй — ён стаяў апрануты, у шапцы перад сталом і пахмура грыз сухую скарынку. Зелянюк прывітаўся з ім і далікатна, але без асаблівае дружнасьці запытаў: {{Водступ|2|em}}— Як маешся, Андрэй? Што парабляеш? {{Водступ|2|em}}Андрэй адказаў ня то жартам, ня то сур‘ёзна:<noinclude></noinclude> dhutd1pjd64e85dm6c0y6idhfytlow7 104 123821 287322 2026-05-22T21:25:50Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Бабы апанавалі. Ме дадуць ні зьесьці па-людзку, ні адпачыць. Хоць ты з хаты ўцякай, дадушы. {{Водступ|2|em}}— Тацяна навяла? {{Водступ|2|em}}— Няўжо-ж. Ды каб хоць што людзкае, а то — старыя качэргі… {{Водступ|2|em}}Тацяна, седзячы на прыпечку, пакр...» 287322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Бабы апанавалі. Ме дадуць ні зьесьці па-людзку, ні адпачыць. Хоць ты з хаты ўцякай, дадушы. {{Водступ|2|em}}— Тацяна навяла? {{Водступ|2|em}}— Няўжо-ж. Ды каб хоць што людзкае, а то — старыя качэргі… {{Водступ|2|em}}Тацяна, седзячы на прыпечку, пакрыўджана ўступілася за сваю чараду: {{Водступ|2|em}}— А во й маніш… Ці мала ёсьць і маладых і харошых, Можа задзела, што ніякай увагі на цябе ня маюць? {{Водступ|2|em}}Андрэй ня слухаў яе. {{Водступ|2|em}}— Скажы ты мне на ласку, таварыш Зелянюк, чаму гэта бабы, калі ўжо завядзецца ў яе нейкі там асаблівы інтарэс, калі ўжо возьмуцца цацкацца з ёй, дык яна тады стане зусім не падобная да бабы. Напрыклад, возьмем нашу Тацяну. Ужо мала таго, што ў хаце ніколі ня мецена, абед не згатаваны, — ну, хай сабе скажам так, роўнапраўнасьць, але-ж і не пагуляе, як даўней. Хоць бы якога задрыпанага кавалера падчапіла, ці што, а то — ані-ні. Проста, крыўда бярэ… {{Водступ|2|em}}Тацяна ўразілася чамусьці не за нямеценую хату і не за абед, а за кавалераў. {{Водступ|2|em}}— Брэшаш ты, Андрэй, дадушы, брэшаш. Як гуляла, так і гуляю, толькі што ўпотай, каб ня кпіў тады, ня высьмейваў. {{Водступ|2|em}}Андрэй безнадзейна махнуў рукой і, не чакаючы адказу на сваё запытаньне, пайшоў з хаты. Зелянюка гэта бадай што ўзрадавала. Ня толькі затым, што хацеў пабыць сам-на-сам з Тацянай, а і наогул была ў іх з Андрэем нейкая бяспрычынная халаднаватасьць. {{Водступ|2|em}}Тацяна, як пашоў Андрэй, пасьпешна загладзіла свае апошнія словы: {{Водступ|2|em}}— Сьмяецца, што ня гуляю. Якая тут гульня? Ці тое ў галаве? На іншае часу бракуе… {{Водступ|2|em}}І, гаворачы гэта, яна сарамліва заблішчэла вачмі, нібы за сваімі звычайнымі словамі хавала нешта іншае, таемнае, пра што нават сама ня важылася падумаць. Але Зелянюк гэтага не заўважыў — ён, цалком углыблёны ў сябе, хадзіў па хаце шпаркімі, зусім ня хатнімі крокамі. {{Водступ|2|em}}Тацяна спыніла яго: {{Водступ|2|em}}— Заморышся. Хадзі сядзь, пагрэйся. {{Водступ|2|em}}Ён сеў поплёч з ёй на прыпечку і сапраўды прыемна сагрэўся — ня так, мабыць, ад печкі, як ад ня менш гарачае Тацянінае блізкасьці. І толькі цяпер, як разьвеялася яго напружаная самаўглыблёнасьць, ён раптам заўважыў зьмену ў Тацянінай хаце. Адзін куток яе, старанна прыбраны, быў адвешаны, палінялай, а калісьці, пэўна, квяцістай стрыкатай завесай. У гэтым невялічкім чыстым прытулку стаяў ложак, а ля ложка — маленькі столік, і на ім — плюгавенькі кавалачак пабітага люстэрка. Над ложкам у складзенай з чырвонай паперы асадцы вісеў портрэт правадыра. {{Водступ|2|em}}Зелянюк пахваліў Тацяну.<noinclude></noinclude> nhtrd8ma6gsimhb1xtgyboyoeyn15cy 104 123822 287323 2026-05-22T21:29:47Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Ого, які прытульчы куточак сабе зрабіла. Гэта — добра. {{Водступ|2|em}}Яна засьмяялася. {{Водступ|2|em}}Гэта-ж не сабе. Заўтра прыдзе да мяне кватарантка, Карызнава жонка. Кідае ўжо мужыка. На зусім. {{Водступ|2|em}}Зелянюк яшчэ нічога ня ведаў пра...» 287323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Ого, які прытульчы куточак сабе зрабіла. Гэта — добра. {{Водступ|2|em}}Яна засьмяялася. {{Водступ|2|em}}Гэта-ж не сабе. Заўтра прыдзе да мяне кватарантка, Карызнава жонка. Кідае ўжо мужыка. На зусім. {{Водступ|2|em}}Зелянюк яшчэ нічога ня ведаў пра гэта, і навіна зрабіла на яго надзіва моцнае ўражаньне. Ён доўга распытваў яе, даходзіў кожнай драбніцы, і нарэшце, запытаў з незразумелай трывогай у голасе: {{Водступ|2|em}}— Скажы, Тацяна, іншага выйсьця няма? Можа, каб хто з ім пагаварыў, расказаў яму пра яе настрой… Ён-жа пэўна ня ведае, што яна так глыбока ўсё гэта бярэ да нутра? {{Водступ|2|em}}Тацяна спакойна паківала галавой. {{Водступ|2|em}}— Ня трэба гэтага. Хай пойдзе. Яна-ж не ў Амэрыку едзе. Калі абдумаецца ён, дык заўсёды ня позна сыйсьціся. Абы яна тады захацела… {{Водступ|2|em}}Зелянюк доўга і напружана думаў аб нечым, потым, нібы прачнуўшыся, быстра зірнуў на Тацяну і сказаў у ненатуральнай троху пасьпешнасьці: {{Водступ|2|em}}— Я пасварыўся сёньня з Карызнам… вось нядаўна, у сельсавеце. Добра паспрачаліся — на ячэйцы будзем разьбіраць, хто мае рацыю. {{Водступ|2|em}}Тацяна ўсьміхнулася і ў вачох у яе мякка засьвіцілася ласкавае захапленьне. {{Водступ|2|em}}— Маладзец… {{Водступ|2|em}}Ён зьдзівіўся. {{Водступ|2|em}}— Чаму — маладзец, Тацяна? {{Водступ|2|em}}— Ён многа чаго робіць ня так, як трэба. Папраўдзе… Я хоць мала разумею ў гэтых справах, але мне здаецца, што ня ўсё ў яго правільна. Ён са злосьцю ўсё робіць, дадушы са злосьцю… {{Водступ|2|em}}Зелянюк расказаў ёй падрабязна пра сваю гутарку з Карызнам. Ен і так быў цалком упэўнены ў сваёй справядлівасьці, у мэтазгоднасьці таго, за што ён стаяў, але Тацяніна шчырая ўхвала прыемна замацавала ў ім гэтую ўпэўненасьць. Тацяна была ў захапленьні. {{Водступ|2|em}}— Як будзе ў вас колектыў, ды калі яшчэ будзе працаваць як сьлед, дык тады-ж сорам ужо будзе нам, сівецкім, ня мець свайго. Нашто там што, гэта-ж мы тады першыя з вашага прыкладу зробім свой колгас. {{Водступ|2|em}}— Хто гэта — мы? {{Водступ|2|em}}— Бабы! {{Водступ|2|em}}І, убачыўшы лёгкую ўсьмешку на вуснах у Зелянюка, яна з запалам накінулася на яго: {{Водступ|2|em}}— Ты ня сьмейся, я тут сур‘ёзна кажу. Ты думаеш, у нас ня выйдзе? Мы-ж не адны бабы пойдзем… Кожная свайго забярэ… Гэтулькі гаспадароў набярэцца, ого! Папраўдзе… Ты ня ведаеш нашых баб — яны раз захочуць, дык усё зробяць пасвойму, мужыкі толькі крактаць будуць ды чухаць патыліцу. У нас усе такія бабы сабраліся, што кожная свайго пад запяткам трымае…<noinclude></noinclude> hih00fq7949opzxdle3mlrmcy9zu6cm 104 123823 287351 2026-05-23T06:26:18Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{|style="margin:auto; margin-bottom:-0.5em; margin-top:-0.5em" |Неспакойна зашумела</br>Жыта маладое…</br>Каласочкі па саломках</br>Галавой качаюць,</br>Кроплі роскі на іх лісьцю</br>літым срэбрам зьзяюць.</br>{{gap|1.5em}}{{fine|(Хрэст. „Родны край“, стар. 60, „Жыта“).}}</br>Вышлі роднай вёскі дзеці</br>...» 287351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{|style="margin:auto; margin-bottom:-0.5em; margin-top:-0.5em" |Неспакойна зашумела</br>Жыта маладое…</br>Каласочкі па саломках</br>Галавой качаюць,</br>Кроплі роскі на іх лісьцю</br>літым срэбрам зьзяюць.</br>{{gap|1.5em}}{{fine|(Хрэст. „Родны край“, стар. 60, „Жыта“).}}</br>Вышлі роднай вёскі дзеці</br>Паміраць на белым сьвеце,</br>Расьсяваць па сьвеце косьці.</br>{{gap|1.5em}}{{fine|(„Родны край“, „Песьня вайны“).}} |} {{gap|2.5em}}Прыклады другога парадку. {|style="margin:auto; margin-bottom:-0.5em; margin-top:-0.5em" |{{водступ|-1.5|em}}Прыбіты вадою на срэбраны гак,</br>{{gap|0em}}Ляжыць невядомы бядак,</br>{{водступ|-1.5|em}}Ваяка-салдацік, ад дому ўдалі…</br>{{водступ|-1.5|em}}Эх, ты небарака! то, знаць, па табе</br>{{gap|0em}}Ўсё вецер смуткуе ў вярбе,</br>{{водступ|-1.5|em}}І рэчка у хвалях — жалобе бяжыць,</br>{{gap|0em}}І неба праз сьлёзы глядзіць. |} {{gap|2.5em}}Пры аб‘ясьненьні можна паставіць такія пытаньні: як тут названы той ці іншы прадмет і чаму так названы? Чаму таму ці іншаму прадмету даюцца тыя ці іншыя адзнакі? Так у прыведзеных прыкладах: „Неспакойна зашумела жыта маладое“ трэба зьвярнуць увагу дзяцей на словы „неспакойна“, „маладое“. {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Настаўнік}}. Што значыць — жыта зашумела ''неспакойна?'' — Гэта значыць, што жыта шумела ня так, як шуміць яно звычайна пры добрай пагодзе. Неспакойна, іначай трывожна, як-бы чагось баючыся. Можна зьвярнуць увагу дзяцей, што слова, неспакойна ўжыта ў тым сэнсе, што ў шуме жыта адчуваўся асаблівы шум, што бывае перад навальніцаю (па сувязі з далейшым зьместам вершу), і чалавек сваё пачуцьцё пераносіць на шум жыта. „Каласочкі на саломках галавой качаюць“ — спосаб параўнаньня і падабенства. „Кроплі роскі на іх лісьцю літым срэбрам зьзяюць“ — кроплі расы блішчаць, як жывое срэбра. „Вышлі роднай вёскі дзеці паміраць на белым сьвеце“. Можна павясьці пытаньне так: Аб якіх дзецях вёскі гаворыцца? — Аб мужчынах-сялянах, каторыя жывуць у вёсках. — Куды яны пашлі? — Яны пашлі на вайну. — А як трэба разумець: „расьсяваць па сьвеце косьці?“ — Гэта значыць — уміраць на вайне, уміраць у розных краінах, дзе адбываецца вайна. „Прыбіты вадою на срэбраны гак“. Што называецца „гакам“? — Гак — пяшчаны насып на плоскім беразе рэчкі. — Чаму гак названы „срэбраным“? — Пясок на гаку быў сьветлы, падобны да срэбра. {{gap|2.5em}}Даючы падробныя аб‘ясьненьні тым ці іншым выразам, настаўнік павінен зварачаць большую ўвагу на тыя выразы, мясьціны, каторыя ярчэй вызначаюць галоўную думку і памагаюць зразуменьню ўсяго твору. {{gap|2.5em}}Словы, ужытыя ў пераносным сэнсе, трэба аб‘ясьняць цэлымі сказамі:<noinclude></noinclude> e38wa9e110j0vji1w8dr4g2a6t48i5m 104 123824 287352 2026-05-23T06:42:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>'''Выясьненьне сувязі паміж мысьлямі.</center> {{gap|2.5em}}Вучню не заўсёды можа быць ясным, у якіх адносінах бываюць паміж сабою мысьлі — паступовасьці або адначаснасьці, прычыны да выніку, або наадварот. Для поўнага і яснага ўсвойваньня чытанага яшчэ мал...» 287352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Выясьненьне сувязі паміж мысьлямі.</center> {{gap|2.5em}}Вучню не заўсёды можа быць ясным, у якіх адносінах бываюць паміж сабою мысьлі — паступовасьці або адначаснасьці, прычыны да выніку, або наадварот. Для поўнага і яснага ўсвойваньня чытанага яшчэ мала зразумець асобныя словы і кожную думку — трэба, каб вучні разумелі і самыя адносіны паміж мысьлямі. У такіх выпадках настаўнік выясьняе, ставячы пытаньні, гэтыя адносіны. Разгледзім найболей частыя выпадкі адносін паміж мысьлямі. {{gap|2.5em}}Часамі рад сказаў уяўляе сабою апісаньне або якога-небудзь прадмету, або якой-небудзь зьявы. Для прыкладу возьмем верш М. Багдановіча. {|style="margin:auto; margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em;" |Блішчыць у небе зор пасеў,</br>У полі рунь і ў небе рунь.</br>''Над рэчкай узьляцеў</br>Між імі марай белы лунь;</br>Кажан пранесься на крылох,</br>Стракочуць конікі ў траве,</br>Снуюцца мышы па палёх,''</br>Здаецца, ўсё вакол жыве. |} {{gap|2.5em}}Пры чытаньні гэтага вершу трэба зьвярнуць увагу на адначаснасьць выяўленьня зьяў. {{gap|2.5em}}Часамі злучэньне некалькіх сказаў перадаюць паступова тыя ці іншыя праявы. {|style="margin:auto; margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em;" |А хмары ўсталі нечакана,</br>Хоць, праўда, парыла ўжо зрана.</br>Беларужовыя іх шаты</br>Вісяць, маўклівы і зацяты,</br>А кучаравыя клубішчы,</br>Як на ўсясьветным пажарышчы,</br>Растуць, расквечваюць на сонцы</br>Свае клубочкі-валаконцы,</br>І ткуць там срэбраны масток,</br>Дзе гром застукаў як чаўнок.</br>Пад шум, пад грукат навальніцы,</br>Як-бы па знаку чараўніцы,</br>Ўстаюць-растуць на лузе копкі… |} <center>{{gap|19.5em}}{{fine|(„Новая Зямля“ — летнім часам).}}</center> {{gap|2.5em}}Болей важнымі зьяўляюцца тыя выпадкі, калі мысьлі знаходзяцця ў адносінах прычыны і выніку. Напрыклад, у вапавяданьні „Першы заработак“ малы хлопчык — Алесь уцякае са службы да дому — ёсьць вынік яго маленства, з аднаго боку, і жыцьця сярод чужых людзей, туга па дому — з другога. <center>'''Складаньне пляну.</center> {{gap|2.5em}}Работу над складаньнем пляну трэба лічыць вельмі карысным заняцьцем. Перш за ўсё плян дапамагае лепшаму выясьненьню адносін як паміж мысьлямі, так і паміж часткамі прачытанага твору. Плян<noinclude></noinclude> 37xc71n1ofuach43ypnc0xt0723z29k 287363 287352 2026-05-23T06:49:28Z RAleh111 4658 287363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Выясьненьне сувязі паміж мысьлямі.</center> {{gap|2.5em}}Вучню не заўсёды можа быць ясным, у якіх адносінах бываюць паміж сабою мысьлі — паступовасьці або адначаснасьці, прычыны да выніку, або наадварот. Для поўнага і яснага ўсвойваньня чытанага яшчэ мала зразумець асобныя словы і кожную думку — трэба, каб вучні разумелі і самыя адносіны паміж мысьлямі. У такіх выпадках настаўнік выясьняе, ставячы пытаньні, гэтыя адносіны. Разгледзім найболей частыя выпадкі адносін паміж мысьлямі. {{gap|2.5em}}Часамі рад сказаў уяўляе сабою апісаньне або якога-небудзь прадмету, або якой-небудзь зьявы. Для прыкладу возьмем верш М. Багдановіча. {|style="margin:auto; margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em;" |Блішчыць у небе зор пасеў,</br>У полі рунь і ў небе рунь.</br>''Над рэчкай узьляцеў</br>Між імі марай белы лунь;</br>Кажан пранесься на крылох,</br>Стракочуць конікі ў траве,</br>Снуюцца мышы па палёх,''</br>Здаецца, ўсё вакол жыве. |} {{gap|2.5em}}Пры чытаньні гэтага вершу трэба зьвярнуць увагу на адначаснасьць выяўленьня зьяў. {{gap|2.5em}}Часамі злучэньне некалькіх сказаў перадаюць паступова тыя ці іншыя праявы. {|style="margin:auto; margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em;" |А хмары ўсталі нечакана,</br>Хоць, праўда, парыла ўжо зрана.</br>Беларужовыя іх шаты</br>Вісяць, маўклівы і зацяты,</br>А кучаравыя клубішчы,</br>Як на ўсясьветным пажарышчы,</br>Растуць, расквечваюць на сонцы</br>Свае клубочкі-валаконцы,</br>І ткуць там срэбраны масток,</br>Дзе гром застукаў як чаўнок.</br>Пад шум, пад грукат навальніцы,</br>Як-бы па знаку чараўніцы,</br>Ўстаюць-растуць на лузе копкі…{{справа|{{fine|(„Новая Зямля“ — летнім часам).}}{{водступ|-8|em}}}} |} {{gap|2.5em}}Болей важнымі зьяўляюцца тыя выпадкі, калі мысьлі знаходзяцця ў адносінах прычыны і выніку. Напрыклад, у вапавяданьні „Першы заработак“ малы хлопчык — Алесь уцякае са службы да дому — ёсьць вынік яго маленства, з аднаго боку, і жыцьця сярод чужых людзей, туга па дому — з другога. <center>'''Складаньне пляну.</center> {{gap|2.5em}}Работу над складаньнем пляну трэба лічыць вельмі карысным заняцьцем. Перш за ўсё плян дапамагае лепшаму выясьненьню адносін як паміж мысьлямі, так і паміж часткамі прачытанага твору. Плян<noinclude></noinclude> p40in8jx00jhswkgy58ynk4741fv2mv 287366 287363 2026-05-23T06:50:43Z RAleh111 4658 287366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Выясьненьне сувязі паміж мысьлямі.</center> {{gap|2.5em}}Вучню не заўсёды можа быць ясным, у якіх адносінах бываюць паміж сабою мысьлі — паступовасьці або адначаснасьці, прычыны да выніку, або наадварот. Для поўнага і яснага ўсвойваньня чытанага яшчэ мала зразумець асобныя словы і кожную думку — трэба, каб вучні разумелі і самыя адносіны паміж мысьлямі. У такіх выпадках настаўнік выясьняе, ставячы пытаньні, гэтыя адносіны. Разгледзім найболей частыя выпадкі адносін паміж мысьлямі. {{gap|2.5em}}Часамі рад сказаў уяўляе сабою апісаньне або якога-небудзь прадмету, або якой-небудзь зьявы. Для прыкладу возьмем верш М. Багдановіча. {|style="margin:auto; margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em;" |Блішчыць у небе зор пасеў,</br>У полі рунь і ў небе рунь.</br>''Над рэчкай узьляцеў</br>Між імі марай белы лунь;</br>Кажан пранесься на крылох,</br>Стракочуць конікі ў траве,</br>Снуюцца мышы па палёх,''</br>Здаецца, ўсё вакол жыве. |} {{gap|2.5em}}Пры чытаньні гэтага вершу трэба зьвярнуць увагу на адначаснасьць выяўленьня зьяў. {{gap|2.5em}}Часамі злучэньне некалькіх сказаў перадаюць паступова тыя ці іншыя праявы. {|style="margin:auto; margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em;" |А хмары ўсталі нечакана,</br>Хоць, праўда, парыла ўжо зрана.</br>Беларужовыя іх шаты</br>Вісяць, маўклівы і зацяты,</br>А кучаравыя клубішчы,</br>Як на ўсясьветным пажарышчы,</br>Растуць, расквечваюць на сонцы</br>Свае клубочкі-валаконцы,</br>І ткуць там срэбраны масток,</br>Дзе гром застукаў як чаўнок.</br>Пад шум, пад грукат навальніцы,</br>Як-бы па знаку чараўніцы,</br>Ўстаюць-растуць на лузе копкі…{{справа|{{fine|(„Новая Зямля“ — летнім часам).}}{{водступ|-9|em}}}} |} {{gap|2.5em}}Болей важнымі зьяўляюцца тыя выпадкі, калі мысьлі знаходзяцця ў адносінах прычыны і выніку. Напрыклад, у вапавяданьні „Першы заработак“ малы хлопчык — Алесь уцякае са службы да дому — ёсьць вынік яго маленства, з аднаго боку, і жыцьця сярод чужых людзей, туга па дому — з другога. <center>'''Складаньне пляну.</center> {{gap|2.5em}}Работу над складаньнем пляну трэба лічыць вельмі карысным заняцьцем. Перш за ўсё плян дапамагае лепшаму выясьненьню адносін як паміж мысьлямі, так і паміж часткамі прачытанага твору. Плян<noinclude></noinclude> hnqm30mno5rkdr2rkhxo6v84w2f2hwz 104 123825 287376 2026-05-23T07:15:50Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «памагае правільнаму зьместу прачытанага пры пераказе. Выстаўляючы наперад важнейшыя рысы прачытанага твору, плян палягчае наогул усвойваньне яго і ў цэлым, і ў частках, бо самы процэс складаньня пляну ёсьць процэс абагульненьня, і ў гэтым сэнсе склада...» 287376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>памагае правільнаму зьместу прачытанага пры пераказе. Выстаўляючы наперад важнейшыя рысы прачытанага твору, плян палягчае наогул усвойваньне яго і ў цэлым, і ў частках, бо самы процэс складаньня пляну ёсьць процэс абагульненьня, і ў гэтым сэнсе складаньне пляну мае значэньне ў разьвіцьці лёгічнага мысьленьня. {{gap|2.5em}}Работа над складаньнем пляну можа быць дваякая: падзел твору на часткі і абагульненьне зьместу ўсіх частак у стане сказаў, пытаньняў або лёгічнага вызначэньня зьместу. {{gap|2.5em}}На першых часох чытаньня настаўнік сам падзяляе твор на часткі, а вучні толькі робяць агульнае вызначэньне зьместу частак. Паступова і самі вучні ўцягваюцца ў работу падзелу на часткі. Настаўнік, напр., адзначае, што даны твор можна падзяліць настолькі і столькі частак, а вучні вызначаюць зьмест, граніцы гэтых частак. Або настаўнік кажа, што даным творы гаворыцца аб тым-та і аб тым-та, а вучні па гэтых вывадах вызначаюць колькасьць частак і іх межы. {{gap|2.5em}}Каб выпрацаваць у дзецях навык да такога раскладу твораў, вельмі карысна форма пытаньня ад агульнага да прыватнага (глядзі гэтую форму чытаньня). Калі дзеці напрактыкуюцца ў падзеле на часткі з дапамогаю настаўніка, то гэтая работа даецца ім на новым матэрыяле на лекцыях самастойнага чытаньня. {{gap|2.5em}}Абагульненьне зьместу кожнай прачытанай часткі можа быць зроблена траяка: у форме сказаў, у форме пытаньняў і ў форме лёгічнага вызначэньня. Напрыклад, зьмест байкі М. Бурачка „Воўк і авечка“ можа быць пярэданы так. {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Сказамі}}.</br> {{gap|2.5em}}1. Воўк пераадзяецца ў аўчыну і прыходзіць да авечкі.</br> {{gap|2.5em}}2. Воўк расказвае авечцы аб жыцьці ягняткі і аб яго новым выглядзе.</br> {{gap|2.5em}}3. Авечка разгадвае хітрасьць ваўка. {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Пытаньнямі}}.</br> {{gap|2.5em}}1. Як пераадзеўся воўк і да каго ён прышоў?</br> {{gap|2.5em}}2. Як апавядаў воўк авечцы аб жыцьці ягняткі?</br> {{gap|2.5em}}3. Які адказ дала авечка воўку? {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Лёгічным абагульненьнем}}.</br> {{gap|2.5em}}1. Прыход ваўка да авечкі.</br> {{gap|2.5em}}2. Хітрасьць ваўка.</br> {{gap|2.5em}}3. Дагадлівасьць авечкі. {{gap|2.5em}}Разглядаючы гэтыя формы плянаў, лёгка бачыць, што перадача зьместу сказамі ёсьць больш простая, больш конкрэтная форма абагульненьня, і самая трудная — трэцяя, як адцягненая. Адгэтуль і ясна тая паступовасьць, у каторай павінна вясьціся складаньне пляну. Пры складаньні пляну трэба зварачаць увагу, каб у сказы ўваходзілі ўсе болей важныя рысы і мысьлі данай часткі і каб пры гэтым сказ ня быў многаслоўным і няясным. Сказы павінны мець пэўны зьмест і, па меры магчымасьці, быць кароткімі.<noinclude></noinclude> 1y6qshim0hmtbiyuk9wpp3rk52buw5s 104 123826 287388 2026-05-23T07:31:11Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Пры складаньні пляну ў форме лёгічнага абагульненьня труднасьць для вучняў выходзіць з таго, што ў дзяцей не стае адцягненых слоў для выражэньня мысьлі. Тут патрэбна дапамога самога настаўніка і ён павінен уводзіць у мову дзяцей новыя словы, з...» 287388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Пры складаньні пляну ў форме лёгічнага абагульненьня труднасьць для вучняў выходзіць з таго, што ў дзяцей не стае адцягненых слоў для выражэньня мысьлі. Тут патрэбна дапамога самога настаўніка і ён павінен уводзіць у мову дзяцей новыя словы, замяняючы імі тыя ці іншыя словы дзяцей. {{gap|2.5em}}Разгледзім самы парадак складаньня пляну. Можна карыстацца двома спосабамі: складаць плян у часе чытаньня і складаць яго пасьля чытаньня. Першы спосаб вельмі выгадна можа быць злучаны з чытаньнем па частках. Па сканчэньні работы над кожнаю часткаю і заключальным чытаньнем гэтае часткі прапануецца дзецям зрабіць абагульненьне прачытанага ў тэй ці іншай форме. Выведзеная форма абагульненьня запісваецца на дошцы. З раду такіх запісаў паступова складаецца плян усяго расказу. Такі парадак складаньня пляну на першых часох трэба прызнаць найлепшым. Крок за крокам, замацоўваючы работу дзяцей, плян служыць тэю вяхою, каторая адзначае пройдзены шлях. Па гэтых вехах дзеці зноў могуць аднавіць работу. Апрача таго, плян ёсьць сапраўды абагульненьнем распрацованага матэрыялу, сынтэз таго, над чым вялі работу і думалі дзеці. Разам з такім абагульненьнем вучні незаметна ўясьняюць сабе сутнасьць пляну і яго значэньне. {{gap|2.5em}}Другі парадак — складаньне пляну пасьля чытаньня, наадварот, вельмі добра стасуецца з чытаньнем ад агульнага да прыватнага (гл. гэтую форму чытаньня). Пры такой форме чытаньня складаньне пляну зьвязваецца ўжо з падзелам прачытанага твору на часткі і мае месца перад раскладам кожнае часткі паасобку. На першых часох чытаньня звычайна не праводзіцца розьніцы паміж галоўнымі і другараднымі часткамі. Толькі не раней 3-га году навучаньня можна ўводзіць у практыку падзел твору ня толькі на галоўныя часткі, але й другарадныя. Да гэтага адрозьніваньня лепш ісьці спосабам абагульненьня. {{gap|2.5em}}Скажам, чытаецца „Разводзьдзе“ Я. Купалы („Наша Крыніца“ ч. III і IV). Верш можна падзяліць на такія часткі:</br> {{gap|2.5em}}1. Моц і крэпасьць зімовых акоў.</br> {{gap|2.5em}}2. Сіла веснавога сонца.</br> {{gap|2.5em}}3. Малюнак руху пабітых сонцам зімовых акоў.</br> {{gap|2.5em}}4. Нястрыманая сіла разводзьдзя.</br> {{gap|2.5em}}5. Зварот аўтара да разводзьдзя і яго пажаданьні.</br> {{gap|2.5em}}Гэтыя пяць роўназначных частак можна ўмеркаваць у дзьве галоўныя часткі. Тады схэма гэтага пляну будзе мець такі выгляд:</br> {{gap|2.5em}}I. Малюнак руху пабітых сонцам крыг.</br> {{gap|4.5em}}А. Моц і крэпасьць зімовых сковаў.</br> {{gap|4.5em}}Б. Сіла веснавога сонца.</br> {{gap|4.5em}}В. Нястрыманая сіла разводзьдзя.</br> {{gap|2.5em}}II. Зварот аўтара да разводзьдзя і яго пажаданьні.</br> {{gap|2.5em}}Плян з дошкі сьпісваецца вучнямі ў сшыткі.</br> {{gap|2.5em}}Калі трэба аднавіць у памяці што-небудзь з таго, што ўжо пройдзена, то запісаў у сшытку для гэтае мэты даволі.<noinclude></noinclude> oxcvanw0yd9xse83llixnln3qjaz3bd 104 123827 287400 2026-05-23T07:44:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>'''Пераказ прачытанага.</center> {{gap|2.5em}}Аб‘ясьненьне пры чытаньні маюць мэтаю дапамагчы лепшаму ўспрыняцьцю таго, што чытаецца. Але за ўспрыняцьцем новага ў процэсе навучаньня йдзе другі момант — усваеньне новага. Зьмест прачытанага павінен быць і с...» 287400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Пераказ прачытанага.</center> {{gap|2.5em}}Аб‘ясьненьне пры чытаньні маюць мэтаю дапамагчы лепшаму ўспрыняцьцю таго, што чытаецца. Але за ўспрыняцьцем новага ў процэсе навучаньня йдзе другі момант — усваеньне новага. Зьмест прачытанага павінен быць і сталым набыткам вучня. Гэтай мэце пры чытаньні служыць пераказ прачытанага. Практыкаваньне дзяцей у вуснай перадачы зьместу прачытанага твору мае важнае значэньне ў многіх адносінах. Вусная перадача прачытанага памагае лепшаму ўсвоеньню зьместу твору, яна памагае вучню выпрацаваць уменьне складна гаварыць, г. ё. навыку вуснай мовы. Яна зьяўляецца вельмі добрай падгатоўкаю да рознастайных пісьменных практыкаваньняў у сувязі з чытаньнем. Настаўніку яна дае магчымасьць упэўніцца, у якой меры зразумелі і ўсвоілі дзеці прачытаны матэрыял. З прычыны такога важнага значэньня вуснага пераказу ён павінен лічыцца важным практыкаваньнем на лекцыях аб‘ясьняльнага чытаньня. {{gap|2.5em}}Разглядаючы пераказ перш за ўсё, як спосаб усвоеньня прачытанага твору, трэба ў гэтым усвоеньні адрозьніваць два бакі: усвоеньне зьместу прачытанага (ідэй, вобразаў, самое завязкі) і ўсвоеньне формы прачытанага (самое мовы, слоў, выразаў, каторыя ўжываюцца ў творы, парадку выяўленьня дзейнасьці). У залежнасьці ад таго, які бок ставіцца на першы плян, і самы пераказ можа мець розныя віды. Разгледзім спачатку пераказ, як спосаб усвоеньня зьместу прачытанага твору. {{gap|2.5em}}Першая і самая простая форма ўсвоеньня зьместу прачытанага, гэта — запомненьне прачытанага з усімі драбніцамі і ў тым парадку, у каторым ён быў успрыняты. Гэтай мэце служыць падробны пераказ твору. Задача такога пераказу заключаецца ў тым, каб як можна паўней перадаць прачытанае. Такі пераказ ёсьць справа выключна памяці. {{gap|2.5em}}Другая форма пераказу гэта так званы выцяг. Вучню даецца пераказаць толькі частку матэрыялу адносна або якой асобы, або якому выніку. {{gap|2.5em}}Пераказ-выцяг ёсьць таксама дзейнасьць аднаўленьня ў памяці, але такі пераказ мае на ўвазе ўменьне вучня распарадзіцца тым матэрыялам, каторы ён успрыняў памяцьцю. З другога боку, такі пераказ дапамагае больш скораму выпрацаваньню ўменьня не расплывацца ў драбніцах, а зварачаць увагу на самае галоўнае. Пераказ-выцяг незаметна можа пераходзіць у другую ступень пераказу, калі злучаецца з абагульненьнем. Выбіраючы з твору яго больш важны зьмест, вучань ня проста прыпамінае, але і робіць сур‘ёзную лёгічную работу абагульненьня. Такі пераказ ёсьць кароткі пераказ. Пад кароткім пераказам разумеецца ня проста пераказ якой-небудзь часткі або некалькіх частак прачытанага, але заўсёды павінен быць абагульненым пераказам, і толькі такі пераказ мае вартасьць у лёгічных і агульна выхавальных адносінах. І ў гэтым сэнсе кароткі пераказ павінен быць пастаўлены вышэй падробнага пераказу. Кароткі пераказ лепш {{перанос пачатак|дапама|гае}}<noinclude></noinclude> isxh87rcm1v7j7wx7t8ewb3fva63epi 104 123828 287419 2026-05-23T08:08:23Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}}» 287419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> 655iumnone8br2h9eijimb4gqbbvsgg 104 123829 287420 2026-05-23T08:08:37Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}}» 287420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> 655iumnone8br2h9eijimb4gqbbvsgg 104 123830 287423 2026-05-23T09:02:20Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=pa|к=słaŭ}} da ich św. Wialikamučanika Jahoryja. Światy źjawiŭsia pierad imi i kazaŭ im, kab jany spynilisia ad hetaj čartoŭščyny, ale jany hłupa piarečyli jamu z wialikim biazstydztwam. Tady jon praklaŭ ich, i ŭsie jany ŭ toj čas akamianieli, i da ciapier na poli tym bačny, stajać jak ludzi: ŭ nawuku nam hrešnym, kab tak nie rabili, kab nia byli z čortam zasudžany na wiečnuju muku“. {{Водсту...» 287423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{перанос-канец|п=pa|к=słaŭ}} da ich św. Wialikamučanika Jahoryja. Światy źjawiŭsia pierad imi i kazaŭ im, kab jany spynilisia ad hetaj čartoŭščyny, ale jany hłupa piarečyli jamu z wialikim biazstydztwam. Tady jon praklaŭ ich, i ŭsie jany ŭ toj čas akamianieli, i da ciapier na poli tym bačny, stajać jak ludzi: ŭ nawuku nam hrešnym, kab tak nie rabili, kab nia byli z čortam zasudžany na wiečnuju muku“. {{Водступ|2|em}}Aŭtar hetaha apawiadańnia, praŭdapadobna chryścijanski duchoŭnik, ličyŭ usio tradycyjnaje pahanskaje „biesawaj nawukaj“. Nia hledziačy na heta, sam adnak cikaŭna pamiašaŭ pahanski element z chryścijanskim, dzie hetyja elementy źmiešany da takoj miery, što „Praświetłaje Sonca“, katoramu, pawodle pahanskich abradaŭ, światkawali dzień Kupały, adniesiena jak epitet na Jana Chryściciela. Dyk što-ž kazać pra prosty tahačasny narod? Jon doŭha jašče światkawaŭ pahanskija swaje światy razam z chryścijanskimi i trymaŭsia swaich pahanskich tradycyjaŭ, karysnych jamu z boku fizyčnaha raźwićcia. Z druhoj starany jznoŭ niekataryja światlejšyja chryścijanskija duchoŭniki mieli inšyja pohlady na niekataryja pahanskija tradycyi, mahčymyja być z jakoha-kolečy boku karysnymi. Naprykład: [[Аўтар:Клімент Смаляціч|Klim Smalaniec]] — manach, a paźniej wybrany saboram miascowych biskupaŭ — mitrapalit kijeŭski (1147—1154). Pawodle letapisaŭ, jon byŭ aświečanym filozafam. Z jaho lista h. zwanaha „Pasłańnie Klima Smalenca Prezbitaru Tomu“ widać, što jamu dobra byli wiedamy twory [[Аўтар:Гомер|Homera]], [[Аўтар:Платон|Platona]] i [[Аўтар:Арыстоцель|Arystotela]]; dyk mahčyma, što jon taksama moh znać i padzialać ich dumki ŭ kirunku fizyčnaha wychawańnia.<noinclude></noinclude> fphqu3j2dpx1ed89xvwuh3fa4lqdfev 104 123831 287424 2026-05-23T09:07:39Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Staradaŭny biełaruski piśmiennik XII stahodździa [[Аўтар:Кірыла Тураўскі|Kirył Turaŭski]], z pamiž rožnych swaich „poučeńniaŭ“ i pramowaŭ, napisaŭ „О Душѣ и тѣлѣ человѣческом“. {{Водступ|2|em}}Źmiestu henaha pawučeńnia pakul-što jašče nia mieŭ ja mahčymaści dawiedacca. {{Водступ|2|em}}Adnak dumaju, što Kirył Turaŭski nia mieŭ chiba-ž takoha po...» 287424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Staradaŭny biełaruski piśmiennik XII stahodździa [[Аўтар:Кірыла Тураўскі|Kirył Turaŭski]], z pamiž rožnych swaich „poučeńniaŭ“ i pramowaŭ, napisaŭ „О Душѣ и тѣлѣ человѣческом“. {{Водступ|2|em}}Źmiestu henaha pawučeńnia pakul-što jašče nia mieŭ ja mahčymaści dawiedacca. {{Водступ|2|em}}Adnak dumaju, što Kirył Turaŭski nia mieŭ chiba-ž takoha pohladu na cieła čaławieka, jak heta mieli inšyja, praniknutyja ascetyzmam i adnabočna tłumačačy nawuku Chrystusa. Tym balej, što ŭ Turawie tady žyła hreckaja careŭna, jakaja była zamužam za turaŭskim kniaziem. Dwor careŭny byŭ złožany z Hrekaŭ, katoryja praŭdapadobna i dali Kiryłu aświetu, jakuju mieli ŭ tyja časy wiarchi hreckaha hramadzianstwa. A wiedama, što hreckaje hramadzianstwa pad upływam staradaŭnych Olimpijskich ihraŭ mieła najlepšyja pohlady na fizyčnaje wychawańnie. {{Водступ|2|em}}Z žyćciapisu [[Аўтар:Аўрам Смаленскі|Aŭraamija Smalenskaha]], adnaho z najwydatniejšych krywickich kulturnych dziejačaŭ XII stahodździa (byŭ {{Абмылка|piśmiennikam|piśmieńnikam}} i mastakom — malaram), čerpajem wažnuju wiestku ab tym, što ŭ jaho časy istnawali ŭžo ŭ Smalensku prawilna zarhanizawanyja škoły dla dziaciej. Kali Aŭraami padros, baćki jaho „доста и книгам учити“, što jon „не увываше, якоже прочая дѣти, но скорымъ прылежаніемъ извыче, сему же на игры со инеми не исходяше“ ([[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], — [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)|Гіст. Белар. (Крыўскай) кнігі]], bał. 43). {{Водступ|2|em}}Z hetaha žyćciapisu widać wyrazna, što školnyja dzieci taho času addawalisia ihram i hulniam, adnak heta nia było pradbačana ŭ školnaj prahramie, a kalij było, dyk nie abawiazkowa, bo kab<noinclude></noinclude> 5likt20nhldwc1v50qichlzgphtyu2y 104 123832 287425 2026-05-23T10:06:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|дапама|гае}} ўсвоеньню прачытанага матэрыялу, чым падробны пераказ. Для людзкой памяці трудна назаўсёды захаваць успрынятае, калі яно застаецца сырым матэрыялам, г. ё. калі ён ня будзе падлягаць ніякай далейшай распрацоўцы ў нашых мысьля...» 287425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|дапама|гае}} ўсвоеньню прачытанага матэрыялу, чым падробны пераказ. Для людзкой памяці трудна назаўсёды захаваць успрынятае, калі яно застаецца сырым матэрыялам, г. ё. калі ён ня будзе падлягаць ніякай далейшай распрацоўцы ў нашых мысьлях. Пры выпрацаваньні ўменьня кароткага пераказу дзіця прывучаецца запамінаць найболей важнае і, такім чынам, яго памяць ня будзе забівацца непатрэбнымі драбніцамі. Урэшце самы процэс абагульненьня пры пераказе важна у тых адносінах, што многа спрыяе лепшаму ўясьненьню адносін паміж асобнымі мысьлямі і часткамі твору. Кароткі пераказ павінен вызначацца двома якасьцямі: сьцісласьцю і зьмяшчальнасьцю. Пры такіх пераказах не павінна быць лішніх малазначных слоў і выразаў. {{gap|2.5em}}Навык сьціслага пераказу даецца дзецям ня лёгка. Дзеля гэтага на першых часох выпрацаваны тэкст сьціслага пераказу карысна запісаць на дошцы, а вучням у сваіх сшытках. {{gap|2.5em}}Пры пераказах вучань усвойвае ня толькі зьмест, але і форму твору, яго плян і стыль. Адгэтуль можа быць некалькі відаў пераказу ў залежнасьці ад таго, што маецца на ўвазе — плян ці стыль прачытанага твору. {{gap|2.5em}}Звычайна пераказ вядзецца па пляне, выпрацаваным у клясе. Плян пераказу можна мяняць, каб прывучыць дзяцей да больш вольнага карыстаньня ўсвоеным матэрыялам. Пры выцягу асабліва лёгка мяняць гатовы плян на новы. Таксама карысна пры пераказах пашыраць ужо гатовы плян новымі часткамі. Гэты спосаб вымагае болей удумнай работы. {{gap|2.5em}}У вадносінах да стылю пераказ можа быць дваякага роду: пераказ тэкстуальна і пераказ сваімі словамі. Адны стаяць за тое, каб пераказ быў блізкі да тэксту. Другія даводзяць, што лепей пераказ вясьці сваімі словамі. Але ня можна вымагаць, каб вучань пераказваў толькі сваімі словамі, бо запас слоў у яго невялікі, і калі вучань ня будзе ўжываць у сваёй размове кніжных слоў і зваротаў, ён не пашырыць і не разаўе свае вуснае мовы. З другога боку, пастаяннае трэбаваньне кніжных выразаў і зваротаў, каторыя часта не ўласьцівы духу і складу народнае мовы, ёсьць як-бы гвалтоўнае ўмяшаньне ў сапраўдны рост дзіцячага стылю. Дзеля гэтага самы найлепшы шлях — гэта шлях сярэдзіны: ня трэба прымушаць дзяцей пераказваць толькі сваімі словамі, няхай яны перадаюць тое, што яны зразумелі, і меры, па магчымасьці, дакладней, і калі акажацца, што дзеля гэтага прыходзіцца карыстацца чужым новым словам, няхай вучні ўжываюць яго, незалежна ад тэй крыніцы, адкуль яны яго запазычылі. {{gap|2.5em}}Самая форма пераказу таксама можа мяняцца: твор, зложаны ад асобы аўтара, можа пераказвацца ад 3-е асобы і наадварот. Дыалектычная форма (размоўная) можа замяняцца пераказам аднае асобы. Такія зьмены формаў пераказу прывучаць вучняў да болей свабоднага карыстаньня прачытаным матэрыялам.<noinclude></noinclude> drx1jdcenlfwten24b0l8hlhlciuqis 104 123833 287426 2026-05-23T10:14:08Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>'''Размова пасьля чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}Лекцыю аб‘ясьняльнага чытаньня можна скончыць размоваю аб прачытаным. Зьмест такой размовы можа быць самым рознастайным, у залежнасьці ад зьместу твору, ад зацікаўленасьці дзяцей, іх настрою. У вадных выпад...» 287426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Размова пасьля чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}Лекцыю аб‘ясьняльнага чытаньня можна скончыць размоваю аб прачытаным. Зьмест такой размовы можа быць самым рознастайным, у залежнасьці ад зьместу твору, ад зацікаўленасьці дзяцей, іх настрою. У вадных выпадках такая размова будзе зьмяшчаць дадатковыя аб‘ясьненьні настаўніка, калі па тых ці іншых прычынах яны былі ўпушчаны або іх нельга было зрабіць раней. Прачытаны твор можа параўноўвацца з другімі, так ці іначай падобнымі данаму твору. Размова гэта можа быць накірована на цэлы рад твораў, падобных па тэмах або ідэі. Такім чынам, тэмы заключальных размоў могуць мець рознастайны характар. <center>'''Вывучваньне напамяць.</center> {{gap|2.5em}}Вельмі часта чытаньне злучаецца з вывучваньнем прачытанага напамяць. Звычайна напамяць вывучваюцца вершы, байкі і ў больш рэдкіх выпадках проза. Вывучваньне напамяць мае вялікае значэньне. Апрача тае зацікаўленасьці, якая выклікаецца ў дзецях вывучваньнем напамяць і незалежна ад ахвоты дзяцей да вывучваньня наогул, яна важна і ў другіх адносінах. Нішто так не дапамагае ўзбагачэньню мовы дзяцей новым запасам слоў і выразаў, як вывучваньне напамяць. Тое, што вывучана напамяць, складае самы сталы здабытак вучня. Зьмест вывучанага можа аказваць выхавальны ўплыў на вучня. Такая ўласьцівасьць вывучваньня напамяць ускладае на настаўніка асаблівую задачу рабіць вельмі ўважны выбар матэрыялу для вывучваньня напамяць. Вывучваць трэба толькі тое, што сапраўды можа мець выхавальны ўплыў на вучня і што разам з гэтым напісана мастацкі па форме і зьмесьце. {{gap|2.5em}}Самае вывучваньне напамяць павінна вясьціся разумна. Вывучваньне напамяць лічылася справаю простаю, у каторай ня трэбавалася дапамога і кіраўніцтва настаўніка. Сучасная пэдагогіка шляхам экспэрымэнтальных досьледаў устанавіла, што вывучваньне напамяць, наадварот, вельмі злучны процэс і залежыць ад многіх умоў. Першая з такіх умоў рознастайнасьць відаў памяці. Псыхолёгія налічвае некалькі відаў памяці. Адны дзеці (і дарослыя), каб запомніць, зварачаюцца да зрокавых уражаньняў і калі адказваюць што-небудзь па памяці, то як-бы чытаюць па кнізе, як-бы ўглядаючыся ў кніжныя радкі слоў. Гэта асоба — зрокавага складу або тыпу памяці. Другія лепш запамінаюць які-небудзь верш тады, калі праслухаюць яго колькі разоў. Дэклямуючы па памяці, яны як-бы прыслухваюцца і ловяць чыйсь голас. У такіх асоб больш моцнаю аказваецца памяць на слухавыя ўражаньні. Гэта — слухавы тып памяці. Трэці від памяці — моторны або рухавы. Асобы такога тыпу асабліва лёгка запамінаюць усякага роду рухі. Асобе гэтага тыпу памяці яшчэ мала прачытаць вачамі верш колькі разоў, як асобам зрокавага тыпу; ей мала праслухаць колькі разоў чытаньне або вымаўленьне другімі, чаго досыць для асоб слухавога тыпу, — асобы рухавага віду памяці самі прачытваюць<noinclude></noinclude> qiolcf5qeabdkpvpkhjp2p6dyc6u0yq 104 123834 287427 2026-05-23T10:22:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «верш і пры гэтым уголас. Чытаючы ўголас, яны робяць рухі сваімі галасавымі прыладамі, і гэтыя рухі імі запамінаюцца. Пералічаныя віды памяці ў чыстым відзе сустрачаюцца рэдка: звычайна элемэнты гэтых відаў памяці ўваходзяць у пэўныя злучэньні. Ня рэдкі...» 287427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>верш і пры гэтым уголас. Чытаючы ўголас, яны робяць рухі сваімі галасавымі прыладамі, і гэтыя рухі імі запамінаюцца. Пералічаныя віды памяці ў чыстым відзе сустрачаюцца рэдка: звычайна элемэнты гэтых відаў памяці ўваходзяць у пэўныя злучэньні. Ня рэдкі выпадкі, калі ў аднае асобы злучаюцца ўсе элемэнты памяці. Такія асобы адносяцца да аднаго тыпу памяці і вызначаюцца, як ніякія. {{gap|2.5em}}Гэтыя розныя віды памяці патрабуюць некалькіх спосабаў вывучваньня напамяць: лёгка можа здарыцца, што выбраны мэтод вывучваньня напамяць ня можа задаволіць усіх відаў памяці. Другая ўмова, ад каторай залежыць посьпех вывучваньня напамяць, заключаецца ў самым парадку вывучваньня. {{gap|2.5em}}Адрозьніваюць некалькі мэтодаў вывучваньня напамяць. Першы мэтод частковага вывучваньня складаецца з таго, што верш разьбіваецца на некалькі частак, і гэтыя часткі вывучваюцца адна за другою. Другі мэтод — мэтод ''цэлага'' вывучваньня адрозьніваецца ад першага тым, што пры вывучвальні верш перачытваецца кожны раз ад пачатку да канца. Верш вывучваецца цалком, без падзелу на часткі. Які з гэтых мэтодаў скарэй вядзе да мэты, патрабуе менш часу і меншае колькасьці паўтарэньня? Экспэрымэнтальныя досьледы паказалі, што ўсе перавагі на старане цэлага вывучваньня. Пры вывучваньні напамяць па частках падзел на часткі можа быць выпадковым і няправільным. Прыходзіцца разьбіваць часткі аднаго сказу, калі, напрыклад, канец сказу прыходзіцца на другую строфу. Пры гэтым само вывучваньне бывае няроўнамерным: першыя радкі звычайна паўтараюцца часьцей, чым апошнія. Пры вывучваньні па частках могуць быць няправільныя асоцыяцыі ад канца аднае строфы да пачатку яе-ж, а не наступнае строфы. Пры вывучваньні цалком гэтыя пахібкі ўхіляюцца. Пры гэтым мэтодзе вывучваньня самы матэрыял атрымлівае цэльны, скончаны характар. Дзякуючы гэтаму, асобныя месцы твору разьмяшчаюцца на сваіх мясцох, як часткі цэлага. Псыхолёгія кажа, што ўспрыняцьце і ўсваеньне нават большага ліку элемэнтаў выпаўняецца лёгка, калі гэтыя элемэнты складаюць адно цэлае. Такім парадкам цэльнасьць ужо сама па сабе палягчае вывучваньне. Недахваты цэльнага вывучваньня складаюцца з таго, што пры вывучваньні твору томіцца наша ўвага, з прычыны чаго некаторыя часткі вершу будуць вывучвацца слабей. Каб пазбавіцца гэтага, можна рабіць так. Верш вывучваецца цалком, але паміж лёгічнымі часткамі яго робяцца перапынкі. За час перапынак наша намяць усьпее адпачыць і наступная частка зноў будзе вывучвацца пры яе ўдзеле. Гэтаму спосабу вывучваньня даюць назву мешанага або прамежнага, мэтоду. Гэты прамежны мэтод вывучваньня напамяць і лічыцца найболей сьціслым і экономным. {{gap|2.5em}}Для сталага ўсвоеньня вершу ці іншага вывучанага напамяць матэрыялу патрэбны паўтарэньні. Вывучваньне папярэджваецца чытаньнем вершу самым настаўнікам. Пры гэтым даюцца патрэбныя<noinclude></noinclude> 3dvapdn88hnl1tdjnehw2j3gg6scegq 104 123835 287428 2026-05-23T10:31:00Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «аб‘ясьненьні і зварочваецца ўвага вучняў на колькасьць, парадак і ўнутраную сувязь частак вершу. {{gap|2.5em}}За настаўнікам чытае яшчэ колькі вучняў, а другія слухаюць пры загорнутых кнігах. Гэтае чытаньне мае сваёю задачаю ўсвоіць верш тым дзецям, каторы...» 287428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>аб‘ясьненьні і зварочваецца ўвага вучняў на колькасьць, парадак і ўнутраную сувязь частак вершу. {{gap|2.5em}}За настаўнікам чытае яшчэ колькі вучняў, а другія слухаюць пры загорнутых кнігах. Гэтае чытаньне мае сваёю задачаю ўсвоіць верш тым дзецям, каторыя належаць да слухавога тыпу памяці. Пасьля гэтага дзеці чытаюць самі па кнігах. Затым верш прачытваецца ўголас некалькі разоў асобнымі вучнямі, а другія сачаць па кнігах. Гэтае чытаньне робіцца для тых вучняў, каторыя належаць да зрокавага тыпу памяці. Далей ідзе чытаньне хорам, дзе выяўляецца рух галасавых прылад, што мае значэньне для дзяцей рухавага віду памяці. Верш чытаецца ад пачатку да канца. Пасьля гэтага выклікаюцца вучні, каторыя чытаюць ужо напамяць. Каб вывучаны верш не забываўся, яго трэба паўтараць. Вучням даецца 15-20 мінут на паўтарэньне. Такое паўтарэньне праз некаторы час яшчэ можна даваць дзецям. {{gap|2.5em}}Вывучваньне напамяць можа вясьціся ня толькі з настаўнікам, яно можа давацца, як самастойная работа ў школе, можа давацца і на дом. Самастойнае вывучваньне даецца пасьля раду практыкаваньняў з настаўнікам. Вучні наўперад павінны навучыцца вывучваць напамяць, а пасьля гэтага могуць вывучваць і самастойна. {{gap|2.5em}}Вывучваньне лёгкіх вершаў можа пачынацца і раней, калі дзеці яшчэ не навучыліся чытаць. Ужо ў часе падгатоўчых заняцьцяў і ў часе навучаньня грамаце можна практыкаваць дзяцей у вывучваньні лёгкіх вершаў. Гэтае вывучваньне вядзецца выключна з голасу настаўніка. Бяруцца кароткія просьценькія вершы. Дзеля таго, што цалком вершы вывучыць трудна, бо дзеці ня могуць доўгі час быць уважнымі, то вывучваньне вядзецца па частках. Настаўнік выразна, не сьпяшаючыся, чытае колькі радкоў, а вучні паўтараюць за ім хорам і паасобку. Затым вывучваецца колькі радкоў далей, пасьля чаго паўтараюцца папярэднія радкі і г. д., покі ўвесь верш ня будзе вывучаны напамяць. <center>'''Чытаньне ад прыватнага да агульнага.</center> {{gap|2.5em}}Так называецца спосаб чытаньня, калі разбор і чытаньне робяцца па частках. Прыназначаны для чытаньня матэрыял дзеліцца самым настаўнікам на часткі. Наўперад перачытваецца і разьбіраецца першая частка, потым другая, трэцяя і г. д. Пасьля гэтага прачытваецца ўвесь расказ цалком, абагульніваецца яго зьмест. Пры чытаньні кожнай часткі работа вядзецца так: 1) частка чытаецца; 2) ставяцца пытаньні па зьмесьце часткі і поруч з гэтым аб‘ясьняюцца малазразумелыя словы і выразы; 3) частка зноў прачытваецца; 4) складаецца плян часткі; 5) пераказ часткі. Калі ўвесь матэрыял такім парадкам будзе разабраны, далейшая работа будзе: а) чытаньне ўсяго матэрыялу, б) паўтарэньне пляну, в) вывад асноўнае мысьлі. {{gap|2.5em}}Чытаньне ад прыватнага да агульнага вядзецца на самых першых часох навучаньня. Вучні яшчэ з трудом спраўляюцца з самаю тэхнікаю чытаньня, а дзеля гэтага ахапіць зьмест асобных мысьляй і асобных частак, а таксама падмеціць іх узаемную сувязь, — усё гэта на<noinclude></noinclude> a7nt8s4ysurk40o6z8n3rnoc4wd0iba 104 123836 287429 2026-05-23T10:43:03Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «першых часох аказваецца трудным для дзяцей. У залежнасьць ад ступені навыку ў чытаньні і самы зьмест частак мяняецца. Наўперад кожная частка ахоплівае 2-3 сказы, затым велічыня кожнае часткі вызначаецца ўжо лёгічнаю будоваю расказу. {{gap|2.5em}}Чытаньне па...» 287429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>першых часох аказваецца трудным для дзяцей. У залежнасьць ад ступені навыку ў чытаньні і самы зьмест частак мяняецца. Наўперад кожная частка ахоплівае 2-3 сказы, затым велічыня кожнае часткі вызначаецца ўжо лёгічнаю будоваю расказу. {{gap|2.5em}}Чытаньне па частках можна мець месца пры чытаньні навукова-популярных артыкулаў. Пры гэтай форме чытаньня вучні маюць магчымасьць, не сьпяшаючыся, адольваць частку за часткаю і набываць пэўныя веды. Вучні прывучваюцца цаніць кожную думку, прывучваюцца ўдумвацца ў тое, што чытаецца і адносіцца да яго сьвядома. Прывучыць вучняў да сур‘ёзнага чытаньня і можна толькі шляхам практыкаваньня ў чытаньні ад прыватнага да агульнага. {{gap|2.5em}}Для прыкладу разгледзім, як-бы можна правесьці чытаньне ў форме ад прыватнага да агульнага. Чытаецца расказік „Пень“ („Роднае Слова“ С. Некрашэвіча, другая пасьля лемантара кніга для чытаньня, стар. 19).</br> {{gap|2.5em}}— Скажэце, дзеці, што называюць пнём?</br> {{gap|2.5em}}— Пнём называюць рэштку ад сьсечанага дрэва, тую частку дрэва, што астаецца ў зямлі разам з карэньнямі.</br> {{gap|2.5em}}Тут можна зьвярнуць увагу дзяцей, што пнём часамі называюць і ўсё дрэва — купілі сорак пнёў дрэва або лесу.</br> {{gap|2.5em}}— Цяпер загарнеце кнігі і паслухайце, я вам прачытаю расказ пра пень.</br> {{gap|2.5em}}Настаўнік чытае громка, выразна, не сьпяшаючыся, затым чытаюць дзеці. Вучань чытае да слоў: „Расьперазаўся селянін“.</br> {{gap|2.5em}}— „… Будзеш мой“ — скажэце гэта другімі словамі.</br> {{gap|2.5em}}— Я цябе дастану, я цябе забяру.</br> {{gap|2.5em}}— А каго называюць селянінам?</br> {{gap|2.5em}}— Таго, хто жыве ў сяле і працуе на зямлі.</br> {{gap|2.5em}}— А як сказаць іначай слова „рэха“?</br> {{gap|2.5em}}— Водгалас, водгульле. Адбіцьцё голасу.</br> {{gap|2.5em}}— Ад чаго панеслася рэха ў лясным гушчары?</br> {{gap|2.5em}}— Селянін стукнуў абухам па пні, і пашоў па лесе гук, рэха.</br> {{gap|2.5em}}— „Табе ня здолець мяне“ — скажэце другімі словамі.</br> {{gap|2.5em}}— Ты не адужаеш мяне.</br> {{gap|2.5em}}— А хто дагадаецца: ад якога дрэва быў пень?</br> {{gap|2.5em}}— Ад хваёвага — смольныя карані бываюць у хвоі.</br> {{gap|2.5em}}— Скажэце кароценька: аб чым мы тут прачыталі?</br> {{gap|2.5em}}— Мы прачыталі як спрачаліся пень з селянінам.</br> {{gap|2.5em}}— А за што яны спрачаліся?</br> {{gap|2.5em}}— За тое, хто акажацца з іх крапчэйшым.</br> {{gap|2.5em}}— Цяпер, пачытаем далей: як селянін змагаўся з пнём.</br> {{gap|2.5em}}Чытаецца другая частка да слоў „Сьсек селянін бярозу“.</br> {{gap|2.5em}}— Скажэце, што называецца сярмягаю?</br> {{gap|2.5em}}— Верхняя адзежа селяніна з простага сукна.</br> {{gap|2.5em}}— А для чаго селянін закасаў рукавы?</br> {{gap|2.5em}}— Каб было спрытней рабіць работу.</br><noinclude></noinclude> 592d9hqobqf5kwkixxnmvrntoy3t5ez 104 123837 287430 2026-05-23T11:01:23Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}— А што называецца дзірваном?</br> {{gap|2.5em}}— Скарынка зямлі, зарослая травою.</br> {{gap|2.5em}}— „А што, пень, ужо і лапы твае перасек“… — Якія гэта лапы у пня?</br> {{gap|2.5em}}— Бочныя карэньні, каторымі дзерава замацоўваецца ў зямлі.</br> {{gap|2.5em}}— А што гэта за...» 287430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}— А што называецца дзірваном?</br> {{gap|2.5em}}— Скарынка зямлі, зарослая травою.</br> {{gap|2.5em}}— „А што, пень, ужо і лапы твае перасек“… — Якія гэта лапы у пня?</br> {{gap|2.5em}}— Бочныя карэньні, каторымі дзерава замацоўваецца ў зямлі.</br> {{gap|2.5em}}— А што гэта за стаян такі ў пня?</br> {{gap|2.5em}}— Ад сярэдзіны пня ў зямлю йдзе просты корань, шпень.</br> {{gap|2.5em}}— „Зьліўся ты потам…“ — Чаму селянін зьліўся потам?</br> {{gap|2.5em}}— Работа была цяжкая, а селянін працаваў многа, увагрэўся.</br> {{gap|2.5em}}— „Не дасі рады…“ — скажэце другімі словамі.</br> {{gap|2.5em}}— Ты нічога ня зробіш, ня вынеш мяне з зямлі.</br> {{gap|2.5em}}— Аб чым-жа гаворыцца ў гэтай частцы?</br> {{gap|2.5em}}— Аб тым, як селянін змагаўся з пнём.</br> {{gap|2.5em}}— Раскажы, што мы прачыталі.</br> {{gap|2.5em}}Затым чытаецца апошняя частка.</br> {{gap|2.5em}}— Слова „гальлё“ як можна сказаць іначай?</br> {{gap|2.5em}}— Сукі, галінкі.</br> {{gap|2.5em}}— Замянеце слова „кавалак“ другім словам.</br> {{gap|2.5em}}— Кусок.</br> {{gap|2.5em}}— А як разумееце вы слова „сьпіраўся“?</br> {{gap|2.5em}}— Спрачаўся, працівіўся.</br> {{gap|2.5em}}— Аб чым-жа мы тут прачыталі?</br> {{gap|2.5em}}— Аб тым, як селянін выкапаў пень з зямлі.</br> {{gap|2.5em}}Пасьля гэтага ўвесь расказ прачытваецца цалком некалькімі вучнямі.</br> {{gap|2.5em}}— Скажэце, на колькі частак можна падзяліць расказ?</br> {{gap|2.5em}}— На тры часткі.</br> {{gap|2.5em}}— Як назваць першую частку?</br> {{gap|2.5em}}— Пень спрачаецца з селянінам.</br> {{gap|2.5em}}— Запішам яе. (Запісваецца на дошцы).</br> {{gap|2.5em}}— А якая будзе другая частка?</br> {{gap|2.5em}}— Селянін дастае з зямлі пень.</br> {{gap|2.5em}}— А трэцяя?</br> {{gap|2.5em}}— Селянін дастаў пень з зямлі.</br> {{gap|2.5em}}Калі-б дзеці затрудняліся зрабіць падзел на часткі, можна запытацца так:</br> {{gap|2.5em}}— Якія рысуначкі нарысавалі-б вы да гэтага расказіку ў пачатку?</br> {{gap|2.5em}}— Мы нарысавалі-б у лесе пень і селяніна з сякераю.</br> {{gap|2.5em}}— А як-бы падпісалі гэты рысунак?</br> {{gap|2.5em}}— Пень спрачаецца з селянінам.</br> {{gap|2.5em}}— А яшчэ які рысунак нарысавалі-б вы?</br> {{gap|2.5em}}— Селянін распрануўся і падсякае пню лапы.</br> {{gap|2.5em}}— Як назваць гэты рысунак?</br> {{gap|2.5em}}— Селянін дастае з зямлі пень.</br> {{gap|2.5em}}— А які трэці рысунак нарысавалі-б вы?</br> {{gap|2.5em}}— Пень, вывернуты з зямлі, і селяніна.</br><noinclude></noinclude> 8jxlknw48c6e59mg3yxbob5vqhghpj7 0 123838 287431 2026-05-23T11:02:56Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = II. Кароткі гістарычны агляд мэтодаў навучаньня роднай мове | аўтар = Якуб Колас | год = 1926 год | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/I|I. Мэтодыка роднае мовы і яе задачы]] | наступны = Мэто...» 287431 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = II. Кароткі гістарычны агляд мэтодаў навучаньня роднай мове | аўтар = Якуб Колас | год = 1926 год | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/I|I. Мэтодыка роднае мовы і яе задачы]] | наступны = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/III|III. Мэтодыка чытаньня]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf" from="10" to="60" fromsection="II" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} kmtnmnl090ixto8savhkr1w7phbof7q 104 123839 287432 2026-05-23T11:07:58Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «abawiazkowa, dyk i Aŭraami musieŭby brać udzieł u ihrach, a jon „на ігры со инеми не исходяше“, jak kaža aŭtar žyćciapisu. {{Водступ|2|em}}Piśmieńnik, apisywajučy žyćcio Aŭraamija, uspaminaje pra heta, jak pra dobruju prykmietu wučnia, widawočna, što tady hulni i ihry školnych dziaciej nastaŭniki ŭwažali za biazhrešnuju razryŭku i dziakujučy wialikamu instynktounamu ŭ dziaciej paciahu da hulniaŭ, j...» 287432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>abawiazkowa, dyk i Aŭraami musieŭby brać udzieł u ihrach, a jon „на ігры со инеми не исходяше“, jak kaža aŭtar žyćciapisu. {{Водступ|2|em}}Piśmieńnik, apisywajučy žyćcio Aŭraamija, uspaminaje pra heta, jak pra dobruju prykmietu wučnia, widawočna, što tady hulni i ihry školnych dziaciej nastaŭniki ŭwažali za biazhrešnuju razryŭku i dziakujučy wialikamu instynktounamu ŭ dziaciej paciahu da hulniaŭ, jakoha niemahčyma zahłušyć u zdarowaha dziciaci, nastaŭniki nie mahli zabaranić wučniam hetaj, tak karysnaj i nieabchodnaj maładomu arhanizmu, razryŭki, chacia j hladzieli na heta, jak na astatki pahanskich zwyčajaŭ, z jakimi ŭ tyja časy wielmi trudna było zmahacca. {{Водступ|2|em}}Prapawiedniki Hreki, a paśla i duchawienstwa miascowaha pachodžańnia ŭ praciahu niekalki stahodździaŭ narakajuć na „христіян двоевѣрно живушиx“; haniać za toje, što biaruć žonak z „Плясанеемъ и гудѣнiемъ“ i h. p. Аle ich kazańni byli biazsilny i pahanski świetahlad byŭ u ciesnaj suwiazi z žyćciowym układam narodnych huščaŭ. Medali — źmiejawiki, pachodziačyja z XII stahodździa dakazywajuć ab „dwojewierstwie“: kali i chryścijanstwa pryjmali i pahanstwa nie adrakalisia. Na adnej staranie takoha medalu bywaje zwyčajna wyabražeńnie fihury jakoha-niebudź światoha, a na druhoj staranie mityčnaja źmiaja i napis z žadańniem ščaścia tamu, chto jaho nosić ([[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]] — [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)|Гісторыя Беларускай (крыўскай) кнігі]]{{Абмылка|.|).}} {{Водступ|2|em}}Zmahańnie z rožnymi pahanskimi zwyčajami ciahnułasia wielmi doŭha, što dakazywajuć rožnyja listy chryścijanskich duchoŭnikaŭ, naprykład: List Supraslskaha Archimandryta Siarhieja Kimbara da Kijeŭskaha mitrapalita Makara II. (Rukapis XVI<noinclude></noinclude> nkmd8z053ahjhkjr7ib51c72nk10h2h 104 123840 287433 2026-05-23T11:17:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}— Колькі-ж тут частак?</br> {{gap|2.5em}}— Тры часткі.</br> {{gap|2.5em}}— Якая першая частка?</br> {{gap|2.5em}}— Пень спрачаецца з селянінам. Селянін дастае з зямлі пень. Селянін дастаў з зямлі пень.</br> {{gap|2.5em}}Зрабіўшы пераказ па пляне, можна вывесьці галоўную думку, м...» 287433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}— Колькі-ж тут частак?</br> {{gap|2.5em}}— Тры часткі.</br> {{gap|2.5em}}— Якая першая частка?</br> {{gap|2.5em}}— Пень спрачаецца з селянінам. Селянін дастае з зямлі пень. Селянін дастаў з зямлі пень.</br> {{gap|2.5em}}Зрабіўшы пераказ па пляне, можна вывесьці галоўную думку, мысьль. Можна дапамагчы дзецям калі гэта будзе патрэбна — пытаньнямі:</br> {{gap|2.5em}}— Ці лёгка было селяніну дастаць пень з зямлі?</br> {{gap|2.5em}}— Цяжка: пень сядзеў глыбока ў зямлі.</br> {{gap|2.5em}}— А хто каго перамог?</br> {{gap|2.5em}}— Перамог селянін.</br> {{gap|2.5em}}— А чаму перамог селянін?</br> {{gap|2.5em}}— Селянін умее працаваць, ён мае розум.</br> {{gap|2.5em}}— Скажэце: чым перамагае чалавек свой труд?</br> {{gap|2.5em}}— Цяжкою працаю і розумам.</br> {{gap|2.5em}}— Якая-ж будзе галоўная мысьль расказу?</br> {{gap|2.5em}}— Праца і розум даюць чалавеку верх у змаганьні з прыродаю.</br> <center>'''Чытаньне ад агульнага да прыватнага.</center> {{gap|2.5em}}Форма чытаньня ад агульнага да прыватнага якраз процілежна папярэдняй форме аб‘ясьняльнага чытаньня і адрозьніваецца ад яе пабудоваю свайго строю і лёгічнасьцю. Адпраўным пунктам тут зьяўляецца чытаньне твору цалком, а не па частках, і выясьненьне яго галоўнай мысьлі або галоўнага зьместу. Наступны момант складаецца з лёгічнага аналізу твору. Задача гэтага моманту — паступовае расчляненьне асноўнае мысьлі на рад друга-значных мысьляй або асноўнага зьместу на рад асобных момантаў. На аснове гэтага аналізу выясьняецца колькасьць частак, іх парадак і ўзаемная сувязь паміж імі. Вучні, пералічваючы часткі, вызначаюць асноўны зьмест кожнай асобнай часткі. {{gap|2.5em}}Калі аналіз твору будзе зроблены, можна паглыбіць яго і ў дэталях, дзеля чаго часткі зноў прачытваюцца адна за другою з кароткімі пытаньнямі і аб‘ясьненьнямі. Прычым пытаньні ставяцца ад агульнага, ад асноўных мысьляй да мысьляй бочных. Гэтае чытаньне ставіць сабе мэту: а) праверыць правільнасьць зробленага падзелу на часткі і ці добра ўлоўлены асноўны зьмест кожнае часткі і б) найці найболей дакладную назву тэй ці іншай часткі. Калі ўсе часткі прачытаюцца, будзе вызначаны іх зьмест, твор чытаецца яшчэ раз ад пачатку да канца і паўтараецца яго галоўны вывад. Чытаньне можна скончыць пераказам або размоваю аб прачытаным. {{gap|2.5em}}Уся важкасьць гэтае формы чытаньня ляжыць у самым пачатку. Калі вучні правільна ўловяць асноўную мысьль або галоўны зьмест твору і справяцца з падзелам твору на часткі, то далейшая работа павядзецца лёгка. Значэньне гэтае формы чытаньня вельмі важна. Такое чытаньне выпрацоўвае ў дзецях навык адразу схватваць зьмест<noinclude></noinclude> 18r3i8u92xh5euj51z66kocq0owkfah 104 123841 287434 2026-05-23T11:18:23Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «stah. biblijateki Terroŭskaha. Nadrukawany ŭ [[Акты Южной и Западной Россіи (1861—1892)|archiwie Ю. З. Р]]. č. I, t. VII). U hetym liście jość pamiz inšym napisana hetak: „И на св. Пасху… мяса і хлябы ў царквох пасьвячаюць, і ўнутр самога аўтара некаторыя і мяса і сыры і хлябы, і овачы ўсякія, і медавіну, і олов...» 287434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>stah. biblijateki Terroŭskaha. Nadrukawany ŭ [[Акты Южной и Западной Россіи (1861—1892)|archiwie Ю. З. Р]]. č. I, t. VII). U hetym liście jość pamiz inšym napisana hetak: „И на св. Пасху… мяса і хлябы ў царквох пасьвячаюць, і ўнутр самога аўтара некаторыя і мяса і сыры і хлябы, і овачы ўсякія, і медавіну, і оловіну ўносяць, і жывёлы, статак у асьвячоныя храмы часам упушчаюць. А гэта крэпка ў сьвятых правілах адсуджана і забаронена… а па тутэйшаму звычаю аб гэтым ня думаюць, ані таго ведаюць і хочуць ведаць… і далей: — каб я дзіўныя і страшныя іншыя ўсе звычаі тутэйшыя вашай мітрапалічай міласьці меў пісаць, трэба было-бы мне, паводле апостала, годаў на гэта“. {{Водступ|2|em}}Abo znoŭ wielmi charakterny prykład: „Hramata Kanstantynopalskaha Patryarcha Jaremy biskupam W. Kn Litoŭskaha i duchawienstwu 1589 h.“ („[[Акты Западной Россіи (1846—1853)|Акты отн. къ истор. Зап. Россіи]]], [[Акты Западной Россіи (1846—1853)/IV|т. IV]], б. 30). U hetaj hramacie pamiž inšym jość hetak: „Смиреніе наше увѣрися отъ многихъ, яко со прочіими безчестіи, яже обрѣтохом въ сей епархіи, еще же суть сія три: первое, убо, паска, второе же, назавтріе Рождества Христова празнуютъ полог Богородицы, и прыносятъ въ день онъ семидаліонъ, муку печену, что есть велико нечестие: понеже пресьвятая Дѣва роди, и паки Дѣвою пребысть неизрѣченно; и се есть догматъ безбожныхъ еретикъ, иже се сътвориша къ униженію Пречистыя Богородица, и възбранися отъ шестаго Вселенскаго Собора въ правилѣ 79, яко безчестно и беззаконно. Третее, яко нѣщіи отъ христіянъ празнуютъ в пятокъ, во сьвятую же недѣлю роботаютъ“<noinclude></noinclude> la2pla1nsss49fulg3g1vjhk1c6pqss 104 123842 287435 2026-05-23T11:35:13Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «твору, выдзяляць галоўныя моманты яго і ня губляць агульнай ніці расказу, рабіць правільны аналіз яго. Уменьне разьбірацца ў чытаным матэрыяле мае значэньне і ў тых адносінах, што робіць продукцыйным самастойнае чытаньне як у школе, так і дома. Вось чам...» 287435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>твору, выдзяляць галоўныя моманты яго і ня губляць агульнай ніці расказу, рабіць правільны аналіз яго. Уменьне разьбірацца ў чытаным матэрыяле мае значэньне і ў тых адносінах, што робіць продукцыйным самастойнае чытаньне як у школе, так і дома. Вось чаму такой форме чытаньня трэба адводзіць болей часу. {{gap|2.5em}}Спачатку матэрыял бярэцца болей лёгкі, каб работа была па сіле дзецям. Гэты матэрыял паступова паглыбляецца і ўскладняецца. Пасьля некалькіх лекцый аб‘ясьняльнага чытаньня ў гэтай форме даецца дзецям самастойная работа. Даны твор дзеці самі дзеляць на часткі і падбіраюць назвы для гэтых частак. Спачатку выдзяляюцца толькі асноўныя часткі, потым гэтыя асноўныя часткі дзеляцца на другазначныя. Такім парадкам дзеці прывучваюцца рабіць поўны лёгічны аналіз. {{gap|2.5em}}Разгледзім, як можна-б прачытаць у гэтай форме чытаньня расказ „Дуб і чароціна“ („Наша Крыніца“ ч. III і VI, ст. 109). Настаўнік сам прачытвае расказ, потым чытаюць вучні.</br> {{gap|2.5em}}— Аб чым прачыталі мы ў гэтым расказе?</br> {{gap|2.5em}}— Аб дубе і чароціне. — А што гаворыцца аб чароціне? — Яна пытала ў дуба, чаму яна такая слабая, што самая нязначная сіла хіліць яе і гне. — А што гаворыцца аб дубе? — Дуб — крэпак, дуж і не паддаецца ў змаганьні з бурамі.</br> {{gap|2.5em}}Рад гэтых пытаньняў прыводзіць дзяцей да мысьлі, што ўвесь расказ складаецца з двух галоўных момантаў.</br> {{gap|2.5em}}— На колькі-ж частак можна падзяліць расказ? — На дзьве часткі. — Як можна назваць першую частку? — Сіла і крэпасьць дуба. — Другую? — Слабасьць чароціны… На гэтым, разумеецца, задача разбору ня скончана. Настаўнік павінен мець на ўвазе ідэю расказу і да зразуменьня яе і павінен вясьці сваіх вучняў. Апрача таго, гэты агульны падзел не вызначае яшчэ ўсяго зьместу расказу.</br> {{gap|2.5em}}У далейшым пытаньні можна павясьці так: — Хто гаворыць аб слабасьці чароціны? — Аб яе слабасьці гаворыць яна сама. — А скуль відна сіла і моц дуба? — Аб ёй гаворыць чароціна: „часта, стоячы тут, бачыла я, як самыя сярдзітыя буры ўпіраліся ў цябе, як у каменную сьцяну“. — А хто ў гэтым расказе тлумачыць прычыны слабасьці чароціні і сілы дуба? — Гэтыя прычыны выясьняе сам дуб… Далей вядуцца размовы аб гэтых прычынах. Прарабіўшы, такім парадкам, лёгічны аналіз, можна прыступіць да складаньня пляну. Гэты плян можа мець такі выгляд: 1) час і месца размовы чароціны з дубам; 2) сіла і магутнасьць дуба; 3) слабасьць чароціны; 4) прычыны сілы дуба і слабасьці чароціны. Галоўная мысьль байкі — каб быць стойкім і незалежным у жыцьці, ня трэба пакладаць надзей на другіх і не ганяцца за лёгкім жыцьцём, а надзеяцца толькі на свае сілы. <center>'''Чытаньне з наступнаю размоваю.</center> {{gap|2.5em}}Гэтая форма чытаньня не зьяўляецца навіною ў школьнай справе, і яе стараюцца скарыстаць для задач выхавальнага чытаньня. Маючы на ўвазе свабоду настаўніка і ня зьвязваючы яго ніякімі шаблёнамі чытаньня, староньнікі выхавальнага чытаньня асабліва цэняць гэту<noinclude></noinclude> 3o1z3linwu16qa5dltr8kcrltym4n11 104 123843 287436 2026-05-23T11:50:08Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «форму чытаньня. Лекцыя складаецца з двух галоўных момантаў чытаньня: 1) чытае або сам настаўнік — асабліва на першых часах, каб зацікавіць вучняў гэтым чытаньнем, — або чытаюць вучні; 2) размова аб прачытаным. Зьмест гэтае размовы вызначаецца двома ўмов...» 287436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>форму чытаньня. Лекцыя складаецца з двух галоўных момантаў чытаньня: 1) чытае або сам настаўнік — асабліва на першых часах, каб зацікавіць вучняў гэтым чытаньнем, — або чытаюць вучні; 2) размова аб прачытаным. Зьмест гэтае размовы вызначаецца двома ўмовамі: матэрыялам чытаньня і мэтаю чытаньня. Матэрыялам для чытаньня служаць цэлыя творы, даступныя дзецям: казкі, праўдзіва- пабытовыя апавяданьні. Мэта чытаньня — выхавальны ўплыў гэтых твораў на дзяцей. Размова павінна выясьніць дзецям асноўны зьмест прачытанага твору, яго галоўныя моманты, выясьніць мотывы дзейнасьці тых ці іншых асоб, ацаніць іх наступкі. Плян размовы, падробнасьці яе, самыя пытаньні настаўнік намячае сам, кіруючыся выбраным матэрыялам, ступеньню падгатаваньня, разьвіцьця дзяцей і г. д. Да чытаньня і размовы далучаюцца дадатковыя заняцьці: вусны або пісьменны пераказ, складаньне пляну, рысаваньне. Гэта форма чытаньня мае многа дадатных бакоў. Ня зьвязваючы настаўніка плянам твору, не вымагаючы ад яго пэўнага штодзеннага паўтарэньня адной і той самай схемы, звальняючы ад падрабязговага выпытваньня і аб‘ясьненьня, такая форма чытаньня дае настаўніку поўную магчымасьць зьвярнуць усю ўвагу на самае важнае і сутнае ў творы. Дзякуючы гэтаму, паўней можа быць выясьнена і асноўная мысьль твору і яго галоўныя моманты. Размова можа паглыбляць і самы аналіз твору. Жывасьць, рознастайнасьць і цікавасьць — вось галоўныя ўласьцівасьці такога чытаньня з наступнаю размоваю. Такое чытаньне асабліва карысна пры чытаньні вялікіх твораў. Яно карысна, як сродкі падгатаваньня да самастойнага чытаньня.</br> {{gap|2.5em}}Выхавальнае чытаньне звычайна вядзецца па пэўнай схэме. Гэтая схэма прыблізна такая:</br> {{gap|2.5em}}1. Месца дзеяньня (або і час дзеяньня).</br> {{gap|2.5em}}2. Галоўныя асобы ў расказе.</br> {{gap|2.5em}}3. Назва частак расказу (плян расказу).</br> {{gap|2.5em}}4. Пытаньні для размовы.</br> {{gap|2.5em}}Для прыкладу прывяду такую схему з кнігі Ц. і В. Балталон „Воспитательное чтение“ (Масква, 1914 г.).</br> {{gap|2.5em}}„Таварыш“ Ф. Цютчава (стар. 140).</br> {{gap|2.5em}}1. Час дзеяньня: руска-турэцкая вайна 1877 г.</br> {{gap|2.5em}}2. Месца дзеяньня: Расія, потым Турэччына.</br> {{gap|2.5em}}3. Плян: дружба аўтара з Сашам Івановым і іх мараньне пабыць на вайне. — Аб‘яўленьне вайны і кляцьба прыяцеляў. — Паход і стычка з чаркесамі. — Выпаўненьне кляцьбы і сьмерць Іванова.</br> {{gap|2.5em}}4. Пытаньні для размовы. Што падбівала таварышоў ісьці на вайну? Чаму Іваноў доўга не адважваўся ісьці на вайну? За што Іваноў хваліў сваю матку? У якіх выпадках Іваноў аставаўся верным сваёй кляцьбе? Што можна сказаць пра характар Іванова? Якія рысы характару выявіў таварыш Іваноў у часе стычкі з чаркесамі? Што ён адчуваў, гледзячы на забітага чаркеса? Якая галоўная прычына няшчасьця ўсіх удзельнікаў расказу?</br><noinclude></noinclude> 1qelsjfd2xup38mgvtbau3n1neu67e9