Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 4399 287719 206989 2026-05-25T19:25:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ 287719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{разьбіўка|ПРАДМОВА}}.</center> {{gap|2.5em}}У той час, калі наша беларуская школа пераходзіць на выкладаньне ў роднай мове і пробуе стаць на свае ўласныя ногі, паяўленьне кожнага падручніка для школы, кожнай кнігі для школьнага ўжытку, — адным словам, кожная новая пэдагогічная літаратура, як для вучняў, так і для настаўніка, набывае асаблівае значэньне. Кожны настаўнік беларускай школы вельмі востра адчувае недастачу кніг, падручнікаў і наогул школьнай літаратуры. Гэты брак літаратуры стварае надзвычайныя труднасьці для настаўніка і для справы беларусізацыі школ, ставіць вялікія перашкоды для разьвіцьця мовы, бо і настаўніку і вучням, асабліва сярэдніх і вышэйшых школ, прыходзіцца карыстацца чужымі крыніцамі, што вельмі шкодзіць разьвіцьцю свае ўласнае мовы. Вось чаму пытаньне аб пэдагогічнай літаратуры пры такіх умовах стаіць надзвычайна востра. {{gap|2.5em}}Адчуваючы гэтую патрэбу ў кнізе, аўтар і ўзяў на сябе сьмеласьць злажыць падручнік па мэтодыцы роднае мовы для настаўнікаў пачатковых школ і пэдагогічных тэхнікумаў, прычым зазначаецца: {{gap|2.5em}}1. Даючы падручнік па мэтодыцы мовы, аўтар не прэтэндаваў на самабытнасьць, орыгінальнасьць свае работы: гэтая работа ёсьць работа компіляцыйная. Пры складаньні падручніка аўтар шырока карыстаўся расійскімі мэтодычнымі крыніцамі (проф. Кульман, проф. Афанасьеў, А. Папоў, Данілаў і друг.). {{gap|2.5em}}Складаючы падручнік, ўтар не адрываўся ад рэальных умоў жыцьця нашае школы і, па магчымасьці, стараўся даць настаўніку ўсё тое, што канечна патрэбна з пэдагогічнага і мэтодычнага погляду для правільнай работы ў школе. Аўтар не стараўся навязваць, выдзяляць тыя мэтоды навучаньня, якія ён сам лічыць найболей прыстасаванымі да нашых школ пры іх крайнім убостве з боку тэхнічнага і матэрыяльнага абсталяваньня. Аўтар паставіў сабе задачу даць настаўніцтву тыя мэтоды ў беларускай мове, якія найболей прыдуцца па гусьце самога настаўніка, даць магчымасьць выбару гэтых мэтодаў, каб, выбраўшы найболей адпаведны мэтод, ён мог карыстацца ім у сваёй практычнай рабоце. {{gap|2.5em}}3. Выпускаючы свой падручнік па мэтодыцы мовы, аўтар робіць першы пачын у гэтай справе і спадзяецца, што сьледам за ім пойдуць другія пэдагогі і дадуць настаўніцтву тую літаратуру пэдагогічнага характару, у якой так востра адчуваецца патрэба ў нашы дні. {{справа|'''Аўтар.'''{{gap|2.5em}}}} {{fine|1-XI-1925 г.</br>{{gap|0.5em}}г. Менск.}}<noinclude><references/></noinclude> bofp8yxp9uu2ha49x3m72p7pkq6sfyz 104 4945 287720 287093 2026-05-25T19:27:04Z RAleh111 4658 287720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>столькі работу мэтодычнага характару, як работу організацыйна-пэдагогічную. {{gap|2.5em}}Ні адзін прадмет працоўнай школы ня можа выступаць асобна — ён павінен органічна ўплятацца ў жывую тканку школьнай работы, становячы болей элемэнт школьнага жыцьця-работы, чым выдзелены прадмет наўмыснага выкладаньня. І асабліва ўсё гэта павінна быць аднесена да роднае мовы. Аснооўная памылка ранейшай школы была якраз у тым, што яна разглядала родную мову, як прадмет выкладаньня, тады калі яна перш за ўсё ёсцьць сродак соцыяльных зносін паміж членамі школьнага колектыву. У гэтым была ня так мэтодычная памылка, як памылка пэдагогічна-організацыйная, бо тут ня было прынята пад увагу значэньне мовы, як фактара соцыяльнай дысцыпліны школы. Адрозьніваюць (проф. Дзюі) соцыяльнае і інтэлектуальнае ўжываньне мовы. Старая школа, высунуўшы на першае месца інтэлектуальнае ўжываньне мовы ў асобным прадмеце яго вывучэньня, моцна грашыла проціў псыхолёгіі тых, хто карыстаўся моваю. {{gap|2.5em}}„Першапачатковы мотыў для мовы“ — кажа проф. Дзюі — „зрабіць уплыў спосабам выказваньня жаданьня, пачуцьця, мысьлі на чыннасьць другіх. Другое яе ўжываньне — вайсьці з імі ў блізкія соцыяльныя адносіны. Яе ўжываньне, як правадніка мысьлі і ведаў, зьяўляецца трэцяй і параўнальна позьняй формацыяй.“ {{gap|2.5em}}З прычыны выключна важнага значэньня выкарыстаньня мовы, як прылады перабудаваньня самога тыпу школы з месца „вучобы“ ў колектыў дзяцей, якія жывуць у пастаянным соцыяльным яднаньні, пры дапамозе мовы, для работніка працоўнай школы канечна ўясьніць прыроду і сутнасьць моўнай чыннасьці дзяцей: тады ён будзе ясна разьмяжоўваць мову, як прадмет выкладаньня, ад мовы, як фактара соцыяльных зносін дзяцей; тады ён зможа ўхіліць той конфлікт паміж гэтымі двома старанамі адной і той-жа зьявы, які няўхільна вынікне пры аднастароньнім падыходу да мовы, як прадмету выкладаньня, адарванаму ад жывой стыхіі дзіцячай гутаркі. Гэты конфлікт вельмі яскрава выказаны Гільдэбрандам у яго кнізе „Аб выкладаньні роднай мовы ў школе“. {{gap|2.5em}}Адзначыўшы, што заняцьці па роднай мове ня толькі не выклікаюць задаваленьня ў настаўнікаў і ў вучняў, але найчасьцей бываюць няпрыемнымі для тых і другіх, Гільдэбранд тлумачыць гэта аднабокасьцю, той выключна формальнай работай, якая тут праводзіццца, і гэта выклікае і ў настаўнікаў і ў дзяцей адчуваньне пустаты. Другія прадметы школьнага выкладаньня знаходзяцца ў шмат лепшых умовах, бо ўзнагародаю тут зьяўляецца сьвядомасьць, што тут набываецца нешта новае, што пашырае веды. І ўсё рэзка мяняецца для абодвых бакоў, калі справа заходзіць да заняцьцяў роднаю моваю. Матэрыял, з якім тут прыходзіцца лічыцца, кожны вучань у меру сваіх сіл прыносіць з сабою ўжо ў зусім гатовым відзе; мала таго, матэрыял гэты зьяўляецца самым дарагім яго набыткам — яго агульны сьветапагляд, бо вучні, нават самы маленькія, прыходзяць у школу ўжо з сваім<noinclude></noinclude> po7clk6b72j0ef0b8qu4d8qzushnh8r 0 12224 287750 258769 2026-05-25T20:57:05Z Gleb Leo 2440 287750 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Хрысьціянства і беларускі народ | аўтар = Адам Станкевіч | секцыя = Гістарычная праца | пераклад = | папярэдні = | наступны = | дата = 1940 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * {{Скан|[[Хрысьціянства і беларускі народ (1940)|Хрысьціянства і беларускі народ]]|Хрысьціянства і беларускі народ (1940).pdf}}. {{Fine|Vilnius — Вільня: Выд.: Беларускага Каталіцкага Выдавецтва, 1940}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Адама Станкевіча]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Хрысціянства]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] o1dlfh64evik3xv6i1d84y8u0cfw926 287751 287750 2026-05-25T20:57:14Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Хрысьціянства і беларускі народ]] у [[Хрысціянства і беларускі народ]] 287750 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Хрысьціянства і беларускі народ | аўтар = Адам Станкевіч | секцыя = Гістарычная праца | пераклад = | папярэдні = | наступны = | дата = 1940 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * {{Скан|[[Хрысьціянства і беларускі народ (1940)|Хрысьціянства і беларускі народ]]|Хрысьціянства і беларускі народ (1940).pdf}}. {{Fine|Vilnius — Вільня: Выд.: Беларускага Каталіцкага Выдавецтва, 1940}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Адама Станкевіча]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Хрысціянства]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] o1dlfh64evik3xv6i1d84y8u0cfw926 104 97771 287712 232389 2026-05-25T17:20:31Z Gleb Leo 2440 287712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ŹMIEST}}.|памер=120%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{Калёнтытул|right={{smaller|Str.}}{{gap|0.5em}}}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Pradmowa|Pradmowa]]|3|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Histaryčny narys|Histaryčny narys]]|5|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry|Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry]]|36|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry biežnyja|Hulni i ihry biežnyja]]|38|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry kidanyja|Hulni i ihry kidanyja]]|{{Абмылка|54|53}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry miačykawyja|Hulni i ihry miačykawyja]]|60|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry z barykańniem|Hulni i ihry z barykańniem]]|65|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry pieramiešywanyja|Hulni i ihry pieramiešywanyja]]|76|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry skautskija|Hulni i ihry skautskija]]|81|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry raŭnawažnyja|Hulni i ihry raŭnawažnyja]]|87|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry intelektualnyja|Hulni i ihry intelektualnyja]]|88|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Biełaruskija narodnyja sporty, skoki, charawody, zababony i wierawańni|Biełaruskija narodnyja sporty, skoki, charawody, zababony i wierawańni]]|97|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Zababony, wierawańni|Zababony, wierawańni]]|116|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Literatura|Literatura, z jakoj aŭtar karystaŭsia pry napisańni fizyčnaha wychawańnia]]|125|3|col3-width=2.5em}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} {{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}<noinclude></noinclude> d7paaiqsr6xzhb41v288q9rhv2rf56l 0 110251 287749 258774 2026-05-25T20:54:56Z Gleb Leo 2440 Замена старонкі на '{{Хутка выдаліць|}}' 287749 wikitext text/x-wiki {{Хутка выдаліць|}} 4nn113q9r6wf3bvguzdjwwec6ftypl3 0 115620 287747 278844 2026-05-25T20:52:26Z Gleb Leo 2440 287747 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Сьцежкі-дарожкі | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = | наступны = | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сьцежкі-дарожкі]]. }} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="7" to="7" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="8" to="8" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.<ref>У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])</ref>|памер=140%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{справа|Стар.}} {{Dotted TOC||[[Сьцежкі-дарожкі (1928)/1|Частка першая]]|3{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2|Частка другая]]|59{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3|Частка трэцяя]]|115{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4|Частка чацьвертая]]|180{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5|Частка пятая]]|242{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6|Частка шостая]]|299{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Сьцежкі-дарожкі (1928)/Эпілёг|Эпілёг]]|361{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}} {{block center/e}} ----------- {{Крыніцы}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="401" to="401" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="408" to="408" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Творы 1928 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]] egm143j6nmh7r5epd8mjs7o4evhti90 0 115761 287723 269760 2026-05-25T20:48:44Z Gleb Leo 2440 Замена старонкі на '{{Хутка выдаліць|}}' 287723 wikitext text/x-wiki {{Хутка выдаліць|}} 4nn113q9r6wf3bvguzdjwwec6ftypl3 287724 287723 2026-05-25T20:49:40Z Gleb Leo 2440 Адкат праўкі [[Special:Diff/287723|287723]] аўтарства [[Special:Contributions/Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[User talk:Gleb Leo|размовы]]) 287724 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка першая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі/2|Частка другая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="9" to="62"/> {{Выроўніваньне-канец}} 09c4ogusze4fejl3c662slwtm8lajtm 287725 287724 2026-05-25T20:49:52Z Gleb Leo 2440 287725 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка першая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2|Частка другая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="9" to="62"/> {{Выроўніваньне-канец}} 4dglrxiepp9f3pg9fd8loqn2ysnh14z 287726 287725 2026-05-25T20:50:11Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/1]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/1]] 287725 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка першая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2|Частка другая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="9" to="62"/> {{Выроўніваньне-канец}} 4dglrxiepp9f3pg9fd8loqn2ysnh14z 0 115873 287744 270046 2026-05-25T20:51:47Z Gleb Leo 2440 287744 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка другая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/1|Частка першая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3|Частка трэцяя]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="63" to="118"/> {{Выроўніваньне-канец}} ocde1ihzo5q23xe0cvv3akgz7f1peco 287745 287744 2026-05-25T20:51:52Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/2]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2]] 287744 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка другая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/1|Частка першая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3|Частка трэцяя]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="63" to="118"/> {{Выроўніваньне-канец}} ocde1ihzo5q23xe0cvv3akgz7f1peco 0 116767 287732 271855 2026-05-25T20:50:51Z Gleb Leo 2440 287732 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка трэцяя | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2|Частка другая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4|Частка чацьвертая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="119" to="183"/> {{Выроўніваньне-канец}} jz87yz6oc7yxrlet1sufbea7hr4fe51 287733 287732 2026-05-25T20:50:56Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/3]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3]] 287732 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка трэцяя | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2|Частка другая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4|Частка чацьвертая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="119" to="183"/> {{Выроўніваньне-канец}} jz87yz6oc7yxrlet1sufbea7hr4fe51 0 116934 287735 272059 2026-05-25T20:51:05Z Gleb Leo 2440 287735 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка чацьвертая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3|Частка трэцяя]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5|Частка пятая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="184" to="245"/> {{Выроўніваньне-канец}} rknay9f84jv1yzxi0vskl3isqppbob7 287736 287735 2026-05-25T20:51:11Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/4]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4]] 287735 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка чацьвертая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3|Частка трэцяя]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5|Частка пятая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="184" to="245"/> {{Выроўніваньне-канец}} rknay9f84jv1yzxi0vskl3isqppbob7 0 117077 287738 272220 2026-05-25T20:51:20Z Gleb Leo 2440 287738 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка пятая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4|Частка чацьвертая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6|Частка шостая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="246" to="302"/> {{Выроўніваньне-канец}} atvbc7qy45n44wqk4eczrjszqs66nlg 287739 287738 2026-05-25T20:51:27Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/5]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5]] 287738 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка пятая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4|Частка чацьвертая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6|Частка шостая]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="246" to="302"/> {{Выроўніваньне-канец}} atvbc7qy45n44wqk4eczrjszqs66nlg 0 117196 287741 272376 2026-05-25T20:51:35Z Gleb Leo 2440 287741 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка шостая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5|Частка пятая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/Эпілёг|Эпілёг]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="303" to="364"/> {{Выроўніваньне-канец}} smz472m2wflqsrvnn96nbi2i9nt4k8p 287742 287741 2026-05-25T20:51:39Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/6]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6]] 287741 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка шостая | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5|Частка пятая]] | наступны = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/Эпілёг|Эпілёг]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="303" to="364"/> {{Выроўніваньне-канец}} smz472m2wflqsrvnn96nbi2i9nt4k8p 0 117251 287722 272523 2026-05-25T20:48:33Z Gleb Leo 2440 Замена старонкі на '{{Хутка выдаліць|}}' 287722 wikitext text/x-wiki {{Хутка выдаліць|}} 4nn113q9r6wf3bvguzdjwwec6ftypl3 287728 287722 2026-05-25T20:50:26Z Gleb Leo 2440 Адкат праўкі [[Special:Diff/287722|287722]] аўтарства [[Special:Contributions/Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[User talk:Gleb Leo|размовы]]) 287728 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Эпілёг | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі/6|Частка шостая]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="365" to="400"/> {{Выроўніваньне-канец}} lcnesef95nzv4obgu5xoqtnt79gt6s7 287729 287728 2026-05-25T20:50:37Z Gleb Leo 2440 287729 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Эпілёг | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6|Частка шостая]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="365" to="400"/> {{Выроўніваньне-канец}} 5eld3fxcce1d7ph8ttdwpl8r2wx76sk 287730 287729 2026-05-25T20:50:42Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/Эпілёг]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/Эпілёг]] 287729 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Эпілёг | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6|Частка шостая]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Сьцежкі-дарожкі (1928).pdf" from="365" to="400"/> {{Выроўніваньне-канец}} 5eld3fxcce1d7ph8ttdwpl8r2wx76sk 104 123752 287721 287150 2026-05-25T19:29:24Z RAleh111 4658 287721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="I"/>дзіцячым сьветапаглядам. Праўда, у гэтым сьветапаглядзе няма яшчэ ні прынцыпаў, ні органічнасьці, як у дарослых, але асноўныя, моральныя, практычныя і іншыя ідэі ўжо ёсьць у сьветапаглядзе маленькага чалавека. І як свабодна спраўляюцца дзеці ў гэтай галіне са зьместам і формаю! Як жыва талкуюць яны на пераменцы або за гульнямі аб тым, што з імі здарылася, як спрачаюцца яны аб крыўдзе і праўдзе, хто вінаваты! Колькі тут красамоўства! І тыя, ад каго ў часе заняцьцяў трудна дабіцца слова, тут зьяўляюцца першымі прамоўцамі: бяз усякай запінкі яны знаходзяць усе патрэбныя словы і звароты, у іх ёсьць і сынтакс і правільна пабудаваныя складаныя выказы, і адною рэччу і пры тым вельмі важнаю яны валодаюць у высокай ступені — гэта інтонацыяй, якая дзівіць сваёю правільнасьцю, выразнасьцю і бясконцаю рознастайнасьцю. {{gap|2.5em}}Але вось зьяўляецца настаўнік, і пачынаецца лекцыя мовы. Цяпер дзецям прыходзіцца вучыцца гэтай мове, якою яны так добра валодаюць у сваім дзіцячым абыходку, і вучыцца ёй на тым матэрыяле, які для іх зусім ня так цікавы, як тое, аб чым яны мінуту таму назад між сабою гутарылі“. {{gap|2.5em}}Гэтая выдзержка з кнігі Гільдэбранда вельмі характэрна абрысоўвае тое палажэньне, у якое пападае выкладчык роднае мовы, калі ён падыходзіць да мовы з погляду інтэлектуальнага ўжываньня ў штучна дастасованым для мэт выкладаньня відзе і не зварачаючы ўвагі на соцыяльнае ўжываньне яе ў жывых зносінах дзяцей між сабою і настаўнікам. {{gap|2.5em}}Увесь корань зла старой школы ў адносінах да заняцьцяў роднаю моваю заключаўся якраз у тым, што яна адкідала мову дзяцей, а падносіла сваю, штучна дастасаваную, кніжную мову падручнікаў. Дзеля таго, каб карэнным чынам парваць з асноўнымі памылкамі старой школы, настаўнік роднае мовы павінен вельмі добра ўясьніць розьніцу паміж роднаю моваю, як прадметам выкладаньня, і роднаю моваю, як жывою стыхіяй дзіцячых зносін. Задача настаўніка і будзе заключацца ў тым, каб устанавіць правільныя адносіны паміж роднай стыхіяй гаворкі і пэўнымі нормамі літаратурнай кніжнай мовы. <section end="I"/> <section begin="II"/>{{АРЦ|'''Кароткі гістарычны агляд мэтодаў навучаньня роднай мове.}} {{gap|2.5em}}З даўных часаў перад школаю стаялі задачы навучаньня грамаце. Доўгія гады, цэлыя вякі, білася пэдагогічная думка ў шуканьнях найболей простых, найболей лёгкіх і найболей разумных спосабаў гэтага навучаньня. Вялікую і трудную дарогу прашла людзкая мысьль у сваіх шуканьнях, многа блукалася яна, покі не нашла разумнага разьвязаньня задачы, што стаяла перад ёю. Профэсар Кульман у сваёй мэтодыцы „русского языка“ заўважае: „Калі праўдзіва мысьль, што шуканьне ісьціны зьяўляецца як-бы падарожжам цераз лес заблуджэньня, то вельмі добраю ілюстрацыяй да гэтае мысьлі служыць гісторыя мэтодаў навучаньня грамаце“. <section end="II"/><noinclude></noinclude> 9ygvpwt90yum3ll440tgxg85ei9gmr3 104 123941 287708 287652 2026-05-25T13:38:20Z RAleh111 4658 287708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|{{разьбіўка|ЖУРНАЛ}} № 6</br> засяданьня Койданаўскага валвыканкому 15 мая 1925 г. ў памяшчэньні валвыканкому.}} {{gap|2.5em}}На засяданьні былі: Старшыня валвыканкому Акалот, члены валвыканкому — Бярозка, Саладуха, сакратар Баханок. <center>{{разьбіўка|Парадак дня}}:</center> {|style="margin:auto" |1) аб адкрыцьці школы ў вёсцы Перапечкі,</br>2) аб запісе ў члены т-ва Паветранага Флёту,</br>3) бягучыя справы. |} {| style="margin:auto; font-size:92%" | colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- | rowspan="16"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 3px" | |- | style="transform: rotate(90deg); |{{fine|№}} | rowspan="3"; style="text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |{{разьбіўка|СЛУХАЛІ}} | rowspan="3"; style="text-align:center;" |{{разьбіўка|ПАСТАНАВІЛІ}} | rowspan="3"; style="padding:5px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |Каму да-</br>{{gap|0.5em}}ручана | rowspan="3"; style="padding:5px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px" |Тэрмін</br>{{gap|0.5em}}выка-</br>наньня | rowspan="3"; style="padding:5px;" |{{gap|0.3em}}Адметкі</br>аб выка-</br>{{gap|0.5em}}наньні | rowspan="16"; style="border-style: solid; border-width: 0px 3px 0 0px" | |- | style="transform: rotate(90deg); |{{водступ|-0.5|em}}{{fine|№}} |- | <span style="display: inline-block; writing-mode:vertical-lr; white-space:nowrap;">па пар.</span> |- |colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |- | 1 | style="width:170px; padding:10px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 3px" |{{gap|1em}}Аб адкрыцьці школы ў вёсцы Перапечкі. {{gap|1em}}Заяўленьне г-н гэтае вёскі (127 подпісаў) з прапановаю {{разьбіўка|прыняць}} утрыманьне школы на свой кошт. |Прымаючы пад увагу</br>патрэбу в. Перапечкі ў</br>школе і прыняцьце вёс-</br>каю ўсіх расходаў на</br>свой кошт, лічыць пажа-</br>даным адкрыцьце школы.</br>Заяўленьне падтрымаць</br>і накіраваць у Менскі</br>АКРАНА. |Баханку</br>20-V-1925 |20-V-1925 |20-V-1925</br>№ 244 |} |1 2 3 | Аб запісы ў члены т-па «Паветранага Флету». Паведамленьне Акало- та аб рамонту валвыкан- кому і перамовах з ра- бочымі. ручана наньня - Улічваючы агульна- Бярозку дзяржаўную карысьць па- 1 Сала- ветранага флёту, прыла- духу жыць усе стараньні да правядзеньня агульных сходаў па ўсёй воласьці ў самым тэрміновым па- радку. Прыняць да ведама. 25-V 26-V Старшыня (подпіс) Акалот. Члены (подпісы) Бярозка, Саладуха. Сакратар (подпіс) Баханок. (Усьцінаў. «Тэхніка разьвіцьця вуснай і пісьменнай мовы», «Красная Новь», Масква, 1924 г.).<noinclude></noinclude> s0c5x0kk7glwlqnlwy8tuiycti3weoc 287717 287708 2026-05-25T19:10:36Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 287717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|{{разьбіўка|ЖУРНАЛ}} № 6</br> засяданьня Койданаўскага валвыканкому 15 мая 1925 г. ў памяшчэньні валвыканкому.}} {{gap|2.5em}}На засяданьні былі: Старшыня валвыканкому Акалот, члены валвыканкому — Бярозка, Саладуха, сакратар Баханок. <center>{{разьбіўка|Парадак дня}}:</center> {|style="margin:auto" |1) аб адкрыцьці школы ў вёсцы Перапечкі,</br>2) аб запісе ў члены т-ва Паветранага Флёту,</br>3) бягучыя справы. |} {| style="margin:auto; font-size:92%" | colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- | rowspan="16"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 3px" | |- | style="transform: rotate(90deg); |{{fine|№}} | rowspan="3"; style="text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |{{разьбіўка|СЛУХАЛІ}} | rowspan="3"; style="text-align:center;" |{{разьбіўка|ПАСТАНАВІЛІ}} | rowspan="3"; style="padding:5px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |Каму да-</br>{{gap|0.5em}}ручана | rowspan="3"; style="padding:5px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px" |Тэрмін</br>{{gap|0.5em}}выка-</br>наньня | rowspan="3"; style="padding:5px;" |{{gap|0.3em}}Адметкі</br>аб выка-</br>{{gap|0.5em}}наньні | rowspan="16"; style="border-style: solid; border-width: 0px 3px 0 0px" | |- | style="transform: rotate(90deg); |{{водступ|-0.5|em}}{{fine|№}} |- | <span style="display: inline-block; writing-mode:vertical-lr; white-space:nowrap;">па пар.</span> |- |colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |- | style="text-align:center;vertical-align:top; padding-top:10px;" |1 | style="width:170px; vertical-align:top; padding:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |{{gap|1em}}Аб адкрыцьці школы ў вёсцы Перапечкі. {{gap|1em}}Заяўленьне г-н гэтае вёскі (127 подпісаў) з прапановаю {{разьбіўка|прыняць}} утрыманьне школы на свой кошт. |style="width:170px; vertical-align:top; padding:10px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |{{gap|1em}}Прымаючы пад увагу патрэбу в. Перапечкі ў школе і прыняцьце вёскаю ўсіх расходаў на свой кошт, лічыць пажаданым адкрыцьце школы. Заяўленьне падтрымаць і накіраваць у Менскі АКРАНА. |style="vertical-align:top; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |{{gap|0.5em}}Баханку</br>20-V-1925 |style="vertical-align:top; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px" |20-V-1925 |style="vertical-align:top; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |20-V-1925</br>{{gap|1em}}№ 244 |- | style="text-align:center;vertical-align:top; padding-top:10px;" |2 | style="width:170px; vertical-align:top; padding:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |{{gap|1em}}Аб запісы ў члены т-ва «Паветранага Флёту». |style="width:170px; vertical-align:top; padding:10px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |{{gap|1em}}Улічваючы {{разьбіўка|агульна}}-дзяржаўную карысьць паветранага флёту, прылажыць усе стараньні да правядзеньня агульных сходаў па ўсёй воласьці ў самым тэрміновым парадку. |style="text-align:center; vertical-align:top; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |Бярозку</br>і Сала-</br>духу |style="vertical-align:top; text-align:center; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px" |25-V |style="vertical-align:top; text-align:center; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |26-V |- | style="text-align:center; vertical-align:top; padding-top:10px;" |3 | style="width:180px; vertical-align:top; padding:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" |{{gap|1em}}Паведамленьне Акалота аб рамонту валвыканкому і перамовах з рабочымі. |style="width:170px; vertical-align:top; text-align:center; padding:10px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |Прыняць да ведама. |style="text-align:center; vertical-align:top; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 3px" | |style="vertical-align:top; text-align:center; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px" | |style="vertical-align:top; text-align:center; padding-top:10px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" | |} {{c|{{gap|10em}}Старшыня (подпіс) ''Акалот''. {{gap|10em}}Члены (подпісы) ''Бярозка, Саладуха''. {{gap|19em}}Сакратар (подпіс) ''Баханок''. {{gap|10em}}{{fine|(Усьцінаў. «Тэхніка разьвіцьця вуснай і пісьменнай</br>{{gap|22em}}мовы», «Красная Новь», Масква, 1924 г.).}}}}<noinclude></noinclude> 7vr03cw2vtg9p6ypacv5fl8m0lkzqws 104 123962 287709 2026-05-25T14:48:55Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Завыць Босы не ўправляецца бо гаспадар заўсёды абмяжоўваецца адным кароткім куплетам. {{Водступ|2|em}}Галілей пяе таму, што ніхто ня чуе яго: гэта ваяўнічы гымн яго творчае самоты. І каб ён раптам даведаўся, што хто-небудзь падслухаў яго, пэўн...» 287709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Завыць Босы не ўправляецца бо гаспадар заўсёды абмяжоўваецца адным кароткім куплетам. {{Водступ|2|em}}Галілей пяе таму, што ніхто ня чуе яго: гэта ваяўнічы гымн яго творчае самоты. І каб ён раптам даведаўся, што хто-небудзь падслухаў яго, пэўна, зрабіў-бы, як у тысяча дзевяцьсот адзіннаццатым годзе, мажджэру, набіў-бы яе поўную порахам і распарашыў-бы сябе на ўсе чатыры бакі, як калісьці свае два няшчасныя пальцы. {{Водступ|2|em}}Не перажыў-бы стары гэткага сораму… {{Водступ|2|em}}Галілей пяе цяпер таму, што робіць важную і цікавую рэч, якую трымае ў найвялікшай таямніцы, пра якую ня ведае ніводзін чалавек у сьвеце, нават Марына Паўлаўна. Каб які дападлівы выведнік і зазірнуў нават у яго мізэрную хацёнку, дык і то-б нічога ня ўцяміў. Адно-б зразумеў, што замысьлена тут нешта грандыёзнае, бо ўся хата старога майстра завалена была розным начыньнем і матар‘яламі: тут было і дрэва, і гліна, і жалеза, і пясок, і салома — адным словам, усё, што толькі можна было знайсьці на ня лішне збытнай у натуральных багацьцях савецкай тэрыторыі. {{Водступ|2|em}}„Цыркулярная“ бяздымная печка стаяла занядбаная, загрузлая ў нетрах сумненьняў аб лёсе свайго жыцьця ці сьмерці. {{Водступ|2|em}}Захоплены новаю працай Галілей праз цэлыя дні ня вылазіў з свае хацёнкі. Сваю ўбогую страву гатаваў ён на адумыславым апараце, які выяўляў з сябе надзвычай складаны мэханізм і мог апальвацца ўсімі гатункамі апалу, пачынаючы ад газы і канчаючы саломай. Пропас гатаваньня яды быў укладзены ў строгую сыстэму і па магчымасьці мэханізаваны. Так, напрыклад, у яго былі асобныя, досыць мудроныя прылады мыць крупы, лупіць бульбу, крышыць буракі ды інш. На дробныя паслугі — што-небудзь падаць, патрымаць, вынесьці сьмецьце на двор — ён карыстаў Босага. Босы наогул з усіх заняткаў гаспадаровых найбольш паважаў гатаваньне абеду і, ці толькі бразьне Галілей сваім дзіўным апаратам, спраўны кухцік ураз станавіўся на месца: з глыбока {{Абмылка|думнымвыразам|думным выразам}} морды сачыў ён за кожным рухам гаспадара і чакаў першага даручэньня, каб справіць яго з узорнай стараннасьцю і акуратнасьцю. Праўда, цяжка сказаць, што яго больш цікавіла: ці процэс гатаваньня яды, ці яго вынікі. {{Водступ|2|em}}А былі такія выпадкі, калі Босы праз цэлы дзень ня чуў жаданага бразгату жыцьцядаўчай машыны, і тады ён з затуманенымі пакорным жалем вачмі доўга і ўпарта грыз сухую скарынку, пацяшаючы сябе тым, што і гаспадар дзеліць з ім яго няшчасную долю. {{Водступ|2|em}}Часамі апаноўваў ўсё-ткі Галілея раптам магучны нястрымны пацяг да людзей. Тады ён кідаў работу, бег у аптэку і праз колькі хвілін вёў з аптэкарам Плаксам пасьпешную, надзвычай бязладную гутарку. З боку паглядзеўшы, можна было падумаць, што ў іх мова ідзе сама менш, дык пра цяжкую чыю хваробу, якая патрабуе найпільнейшае неадкладнае дапамогі. А папраўдзе<noinclude></noinclude> sr05v96a20pvqgyx8kmibw1xr4ja9eh 104 123963 287710 2026-05-25T14:57:41Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «тэмы іхніх размоў былі абстрактныя і абсолютна няпільныя. Прыбяжыць уструшаны Галілей, насьпех прывітаецца ад парогу і — ня ўправіўся яшчэ дабегчы да Плаксавае катэдры — ужо з углыблёным заклапочаным выразам кідае свайму прыяцелю запытаньне: {{Водс...» 287710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>тэмы іхніх размоў былі абстрактныя і абсолютна няпільныя. Прыбяжыць уструшаны Галілей, насьпех прывітаецца ад парогу і — ня ўправіўся яшчэ дабегчы да Плаксавае катэдры — ужо з углыблёным заклапочаным выразам кідае свайму прыяцелю запытаньне: {{Водступ|2|em}}— Ну вось… ага… глядзець на прыроду… А што гэта, доктар, прырода? {{Водступ|2|em}}Аптэкар Плакс ані ня дзівіцца Галілееваму раптоўнаму нападу. Спакойным, нават у значнай меры флегматычным тонам ён {{Абмылка|тлуамачыць|тлумачыць}} яму: {{Водступ|2|em}}Прырода, гэта ўсё, што па-за чалавекам. Прырода, гэта — об‘ект. Гэта — вялікая магутная стыхія, з якой вылузнулася паганеньнкая казяўка — чалавек, і ў якую яна хоця-ня-хоця вернецца. {{Водступ|2|em}}Галілей гарачыцца. {{Водступ|2|em}}— Ага… Значыць, трэба — як прырода? Значыць, трэ‘ як-ба, ваўкі, га?.. {{Водступ|2|em}}Плакс усьміхаецца глыбокадумна і пагардліва. {{Водступ|2|em}}— Што там ваўкі? Ат. Галілей. Галілей… Няўжо ты — разумны чалавек — ня бачыш, што людзі ўсё-роўна жывуць ваўчынымі законамі? Яны толькі прыкідваюцца, што лепшыя ад ваўкоў. Яны хочуць пераступіць цераз прыроду, а яна трымае іх за полы… {{Водступ|2|em}}Галілей задумляецца і па хвіліне запытвае троху палахлівым тонам: {{Водступ|2|em}}— Ну, а тэхніка?.. {{Водступ|2|em}}— Ну, а ваўкі? Яны-ж таксама прымудраюцца неяк, каб латвей злавіць авечку? Ну, а ваўчыная тэхніка? Га? Што ты скажаш, Галілей? {{Водступ|2|em}}Але на тэхніцы ўжо {{Абмылка|Галілёй|Галілей}} ня здасца. Ён цьвёрда верыць, што тэхніка зможа ўсё: і прыроду, і ваўкоў, і ваўчыныя законы. Праўда, ён ня ўмее давесьці гэтага, у яго слоў такіх выразных няма, і таму ён на Плаксавы блюзьнерскія выказы толькі сумна ўздыхае і з дакорам ківае сваёй барадзёнкай. {{Водступ|2|em}}— Ня любіш ты, дактар, чалавека… Зусім ня любіш… {{Водступ|2|em}}І так-жа раптоўна, як зьявіўся, кідае размову і зьнікае з аптэкі. Бяручыся зноў за перапыненую работу, ён увесь гарыць непакойным агнём энэргіі, ён захлынаецца проста ў прагным імкненьні давесьці неяк, паказаць увачавідкі, што Тэхніка зможа Прыроду… {{Водступ|2|em}}Вечарамі Галілей ня робіць: ужо цеперся стаіць ціхае, ях у вусе, надвор‘е, і слаўны ветрачок яго ўпарта ня хоча даваць новых запасаў электрычнае энэргіі (Газы на асьвятленьне Галілей, з пашаны да тэхнікі, ня ўжывае прынцыпова). {{Водступ|2|em}}Вечарамі Галілей адбывае свае звычайныя лятучыя рэйды. Паляжаўшы з якіх паўгадзіны на печы ці на сваіх мэханізаваных палацях і, мабыць, склаўшы за гэты час прыблізны плян чарговых налётаў, ён раптам, нібы сьпіхнуты якой нявіднай, але цалком бесцарамоннай рукой, скочваецца далоў і, гукнуўшы<noinclude></noinclude> ck51cwp1n8wi2x6e2gzs8npok5nvqca 104 123964 287711 2026-05-25T15:07:39Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «перапалоханага Босага, бяжыць на мястэчка. Як лёгкі няпрыметны цень, зьяўляецца ён у розных канцох мястэчка (апошнім часам і Сівалапаў) — няпрошаны, нечаканы — муляецца нейкі час у парозе, тупае, кхэкае, зрэдку ўстаўляе якое дзіўнае, амаль нікому не зр...» 287711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>перапалоханага Босага, бяжыць на мястэчка. Як лёгкі няпрыметны цень, зьяўляецца ён у розных канцох мястэчка (апошнім часам і Сівалапаў) — няпрошаны, нечаканы — муляецца нейкі час у парозе, тупае, кхэкае, зрэдку ўстаўляе якое дзіўнае, амаль нікому не зразумелае слова і пасьпешна, каб не спазьніцца, бяжыць у другое месца. Чаго ён шукае, чаго вынюхвае скрозь сваім дробненькім рухавым носікам, пра гэта ніхто ня ведае і гэтым ніхто ня цікавіцца. Сустракаюць яго бяз зьдзіўленьня і без асаблівае радасьці, але ўсюды ветла запрашаюць сесьці, добра ведаючы, што ён усёроўна ня сядзе. {{Водступ|2|em}}Апрача гэткіх маланкавых налётаў, Галілей вечарамі наведваў сходы, да якіх у яго была прагная, амаль хваравітая цікавасьць. Яму ўсё-роўна было, які там сход, па якіх пытаньнях, хто зьбірае яго, каго на яго запрашаюць. Ён любіў усякі сход, любіў наогул, дзе многа людзей, бо ў людзкой масе ён ўмеў бачыць свайго ўлюбёнага „чалавека“ — з яго сілай і слабасьцю, з яго добрымі і дрэннымі бакамі, і, самае галоўнае — з яго сваяасаблівай, як той Плакс кажа, „ваўчынай“ жыцьцёвай тэхнікай. Седзячы дзе-небудзь у няпрыметным куточку, ён арудваў сваім чалавекам, як толькі хацеў, бо меў яго цалкам і поўнасьцю ў сваім распараджэньні. — Ён разьбіраў яго да найменшага шрубчыка, разглядаў уважна, чым любаваўся здаволена, а чым засмучаўся, потым спрабаваў складваць яго на ўсе лады — па-новаму, па-свойму, і з творчай цікавасьцю глядзеў, што з гэтага выйдзе. Адылі ніколі нічога ў яго ня выходзіла путнага і ён, хоць і злаваў, але зусім слушна тлумачыў гэта бракам патрэбнага дасьвядчэньня і ня траціў надзіі, што некалі ён усё-ткі што-якое прымудрыць і ў гэтым кірунку. {{Водступ|2|em}}Унадзіўся яшчэ стары Галілей хадзіць на бабскія сходы, ды й так, што — хай там хоць якая пільная справа — кіне ўсе, а сходу бабскага не праміне. За-звычай ён з усякае публікі быў там адзін хоць і стары, а ўсё-ткі мужчына, і вясёлыя бабы бязьлітасна скарыстоўвалі яго для сваіх, часам досыць фрывольных, жартаў. Ён не адбрэхваўся, не сьмяяўся, але й не сароміўся — глядзеў на іх з дзелавітаю строгасьцю, і некаторых, ня лішне сьмелых, гэтай строгасьцю нават адпужваў. {{Водступ|2|em}}Сьмешны стары Галілей! Што яму трэба было на гэтых бабскіх сходах? Што ён меў там здабыць у тлумных бязладных крыках жанчын, асалапелых ад раптоўнага, яшчэ для самых іх няўцямнага, выйсьця ў грамадзкасьць, разьлютаваных позна ўсьвядомленымі нягодамі марна страчанага жыцьця? {{Водступ|2|em}}Казаў аднойчы Галілей у інтымнай гутарцы сваёй з аптэкарам Плаксам: {{Водступ|2|em}}— Калі хочаш ведаць, што думае мужчына, дык пагамані з бабай. {{Водступ|2|em}}Але наўдачу, каб кіраваўся ён гэтай, хоць і слушнай, але зьніяважлівай для жанчыны ісьцінай. Мабыць больш прыцягвала яго бабская грамада з боку загадкавае жыцьцёвае „тэхнікі“, бо<noinclude></noinclude> l3tqaq23ns7rpkwlh48s3iegd1dvt44 104 123965 287713 2026-05-25T17:24:05Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="1"/>{{Водступ|2|em}}Nia ŭskočyŭšyja, abo zwaliŭšyjasia dałučajucca da čakierdy, robiačy hetym samym jaje što-raz daŭžejšaj. Kali skoki buduć wykanany ŭsimi hulajučymi, tady čakierda wiazie tych, jakija patrapili na jaje ŭskočyć. Kali ad ciažaru čakierda pawalicca, tady hulajučyja walacca na ŭpaŭšuju i kryčać: „Mała kuča — nie wialika, mała kuča — nie wialika“, až pakul upaŭšaja čakierda as...» 287713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="1"/>{{Водступ|2|em}}Nia ŭskočyŭšyja, abo zwaliŭšyjasia dałučajucca da čakierdy, robiačy hetym samym jaje što-raz daŭžejšaj. Kali skoki buduć wykanany ŭsimi hulajučymi, tady čakierda wiazie tych, jakija patrapili na jaje ŭskočyć. Kali ad ciažaru čakierda pawalicca, tady hulajučyja walacca na ŭpaŭšuju i kryčać: „Mała kuča — nie wialika, mała kuča — nie wialika“, až pakul upaŭšaja čakierda aswabodzicca i ŭstanie, — tady hulnia pačynajecca ad pačatku. {{Водступ|2|em}}''23. Pierachod praz raku''. Hulajučyja dzielacca na dźwie roŭnyja partyi. Paśla kreślać na ziamli dźwie raŭnaležnyja linii, kala 2—3 aršyn adna ad druhoj, zaležna ad taho, jak skačuć hulajučyja. Płošča pamiž linijami nazywajecca „rakoj“, bierahi katoraj wyabražajucca hetymi-ž linijami. Kožny z hulajučych raźbiahajučysia skača praz raku. Chto skačučy stupić nahoj u raku, ličycca „ŭtapiŭšymsia“ i wychodzić z partyi. Katoraja partyja maje bolš utapiŭšychsia, taja ličycca prajhraŭšaj. <section end="1"/> <section begin="2"/>{{Водступ|'''Hulni i ihry kidanyja.'''}} {{Водступ|2|em}}Jany wyjaŭlajucca ŭ kidańni da mety kamieńniaŭ, abo inšych rečaŭ. Jak naahuł u sporcie, tak i tut, — kidańni jość dobraj himnastykaj siły i łoŭkaści ruk, noh, tuława i wočnaj ar‘jentacyi. Aprača hetaha dajuć karyść u praktyčnym žyćci, bo wyrablajuć łoŭkaść u abaronie samoha siabie i jak naohuł tawaryskija ihry — jość dobrym srodkam moralnaha i hramadzkaha wychawańnia. {{Водступ|2|em}}''24. Tranpyž''. Hulajučych dwoje z pałkami. Kožny z ich čarodna kidaje swaju pałku, tak, kab jana adnym kancom upirałasia ŭ ziamlu i ŭ hetym<section end="2"/><noinclude></noinclude> 38aj7endsv3mkbvz0lrdpoigy6hypau 287715 287713 2026-05-25T17:25:20Z Gleb Leo 2440 287715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="1"/>{{Водступ|2|em}}Nia ŭskočyŭšyja, abo zwaliŭšyjasia dałučajucca da čakierdy, robiačy hetym samym jaje što-raz daŭžejšaj. Kali skoki buduć wykanany ŭsimi hulajučymi, tady čakierda wiazie tych, jakija patrapili na jaje ŭskočyć. Kali ad ciažaru čakierda pawalicca, tady hulajučyja walacca na ŭpaŭšuju i kryčać: „Mała kuča — nie wialika, mała kuča — nie wialika“, až pakul upaŭšaja čakierda aswabodzicca i ŭstanie, — tady hulnia pačynajecca ad pačatku. {{Водступ|2|em}}''23. Pierachod praz raku''. Hulajučyja dzielacca na dźwie roŭnyja partyi. Paśla kreślać na ziamli dźwie raŭnaležnyja linii, kala 2—3 aršyn adna ad druhoj, zaležna ad taho, jak skačuć hulajučyja. Płošča pamiž linijami nazywajecca „rakoj“, bierahi katoraj wyabražajucca hetymi-ž linijami. Kožny z hulajučych raźbiahajučysia skača praz raku. Chto skačučy stupić nahoj u raku, ličycca „ŭtapiŭšymsia“ i wychodzić z partyi. Katoraja partyja maje bolš utapiŭšychsia, taja ličycca prajhraŭšaj. <section end="1"/> <section begin="2"/>{{Цэнтар|'''Hulni i ihry kidanyja.'''}} {{Водступ|2|em}}Jany wyjaŭlajucca ŭ kidańni da mety kamieńniaŭ, abo inšych rečaŭ. Jak naahuł u sporcie, tak i tut, — kidańni jość dobraj himnastykaj siły i łoŭkaści ruk, noh, tuława i wočnaj ar‘jentacyi. Aprača hetaha dajuć karyść u praktyčnym žyćci, bo wyrablajuć łoŭkaść u abaronie samoha siabie i jak naohuł tawaryskija ihry — jość dobrym srodkam moralnaha i hramadzkaha wychawańnia. {{Водступ|2|em}}''24. Tranpyž''. Hulajučych dwoje z pałkami. Kožny z ich čarodna kidaje swaju pałku, tak, kab jana adnym kancom upirałasia ŭ ziamlu i ŭ hetym<section end="2"/><noinclude></noinclude> r9cuedidqh6jqh9qkfoofjou8vmighh 0 123966 287714 2026-05-25T17:24:53Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Hulni i ihry biežnyja | аўтар = Уладзіслаў Казлоўскі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Гістарычна-этнаграфічная праца | папярэдні = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry|Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry]] | нас...» 287714 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Hulni i ihry biežnyja | аўтар = Уладзіслаў Казлоўскі | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Гістарычна-этнаграфічная праца | папярэдні = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry|Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry]] | наступны = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry kidanyja|Hulni i ihry kidanyja]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf" from="44" to="59" fromsection="1" tosection="1" /> {{Выроўніваньне-канец}} 8x5du4hlov0cf6wzc1mvbf1rqomoxw7 104 123967 287716 2026-05-25T17:41:23Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «časie adskakiwała jznoŭ, apirajučysia ab ziamlu druhim kancom (kuwyrkałasia). U toj čas, kali adzin kidaje hetkim sposabam swaju pałku, druhi pawinien padbić jaje swajej pałkaj, heta značyć tak kinuć swaju pałku, kab jana ŭderyła ŭ pałku pierš kidajučaha — ŭ mament, kali pałka pieršaha budzie apiracca adnym kancom ab ziamlu. Kali jamu heta ŭdasca, dyk tady jon užo kidaje pałku, a kumpan padbiwaje jaje. U adwarotnym wypadku kidaje t...» 287716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>časie adskakiwała jznoŭ, apirajučysia ab ziamlu druhim kancom (kuwyrkałasia). U toj čas, kali adzin kidaje hetkim sposabam swaju pałku, druhi pawinien padbić jaje swajej pałkaj, heta značyć tak kinuć swaju pałku, kab jana ŭderyła ŭ pałku pierš kidajučaha — ŭ mament, kali pałka pieršaha budzie apiracca adnym kancom ab ziamlu. Kali jamu heta ŭdasca, dyk tady jon užo kidaje pałku, a kumpan padbiwaje jaje. U adwarotnym wypadku kidaje tojsamy datul, pakul druhi nie padab’je jaho pałki. {{Цэнтар|'''Hulni i ihry kidanyja.'''}} {{Водступ|2|em}}''25. Kaziny roh''. Biarecca jakaja-niebudź kruhłaja reč (hałka, ci što inšaje). Da hetaha kožny z hulajučych maje pałku, jakaja nazywajecca „padcurom“. Ihrać možna ŭ dwuch i hramadoj. U druhim wypadku dzielacca na dźwie partyi, paśla prawodziać dźwie linii ŭ peŭnaj dalačyni adna ad druhoj. Za adnej linijaj stanawicca adna partyja, za druhoj — druhaja. Chto-niebudź z adnej partyi pačynaje kacić, abo prosta kidać u kirunku druhoj partyi hałku. Druhaja partyja adbiwaje hałku swaimi pałkami (padcurami) nazad, abo prosta łowić na latu — na swajej linii — i kidaje nazad da pieršaj partyi. Kali hałka prarwiecca praz liniju, dyk partyja, prapuściŭšaja za liniju hałku, ličycca prajhranaj i pawinna adstupić da taho miesca, da jakoha dakaciłasia hałka. {{Водступ|2|em}}Tady kažuć na prajhranuju partyju, što „zahnali ich u kaziny roh“. Paśla hetaha mohuć iznoŭ pačynać ihru ad pačatku. {{Водступ|2|em}}''26. Pierahon''. Prawodziacca dźwie linii ŭ 30—40 krokaŭ adna ad druhoj. Ihrajučyja wybirajuć<noinclude></noinclude> a042sorbj7xxoia3zjdkzihilipqbkf 104 123968 287718 2026-05-25T19:20:27Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>'''Аб выкладаньні граматыкі.</center> {{gap|2.5em}}У мэтодычнай літаратуры пытаньне аб выкладаньні граматыкі ёсьць адно з самых няпэўных пытаньняў. Пры гэтым трэба заўважыць, што граматыка, як прадмет выкладаньня, далёка не карыстаецца сымпатыямі настаўнік...» 287718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Аб выкладаньні граматыкі.</center> {{gap|2.5em}}У мэтодычнай літаратуры пытаньне аб выкладаньні граматыкі ёсьць адно з самых няпэўных пытаньняў. Пры гэтым трэба заўважыць, што граматыка, як прадмет выкладаньня, далёка не карыстаецца сымпатыямі настаўнікаў, прынамсі ў пераважнай большасьці іх, а гэта ў сваю чаргу ня можа ня мець значэньня і на сымпатыі вучняў да гэтага прадмету. З другога боку, ніводнаму прадмету не адводзіцца столькі часу ў школе, як граматыцы. Па падліку аднаго пэдагога, настаўнікі пачатковых школ амаль не адну траціну вучэбнага часу трацяць на граматыку і граматычныя практыкаваньні. {{gap|2.5em}}Тая ўвага, якая адводзіцца граматыцы, выклікаецца ня тым, што за ёю прызнаецца якое-небудзь выключнае асьветнае значэньне, а тым няправільным поглядам на граматыку, што быццам-бы праз граматыку можна навучыць правільна пісаць. І, такім парадкам, граматыка выступае толькі ў служэбнай ролі да орфографіі, зьяўляецца, як кажуць, „служанкаю правапісу“. {{gap|2.5em}}Адмоўныя адносіны да граматыкі, як незалежнага прадмету выкладаньня, можна знайсьці і ў некаторых пэдагогаў. Так, напр., Вахцераў выказваецца прынцыпіяльна проціў граматыкі ў пачатковай школе. У якасьці ілюстрацыі непатрэбнасьці граматыкі, неадпаведнасьці яе душэўнаму складу дзіцяці прыводзіцца апісаньне лекцыі граматыкі ў „Анне Карениной“ Л. Толстога: „Сярожу хацелі вучыць граматыцы, навуцы аб форме слоў, якія называюць зьявы жыцьця, а Сярожа хацеў думаць аб самым жыцьці, а не аб словах“. Адмоўныя адносіны да граматыкі, як прадмету пачатковага навучаньня, назіраецца, як сьведчыць Афанасьеў, і ў амэрыканскіх школах. {{gap|2.5em}}Ня толькі ў пачатковай школе, але і ў сярэдняй граматыка была нялюбаю падчаркаю ў сям‘і прадметаў школьнага выкладаньня, і часта ўсе спробы прыдаць граматыцы значэньне незалежнага прадмету аказваліся дарэмнымі. {{gap|2.5em}}Чым-жа можна аб‘ясьніць такія адносіны да граматыкі? Ці недахватамі мэтодаў выкладаньня, ці ўласьцівасьцю самога прадмету? Але мэтоды выкладаньня вызначаюцца наогул якасьцямі самых прадметаў. 3 тае прычыны, што на граматыку да апошніх часоў глядзелі з погляду лёгічнага, адносячы яе да навук норматыўных, то і мэтод выкладаньня насіў характар непрадметна-дэдукцыйны, чыста тэорытычны, часамі нават схолястычны. {{gap|2.5em}}У вадпаведнасьці з поглядам на мову, як на сродак для выражэньня лёгічных формаў мысьленьня, норматыўная граматыка, насьлядуючы традыцыі сярэднявяковай распрацоўкі яе, ставіла чыста практычныя задачы — выпрацоўку пэўных нормаў для моўнага выказу мысьлі. Адгэтуль выцякаў цэлы рад правіл мовы вуснай і пісанай, адхіленьне ад якіх разглядалася, як адхіленьне ад моўнай нормы. {{gap|2.5em}}Такі практычны кірунак граматыкі надоўга замацаваўся у школе, і толькі з посьпехамі навуковага, каторы раскрыў сапраўдную істоту<noinclude></noinclude> 08tud75sq88qf1m7qdevdqzvd20ujoy 0 123969 287727 2026-05-25T20:50:12Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/1]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/1]] 287727 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/1]] nmmp1ewj7sdar1fo2lmcoqdce39trby 0 123970 287731 2026-05-25T20:50:42Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/Эпілёг]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/Эпілёг]] 287731 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/Эпілёг]] 54m87uuguzhc3iespy84ogeo6327jm2 0 123971 287734 2026-05-25T20:50:57Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/3]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3]] 287734 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/3]] a284cpsh6dccghivxsjs47gwd1ukjwm 0 123972 287737 2026-05-25T20:51:11Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/4]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4]] 287737 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/4]] 94zfsynvyyxvs741ds24yl5yn6ffiqc 0 123973 287740 2026-05-25T20:51:27Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/5]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5]] 287740 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/5]] sykap6r1y4jngipyvqyl6soqupr3210 0 123974 287743 2026-05-25T20:51:40Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/6]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6]] 287743 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/6]] hgwgrg8jqsqo1kh5s7196h1i0v3kqu3 0 123975 287746 2026-05-25T20:51:53Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьцежкі-дарожкі/2]] у [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2]] 287746 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сьцежкі-дарожкі (1928)/2]] p941ipkutld4f20y10d8z69j01rj6ch 0 123976 287748 2026-05-25T20:52:45Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Сцежкі-дарожкі]] 287748 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сцежкі-дарожкі]] p6zyl2unl7xteedmmwgsfvqt3lmpnjg 0 123977 287752 2026-05-25T20:57:14Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Хрысьціянства і беларускі народ]] у [[Хрысціянства і беларускі народ]] 287752 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Хрысціянства і беларускі народ]] 6xvf5yyu8xqtshsy15axnc9huvuc5a5 104 123978 287753 2026-05-26T06:33:21Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «ўбачыў ён тут нешта такое, што бяз меры зьдзівіла яго і да чаго доўгі час прызіраўся ён з падазронаю неймавернасьцю. Ён ўбачыў, што жанчыны ў справе перабудовы жыцьця, якая цеперся ўжо стукае ў глухія дзьверы абымшэлага сівецкага быту, куды перагналі му...» 287753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>ўбачыў ён тут нешта такое, што бяз меры зьдзівіла яго і да чаго доўгі час прызіраўся ён з падазронаю неймавернасьцю. Ён ўбачыў, што жанчыны ў справе перабудовы жыцьця, якая цеперся ўжо стукае ў глухія дзьверы абымшэлага сівецкага быту, куды перагналі мужчын — перш няўёмна злосным сваім абурэньнем, а тады й здаровай разважлівасьцю ды актыўнасьцю. {{Водступ|2|em}}Сапраўды, невялічкі жаночы гурток, які з Зелянюковае пропозыцыі сяк-так зьбіла была Тацяна і ў які перш увайшлі былі адно „нікчэмныя“ з погляду пануючай сівецкай апініі жанчыны, з цягам часу акрыяў, разросься і ад пустога бабскага ляманту перайшоў да станоўчае сыстэматычнае працы. І ў той час, як большасьць сівецкіх гаспадароў з тупою ўпартасьцю чакалі проклямаванага кулацкай хэўрай „загаду“, у жаночым гуртку абмяркоўваліся конкрэтныя пытаньні колгаснага будаўніцтва, і нават вяліся сякія-такія падрыхтоўкі па жаночай лініі да вясновых работ у колгасе, хоць колгасу самога яшчэ ня было. {{Водступ|2|em}}Асяродкам усяго жаночага руху былі тры жанчыны, глыбока розныя адна ад адвае і дзівосна прыдатныя адна да аднае ў рабоце: Тацяна, Марына Паўлаўна і Вера Засуліч. Вясёлая, бязрупатная Тацяна была душой гуртка, яго настроем, яго эмоцыянальнай імкнёнасьцю, тым часам, як Марына Паўлаўна — ціхая, стрыманая — амаль неўзаметку і несьвядома праз нявідныя прахоны пералівала ў дружную бабскую грамаду свой здушаны гадамі чорнай самоты боль, паглыбляючы яшчэ няпэўнае рэчышча бабскіх імкненьняў. Шчырая, спраўная і політычна чулая Вера Засуліч заўсёды ў пару і да рэчы давала трапныя політычныя формулёўкі, якія акрэсьлівалі кірунак работы. {{Водступ|2|em}}У прыватным жыцьці Тацяна з Марынай Паўлаўнай былыя неразлучныя сяброўкі, а з Верай Засуліч ня мелі нічога супольнага: Марына Паўлаўна праз доўгі час ненавідзела Веру, а Тацяна яе ня любіла. {{Водступ|2|em}}Галілей бачыў, як з кожным днём аджывала Марына Паўлаўна, і гэта давала яму вялікую радасьць. Ён чуў, што не па доўгім часе — невядома, якім чынам, але мусіць разьвязацца яе цяжкая жыцьцёвая проблема, над якой і ён: калісьці марна ламаў галаву. {{Водступ|2|em}}Цяпер ён ня ўтыкаўся ў справу, а моўчкі прыглядаўся і чакаў. {{Водступ|2|em}}Прачуваньне яго спраўдзілася. Яшчэ у той-дзень, як рабіў ён сваю дзівачную экспэдыцыю і, застраўшы ў Якуба Лакоты, нават спазьніўся на сход жаночага гуртка, чаго з ім ніколі яшчэ не траплялася, Марына Паўлаўна па канцы сходу падышла да яго і сказала: {{Водступ|2|em}}— Заўтра, дзядзька Ахрэм, я пайду ад Карызны. Зусім ужо… Буду жыць адна… у Тацяны. {{Водступ|2|em}}Голас у яе быў зусім спакойны, але ў вачох стаяла дзіўнае неўразуменьне, нібы яна сама яшчэ не магла даць веры таму, што гаварыць.<noinclude></noinclude> g9afexakyqggimjz4rwq0wzzjgosl20 104 123979 287754 2026-05-26T06:44:16Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Галілей затупаў у радасным здаволеньні, але прыгледзеўся ў вочы ў яе, і сумеўся — разгублены шукаў, каб сказаць што, ды не знаходзіў. {{Водступ|2|em}}— Кхе-кхе… ага… трэба памеркаваць… ага… {{Водступ|2|em}}Яна ласкава ўсьміхнулася. {{Водступ|2|...» 287754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Галілей затупаў у радасным здаволеньні, але прыгледзеўся ў вочы ў яе, і сумеўся — разгублены шукаў, каб сказаць што, ды не знаходзіў. {{Водступ|2|em}}— Кхе-кхе… ага… трэба памеркаваць… ага… {{Водступ|2|em}}Яна ласкава ўсьміхнулася. {{Водступ|2|em}}— Няма чаго ўжо меркаваць, дзядзька Ахрэм. Усё ўжо абдумана і перадумана. Прышло да канца — іначай няможна… {{Водступ|2|em}}Яна заўважыла, што стары хоча запытаць нешта ды ня важыцца, і дагадалася. {{Водступ|2|em}}— Ён ня ведае яшчэ нічога. Гэта я сама наважыла, ён мне ні слова пра гэта не гаварыў. {{Водступ|2|em}}Галілей усё ня мог натрапіць на падходныя да гэтага моманту словы, і тады Марына Паўлаўна сама запытала яго: {{Водступ|2|em}}— Ці добра я раблю, дзядзька Ахрэм? Вы-ж ведаеце ўсё, я-ж нікому апроч вас бадай і не гаварыла пра гэта пра наша… {{Водступ|2|em}}Шчырыя чулыя ноткі ў яе голасе канчаткова зьбянтэжылі яго, і ён, замест — адказаць, не да рэчы запытаўся: {{Водступ|2|em}}— А калі… ага… калі вы… {{Водступ|2|em}}— Калі пайду? Заўтра ўраньні… Апошні раз выпраўлю яго на працу… {{Водступ|2|em}}І яна зноў вярнулася да свайго. {{Водступ|2|em}}— Я ня ведаю… Здаецца, усё я абдумала, абмеркавала… Усё нібы паказвае на тое, што так трэба зрабіць… А можа не? Можа дрэнна так будзе?.. Я не пра сябе… Нават не пра яго… Я не ведаю, як будзе дачцэ… {{Водступ|2|em}}Галілей нарэшце прывёў да ладу свае спалашоныя думкі і сказаў з рэдкаю для яго цьвёрдасьцю і катэгорычнасьцю: {{Водступ|2|em}}— Так трэба… Так усім будзе лепей… {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна адразу павесялела і ўжо інакшым тонам, як звычайную цікавую навіну, паведаміла яму: {{Водступ|2|em}}— Гэтымі днямі я гаварыла з ёй… Пра ўсё… Мне здалося, што яна добрая дзяўчына… {{Водступ|2|em}}І толькі цяпер, у гэтай шчырай і цяжкой для яе хвале, вылілася ўся горкасьць, уся ахвярнасьць учынка Марыны Паўлаўны. {{Водступ|2|em}}Галілей раптам страпянуўся і, узрушаны, загаварыў горача, амаль не пакрыўджана: {{Водступ|2|em}}— Яна нядобрая… ага нядобрая яна… {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна зьдзіўлена паглядзела на яго. {{Водступ|2|em}}— Чаму? дзядзька Ахрэм… Чаму вы так кажаце?.. {{Водступ|2|em}}Але стары толькі трос барадой у дзіўным, мабыць, зусім бяспрычынным абурэньні і не адказваў нічога. Марына Паўлаўна ўспомніла блізка, што гэткія самыя словы Тацяны, і зусім шчыра зьдзівілася: чаму яны абое ня любяць Веры Засуліч? {{Водступ|2|em}}Праз усю тую ноч Босаму не давялося і вокам зьвесьці: не даваў спаць яго ўшчэнт разматлашаны гаспадар. Усё нечага мітусіўся — то ўзьнімаецца на палацях, комчыцца там, пад стольлю, крэкчыць, варочаецца, то раптам таргане за вяровачку, спусьціцца долу, увамкне сьвятло (тады гарэла яшчэ электрычнасьць),<noinclude></noinclude> f8q2hbvx4ya9e6gnnb89wj5vstqaedo 104 123980 287755 2026-05-26T06:55:31Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «зачне бегаць, як шалёны, па хаце. Пасьля схопіць карандаш, піша нешта, рысуе, потым кіне — зноў бегае, зноў узьнімаецца пад столь, каб праз колькі хвілін спусьціцца назад. Босы пачынаў турбавацца. Праўда, яму не ўпяршыню было бачыць падобную мітусяніну г...» 287755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>зачне бегаць, як шалёны, па хаце. Пасьля схопіць карандаш, піша нешта, рысуе, потым кіне — зноў бегае, зноў узьнімаецца пад столь, каб праз колькі хвілін спусьціцца назад. Босы пачынаў турбавацца. Праўда, яму не ўпяршыню было бачыць падобную мітусяніну гаспадара — пасьля яе звычайна ў яго сабаччым жыцьці наставалі цяжкія дні, у якія яму даводзілася карміцца сухой скарынкай. Але ніколі гаспадароў шал не дасягаў гэткіх страшэнных форм. {{Водступ|2|em}}Босы меў рацыю. Але ён ня ведаў таго, што ў Галілеевым нутры, у якім звычайна магло мясьціцца толькі адно якое-небудзь захапленьне, у гэтую ноч білася два, як два крылы розных, ды роўна непакойных птушак: сёньня стары мудрагель даняў нарэшце даўно з упартай патугай шуканага „мудрага слова“ і сёньня-ж даведаўся ён пра разьвязаньне жыцьцёвае проблемы Марыны Паўлаўны, над якой пакутваў ён бадай ня менш за яе самае. {{Водступ|2|em}}Назаўтрага, ці толькі Сымон Карызна вышаў з дзьвярэй свае кватэры, у іх ціхенька прасьлізнуў Галілей. З кухні ў пакоі дзьверы былі адчынены, і Галілей адразу ўбачыў Марыну Паўлаўну: яна па свойму аблюбёнаму звычаю стаяла, укленчыўшы, на канапе і глядзела ў абмерзлае непранікальнае для вока акно. На хаце ляжалі нарыхтаваныя клумкі. {{Водступ|2|em}}Галілей асьцярожна кашлянуў, і Марына Паўлаўна, здрыгануўшыся, абярнулася да яго. {{Водступ|2|em}}— А… гэта вы, дзядзька Ахрэм?.. Я ўжо й сабралася зусім, але вось нешта стала, задумалася. {{Водступ|2|em}}Яна саскочыла з канапы і стала мітусіцца па хаце, зьбіраючы астатнія рэчы. Яна ўся была ва ўладзе тае трывожнае разгубленасьці, што бывае звычайна пры выезьдзе ў далёкую дарогу. {{Водступ|2|em}}Раз-по-раз яна няўцямна спынялася перад якой-небудзь рэччу і беспарадна пытала ў Галілея, ці трэба яе браць, ці не. Галілей у адказ мармытаў нешта нявыразнае, і Марына Паўлаўна супакойвалася, упэўненая, што Галілей сапраўды разьвязаў яе неўразуменьне. {{Водступ|2|em}}Напасьледак спынілася яна перад пісьмовым сталом Сымона Карызны, узяла з яго доччыну фотографію і доўга глядзела на яе, моцна сашчаміўшы дрыжачыя вусны. У вачох яе Галілей убачыў сьлёзы, і гэта ўвяло яго ў страшэннае замяшаньне: ён дужа баяўся людзкога плачу. Адылі Марына Паўлаўна не заплакала. Жаль яе зьмяніўся на турботнае ваганьне, і пакінуць тут доччыну картку ці ўзяць з сабой. Яна некалькі разоў станавіла яе на стол, брала назад, зноў станавіла. Нарэшце запытала Галілея: {{Водступ|2|em}}— Дзядзька Ахрэм! ці браць гэту картку? Мо‘ лепей пакінуць яму? {{Водступ|2|em}}Галілей першы і адзінны раз адказаў цалкам выразна і з перакананьнем: {{Водступ|2|em}}— Пакіньце… ага… пакіньце тут… хай ён глядзіць на яе…<noinclude></noinclude> oco8snedllpir97u93p3mvjog4uycrn 104 123981 287756 2026-05-26T08:05:28Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}І невядома, чі была ў гэтых апошніх Галілеевых словах злосная імсьцівая пагроза, ці спачуваньне да чалавека. {{Водступ|2|em}}— Ну, здаецца ўсё… {{Водступ|2|em}}І Марына Паўлаўна стала сярод хаты, недалужна раставіўшы рукі, — змораная, бясьсіль...» 287756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}І невядома, чі была ў гэтых апошніх Галілеевых словах злосная імсьцівая пагроза, ці спачуваньне да чалавека. {{Водступ|2|em}}— Ну, здаецца ўсё… {{Водступ|2|em}}І Марына Паўлаўна стала сярод хаты, недалужна раставіўшы рукі, — змораная, бясьсільная, прыгбаная. Яна была ў гэтую хвіліну зусім старая, нібы адзін гэты дзень ўсклаў ёй на плечы лішні дзесятак гадоў. Яна так доўга стаяла — ня змога, відаць, была скрануцца, зрабіць першы крок за дзьверы старога, гадамі ўгрэтага гнязда. Нарэшце схілілася — паволі, бязуладна, як сомнамбулка, і ўзялася за першы, які трапіў пад руку, клумак. {{Водступ|2|em}}— Ну, пойдзем, дзядзька Ахрэм? {{Водступ|2|em}}Галілей падбег да яе і рашуча адабраў у яе клумак. {{Водступ|2|em}}— Ды не, Марына Паўлаўна… Вы ідзеце… так… ага… Я ўсё перанясу сам… я сам… {{Водступ|2|em}}Яна доўга няўцямна глядзела на яго, даходзячы нейкага, асаблівага, важнага для яе сэнсу ягоных слоў. Раптам зразумела, і абвяла ўся, як падцятая. {{Водступ|2|em}}Сорамна… {{Водступ|2|em}}Яна цяпер толькі ўцяміла, што апроч усіх іншых прыкрасьцяй, злучаных з іхняй разлукай і добра абмеркаваных, прадуважаных ёю ў яе самотных думах, ёсьць яшчэ адна, можа, найбольшая прыкрасьць, якая чамусьці прайшла дасюль па-за межамі яе сьвядомасьці, — сорам. Хай сабе пусты, мяшчанскі, але яго ня мінуць. Праз доўгі час ён будзе валачыцца за ёй паскудным задрыпаным хвастом, зьвязваючы ёй вольныя рухі. {{Водступ|2|em}}Яна ўявіла сабе: шырокая местачковая вуліца, уся адкрытая, жудасна адкрытая, уся аплененая цікавымі поглядамі людзей. І па гэтай вуліцы ідзе яна, Марына Паўлаўна, з убогімі клумкамі ў руках, ідзе ўпрочкі ад здрадніка-мужа. Якая гэта радасная спажыва местачковым плеткаром і пляткаркам! {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна нэрвова здрыгаецца, нібы трапіла пад струмень сьцюдзённае бруднае вады. Цягучая слабасьць працінае ўсё яе цела, і яна адыходзіцца ад клумкаў, сядае, зьнясіленая, на канапу. Устурбаваны Галілей назольліва лапоча ў яе над вухам: {{Водступ|2|em}}— Вы ідзеце, Марына Паўлаўна, проста так… ага… Ідзеце сабе па вуліцы, не зважайце… А я ўсё перанясу… Я па загуменьню… ага… па загуменьню… {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна млява махае рукой. {{Водступ|2|em}}{{Абмылка|Ідзеце|— Ідзеце}}, дзядзька Ахрэм, ідзеце… Я потым прыду. {{Водступ|2|em}}Тады Галілей хапае клумкі і бяжыць наперад. {{Водступ|2|em}}Тацяна ўжо чакае і, як увайшоў Галілей, адразу пытаецца: {{Водступ|2|em}}— Ну, а дзе сама? Я ўжо ладзілася ісьці па яе, ды дасюль няўпраўка была… {{Водступ|2|em}}Галілей сударгава хапае яе за руку, адводзіць у бок, хоць у хаце няма больш ніводнага чалавека, і шэпча: {{Водступ|2|em}}— Ідзі, Тацяначка, ідзі… Сароміцца яна… ага… Ідзі скоранька… А я тут пабуду… ага…<noinclude></noinclude> 2ko9x1bykmdnzl3kj4zcwiwi9s5thor 104 123982 287757 2026-05-26T08:31:35Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Праз дзесяць хвілін шумна, шырока расчыняюцца азьверы і Тацяна разам з двума клумкамі ўносіць у хату бліскучую трыумфальную ўсьмешку на сваім вечна-вясёлым твары. {{Водступ|2|em}}— Ну вось, цяпер аж дзьве разводкі ў аднэй хаце. {{Водступ|2|em}}...» 287757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Праз дзесяць хвілін шумна, шырока расчыняюцца азьверы і Тацяна разам з двума клумкамі ўносіць у хату бліскучую трыумфальную ўсьмешку на сваім вечна-вясёлым твары. {{Водступ|2|em}}— Ну вось, цяпер аж дзьве разводкі ў аднэй хаце. {{Водступ|2|em}}Сьледам за ёй ціха ўваходзіць Марына Паўлаўна. Яна тож усьміхаецца — “троху сарамліва, але заспакоена. Асьцярожна прычыніўшы за сабой дзьверы, яна з цікавасьцю азіраецца наўкола, нібы першы раз ступіла ў гэтую хату. Потым падыходзіць да лаўкі і сядае, не распранаючыся, і ўсё ўсьміхаецца сваёй сарамлівай сьветлай усьмешкай, усьмешкай чалавека, які па доўгай цяглай хваробе вышаў нарэшце на сьвет і бачыць новых — хоць і прыязных, але чужых яму людзей. {{Водступ|2|em}}Тацяна ўпэўненымі гаспадарчымі рухамі ўпарадкавала небагатыя клумкі Марыны Паўлаўны і ўзялася за яе самую. {{Водступ|2|em}}— Або …ці-ж гэта ты ў госьці прышла, ці што? Ты-ж цяпер у сваёй хаце, поўная гаспадыня …Тут ужо малімоніцца няма чаго, гэта табе не з мужыком… {{Водступ|2|em}}І, амаль ня гвалтам распранаючы Марыну Паўлаўну, апавядала Галілею вольным бесцарамонным тонам, які троху датыкаў Марыне Паўлаўне, але разам з тым і ўводзіў яе у душэўную роўнавагу. {{Водступ|2|em}}Прыходжу, а яна сядзіць, асалавеўшы, як няжывая ўсё-роўна. Дык я як узяла яе на рэмус, як узяла. Якая-ж ты к ліхой долі разводка, калі ты нос у гару не задзіраеш! Наша справа такая — плюём на ўсіх, на ўсякія там плёткі-шмоткі, ды жывём, як самі захочам. Ого, каб гэта я ды нейкі там сорам замела? Гэта — мой гонар, што я не захацела, як каторыя іншыя, век гараваць, ды дала сама сабе рады. А то — сядзіць… {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна заўважыла ў кутку хаты нарыхтаваны шчырай Тацянінай рукой невялічкі, аде чысты прытулак і зразумела адразу, што гэта для яе, але разглядала яго з лёгкай цікавасьцю староньняга чалавека, нібы проста глядзела на якую нялішне мудроную забаўку. Тацяна заўважыла яе погляд і засаромілася. {{Водступ|2|em}}— Гэта пакуль што, Марынка. Мы потым іначай зробім, мы цэлы пакой табе абсталюем тут. Вось і дзядзька Ахрэм нам паможа, ён-жа ў нас майстра знатны, хоць што прымудрыць. {{Водступ|2|em}}Галілей радасна страпянуўся. {{Водступ|2|em}}Ага… Трэба памеркаваць… Мы зробім… Можна нават электрычнасьць… ага ветрачок… {{Водступ|2|em}}Гэтыя галілеевы словы вырвалі Марыну Паўлаўну з яе млявае ацяжарнасьці. Яна засьмяялася. {{Водступ|2|em}}— Кіньце вы, дзядзька Ахрэм. Якая вам тут электрычнасьць! {{Водступ|2|em}}Потым цяжка ўстала з месца, перайшла цераз хату ў нарыхтаваны для яе куточак і — зьняможаная — села на ложак. Адылі змора і душэўная напружанасьць узялі сваё — яна раптам уткнулася тварам у падушку і плечы яе сударгава затрэсьліся ад нястрыманага плачу.<noinclude></noinclude> g3sdwwwbxohf0ylt4l7bp0620q6xjew 104 123983 287758 2026-05-26T10:59:22Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «моўных зьяў, стала яснай бясплоднасьць норматыўнага погляду на мову. Па сваёй істоце навука аб зьявах мовы стала збліжацца ня з лёгікаю, з прыродазнаўствам, навукаю аб зьявах прыроды. І граматыка, як адзін з аддзелаў навукі аб мове, стала распрацоўвацца...» 287758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>моўных зьяў, стала яснай бясплоднасьць норматыўнага погляду на мову. Па сваёй істоце навука аб зьявах мовы стала збліжацца ня з лёгікаю, з прыродазнаўствам, навукаю аб зьявах прыроды. І граматыка, як адзін з аддзелаў навукі аб мове, стала распрацоўвацца мэтодам настолькі нясходнымі з традыцыйна устаноўленымі школаю мэтодамі, што вынікнуў няўхільны конфлікт, разрыў паміж навуковай і школьнай граматыкай. {{gap|2.5em}}Важнейшымі пунктамі непагоджанасьці паміж школьнаю і навуковаю граматыкаю такія: {{gap|2.5em}}1. У вучэньні аб гуках школьная граматыка ніяк не магла адмовіцца ад прадстаўленьня літар. Адмоўны бок у гэтым выпадку заключаецца ў падмене жывых гукавых прадстаўленьняў нярухлівымі і застыглымі прадстаўленьнямі аб літарах. {{gap|2.5em}}2. Для школьнай граматыкі мова прадстаўляецца як-бы закасьцянелаю ў формах, і яна блытае факты, што жывуць у даны час у мове, з тымі фактамі, каторыя былі ў ёй раней. Адгэтуль выходзіла розная блытаніна, як, напрыклад, у такім сказе: „дом, стаяўшы на беразе рэчкі“…, прадстаўляе сабою скарочаную форму сказу: „дом, які стаяў на беразе рэчкі“. {{gap|2.5em}}3. І асабліва вялікая путаніца ў граматычнай навуцы ўносіцца так званым „лёгіка-граматычным“ поглядам, што праводзіўся і жыў у падручніках граматыкі да самага апошняга часу. Гэты погляд блытае лёгіку і граматыку, форму і значэньне; зьмешвае граматычныя катэгорыі як асобных слоў, так і словазлучэньняў з катэгорыямі таго, што азначаецца або выражаецца гэтымі словамі, або словазлучэньнямі. {{gap|2.5em}}Адгэтуль бралі свой пачатак такія вызначэньні часьцін мовы, як „імя назоўнае — гэта такая часьціна мовы, што азначае назву прадмета“ або — „дзеяслоў ёсьць назва дзеяньня або стану“. Але такі погляд аказваецца няпрыгодным у такіх выпадках, як — брэх, беганіна, стук. Адгэтуль-жа выходзяць і памылковыя тэорыі сказаў і вучэньня аб членах сказу: дзейнік — гэта тое, аб чым гаворыцца ў сказе. Калі ўзяць такі сказ: „я бачыў крушэньне поезду“, то няўжо тут гаворыцца аба мне? Нават ў такім выразе, як „я паеду ў горад“ — можа гаворыцца ня столькі аба мне, сколькі аб тым, што паеду ў горад. Лёгічны і граматычны дзейнік і выказнік далёка не заўсёды супадаюць, а дзеля гэтага памылкова зьмешваць лёгічнае і псыхолёгічнае суджэньне з граматычным сказам. Дзякуючы гэтаму зьмешваньню лёгічнага і псыхолёгічнага суджэньня з граматычным сказам, і вынікла блытаніна ў навучаньні аб галоўных і другазначных членах сказу. Гэтая-ж блытаніна ўносіцца і ў навучаньне аб галоўных і даданых сказах: галоўнасьць у граматычным сэнсе далёка ня можа супадаць з важнасьцю і галоўным значэньнем таго ці іншага сказу. І да праўды, хіба можна сказаць, што ў сказе „аб‘яўляю вам, што вы прысуджаны навыгнаньне“ — у галоўным сказе выказана галоўная мысьль, а ў даданым — другазначная даданая? {{gap|2.5em}}Гэтая граматычная блытаніна цалком ня зжыта і да гэтага часу.<noinclude></noinclude> q42d18w73jlwahitr81g8ur0tnr349w 104 123984 287759 2026-05-26T11:11:16Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Ва ўсякім разе лёгічны пункт гледжаньня на граматыку трэба лічыць аджытым. Новая школа рэзка разьмяжоўвае перш за ўсё зьявы „мысьлі“ і факты „мовы“ і мову ня лічыць толькі сродкам для выражэньня гатовай мысьлі, а больш як прыладу, патрэбную д...» 287759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Ва ўсякім разе лёгічны пункт гледжаньня на граматыку трэба лічыць аджытым. Новая школа рэзка разьмяжоўвае перш за ўсё зьявы „мысьлі“ і факты „мовы“ і мову ня лічыць толькі сродкам для выражэньня гатовай мысьлі, а больш як прыладу, патрэбную для стварэньня самой мысьлі. Адгэтуль об‘ектам назіраньня і вывучэньня зьявілася для новай школы ня столькі кніжная мова, як гатовая, адлітая пэўным парадкам форма, сколькі „жывая мова“, слова „вымаўленае“, што дае магчымасьць назіраць за самым зараджэньнем мысьлі і яе разьвіцьцём. Зварот да фактаў жывой мовы — самае цэннае і пладатворнае ў пэдагогічных адносінах, што дае школа „новаграматыкаў.“ {{gap|2.5em}}Са зьменаю поглядаў на граматыку і на прадмет граматычнага вывучэньня павінен быў зьмяніцца і погляд на мэтод выкладаньня граматыкі. Калі старая граматычная тэорыя (гатовая мысьль і яе {{абмылка|выраженьне|выражэньне}}) па самай сутнасьці сваёй высоўвала догматычны, дэдукцыйны мэтод у выкладаньні, то новая граматычная тэорыя, маючы на відоку перш за ўсё факты мовы жывой, ставіць мэтод індукцыйны, назіраньне над зьявамі гаворкі. Такое самастойнае назіраньне дзяцей над фактамі мовы мае асаблівую пэдагогічную вартасьць. Пры такім спосабе выкладаньня роля настаўніка заключаецца не ў паведамленьні ў гатовым відзе чаго-небудзь такога, чаго не маглі-б знайсьці ў сабе самі дзеці, а толькі ў кіраўніцтве за назіраньнямі, у падборы і групаваньні матэрыялу для назіраньня. На такіх лекцыях граматыкі трэба шырока карыстацца прыкладамі з жывой і літаратурнай мовы. Такі спосаб выкладаньня граматыкі ставіць на першае месца не падручнікі па граматыцы, а задачнікі, зборнік мэтодакладных практыкаваньняў. Граматычная тэорыя саступае тут месца практычным практыкаваньням. Гэтая тэорыя зьяўляецца тут як вывад з назіраньня, зробленага самымі вучнямі. Тут ня лішне ўспомніць і тыя ўмовы граматычнага вывучэньня мовы, якія ставіў яшчэ Шэрамецеўскі: чым меней тэорыі, тым лепей, чым пазьней пачынаецца вывучэньне тэорыі, тым лепей, чым павольней ідзе навучаньне тэорыі, тым лепей. {{gap|2.5em}}Граматычная тэрмінолёгія тут таксама павінна адступіць на задні плян. Няхай дзеці не патрапяць даць вызначэньня, што такое дзейнік, выказьнік, затое няхай дадуць разумныя адказы, аб чым і што гаворыцца ў сказе, дзеля чаго ўжыта або прыбаўлена тое ці другое слова як можна сказаць іначай. Такі сьвядомы, асэнсованы разбор будзе ўводзіць дзяцей у разуменьне духу і будовы мовы. Гэтая работа будзе стаяць у найцясьнейшай сувязі з аб‘ясьняльным чытаньнем, дапамагаючы яму, і будзе выключаць патрэбу ў сцэцыяльных лекцыях па граматычным разборы. {{gap|2.5em}}Найноўшы кірунак у сынтаксе, паміж іншым, якраз разьмяжоўвае сынтаксычны аналіз мовы толькі ўказаньнем на налічнасьць тэй ці іншай сувязі паміж словамі ў мове, чым і як выказана гэтая сувязь і ці выказана, а таксама ўказаньнем тыпаў словазлучэньняў, не падводзячы іх да якой-небудзь умоўнай граматычнай катэгорыі, якая адбівае ранейшы лёгічны погляд. Што-ж датыча сэнсовага боку, які {{перанос пачатак|за|ключаецца}}<noinclude></noinclude> qe5lyzan13wiev63xy2tuzejom4e2ya 104 123985 287760 2026-05-26T11:36:10Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 287760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|за|ключаецца}} ў тых ці іншых словазлучэньнях, то аналіз іх у гэтых ад- носінах зводзіцца да ўказаньня функцый, каторыя раскрываюцца ў поўных конкрэтных выпадках па сувязі з агульным сэнсам. {{gap|2.5em}}Плян і прыблізная схема нормальнай лекцыі па граматыцы могуць быць такімі: {{gap|2.5em}}1) першы момант - сувязь данай лекцыі з папярэдняю (ён заклю чае ў сабе паверку ўсвоенага на папярэдняй лекцыі); 2) другі момант прызначаецца аб'ясненьню новага; 3) трэці момант мае мэтаю разьясь неньня задачы для па-за школьнага самастойнага выкананьня яе. (Шэра- мецеўскі., Страничка из методики элементарной грамматики"). {{gap|2.5em}}Галоўны, сярэдні момант лекцыі мае прыблізна такую схему: {{gap|2.5em}}А. Назіраньне над пэўнымі фактамі і размова аб іх у катэхізыч най форме. {{gap|2.5em}}Б. Вывад з назіраньня над фактамі мовы. Вывад робіцца пры дапамозе настаўніка. {{gap|2.5em}}В. Падбор вучнямі адпаведных прыкладаў і запісваньне іх. {{gap|2.5em}}Г. Разбор даных у тэксьце прыкладаў. {{gap|2.5em}}Д. Агульныя вывады і кароткі іх запіс. Гэтыя вывады, запісаныя вучнямі ў іх сшытках, і замяняюць сабою падручнікі па граматыцы. {{gap|2.5em}}Е. Пісьменная задача, каторая мае мэтаю замацаваць набытыя веды. {{gap|2.5em}}Па пытаньні аб тым, у якім парадку разьмяшчаць граматычны матэрыял, могуць быць два рашэньні. Можна разьмеркаваць грама тычны матэрыял у прынятай сыстэме: фонэтыка, морфолёгія і сынтакс або гэты матэрыял можна разьмясьціць і ў асобным парадку, падыхо дзячы з чыста пэдагогічных запатрабаваньняў. Звычайная сыстэма разьмеркаваньня граматычнага матэрыялу вельмі добра для выклад чыка, бо яна не вымагае асобнай пэдагогічнай практыкі, на якую разь лічае, галоўным чынам, пэдагогічная сыстэма разьмеркаваньня матэ- рыялу. Па пэдагогічнай сыстэме трэба перш за ўсё выходзіць ад лёг кага да труднага, ад простага да складанага. Лягчэй за ўсё гэтая за дача можа быць разьвязана, концэнтрычным" разьмеркаваньнем матэ- рыялу так, каб на першай ступені вывучэньня мовы ўвасяродкаваць увагу на болей важных зьявах мовы, а па наступных ступенях паглыб ляць і пашыраць назіраньне над зьявамі мовы. З тае прычыны, што пэдагогічная сыстэма лічыцца выключна з вучнямі і іх сіламі, то, ві дочна, ня можа быць якой-небудзь аднай сыстэмы, прыгоднай для ўсіх Вось дзеля чаго такая сыстэма і патрабуе асаблівай пэдагогічнай на практыкованасьці з боку настаўніка, {{gap|2.5em}}У сувязі з пытаньнем аб тым ці іншым разьмеркаваньні грама тычнага матэрыялу стаіць і пытаньне аб парадку вывучэньня разьдзе лаў граматыкі. Калі спыніцца на звычайным сыстэматычным разьмер каваньні матэрыялу, то ці азначае гэта пільную патрэбу пачынаць вы вучэньне з фонэтыкі, потым пераходзіць да морфолёгіі і ўрэшце д сынтаксу? Якраз ёсьць староньнікі такога парадку вывучэньня грама: тыкі, апраўдваючы яго тым, што такое разьмеркаваньне адпавядае<noinclude></noinclude> oh389aei99ifpnvksyxlra80kestzqj