Катэгорыя:Байкі

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Байкі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1696</id>
    <revision>
      <id>287763</id>
      <parentid>64641</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="2i3mfp64mw6apqx3r1qxbay8cuizgnb" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Вершы паводле жанраў]]</text>
      <sha1>2i3mfp64mw6apqx3r1qxbay8cuizgnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:П’есы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1697</id>
    <revision>
      <id>287764</id>
      <parentid>158888</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="2ao4nbmrlcr56mowcekrpp7lx85tw57" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Тэатр]]
[[Катэгорыя:Драма]]</text>
      <sha1>2ao4nbmrlcr56mowcekrpp7lx85tw57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даведка:Змест</title>
    <ns>12</ns>
    <id>2459</id>
    <revision>
      <id>287813</id>
      <parentid>250841</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T08:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8757" sha1="6722rl94nd6qt46notbyo9ye7nuhp83" xml:space="preserve">== Праект ==
* [[Вікікрыніцы:Пра Вікікрыніцы|Пра Вікікрыніцы]] — інфармацыя пра нашую сецівовую кніжню.
* [[Вікікрыніцы:Змест|Зьмест]] — што зьмяшчаецца на Вікікрыніцах.
* [[Даведка:Кнігі|Кнігі]] — як стварыць кнігу з розных старонак Вікікрыніц, якія ніяк не звязаныя.
* [[Вікікрыніцы:Актуальныя падзеі|Актуальныя падзеі]] — інфармацыя пра разьвіцьцё праекту.
* [[:Шаблон:Стужка вікінавінаў|Стужка вікінавінаў]] — новыя выданьні ў кніжні.
* [[Вікікрыніцы:Каляндар|Каляндар]] — важныя і цікавыя даты ў літаратуры і гісторыі.
* [[Вікікрыніцы:Проза сёння|Проза сёння]] — цікавыя празаічныя творы або дакумэнты на кожны дзень.
* [[Вікікрыніцы:Паэзія сёння|Паэзія сёння]] — цікавыя вершаваныя творы на кожны дзень.
* [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|Вікікрынізатар]] — даведка, як карыстацца Вікікрынізатарам, дапаможным інструментам пры вычытванні.

== Правілы ==
* [[Вікікрыніцы:Правілы і парады|Правілы і парады]]
'''Удзел'''
* [[Вікікрыніцы:Аўтарскае права|Аўтарскае права]] — правілы і заўвагі, датычныя аўтарскага права.
* [[Вікікрыніцы:Найменні|Найменні]] — правілы, як называць старонкі.
* [[Вікікрыніцы:Унутраныя спасылкі|Унутраныя спасылкі]] — правілы спасылання.
* [[Вікікрыніцы:Выдаленне|Выдаленьне]] — правілы выдаленьня старонак.
* [[Вікікрыніцы:Абарона старонак|Абарона старонак]] — правілы, калі адміністратар можа паставіць старонку пад абарону.
* [[Вікікрыніцы:Пераклады|Пераклады]] — правілы, датычныя перакладаў.
* [[Вікікрыніцы:Каментары|Каментары]] — правілы, датычныя каментароў.
'''Супольнасць'''
* [[Вікікрыніцы:Блакаванне|Блакаванне]] — правілы блакавання ўдзельнікаў.
* [[Вікікрыніцы:Боты|Боты]] — правілы выкарыстання ботаў.
* [[Вікікрыніцы:Правы ўдзельнікаў|Правы ўдзельнікаў]] — пра правы ўдзельнікаў у адпаведнасці з пасадамі.
* [[Вікікрыніцы:Адкрытыя проксі-серверы|Адкрытыя проксі-серверы]] — пра забарону карыстання адкрытымі проксі-серверамі, прычыны і выключэнні.

== Дапаможнікі ==
Перад азнаямленнем з большасцю з ніжэй пададзеных старонак, пажадана прачытаць даведкі для пачаткоўцаў.
* [[Вікікрыніцы:Новы твор|Новы твор]] — як дадаць новы твор.

* [[Вікікрыніцы:Афармленне твораў|Афармленне твораў]] — дапаможнік у афармленні новых твораў.
* [[Даведка:Злучэнне старонак|Злучэнне старонак]] — дапаможнік, як пазбегнуць недарэчнасцяў (з табліцамі і інш.), пры ўключэнні ў асноўную прастору.
'''Старонкі'''
* [[Вікікрыніцы:Прасторы назваў|Прасторы назваў]] — дапаможнік, каб арыентавацца ў існых прасторах назваў.
* [[Даведка:Старонкі-індэксы|Старонкі-індэксы]] — дапаможнік у працы з індэксавымі старонкамі.
* [[Даведка:Статус старонкі|Статус старонкі]] — інфармацыя пра вычытванне кніг, часопісаў і г. д.
* [[Даведка:Старонкі аўтараў|Старонкі аўтараў]] — дапаможнік у стварэнні старонак аўтараў.
'''Іншае'''
* [[Даведка:Спасылкі на выданні|Спасылкі на выданні]] — дапаможнік у афармленні спасылак.
* [[Даведка:Агучванне|Агучванне]] — дапаможнік у стварэнні гукавых запісаў твораў.
* [[Даведка:Ноты|Ноты]] — дапаможнік у афармленні нотаў.

== Пачаткоўцам ==
'''Чытаньне'''
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра навігацыю|Навігацыя]] — тлумачэньне, як шукаць і арынтавацца ў кніжні.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра верагоднасць|Верагоднасьць]] — тлумачэньне, як праверыць сапраўднасьць і правільнасьць тэксту.
'''Рэдагаваньне'''
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра дадаванне тэкстаў|Дадаваньне тэкстаў]] — тлумачэньне, як дадаваць новыя тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра крыніцы|Крыніцы]] — тлумачэньне, як указаць крыніцу тэксту і дадаць файл для вычытваньня.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра аўтарскае права|Аўтарскае права]] — тлумачэньне існасьці і нюансаў аўтарскага права.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра старонкі-індэксы|Індэксы]] — тлумачэньне, як стварыць індэкс.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра вычытванне|Вычытваньне]] — тлумачэньне, як вычытваць тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра тыпаграфію|Тыпаграфія]] — тлумачэньне, як афармляць тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра праверку|Праверка]] — тлумачэньне, як правяраць тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра ўключэнне|Уключэньне]] — тлумачэньне, як ствараць старонкі твораў, чый тэкст узяты з індэксу.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра апошнія крокі|Апошнія крокі]] — тлумачэньне рэшты дзеяньняў пры сканчэнні працы над тэкстам.
'''Дагляд'''
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра дагляд|Дагляд]] — тлумачэньне, як даглядаць і паляпшаць старонкі.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра выдаленне|Выдаленьне]] — тлумачэньне, як і чаму выдаляць.

== Супольнасць ==
* [[Вікікрыніцы:Адміністратары|Адміністратары]] — спіс актыўных адміністратараў Вікікрыніц.
* [[Вікікрыніцы:Адміністратары інтэрфейсу|Адміністратары інтэрфейсу]] — спіс актыўных адміністратараў інтэрфейсу Вікікрыніц.
* [[Вікікрыніцы:Удзельнікі|Удзельнікі Вікікрыніц]] — спіс удзельнікаў Вікікрыніц.

* [[:Адмысловае:NewPages|Новыя старонкі]] — журнал стварэння новых старонак у Вікікрыніцах.
* [[:Адмысловае:RecentChanges|Нядаўнія праўкі]] — журнал правак у Вікікрыніцах.

[[Катэгорыя:Даведка]]</text>
      <sha1>6722rl94nd6qt46notbyo9ye7nuhp83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287816</id>
      <parentid>287813</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T08:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/287813|287813]] аўтарства [[Special:Contributions/Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[User talk:Gleb Leo|размовы]])</comment>
      <origin>287816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8464" sha1="k0wrecj8lcs3zczr1qakx8eolphgf6n" xml:space="preserve">== Праект ==
* [[Вікікрыніцы:Пра Вікікрыніцы|Пра Вікікрыніцы]] — інфармацыя пра нашую сецівовую кніжню.
* [[Вікікрыніцы:Змест|Зьмест]] — што зьмяшчаецца на Вікікрыніцах.
* [[Даведка:Кнігі|Кнігі]] — як стварыць кнігу з розных старонак Вікікрыніц, якія ніяк не звязаныя.
* [[Вікікрыніцы:Актуальныя падзеі|Актуальныя падзеі]] — інфармацыя пра разьвіцьцё праекту.
* [[:Шаблон:Стужка вікінавінаў|Стужка вікінавінаў]] — новыя выданьні ў кніжні.
* [[Вікікрыніцы:Каляндар|Каляндар]] — важныя і цікавыя даты ў літаратуры і гісторыі.
* [[Вікікрыніцы:Проза сёння|Проза сёння]] — цікавыя празаічныя творы або дакумэнты на кожны дзень.
* [[Вікікрыніцы:Паэзія сёння|Паэзія сёння]] — цікавыя вершаваныя творы на кожны дзень.
* [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|Вікікрынізатар]] — даведка, як карыстацца Вікікрынізатарам, дапаможным інструментам пры вычытванні.

== Правілы ==
* [[Вікікрыніцы:Правілы і парады|Правілы і парады]]
'''Удзел'''
* [[Вікікрыніцы:Аўтарскае права|Аўтарскае права]] — правілы і заўвагі, датычныя аўтарскага права.
* [[Вікікрыніцы:Найменні|Найменні]] — правілы, як называць старонкі.
* [[Вікікрыніцы:Унутраныя спасылкі|Унутраныя спасылкі]] — правілы спасылання.
* [[Вікікрыніцы:Выдаленне|Выдаленьне]] — правілы выдаленьня старонак.
* [[Вікікрыніцы:Абарона старонак|Абарона старонак]] — правілы, калі адміністратар можа паставіць старонку пад абарону.
* [[Вікікрыніцы:Пераклады|Пераклады]] — правілы, датычныя перакладаў.
* [[Вікікрыніцы:Каментары|Каментары]] — правілы, датычныя каментароў.
'''Супольнасць'''
* [[Вікікрыніцы:Блакаванне|Блакаванне]] — правілы блакавання ўдзельнікаў.
* [[Вікікрыніцы:Боты|Боты]] — правілы выкарыстання ботаў.
* [[Вікікрыніцы:Правы ўдзельнікаў|Правы ўдзельнікаў]] — пра правы ўдзельнікаў у адпаведнасці з пасадамі.
* [[Вікікрыніцы:Адкрытыя проксі-серверы|Адкрытыя проксі-серверы]] — пра забарону карыстання адкрытымі проксі-серверамі, прычыны і выключэнні.

== Дапаможнікі ==
Перад азнаямленнем з большасцю з ніжэй пададзеных старонак, пажадана прачытаць даведкі для пачаткоўцаў.
* [[Вікікрыніцы:Новы твор|Новы твор]] — як дадаць новы твор.

* [[Вікікрыніцы:Афармленне твораў|Афармленне твораў]] — дапаможнік у афармленні новых твораў.
* [[Даведка:Злучэнне старонак|Злучэнне старонак]] — дапаможнік, як пазбегнуць недарэчнасцяў (з табліцамі і інш.), пры ўключэнні ў асноўную прастору.
'''Старонкі'''
* [[Вікікрыніцы:Прасторы назваў|Прасторы назваў]] — дапаможнік, каб арыентавацца ў існых прасторах назваў.
* [[Даведка:Старонкі-індэксы|Старонкі-індэксы]] — дапаможнік у працы з індэксавымі старонкамі.
* [[Даведка:Статус старонкі|Статус старонкі]] — інфармацыя пра вычытванне кніг, часопісаў і г. д.
* [[Даведка:Старонкі аўтараў|Старонкі аўтараў]] — дапаможнік у стварэнні старонак аўтараў.
'''Іншае'''
* [[Даведка:Спасылкі на выданні|Спасылкі на выданні]] — дапаможнік у афармленні спасылак.
* [[Даведка:Агучванне|Агучванне]] — дапаможнік у стварэнні гукавых запісаў твораў.
* [[Даведка:Ноты|Ноты]] — дапаможнік у афармленні нотаў.

== Пачаткоўцам ==
'''Чытаньне'''
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра навігацыю|Навігацыя]] — тлумачэньне, як шукаць і арынтавацца ў кніжні.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра верагоднасць|Верагоднасьць]] — тлумачэньне, як праверыць сапраўднасьць і правільнасьць тэксту.
'''Рэдагаваньне'''
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра дадаванне тэкстаў|Дадаваньне тэкстаў]] — тлумачэньне, як дадаваць новыя тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра крыніцы|Крыніцы]] — тлумачэньне, як указаць крыніцу тэксту і дадаць файл для вычытваньня.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра аўтарскае права|Аўтарскае права]] — тлумачэньне існасьці і нюансаў аўтарскага права.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра старонкі-індэксы|Індэксы]] — тлумачэньне, як стварыць індэкс.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра вычытванне|Вычытваньне]] — тлумачэньне, як вычытваць тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра тыпаграфію|Тыпаграфія]] — тлумачэньне, як афармляць тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра праверку|Праверка]] — тлумачэньне, як правяраць тэксты.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра ўключэнне|Уключэньне]] — тлумачэньне, як ствараць старонкі твораў, чый тэкст узяты з індэксу.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра апошнія крокі|Апошнія крокі]] — тлумачэньне рэшты дзеяньняў пры сканчэнні працы над тэкстам.
'''Дагляд'''
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра дагляд|Дагляд]] — тлумачэньне, як даглядаць і паляпшаць старонкі.
* [[Даведка:Пачаткоўцам пра выдаленне|Выдаленьне]] — тлумачэньне, як і чаму выдаляць.

== Супольнасць ==
* [[Вікікрыніцы:Адміністратары|Адміністратары]] — спіс актыўных адміністратараў Вікікрыніц
* [[Вікікрыніцы:Адміністратары інтэрфейсу|Адміністратары інтэрфейсу]] — спіс актыўных адміністратараў інтэрфейсу Вікікрыніц
* [[Вікікрыніцы:Удзельнікі|Удзельнікі Вікікрыніц]] — спіс удзельнікаў Вікікрыніц

[[Катэгорыя:Даведка]]</text>
      <sha1>k0wrecj8lcs3zczr1qakx8eolphgf6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Навукова-папулярная літаратура</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8980</id>
    <revision>
      <id>287765</id>
      <parentid>64645</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="6410dygowwj8zh8mwsla510rgrvwxpj" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Літаратура]]
[[Катэгорыя:Публіцыстыка паводле тэматыкі]]
[[Катэгорыя:Навуковыя працы]]</text>
      <sha1>6410dygowwj8zh8mwsla510rgrvwxpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Фальклор</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10299</id>
    <revision>
      <id>287766</id>
      <parentid>75667</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="aenrc3n5tbujg04bazfv7k6hjg7o3j0" xml:space="preserve">{{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Фальклор|Фальклёр}}

[[Катэгорыя:Творы паводле жанраў]]
[[Катэгорыя:Літаратура]]</text>
      <sha1>aenrc3n5tbujg04bazfv7k6hjg7o3j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Літаратура паводле жанраў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11099</id>
    <revision>
      <id>287768</id>
      <parentid>64649</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="4nn113q9r6wf3bvguzdjwwec6ftypl3" xml:space="preserve">{{Хутка выдаліць|}}</text>
      <sha1>4nn113q9r6wf3bvguzdjwwec6ftypl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Гутаркі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>18486</id>
    <revision>
      <id>287769</id>
      <parentid>64642</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="0xhwgnrwqpa9nu61sqkfnk4pqsbkukw" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Літаратура]]</text>
      <sha1>0xhwgnrwqpa9nu61sqkfnk4pqsbkukw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Раманы Жуля Верна</title>
    <ns>14</ns>
    <id>22162</id>
    <revision>
      <id>287762</id>
      <parentid>244048</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="2xk2ekhteck06ulec2zq53py0ljmnhz" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Раманы паводле аўтараў|Верн, Жуль]]
[[Катэгорыя:Жуль Верн]]
[[Катэгорыя:Французская проза|Верн, Жуль]]
[[Катэгорыя:Проза паводле аўтараў|Верн, Жуль]]</text>
      <sha1>2xk2ekhteck06ulec2zq53py0ljmnhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Фантастыка</title>
    <ns>14</ns>
    <id>30602</id>
    <revision>
      <id>287767</id>
      <parentid>91052</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T16:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="1u8b1c0e6yvfon2cxdknw53xwvzl5pm" xml:space="preserve">{{Вікіпэдыя}}

[[Катэгорыя:Літаратура]]</text>
      <sha1>1u8b1c0e6yvfon2cxdknw53xwvzl5pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Раманы Даніэля Дэфо</title>
    <ns>14</ns>
    <id>68850</id>
    <revision>
      <id>287761</id>
      <parentid>170926</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T15:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="241zcgh7rbwasrhwyxltd7affhtgqrf" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Раманы паводле аўтараў|Дэфо, Даніэль]]
[[Катэгорыя:Даніэль Дэфо]]
[[Катэгорыя:Англійская проза|Дэфо, Даніэль]]
[[Катэгорыя:Проза паводле аўтараў|Дэфо, Даніэль]]</text>
      <sha1>241zcgh7rbwasrhwyxltd7affhtgqrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123605</id>
    <revision>
      <id>287865</id>
      <parentid>287006</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2396" sha1="cyvfnsjaenmilear2xyi2plcf6lqf38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{ц|ПТУШКА НА ВОЛІ.|памер=220%}}
{{накіравальная рыса|3em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|3em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|'''АСОБЫ}}:}}&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}'''Язэп Каліна''', 47 год — вясковы гаспадар.&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Марыля''', 28 год — яго жонка па другому шлюбу (прыгожая кабэта, нездаволеная сваім жыцьцём).&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''', 19 год — дачка Каліны, скончыўшая гімназію і жадаючая далей вучыцца.&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Агата Каліна''', 69 год — матка самаго Каліны (сутарлівая і бурчлівая кабэта).&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ян Яновіч Зарэмба''', 50 год — былы прыстаў, стары кавалер, жадаючы жаніцца.&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Мікола Ігнатавіч Макарэнко''', 55 год — сусед Каліны, дробны пан, ўдавец.&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Панна Анэля''', 40 год — старая дзева, гаспадыня у Макарэнкі, жадаючая выйсьці замуж.&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Кастусь Забароўскі''', 22 год — студэнт — рэпэцітар дзетак Макарэнкі.&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Зося''', 12 год — дачка Макарэнкі.
&lt;center&gt;'''Хлапцы і дзяўчаты.&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ДЗЕЯ}} I.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(Лето. Сад каля хаты. У саду стаіць пад дрэвам вялікі стол і лаўкі. Каля дрэва — мальберт і Ірэна малюець. Яна апранута ў сукенку вучаніцы цёмна-сіняга
колеру. На стале ляжаць кніжкі).

{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyvfnsjaenmilear2xyi2plcf6lqf38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123606</id>
    <revision>
      <id>287826</id>
      <parentid>287008</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3587" sha1="k5dixr072psxo4iq39ccuuayg02v2bd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} I-ая.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (адрываючыся ад малюнку і сумна кажа). Вось я і сярэднюю школу скончыла і куды далей кінуцца і што пачаць… Бацька і слухаць ня хоча, каб вучыць мяне далей і жадае, каб я сядзела на вёсцы і багатых жаніхоў чакала. Ці я-ж магу з гэтым згадзіцца, калі уся мая душа імкнецца да навуцы і сьвету. Гэта-ж вясковая дрыгва засасе мяне зусім (ўздыхае і качае галавой). І ад мужыкоў я зараз адстала і к панам прыстала і ківаюся, як няпрытомная былінка ў чыстым полі. Адзін Кастусь мяне толькі разумее… (задумаўшыся). Нашы душы з ім сходзюцца. У час нашых
сустрэч ён з захопленьнем і вельмі прыгожа апавядае мне шмат чаго цікаваго з жыцьця на сьвеце, з унутраных імкненьняў сваей маладой душы, з свайго студэнцкага жыцьця ў Вільні; ад гэтых гутарак нашы сэрцы загараюцца вялікім полымям жаданьня йсьці уперад на спатканьне шырокому вольнаму жыцьцю, йсьці працаваць на свае родныя гоні… Але і ён-жа ня мае магчымасьці мяне ратаваць… Каб матулька, мая любая, была жыва, дык яна-б мне пасабіла далей працярабіць сабе шлях да яснага сонейка (пачынае сумна сьпяваць):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Як памёрла матулька,&lt;/br&gt;Ды ажаніуся татулька,&lt;/br&gt;Ды паслалі сірацінку&lt;/br&gt;У сыр-бор па малінку.&lt;/br&gt;Ды стаяла каліна,&lt;/br&gt;А пад ёю маліна…&lt;/br&gt;Там дзяўчына хадзіла&lt;/br&gt;Свою мамку будзіла…
|}
(выцірае сьлёзы і раптам)

{{gap|2.5em}}Што-же гэта так доўга матчыха ня ідзе са жніва (прыкладе руку на лоб і глядзіць удаль). Ужо і сонейка садзіцца (на сцэне цямнее), а яе усё німа, як німа (падаждаўшы). Ну, і пападзець-жа ей ад майго бацькі і ад бабулі. Заядуць яны яе век малады (задумаўшыся). Мала таго, што яе загубілі і яна, як птушка з клеткі, ірвецца на волю ад іх, дык і мае жыцьцё жадаюць пакалечыць і аддаць сілай замуж за старога хрыча Зарэмбу (усьмяхаючыся), які мне толькі ў бацькі гадзіцца. (топае нагой і з сэрцам). Ня бываць гэтаму, ня бываць ніколі…

{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k5dixr072psxo4iq39ccuuayg02v2bd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287864</id>
      <parentid>287826</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="kaxawo9uh9r58h9mjxw18v4gxsjy6o7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} I-ая.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (адрываючыся ад малюнку і сумна кажа). Вось я і сярэднюю школу скончыла і куды далей кінуцца і што пачаць… Бацька і слухаць ня хоча, каб вучыць мяне далей і жадае, каб я сядзела на вёсцы і багатых жаніхоў чакала. Ці я-ж магу з гэтым згадзіцца, калі уся мая душа імкнецца да навуцы і сьвету. Гэта-ж вясковая дрыгва засасе мяне зусім (ўздыхае і качае галавой). І ад мужыкоў я зараз адстала і к панам прыстала і ківаюся, як няпрытомная былінка ў чыстым полі. Адзін Кастусь мяне толькі разумее… (задумаўшыся). Нашы душы з ім сходзюцца. У час нашых
сустрэч ён з захопленьнем і вельмі прыгожа апавядае мне шмат чаго цікаваго з жыцьця на сьвеце, з унутраных імкненьняў сваей маладой душы, з свайго студэнцкага жыцьця ў Вільні; ад гэтых гутарак нашы сэрцы загараюцца вялікім полымям жаданьня йсьці уперад на спатканьне шырокому вольнаму жыцьцю, йсьці працаваць на свае родныя гоні… Але і ён-жа ня мае магчымасьці мяне ратаваць… Каб матулька, мая любая, была жыва, дык яна-б мне пасабіла далей працярабіць сабе шлях да яснага сонейка (пачынае сумна сьпяваць):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Як памёрла матулька,&lt;/br&gt;Ды ажаніуся татулька,&lt;/br&gt;Ды паслалі сірацінку&lt;/br&gt;У сыр-бор па малінку.&lt;/br&gt;Ды стаяла каліна,&lt;/br&gt;А пад ёю маліна…&lt;/br&gt;Там дзяўчына хадзіла&lt;/br&gt;Свою мамку будзіла…
|}
(выцірае сьлёзы і раптам)

{{gap|2.5em}}Што-же гэта так доўга матчыха ня ідзе са жніва (прыкладе руку на лоб і глядзіць удаль). Ужо і сонейка садзіцца (на сцэне цямнее), а яе усё німа, як німа (падаждаўшы). Ну, і пападзець-жа ей ад майго бацькі і ад бабулі. Заядуць яны яе век малады (задумаўшыся). Мала таго, што яе загубілі і яна, як птушка з клеткі, ірвецца на волю ад іх, дык і мае жыцьцё жадаюць пакалечыць і аддаць сілай замуж за старога хрыча Зарэмбу (усьмяхаючыся), які мне толькі ў бацькі гадзіцца. (топае нагой і з сэрцам). Ня бываць гэтаму, ня бываць ніколі…

{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kaxawo9uh9r58h9mjxw18v4gxsjy6o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123607</id>
    <revision>
      <id>287828</id>
      <parentid>287009</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="laq3zzd4m142mtycil0mkoc4g50fpmh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} II.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(3 хаты выходзіць старая '''Агата''', бурчлівая кабэта. Яна нясе у руцэ абрус і кажа з сэрцам). Ах ці ліханька! (скідывае са стала {{абмылка|квіжкі|кніжкі}}). Ужо і сонейка пасела.
Зараз прыдуць жнеі з поля з дажынкамі (накрывае стол абрусом), а Марылі да гэтага часу усё німа з поля (махае кулаком). Будзе табе, ліхая баба, на гарэхі…

{{gap|2.5em}}'''Ірэна'''. (у бок пра сябе). Пэўна матчыха спаткалася са Сьцяпанам Кухарэнко і затрымалася так доўга (подыходзіць да Агаты і кажа). Ня сярдуй, бабулька, зараз прыйдзе матчыха. Яна-ж адна жала, ніхто ей не пасабляў, вось і затрымалася…

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (з сэрцам). Адна жала, адна жала, а калі ты такая дасужая, дык і памагла-б ей… Добрай жняі там на тры гадзіны працы, а яна паўдня сядзіць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (прымая свой мальбэрт і складае хварбы). Ну і прыдзець, як скончыць.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да ўнучкі). Ты ўжо яе не абараняй. Аднаго вы з ей поля ягодкі. Вам толькі гульні ў галаве, ды табе яшче вось гэтыя малюнкі з кніжкамі (бярэ мятлу і мяцець каля хаты). Ляпей пасабіла-б
працаваць у гэты прыпар, чым кніжкі {{абмылка|чытать|чытаць}}, ды малюнкі маляваць (махае рукой у бок кніжак і малюнкаў). Усё роўна мастацтва хлеба ня дасць, а бацьке пасабляць трэба, каб ні плаціць чужым людзям грошы за працу. Свая дачка сядзіць у хаце беларучкай (махае рукой у бок Ірэны і ківая галавой) ці з гэтым шалте балтэ — штудэнтам лясы точычь, кніжкі чытае, а бацька павінен другіх наймаць і на жніва, і на сена. Ці-ж гэта парадкі?!?

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (збірае свае кніжкі). Ну, разышлася старая! (да Агаты). Ты мяне ніколі не зразумееш, бабулька, таму нам німа аб чым і гутарыць.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (махае рукой і кідае мясьці). Ну, вядома — праўды ніхто ня любіць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (да Агаты) Ну, сціхні, бабка. Пайду за матчыхой (уходзіць за дрэвы).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (збірае ўсе Ірэніны кніжкі) Па усім садзе кніжкі ды малюнкі параскіданы. Нігдзе праходу німа
за гэтай навукай…

{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>laq3zzd4m142mtycil0mkoc4g50fpmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287863</id>
      <parentid>287828</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="sa8mtkvqja5lip1byyn3jxi0fi21gzf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} II.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(3 хаты выходзіць старая '''Агата''', бурчлівая кабэта. Яна нясе у руцэ абрус і кажа з сэрцам). Ах ці ліханька! (скідывае са стала {{абмылка|квіжкі|кніжкі}}). Ужо і сонейка пасела.
Зараз прыдуць жнеі з поля з дажынкамі (накрывае стол абрусом), а Марылі да гэтага часу усё німа з поля (махае кулаком). Будзе табе, ліхая баба, на гарэхі…

{{gap|2.5em}}'''Ірэна'''. (у бок пра сябе). Пэўна матчыха спаткалася са Сьцяпанам Кухарэнко і затрымалася так доўга (подыходзіць да Агаты і кажа). Ня сярдуй, бабулька, зараз прыйдзе матчыха. Яна-ж адна жала, ніхто ей не пасабляў, вось і затрымалася…

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (з сэрцам). Адна жала, адна жала, а калі ты такая дасужая, дык і памагла-б ей… Добрай жняі там на тры гадзіны працы, а яна паўдня сядзіць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (прымая свой мальбэрт і складае хварбы). Ну і прыдзець, як скончыць.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да ўнучкі). Ты ўжо яе не абараняй. Аднаго вы з ей поля ягодкі. Вам толькі гульні ў галаве, ды табе яшче вось гэтыя малюнкі з кніжкамі (бярэ мятлу і мяцець каля хаты). Ляпей пасабіла-б
працаваць у гэты прыпар, чым кніжкі {{абмылка|чытать|чытаць}}, ды малюнкі маляваць (махае рукой у бок кніжак і малюнкаў). Усё роўна мастацтва хлеба ня дасць, а бацьке пасабляць трэба, каб ні плаціць чужым людзям грошы за працу. Свая дачка сядзіць у хаце беларучкай (махае рукой у бок Ірэны і ківая галавой) ці з гэтым шалте балтэ — штудэнтам лясы точычь, кніжкі чытае, а бацька павінен другіх наймаць і на жніва, і на сена. Ці-ж гэта парадкі?!?

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (збірае свае кніжкі). Ну, разышлася старая! (да Агаты). Ты мяне ніколі не зразумееш, бабулька, таму нам німа аб чым і гутарыць.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (махае рукой і кідае мясьці). Ну, вядома — праўды ніхто ня любіць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (да Агаты) Ну, сціхні, бабка. Пайду за матчыхой (уходзіць за дрэвы).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (збірае ўсе Ірэніны кніжкі) Па усім садзе кніжкі ды малюнкі параскіданы. Нігдзе праходу німа
за гэтай навукай…

{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sa8mtkvqja5lip1byyn3jxi0fi21gzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123608</id>
    <revision>
      <id>287829</id>
      <parentid>287011</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="hd9fud451d0kaoq9od2ov2nkhktpikz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} III.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(У гэты час Анэля і Зося паглядаюць і з за дрэў, з левага боку і раптам Анэля ідзе да бабулькі ў прыскочку і Зося так сама ідзець у бок, гдзе стаіць
мальбэрт, бярэць палітру, пэндзэль і мажыць ей па малюнку разам з тым прыслухаўвецца да гутаркі Анэлі і бабулькі. Анэля і бабуля зусім не прымячаюць яе).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (да бабулі) Добры вечар, бабуля!

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (устрапянуўшыся у бок). Пэўна ізноў паненка якія-небудзь навіны нясець (да Анэлі ласкава) Добры вечар, паненочка (рукаюцца).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (аглядаючыся) Ці ня быў у Вас сёння наш студэнт-рэпэцітар. Яму трэба даваць лекцыі дзеткам, а ён, як выйшаў з ружжом зраньня, дык вось да вечара не дачэкацца.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (махая рукой). А не, любая, ён-жа да нас не заходзіць (з цікавасьцью), А ў чым-жа справа?

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (прыплюшчывая вочы). Ці ёсць-жа ў хаце Ваша Ірэна?

{{gap|2.5em}}'''Агата''' Няма. Яна зараз пабегла на жніўье за матчыхай, якая да гэтага часу ня вярнулася з поля.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (ківая Агаце пальцам пад нос) Ці усё ты ім паверыла, бабулька? Ірэна з матчыхай у згаворы робяць
за адно. Вось і зараз відаць Ірэна пабегла на спатканьне да Кастуся, а Марыня Ваша круціць хвастом і зубы скаліць на пожні з паліцэйскім Кухарэнко (прыплюшчывая вочы) Я усё дагледзяла і ўсё ведаю пра іх…

{{gap|2.5em}}'''Зося''' (у гэты час паварачываецца у бок Анэлі і няпрыкметна махае на яе кулаком і качаець галавой, а потам узноў малюе).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (хватаецца за галаву) Ай, ай, ай, якія раздуронкі! У мяне ў галове, як у млыне шуміць ад гэтакіх навін, (раптам устрапянушыся і сашчапіушы
рукі) Ах ты, Божухна мой, і пра кісель забылася за гутаркай, мажліва зусім пераварыўся (бяжыць у хату) ай, ай, ай…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (убачыўшы, што Зося малюе, падбягаець да яе, вырывае палітру і бьець Зосю па руцэ) Што ты тут робіш? Увесь малюнак папсавала (бярэць мальбэрт і пераносіць яго за дрэвы і кажа да Зосі) Ірэна узноў будзець ведаць, што я тут з табой была.

{{gap|2.5em}}'''Зося''' (трэць пабітую руку і са злосьцю да Анэлі) Ну і ніхай ведаець… Я усё роўна раскажу свайму&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hd9fud451d0kaoq9od2ov2nkhktpikz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123612</id>
    <revision>
      <id>287862</id>
      <parentid>287014</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="k1ffnzco9yclzyycctetarmierx9vc0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;бацке аб тым, што вы сюды бегаеце, каб плёткі рабіць на пана Кастуся і на Ірэну, якія вам нічаго благога ня робяць… Яны такія маладыя і прыгожыя, а Вы…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (падбегае да Зосі і хватае яе за вуха) Маўчы ляпэй, а то ўсе вушы табе адзяру.

{{gap|2.5em}}'''Зося''' (вырываецца ад Анэлі і хліпаючы, бяжыць за дрэвы).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (узварушана) Трэба і мне уцякаць, пакуль ня позна, а то пападзець на гарехі ад Міколы Ігнатавіча за тое, што і дзяцей і гаспадарку усю пакінула
(бяжыць за дрэвы).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IV.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}'''{{абмылка|Марыня|Марыля}}''' (пяець за сцэнай усё бліжэй і бліжэй падходзіць. На ей апранута беларуская вопратка і яна ідзець з сярпом і пяе):
{|style=&quot;margin:auto; margin-bottom:1em&quot;
|„Ды ужо сонейка за лес каціцца&lt;/br&gt;Мне да матачкі у госьці хочацца.&lt;/br&gt;Дзе мяне мама будзе спатыкаці,&lt;/br&gt;Чым мяне мама будзе частаваць?&lt;/br&gt;Частуе мама мёдам да віном&lt;/br&gt;Якава-ж табе за чужым сталом?&lt;/br&gt;Ці ела, мама, рэдзьку с палыном&lt;/br&gt;Такаво-ж і мне за чужым сталом…
|}

{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} V.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (выбегая з хаты і убачыўшы жонку, хапаець яе за руку і круціць наўкола сябе). Што-ж гэта ты, мая маладая жоначка, узяла моду кожны дзень кудысь-та з хаты прападаць, што-ж я табе відаць ня міл ужо, можа знайшла маладзейшага? Адказывай, а не-то я табе ўсе косы павыцягаю (хватаець Марыню за валасы).

{{gap|2.5em}}'''{{абмылка|Марыня|Марыля}}''' (увесь час адбіваецца і крычыць ад болі) Адчапіся ты ад мяне… Ай, ай, ай (вырываецца і бегае наўкол стала).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (адвязаўшы паяс бегае за ей з заду і хоча сьцябануць паясом).

{{gap|2.5em}}'''{{абмылка|Марыня|Марыля}}''' (уцякае у хату).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (адхуківаецца). Аж замарыуся ваюючы з бабай… (выціраець рукавам пот з твару). Вядома не под сілу старому з маладой важдацца.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1ffnzco9yclzyycctetarmierx9vc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123614</id>
    <revision>
      <id>287830</id>
      <parentid>287052</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="jkkess55bzozkknkt3xi0oyc2jobbf0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(Выходзіць з хаты Агата і ставіць на стол міскі, кладзець лыжкі і ставіць некалькі шклянак і раптам да сына). Вось, сынок, зажыў маладую жонку, а цяпер і пацяшайся…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (3 сэрцам стукае кулаком аб стол). Маўчы, матка, гэта ўжо мая справа…

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (усё раскладае на столе) Пэўна, што твая справа, але баліць маё сэрца па табе. Распусьціў ты жонку, патрэбна ня так яе трымаць, як ты. Распушчаеш ты і дачку і ня будзе з яе нічога добрага, калі не аддасі яе хутка за пана Зарэмбу замуж. Зломіць яна сабе галаву з гэтым студэнтам.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (Задумаўшыся, чэша галаву) Я і сам аб гэтым думаю, ды гадаю, каб хутчэй запіць нам Ірэну з панам Зарэмбай, а то маладое піва да дабра не
давядзе.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' Ну, вось і добра што там адкладываць на доўгі час. Трэба сьпяшацца…
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VII.}}&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;(Раздаецца за сцэнай сьпеў жней).&lt;/center&gt;
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Ці усе лугі пакошаны,&lt;/br&gt;Ці усе сенажаці?&lt;/br&gt;Пытаецца сын у мацері,&lt;/br&gt;Ды каторую узяці…&lt;/br&gt;Ці тую багатую,&lt;/br&gt;Якая хораша ходзіць,&lt;/br&gt;Ці тую бедную&lt;/br&gt;Якая усё зробіць?
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да маткі) Нясі, матка, крупнік на стол, ды гані з хаты Марыню, каб йшла сустракаць жней.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (бяжыць у хату).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ага, ага…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (ідзець к жнеям на сустрэчу).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VIII.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Уваходзяць на сцэну жнеі з песьняй. Усе апрануты у беларускія вопраткі з павязкамі на галаве і з сярпамі. Уперадзі ідзе адна жнея з вянком з васількоў. Убачыўшы гаспадара ўсе крычаць:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jkkess55bzozkknkt3xi0oyc2jobbf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287831</id>
      <parentid>287830</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="n63eylfdscevqulk76to7vub4nhzqnb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(Выходзіць з хаты Агата і ставіць на стол міскі, кладзець лыжкі і ставіць некалькі шклянак і раптам да сына). Вось, сынок, зажыў маладую жонку, а цяпер і пацяшайся…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (3 сэрцам стукае кулаком аб стол). Маўчы, матка, гэта ўжо мая справа…

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (усё раскладае на столе) Пэўна, што твая справа, але баліць маё сэрца па табе. Распусьціў ты жонку, патрэбна ня так яе трымаць, як ты. Распушчаеш ты і дачку і ня будзе з яе нічога добрага, калі не аддасі яе хутка за пана Зарэмбу замуж. Зломіць яна сабе галаву з гэтым студэнтам.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (Задумаўшыся, чэша галаву) Я і сам аб гэтым думаю, ды гадаю, каб хутчэй запіць нам Ірэну з панам Зарэмбай, а то маладое піва да дабра не
давядзе.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' Ну, вось і добра што там адкладываць на доўгі час. Трэба сьпяшацца…
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;(Раздаецца за сцэнай сьпеў жней).&lt;/center&gt;
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Ці усе лугі пакошаны,&lt;/br&gt;Ці усе сенажаці?&lt;/br&gt;Пытаецца сын у мацері,&lt;/br&gt;Ды каторую узяці…&lt;/br&gt;Ці тую багатую,&lt;/br&gt;Якая хораша ходзіць,&lt;/br&gt;Ці тую бедную&lt;/br&gt;Якая усё зробіць?
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да маткі) Нясі, матка, крупнік на стол, ды гані з хаты Марыню, каб йшла сустракаць жней.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (бяжыць у хату).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ага, ага…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (ідзець к жнеям на сустрэчу).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VIII.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Уваходзяць на сцэну жнеі з песьняй. Усе апрануты у беларускія вопраткі з павязкамі на галаве і з сярпамі. Уперадзі ідзе адна жнея з вянком з васількоў. Убачыўшы гаспадара ўсе крычаць:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n63eylfdscevqulk76to7vub4nhzqnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287832</id>
      <parentid>287831</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3476" sha1="t6brk76w5009yg52hppxmau4xqsgpes" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(Выходзіць з хаты Агата і ставіць на стол міскі, кладзець лыжкі і ставіць некалькі шклянак і раптам да сына). Вось, сынок, зажыў маладую жонку, а цяпер і пацяшайся…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (3 сэрцам стукае кулаком аб стол). Маўчы, матка, гэта ўжо мая справа…

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (усё раскладае на столе) Пэўна, што твая справа, але баліць маё сэрца па табе. Распусьціў ты жонку, патрэбна ня так яе трымаць, як ты. Распушчаеш ты і дачку і ня будзе з яе нічога добрага, калі не аддасі яе хутка за пана Зарэмбу замуж. Зломіць яна сабе галаву з гэтым студэнтам.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (Задумаўшыся, чэша галаву) Я і сам аб гэтым думаю, ды гадаю, каб хутчэй запіць нам Ірэну з панам Зарэмбай, а то маладое піва да дабра не
давядзе.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' Ну, вось і добра што там адкладываць на доўгі час. Трэба сьпяшацца…
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;(Раздаецца за сцэнай сьпеў жней).&lt;/center&gt;
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Ці усе лугі пакошаны,&lt;/br&gt;Ці усе сенажаці?&lt;/br&gt;Пытаецца сын у мацері,&lt;/br&gt;Ды каторую узяці…&lt;/br&gt;Ці тую багатую,&lt;/br&gt;Якая хораша ходзіць,&lt;/br&gt;Ці тую бедную&lt;/br&gt;Якая усё зробіць?
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да маткі) Нясі, матка, крупнік на стол, ды гані з хаты Марыню, каб йшла сустракаць жней.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (бяжыць у хату).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ага, ага…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (ідзець к жнеям на сустрэчу).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VIII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Уваходзяць на сцэну жнеі з песьняй. Усе апрануты у беларускія вопраткі з павязкамі на галаве і з сярпамі. Уперадзі ідзе адна жнея з вянком з васількоў. Убачыўшы гаспадара ўсе крычаць:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t6brk76w5009yg52hppxmau4xqsgpes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287861</id>
      <parentid>287832</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="95qtso62df8cnv1ittx6tr5tnj4cb1o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(Выходзіць з хаты Агата і ставіць на стол міскі, кладзець лыжкі і ставіць некалькі шклянак і раптам да сына). Вось, сынок, зажыў маладую жонку, а цяпер і пацяшайся…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (3 сэрцам стукае кулаком аб стол). Маўчы, матка, гэта ўжо мая справа…

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (усё раскладае на столе) Пэўна, што твая справа, але баліць маё сэрца па табе. Распусьціў ты жонку, патрэбна ня так яе трымаць, як ты. Распушчаеш ты і дачку і ня будзе з яе нічога добрага, калі не аддасі яе хутка за пана Зарэмбу замуж. Зломіць яна сабе галаву з гэтым студэнтам.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (Задумаўшыся, чэша галаву) Я і сам аб гэтым думаю, ды гадаю, каб хутчэй запіць нам Ірэну з панам Зарэмбай, а то маладое піва да дабра не
давядзе.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' Ну, вось і добра што там адкладываць на доўгі час. Трэба сьпяшацца…
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;(Раздаецца за сцэнай сьпеў жней).&lt;/center&gt;
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Ці усе лугі пакошаны,&lt;/br&gt;Ці усе сенажаці?&lt;/br&gt;Пытаецца сын у мацері,&lt;/br&gt;Ды каторую узяці…&lt;/br&gt;Ці тую багатую,&lt;/br&gt;Якая хораша ходзіць,&lt;/br&gt;Ці тую бедную&lt;/br&gt;Якая усё зробіць?
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да маткі) Нясі, матка, крупнік на стол, ды гані з хаты Марыню, каб йшла сустракаць жней.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (бяжыць у хату).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ага, ага…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (ідзець к жнеям на сустрэчу).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VIII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Уваходзяць на сцэну жнеі з песьняй. Усе апрануты у беларускія вопраткі з павязкамі на галаве і з сярпамі. Уперадзі ідзе адна жнея з вянком з васількоў. Убачыўшы гаспадара ўсе крычаць:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95qtso62df8cnv1ittx6tr5tnj4cb1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123615</id>
    <revision>
      <id>287833</id>
      <parentid>287054</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="9t3drs8ivh1dmdnhsrqkm66yl814c5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''„Добры вечар, гаспадар, вітаем з дажынкамі!

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' кланяецца і кажа: Дзякую, дзякую.

{{gap|2.5em}}'''Жнея''' (якая шла з вянком кажа, ці пяе гаспадару):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„А мы скончылі на полі дажон,&lt;/br&gt;А нажалі мы тысячу капён&lt;/br&gt;Выхадзі, гаспадар, з бутэлькай&lt;/br&gt;Вынасі, гаспадыня, сыр са хлебушкай&lt;/br&gt;Прамачы, гаспадар, нашы горлышкі,&lt;/br&gt;Палячы, гаспадынюшка, сяродушкі“.
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (ласкава і ветліва да жней:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Ды з густымі снапамі,&lt;/br&gt;Ды з шчастымі капамі&lt;/br&gt;Прашу у маю хатку!&lt;/br&gt;У маей хатцы ўсё у парадку;&lt;/br&gt;Сталы накрыты, кубкі крупніка наліты&lt;/br&gt;Мае абрусы бялёвыя,&lt;/br&gt;Мае кубкі залатыя&lt;/br&gt;Віном-мёдам налітыя!
|}
&lt;center&gt;(Паказывае рукой на стол).&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзяўчаты''': Дзякуемо, дзякуемо (усе прыбліжаюцца к сталу).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IX.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''{{абмылка|Марыня|Марыля}}''' (у гэты момант уваходзіць з пакою з куўшынам крупніку, які ставіць на стол і ідзе да жней).

{{gap|2.5em}}'''Жнея''', якая шла з вянком надзявае яго на галаву Марылі і кажа:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„У нас, маладзічка, сёньня вайна была:&lt;/br&gt;Мы поле зваявалі&lt;/br&gt;Жыта дажалі!&lt;/br&gt;
Зьмялі поле мяцёлкай,&lt;/br&gt;Прышлі да хаты вясёлкай!…&lt;/br&gt;І узкладаем на цябе вянок зярнавой…
|}
{{gap|2.5em}}'''Усе жнеі''' (весяла вітаюць Марылю): '''Вітаем, вітаем''', наша маладая гаспадыня з дажынкамі!

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Дзякую, дзякую, мае мілыя суседачкі за тое, што скончылі ў полі збожжа жаць, за тое, што вянком з каласкоў-кветак галаву маю пакрылі! А цяперака сядайце усе за стол, калі ласка.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да жней). Сядайце і забаўляйцеся, чым Бог паслаў.

{{gap|2.5em}}'''Жнеі'''. Дзякуемо (разсажываюцца і гудзяць).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9t3drs8ivh1dmdnhsrqkm66yl814c5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287860</id>
      <parentid>287833</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3333" sha1="gil2jxbxb7e6lryq9un3g2kdmvvh2lc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''„Добры вечар, гаспадар, вітаем з дажынкамі!

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' кланяецца і кажа: Дзякую, дзякую.

{{gap|2.5em}}'''Жнея''' (якая шла з вянком кажа, ці пяе гаспадару):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„А мы скончылі на полі дажон,&lt;/br&gt;А нажалі мы тысячу капён&lt;/br&gt;Выхадзі, гаспадар, з бутэлькай&lt;/br&gt;Вынасі, гаспадыня, сыр са хлебушкай&lt;/br&gt;Прамачы, гаспадар, нашы горлышкі,&lt;/br&gt;Палячы, гаспадынюшка, сяродушкі“.
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (ласкава і ветліва да жней:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Ды з густымі снапамі,&lt;/br&gt;Ды з шчастымі капамі&lt;/br&gt;Прашу у маю хатку!&lt;/br&gt;У маей хатцы ўсё у парадку;&lt;/br&gt;Сталы накрыты, кубкі крупніка наліты&lt;/br&gt;Мае абрусы бялёвыя,&lt;/br&gt;Мае кубкі залатыя&lt;/br&gt;Віном-мёдам налітыя!
|}
&lt;center&gt;(Паказывае рукой на стол).&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзяўчаты''': Дзякуемо, дзякуемо (усе прыбліжаюцца к сталу).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IX.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''{{абмылка|Марыня|Марыля}}''' (у гэты момант уваходзіць з пакою з куўшынам крупніку, які ставіць на стол і ідзе да жней).

{{gap|2.5em}}'''Жнея''', якая шла з вянком надзявае яго на галаву Марылі і кажа:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„У нас, маладзічка, сёньня вайна была:&lt;/br&gt;Мы поле зваявалі&lt;/br&gt;Жыта дажалі!&lt;/br&gt;
Зьмялі поле мяцёлкай,&lt;/br&gt;Прышлі да хаты вясёлкай!…&lt;/br&gt;І узкладаем на цябе вянок зярнавой…
|}
{{gap|2.5em}}'''Усе жнеі''' (весяла вітаюць Марылю): '''Вітаем, вітаем''', наша маладая гаспадыня з дажынкамі!

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Дзякую, дзякую, мае мілыя суседачкі за тое, што скончылі ў полі збожжа жаць, за тое, што вянком з каласкоў-кветак галаву маю пакрылі! А цяперака сядайце усе за стол, калі ласка.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да жней). Сядайце і забаўляйцеся, чым Бог паслаў.

{{gap|2.5em}}'''Жнеі'''. Дзякуемо (разсажываюцца і гудзяць).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gil2jxbxb7e6lryq9un3g2kdmvvh2lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123616</id>
    <revision>
      <id>287859</id>
      <parentid>287057</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="1zmliejpjpxntie39s40ffiemmwwjfd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} X.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Агата''' нясе з хаты міску з кісялём і ставіць яе на стол.

{{gap|2.5em}}'''Жнеі''' (яе вітаюць). Добры вечар, бабулька, з дажынкамі Вас.

{{gap|2.5em}}'''Агата'''. Дзякую. Ежце, любыя госьцікі!

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (разьліваець крупнік па шклянкам).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' і '''Марыля''' (разьліваюць кісель).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (падымае шклянку). Ну, бывайце ўсе здаравенькі. Дужа дзякую Вам за Вашу цяжкую працу. Хай-жа і Вам на вашых палетках Бог ураджай дасьць
сабраць, каб усе мы і сыты, і здаровы былі!..

{{gap|2.5em}}'''Адна жнея''' (падымае шклянку). {{разьбіўка|За здароўе нашага гаспадара}}! Памажы нам Божа, каб і на
будачае лета дачакацца добрага ураджаю…

{{gap|2.5em}}'''Усе''' (пьюць, ядуць і гаманяць паміж сябе).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (з-за дрэваў выходзіць).

{{gap|2.5em}}'''Усе жнеі''' (убачыўшы яе на перабой крычаць): Паненачка Ірэначка, за твае здароўе.

{{gap|2.5em}}'''Жнея''', якая ішла з вянком, кажа да Ірэны: Каб нам давялося хутка паскакаць на тваім вясельлі.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (падыходзіць к сталу і бярэць шклянку). Дзякую за пажаданьне, але доўга Вам прыдзецца яшчэ чакаць гэтага вясельля (пье крупнік).

{{gap|2.5em}}'''Жнеі'''. Чаму-ж так?

{{gap|2.5em}}'''Каліна'''. Ну, гэта пабачым можа і ня доўга…

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Ляпей ежце, чым аб вясельлі гутарыць.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да Марылі з сэрцам). Не твая гэта справа, а бацькіна.

&lt;center&gt;(За сцэнай пяець Зарэмба).&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Жнеі''' (раптам) Хто-ж гэта?

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (прыслухоўваючыся). Гэта пэўна пан Зарэмба да нас йдзе (ідзець на сустрэчу).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (пяець):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Мне ня спіцца, не ляжыцца&lt;/br&gt;І сон мяне не бярэць,&lt;/br&gt;Пайшоў-бы я да дзяўчыны&lt;/br&gt;Сам ня знаю, гдзе жыве“.
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1zmliejpjpxntie39s40ffiemmwwjfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123619</id>
    <revision>
      <id>287858</id>
      <parentid>287058</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="llm9gqg8b3bga8nbcbxwqyf7wbrpvq9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (падыходзіць к дзьвюм дзяўчатам і хоча сесьць між імі). Вось я тут, вось я тут сяду каля прыгожанькіх дзяўчат.

{{gap|2.5em}}'''Абедзве дзяўчыны''' (паднімаюць піск, візг і ўцякаюць за дрэвы з крыкам). Не, не сядайце з другімі… (Жнеі хахочуць).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (злуецца на дзяўчат). Вось, дурныя дзеўкі, чураюцца панскай ласкі!..

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да Зарэмбы). Кінь ты іх, панове, і ляпей сядай адведаць нашага дажыначнага крупніку.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XIII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ірэна і Марыля''' (ідуць з хаты к госьцям).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (убачыўшы Ірэну кідаець дзяўчат і падходзіць к ей, працягіваючы руку). Ягадзінка мая чырвоная, птушачка-зязюлечка, куды-ж ты гэта схавалася?

{{gap|2.5em}}'''Жнеі''' (сьмяюцца, а тыя, што за дрэвамі, паказываюць Зарэмбе нос).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да Ірэны). Кланяйся пану ў пояс.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (Агаце). Не чапайце вы яе.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да Марылі). Маўчы, дурная баба!

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (да Зарэмбы). Што гэта вы пыхціце, як паравоз?

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (бярець Ірэну пад ручку вядзець за стол). Гэта я серцам успламяніўся, убачыўшы Вас, за тое так і пыхчу.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (падыходзіць к дзяўчатам, якія за дрэвамі).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да Зарэмбы). Сядайце, пане, абжыначны крупнік піць. Вельмі добры зварыўся.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (круціцца каля стала).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''. Што мне дажыначны. Ляпей вясельны навары.

{{gap|2.5em}}'''Каліна'''. І гэта будзе не за гарамі, вязі толькі сватоў, панове!…

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (да жней). Што тут са старымі сядзець! Пойдзем ляпей весяліцца (бяре жнеяў за рукі).

{{gap|2.5em}}'''Усе жнеі''' (ускаківаюць з-за стала і крычаць гаспадарам). Дзякуем за вячеру.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (ім). Німа за што.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (да Ірэны). Куды-ж вы, птушачка ад мяне уцякаеце?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>llm9gqg8b3bga8nbcbxwqyf7wbrpvq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123620</id>
    <revision>
      <id>287857</id>
      <parentid>287062</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="lb2bvbfvcl0e4jjy7q025amenrboend" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (нічога яму не адказывае і гаворыць з дзяўчатамі).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да Зарэмбы). Не глядзіце на яе, яснавяльможны пане, (кланяецца у пояс) бо яшче маладая і
сароміцца Вашай міласьці.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''. Молада-зелена, (махае рукой) нічога прыручым салодкімі падарункамі.

{{gap|2.5em}}'''Каліна'''. Вядома сьцерпіцца-зьлюбіцца… І маю Марыльку так сама сілай за мяне замуж выдалі, а цяпер, як шоўкавенькая…

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''(да Каліны і Агаты). Хутчэй рабіце запоіны, а то кепская будзе справа…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (зьдзіўлена). А што-ж такое?

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (частуе крупнікам Зарэмбу).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (п’е крупнік). Гэты малакасос штудэнт муціць усю вясковую моладзь, а у тым разе Ірэну (б’е сябе у грудзі кулаком). Я ўсе высілкі зроблю к таму, каб яго заарэштаваць і гэта мне лёгка зрабіць, як былому прыставу. Толькі гукнуць мне і ўсе на цыпачкі стануць перад маей сілай. І вам усім кепска прыдзецца, калі ня выдасьце за мяне Ірэну. Усіх Вас у турьму зацісну разам з штудэнтам-Кастусём.

{{gap|2.5em}}'''Жнеі''' (паказываюць на Зарэмбу пальцамі і хахочуць)…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (знервавана пацірае рукі). Дык ты-ж, пане, ня гневайся. Мы усё зробім, што магчыма. Вось вязі сватоў, дык мы хоць заутра запоіны зробім.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (трасецца ўся, як у ліхарадцы). Мы-ж усё для тваей міласьці, яснавяльможны пане, (кланяецца ў пояс). Мы-ж усё зробім, толькі ня гневайся на нас.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (з гонарам). Ну, глядзеце, а то кепска ўсім прыдзецца — усіх зацісну ў кулак.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XIV.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Жнеі''' (крычаць). Прасьпяваем што небудзь. Карагоды, давайце карагоды вадзіць (ідуць на сцэну і састаўляюць карагод)

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (пяець у карагодзе, а ўсе ей падпяваюць):&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lb2bvbfvcl0e4jjy7q025amenrboend</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123621</id>
    <revision>
      <id>287856</id>
      <parentid>287060</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="327t3cdpdjarq7qt5y82eol5dx79gpu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Ой доля, мая доля:&lt;/br&gt;Пайшла замуж за старога,&lt;/br&gt;Ой лі, ой лю-лі,&lt;/br&gt;Пайшла замуж за старога.&lt;/br&gt; Пайшла замуж за старога,&lt;/br&gt; Захацелась пагуляці&lt;/br&gt;
Ой лі, ой лю-лі,&lt;/br&gt;Захацелась пагуляці.&lt;/br&gt;
Захацелась пагуляці,&lt;/br&gt;Стары кажа: сядзі ў хаце,&lt;/br&gt;Ой лі, ой лю-лі,&lt;/br&gt;Стары кажа сядзі ў хаце.&lt;/br&gt;
Ой доля, така доля,&lt;/br&gt;З старым мужам жыць няволя,&lt;/br&gt;Ой лі, ой лю-лі.&lt;/br&gt;З старым мужам жыць няволя“&lt;/br&gt;&lt;center&gt;(скача).&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна, Зарэмба і Агата''' (увесь час гавораць паміж сябе ў поў голаса).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (услухаўшыся ў песьню, кажа). Гэта яна для нас з табой, Язэп, пяець такую песьню.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (чэша затылак).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (з серцам). Дура баба, біць яе некаму (ідзець на кухню).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да дзяўчат і маладзіц). Пасьпявайце што небудзь весялейшае і нас з панам Зарэмбам вазьмеце
ў свой карагод!

{{gap|2.5em}}'''Дзяўчаты і маладзіцы''' (падбягаюць да Зарэмбы і Каліны і цягнуць у свой карагод).

{{gap|2.5em}}'''Адна маладзіца''' (крычыць): „Семь дзён малаціла“.

{{gap|2.5em}}'''Дзяўчаты''' (крычаць). Ірэну ў кола.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (выходзіць ў кола і пачынае з першага Зарэмбы усіх круціць і пяець).

{{gap|2.5em}}'''Усе''' (ей падпяваюць):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Семь дзён малаціла,&lt;/br&gt;Шастак зарабіла&lt;/br&gt;Сама сабе дзівавала,&lt;/br&gt;Што так мала зарабляла“
|}
&lt;center&gt;(Плёскаюць у далоні і ўсе скачуць і пяюць).&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Заслона}}.&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>327t3cdpdjarq7qt5y82eol5dx79gpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123653</id>
    <revision>
      <id>287834</id>
      <parentid>287064</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4168" sha1="dbcne1mmla151dfdu6h7j0o92dcn1x3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ДЗЕЯ}} II.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Лес. Летні ясны дзень. Некалькі хвілін сцэна пустая і чутна, як нехта „аўкаець“ здалёку. Потым на палянку выходзіць з-за дрэваў Кастусь (прыгожы хлапец) з паляўнічай торбачкай і стрэльбай цераз плечы, на галаве студэнчаская шапка.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} I.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (зьнімаець торбачку і стрэльбу, кладзець іх пад дрэвы, пасьвістываець, абглядаецца, качаець галавой і раптам глядзіць на гадзіннік, які на руце i прыкладаець яго да вуха). Што-б гэта значыла, што Ірэна да гэтай пары ня прышла?? (з парухай). Ці ня здарылася што благое? (садзіцца на пень). Муцяць яе гэтыя старыя, цёмныя людзі і губяць маладое жыцьцё! (задумаўшыся). Гэта родная для мяне душа, якая адна разумеець мяне ў хвіліны цяжкага суму і жыцьцёвай барацьбы (прыкладае руку к грудзём). Я усё аддаў-бы, каб вырваць маю каханую з гэтай дрыгвы. Ніхто яе тут ня можа зразумець, а яна уся сваей маладой душой імкнецца кудысь-то ў нявядомую даль, да чагось-то лепшага, прыгажейшага… (Бярэцца за галаву). Што рабіць, гдзе шукаць выхаду? Каб бацькі нас зразумелі-б, дык добра-б было… (Ускаківае і ходзіць па сцэне і раптам весела). Павязу Ірэну к сваім бацьком, мяжа тут сама пад бокам, а там будзь, што будзець… У кавалку хлеба нам не адмовяць, а там шырокі шлях
перад намі. Галава ёсьць на плячох, рукі моцныя. (Махае весела рукой). Эх!… не прападзём!…

{{gap|2.5em}}(У лясу раздаецца песьня:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Ой ты, Косьцік, міленькі,&lt;/br&gt;А ці любіш ты мяне?&lt;/br&gt;Каб ты ведаў, як сумую&lt;/br&gt;Я малода па табе“…
|}
{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' успалохаўшыся, хоча надзець на сябе стрэльбу і торбочку). Ці ня гэтая старая дзева узноў сюды ідзець?
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} II.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}З-за дзярэў выходзіць з песьняю панна Анэля. Яна мае вельмі сьмешны воблік: на галаве завязана істужка. Спадніца апранута даўгая і на таліі завязана чырваная істужка. Увесь {{абмылка|твер|твар}} намалеван і бровы подмазаны вуглем).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dbcne1mmla151dfdu6h7j0o92dcn1x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287855</id>
      <parentid>287834</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4138" sha1="9f6q1yhlhbu28na2lca9yigpfa8mdc6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ДЗЕЯ}} II.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Лес. Летні ясны дзень. Некалькі хвілін сцэна пустая і чутна, як нехта „аўкаець“ здалёку. Потым на палянку выходзіць з-за дрэваў Кастусь (прыгожы хлапец) з паляўнічай торбачкай і стрэльбай цераз плечы, на галаве студэнчаская шапка.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} I.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (зьнімаець торбачку і стрэльбу, кладзець іх пад дрэвы, пасьвістываець, абглядаецца, качаець галавой і раптам глядзіць на гадзіннік, які на руце i прыкладаець яго да вуха). Што-б гэта значыла, што Ірэна да гэтай пары ня прышла?? (з парухай). Ці ня здарылася што благое? (садзіцца на пень). Муцяць яе гэтыя старыя, цёмныя людзі і губяць маладое жыцьцё! (задумаўшыся). Гэта родная для мяне душа, якая адна разумеець мяне ў хвіліны цяжкага суму і жыцьцёвай барацьбы (прыкладае руку к грудзём). Я усё аддаў-бы, каб вырваць маю каханую з гэтай дрыгвы. Ніхто яе тут ня можа зразумець, а яна уся сваей маладой душой імкнецца кудысь-то ў нявядомую даль, да чагось-то лепшага, прыгажейшага… (Бярэцца за галаву). Што рабіць, гдзе шукаць выхаду? Каб бацькі нас зразумелі-б, дык добра-б было… (Ускаківае і ходзіць па сцэне і раптам весела). Павязу Ірэну к сваім бацьком, мяжа тут сама пад бокам, а там будзь, што будзець… У кавалку хлеба нам не адмовяць, а там шырокі шлях
перад намі. Галава ёсьць на плячох, рукі моцныя. (Махае весела рукой). Эх!… не прападзём!…

{{gap|2.5em}}(У лясу раздаецца песьня:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Ой ты, Косьцік, міленькі,&lt;/br&gt;А ці любіш ты мяне?&lt;/br&gt;Каб ты ведаў, як сумую&lt;/br&gt;Я малода па табе“…
|}
{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' успалохаўшыся, хоча надзець на сябе стрэльбу і торбочку). Ці ня гэтая старая дзева узноў сюды ідзець?
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} II.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}З-за дзярэў выходзіць з песьняю панна Анэля. Яна мае вельмі сьмешны воблік: на галаве завязана істужка. Спадніца апранута даўгая і на таліі завязана чырваная істужка. Увесь {{абмылка|твер|твар}} намалеван і бровы подмазаны вуглем).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9f6q1yhlhbu28na2lca9yigpfa8mdc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123660</id>
    <revision>
      <id>287837</id>
      <parentid>286696</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="0cbi6rhpy80nvw4i4hab7pojvvibs59" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Панна Анэля''' (ідзець карэжліва, у прыскочку і з ласкай падходзіць да Кастуся). Ці Вы тут адны, пан Кастусь? (Падкатываець вочы).

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (надзявае торбачку і незадаволена). Не, ні адзін, а з птушкамі, (глядзіць у гару) зараз пайду
далей…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (падыходзіць да яго блізка і бярэ за руку). Ай не, міленькі, пачакайце хвілінку (з істомай накланяя галаву). Я так змаркатнела бяз Вас… і кветачак Вам прынясла. (Прыкалывае яму кветкі на кашулю).

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (незадаволена) Непатрэбна было, бо тут кветак і бяз Вас хапаець даволі…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (карэжліва). Дык гэта-ж ад мяне…

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (хоча ісьці і бярэцца за стрэльбу).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (хватае яго за руку). А не, не, я ня пушчу Вас: вось сядзем тут (паказываець на пень).

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (стараецца высвабадзіць ад яе руку). Я ня маю часу, панна Анэля. Зараз пайду далей птушак
страляць (у бок). Ахці ліханька, прычапілася старая…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (ня адпушчая яго рукі з баламуцтвам і карэжлівасьцью папраўляе валасы). Я толькі два слоўкі Вам скажу.

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (паціская плячамі). Ну, кажыце хутчэй, бо я ня маю часу. У чым справа?

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (сарамліва апушчая вочы)). Ці Вы ня бачыце пан Кастусь, як я… Вас… цябе (у бок) ня ведаю, што кажу… як я па Вас сумую міленькі…

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (устаець і паціскае плячамі). Гэта гутарка ні к чаму не прывядзе, бо вы такая прыгожая і такая
пекная, што нашы шляхі разыходзяцца ў розныя бакі… А таму бывайце здаровы (уходзіць).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (бяжыць за ім і пяець: „Ты яшчэ ня умееш кахаць, а я кохам цябе так шалёна“… (прыкладаець руку да сэрца і вяртаецца на сцену незадаволенная).
Не зразумеў мяне дурны хлопец (уздыхаець), а я так чахну, вяну па ім… Сёньня і гаспадарку ўсю кінула і пабегла за ім у дагонку ў лес, а гаспадару Міколе Ігнатавічу сказала, што у касьцёл пайду. Думала, што астаўшыся з ім адна адкрыю яму ўсю сваю душу… а ён і тут ад мяне ўцёк (ківаець галавой). Усё ён бегаець за гэтай Ірэнай ды цэлые дні займаецца з Міколы Ігнатавіча дзяцьмі, а на мяне і не глядзіць, (каражліва) бо німа часу… (сумна ківаець галавой і плачыць). Няўжош мяне ніхто не палюбіць на сьвеце? (пауза).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0cbi6rhpy80nvw4i4hab7pojvvibs59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123661</id>
    <revision>
      <id>287835</id>
      <parentid>287065</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4060" sha1="ku93akg6bklfka88ldja5yhptpage02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}Хоць-бы пузаты Зарэмба пасватаўся да мяне. Ён-жа так часта заходзіць да Міколы Ігнатавіча. Чым-жа я яму ні пара? (задумываецца і качаець галавой). Ды хоць-бы сам гаспадар Макарэнка на мне ажаніўся… Ён-жа ўдавец і гаспадарства я яго вяду і дзяцей гадую. А мне ўсе роўна за каго запаўсьці замуж, каб
толькі старой дзевай ні застацца. (Уздыхаець і потым з жарам). Не, не, усе яны старыя хрычы і ляпей за Кастуся нікога німа. Ён самы маладзейшы і самы прыгажэйшы… (з жарам). Запяю яму песьню, а можа ён пачуець і прыдзе (пяець): „Ты яшчэ ня умеешь кахаць, а я кохам цябе так шалёна“… (Прыціскаець рукі да сэрца).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} III.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(У апошнія хвіліны, калі пяець Анэля, у лес уваходзіць Зарэмба і на хвіліну прытуляецца і прыслухіваецца, а потам пачынаець хахатаць).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (выцірае пот з твару, выходзіць з-за дрэва і хахоча): Ха, ха, ха (ня можа стрымацца ад сьмеху).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся, карэжліва). Ай, гэта вы, пан Зарэмба! (саромліва). Як вы мяне перапалохалі.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (падыходзіць да яе). Ага я, я… Ха, ха, ха, ха…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (зьдзіулена і карэжліва). Не разумею, чаго пану Зарэмбе так сьмешна (падкатываець вочы і ходзіць у прыскочку, папраўляючы валасы).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (ходзіць за ей ззаду). Як-жа ня сьмешна. Ха, ха, ха… Гэта вы так у касьцёле Богу моліцеся? У касьцёл пайшла, гаспадарства усё кінула, а сама тут фігелэ-мігелэ разводзіць з гэтым малакасосам-штудэнтам. Ха, ха, ха… Добра, добра скажу Міколе Ігнатавічу.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся хватаець яго за руку). Ай, не, не, ні кажыце, я-ж нічога… я зараз іду да касьцёлу (ідзець ад яго у бок).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''. Ня у той-жа бок, панна Анэля. Ха, ха, ха… Ды у касьцёле ўжо і шапкі разабралі, пакуль Вы тут расьпявалі: „Ты яшчэ ня умееш кахаць“…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (спахапілася і варочаецца назад да Зарэмбы). Я і Вам пасьпяваю гэту прыгожую песьню.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (садзіцца на пень і закурывае люльку). Валяйце, паслухаем.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (падбіраючы сукню, садзіцца каля Зарэмбы на траву і, падкаціўшы вочы ў гару, пачынаець з {{перанос пачатак|за|палам}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ku93akg6bklfka88ldja5yhptpage02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287836</id>
      <parentid>287835</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="7x8fjrdnu6nh8sp0fhdeta8wq698867" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Хоць-бы пузаты Зарэмба пасватаўся да мяне. Ён-жа так часта заходзіць да Міколы Ігнатавіча. Чым-жа я яму ні пара? (задумываецца і качаець галавой). Ды хоць-бы сам гаспадар Макарэнка на мне ажаніўся… Ён-жа ўдавец і гаспадарства я яго вяду і дзяцей гадую. А мне ўсе роўна за каго запаўсьці замуж, каб
толькі старой дзевай ні застацца. (Уздыхаець і потым з жарам). Не, не, усе яны старыя хрычы і ляпей за Кастуся нікога німа. Ён самы маладзейшы і самы прыгажэйшы… (з жарам). Запяю яму песьню, а можа ён пачуець і прыдзе (пяець): „Ты яшчэ ня умеешь кахаць, а я кохам цябе так шалёна“… (Прыціскаець рукі да сэрца).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} III.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(У апошнія хвіліны, калі пяець Анэля, у лес уваходзіць Зарэмба і на хвіліну прытуляецца і прыслухіваецца, а потам пачынаець хахатаць).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (выцірае пот з твару, выходзіць з-за дрэва і хахоча): Ха, ха, ха (ня можа стрымацца ад сьмеху).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся, карэжліва). Ай, гэта вы, пан Зарэмба! (саромліва). Як вы мяне перапалохалі.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (падыходзіць да яе). Ага я, я… Ха, ха, ха, ха…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (зьдзіулена і карэжліва). Не разумею, чаго пану Зарэмбе так сьмешна (падкатываець вочы і ходзіць у прыскочку, папраўляючы валасы).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (ходзіць за ей ззаду). Як-жа ня сьмешна. Ха, ха, ха… Гэта вы так у касьцёле Богу моліцеся? У касьцёл пайшла, гаспадарства усё кінула, а сама тут фігелэ-мігелэ разводзіць з гэтым малакасосам-штудэнтам. Ха, ха, ха… Добра, добра скажу Міколе Ігнатавічу.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся хватаець яго за руку). Ай, не, не, ні кажыце, я-ж нічога… я зараз іду да касьцёлу (ідзець ад яго у бок).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''. Ня у той-жа бок, панна Анэля. Ха, ха, ха… Ды у касьцёле ўжо і шапкі разабралі, пакуль Вы тут расьпявалі: „Ты яшчэ ня умееш кахаць“…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (спахапілася і варочаецца назад да Зарэмбы). Я і Вам пасьпяваю гэту прыгожую песьню.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (садзіцца на пень і закурывае люльку). Валяйце, паслухаем.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (падбіраючы сукню, садзіцца каля Зарэмбы на траву і, падкаціўшы вочы ў гару, пачынаець з {{перанос пачатак|за|палам}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7x8fjrdnu6nh8sp0fhdeta8wq698867</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287854</id>
      <parentid>287836</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="i7h44yhbaofb5yl3byseyo2uucqggyj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Хоць-бы пузаты Зарэмба пасватаўся да мяне. Ён-жа так часта заходзіць да Міколы Ігнатавіча. Чым-жа я яму ні пара? (задумываецца і качаець галавой). Ды хоць-бы сам гаспадар Макарэнка на мне ажаніўся… Ён-жа ўдавец і гаспадарства я яго вяду і дзяцей гадую. А мне ўсе роўна за каго запаўсьці замуж, каб
толькі старой дзевай ні застацца. (Уздыхаець і потым з жарам). Не, не, усе яны старыя хрычы і ляпей за Кастуся нікога німа. Ён самы маладзейшы і самы прыгажэйшы… (з жарам). Запяю яму песьню, а можа ён пачуець і прыдзе (пяець): „Ты яшчэ ня умеешь кахаць, а я кохам цябе так шалёна“… (Прыціскаець рукі да сэрца).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} III.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(У апошнія хвіліны, калі пяець Анэля, у лес уваходзіць Зарэмба і на хвіліну прытуляецца і прыслухіваецца, а потам пачынаець хахатаць).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (выцірае пот з твару, выходзіць з-за дрэва і хахоча): Ха, ха, ха (ня можа стрымацца ад сьмеху).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся, карэжліва). Ай, гэта вы, пан Зарэмба! (саромліва). Як вы мяне перапалохалі.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (падыходзіць да яе). Ага я, я… Ха, ха, ха, ха…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (зьдзіулена і карэжліва). Не разумею, чаго пану Зарэмбе так сьмешна (падкатываець вочы і ходзіць у прыскочку, папраўляючы валасы).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (ходзіць за ей ззаду). Як-жа ня сьмешна. Ха, ха, ха… Гэта вы так у касьцёле Богу моліцеся? У касьцёл пайшла, гаспадарства усё кінула, а сама тут фігелэ-мігелэ разводзіць з гэтым малакасосам-штудэнтам. Ха, ха, ха… Добра, добра скажу Міколе Ігнатавічу.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся хватаець яго за руку). Ай, не, не, ні кажыце, я-ж нічога… я зараз іду да касьцёлу (ідзець ад яго у бок).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''. Ня у той-жа бок, панна Анэля. Ха, ха, ха… Ды у касьцёле ўжо і шапкі разабралі, пакуль Вы тут расьпявалі: „Ты яшчэ ня умееш кахаць“…

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (спахапілася і варочаецца назад да Зарэмбы). Я і Вам пасьпяваю гэту прыгожую песьню.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (садзіцца на пень і закурывае люльку). Валяйце, паслухаем.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (падбіраючы сукню, садзіцца каля Зарэмбы на траву і, падкаціўшы вочы ў гару, пачынаець з {{перанос пачатак|за|палам}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7h44yhbaofb5yl3byseyo2uucqggyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123663</id>
    <revision>
      <id>287838</id>
      <parentid>287066</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3432" sha1="ft20n7q5scri5lssq3c6n6jw82dy7ts" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;люстерку, глядзіцца ў яго і карэжліва падправляець свой твар).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (круціцца за ей з-заду як верацяно і робіць розныя міны).

{{gap|2.5em}}'''Анэля'''. Ай, як нос пачырвонеў (вынімаець з панчохі пудру i перед люстэркам пачынаець пудрыць нос).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' сьмяючыся, прытопываець нагамі і пяець:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„У месяцы верасьні&lt;/br&gt;Выпала пароша,&lt;/br&gt;Дзед бабу палюбіў,&lt;/br&gt;Што баба хароша&lt;/br&gt;{{gap|3em}}(размахіваець рукамі ў бок Анэлі)&lt;/br&gt;I крывая, і сьляпая&lt;/br&gt;Яшчэ к таму злая&lt;/br&gt;І крычыць і вурчыць&lt;/br&gt;Проці дзеда не змаўчыць.&lt;/br&gt;Убярыся бабка у новае бельле&lt;/br&gt;Я-ж цябе павяду з сабой на вясельле…&lt;/br&gt;{{gap|3em}}(прыскакивае і пстрыкае пальцамі).
|}
{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (пачуўшы словы: „я-ж цябе павяду з сабой на вясельле“ кідаець мазацца, пачынаець прыскаківаць і Зарэмбе падпяваць:
&lt;center&gt;„Я-ж цябе павяду з сабой на вясельле“.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (убачыўшы яе твар хахочыць і кажа): Натта перасыпалі мукі на свой нос.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (спахапіўшыся і хватаючыся за нос). Ай, што Вы кажаце? (выціраець рукой з носа пудру).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (да Анелі). Пойдзем ляпей да Міколы Ігнатавіча, а то ў жываце ўжо арганы граюць (б’е сябе па жывату і раптам): Я Вас сёнека буду сватаць за Міколу Ігнатавіча. Вось будзе добрая пара (сьмяецца).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся з баламуцтвам і падкаціўшы вочы): Я ўжо падсватывалася да яго, ды нічога ня выйшла.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (з пачуцьцём): Чаму-ж так?

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (апушчаючы вочы). Не бярэ. (Устрапянуўшыся бярэ Зарэмбу за руку). А можа Вас ён і паслухаець (задумаўшыся). Хоць ён стары для мяне (махае рукой), але нічога, толькі-б замуж запаўзьці…

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''. Які там стары, паглядзеце на сябе (бярэ Анэлю пад ручку і вядзець яе па дарозе к дому).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (у бок). Няўжош я выглядаю такой старой? (Абое хаваюцца за дрэвамі).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ft20n7q5scri5lssq3c6n6jw82dy7ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287853</id>
      <parentid>287838</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3417" sha1="kz5ge0ii99myba3km276ch7tc8lzzji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;люстерку, глядзіцца ў яго і карэжліва падправляець свой твар).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (круціцца за ей з-заду як верацяно і робіць розныя міны).

{{gap|2.5em}}'''Анэля'''. Ай, як нос пачырвонеў (вынімаець з панчохі пудру i перед люстэркам пачынаець пудрыць нос).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' сьмяючыся, прытопываець нагамі і пяець:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„У месяцы верасьні&lt;/br&gt;Выпала пароша,&lt;/br&gt;Дзед бабу палюбіў,&lt;/br&gt;Што баба хароша&lt;/br&gt;{{gap|3em}}(размахіваець рукамі ў бок Анэлі)&lt;/br&gt;I крывая, і сьляпая&lt;/br&gt;Яшчэ к таму злая&lt;/br&gt;І крычыць і вурчыць&lt;/br&gt;Проці дзеда не змаўчыць.&lt;/br&gt;Убярыся бабка у новае бельле&lt;/br&gt;Я-ж цябе павяду з сабой на вясельле…&lt;/br&gt;{{gap|3em}}(прыскакивае і пстрыкае пальцамі).
|}
{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (пачуўшы словы: „я-ж цябе павяду з сабой на вясельле“ кідаець мазацца, пачынаець прыскаківаць і Зарэмбе падпяваць:
&lt;center&gt;„Я-ж цябе павяду з сабой на вясельле“.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (убачыўшы яе твар хахочыць і кажа): Натта перасыпалі мукі на свой нос.

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (спахапіўшыся і хватаючыся за нос). Ай, што Вы кажаце? (выціраець рукой з носа пудру).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (да Анелі). Пойдзем ляпей да Міколы Ігнатавіча, а то ў жываце ўжо арганы граюць (б’е сябе па жывату і раптам): Я Вас сёнека буду сватаць за Міколу Ігнатавіча. Вось будзе добрая пара (сьмяецца).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (устрапянуўшыся з баламуцтвам і падкаціўшы вочы): Я ўжо падсватывалася да яго, ды нічога ня выйшла.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (з пачуцьцём): Чаму-ж так?

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (апушчаючы вочы). Не бярэ. (Устрапянуўшыся бярэ Зарэмбу за руку). А можа Вас ён і паслухаець (задумаўшыся). Хоць ён стары для мяне (махае рукой), але нічога, толькі-б замуж запаўзьці…

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба'''. Які там стары, паглядзеце на сябе (бярэ Анэлю пад ручку і вядзець яе па дарозе к дому).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (у бок). Няўжош я выглядаю такой старой? (Абое хаваюцца за дрэвамі).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kz5ge0ii99myba3km276ch7tc8lzzji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123664</id>
    <revision>
      <id>287852</id>
      <parentid>287069</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="0xulwnemldm9ro0tlukdea5nvs6dqqt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IV.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Чутна здалёк „А-у, ау, а потым сьпеў: „О не кукуй, зязюленька, рана, ды не кажы, што ночанька мала. Я молада ужо ночаньку ня спала. Усё мілага з дарожанькі чакала“.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (усё прыбліжаючыся пяе і ўсходзіць на сцэну). Ах, як тут прыгожа (ставіць лукошак пад дрэва). Колькі тут кветачак і ягадак (ірве ягады і есьць іх). Чутна ў далі „А-у, а-у…

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (прыкладаець руку к вуснам і адгуківаецца) А-у, а-у (раптам). Пэўна Кастусь сюды ідзе. Схаваюся за древы і спалохаю яго (хаваецца).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} V.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (пяець у далі і ўсё прыбліжаецца):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„А як урадзілася шмат&lt;/br&gt;{{gap|2em}}ягод у бары,&lt;/br&gt;А як заблудзіла чырвона&lt;/br&gt;{{gap|2em}}дзяўчына у лясу…&lt;/br&gt;А як я кахаю тую&lt;/br&gt;{{gap|2em}}дзяўчыну ўсёй душой…&lt;/br&gt;А як я чакаю сваю&lt;/br&gt;{{gap|2em}}Ірэнку да сябе…
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (у гэту хвіліну падкрадаецца з-за дрэў к Кастусю і закрываець яму вочы рукамі).

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (успалоханна і раптам абхаплівае яе). Ах, як ты мяне пераполохала, мая жартаўніца, (цалуець яе ў лоб). Я ўжо быў згубіўшы надзею, што ўбачу цябе сёньня.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (прыхінуўшыся да яго). А я ледзь вырвалася, мой міленькі, да цябе і прыйшла сюды зусім сумная з нядобрымі весткамі, а як пачула тваю песьню
каханую (абнімаець яго за шыю і глядзіць у вочы): заіграла маё сэрца радасьцю і ўбачыла я, як кахаешь ты мяне. А да гэтага часу я усё ня верыла гэтаму…

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (абымае Ірэну). Што ты Ірэна? Няужош ты ў ва мне сумнявалася? (з трывогай). Ну, кажы хутчэй, якія ты прынясла нядобрыя весткі.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (паказывая на пень). Вось сядзем тут і усё табе папарадку раскажу ({{абмылка|саддзяцца|садзяцца}}).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xulwnemldm9ro0tlukdea5nvs6dqqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123681</id>
    <revision>
      <id>287851</id>
      <parentid>287070</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="o4qvlsxlg4sfhtqaznol12vc7zurca3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Нельга зьнясьці гэтага цяжару і гэтага зьдзекаваньня. Мы павінны што небудзь разам рабіць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (задумаўшыся). Што-ж, што?

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (раптам). А вось што… У мяне ёсць абмяркованы і добры плян. Заўтра, адбыўшы заручаны, як усё угаманіцца ў хаце, ты павінна будзеш уцячы. Я цябе спаткаю і мы разам перабяжым мяжу каля саду
Міколы Ігнатавіча і гайда да маіх бацькоў, якія ўжо дапамогуць нам выйсьці з цяжкай нядолі.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (устрапянуўшыся). Нас-жа, Кастусь, арыштуюць абаіх на мяжы.

{{gap|2.5em}}'''Кастусь'''. Не палохайся. Я ўжо ўсё зроблю, толькі пашпарт свой трымай пры сабе. У мяне ёсць добры знаёмы на мяжы, які ведаець, што я ні шпіён і цябе ведаець і мы добра пройдзем.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (задумаўшыся і бяручы Кастуся за руку). А, як-жа гэта, міленькі, я сяду на шыю тваіх бацькоў?

{{gap|2.5em}}'''Кастусь''' (прыхінае яе да сябе). Аб гэтым нечага бедаваць… Мы маладыя, поўныя сілы будзем разам каваць сваю долю, сваё шчасьце і будзем працаваць
ня толькі на сабе, але і на карысьць свайго гаротнаго народу… А таму, Ірэна, па рукам і ай-да адсюль… (цісьне ей руку).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (з жарам і прыхінаючыся да Кастуся). З табой, мой любы, хоць на край сьвету.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна і Кастусь''' (стаяць абняўшыся і пяюць разам):
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Паклаўшы надзею на Бога&lt;/br&gt;Чаго-ж нам, чаго гараваць&lt;/br&gt;Прысяглі любіць мы да гроба,&lt;/br&gt;Дык будзем-жа, будзем чакаць.&lt;/br&gt;
Так хоча няшчасная доля,&lt;/br&gt;Жыцьцё нам разьбіць — разлучыць,&lt;/br&gt;Бог скажа: „мая гэта воля&lt;/br&gt;Вам трэба з сабою век жыць…
|}
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Заслона}}.&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ДЗЕЯ}} III.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Пакой у вясковай хаце Каліны. Усё добра і чыста прыбрана. На куце вісіць вобраз пакрыты вышытым ручніком і на куце стаіць вялікі стол, закрыты чыстым абрусом, На стале — хлеб-соль для {{перанос пачатак|багосло|веньня}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4qvlsxlg4sfhtqaznol12vc7zurca3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123736</id>
    <revision>
      <id>287850</id>
      <parentid>287071</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4060" sha1="5jsfwp5lp8ugew0fumesvi88ixe0id7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|багосло|веньня}}. Недалёка ад стата стаіць скрыня з бялізнай. На сьцяне ручнік і шмат малюнкаў і вісіць люстэрка.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} I.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (прыбіраецца каля люстра. На ёй апранут беларускі касьцюм. Раптам прыглажывая валасы). Вось я сёньня зьбіраюся, як на вясельле, але ні на тое, якога ўсе чакаюць і к якому рыхтуюцца. (Садзіцца на крэсла і задумываецца). Што-б гэта значала: неяк на сэрцы сумна? Хоць кідаючы гэты родны кут я нічога не шкадую (уздыхаець). Цяжка толькі растацца з матулькінай магілкай, к якой я сёньня бегала разьвітацца (падаждаўшы і ківаючы галавой). Каб ня родная матулька, дык сядзела-б я на вёсцы цёмная, нявучоная, а яна першая мне вочы працёрла і сьвет паказала к навуцы. Сама затое ня бачыла нічога добрага і без пары пакінула нас. Бацька мала яе шанаваў і пасьля сьмерці так скора забыў, што цераз паўгода ўжо ажаніўся і цяпер заядаюць яны з бабулькай маладую маю матчыху. (Раптам устрапянуўшыся і падыходзючы к вакну). Але, што-ж гэта матчыха так доўга ня ідзе? Зараз і бабуля з бацькай павінны з места прыехаць, а яе ўсё німа ад Кастуся (падходзіць к скрыне). Патрэбна хутчэй сабраць сваю бялізну, пакуль нікога німа (адчыняець скрыню і нешта перабіраець у ёй).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} II.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (убягаець запыхаўшыся і кажа да Ірэны ўзнэрвавана). Хутчэй зьбірайся, дачушка, а то не ціхата…

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (устрапянуўшыся). А, што, матулька, кажы, кажы?

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (ціха і прыкладаючы палец к вуснам). А, што нікога німа? (абглядацеца).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (з нецярплівасьцю). Німа, німа.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (бяре Ірэну за руку). Ну, дык вось што. Зараз я бачыла свайго паліцейскага — Сьцяпана Кухарэнку і ён мне сказаў, што Зарэмба данёс на твайго
Кастуся, як на замежнага шпіёна і прасіў яго сёньня арыштаваць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (хватаяся за галаву). Ай, ай, што-ж будзем рабіць?

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (бярэ Ірэну за руку і садзіць яе на лаўку, сама з ей садзіцца). Ні тужы, я ужо ўсё зрабіла і
упрасіла Сьцяцана сёньня не рабіць арышту і ён мне&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jsfwp5lp8ugew0fumesvi88ixe0id7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123737</id>
    <revision>
      <id>287839</id>
      <parentid>286989</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="c5zjqngu7my80z33nep8hoqm1ykds5x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;абяцаў гэта споўніць, бо ён сам добра ведаець, што Кастусь ні у чым не павінен, а гэта ўсё Зарэмба так падстроіў, каб Кастуся загубіць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (з абураньнем). Вось стары хрыч, узнаець ён у мяне (раптам). А, як-жа Кастуся паведаміць аб гэтым?

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (гладзіць Ірэну га галаве). Я ужо і Кастуся бачыла.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (устрапянуўшыся). Што ты кажаш, матулька?

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Мы з ім угаварыліся, каб табе ні пазней 9 гадзін сёньня ў вечары выйсьці са сваймі рэчамі к Міколы Ігнатавіча саду і ён цябе там сустрэне і вы разам цераз мяжу ла-та-та.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна'''. А як нас там абоіх зловяць ды заарыштуюць.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (гладзіць яе па галаве). Ня пужайся, Кастусь ужо ўсё зрабіў. У яго там ёсць добрыя знаёмыя, якія пасобяць. І чаго добраму чалавеку не памагчы. Толькі ты зьбірайся хутчэй, дачушка, (устаець) пакуль нікога німа ды пашпарт захапі.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (ускаківаець і абхапліваець Марылю). Maмулька-Марылечка, якая ты да мяне добранькая (цалуюцца). Я цябе ніколі не запамятую.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (выцірае сьлёзы). Ды пэўна і я тут доўга не затрымаюся, бо тошненька мне тут будзець без цябе з старымі… (перестаець плакаць) Ну, але зьбірайся хутчэй.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (бяжыць к скрыне і вынімаець адтуль пашпарт, а потым бялізну. Пашпарт разглядаець і хавае у кішень). Ну, вось пашпарт са мной, а бялізны многа не вазьму.

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. А не, любая, бяры усё, што мамка табе пакінула (падходзіць к скрыне і накланяецца да Ірэны). Усё табе згадзіцца. Я зараз прынясу невялічкую кашолку і мы ўсё зложым туды і вынясем у пуню, а потым, як усе зьбяруцца і пачнуць весяліцца, ты выйдзі няпрыметна на кухню і адтуль гайда. А я ўжо тут зубы загавару.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (падымая галаву ад скрыні). Ай і пападзець-жа табе, матулька, на гарехі за мяне.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (махае рукой). Нічога, знойдзецца добры чалавек, які і мяне забароніць (выходзіць на кухню за кашолкай).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (ей у след). Вось добрая душа. Сама бачыла гора, дык і другім спагадае.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5zjqngu7my80z33nep8hoqm1ykds5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287849</id>
      <parentid>287839</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3767" sha1="ba0driea9ett9kqronse6oyu8b35x8a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;абяцаў гэта споўніць, бо ён сам добра ведаець, што Кастусь ні у чым не павінен, а гэта ўсё Зарэмба так падстроіў, каб Кастуся загубіць.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (з абураньнем). Вось стары хрыч, узнаець ён у мяне (раптам). А, як-жа Кастуся паведаміць аб гэтым?

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (гладзіць Ірэну га галаве). Я ужо і Кастуся бачыла.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (устрапянуўшыся). Што ты кажаш, матулька?

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Мы з ім угаварыліся, каб табе ні пазней 9 гадзін сёньня ў вечары выйсьці са сваймі рэчамі к Міколы Ігнатавіча саду і ён цябе там сустрэне і вы разам цераз мяжу ла-та-та.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна'''. А як нас там абоіх зловяць ды заарыштуюць.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (гладзіць яе па галаве). Ня пужайся, Кастусь ужо ўсё зрабіў. У яго там ёсць добрыя знаёмыя, якія пасобяць. І чаго добраму чалавеку не памагчы. Толькі ты зьбірайся хутчэй, дачушка, (устаець) пакуль нікога німа ды пашпарт захапі.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (ускаківаець і абхапліваець Марылю). Maмулька-Марылечка, якая ты да мяне добранькая (цалуюцца). Я цябе ніколі не запамятую.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (выцірае сьлёзы). Ды пэўна і я тут доўга не затрымаюся, бо тошненька мне тут будзець без цябе з старымі… (перестаець плакаць) Ну, але зьбірайся хутчэй.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (бяжыць к скрыне і вынімаець адтуль пашпарт, а потым бялізну. Пашпарт разглядаець і хавае у кішень). Ну, вось пашпарт са мной, а бялізны многа не вазьму.

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. А не, любая, бяры усё, што мамка табе пакінула (падходзіць к скрыне і накланяецца да Ірэны). Усё табе згадзіцца. Я зараз прынясу невялічкую кашолку і мы ўсё зложым туды і вынясем у пуню, а потым, як усе зьбяруцца і пачнуць весяліцца, ты выйдзі няпрыметна на кухню і адтуль гайда. А я ўжо тут зубы загавару.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (падымая галаву ад скрыні). Ай і пападзець-жа табе, матулька, на гарехі за мяне.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (махае рукой). Нічога, знойдзецца добры чалавек, які і мяне забароніць (выходзіць на кухню за кашолкай).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (ей у след). Вось добрая душа. Сама бачыла гора, дык і другім спагадае.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ba0driea9ett9kqronse6oyu8b35x8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123738</id>
    <revision>
      <id>287848</id>
      <parentid>287072</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="8zdk0p4ta1uc4tzwcqyjy8o7082z891" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} III.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (прыносіць кашолку і ставіць яе перад скрыняй, а потам да Ірэны). Вось сюды складай усю бялізну, а вось тут табе грошы на дарогу (суець Ірэне
у руку грошы).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (зьдзіўлённа і адпіхівая яе руку). Што ты, што ты, матулька, я не вазьму.

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Вазьмі, дзіцятка, згодзяцца. Гэта ад мяне і мне яны не патрэбны (ціскаець Ірэне ў руку грошы).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (кідаецца к Марылі на шыю і ободвы плачуць). Чым-жа я табе адплачу за гэта?

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Нічым не патрэбна (выціраець сьлёзы). Толькі будзь шчасьліва ў жыцьці і пасабляй другім гаротным (раптам). Ну, складывайся, а я ў вакно буду глядзець, каб хто не награнуў (падходзіць к вакну і глядзіць).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (кладзець разам з пашпартам грошы і хутка зьбіраець свае рэчы. Падаждаўшы жаласьліва пяець:
{|style=&quot;margin:auto;&quot;
|„Салавейку маленькі,&lt;/br&gt;{{gap|1em}}твой галасок тоненькі.&lt;/br&gt;Не шчабячы на заре,&lt;/br&gt;{{gap|1em}}не задавай жалю мне…
|}
{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (устрапянуўшыся). Ай, дачушка, хутчэй зьбірайся, а то нашы ўжо к парому пад’ехалі.

{{gap|2.5em}}'''Ірэна'''. Ай, ай (зачыняець скрыню і апошнія рэчы кладзець у кашолку).

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (бяжыць у кухню за вяроўкай).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IV.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (бяжыць з кухні з вяроўкай, якой хутка перавязываюць кашолку і бярэць на плечы, каб вынясьці з хаты). Вось так, вось так…

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (падбягаець, каб пасабіць). Дай, табе цяжка.

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Не патрэбна, яна зусім лёгкая. (Марыля і Ірэна выходзяць з пакою і хвіліну сцэна пустая).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} V.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(У кухні чуваць стукатаньне і голас): Вось тут складай рэчы, а сюды стаў бутэлькі, каб ніхто не зачапіў ідучы.

{{gap|2.5em}}'''Агата'''. (У пакой уваходзіць Агата з пакункамі ў руках. Яна апранута па сьвятачнаму і шаўковая хустка&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8zdk0p4ta1uc4tzwcqyjy8o7082z891</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123739</id>
    <revision>
      <id>287847</id>
      <parentid>287073</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="68vt02nkibi0ucqi6l1jfr3mwn3qeab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;на галаве. Кладзець пакункі на стол і кажа). Вось добра і гаспадынь у хаце німа, ідзі, хто хочаш.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (уваходзіць у пакой і кладзець пакункі з пяченьнем на стол).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}(З другіх дзьвярэй ідуць Марыля і Ірэна, як-бы прывініўшыяся).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да Ірэны і Марылі). Гдзе-ж гэта вы прападалі, што і ў хаце нікога німа?

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (да Ірэны). Будзь ласкава з усімі і віду ніякога не падавай ні на што…

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (выказывае сябе вясёлай). Мы тут сама былі, татачку! А што вы тут купілі з бабулькай? (разглядаець пакункі).

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (топчацца і усё прыбірае).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (сьцірае са стала крошкі).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да дачкі). Усё купілі патрэбнае, дачушка! (разглажываець сваю бараду каля люстэрка).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да Ірэны). Бацька нічога для цябе не шкадуець, толькі ты будзь разумніцай. (Увесь час прыбіраець у хаце, расстаўляець крэслы, выціраець зедлікі і г. д.).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна і Марыля''' (развязываюць пакункі, высыпаюць цукеркі і шэпчуцца паміж сябе).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (глядзіць у вакно і раптам). Вось і госьці едуць дарагія. Прыбірайце ўсё хутчэй, а я пабягу сустракаць гасьцей (выходзіць на кухню).

{{gap|2.5em}}'''Агата'''. Ай, ай хутчэй усё прыбірайце (сутарыцца па хаце, усё прыбірая).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (у бок). Дачакаліся радасьці.

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Нясе нялёгкая гэтых сватоў.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (да Марылі). Маучы, дурная баба!
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VIII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Уваходзяць у хату пан Макарэнко і за ім Зарэмба, апрануты ў сурдут і белы стужак. За імі ідзець Каліна.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>68vt02nkibi0ucqi6l1jfr3mwn3qeab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123742</id>
    <revision>
      <id>287845</id>
      <parentid>287074</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="7dlan1eypv26ktbk0dc8tvdjxnoik7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў народ рабіць рэвалюцыю. Усе за ім валам валілі, а як скончыў навуку, дык і пра народ свой забыўся і сядзіць цяпер панам, ды жывоцік гадуець (хлопаець рукой па жывату і хахоча) ха, ха ха…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (качае галавой). А вось гэта пэўна, што усе яны такія абаронцы для нас.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IX.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Агата''' (ідзець з кухні з самаварам і за ей скора ідуць '''Ірэна''' і '''Марыля''' з цукрам, талеркамі і шклянкамі. Яны усё раставляюць на столе).

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (да Зарэмбы). Усіх на адну мерку ня можна мерыць.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (убачыўшы Ірэну). Сядайце з намі, птушачка, (паказываець крэсла каля сябе).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна'''. Дзякую, зараз (сядае).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да жонкі). Гаспадыня, частуй гасьцей.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (разьліваець усім гарбату).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (кланяецца усім у пояс і просіць). Ежьце, дарагія госьцікі!

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (пасадзіўшы каля сябе Ірэну, абхапліваець яе за стан).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (адварачываецца ад яго ў другі бок).

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (убачыўшы гэта ухмыляецца і кажа). Яшчэ не далі згоды, а ўжо так блізка падсядаець да нявесты.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (убачыўшы, што Ірэна адварачываецца ад Зарэмбы кажа ей). Паглядзіш на яснавяльможнага пана ласкавей.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (да Агаты з сэрцам). Не чапайце вы яе.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (Марылі у бок). Маўчы ты, дурная баба!

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да гасьцей). Пейце, госьцікі, гарбату, пакуль зьбярэцца ўся моладзь і тады пачнем запоіны.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (да Каліны). Хутчэй, хутчэй пачынай запоіны.

{{gap|2.5em}}'''Усе''' (пьюць гарбату і гаспадыні топчацца каля стала).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (глядзіць на гадзіньнік і ў паўголаса нешта кажа Марылі).

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (ей у бок) Яшчэ рана.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная {|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dlan1eypv26ktbk0dc8tvdjxnoik7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287846</id>
      <parentid>287845</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="3p0biesckaw6llbt56dnf6b7zus0crv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў народ рабіць рэвалюцыю. Усе за ім валам валілі, а як скончыў навуку, дык і пра народ свой забыўся і сядзіць цяпер панам, ды жывоцік гадуець (хлопаець рукой па жывату і хахоча) ха, ха ха…

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (качае галавой). А вось гэта пэўна, што усе яны такія абаронцы для нас.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IX.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Агата''' (ідзець з кухні з самаварам і за ей скора ідуць '''Ірэна''' і '''Марыля''' з цукрам, талеркамі і шклянкамі. Яны усё раставляюць на столе).

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (да Зарэмбы). Усіх на адну мерку ня можна мерыць.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (убачыўшы Ірэну). Сядайце з намі, птушачка, (паказываець крэсла каля сябе).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна'''. Дзякую, зараз (сядае).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да жонкі). Гаспадыня, частуй гасьцей.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (разьліваець усім гарбату).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (кланяецца усім у пояс і просіць). Ежьце, дарагія госьцікі!

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (пасадзіўшы каля сябе Ірэну, абхапліваець яе за стан).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (адварачываецца ад яго ў другі бок).

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (убачыўшы гэта ухмыляецца і кажа). Яшчэ не далі згоды, а ўжо так блізка падсядаець да нявесты.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (убачыўшы, што Ірэна адварачываецца ад Зарэмбы кажа ей). Паглядзіш на яснавяльможнага пана ласкавей.

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (да Агаты з сэрцам). Не чапайце вы яе.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (Марылі у бок). Маўчы ты, дурная баба!

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да гасьцей). Пейце, госьцікі, гарбату, пакуль зьбярэцца ўся моладзь і тады пачнем запоіны.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (да Каліны). Хутчэй, хутчэй пачынай запоіны.

{{gap|2.5em}}'''Усе''' (пьюць гарбату і гаспадыні топчацца каля стала).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (глядзіць на гадзіньнік і ў паўголаса нешта кажа Марылі).

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (ей у бок) Яшчэ рана.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3p0biesckaw6llbt56dnf6b7zus0crv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123743</id>
    <revision>
      <id>287840</id>
      <parentid>287075</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3180" sha1="n1wn9vt4iu1op4pi1rqnvvtmujukrmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} X.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}За сцэнай раздаецца сьпеў:
{|style=&quot;margin:auto;&quot;
|„Паехаў пан Ян сватацца&lt;/br&gt;Цётка Хвядора сварыцца“.
|}
{{gap|2.5em}}'''Марыля і Ірэна''' бягуць ў дзьверы на сустрэчу.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (ставіць лаўку для моладзі). У хату ўваходзіць шмат дзяўчат і хлапцоў. Усе яны крычаць: „Добры вечар“.

{{gap|2.5em}}'''Госьці і Гаспадары''' (ім адклікаюцца) „Добры вечар, госьцікі, просім да нас“.

{{gap|2.5em}}'''Моладзь''' (адказываець). Дзякуемо, дзякуемо!

{{gap|2.5em}}'''Марыля і Ірэна''' (разам да гасьцей). Сядайце, калі ласка.

{{gap|2.5em}}'''Дзяўчаты і хлапцы''' (адны садзяцца, а другія стаяць і пяюць:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|„Прыехаў пан Ян сватацца,&lt;/br&gt;Цётка Хвядора сварыцца.&lt;/br&gt;Валіцеся шапачкі с паліцы,&lt;/br&gt;Вяртайцеся госьцікі да дому.&lt;/br&gt;Вяртайцеся госьцікі да дому,&lt;/br&gt;Паелі конікі салому“.
|}
{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (паслухаўшы песьню). Чаго-ж гасьцям вяртацца да хаты? Няхай пагасьцяць, яшчэ запоіны зараз
зробім.

{{gap|2.5em}}'''Хлапцы''' (іграюць на балалайках).

{{gap|2.5em}}'''Моладзь''' (весела гутарыць і сьмяецца).

{{gap|2.5em}}'''Марыля і Ірэна''' (узяўшы са стала цукеркі частуюць імі гасьцей).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (сутарыцца і ўсіх упрашываець). Забаўляйцеся, забаўляйцеся.

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка'''. Прасьпявайце што небудзь вясялейшае для свата.

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (весяла). Свату, свату песьню. Цягнеце яго к сабе. (Выпіхівае Макарэнку за стала).

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (выходзіць на сяродку хаты ухмыляючыся і паглажываючы сваё брушка).

{{gap|2.5em}}'''Адна дзяучына''' (зьнімаець з цьвяка ручнік і падышоўшы да Макарэнкі навязываець яго крыжом).

{{gap|2.5em}}'''Моладзь''' пяе: „Пайшоў на вясельле наш сваток, навязаўшы крыжам ручнічок. Ды казалі сват наш вельмі харош, а ў свата доўгі буслаў нос. Ды у свата лыса галава і казліна рыжа барада і г. д.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1wn9vt4iu1op4pi1rqnvvtmujukrmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123745</id>
    <revision>
      <id>287842</id>
      <parentid>287076</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3476" sha1="eey1pkgy47enpcq61arb6rn413idld7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (да Каліны ўсьлед). Хутчэй, гаспадар, вяртайся!

{{gap|2.5em}}'''Агата і Марыля''' (бягуць на кухню зьбіраць пасуду і прыгатаваць ежу).

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (глядзіць на гадзіньнік і раптам ускаківаець і весала да моладзі). Пакуль пачнуць запоіны, давайце,
дзяўчаты і хлапцы, паскачам лявоніху. Станавецеся у пары і я зараз прыду. (Бяжыць з хаты на кухню).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (кідаючыся за ей). Куды-ж вы, птушачка, уцякаеце?

{{gap|2.5em}}'''Ірэна''' (у дзьвярох яму). Я зараз, толькі бацьку паклічу.

{{gap|2.5em}}'''Моладзь''' (сутарыцца, састаўляючы пары і пачынаець скакаць лявоніху у тры пары, а рэшта застаюцца
сядзець на лаўцы).

{{gap|2.5em}}'''Два хлапцы''' (іграюць лявоніху на балалайцы і гітары).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба і Макарэнка''' (ім хлопаюць і прытопываюць нагамі).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XI.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Каліна і Агата''' (ідуць з кухні і нясуць: Агата талеркі і чаркі, а Каліна бутэлькі, якія ставіць на стол).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (як толькі канчаець моладзь скакаць): Ну, зараз пачнём наша сьвята.

{{gap|2.5em}}'''Моладзь''' (садзіцца на лаўку, адхуківаецца і паміж сябе гутарыць ў паўголаса).

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (якая ўвесь час сутарыцца каля стала, пачынаець частаваць моладзь цукеркамі).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (абглядаючыся і сутарліва). А дзе-ж наша Ірэначка?.

{{gap|2.5em}}'''Каліна'''. А ці яе тут німа (шукае вачамі Ірэну). Відаць каля вячэры сутарыцца. Я зараз яе бачыў на кухні. Зараз паклічам (да Агаты). Пакліч, матулька, сюды Ірэну з кухні.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (падходзячы к сталу). Гэта яна пэўна засаромілася, што зараз запіваць яе будуць (выходзіць на кухню. Чутна як на двары Агата кліча Ірэну: „Ірэна, Ірэна, дзе ты дзетухна…“)

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (ідзець з кухні з талеркай хлеба у руце, якую ставіць на стол. Яна прыкметна узварушана).

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (да Марылі). Дзе Ірэна? Пакліч яе сюды.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eey1pkgy47enpcq61arb6rn413idld7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123746</id>
    <revision>
      <id>287843</id>
      <parentid>287004</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="0toj9m0di7vogj3loa5oki9paisp84m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Марыля'''. Бабулька яе ўжо клічыць (падыходзіць да моладзі і дзяўчат і гутарыць з імі нешта).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (падходзіць к вакну і глядзіць ў яго).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XIII.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Агата''' (убягаець з кухні ў пакой і з трывогай). Кіньце вясяліцца… Ірэны нігдзе няма! (топчыцца на месце, ўзяўшыся за галаву). Ай, ай, ай…

{{gap|2.5em}}'''Усе госьці''' (палохаюцца і чутны галасы). А дзе-ж яна?

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (схваціўшыся за галаву бяжыць на кухню). Ай, ай, ай…

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (за ім бяжыць так сама на кухню).

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (бегаець то пад вакно, то к дзьвярам і паціраючы рукі бяжыць на кухню).

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (сутарыцца, глядзіць ў вакно і паціскае плячамі).

{{gap|2.5em}}'''Моладзь''' (між сабой перашоптываецца і акружае Марылю).

{{gap|2.5em}}'''Адна дзяўчына'''. Кудыж-ж гэта яна падзелася?

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (ламае рукі). Прыдзе, ні гдзе не падзенецца.
&lt;center&gt;(За сценай чутны галасы): „Ірэна, Ірэна, Ірэна!“&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Зарэмба, Каліна і Агата'''. (Усе крычаць у пераклічку).

{{gap|2.5em}}'''Моладзь''' (сутарыцца).
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XIV.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Раптам у пакой уваліваюцца адзін за другім '''Каліна, Зарэмба і Агата.

{{gap|2.5em}}'''Каліна''' (узяўшыся за галаву). Німа, нігдзе німа…

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (расшырыўшы вочы і размахівая рукамі да моладзі): Патрэбна ўсім пайсьці па розным куткам яе шукаць.

{{gap|2.5em}}'''Агата''' (ламае рукі). Ці не ўтапілася, яна, крый Божа! Ай, ай, ай…

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (зьнервавана і выціраець слёзы).

{{gap|2.5em}}'''Макарэнка''' (разводзіць рукамі). Вось табе навіна…

{{gap|2.5em}}'''Між хлопцамі''' (чутны галасы). Куды-ж ісці, гдзе шукаць…

{{gap|2.5em}}'''Дзяўчаты''' шэпчуцца паказываючы на Зарэмбу.
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0toj9m0di7vogj3loa5oki9paisp84m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Птушка на волі (1932).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123751</id>
    <revision>
      <id>287841</id>
      <parentid>287085</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="789mfb2xs8wyr0yfaev0my7ll5zvwab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XV.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}У гэты час у пакой убягаець '''Анэля''' з вытарашчанымі вочамі).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (крычыць). Ратуйце, ратуйце… (хапаючыся за галаву і захлёбываючыся зварачываецца да Каліны). Зараз пан Кастусь з вашай Ірэнай перабеглі мяжу за нашым садам (паказываець рукой у бок, гдзе знаходзіца сад).

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (уся трасецца).

{{gap|2.5em}}'''Усе стаяць анямеўшы:''' хто раскрыўшы рот, хто расшырыўшы рукі, хто вытаращыўшы вочы і чуть чутна: „Ай, ай, ай…

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (хапаецца за галаву і валіцца на стол з славамі). Вось табе… выпусьцілі птушку, выпусьцілі птушку на волю!.. (хліпаець).

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Нямая сцэна}}.&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗАСЛОНА}}.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.5px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.5px}}

{{gap|2.0em}}&lt;math&gt;19\tfrac{{15}}{{X}}29&lt;/math&gt; г.

{{калёнтытул|left={{gap|1.5em}}м. Дзьвінск.|right=О. САХАРАВА.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>789mfb2xs8wyr0yfaev0my7ll5zvwab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287844</id>
      <parentid>287841</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="ksv2aytmp0kpmtqjibi2p8g0q7i8ume" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} XV.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}У гэты час у пакой убягаець '''Анэля''' з вытарашчанымі вочамі).

{{gap|2.5em}}'''Анэля''' (крычыць). Ратуйце, ратуйце… (хапаючыся за галаву і захлёбываючыся зварачываецца да Каліны). Зараз пан Кастусь з вашай Ірэнай перабеглі мяжу за нашым садам (паказываець рукой у бок, гдзе знаходзіца сад).

{{gap|2.5em}}'''Марыля''' (уся трасецца).

{{gap|2.5em}}'''Усе стаяць анямеўшы:''' хто раскрыўшы рот, хто расшырыўшы рукі, хто вытаращыўшы вочы і чуть чутна: „Ай, ай, ай…

{{gap|2.5em}}'''Зарэмба''' (хапаецца за галаву і валіцца на стол з славамі). Вось табе… выпусьцілі птушку, выпусьцілі птушку на волю!.. (хліпаець).

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Нямая сцэна}}.&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{|style=&quot;width:80px; margin:auto;&quot;
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:2em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;{{larger|{{разьбіўка|ЗАСЛОНА}}.}}&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.5px}}
{{накіравальная рыса|5em|height=0.5px}}

{{gap|2.0em}}&lt;math&gt;19\tfrac{{15}}{{X}}29&lt;/math&gt; г.

{{калёнтытул|left={{gap|1.5em}}м. Дзьвінск.|right=О. САХАРАВА.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksv2aytmp0kpmtqjibi2p8g0q7i8ume</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123985</id>
    <revision>
      <id>287770</id>
      <parentid>287760</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T17:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>287770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="oif1f8y6xng7hdq2je08rsdxjlvmgi9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|за|ключаецца}} ў тых ці іншых словазлучэньнях, то аналіз іх у гэтых адносінах зводзіцца да ўказаньня функцый, каторыя раскрываюцца ў поўных конкрэтных выпадках па сувязі з агульным сэнсам.

{{gap|2.5em}}Плян і прыблізная схема нормальнай лекцыі па граматыцы могуць быць такімі:

{{gap|2.5em}}1) першы момант — сувязь данай лекцыі з папярэдняю (ён заключае ў сабе паверку ўсвоенага на папярэдняй лекцыі); 2) другі момант прызначаецца аб‘ясненьню новага; 3) трэці момант мае мэтаю разьясьненьня задачы для па-за школьнага самастойнага выкананьня яе. (Шэрамецеўскі. „Страничка из методики элементарной грамматики“).

{{gap|2.5em}}Галоўны, сярэдні момант лекцыі мае прыблізна такую схэму:

{{gap|2.5em}}А. Назіраньне над пэўнымі фактамі і размова аб іх у катэхізычнай форме.

{{gap|2.5em}}Б. Вывад з назіраньня над фактамі мовы. Вывад робіцца пры
дапамозе настаўніка.

{{gap|2.5em}}В. Падбор вучнямі адпаведных прыкладаў і запісваньне іх.

{{gap|2.5em}}Г. Разбор даных у тэксьце прыкладаў.

{{gap|2.5em}}Д. Агульныя вывады і кароткі іх запіс. Гэтыя вывады, запісаныя вучнямі ў іх сшытках, і замяняюць сабою падручнікі па граматыцы.

{{gap|2.5em}}Е. Пісьменная задача, каторая мае мэтаю замацаваць набытыя веды.

{{gap|2.5em}}Па пытаньні аб тым, у якім парадку разьмяшчаць граматычны
матэрыял, могуць быць два рашэньні. Можна разьмеркаваць граматычны матэрыял у прынятай сыстэме: фонэтыка, морфолёгія і сынтакс або гэты матэрыял можна разьмясьціць і ў асобным парадку, падыходзячы з чыста пэдагогічных запатрабаваньняў. Звычайная сыстэма
разьмеркаваньня граматычнага матэрыялу вельмі добра для выкладчыка, бо яна не вымагае асобнай пэдагогічнай практыкі, на якую разьлічае, галоўным чынам, пэдагогічная сыстэма разьмеркаваньня матэрыялу. Па пэдагогічнай сыстэме трэба перш за ўсё выходзіць ад лёгкага да труднага, ад простага да складанага. Лягчэй за ўсё гэтая задача можа быць разьвязана „концэнтрычным“ разьмеркаваньнем матэрыялу так, каб на першай ступені вывучэньня мовы ўвасяродкаваць увагу на болей важных зьявах мовы, а на наступных ступенях паглыбляць і пашыраць назіраньне над зьявамі мовы. З тае прычыны, што пэдагогічная сыстэма лічыцца выключна з вучнямі і іх сіламі, то, відочна, ня можа быць якой-небудзь аднэй сыстэмы, прыгоднай для ўсіх. Вось дзеля чаго такая сыстэма і патрабуе асаблівай пэдагогічнай напрактыкованасьці з боку настаўніка.

{{gap|2.5em}}У сувязі з пытаньнем аб тым ці іншым разьмеркаваньні граматычнага матэрыялу стаіць і пытаньне аб парадку вывучэньня разьдзелаў граматыкі. Калі спыніцца на звычайным сыстэматычным разьмеркаваньні матэрыялу, то ці азначае гэта пільную патрэбу пачынаць вывучэньне з фонэтыкі, потым пераходзіць да морфолёгіі і ўрэшце да сынтаксу? Якраз ёсьць староньнікі такога парадку вывучэньня граматыкі, апраўдваючы яго тым, што такое разьмеркаваньне адпавядае&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oif1f8y6xng7hdq2je08rsdxjlvmgi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123986</id>
    <revision>
      <id>287771</id>
      <timestamp>2026-05-26T17:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «труднасьці вывучаньня гэтых аддзелаў і вымагаецца орфографічнымі мэтамі, што і ставіць этымолёгію ў першую чаргу перад сынтаксам. Але ў пэдагогічнай літаратуры трэба лічыць пераважным погляд, што пачынаць вывучэньне граматыкі сьледуе з сынтаксу, бо...»</comment>
      <origin>287771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4907" sha1="03k5gvhtqw8gvj1a26m5stha6odavrn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;труднасьці вывучаньня гэтых аддзелаў і вымагаецца орфографічнымі мэтамі, што і ставіць этымолёгію ў першую чаргу перад сынтаксам. Але ў пэдагогічнай літаратуры трэба лічыць пераважным погляд, што пачынаць вывучэньне граматыкі сьледуе з сынтаксу, бо сынтакс мае справу са сказамі, з цэлым словазлучэньнем, якое выражае скончаную мысьль.

{{c|{{larger|'''Плян заняцьцяў па граматыцы.'''}}&lt;/br&gt;
''(Па Афанасьеву).}}
&lt;center&gt;'''1-ы год навучаньня.&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}Матэрыял: ''просты непашыраны сказ''. Вызначэньне ўзаемных адносін слоў. Раскрыцьцё сэнсу словазлучэньня. Інтонацыя і знакі прыпынку (кропка, рыска). ''Фонэтычныя зьявы:'' слова, склад, гук. Работа органаў мовы. Адрозьніваньне цьвёрдасьці і мяккасьці зычных. Асновы
адрозьніваньня гуку і літары. ''Морфолёгічныя назіраньні:'' падбор падобных па формах слоў.

{{gap|2.5em}}УУжо ў часе прахаджэньня лемантара, як толькі дзеці навучацца прачытваць простыя сказы, настаўнік, ставячы пытаньні па сэнсу прачытанага, падгатаўляе дзяцей да разуменьня значэньня слоў, зьвязаных у словазлучэньнях. Такое-ж значэньне падгатаваньня могуць мець і заняцьці па разьвіцьці мовы. Самыя-ж граматычныя назіраньні можна пачынаць прыблізна з другой палавіны першага году навучаньня, калі дзеці ўжо больш-менш адолеюць мэханізм чытаньня і процэс пісьма.

{{gap|2.5em}}Для назіраньня бярэцца некалькі асобных сказаў са знаёмага дзецям вершыку, песьні, расказу, або проста з жывога моўнага матэрыялу самых дзяцей.

{{gap|2.5em}}УМожна ўзяць такія сказы: зіма праходзіць растае сьнег сонца сьвеціць прыходзіць вясна вераб‘і чылікаюць засьпявала сінічка.

{{gap|2.5em}}Словы выпісваюцца на кляснай дошцы чотка, але бяз усякіх знакаў прыпынку і без вялікіх літар. З папярэдняй гутаркі аб вясьне дзеці змогуць прачытаць словы, як рад зьвязаных сказаў. Затым тыя-ж словы пішуцца ў такім парадку: зіма растае сонца наступае
вераб‘і засьпявала прыходзіць сьнег сьвеціць вясна чылікаюць сінічка.

{{gap|2.5em}}Дзеці перапісваюць словы ў сшыткі. Чытаюць. Пробуючы чытаць па аналёгіі з папярэднім, дзеці натыкаюцца на бяссэнсіцы і няскладзіцы — зіма растае — сонца наступае… Шукаем крыніцу гэтай бяссэнсіцы. „Вераб‘і засьпявала, чылікаюць сінічка“, — мог-бы быць сэнс, але няскладна. „Праходзіць сьнег, сьвеціць вясна“ — і складна і сэнс ёсьць, але не адпавядае агульнаму малюнку, які быў дан у папярэдняй гутарцы і выказан у першай групе слоў. Чытаем словы роўным тонам з звычайнымі кароткімі астаноўкамі без павышэньня і паніжэньня голасу: зіма растае сонца… і г. д. Дзеці прачытваюць таксама словы, а потым параўноўваюць гэтае чытаньне з чытаньнем слоў першай групы. Спосабам уважлівага параўнаньня ўстанаўляем, што ў першай групе словы чытаюцца папарна так, што астаноўкі робяцца пасьля кожнай пары&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03k5gvhtqw8gvj1a26m5stha6odavrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123987</id>
    <revision>
      <id>287772</id>
      <timestamp>2026-05-26T17:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «слоў. Адзначыўшы такім парадкам факт адмежаваньня сказаў паўзамі (астаноўкамі), вядзем назіраньне над тым, куды йдзе голас, калі мы вымаўляем парныя словы (зіма праходзіць, растае сьнег і г. д.) і якім голасам вымаўляем няпарныя словы (зіма растае сонца…)...»</comment>
      <origin>287772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5291" sha1="9gh96cf1vbvbh0xxt0shz6yszmmojq0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;слоў. Адзначыўшы такім парадкам факт адмежаваньня сказаў паўзамі
(астаноўкамі), вядзем назіраньне над тым, куды йдзе голас, калі мы
вымаўляем парныя словы (зіма праходзіць, растае сьнег і г. д.) і якім голасам вымаўляем няпарныя словы (зіма растае сонца…) Робім вывад, што парныя словы, зьвязаныя сэнсам, вымаўляюцца (аб‘яднаюцца ў
вымаўленьні) асобным тонам з паніжэньнем голасу на другім слове і гэтым выказваем скончанасьць словазлучэньня, адзначаючы, што на
пісьме гэта выказваецца пастаноўкаю кропкі.

{{gap|2.5em}}Астаецца правесьці рад назіраньняў над выражэньнем узаемных адносін слоў у розных відах непашыраных словазлучэньняў. Параўноўваючы ў прыведзеных прыкладах выпадкі: зіма праходзіць — растае сьнег, з аднаго боку, а з другога боку — вераб‘і засьпявала — чылікаюць сінічка — находзім, што для складнасьці ў другім выпадку канечна зьмяніць словы так: засьпявалі, сінічкі — тады будзе складная сувязь слоў — вераб‘і засьпявалі, чылікаюць сінічкі, хоць і няправільныя па сэнсе (вераб‘і не сьпяваюць, а сінічкі ня чылікаюць). Памяняўшы словы ў тэй і ў другой сувязі слоў, мы будзем мець складныя, асэнсеныя пары злучэньняў — вераб‘і чылікаюць, засьпявалі сінічкі.

{{gap|2.5em}}Да гэтых-жа вывадаў можна прыйсьці і другім спосабам. Дзеці рысуюць пташку і падпісваюць пад рысункам слова „пташка“ („птушка“), радам з гэтым настаўнік загадвае напісаць другое слова „ляцець“. Прапануе нарысаваць другі рысунак птушкі з разьнятымі крыльлямі, так, як яна ляціць. — Што цяпер падпішаце пад гэтым рысункам? — Птушка ляціць.

{{gap|2.5em}}Параўноўваюцца пары слоў — „птушка ляцець“ і „птушка ляціць“, знаходзіцца, што ў першай пары слоў няма складу, бо словы тут ня зьвязаны (так не гавораць), а ў другой пары яны складна зьвязаны — так гавораць.

{{gap|2.5em}}Возьмем другі тып непашыраных словазлучэньняў: муха малая, піла тупая, кніга старая. Мухі малыя, пілы тупыя, кнігі старыя. Спосабам супастаўленьня пар слоў — муха малыя, мухі малая, устанаўляем, што слова „малая“ зьвязваецца са словам „муха“, а ня мухі. Слова „малыя“ зьвязваецца з словам „мухі“, а ня „муха“ і г. д.

{{gap|2.5em}}Урэшце бяруцца словазлучэньні тыпу: конь — жывёла, хлопчык — вучань. Такія прыклады бяруцца са знаёмага дзецям твору, вершу, або з жыцьця. Спынімся на такіх, для прыкладу, выпадках: Янка — пастух, Пятрусь — касец. Словы выпісваюцца падрад і бяз усякіх знакаў: Янка пастух Янка хлопчык Пятрусь касец. Чытаем роўным голасам з аднакімі невялічкімі перапынкамі пасьля кожнага
слова; затым тыя-ж словы чытаем папарна без астановак паміж словамі, памацняючы голас на другім слове. Параўноўваем першае і другое
чытаньне і прыходзім да вываду, што ў першым выпадку мы маем асобныя словы, а ў другім — папарна зьвязаныя словы. Устанаўляем, чым выражаецца гэтая сувязь. — Як-жа мы пазнаем, што ў першым чытаньні словы ня зьвязаны паміж сабою? — Мы гаворым іх роўным голасам з перапынкамі пасьля кожнага слова. — А як гаворым мы словы,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gh96cf1vbvbh0xxt0shz6yszmmojq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123988</id>
    <revision>
      <id>287773</id>
      <timestamp>2026-05-26T17:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «калі хочам зьвязаць іх? — Без астановак пасьля кожнага слова (паміж першым і другім) і ўзмацняем голас на другім слове. (Янка — пастух). — А як у пісьме паказваем мы такое вымаўленьне? — Ставім рыску паміж першым і другім словам.  {{gap|2.5em}}Гэтак на конкрэтн...»</comment>
      <origin>287773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5273" sha1="kxxr9bj0k3j6r7ids1d1c11nt8amu5b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;калі хочам зьвязаць іх? — Без астановак пасьля кожнага слова (паміж першым і другім) і ўзмацняем голас на другім слове. (Янка — пастух). — А як у пісьме паказваем мы такое вымаўленьне? — Ставім рыску паміж першым і другім словам.

{{gap|2.5em}}Гэтак на конкрэтным дзіцячым моўным матэрыяле спосабам назіраньняў распрацоўваюцца вышэй паказаныя тэмы па словазлучэньні.
Узяты тут матэрыял далёка ня вычэрпвае таго матэрыялу, па каторым вядзецца падобнае назіраньне. Кожная з намечаных тэм павінна распрацоўвацца на цэлым радзе прыкладаў.

{{gap|2.5em}}На аснове назіраньня над зьвязанасьцю гутаркі (гаворкі) у словазлучэньні праходзяць і назіраньні над элемэнтамі гаворкі: словам, складам, гукам. Ужо ў прыведзеных вышэй супастаўленьнях, зьвязаных і нязьвязаных выказах адзначалася, што там, дзе гэтай зьвязанасьці няма, мы маем справу з асобнымі словамі. Цяпер трэба асэнсіць слова як аснаўны элемэнт гаворкі, праціпаставіўшы слова конкрэтнаму прадстаўленьню, бо дзіця настолькі прывыкла цесна зьліваць сваё конкрэтнае перажываньне са словамі, каторыя іх абазначаюць, што трэбуецца вельмі ўважлівая работа, каб правесьці розьніцу паміж прадстаўленьнем і словам, паміж перажываньнем і тэю формаю, у якую ўліваецца гэтае перажываньне.

{{gap|2.5em}}Гэтую розьніцу можна правесьці так. Рысуем з дзецьмі, скажам, раму. Разглядаем раму ў акне. Супастаўляем раму ў акне з рысункам у сшытку. Знаходзім, што рама ў акне — сапраўдная рама, зроблена сталяром з дзерава, яе можна адчыніць, вынуць, уставіць, а ў сшытках — рысунак рамы, нарысованы карандашом. Падпісваем пад рысункам на дошцы слова „рама“, самы рысунак сьціраем. — Што засталося на дошцы? — „Рама“. А што сьцёрта? — Рысунак. — Што-ж засталося? — Слова „рама“. — Як вы даведаліся гэта? — Мы прачыталі. Сьціраем з дошкі слова. — Напішэце цяпер самі гэтае слова. Што ў вас
зьявілася ў сшытках? — Рама. — Рысунак? — Не, слова. З чаго зложана ваша слова? — 3 літар. — Палічэце, колькі іх… Цяпер глядзеце на дошку: што там ёсьць? — Нічога няма. — Слухайце, што я скажу: рама. Што вы пачулі? — Рама. Цяпер скажэце самі. Слухайце яшчэ раз, як я скажу. (Настаўнік вымаўляе слова чуць чутным шэпатам, але выразна
артыкулюючы). Што я сказаў? — Рама. — Вы чулі, як я казаў? — Мы дагадаліся па руху рота (па губах). — Скажэце самі ціхім шэпатам і замячайце, як вы робіце ротам: колькі рухаў (колькі разоў) робіце ротам?

{{gap|2.5em}}''Вывады''. Дык так: слова мы можам убачыць, напісаць на дошцы надрукаваць у кнізе, напісаць мелам, карандашом, чарніламі, слова мы можам пачуць, сказаць.

{{gap|2.5em}}Пасьля гэтага даецца работа. Напішэце некалькі слоў, якія вам найболей падабаюцца (або якія прыдуць у голаву). Скажэце громка некалькі слоў, зірнуўшы вакол сябе. Скажэце нячутна друг другу якое-небудзь слова і пастарайцеся па руху рота адгадаць гэтае слова. Выпішце з апавяданьня (сказаць з якога) першыя словы пасьля кропак: ці будзе паміж імі якая-небудзь сувязь? Выпішце першы слупок слоў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxxr9bj0k3j6r7ids1d1c11nt8amu5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123989</id>
    <revision>
      <id>287774</id>
      <timestamp>2026-05-26T18:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «з лемантара. Чытайце іх — ці будзе сэнс? Значыць, як тут узяты словы: у сувязі ці асобна?  {{gap|2.5em}}Выдзеліўшы такім парадкам слова, як элемэнт гутаркі, пераходзім да выдзяленьня з слова гуку. Гэтая работа лічыцца настолькі труднаю, што прыступаць да яе трэ...»</comment>
      <origin>287774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5352" sha1="gco71l7x9pigdkir00qgmcw98c19440" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з лемантара. Чытайце іх — ці будзе сэнс? Значыць, як тут узяты словы:
у сувязі ці асобна?

{{gap|2.5em}}Выдзеліўшы такім парадкам слова, як элемэнт гутаркі, пераходзім да выдзяленьня з слова гуку. Гэтая работа лічыцца настолькі труднаю, што прыступаць да яе трэба не раней таго, калі дзеці ўжо будуць добра чытаць і праробяць вышэй паказаную работу па назіраньні над злучэньнямі слоў і асобнымі словамі. Тым-жа часам пры навучаньні грамаце па гукавым мэтодзе маецца на ўвазе, што дзеці навучаюцца выдзяляць гукі з слова яшчэ ў часе чытаньня па лемантары, нават у пачатку заняцьцяў па навучаньні грамаце (папярэднія гукавыя практыкаваньні). Як дзеці навучаюцца выдзяляць гукі ў гэты час сваіх школьных заняцьцяў, можна судзіць па тым, якое прадстаўленьне маюць аб гуках самі навучальнікі па гукавым мэтодзе: няўменьне адрозьніваць гук ад літары часта характарызуе самых настаўнікаў.

{{gap|2.5em}}Разумеецца, на той стадыі назіраньня над моваю, аб якім у даны момант ідзе гутарка, дзеці могуць набыць толькі самыя першапачатковыя прадстаўленьні аб гуку, тут могуць быць заложаны толькі асновы адрозьніваньня гуку ад літары; болей паглыбленае разуменьне розьніцы паміж гукам і літараю можа быць дасягнута толькі ў далейшыя гады навучаньня.

{{gap|2.5em}}Для выдзяленьня з слова гуку лепш за ўсё карыстацца назіраньнямі над артыкуляцыяй: такім спосабам адразу-ж увага назіральнікаў да крыніцы гукаўтварэньня і закладаецца цьвёрдая і рэальная аснова дзеля характарыстыкі гуку з найболей важнага для яго боку. Дзеля гэтае мэты бяруцца наўперад словы з найболей выразнай і чоткай артыкуляцыяй, як словы „мама“, „на“, „ну“, „лом“, „рука“. Усе гэтыя словы бяруцца з жывой гутаркі, мовы зьвязанай. Слова вымаўляецца з выразнаю артыкуляцыяй. Дзеці таксама вымаўляюць выразна, прычым іх увага зварачаецца на назіраньне самой артыкуляцыі, на іх гаворку.
Артыкуляцыйныя назіраньні можна папярэдзіць кароткім апісаньнем
моўнага апарату. Самі дзеці адзначаюць яго толькі часьці, як язык, зубы, губы, нёба, і такія работы, як расчын рота, дзейнасьць языка.

{{gap|2.5em}}Выдзяленьне гуку па артыкуляцыйных работах дае магчымасьць улавіць і акустычна найбольш характарныя для таго ці іншага гуку гучаньні, не зварачаючы ўвагі і адкідаючы няўхільныя пры асобным вымаўленьні гуку так званыя прыгуччы.

{{gap|2.5em}}У кожным разе работа на першай ступені праходзіць на шырокім матэрыяле, паволі, пры ўмове ўважнага назіраньня й аналізу. Пачынаецца яна з падзелу слова на склады — таксама пры дапамозе артыкуляцыі, артыкуляцыйных назіраньняў: ра-ма, ма-ма. — Колькі разоў расчыняеце рот пры вымаўленьні слова (ра-ма?) — Два. — Прыслухайцеся, што вымаўляеце, калі расчыняеце першы раз рот? — Ра. — Другі? — Ма. Затым бярэцца склад, скажам, — „ма“. — Слухайце ўважненька: якія рухі рота вы робіце? — Наўперад зжымаем (сьціскаем) губы, потым расчыняем рот шырока. — Зажмеце губы і, не разьнімаючы іх, падайце голас, — што вышла? — М. — Куды-ж ідзе голас, калі рот у вас зачынены?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gco71l7x9pigdkir00qgmcw98c19440</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123990</id>
    <revision>
      <id>287775</id>
      <timestamp>2026-05-26T18:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «— У нос. — Зрабеце яшчэ раз так, як вы гаварылі, толькі зажмеце нос, — ці выйде-ж такі гук? — Не. — Значыць, куды-ж ідзе голас пры сажматых губах? — У нос.  {{gap|2.5em}}Для параўнаньня возьмем другую артыкуляцыю, блізкую да толькі што разгледжанай — ''на''. — Якія...»</comment>
      <origin>287775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5035" sha1="50sc2h2paw00vd2ae1o8egitadfsajz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;— У нос. — Зрабеце яшчэ раз так, як вы гаварылі, толькі зажмеце нос, — ці выйде-ж такі гук? — Не. — Значыць, куды-ж ідзе голас пры
сажматых губах? — У нос.

{{gap|2.5em}}Для параўнаньня возьмем другую артыкуляцыю, блізкую да толькі што разгледжанай — ''на''. — Якія рухі рота? Вымаўляйце і замячайце за сабою і за другімі, глядзеце мне ў рот. Апішэце цяпер рухі рота. (Губы рассунуты, зубы паказаны, язык каля зубоў, потым рот шырока расчыняецца). — Рассуньце-ж губы так, каб відны былі зубы, прыткнеце
язык да зубоў і, не разжымаючы рота, падайце голас. — ''Н''. — Куды-ж ідзе голас? — У нос. — Зажмеце нос… і г. д.

{{gap|2.5em}}Бярэцца яшчэ прыклад — ''па''. Ход назіраньня такі-ж самы. Апісаньне работы, якую трэба чакаць ад вучняў: губы сьціснуты, паджаты i крыху надзьмуты, потым рот шырока адчыняецца. — І так, сажмеце губы, зьлёгка надзьмеце іх і, не разжымаючы губ, падайце голас. — Так нельга. — Стала быць, гэты гук вымавіць асобна ад „а“ нельга ў гэтым выпадку. Возьмем слова „слуп“. — Які апошні рух рота? Губы
стулены і зьлёгка надзьмуты, а потым чуць-чуць адчыняецца і разам з шэпатам чуецца ''п''. Таўчок паветра, што вылятае пры гэтым,
можаце злавіць на ладонь, дзержачы яе перад ротам — ''п! п!

{{gap|2.5em}}Выдзяленьне гукаў у зьвязку з аналізам вымаўленьня стварае падставу і для разьмяшчэньня гукаў па іх артыкуляцыйных прыметах, але на гэтым моманце работа абмяжоўваецца простым назіраньнем і апісаньнем работы і тых гукавых уражаньняў, якія пры гэтым выяўляюцца. З гэтых слухавых уражаньняў выдзяляем уражаньні працяжнасьці — ''а, о, і, у, э, р, л, м, н, с, ш, х, ф, з, ж, в'' і кароткачаснасьці, таўчку, выбуху — ''п, к, т, д, дз, г, б'', уражаньні громкасьці — ''а, о, і, у, э, р, л, м, н, д, дж, ч, б, в, з, ж'' і шэпатнасьці — ''с, ш, х, ф, п, к, т.

{{gap|2.5em}}Асобных назіраньняў патрабуе ўсьведамленьне ўражаньня так званай мяккасьці і цьвёрдасьці зычных. Справа ў тым, што хоць яшчэ ў час навучаньня лемантару дзеці знаёмяцца з пастаноўкаю мяккага знаку, але ўсьведамленьне мяккасьці гуку справа настолькі тонкая, што
ня толькі большасьць навучальнікаў не разьбіраецца ў гэтым пытаньні, узятым у яго злучнасьці, але нават і асобы, каторыя складаюць
падручнікі, тут часамі робяць памылкі. (Напр., у падручніку Сакаловых, выданым у 1922 г., гаворыцца аб мяккасьці ''я, ю, е, ё,'' проціваставячы іх „цьвёрдым“ ''а, у, э, о''). Вось дзеля чаго ў гэтым моманце назіраньняў трэба абмежавацца толькі вызначэньнем уражаньня мяккасьці зычных толькі на канцы слоў і ў сярэдзіне перад зычнымі-ж (конь, лось, пісьмо). Назіраньне вядзецца над паралельнымі выпадкамі цьвёрдасьці і мяккасьці: стол — столь, гол — голь, гон, гонь. З прычыны труднасьці для дзяцей у гэтым стане іх школьнага жыцьця ўлавіць артыкуляцыйныя рознасьці можна абмежавацца адрозьніваньнем уражаньняў па слуху. Таксама па слуху вызначаецца ўражаньне мяккасьці.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50sc2h2paw00vd2ae1o8egitadfsajz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123991</id>
    <revision>
      <id>287776</id>
      <timestamp>2026-05-26T18:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}У зьвязку з назіраньнем над мяккасьцю і цьвёрдасьцю зычных мы маем магчымасьць зрабіць важны вывад аб тым, што ў слове можа аказацца літар больш, чым гукаў: у слове „стол — столь“ маецца па чатыры гукі, хоць у вапошнім слове пяць літар, у слове...»</comment>
      <origin>287776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4677" sha1="77wntqlzu37t7hiaygt1zb688ztzurg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}У зьвязку з назіраньнем над мяккасьцю і цьвёрдасьцю зычных мы маем магчымасьць зрабіць важны вывад аб тым, што ў слове можа аказацца літар больш, чым гукаў: у слове „стол — столь“ маецца па чатыры гукі, хоць у вапошнім слове пяць літар, у слове „пісьмо“ — шэсьць літар, а гукаў толькі пяць.

{{gap|2.5em}}З прычыны важнасьці гэтага вываду, настаўніку трэба з усёю ўважлівасьцю правесьці назіраньне, якое прыводзіць да гэтага вываду.

{{gap|2.5em}}— Пералічэце, якія гукі чуюцца ў слове — гон? Цяпер уважліва слухайце — гонь. Колькі рухаў рота вы робіце? А колькі рухаў робіце, каб сказаць гон? Вымаўляйце па чарзе — гон — гонь і параўноўвайце рухі рота. Амаль тыя-ж самыя, толькі ў канцы апошняга губы як-бы расьцягваюцца ў усьмешку. Пералічэце гукі першага слова? Другога? Значыць, па колькі гукаў у тым і другім слове? — Па тры. — Цяпер напішэце гэтыя два словы і зьлічаце, колькі літар у першым слове? — Тры. — А ў другім? — Чатыры. — Значыць, у другім слове гукаў тры, а літар чатыры.

{{gap|2.5em}}У вадносінах морфолёгічных назіраньняў, або назіраньняў над формамі слоў, у першы год навучаньня могуць быць зроблены толькі падгатоўчыя работы, якія толькі ўводзяць у разуменьне таго, што словы могуць групавацца па некаторых падабенствах у вадносінах гукавага складу пэўных частак іх.

{{gap|2.5em}}Ход работы, прыблізна, такі. Выпісваем з лемантара словы, разьмяркоўваючы іх па групах:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|муха{{gap|2.5em}} ||мухі{{gap|2.5em}} ||дубы
|-
|піла ||пілы ||пілы
|-
|саха ||сохі ||куры
|-
|рука || ||рыбы
|}
{{gap|2.5em}}— Параўнайце гэтыя словы адно з другім: у чым падабенства іх па гуках? Падчыркнеце падобныя ў канцох слоў. А ці ня можна яшчэ дабавіць у першы слупок словы — „мала“, „тупа“, у другі — „сячы“, „зьвіні“, „будзі“, а ў трэці — „малы“, „тупы“, „грубы“? Падумайце, чаму гэтыя словы не падходзяць? Што азначаюць словы ў першым слупку? — Прадметы, людзей. — А што азначаюць словы — мала, тупа? — Паказваюць, якавы прадметы. — Што азначаюць словы ў другім слупку? — Прадметы, калі іх многа. — А што паказваюць словы „сячы“, „зьвіні“, „будзі“? — Што прадметы робяць, дзеяньне іх. — А што азначаюць словы у трэцім слупку? — Таксама прадметы, многа прадметаў.

{{gap|2.5em}}Выпісваем далей слупок такіх слоў: сячы, сушы, будзі, купі. Параўноўваем словы па падобных гуках на канцы. — А ці ня можна да гэтых слоў дапісаць такія словы: людзі, ногі, рукі? — Чаму ня можна?

{{gap|2.5em}}Выпісваем яшчэ словы ў слупок: мала, тупа, худа, а ў другі — малы, тупы, голы і др. — Чым гэтыя словы па сэнсе адрозьніваюцца
ад падобных па канцавых гуках слоў — „дубы“, „сады“, „пілы“, „куры“?
(Якасьці прадметаў, самыя прадметы).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77wntqlzu37t7hiaygt1zb688ztzurg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123992</id>
    <revision>
      <id>287777</id>
      <timestamp>2026-05-26T18:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}Выпісваем групу другіх слоў: мыю, рыю, жую, маю… — А ці ня можна да гэтых слоў дапісаць словы — „чаю“, „гаю“, „выраю“? Чаму ня можна?  {{gap|2.5em}}Бяром яшчэ словы: едуць, едзе, едзеш. — Што тут ёсьць падобнага па сэнсе? А ці няма ў гэтых словах падобны...»</comment>
      <origin>287777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4624" sha1="noj3dgkknpcy3asmdvsidzng61rghyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}Выпісваем групу другіх слоў: мыю, рыю, жую, маю… — А ці ня
можна да гэтых слоў дапісаць словы — „чаю“, „гаю“, „выраю“? Чаму ня
можна?

{{gap|2.5em}}Бяром яшчэ словы: едуць, едзе, едзеш. — Што тут ёсьць падобнага па сэнсе? А ці няма ў гэтых словах падобных гукаў і дзе яны — у пачатку ці ў канцы?

{{gap|2.5em}}Выпісваем з якога-небудзь расказіку слупок такіх слоў: паклікала, падала, паела — паклікаў, падаў, паеў. — Чым гэтыя словы падобны адно да другога? Падчыркнеце падобныя гукі. З другога апавяданьня выбіраем словы і пішам у слупкі: жучкай — мышкай, жучка — мышка, жучку — мышку, жучцы — мышцы.

{{gap|2.5em}}Такім падборам слоў, сходных па формах, дзеці прывучаюцца прыглядацца і прыслухвацца да падобных па надворнай пабудове і аб‘яднаных у той-жа час і значэньнем слоў, уясьняюць такім чынам паступова тое, што называецца „морфемамі“ ў словах.

{{gap|2.5em}}У канцы гэтых практыкаваньняў па назіраньні мовы можна даваць дзецям такія задачы: прыдумаць рад слоў, падобных да такіх — вяду, нясу, пішу, еду, іду.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Домік, столік, роцік, носік.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Разьбіты, разьліты, размыты і г. д.

&lt;center&gt;'''Другі год навучаньня.&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}Матэрыал: ''просты пашыраны сказ''. Нагляданьне над узаемнымі адносінамі слоў. Прыйменьнікі і іх роля ў словазлучэньні. Знакі прыпынку — кропка, пытальнік і клічнік. ''Фонэтычныя зьявы'' — галосныя і зычныя гукі. Болей трудныя выпадкі мяккасьці зычных (перад ''я, і, ю, е, е''). Гукі, азначаныя літарамі ''я, ю, е, ё''. Звонкія і глухія зычныя. Выпадкі неадпаведнасьці пісьма і вымаўленьня. Няясныя зычныя. ''Морфолёгічныя назіраньні'' — зьменныя і нязьменныя словы. Канчаткі ў словах і разьмяшчэньне слоў па канчатках (практычнае азнаямленьне са склонамі і спражэньнем).

{{gap|2.5em}}У васнову назіраньня другога году навучаньня кладзецца просты пашыраны сказ. Морфолёгічныя факты і фонэтычныя зьявы групуюцца вакол назіраньня над словамі, каторыя ўваходзяць у склад гэтага
тыпу словазлучэньняў.

{{gap|2.5em}}Друкуецца або проста выпісваецца з якога-небудзь маленькага апавяданьня колькі сказаў, прычым ніякіх знакаў прыпынку паміж імі ня ставіцца.

{{gap|2.5em}}Скажам, выпісана з расказіку „Забава з Мурзам“ (С. Некрашэвіч. „Роднае слова“, ч. I). Янка запрог Мурзу ў вазок няхай сабе возіць Зосю Мурза добры сабачка вязе Зосю Зося паганяе Мурзу пужкай“.

{{gap|2.5em}}— Прачытайце расказ. З прычыны таго, што сказы не аддзелены знакамі прыпынку, дзецям досыць трудна чытаць адразу. — Чым
выклікана труднасьць чытаньня? Перапішэце расказ і пастаўце кропкі
там, дзе яны павашаму патрэбны. Колькі вышла сказаў? Перапішэце
сказы адзін пад другім.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>noj3dgkknpcy3asmdvsidzng61rghyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123993</id>
    <revision>
      <id>287778</id>
      <timestamp>2026-05-26T19:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{|style=&quot;margin:auto&quot; |Янка запрог Мурзу.&lt;/br&gt;Няхай сабе возіць Зосю.&lt;/br&gt;Мурза добры сабачка.&lt;/br&gt;Вязе Зосю.&lt;/br&gt;Зося паганяе Мурзу пужкай. |} {{gap|2.5em}}Для назіраньня над узаемнымі адносінамі слоў у сказе бяром расказік (С. Некрашэвіч. „Роднае слова“, ч. I.) „Як я гуляю“.  {{gap...»</comment>
      <origin>287778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4368" sha1="40x0p4id9qp3358n2sxcniyob2guxu5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Янка запрог Мурзу.&lt;/br&gt;Няхай сабе возіць Зосю.&lt;/br&gt;Мурза добры сабачка.&lt;/br&gt;Вязе Зосю.&lt;/br&gt;Зося паганяе Мурзу пужкай.
|}
{{gap|2.5em}}Для назіраньня над узаемнымі адносінамі слоў у сказе бяром расказік (С. Некрашэвіч. „Роднае слова“, ч. I.) „Як я гуляю“.

{{gap|2.5em}}„Кожную раніцу я выбягаю на вуліцу гуляць з хлопцамі наша вуліца шырокая яна ўся зарасла травою і выходзіць проста ў поле
больш за ўсё мы любім гуляць у сьвіньню выкапаем пасярод вуліцы
ямку гэта называецца хлеў“.

{{gap|2.5em}}Абмяжуемся галоўным назіраньнем над адносінамі слоў аднаго да другога і ўтварэньнем скончанай мысьлі. Чытайце напісанае і прабуйце спыняцца пасьля кожнага слова, пачынаючы з другога. Кожную
раніцу…“ — Чаму тут нельга спыніцца? — Ня выходзіць сэнсу. „Кожную раніцу я…“ — тое самае нельга спыніцца. „Кожную раніцу я выбягаю…“ Сэнс ёсьць, але сказ яшчэ ня скончаны — чаго „выбягаю“ на вуліцу? „Кожную раніцу я выбягаю на вуліцу гуляць…“ Тут ужо мысьль больш поўная, але яшчэ ня сказана з кім „гуляць“.

{{gap|2.5em}}Прарабіўшы работу да канца, вучні выдзяляюць рад скончаных сказаў і выпісваюць іх адзін пад другім.

{{gap|2.5em}}Кожную раніцу я выбягаю на вуліцу гуляць з хлопцамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Наша вуліца шырокая.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Яна ўся зарасла травою і выходзіць проста ў поле і г. д.

{{gap|2.5em}}— Цяпер паглядзім, як у сказе адносяцца словы адны да другіх. Пробуем ставіць словы адно за другім парамі і заўважаем, ці можна лічыць словы зьвязанымі адно з другім. „Кожную раніцу“, „раніцу я“, „я выбягаю“, „выбягаю на“, „на вуліцу“, „вуліцу гуляць“, „гуляць з“, „з хлопцамі“. — Якія з гэтых пар слоў можна лічыць злучанымі складна? Дзецям даецца работа падабраць папарна і складна зьвязаныя словы.

{{gap|2.5em}}Пасьля гэтага робіцца вывад, што словы ў зьвязаных злучэньнях як-бы цягнуцца адно да другога, вымагаючы пры гэтым, каб злучэньне мела пэўны сэнс. Гэты вывад падмацоўваецца назіраньнямі над моўным матэрыялам самых дзяцей.

{{gap|2.5em}}Дзеля таго, каб выявіць значэньне прыйменьнікаў, бярэцца некалькі прыкладаў.
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Дзеці прышлі ў школу.&lt;/br&gt;Дзеці йдуць з школы.&lt;/br&gt;Дзеці будуць гаварыць аб школе.&lt;/br&gt;Настаўнік выклікаў вучня да дошкі.&lt;/br&gt;Вучань стаіць каля дошкі.&lt;/br&gt;Радам з дошкаю вісіць карта.
|}
{{gap|2.5em}}Пробуем зьмяніць від слова, што стаіць пасьля маленкага слоўка (прыйменьніка). — Ці можна так сказаць: „Дзеці прышлі ў школаю? Ідуць з школу? Будуць гаварыць аб школы? Настаўнік выклікаў {{перанос пачатаканец|вуч|ня}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40x0p4id9qp3358n2sxcniyob2guxu5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287779</id>
      <parentid>287778</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T19:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="7d28ghpn29hn5a39pca7mzu58ayffll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Янка запрог Мурзу.&lt;/br&gt;Няхай сабе возіць Зосю.&lt;/br&gt;Мурза добры сабачка.&lt;/br&gt;Вязе Зосю.&lt;/br&gt;Зося паганяе Мурзу пужкай.
|}
{{gap|2.5em}}Для назіраньня над узаемнымі адносінамі слоў у сказе бяром расказік (С. Некрашэвіч. „Роднае слова“, ч. I.) „Як я гуляю“.

{{gap|2.5em}}„Кожную раніцу я выбягаю на вуліцу гуляць з хлопцамі наша вуліца шырокая яна ўся зарасла травою і выходзіць проста ў поле
больш за ўсё мы любім гуляць у сьвіньню выкапаем пасярод вуліцы
ямку гэта называецца хлеў“.

{{gap|2.5em}}Абмяжуемся галоўным назіраньнем над адносінамі слоў аднаго да другога і ўтварэньнем скончанай мысьлі. Чытайце напісанае і прабуйце спыняцца пасьля кожнага слова, пачынаючы з другога. Кожную
раніцу…“ — Чаму тут нельга спыніцца? — Ня выходзіць сэнсу. „Кожную раніцу я…“ — тое самае нельга спыніцца. „Кожную раніцу я выбягаю…“ Сэнс ёсьць, але сказ яшчэ ня скончаны — чаго „выбягаю“ на вуліцу? „Кожную раніцу я выбягаю на вуліцу гуляць…“ Тут ужо мысьль больш поўная, але яшчэ ня сказана з кім „гуляць“.

{{gap|2.5em}}Прарабіўшы работу да канца, вучні выдзяляюць рад скончаных сказаў і выпісваюць іх адзін пад другім.

{{gap|2.5em}}Кожную раніцу я выбягаю на вуліцу гуляць з хлопцамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Наша вуліца шырокая.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Яна ўся зарасла травою і выходзіць проста ў поле і г. д.

{{gap|2.5em}}— Цяпер паглядзім, як у сказе адносяцца словы адны да другіх. Пробуем ставіць словы адно за другім парамі і заўважаем, ці можна лічыць словы зьвязанымі адно з другім. „Кожную раніцу“, „раніцу я“, „я выбягаю“, „выбягаю на“, „на вуліцу“, „вуліцу гуляць“, „гуляць з“, „з хлопцамі“. — Якія з гэтых пар слоў можна лічыць злучанымі складна? Дзецям даецца работа падабраць папарна і складна зьвязаныя словы.

{{gap|2.5em}}Пасьля гэтага робіцца вывад, што словы ў зьвязаных злучэньнях як-бы цягнуцца адно да другога, вымагаючы пры гэтым, каб злучэньне мела пэўны сэнс. Гэты вывад падмацоўваецца назіраньнямі над моўным матэрыялам самых дзяцей.

{{gap|2.5em}}Дзеля таго, каб выявіць значэньне прыйменьнікаў, бярэцца некалькі прыкладаў.
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Дзеці прышлі ў школу.&lt;/br&gt;Дзеці йдуць з школы.&lt;/br&gt;Дзеці будуць гаварыць аб школе.&lt;/br&gt;Настаўнік выклікаў вучня да дошкі.&lt;/br&gt;Вучань стаіць каля дошкі.&lt;/br&gt;Радам з дошкаю вісіць карта.
|}
{{gap|2.5em}}Пробуем зьмяніць від слова, што стаіць пасьля маленкага слоўка (прыйменьніка). — Ці можна так сказаць: „Дзеці прышлі ў школаю? Ідуць з школу? Будуць гаварыць аб школы? Настаўнік выклікаў {{перанос пачатак|вуч|ня}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7d28ghpn29hn5a39pca7mzu58ayffll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123994</id>
    <revision>
      <id>287780</id>
      <timestamp>2026-05-26T19:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>287780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5217" sha1="qho3cbe0smbwyzkpini9tcnp5f47uxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|вуч|ня}} да дошка? Радам з дошцы? Вывад. Гэтыя маленькія слоўкі трэбу
юць, каб пасьля іх словы стаялі ў поўнай сваёй постаці.

{{gap|2.5em}}Далей робім назіраньне над тым, якую ролю ў аб'яднаньні слоў
i скончанасьці словазлучэньня выпаўняе голас, або фонэцыйны момант.

{{gap|2.5em}}Складаецца які-небудзь сказ-Дзеці йдуць. Умовімся лічыць гэты
сказ закончаным. Сказ дзеці запісваюць у свае сшыткі. Цяпер слу
хайце, як буду я вымаўляць гэты сказ: Дзеці йдуць... (робіцца павы-
шэньне на другім слове). Ці скончаны цяпер сказ?-Не, ня скончаны:
трэба дабавіць „у школу&quot;. Адзначаем, што цяпер сказ скончаны.
Вучні перапісваюць яго і ставяць кропку. Затым настаўнік ізноў вы-
маўляе сказ, робячы павышэньне голасу на слове „у школу&quot;. Скон-
чан сказ?-Не: трэба дабавіць, вучыцца&quot;. Бярэцца яшчэ некалькі
прыкладаў і, урэшце, настаўнік ставіць пытаньне, па чым-жа дзеці па-
знаюць скончанасьць ці няскончанасьць сказу? Пазнаецца па голасу.
Вядзецца назіраньне над тым, куды йдзе голас, калі словазлучэньне
зьяўляецца скончаным (ідзе ўніз), і куды ён ідзе, калі сказ лічыцца
няскончаным (ідзе ўгару). Робіцца вывад, што аб скончанасьці або
няскончанасьці словазлучэньня можна заключаць па кропцы (на пісьме)
або па голасу (пры вымаўленьні).

{{gap|2.5em}}Здабыты такім парадкам вывад павяраецца чытаньнем якога-
небудзь расказіку, узятага з кнігі, пробуючы павышаць ці паніжаць го
лас на тым ці іншым слове ў сказе. Янка захацеў&quot;...Янка захацеў
нарысаваць&quot;... &quot;Янка захацеў нарысаваць Жучку&quot;.

{{gap|2.5em}}На такіх практыкаваньнях вучні, апроч адрозьніваньня сконча
насьці або няскончанасьці словазлучэньняў, разьвіваюць чуцьцё вы
разнасьці мовы і прывучаюцца глядзець на кропку, як на свайго роду
нотны знак для голасу, і падгатаўляюць грунт для далейшых больш
трудных назіраньняў над рознымі суадносінамі друг да друга цэлых
словазлучэньняў або іх часьцей.

{{gap|2.5em}}Замацаваўшы вывад аб спосабах адрозьніваньня скончанасьці або
няскончанасьці словазлучэньняў, вучні прарабляюць цэлы рад прак-
тыкаваньняў па пашырэньні кароткіх сказаў новымі членамі, прычым
гэтая работа можа вясьціся поплеч з рысаваньнем. Дуб стаіць-
стары дуб стаіць на беразе рэчкі і г. д.

{{gap|2.5em}}Асобны тып словазлучэньняў прадстаўляюць пытальныя і клічныя
сказы, а назіраньне над імі ўводзіць вучняў у разуменьне рытму жы
вых словазлучэньняў. Назіраньне над клічнымі і пытальнымі сказамі
вельмі добра вясьці ў сувязі з жывым досьледам дзяцей: дзеці часта
закідаюць дарослых і друг друга пытаньнямі і раз-по-раз выказваюць
свае пачуцьці ў форме выкліку. Выкарыстоўваючы выхвачаныя з жыцьця
прыклады, зварачаем увагу дзяцей на тое, як мяняецца наш голас,
калі мы пытаем або адказваем. Параўноўваем з тым, куды йдзе голас,
калі мы проста гаворым, спакойна. Гэтае параўнаньне інтонацый
можна правесьці на такіх прыкладах:

{{gap|2.5em}}Селянін вязе воз сена. Другі йдзе яму на спатканьне.
К. Міцкевіч. Мэтодыка роднае мовы.
9&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qho3cbe0smbwyzkpini9tcnp5f47uxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287791</id>
      <parentid>287780</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>287791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5194" sha1="d4nkyiksepd52m1udhchrj2ry1tol2f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|вуч|ня}} да дошка? Радам з дошцы? Вывад. Гэтыя маленькія слоўкі трэбуюць, каб пасьля іх словы стаялі ў поўнай сваёй постаці.

{{gap|2.5em}}Далей робім назіраньне над тым, якую ролю ў аб‘яднаньні слоў i скончанасьці словазлучэньня выпаўняе голас, або фонэцыйны момант.

{{gap|2.5em}}Складаецца які-небудзь сказ — Дзеці йдуць. Умовімся лічыць гэты сказ закончаным. Сказ дзеці запісваюць у свае сшыткі. — Цяпер слухайце, як буду я вымаўляць гэты сказ: Дзеці йдуць… (робіцца павышэньне на другім слове). Ці скончаны цяпер сказ? — Не, ня скончаны: трэба дабавіць „у школу“. Адзначаем, што цяпер сказ скончаны.
Вучні перапісваюць яго і ставяць кропку. Затым настаўнік ізноў вымаўляе сказ, робячы павышэньне голасу на слове „у школу“. — Скончан сказ? — Не: трэба дабавіць — „вучыцца“. Бярэцца яшчэ некалькі
прыкладаў і, урэшце, настаўнік ставіць пытаньне, па чым-жа дзеці пазнаюць скончанасьць ці няскончанасьць сказу? Пазнаецца па голасу. Вядзецца назіраньне над тым, куды йдзе голас, калі словазлучэньне зьяўляецца скончаным (ідзе ўніз), і куды ён ідзе, калі сказ лічыцца няскончаным (ідзе ўгару). Робіцца вывад, што аб скончанасьці або няскончанасьці словазлучэньня можна заключаць па кропцы (на пісьме) або па голасу (пры вымаўленьні).

{{gap|2.5em}}Здабыты такім парадкам вывад павяраецца чытаньнем якога-
небудзь расказіку, узятага з кнігі, пробуючы павышаць ці паніжаць голас на тым ці іншым слове ў сказе „Янка захацеў“… „Янка захацеў
нарысаваць“… „Янка захацеў нарысаваць Жучку“.

{{gap|2.5em}}На такіх практыкаваньнях вучні, апроч адрозьніваньня скончанасьці або няскончанасьці словазлучэньняў, разьвіваюць чуцьцё выразнасьці мовы і прывучаюцца глядзець на кропку, як на свайго роду нотны знак для голасу, і падгатаўляюць грунт для далейшых больш трудных назіраньняў над рознымі суадносінамі друг да друга цэлых словазлучэньняў або іх часьцей.

{{gap|2.5em}}Замацаваўшы вывад аб спосабах адрозьніваньня скончанасьці або няскончанасьці словазлучэньняў, вучні прарабляюць цэлы рад практыкаваньняў па пашырэньні кароткіх сказаў новымі членамі, прычым гэтая работа можа вясьціся поплеч з рысаваньнем. „Дуб стаіць — стары дуб стаіць на беразе рэчкі“ і г. д.

{{gap|2.5em}}Асобны тып словазлучэньняў прадстаўляюць пытальныя і клічныя сказы, а назіраньне над імі ўводзіць вучняў у разуменьне рытму жывых словазлучэньняў. Назіраньне над клічнымі і пытальнымі сказамі
вельмі добра вясьці ў сувязі з жывым досьледам дзяцей: дзеці часта
закідаюць дарослых і друг друга пытаньнямі і раз-по-раз выказваюць
свае пачуцьці ў форме выкліку. Выкарыстоўваючы выхвачаныя з жыцьця
прыклады, зварачаем увагу дзяцей на тое, як мяняецца наш голас, калі мы пытаем або адказваем. Параўноўваем з тым, куды йдзе голас, калі мы проста гаворым, спакойна. Гэтае параўнаньне інтонацый можна правесьці на такіх прыкладах:

{{gap|2.5em}}Селянін вязе воз сена. Другі йдзе яму на спатканьне.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d4nkyiksepd52m1udhchrj2ry1tol2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123995</id>
    <revision>
      <id>287781</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «dźwie, matki“ i raździalajucca na dźwie partyi. Adna partyja stanawicca z pałkami kala adnej linii, druhaja, taksama z pałkami, — kala druhoj.  {{Водступ|2|em}}Pieršaja partyja stawić kala swajej linii „babu“ (čučała), zroblenuju z staroj wopratki, i biare pierahon. Pierahonam moža być niewialikaja dzierawianaja hałka, abo miačyk.  {{Водступ|2|em}}Druhaja partyja idzie „ŭ pole“, da swajej linii. Tady pieršaja partyja...»</comment>
      <origin>287781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1756" sha1="goipjskxvzchq5xof20h0j5kdyflbzp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dźwie, matki“ i raździalajucca na dźwie partyi. Adna partyja stanawicca z pałkami kala adnej linii, druhaja, taksama z pałkami, — kala druhoj.

{{Водступ|2|em}}Pieršaja partyja stawić kala swajej linii „babu“ (čučała), zroblenuju z staroj wopratki, i biare pierahon. Pierahonam moža być niewialikaja dzierawianaja hałka, abo miačyk.

{{Водступ|2|em}}Druhaja partyja idzie „ŭ pole“, da swajej linii. Tady pieršaja partyja b‘je pałkaj pa pierahonie tak, kab jon adlacieŭ jak najdalej. Suproćnaja partyja starajecca na-latu adbiwać pierahon nazad. Kali joj heta ŭdasca, tady chto-niebudź z partyi padymaje pierahon z ziamli, padychodzić da swajej linii i starajecca papaści pierahonam u čučała (babu). Pieršaja partyja adnak adbiwaje pierahon swaimi pałkami, starajučysia nie dapuścić, kab suproćnaja partyja papała pierahonam u babu. Kali, nia hledziačy na heta, baba budzie ŭdarana pierahonam, dyk partyja, nia mohšaja abaranić baby, ličycca prajhranaj i idzie ŭ pole, a jaje miesca zajmaje palawaja partyja i h. d.

{{Водступ|2|em}}''27. Curki''. Ihrajučych dwuch. Jany biaruć pałki i „curku“, heta značyć karotkuju, 4—6 wiarškoŭ daŭžynioju, pałačku, i pierabiwajucca: chto bolš razoŭ padab‘je ŭ pawietry swajej pałkaj curku, nie pazwalajučy jej upaści na ziamlu, toj astajecca ŭ „horadzie“, a druhi jdzie „ŭ pole“. Astaŭšysia ŭ horadzie rysuje pałkaj na ziamli koła i staŭšy ŭ centr hetaha koła, b‘je pa curku pałkaj, starajučysia adbić jaje jaknajdalej. Toj, katory ŭ poli, padymaje zalacieŭšuju da jaho curku i wykanaŭšy na try kroki „prystup“ da horadu, kidaje tudy curku, starajučysia jaje ŭkinuć u siaredzinu koła&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>goipjskxvzchq5xof20h0j5kdyflbzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123997</id>
    <revision>
      <id>287782</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «(horadu). Kali heta jamu ŭdasca, dyk uwachodzić jon u horad, a haracki idzie na jaho miesca ŭ pole; kali nie, dyk abodwa astajucca na swaich miascoch i znoŭ b‘juć curku ŭ pole. Kali kinienaja z pola curka ŭpadzie na liniju koła (horada), tady toj, što ŭ horadzie, b‘je swajej pałkaj pa adnym kancy curki, kab jana padskočyła ŭwierch. Kali padajučy curka apynicca ŭnutry koła, dyk u koła idzie palawy, u adwarotnym wypadku astajucca pry star...»</comment>
      <origin>287782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="0ofjd05chdloqk8i3rrie4fgm8urslf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(horadu). Kali heta jamu ŭdasca, dyk uwachodzić jon u horad, a haracki idzie na jaho miesca ŭ pole; kali nie, dyk abodwa astajucca na swaich miascoch i znoŭ b‘juć curku ŭ pole. Kali kinienaja z pola curka ŭpadzie na liniju koła (horada), tady toj, što ŭ horadzie, b‘je swajej pałkaj pa adnym kancy curki, kab jana padskočyła ŭwierch. Kali padajučy curka apynicca ŭnutry koła, dyk u koła idzie palawy, u adwarotnym wypadku astajucca pry starych miascoch.

{{Водступ|2|em}}''28. Čyžyk''. Ihrajučych dwuch z pałkami, jakija nazywajucca „łaptami“. Aprača hetaha pryhataŭlajecca karotkaja pałka, kala ½ aršyna daŭžynioj, z abodwych kancoŭ zawostranaja. Takaja pałka nazywajecca „čyžykam“. Kreślicca na ziamli koła, abo kwadrat, i adzin z ihrajučych, jakomu prydziecca samy kaniec pałki padčas mierańnia na joj, stanawicca z čyžykam u koła, a druhi idzie ŭ „pole“.

{{Водступ|2|em}}Kładziecca čyžyk na ziamlu ŭ koła, a ihrajučy b‘je łaptoju pa jaho wostrym kancy, ad čaho jon padskakiwaje ŭwierch. U hety mament ihrajučy pawinien na-latu ŭdaryć čyžyka łaptoju tak, kab jon daloka adlacieŭ „u pole“.

{{Водступ|2|em}}Kali ihrajučy try razy ŭderyć pa wostrym kancy čyžyka i nie patrapić adbić jaho ŭ pole, tady jon wychodzić z koła ŭ pole. Kali-ž toj, što ŭ kole, wyb‘je čyžyka ŭ pole, dyk palawy pawinien na-latu adbić jaho swajej łaptoj, tady mahčyma pajści ŭ koła; kali jamu nia ŭdasca adbić i čyžyk upadzie na ziamlu, dyk padymaje i kidaje jaho ŭ koła. Jak papadzie ŭ koła, dyk sam stanawicca ŭ im i taksama, jak pieršy, wybiwaje čyžyka ŭ pole. Pry hetaj ihry pierawažna ŭmaŭlajucca na peŭnuju {{перанос-пачатак|п=kol|к=kaść}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ofjd05chdloqk8i3rrie4fgm8urslf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123998</id>
    <revision>
      <id>287783</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=kol|к=kaść}} udaraŭ; chto pieršy wykanaje ŭmoŭnuju ličbu, toj maje prawa kazać prajhraŭšamu praskakać na adnej nazie ad pola da koła stolki razoŭ, skolki nie wykanana prajhraŭšym udaraŭ.  {{Водступ|2|em}}29. Krahły. Rysujucca na ziamli dwa kwadraty („haradki“), kala 20—30 krokaŭ adzin ad druhoha, a pamiž imi wykopywajecca jamačka („masła“). U haradki stawiacca krahły ŭ rad na linii, abo...»</comment>
      <origin>287783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="ps540rjzx6sbs1u7cj72x5a93p9c9c6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=kol|к=kaść}} udaraŭ; chto pieršy wykanaje ŭmoŭnuju ličbu, toj maje prawa kazać prajhraŭšamu praskakać na adnej nazie ad pola da koła stolki razoŭ, skolki nie wykanana prajhraŭšym udaraŭ.

{{Водступ|2|em}}29. Krahły. Rysujucca na ziamli dwa kwadraty („haradki“), kala 20—30 krokaŭ adzin ad druhoha, a pamiž imi wykopywajecca jamačka („masła“). U haradki stawiacca krahły ŭ rad na linii, abo z ich robicca haradok, heta značyć krahły kładucca ŭ popierak piaredniaj linii kwadratu; na ich kładucca druhija dźwie krahły ŭzdoŭž linii, a na {{Абмылка|wiech|wierch}} usich stawicca piataja krahła. U kožnym kwadracie bywaje 5 krahłoŭ. Ihrajučyja dzielacca na dźwie partyi i lasujuć, jakoj partyi pieršaj prydziecca „bić krahły“. Dziela hetaha biarecca ščepka z karoju i kožnaja partyja wybiraje sabie adzin bok ščepki: abo hładki, abo z karoju. Paśla kidajuć ščepki ŭwierch i čyim bokam jana ŭpadzie da hary, taja partyja pieršaja pačynaje źbiwać krahły. Zbiwać ich pačynajuć ad suproć pałožanaha haradka, ale kali tolki budzie wybita z haradka choć adna krahła, ihrajučyja pierachodziać da „masła“ i ŭžo adtul wybiwajuć reštu. Kali nia wyb‘juć, tady druhaja partyja pačynaje wybiwać krahły z druhoha haradka. Chto raniej wyb‘je, tych niawybiŭšaja partyja nosić na plačach ad adnaho da druhoha haradka — stolki razoŭ, skolki astałosia niawybitych krahłaŭ.

{{Водступ|2|em}}''30. Šlaki''. Šlak — heta babka z nahi karowy. Šlakami ihrajuć u „kona“, u „płoca“, u ścienku“ i na hrošy. Pry ihry ŭ kona kožny z ihrajučych stawić pa zamknutaj pary šlakaŭ na kon u rad, źlewa na prawa, abo ad wierchu ŭniz, na 1—1½ wiarškoŭ para ad pary. Prawodziać paśla liniju kala&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ps540rjzx6sbs1u7cj72x5a93p9c9c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123999</id>
    <revision>
      <id>287784</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «3—5 krokaŭ ad kona i zahaniajuć „bitki“. Bitkami mohuć być kamieńni, dobryja da kidańnia, čyhunnyja hałki, majučyja formu plitki i h. p. Zahaniać bitku — značyć kinuć jaje tak daloka ad kona, kab možna było źbić stajačyja na konie šlaki. Čyja bitka ŭpadzie dalej, toj b‘je šlaki pieršym, čyja najbližej da kona — astatnim. Bližej linii bitki zahaniać nielha.  {{Водступ|2|em}}Prystup dazwalajecca tolki na adzin krok...»</comment>
      <origin>287784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="a0ysfpy6sfwjgvxe4t4f5bb05rxrrca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3—5 krokaŭ ad kona i zahaniajuć „bitki“. Bitkami mohuć być kamieńni, dobryja da kidańnia, čyhunnyja hałki, majučyja formu plitki i h. p. Zahaniać bitku — značyć kinuć jaje tak daloka ad kona, kab možna było źbić stajačyja na konie šlaki. Čyja bitka ŭpadzie dalej, toj b‘je šlaki pieršym, čyja najbližej da kona — astatnim. Bližej linii bitki zahaniać nielha.

{{Водступ|2|em}}Prystup dazwalajecca tolki na adzin krok. Kali bitka papadzie ŭ kon, ihrajučy biare stolki šlakaŭ, skolki sab‘je jaho bitka, heta adnak zaležna ad umowy; kali-ž nie papadzie, dyk toj, što kidaŭ bitku, dastaŭlaje jašče paru šlakaŭ.

{{Водступ|2|em}}U płoca — robicca taki samy kon, ale šlaki mohuć być ustaŭleny i paasobku. Bitkami słužać tut samyja-ž šlaki, chacia-b i nabityja cynkam, abo z čyhuna. Taksama prawodzicca linija kala 2—3 krokaŭ ad kona. B‘je pieršym nia toj, čyja bitka ŭpadzie dalej, ale toj, čyja laža bokam — „płocam“. Paśla płoca b‘je „žoh“, heta značyć toj, čyj šlak upadzie nižniaj staranoj. Papaŭšy ŭ kon, biare, skolki wyb‘je, nie papaŭšy — stawić padwojnuju staŭku. U „ścienku“ ihrajuć udwuch. Adzin b‘je ab ścienku šlakam — adnym, abo dwuma, — kab dalej mahli adlacieć. I zaraz za im b‘je druhi, starajučysia, kab jaho šlaki ŭpali kala pieršych jak maha bližej, nie dalej adnu čaćwiortuju čaść aršyna; u takim wypadku jon ich wyjhrywaje. U adwarotnym wypadku pieršy ihrok padymaje swaje šlaki jznoŭ i b‘je ab ścienku, starajučysia, kab jany ŭpali jak najbližej da šlakaŭ druhoha ihraka i h. d. Šlakami ŭ hrošy ihrajuć hetak: biare chto-niebudź paru šlakaŭ i kidaje na ziamlu. Kali abodwa šlaki ŭpali ŭ tej samaj {{перанос-пачатак|п=po|к=zie}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0ysfpy6sfwjgvxe4t4f5bb05rxrrca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124000</id>
    <revision>
      <id>287785</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=po|к=zie}} płocami, žohami, dyk usie ŭčaśniki ihry płaciać tamu, chto kidaŭ umoŭlenuju sumu hrošaj. Kali šlaki ŭpaduć u roznych pozach, dyk wyjhryša niama i kidać pačynaje čarodny ihrok.  {{Водступ|2|em}}''31. Krehli''. Ihrajučych čatyroch. Robiać na ziamli dwa kwadraty, na dziesiać „sihniej“ (jak najdaŭžejšych krokaŭ) adzin ad druhoha. U hetyja kwadraty, na kutoch i ŭ centry, stawiacca pa...»</comment>
      <origin>287785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="l6ltasz3go5y5xevgkpgcjbr6zw0mvl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=po|к=zie}} płocami, žohami, dyk usie ŭčaśniki ihry płaciać tamu, chto kidaŭ umoŭlenuju sumu hrošaj. Kali šlaki ŭpaduć u roznych pozach, dyk wyjhryša niama i kidać pačynaje čarodny ihrok.

{{Водступ|2|em}}''31. Krehli''. Ihrajučych čatyroch. Robiać na ziamli dwa kwadraty, na dziesiać „sihniej“ (jak najdaŭžejšych krokaŭ) adzin ad druhoha. U hetyja kwadraty, na kutoch i ŭ centry, stawiacca pa piać krehlaŭ (karotkich cylindryčnych stoŭbikaŭ). Dwuch ihrajučych adychodziać da čužoha haradka (kwadratu) i adtul kidajuć pałkami da swajho haradka, kab wybić stajačyja ŭ im krehli. Pry hetym pawalenaja, astaŭšaja ŭ kwadracie, chacia-b na jaho linii, krehla nia ličycca wybitaj. Kali pieršaja partyja pawykidaje swaje pałki, da jaje haradka padchodzić druhaja partyja i adtul pačynaje źbiwać swaje krehli.

{{Водступ|2|em}}Hetkaje čarodnaje źbiwańnie prawodzicca pawodle ŭmowy, u dwa, abo niekalki pryjomaŭ. Kali paśla hetaha ŭ jakoj-niebudź partyi astanucca niawybityja krehli, dyk henaja partyja ličycca prajhranaj i jana musić pieranasić ad haradka wyjhranuju partyju stolki razoŭ, skolki ŭ jaje astałosia niawybitych krehlaŭ.

{{Водступ|2|em}}''32. Kamiańki''. U kamiańki možna hulać u dwuch i balej. Dla hetaje hulni biaruć piać hładkich kamiańkoŭ i hulajučyja čarodna kidajuć ich hetkim paradkam:

{{Водступ|2|em}}1) adzin kamianiok biarecca ŭ ruku, a čatyry kładucca na ziamli; paśla toj kamianiok, što ŭ ruce, hulajučy padkidywaje ŭ haru, chutka padbiraje z ziamli druhi kamianiok, i złowić razam i toj, katory kinuŭ u haru. Hetak padbiraje ŭsie čatyry kamiańki;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6ltasz3go5y5xevgkpgcjbr6zw0mvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124001</id>
    <revision>
      <id>287786</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;kidanyja&quot;/&gt;{{Водступ|2|em}}2) padkidywajecca ŭ haru adzin kamianiok, a z ziamli chapajecca pa dwa;  {{Водступ|2|em}}3) adzin kamianiok padkidywajecca ŭ haru, a z ziamli padbirajucca śpiarša try kamiańki, paśla adzin;  {{Водступ|2|em}}4) z ziamli padbirajuć čatyry kamiańki, padkidywajučy piaty ŭ haru;  {{Водступ|2|em}}5) padkidywajecca ŭ haru ŭsie piać kamiańkoŭ i łowicca ich pawierch ruki;  {{В...»</comment>
      <origin>287786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1787" sha1="0ed75qhw0exqbfj6dss6589gjvzb6y2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;kidanyja&quot;/&gt;{{Водступ|2|em}}2) padkidywajecca ŭ haru adzin kamianiok, a z ziamli chapajecca pa dwa;

{{Водступ|2|em}}3) adzin kamianiok padkidywajecca ŭ haru, a z ziamli padbirajucca śpiarša try kamiańki, paśla adzin;

{{Водступ|2|em}}4) z ziamli padbirajuć čatyry kamiańki, padkidywajučy piaty ŭ haru;

{{Водступ|2|em}}5) padkidywajecca ŭ haru ŭsie piać kamiańkoŭ i łowicca ich pawierch ruki;

{{Водступ|2|em}}6) padkidywajucca taksama ŭsie kamiańki i łowicca ich na dałoniu ruki. Kali hulajučy pamylicca i nia złowić, jak treba, kamiańkoŭ, za im pačynaje hulać druhi, a pieršy čakaje swajej čarhi.
&lt;section end=&quot;kidanyja&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;miačykawyja&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Hulni i ihry miačykawyja.'''}}

{{Водступ|2|em}}Hetyja hulni i ihry jość pierawažna łučanyja z biehami. Jany wyjaŭlajucca ŭ kidańni, pieradawańni, wyrywańni, šturchańni nahami miačyka i t.p. Miačykawyja hulni wyrablajuć pierawažna ruchliwaść, łoŭkaść, žwawaść, uwahu i naahuł jany jość usiestarońniaj himnastykaj arhanizmu, dajučy adnačasna karyść wychawaŭča-moralnuju i wyrablajučy pačućcio hramadzkaści, — jak naahuł kožnaja tawaryskaja hulnia.

{{Водступ|2|em}}Miačyk u biełaruskich sialan redka kali budzie kupleny, a pierawažna robicca jon samymi-ž hulajučymi z hanuč, abo z abrezkaŭ skury. Dobrym miačykam ličycca taki, jaki maje ŭ siaredzinie kłubok z humowych istužak, ad starych kalošaŭ. Hetki kłubok abmatywajecca hanučami, abo ramianiom. Da hulniaŭ i ihraŭ z miačykam zaličajucca:

{{Водступ|2|em}}''33. Kiścień''. Ihrajučyja dzielacca na dźwie partyi: adna idzie ŭ „kon“, druhaja biare miačyk.&lt;section end=&quot;miačykawyja&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ed75qhw0exqbfj6dss6589gjvzb6y2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287787</id>
      <parentid>287786</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="aev95yiw7m0loqi7x837s3k2kwwf65x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;2&quot;/&gt;{{Водступ|2|em}}2) padkidywajecca ŭ haru adzin kamianiok, a z ziamli chapajecca pa dwa;

{{Водступ|2|em}}3) adzin kamianiok padkidywajecca ŭ haru, a z ziamli padbirajucca śpiarša try kamiańki, paśla adzin;

{{Водступ|2|em}}4) z ziamli padbirajuć čatyry kamiańki, padkidywajučy piaty ŭ haru;

{{Водступ|2|em}}5) padkidywajecca ŭ haru ŭsie piać kamiańkoŭ i łowicca ich pawierch ruki;

{{Водступ|2|em}}6) padkidywajucca taksama ŭsie kamiańki i łowicca ich na dałoniu ruki. Kali hulajučy pamylicca i nia złowić, jak treba, kamiańkoŭ, za im pačynaje hulać druhi, a pieršy čakaje swajej čarhi.
&lt;section end=&quot;2&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;3&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Hulni i ihry miačykawyja.'''}}

{{Водступ|2|em}}Hetyja hulni i ihry jość pierawažna łučanyja z biehami. Jany wyjaŭlajucca ŭ kidańni, pieradawańni, wyrywańni, šturchańni nahami miačyka i t.p. Miačykawyja hulni wyrablajuć pierawažna ruchliwaść, łoŭkaść, žwawaść, uwahu i naahuł jany jość usiestarońniaj himnastykaj arhanizmu, dajučy adnačasna karyść wychawaŭča-moralnuju i wyrablajučy pačućcio hramadzkaści, — jak naahuł kožnaja tawaryskaja hulnia.

{{Водступ|2|em}}Miačyk u biełaruskich sialan redka kali budzie kupleny, a pierawažna robicca jon samymi-ž hulajučymi z hanuč, abo z abrezkaŭ skury. Dobrym miačykam ličycca taki, jaki maje ŭ siaredzinie kłubok z humowych istužak, ad starych kalošaŭ. Hetki kłubok abmatywajecca hanučami, abo ramianiom. Da hulniaŭ i ihraŭ z miačykam zaličajucca:

{{Водступ|2|em}}''33. Kiścień''. Ihrajučyja dzielacca na dźwie partyi: adna idzie ŭ „kon“, druhaja biare miačyk.&lt;section end=&quot;3&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aev95yiw7m0loqi7x837s3k2kwwf65x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry kidanyja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124002</id>
    <revision>
      <id>287788</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Hulni i ihry kidanyja  | аўтар     = Уладзіслаў Казлоўскі  | год       = 1928 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычна-этнаграфічная праца  | папярэдні = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry biežnyja|Hulni i ihry biežnyja]]  | наступны  = Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ih...»</comment>
      <origin>287788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="739" sha1="qi1o5af6lsckuwl5esalcd7baynnr90" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Hulni i ihry kidanyja
 | аўтар     = Уладзіслаў Казлоўскі
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычна-этнаграфічная праца
 | папярэдні = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry biežnyja|Hulni i ihry biežnyja]]
 | наступны  = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry miačykawyja|Hulni i ihry miačykawyja]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf&quot; from=&quot;59&quot; to=&quot;66&quot; fromsection=&quot;2&quot; tosection=&quot;2&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>qi1o5af6lsckuwl5esalcd7baynnr90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124003</id>
    <revision>
      <id>287789</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Konam nazywajecca wialikaje koła, kala 5 sažniaŭ siarednicy. Partyja, jakaja maje miačyk, padchodzić da adnaho bierahu koła, a partyja, jakaja jość u kole, — da druhoha bierahu. Toj, kamu paśla ličeńnia prypaŭ miačyk, pawinien papaści im u kaho-niebudź z stajačych u konie. Kali heta jamu ŭdasca, dyk dastaŭšy miačykam musić wyjści z ihry, a kidajučaja partyja jznoŭ ličycca, kamu kidać miačykam u stajačych u konie. Kali kidajučy...»</comment>
      <origin>287789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="0hed0r8nujj2ey6zys6mujhgy90dgt6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Konam nazywajecca wialikaje koła, kala 5 sažniaŭ siarednicy. Partyja, jakaja maje miačyk, padchodzić da adnaho bierahu koła, a partyja, jakaja jość u kole, — da druhoha bierahu. Toj, kamu paśla ličeńnia prypaŭ miačyk, pawinien papaści im u kaho-niebudź z stajačych u konie. Kali heta jamu ŭdasca, dyk dastaŭšy miačykam musić wyjści z ihry, a kidajučaja partyja jznoŭ ličycca, kamu kidać miačykam u stajačych u konie. Kali kidajučy ni ŭ koha nie papadzie, dyk jaho partyja idzie ŭ kon, a byŭšaja tam — ličycca, kamu bić miačykami h. d.

{{Водступ|2|em}}''34. Jarki''. Na hładkaj płoščy robiacca piatami niewialikija jamački, jakija i nazywajucca jarkami. Jarki robiacca ŭ adzin rad — i stolki ich, skolki jość ihrajučych. Na try kroki ad jarkaŭ prawodzicca linija „ahoń“. Paśla kožny čarodna pamaleńku kocić pa jarkach miačyk. Kali tolki miačyk ukocicca ŭ čyju-niebudź jarku, usie ŭciakajuć ad ich. Toj adnak, u čyju jarku ŭpaŭ miačyk, chapaje jaho, i padbiehšy da „ahniu“ — starajecca kaho-niebudź z uciakaŭšych „zasiačy“, h. zn. papaści miačykam. Kali kaho zasiače, dyk na taho ličycca jarka, u adwarotnym wypadku jarka ličycca na taho, chto kidaŭ miačykam. Kali chto nie papadzie ni ŭ koha z uciakaŭšych stolki razoŭ, skolki jość jarkaŭ, dyk jaho stanowiać twaram da ściany i za karu b‘juć nia mocna pa plačach kułakom, pad tacht pieśni: „Jar-ka pał-ka! Ka-ra-lo-wa zon-ka! Leź na pa-ła-ci, stań ka-zy-ra-ci, bu-dziem ŭ karty jhra-ci, i (chutka haworačy) wiečara daždaci“. Končyŭšy astatniaje słowa, b‘juć trochi macniej i raźbiahajucca. Kali prajhraŭšy pry hetym kahoniebudź złowić, ihra pačynajecca ad pačatku. U {{перанос-пачатак|п=nie|к=katorych}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hed0r8nujj2ey6zys6mujhgy90dgt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124004</id>
    <revision>
      <id>287790</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «katorych miascoch miačyk „honiać“ u jarki pałkami.  {{Водступ|2|em}}''35. Adrablacca''. Kožny ŭčaśnik hetaje ihry pawinien „adrabić“ miačykam pa try razy niekalki akreślenych ruchaŭ. Takich ruchawych pryjomaŭ pierawažna jość piać. Woś jany:  {{Водступ|2|em}}a) {{Разьбіўка|Scienka}}.  {{Водступ|2|em}}Ihrajučy b‘je miačykam ab ścienku i łowić jaho, nie pazwalajučy ŭpaści na ziamlu. Heta nazywajec...»</comment>
      <origin>287790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="dfa04l304szpo8l86l1oslir5s91rj7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;katorych miascoch miačyk „honiać“ u jarki pałkami.

{{Водступ|2|em}}''35. Adrablacca''. Kožny ŭčaśnik hetaje ihry pawinien „adrabić“ miačykam pa try razy niekalki akreślenych ruchaŭ. Takich ruchawych pryjomaŭ pierawažna jość piać. Woś jany:

{{Водступ|2|em}}a) {{Разьбіўка|Scienka}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy b‘je miačykam ab ścienku i łowić jaho, nie pazwalajučy ŭpaści na ziamlu. Heta nazywajecca ścienka. Jość jašče „ścienka apusknaja“; tut treba pazwolić, kab miačyk adbiŭšysia ad ścienki ŭpaŭ na ziamlu i kali jon ad ziamli padskočyć uwierch zławić tady jaho. Iznoŭ jość ścienka apusknaja-prybiwanaja: kali miačyk adskočyć ad ziamli, ihrajučy b‘je jaho dałoniaju i łowić tady, kali ŭžo druhi raz adab‘jecca ad ziamli.

{{Водступ|2|em}}b) {{Разьбіўка|Pad ručku}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy apirajecca lewaj rukoj ab ścienku i padkidywaje pad ruki miačyk uwierch prawaj rukoj, łowić jaho {{Абмылка|nalatu|na-latu}} toj-ža samaj rukoj. Taksama figura apusknaja, — u jakoj miačyk łowicca prawaj rukoj tady, kali jon uderyŭšysia ab ziamlu, — padskočyć uwierch.

{{Водступ|2|em}}c) {{Разьбіўка|Pad nožku}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy apirajecca ab ścienku lewaj nahoj, padkidywaje z pad nahi miačyk uwierch prawaj rukoj i łowić na-latu. Taksama figura apusknaja: miačyk łowicca tady, kali jon uderyŭšysia ab ziamlu padskočyć uwierch.

{{Водступ|2|em}}d) {{Разьбіўка|Nad haławoj}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy stanowicca plačmi da ściany i ŭpioršysia ab jaje halawoju (ciemiam) — b’je miačyk ab ścienku i łowić jaho, nie adymajučy ad ściany haławy.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dfa04l304szpo8l86l1oslir5s91rj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287798</id>
      <parentid>287790</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T07:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="csw4q3sup0to7ddhmq21yorm3niv1di" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;katorych miascoch miačyk „honiać“ u jarki pałkami.

{{Водступ|2|em}}''35. Adrablacca''. Kožny ŭčaśnik hetaje ihry pawinien „adrabić“ miačykam pa try razy niekalki akreślenych ruchaŭ. Takich ruchawych pryjomaŭ pierawažna jość piać. Woś jany:

{{Водступ|2|em}}a) {{Разьбіўка|Ścienka}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy b‘je miačykam ab ścienku i łowić jaho, nie pazwalajučy ŭpaści na ziamlu. Heta nazywajecca ścienka. Jość jašče „ścienka apusknaja“; tut treba pazwolić, kab miačyk adbiŭšysia ad ścienki ŭpaŭ na ziamlu i kali jon ad ziamli padskočyć uwierch zławić tady jaho. Iznoŭ jość ścienka apusknaja-prybiwanaja: kali miačyk adskočyć ad ziamli, ihrajučy b‘je jaho dałoniaju i łowić tady, kali ŭžo druhi raz adab‘jecca ad ziamli.

{{Водступ|2|em}}b) {{Разьбіўка|Pad ručku}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy apirajecca lewaj rukoj ab ścienku i padkidywaje pad ruki miačyk uwierch prawaj rukoj, łowić jaho {{Абмылка|nalatu|na-latu}} toj-ža samaj rukoj. Taksama figura apusknaja, — u jakoj miačyk łowicca prawaj rukoj tady, kali jon uderyŭšysia ab ziamlu, — padskočyć uwierch.

{{Водступ|2|em}}c) {{Разьбіўка|Pad nožku}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy apirajecca ab ścienku lewaj nahoj, padkidywaje z pad nahi miačyk uwierch prawaj rukoj i łowić na-latu. Taksama figura apusknaja: miačyk łowicca tady, kali jon uderyŭšysia ab ziamlu padskočyć uwierch.

{{Водступ|2|em}}d) {{Разьбіўка|Nad haławoj}}.

{{Водступ|2|em}}Ihrajučy stanowicca plačmi da ściany i ŭpioršysia ab jaje halawoju (ciemiam) — b’je miačyk ab ścienku i łowić jaho, nie adymajučy ad ściany haławy.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csw4q3sup0to7ddhmq21yorm3niv1di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124005</id>
    <revision>
      <id>287792</id>
      <timestamp>2026-05-27T06:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}— Здароў! — Здароў! — А што вязеш? — Дровы. — Якія дровы? Гэта-ж сена. — А калі бачыш, што сена, дык навошта пытаеш?  {{gap|2.5em}}Для параўнаньня трох інтонацый:  {{gap|2.5em}}— Гэта-ж сена! Хіба-ж гэта сена? Гэта — сена.  {{gap|2.5em}}— Пажар! Там пажар? — Там пажар.  {...»</comment>
      <origin>287792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="swwkcqmi94jmqt8op8zmieml8zjrbrl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}— Здароў! — Здароў! — А што вязеш? — Дровы. — Якія дровы? Гэта-ж сена. — А калі бачыш, што сена, дык навошта пытаеш?

{{gap|2.5em}}Для параўнаньня трох інтонацый:

{{gap|2.5em}}— Гэта-ж сена! Хіба-ж гэта сена? Гэта — сена.

{{gap|2.5em}}— Пажар! Там пажар? — Там пажар.

{{gap|2.5em}}— Дзеці, спаць! — Як, ужо спаць? — Мы будзем спаць.

{{gap|2.5em}}— А ён ужо там! — Ён ужо там? — Ён ужо там.

{{gap|2.5em}}У зьвязку з гэтымі практыкаваньнямі можа быць пастаўлена вывучваньне напамяць з выразным вымаўленьнем спэцыяльна падабранага вершу, у якім бы пападаліся пытальныя і клічныя інтонацыі, напр. „Наша краіна“ Я. Купала („Роднае слова“ Некрашэвіча, ч. I) або казка „Курачка“ (тая-ж кніга), „Храбры певень“.

{{gap|2.5em}}Назіраючы над артыкуляцыямі, пачатак якім зроблены яшчэ раней, мы ўжо можам вывесьці артыкуляцыйныя, а ў сувязі з імі і окустычныя адрозьніваньні паміж галоснымі і зычнымі. Адносна галосных мы выводзім, што яны вымаўляюцца пры болей адкрытым расчыне рота, прычым голас ідзе свабодна, і гук чуецца выразны, ясны, громкі. Адносна зычных замячаем, што яны вымаўляюцца пры іншым палажэньні рота (зачынены губамі, зубамі, языком), з прычыны чаго голас ідзе не свабодна, сустрачаючы на дарозе тыя ці іншыя перапынкі, і гук чуецца меней выразна і ясна, набываючы поўную выразнасьць толькі пры вымаўленьні яго разам з галоснымі.

{{gap|2.5em}}У зьвязку з назіраньнем над артыкуляцыямі можна выдзеліць асноўныя групы як галосных, так і зычных гукаў. Практыкаваньні ў сьпевах і пастаноўцы голасу могуць разьмясьціць галосныя па шырыні расчыну рота: ''а'' — шырокі расчын рота; ''э, о'' — сярэдні; ''і, ы, у'' — вузкі. Практыкаваньне ў выразным чытаньні паможа ўстанавіць тры асноўныя групы зычных: губна-губныя — ''п, б, м''; губна-зубныя — ''ф, в'' і язычныя (без падробнага падзелу).

{{gap|2.5em}}Наглядаючы над злучэньнем язычных з галоснымі, з асабліваю ўвагаю трэба спыніцца на такіх злучэньнях, як ''ні, ня, ню, не'' паралельна з ''на, ну, но'' і зрабіць вывад, што большасьць зычных (за выключэньнем ''ж, ч, ш, р, дж'') могуць вымаўляцца мякка і цьвёрда.

{{gap|2.5em}}Гэты вывад зьяўляецца настолькі важным у галіне фонэтычных прадстаўленьняў аб мове, што трэба паклапаціцца аб найболей ясным усьведамленьні вучнямі фактаў, азначаных у гэтым вывадзе. Зьмешваньне гуку і літары, што вельмі звычайна і характэрна для старой граматыкі, абавязана якраз няясным прадстаўленьням у галіне адмечаных фактаў. Па гукаваму мэтоду злучэньне „н+я“ давала ''ня'', прычым „н“ разглядаецца і лічыцца ў выдзеленым відзе, як цьвёрдае ''н'', а ''я'', як
мяккі гук.

{{gap|2.5em}}Пачынаем з нагляданьня над злучэньнем ''ні''. З тае прычыны, што літарныя прадстаўленьні ў гэтым выпадку могуць накіраваць думку, каб першы гук „н“ лічыць за цьвёрды гук, то трэба падгатаваць грунт да правільнага акустычнага прадстаўленьня першага гуку ў даным&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swwkcqmi94jmqt8op8zmieml8zjrbrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124006</id>
    <revision>
      <id>287793</id>
      <timestamp>2026-05-27T07:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «злучэньні. Робіцца так. Даецца дзецям ужо знаёмае злучэньне ў слове „конь“ і напамінаецца, што апошні гук тут — „нь“.  {{gap|2.5em}}— Цяпер слухайце — „коні“. Які гук прыбавіўся на канцы? — ''і''. — А перад ім быў які? — ''нь''. — Якія-ж гукі ў злучэньні „ні“? —...»</comment>
      <origin>287793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5460" sha1="e3cb3wpwn82i46bks5i3lqn91blbbar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;злучэньні. Робіцца так. Даецца дзецям ужо знаёмае злучэньне ў слове „конь“ і напамінаецца, што апошні гук тут — „нь“.

{{gap|2.5em}}— Цяпер слухайце — „коні“. Які гук прыбавіўся на канцы? — ''і''. — А перад ім быў які? — ''нь''. — Якія-ж гукі ў злучэньні „ні“? — ''ньі.

{{gap|2.5em}}Падгатаваўшы такім парадкам грунт для правільных гукавых прадстаўленьняў у злучэньнях з папярэднім мяккім зычным, можна перайсьці да аналізу злучэньня ''ня, ню, не, нё.

{{gap|2.5em}}Ход аналізу. — „Конь“ — які апошні гук? — ''нь''. — Слухайце цяпер — „каня“ — які гук прыбавіўся? Калі дзеці спакусяцца літарнымі прадстаўленьнямі і скажуць „я“, то запытаць: які быў апошні гук у слове „конь“? — ''нь''. — Які трэці гук у слове „каня“? — ''нь''. — Цяпер скажэце разам „нь“ і „я“ — што будзе? — ''ньйя''. — А гаворым мы ў слове „каня“ апошні склад як? — ''ньа''. — Значыць, які-ж гук чуем пасьля „нь“. — ''а''. — А якую літару пішам? — ''а''. — Як-жа гэта літара чытаецца ў злучэньні „ня“? — ''я''. — А літара „н“ як чытаецца? — Мякка, ''нь''. — А скажэце цьвёрда. — ''н''. — Прыбаўце цяпер „а“ — што будзе? — ''на.

{{gap|2.5em}}Такім-жа спосабам прарабляецца і рэшта другіх злучэньняў і ўстанаўліваецца, што літары ''я, ю, е, ё'' чытаюцца пасьля зычных, як ''а, у, э, о,'' а зычныя перад імі вымаўляюцца мякка. Большасьць зычных вымаўляюцца і цьвёрда і мякка. Калі яны вымаўляюцца цьвёрда, то пасьля іх пішам — ''а, у, э, о,'' а калі мякка, то пішам — ''я, ю, е, ё''. — А калі гэтыя літары стаяць на пачатку слова, то якія гукі яны абазначаюць? Возьмем словы — ''яма, Юля, елка,'' падзелім іх на склады: я—ма, Ю—ля, ел—ка. — Услухайцеся ў першыя склады — Якія гукі тут чуеце? Глядзеце мне ў рот, пазірайце, як я вымаўляю. Колькі
рухаў рота раблю? Скажэце самі і замячайце, якія рухі рота вы робіце? — Два рухі: язык прыжымаецца да пярэдняй часьці нёба, а самы кончык апускаецца да ніжніх зубоў; рот шырока расчыняецца. — Колькі-ж гукаў? — Два: ''й, а.

{{gap|2.5em}}У зьвязку з зробленымі назіраньнямі маем магчымасьць падкрэсьліць розьніцу паміж гукам і літараю з новага, параўнальна з назіраньнямі папярэдняга году, боку: літара адна, а гукаў два; літара ў залежнасьці ад злучэньня ў слове азначае розныя гукі. У слове „яма“ тры літары, а гукаў чатыры. Разуменьне розьніцы паміж гукам і літараю яшчэ больш паглыбляецца назіраньнем над неадпаведнасьцю пісьма і вымаўленьня ў выпадку няясных зычных.

{{gap|2.5em}}У галіне ''морфолёгічных'' назіраньняў на гэтай ступені заняцьцяў па мове трэба пазнаёміць дзяцей з формаю у слове. Гэтаму перш за ўсё будзе дапамагаць назіраньне над тым, што некаторыя словы астаюцца нязьменнымі ў сваім гукавым суставе, а другія — і такіх большасьць — мяняюцца, пры гэтым мяняюцца ў пэўных сваіх часьцінах.

{{gap|2.5em}}Каб пазнаёміцца з гэтымі групамі слоў, возьмем які-небудзь сказ, дзе ёсьць зьменныя і нязьменныя словы: „Ганна вельмі любіла чытаньне“. — Мяняйце сказ так, {{абмылка|как|каб}} сэнс аставаўся той самы, а каб зьменьваліся толькі словы. „Ганна вельмі любіць чытаць. Ганна вельмі рада чытаньню. Ганьне вельмі падабаецца чытаньне“. — Мы мянялі ўсе словы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e3cb3wpwn82i46bks5i3lqn91blbbar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287794</id>
      <parentid>287793</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T07:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5468" sha1="7wrrf33d4g2emkkds8tkgla585428wn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;злучэньні. Робіцца так. Даецца дзецям ужо знаёмае злучэньне ў слове „конь“ і напамінаецца, што апошні гук тут — „нь“.

{{gap|2.5em}}— Цяпер слухайце — „коні“. Які гук прыбавіўся на канцы? — ''і''. — А перад ім быў які? — ''нь''. — Якія-ж гукі ў злучэньні „ні“? — ''ньі.

{{gap|2.5em}}Падгатаваўшы такім парадкам грунт для правільных гукавых прадстаўленьняў у злучэньнях з папярэднім мяккім зычным, можна перайсьці да аналізу злучэньня ''ня, ню, не, нё.

{{gap|2.5em}}Ход аналізу. — „Конь“ — які апошні гук? — ''нь''. — Слухайце цяпер — „каня“ — які гук прыбавіўся? Калі дзеці спакусяцца літарнымі прадстаўленьнямі і скажуць „я“, то запытаць: які быў апошні гук у слове „конь“? — ''нь''. — Які трэці гук у слове „каня“? — ''нь''. — Цяпер скажэце разам „нь“ і „я“ — што будзе? — ''ньйя''. — А гаворым мы ў слове „каня“ апошні склад як? — ''ньа''. — Значыць, які-ж гук чуем пасьля „нь“. — ''а''. — А якую літару пішам? — ''а''. — Як-жа гэта літара чытаецца ў злучэньні „ня“? — ''я''. — А літара „н“ як чытаецца? — Мякка, ''нь''. — А скажэце цьвёрда. — ''н''. — Прыбаўце цяпер „а“ — што будзе? — ''на.

{{gap|2.5em}}Такім-жа спосабам прарабляецца і рэшта другіх злучэньняў і ўстанаўліваецца, што літары ''я, ю, е, ё'' чытаюцца пасьля зычных, як ''а, у, э, о,'' а зычныя перад імі вымаўляюцца мякка. Большасьць зычных вымаўляюцца і цьвёрда і мякка. Калі яны вымаўляюцца цьвёрда, то пасьля іх пішам — ''а, у, э, о,'' а калі мякка, то пішам — ''я, ю, е, ё''. — А калі гэтыя літары стаяць на пачатку слова, то якія гукі яны абазначаюць? Возьмем словы — ''яма, Юля, елка,'' падзелім іх на склады: я—ма, Ю—ля, ел—ка. — Услухайцеся ў першыя склады — ''я''! Якія гукі тут чуеце? Глядзеце мне ў рот, пазірайце, як я вымаўляю. Колькі
рухаў рота раблю? Скажэце самі і замячайце, якія рухі рота вы робіце? — Два рухі: язык прыжымаецца да пярэдняй часьці нёба, а самы кончык апускаецца да ніжніх зубоў; рот шырока расчыняецца. — Колькі-ж гукаў? — Два: ''й, а.

{{gap|2.5em}}У зьвязку з зробленымі назіраньнямі маем магчымасьць падкрэсьліць розьніцу паміж гукам і літараю з новага, параўнальна з назіраньнямі папярэдняга году, боку: літара адна, а гукаў два; літара ў залежнасьці ад злучэньня ў слове азначае розныя гукі. У слове „яма“ тры літары, а гукаў чатыры. Разуменьне розьніцы паміж гукам і літараю яшчэ больш паглыбляецца назіраньнем над неадпаведнасьцю пісьма і вымаўленьня ў выпадку няясных зычных.

{{gap|2.5em}}У галіне ''морфолёгічных'' назіраньняў на гэтай ступені заняцьцяў па мове трэба пазнаёміць дзяцей з формаю у слове. Гэтаму перш за ўсё будзе дапамагаць назіраньне над тым, што некаторыя словы астаюцца нязьменнымі ў сваім гукавым суставе, а другія — і такіх большасьць — мяняюцца, пры гэтым мяняюцца ў пэўных сваіх часьцінах.

{{gap|2.5em}}Каб пазнаёміцца з гэтымі групамі слоў, возьмем які-небудзь сказ, дзе ёсьць зьменныя і нязьменныя словы: „Ганна вельмі любіла чытаньне“. — Мяняйце сказ так, {{абмылка|как|каб}} сэнс аставаўся той самы, а каб зьменьваліся толькі словы. „Ганна вельмі любіць чытаць. Ганна вельмі рада чытаньню. Ганьне вельмі падабаецца чытаньне“. — Мы мянялі ўсе словы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wrrf33d4g2emkkds8tkgla585428wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124007</id>
    <revision>
      <id>287795</id>
      <timestamp>2026-05-27T07:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў сказе. А якое слова аставалася нязьменным? — Вельмі. Вядзецца назіраньне і над цэлым радам другіх, і такім спосабам дзеці азнаёмяцца і з другімі нязьменнымі словамі. Ня робячы падзелу слоў на поўныя групы, на гэтай ступені навучаньня можна правесьці п...»</comment>
      <origin>287795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="lnqclotwnu0griphfyrofxczzsjns33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў сказе. А якое слова аставалася нязьменным? — Вельмі. Вядзецца
назіраньне і над цэлым радам другіх, і такім спосабам дзеці азнаёмяцца і з другімі нязьменнымі словамі. Ня робячы падзелу слоў на поўныя групы, на гэтай ступені навучаньня можна правесьці падзел на групы некаторых зьменных часьцін мовы. Можна абмежавацца падзелам груп слоў, якія мяняюцца ў склонах і трох формаў асобы (скланеньне і спражэньне). Але ніякай сыстэматызацыі ў межах тых і другіх ня робіцца, ня ўводзіцца і тэрмінолёгія.

{{gap|2.5em}}Перш за ўсё трэба замеціць, што мяняецца ня ўсё слова, а толькі канчаткі яго. Выпісваюцца словы:&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}хлопчык, хлопчыка, хлопчыку, хлопчыкам — Мурза, Мурзы, Мурзе, Мурзу, Мурзам. — Падчыркнеце тыя часьці слоў, каторыя не мяняюцца (хлопчык, Мурз).

{{gap|2.5em}}Выпісваюцца яшчэ словы і робіцца назіраньне над імі — у якіх частках мяняюцца словы, а ў якіх застаюцца нязьменнымі. Затым бярэцца матэрыял для назіраньня над словамі прыметамі і дзеясловамі, і таксама выводзяцца іх канчаткі.

{{gap|2.5em}}Такім парадкам у выніку морфолёгічных назіраньняў у вучняў зьбярэцца запас агульных прадстаўленьняў аб зьменных і нязьменных словах і іх канчатках, прычым канцы слоў мяняюцца парознаму.

{{gap|2.5em}}Разгляд гэтых груп формаў ёсьць задача моўных назіраньняў наступнага году.


{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lnqclotwnu0griphfyrofxczzsjns33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124008</id>
    <revision>
      <id>287796</id>
      <timestamp>2026-05-27T07:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{x-larger|'''Агляд лемантароў.}}&lt;/center&gt;  {{gap|2.5em}}Беларуская школьная літаратура яшчэ толькі пачынае разгортвацца, знаходзячыся на першай ступені свайго разьвіцьця. Прычым трэба адзначыць, што школьныя кнігі-чытанкі йдуць шпарчэй у сваім разьвіцьці, чым л...»</comment>
      <origin>287796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4468" sha1="owt9pbbgtgo9ib53lrd8oukpeu46p8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Агляд лемантароў.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}Беларуская школьная літаратура яшчэ толькі пачынае разгортвацца, знаходзячыся на першай ступені свайго разьвіцьця. Прычым трэба адзначыць, што школьныя кнігі-чытанкі йдуць шпарчэй у сваім разьвіцьці, чым лемантары. Гэта тлумачыцца тым, што складаньне добрага лемантара вымагае больш уважнай, больш маруднай і труднай работы, чым кніга-чытанка. Тым ня меней грунт у гэтым кірунку ўжо паложаны, і можна спадзявацца, што наша школа, якая толькі што становіцца на ўласныя ногі, будзе забясьпечана належным лемантаром.

{{gap|2.5em}}Першым беларускім лемантаром зьяўляецца лемантар ''Элёізы Пашкевіч'', вядомай поэткі Цёткі. Лемантар выданы ў 1906 г. ў Пецярбурзе беларускаю першаю выдавецкаю суполкаю „Загляне сонца і ў наша аконца“. Лемантар надрукаваны лацінкаю і кірыліцаю. Называецца ён „Bielaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia“. Пачынаецца лемантар з прадмовы „Praczytajcie“. У гэтай прадмове аўтар дае дарады, як трэба вучыць чытаць. „Не паказуй зараз усіх знакаў, а так, як тут напісана: літара за літараю і адразу вучы чытаць цэлы склад і слова, склад па складзе. Ня так, як даўней вучылі: ве—а=ва, а зразу в—а=ва.

{{gap|2.5em}}Лемантар зложаны па сынтэтычным літара-складальным мэтодзе. Як кніга для навучаньня грамаце ў школе, лемантар гэты не прадстаўляе цікавасьці.

{{gap|2.5em}}Другім па часе выданьня лемантаром зьяўляецца лемантар ''В. Ластоўскага'' „Piešaja čytanka“ (Першая чытанка, выданы ў 1917 г. ў Вільні).

{{gap|2.5em}}Лемантар зложаны па гукавым мэтодзе. Як асаблівасьць лемантара, трэба адзначыць адсутнасьць у ім рысункаў. Лемантар надрукаваны лацінкаю. Складаецца ён з прадмовы, альфабэту, затым даюцца невялічкія расказікі, галоўным чынам, байкі, казачкі, вершы. Далей матэрыял, такога-ж характару, даецца ў больш пашыраным разьмеры і
звычайным кніжным шрыфтам. У канцы даецца невялічкі слоўнічак.

{{gap|2.5em}}Як з мэтодычнага, так і з пэдагогічнага боку лемантар слаба выдзержаны. Кожная старонка лемантара падзелена на клеткі, у кожнай клетцы даецца літара, друкаваная і рукапісная. Проціў кожнае клеткі прыводзяцца словы на адпаведную літару. З самага пачатку йдуць двухлітарныя склады, потым трохлітарныя склады і словы. Лемантар трэба прызнаць аднастайным, сухім і для дзяцей мала цікавым. Пісьмо з чытаньнем зьвязана слаба.

{{gap|2.5em}}У параўнаньні з лемантаром Цёткі лемантар Ластоўскага ўсё-ж ёсьць значны крок наперад. У гэтым лемантары захована пэўная паступовасьць у пераходзе ад буйнага да сярэдняга і звычайнага шрыфту.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owt9pbbgtgo9ib53lrd8oukpeu46p8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287797</id>
      <parentid>287796</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T07:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4466" sha1="8r1ylu591mzm9sw60hu9i9l41fzltgc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''Агляд лемантароў.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}Беларуская школьная літаратура яшчэ толькі пачынае разгортвацца, знаходзячыся на першай ступені свайго разьвіцьця. Прычым трэба адзначыць, што школьныя кнігі-чытанкі йдуць шпарчэй у сваім разьвіцьці, чым лемантары. Гэта тлумачыцца тым, што складаньне добрага лемантара вымагае больш уважнай, больш маруднай і труднай работы, чым кніга-чытанка. Тым ня меней грунт у гэтым кірунку ўжо паложаны, і можна спадзявацца, што наша школа, якая толькі што становіцца на ўласныя ногі, будзе забясьпечана належным лемантаром.

{{gap|2.5em}}Першым беларускім лемантаром зьяўляецца лемантар ''Элёізы Пашкевіч'', вядомай поэткі Цёткі. Лемантар выданы ў 1906 г. ў Пецярбурзе беларускаю першаю выдавецкаю суполкаю „Загляне сонца і ў наша аконца“. Лемантар надрукаваны лацінкаю і кірыліцаю. Называецца ён „Bielaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia“. Пачынаецца лемантар з прадмовы „Praczytajcie“. У гэтай прадмове аўтар дае дарады, як трэба вучыць чытаць. „Не паказуй зараз усіх знакаў, а так, як тут напісана: літара за літараю і адразу вучы чытаць цэлы склад і слова, склад па складзе. Ня так, як даўней вучылі: ве—а=ва, а зразу в—а=ва.

{{gap|2.5em}}Лемантар зложаны па сынтэтычным літара-складальным мэтодзе. Як кніга для навучаньня грамаце ў школе, лемантар гэты не прадстаўляе цікавасьці.

{{gap|2.5em}}Другім па часе выданьня лемантаром зьяўляецца лемантар ''В. Ластоўскага'' „Piešaja čytanka“ (Першая чытанка, выданы ў 1917 г. ў Вільні).

{{gap|2.5em}}Лемантар зложаны па гукавым мэтодзе. Як асаблівасьць лемантара, трэба адзначыць адсутнасьць у ім рысункаў. Лемантар надрукаваны лацінкаю. Складаецца ён з прадмовы, альфабэту, затым даюцца невялічкія расказікі, галоўным чынам, байкі, казачкі, вершы. Далей матэрыял, такога-ж характару, даецца ў больш пашыраным разьмеры і
звычайным кніжным шрыфтам. У канцы даецца невялічкі слоўнічак.

{{gap|2.5em}}Як з мэтодычнага, так і з пэдагогічнага боку лемантар слаба выдзержаны. Кожная старонка лемантара падзелена на клеткі, у кожнай клетцы даецца літара, друкаваная і рукапісная. Проціў кожнае клеткі прыводзяцца словы на адпаведную літару. З самага пачатку йдуць двухлітарныя склады, потым трохлітарныя склады і словы. Лемантар трэба прызнаць аднастайным, сухім і для дзяцей мала цікавым. Пісьмо з чытаньнем зьвязана слаба.

{{gap|2.5em}}У параўнаньні з лемантаром Цёткі лемантар Ластоўскага ўсё-ж ёсьць значны крок наперад. У гэтым лемантары захована пэўная паступовасьць у пераходзе ад буйнага да сярэдняга і звычайнага шрыфту.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8r1ylu591mzm9sw60hu9i9l41fzltgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124009</id>
    <revision>
      <id>287799</id>
      <timestamp>2026-05-27T07:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}'''Новы лемантар для беларускіх дзетак. Я. Станкевіч,''' ''выданьне другое, Вільня 1918 г.  {{gap|2.5em}}У прадмове лемантара аўтар зазначае, што найлепшым мэтодам навучаньня чытаньню — мэтод аналітычна-сынтэтычны. Спачатку трэба йсьці ад цэлых сказаў, азн...»</comment>
      <origin>287799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5265" sha1="kdkji2yxproopjx24m4mmvntp3y77uv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Новы лемантар для беларускіх дзетак. Я. Станкевіч,''' ''выданьне другое, Вільня 1918 г.

{{gap|2.5em}}У прадмове лемантара аўтар зазначае, што найлепшым мэтодам навучаньня чытаньню — мэтод аналітычна-сынтэтычны. Спачатку трэба йсьці ад цэлых сказаў, азнаёміць дзяцей са словам, далей са складам і потым з асобнымі гукамі. Свой мэтод аўтар засноўвае на псыхо-фізыолегіі чытаньня і на гэтай аснове і складае свой лемантар. Трэба прызнаць, што лемантар зложаны вельмі ўмела, сьцісла. Паволі вядзе ён вучня ад простага і лёгкага да болей труднага і складанага. Тая-ж
паступовасьць захована і ў разьмеркаваньні літар. У пачатку для чытаньня даюцца двухскладовыя словы, прычым гэтыя словы маюць пэўны сэнс, зразумелы дзецям, і з першай жа старонкі дзеці пачынаюць чытаць цэлыя невялічкія сказы, што і патрабуецца псыхо-фізыолёгіяй чытаньня. Лемантар зложаны па гукавым прынцыпе сумеснага
навучаньня чытаньню пісьму. Надрукаваны лемантар лацінкаю.

{{gap|2.5em}}'''Зорка,''' ''першая навука чытаньня і пісаньня для беларускіх дзетак''. '''Аляксандра Смоліч'''. ''(Віленскае выдавецтва Б. Клецкіна 1922 г.).

{{gap|2.5em}}Вельмі добрае ўражаньне робіць гэты лемантар, як разьмеркаваньнем матэрыялу, так і падборам рысункаў. Рысункі падобраны акуратна, скомпанованы надзвычайна цікава і проста. Многія рысункі даюць багаты матэрыял для гутаркі з дзецьмі. Іх вельмі лёгка выкарыстаць для вусных складанак. Пераход ад лёгкіх для чытаньня слоў
да слоў болей трудных захованы ў поўнай меры. Шрыфт, на першых часох буйны і выразны, паступова пераходзіць у больш дробны, незаметна падбліжаючыся да натуральнага дзіцячага шрыфту.

{{gap|2.5em}}„У лемантары зьмешчана каля 180 рысункаў“, як зазначае ў сваіх увагах да лемантара аўтарка: „Частка іх спэцыяльна рысована для „Зоркі“. Рысункі абуджаюць у дзяцей цікавасьць да кнігі, а з другога боку палягчаюць навуку чытаньня, даючы магчымасьць абыходзіцца без папярэдняга зьліцьця гукаў“. Такім парадкам, аўтарка, як і Флёраў, на прынцыпах якога і зложаны лемантар, стараецца ўхіліць сьлібізаваньне і папярэдняе вуснае гуказьліцьцё.

{{gap|2.5em}}Лемантар дае і спэцыяльны матэрыял для пісьма. У канцы лемантара даецца матэрыял для падагульненьня ўсяго пройдзенага па
лемантары; таксама даецца разразная азбука і слоўнічак некаторых слоў, ужытых у лемантары.

{{gap|2.5em}}У лемантары бракуе матэрыялу для рысаваньня. Матэрыял для пісьма таксама трэба павялічыць. Залішне многа слоў дано ў слупкох. Калі на першых часох навучаньня па гукавым мэтодзе бяз гэтых слупкоў абыйсьціся труднавата, то па далейшых іх лёгка ўхіліцца. Проціў слоў у слупкох сучасная пэдагогічная думка выказваецца супроць: па-першае, самі па сабе словы не зацікаўліваюць дзяцей і скора надаядаюць, і чытаньне слоў у слупкох мала спрыяе выпрацаваньню, „поля чытаньня“.

{{gap|2.5em}}Гэты лемантар з некаторымі зьменамі і дадаткамі быў-бы вельмі карысьцен у масавай школе. Лемантар надрукаваны кірыліцаю і лацінкаю.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdkji2yxproopjx24m4mmvntp3y77uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124010</id>
    <revision>
      <id>287800</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}e) {{Разьбіўка|Świečka}}.  {{Водступ|2|em}}Miačyk padkidywajecca ŭwierch i łowicca na-latu. Toje samaje — figura apusknaja i miačyku pazwalajecca ŭpaści na ziamlu i paśla łowicca tady, kali jon adbiŭšysia ad ziamli — padskočyć uharu.  {{Водступ|2|em}}Apusknaja ścienka z addačaj: kali miačyk uderyŭšysia ab ziamlu padskočyć, jaho jznoŭ adbiwajuć rukoju da ziamli. Kali bolš razoŭ paŭt...»</comment>
      <origin>287800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1870" sha1="p7qrwhkjd7luks4k0p0k4h3j27vu9qn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}e) {{Разьбіўка|Świečka}}.

{{Водступ|2|em}}Miačyk padkidywajecca ŭwierch i łowicca na-latu. Toje samaje — figura apusknaja i miačyku pazwalajecca ŭpaści na ziamlu i paśla łowicca tady, kali jon adbiŭšysia ad ziamli — padskočyć uharu.

{{Водступ|2|em}}Apusknaja ścienka z addačaj: kali miačyk uderyŭšysia ab ziamlu padskočyć, jaho jznoŭ adbiwajuć rukoju da ziamli. Kali bolš razoŭ paŭtorycca takaja addača, — peŭniejšym jość wyjhryš. Prajhraŭšym ličycca toj, chto „adrobicca“ paśla druhich. Kali ŭsie adrobiacca zrazu — prajhrawaje toj, u kaho było mieniej addačy ŭ apusknoj „świečcy“. Prajhraŭšy stanowicca kala ścienki i praciahiwaje dałoniu. Wyjhraŭšyja z adlehłaści {{Абмылка|5 6|5—6}} krokaŭ starajucca ŭderyć pa dałoni miačykam stolki razoŭ, skolki było ŭmoŭlena pačynajučy jhrać. Kali chto pry hetym nie papadzie ŭ dałoniu, udar usieroŭna jamu zaličajecca. Kali prajhraŭšy schopić dałoniaju miačyk u časie ŭdara, jon tady maje prawa, paśla adbyćcia swaje kary, pastawić da ściany biŭšaha i ŭderyć jaho pa dałoni miačykam stolki razoŭ, skolki razoŭ byŭ jon schopleny.

{{Водступ|2|em}}''36. Saławiej'' (''iłka''). Ihrajučyja dzielacca na dźwie partyi. Kožnaja partyja wybiraje sabie matku. Matki „pierabiwajucca“, h. {{Абмылка|zn|zn.}} — trymajučy miačyk u lewaj ruce — b‘juć pa im pałkaj źnizu, nie dapuskajučy jaho ŭpaści na ziamlu. Partyja, katoraja bolš razoŭ uderyła pa miačyku, nie dapuskajučy jaho ŭpaści na ziamlu, idzie ŭ „horad“, a druhaja — ŭ „pole“. Pamiž partyjami prawodziacca dźwie linii, kala 30—40 krokaŭ adna ad druhoj. Miesca pamiž linijami nazywajecce „horadam“. Matka harackoj partyi padkidywaje swaim dzieciam miačyk,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p7qrwhkjd7luks4k0p0k4h3j27vu9qn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124011</id>
    <revision>
      <id>287801</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «a jany pawinny čarodna bić pa im pałkaj tak, kab jon padniaŭsia ŭwierch i zalacieŭ u pole. Palawaja partyja starajecca schapić miačyk na-latu, — tady jana jdzie ŭ horad, a harackaja — ŭ pole. Kali-ž miačyk nia budzie na-latu złoŭleny, dyk palawaja partyja chapaje jaho z ziamli i biažyć da swajej linii, kudy taksama pawinien prybiehčy i toj (z harackoj partyi), chto biŭ miačyk. Kali hety pastanowić biehčy ad palawoj linii nazad u hora...»</comment>
      <origin>287801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1722" sha1="mjapdf3v2d3z9kgzt9eme6t1fn8rarw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;a jany pawinny čarodna bić pa im pałkaj tak, kab jon padniaŭsia ŭwierch i zalacieŭ u pole. Palawaja partyja starajecca schapić miačyk na-latu, — tady jana jdzie ŭ horad, a harackaja — ŭ pole. Kali-ž miačyk nia budzie na-latu złoŭleny, dyk palawaja partyja chapaje jaho z ziamli i biažyć da swajej linii, kudy taksama pawinien prybiehčy i toj (z harackoj partyi), chto biŭ miačyk. Kali hety pastanowić biehčy ad palawoj linii nazad u horad, dyk jaho polnaja partyja starajecca „padsiačy“ miačykam. Kali heta jej nia ŭdasca, — u pole idzie harackaja partyja. Ale kali ŭdar prydziecca tady, kali ŭciakajučy budzie ŭžo za linijaj horadu, dyk taki ŭdar nia ličycca i ihra jdzie ad pačatku. Kožny z harackoj partyi maje prawa ŭderyć pałkaj pa miačyku tolki adzin raz. Kali pry hetym pramachniecca, dyk adychodzić u bok i čakaje, pakul uderyć nastupny, i tady biahuć razam. Kali-ž pramachnucca ŭsie, tady matka sama sabie padaje miačyk da troch razoŭ. Kali i jana pramachniecca, dyk harackaja partyja jdzie ŭ pole, a jaje miesca zajmaje palawaja partyja. Kali ŭdar budzie słaby i miačyk nie dalacić da palawoj linii, dyk taki ŭdar ličycca taksama prajhranym. Kali pry ŭdary miačyk zalacić wielmi daloka, — jaho stupianiowa pierakidywajuć da palawoj matki, jakaja narmalna staić kala palawoj linii, — i tady jana sama padsiakaje miačykam harackuju partyju. Da hetaje ihry niekatoryja ihraki robiać sabie specyjalnyja pałki, kab mahčy wyhadniej trymać ich u rukach, a dla peŭniejšaha bićcia pa miačyku, — kancy henych pałak robiacca šyrejšymi. Časta takija pałki starajucca farbawać roznymi farbami. Kali ŭ umowie źmiena partyi za złoūleny&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjapdf3v2d3z9kgzt9eme6t1fn8rarw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287802</id>
      <parentid>287801</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T08:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>287802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1722" sha1="duqcm6fzvvt077r1req51knsdzznzx4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;a jany pawinny čarodna bić pa im pałkaj tak, kab jon padniaŭsia ŭwierch i zalacieŭ u pole. Palawaja partyja starajecca schapić miačyk na-latu, — tady jana jdzie ŭ horad, a harackaja — ŭ pole. Kali-ž miačyk nia budzie na-latu złoŭleny, dyk palawaja partyja chapaje jaho z ziamli i biažyć da swajej linii, kudy taksama pawinien prybiehčy i toj (z harackoj partyi), chto biŭ miačyk. Kali hety pastanowić biehčy ad palawoj linii nazad u horad, dyk jaho polnaja partyja starajecca „padsiačy“ miačykam. Kali heta jej nia ŭdasca, — u pole idzie harackaja partyja. Ale kali ŭdar prydziecca tady, kali ŭciakajučy budzie ŭžo za linijaj horadu, dyk taki ŭdar nia ličycca i ihra jdzie ad pačatku. Kožny z harackoj partyi maje prawa ŭderyć pałkaj pa miačyku tolki adzin raz. Kali pry hetym pramachniecca, dyk adychodzić u bok i čakaje, pakul uderyć nastupny, i tady biahuć razam. Kali-ž pramachnucca ŭsie, tady matka sama sabie padaje miačyk da troch razoŭ. Kali i jana pramachniecca, dyk harackaja partyja jdzie ŭ pole, a jaje miesca zajmaje palawaja partyja. Kali ŭdar budzie słaby i miačyk nie dalacić da palawoj linii, dyk taki ŭdar ličycca taksama prajhranym. Kali pry ŭdary miačyk zalacić wielmi daloka, — jaho stupianiowa pierakidywajuć da palawoj matki, jakaja narmalna staić kala palawoj linii, — i tady jana sama padsiakaje miačykam harackuju partyju. Da hetaje ihry niekatoryja ihraki robiać sabie specyjalnyja pałki, kab mahčy wyhadniej trymać ich u rukach, a dla peŭniejšaha bićcia pa miačyku, — kancy henych pałak robiacca šyrejšymi. Časta takija pałki starajucca farbawać roznymi farbami. Kali ŭ umowie źmiena partyi za złoŭleny&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>duqcm6fzvvt077r1req51knsdzznzx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124012</id>
    <revision>
      <id>287803</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;3&quot;/&gt;na-latu miačyk admianiajecca, dyk ihra tady nazywajecca „iłka“. Taksama i pałka, jakoju b‘juć miačyk, nazywajecca „ilkaj“.  {{Водступ|2|em}}''37. Hrachi''. Wybirajecca hładkaje miesca i robicca ŭ ziamli stolki jamak, skolki jość ihrajučych. Jamki robiacca ŭ rad. Kožny wybiraje sabie jamku i stanowicca kala jaje. Z kancoŭ radu stanowiacca dźwie „matki“, katoryja zbliziŭšy {{Абмылка|no hi|nohi}} k...»</comment>
      <origin>287803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="tp6x58wzr4i7uz0slax3xqp0v5qpaiv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;3&quot;/&gt;na-latu miačyk admianiajecca, dyk ihra tady nazywajecca „iłka“. Taksama i pałka, jakoju b‘juć miačyk, nazywajecca „ilkaj“.

{{Водступ|2|em}}''37. Hrachi''. Wybirajecca hładkaje miesca i robicca ŭ ziamli stolki jamak, skolki jość ihrajučych. Jamki robiacca ŭ rad. Kožny wybiraje sabie jamku i stanowicca kala jaje. Z kancoŭ radu stanowiacca dźwie „matki“, katoryja zbliziŭšy {{Абмылка|no hi|nohi}} kačajuć miačyk, starajučysia — kab papaści miačykam u čyju-niebudź jamku. Kali miačyk ukocicca ŭ jamku, dyk pakul toj, čyja jamka, nahniecca padniać miačyk, usie raźbiahajucca jak najchutčej, bo, jak toj padnimie miačyk, usie pawinny zastawacca na miescy. Toj, chto trymaje miačyk, kidaje jaho ŭ kaho-niebudź z stajačych bližej, a kali nie papadzie, dyk kładzie ŭ swaju jamku „hrech“ — maleńki kamianiok, a kali ŭdasca papaści, dyk hrech kładzie toj, u kaho papaŭ miačykam. Kali ŭ adnaho z hulajučych nabiarecca try hrachi, takoha prysudžajuć „na rastreł“ i wiaduć pastawić da ściany. Tady kožny moža ŭderyć stajačaha la ściany miačykam try razy, kali ŭ {{Абмылка|jah o|jaho}} jamcy niama {{Абмылка|niw odnaha|niwodnaha}} hrachu. Tyja-ž, u čyjej jamcy jość hrachi, b‘juć stajačaha la ściany dwa, ci raz, značycca stolki razoŭ, skolki ŭ ich nie chapaje hrachoŭ da troch. Toj, što staić la ściany, nia moža zychodzić z swajho miesca, a tolki moža adchilacca ŭ bok. Paśla ihra pačynajecca ad pačatku.
&lt;section end=&quot;3&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;4&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Hulni i ihry z barykańniem.'''}}

{{Водступ|2|em}}Źmiest hetych hulniaŭ wyjaŭlajecca pierawažna ŭ baraćbie za jakuju-niebudź reč, ― u pieraciahiwańni, dužańni, našeńniu ciažaraŭ, abaronie cełaj hramady praz adnaho hulajučaha i h. p.&lt;section end=&quot;4&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tp6x58wzr4i7uz0slax3xqp0v5qpaiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287810</id>
      <parentid>287803</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T08:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="il3hwqdvonnhrpfqvjcrdagixqe1b6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;3&quot;/&gt;na-latu miačyk admianiajecca, dyk ihra tady nazywajecca „iłka“. Taksama i pałka, jakoju b‘juć miačyk, nazywajecca „ilkaj“.

{{Водступ|2|em}}37. ''Hrachi''. Wybirajecca hładkaje miesca i robicca ŭ ziamli stolki jamak, skolki jość ihrajučych. Jamki robiacca ŭ rad. Kožny wybiraje sabie jamku i stanowicca kala jaje. Z kancoŭ radu stanowiacca dźwie „matki“, katoryja zbliziŭšy {{Абмылка|no hi|nohi}} kačajuć miačyk, starajučysia — kab papaści miačykam u čyju-niebudź jamku. Kali miačyk ukocicca ŭ jamku, dyk pakul toj, čyja jamka, nahniecca padniać miačyk, usie raźbiahajucca jak najchutčej, bo, jak toj padnimie miačyk, usie pawinny zastawacca na miescy. Toj, chto trymaje miačyk, kidaje jaho ŭ kaho-niebudź z stajačych bližej, a kali nie papadzie, dyk kładzie ŭ swaju jamku „hrech“ — maleńki kamianiok, a kali ŭdasca papaści, dyk hrech kładzie toj, u kaho papaŭ miačykam. Kali ŭ adnaho z hulajučych nabiarecca try hrachi, takoha prysudžajuć „na rastreł“ i wiaduć pastawić da ściany. Tady kožny moža ŭderyć stajačaha la ściany miačykam try razy, kali ŭ {{Абмылка|jah o|jaho}} jamcy niama {{Абмылка|niw odnaha|niwodnaha}} hrachu. Tyja-ž, u čyjej jamcy jość hrachi, b‘juć stajačaha la ściany dwa, ci raz, značycca stolki razoŭ, skolki ŭ ich nie chapaje hrachoŭ da troch. Toj, što staić la ściany, nia moža zychodzić z swajho miesca, a tolki moža adchilacca ŭ bok. Paśla ihra pačynajecca ad pačatku.
&lt;section end=&quot;3&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;4&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Hulni i ihry z barykańniem.'''}}

{{Водступ|2|em}}Źmiest hetych hulniaŭ wyjaŭlajecca pierawažna ŭ baraćbie za jakuju-niebudź reč, ― u pieraciahiwańni, dužańni, našeńniu ciažaraŭ, abaronie cełaj hramady praz adnaho hulajučaha i h. p.&lt;section end=&quot;4&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>il3hwqdvonnhrpfqvjcrdagixqe1b6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry miačykawyja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124013</id>
    <revision>
      <id>287804</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Hulni i ihry miačykawyja  | аўтар     = Уладзіслаў Казлоўскі  | год       = 1928 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычна-этнаграфічная праца  | папярэдні = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry kidanyja|Hulni i ihry kidanyja]]  | наступны  = Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i...»</comment>
      <origin>287804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="e3bp4rj7lp2r7yu1izf4u9gjfvexj3e" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Hulni i ihry miačykawyja
 | аўтар     = Уладзіслаў Казлоўскі
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычна-этнаграфічная праца
 | папярэдні = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry kidanyja|Hulni i ihry kidanyja]]
 | наступны  = [[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry z barykańniem|Hulni i ihry z barykańniem]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf&quot; from=&quot;66&quot; to=&quot;71&quot; fromsection=&quot;3&quot; tosection=&quot;3&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>e3bp4rj7lp2r7yu1izf4u9gjfvexj3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124014</id>
    <revision>
      <id>287805</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Hetyja hulni wyrablajuć łoŭkaść i siłu arhanizmu. Tut himnastykujecca bolšaja častka muskułaŭ usiaho našaha cieła, a pieradusim muskuły noh, ruk, tuława. Adnosna praktyčnaj karyści, hetyja hulni i ihry pryhataŭlajuć ihrakoŭ da łoŭkaje samaabarony, dajučy hetym samym adwahu i peŭnaść swaje siły. U kirunku wychawaŭča-moralnym i hramadzkim tut jość bolš jak u inšych hulniach karyści  {{Водступ|2|e...»</comment>
      <origin>287805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1793" sha1="hge48c7ujef41j5hq3oyanifsr1mfal" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Hetyja hulni wyrablajuć łoŭkaść i siłu arhanizmu. Tut himnastykujecca bolšaja častka muskułaŭ usiaho našaha cieła, a pieradusim muskuły noh, ruk, tuława. Adnosna praktyčnaj karyści, hetyja hulni i ihry pryhataŭlajuć ihrakoŭ da łoŭkaje samaabarony, dajučy hetym samym adwahu i peŭnaść swaje siły. U kirunku wychawaŭča-moralnym i hramadzkim tut jość bolš jak u inšych hulniach karyści

{{Водступ|2|em}}''38. Čort i matka''. Hulajučyja wybirajuć sabie „matku“ i „čorta“. Dziela hetaha mierajucca na palcy, abchopliwajučy jaje čarodna rukami. Čyja ruka prypadzie na wierchni kaniec pałki, toj jość matkaj, čyja na samym nizie pałki, toj — čortam. Usie, aprača matki i čorta, siadajuć adzin kala druhoha ŭ rad i kładuć na kaleni ruki, z rastulenymi dałoniami. Čort adychodzić u bok i stanowicca plačmi da hulajučych. Matka biare wuhol i abchodziačy rad siadziačych, kładzie kamu-niebudź jaho ŭ ruki. Tady ŭsie stulajuć dałoni, a matka kaža čortu: „čort, čort, chadzi na dziwa, na sałodkaje piwa“!

{{Водступ|2|em}}Čort padychodzić i pa wobliku hulajučych, abo pa ich rukach starajecca zhadać, u kaho jość wuhal. Kali nie zhadaje, matka adhaniaje čarta i pieradaje wuhalok druhomu, abo i ŭ taho samaha pakinie. Kali-ž čort adhadaje, u kaho wuhalok, dyk toj, u kaho byŭ wuhalok, robicca „čarcianiom“ i wychodzić z radu siadziačych. Paśla čort iznoŭ adychodzić, a matka razdaŭšy wuhalok kliča jaho adhadać. Tak hulnia ciahniecca, až pakul čort nia wybiare sabie paławiny hulajučych. Tady biaruć pałku i dzieci matki chapajucca za jaje z adnaho kanca, a čarcianiaty z druhoha kanca — i {{перанос-пачатак|п=pieracia|к=hiwajucca}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hge48c7ujef41j5hq3oyanifsr1mfal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287809</id>
      <parentid>287805</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T08:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1793" sha1="fosoy0tv57p1iu133ot2pzruh648bj2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Hetyja hulni wyrablajuć łoŭkaść i siłu arhanizmu. Tut himnastykujecca bolšaja častka muskułaŭ usiaho našaha cieła, a pieradusim muskuły noh, ruk, tuława. Adnosna praktyčnaj karyści, hetyja hulni i ihry pryhataŭlajuć ihrakoŭ da łoŭkaje samaabarony, dajučy hetym samym adwahu i peŭnaść swaje siły. U kirunku wychawaŭča-moralnym i hramadzkim tut jość bolš jak u inšych hulniach karyści

{{Водступ|2|em}}38. ''Čort i matka''. Hulajučyja wybirajuć sabie „matku“ i „čorta“. Dziela hetaha mierajucca na palcy, abchopliwajučy jaje čarodna rukami. Čyja ruka prypadzie na wierchni kaniec pałki, toj jość matkaj, čyja na samym nizie pałki, toj — čortam. Usie, aprača matki i čorta, siadajuć adzin kala druhoha ŭ rad i kładuć na kaleni ruki, z rastulenymi dałoniami. Čort adychodzić u bok i stanowicca plačmi da hulajučych. Matka biare wuhol i abchodziačy rad siadziačych, kładzie kamu-niebudź jaho ŭ ruki. Tady ŭsie stulajuć dałoni, a matka kaža čortu: „čort, čort, chadzi na dziwa, na sałodkaje piwa“!

{{Водступ|2|em}}Čort padychodzić i pa wobliku hulajučych, abo pa ich rukach starajecca zhadać, u kaho jość wuhal. Kali nie zhadaje, matka adhaniaje čarta i pieradaje wuhalok druhomu, abo i ŭ taho samaha pakinie. Kali-ž čort adhadaje, u kaho wuhalok, dyk toj, u kaho byŭ wuhalok, robicca „čarcianiom“ i wychodzić z radu siadziačych. Paśla čort iznoŭ adychodzić, a matka razdaŭšy wuhalok kliča jaho adhadać. Tak hulnia ciahniecca, až pakul čort nia wybiare sabie paławiny hulajučych. Tady biaruć pałku i dzieci matki chapajucca za jaje z adnaho kanca, a čarcianiaty z druhoha kanca — i {{перанос-пачатак|п=pieracia|к=hiwajucca}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fosoy0tv57p1iu133ot2pzruh648bj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124015</id>
    <revision>
      <id>287806</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}'''С. Некрашэвіч. Лемантар''' ''(Дзяржаўнае Выд. Беларусі. Менск, 1925г.)  {{gap|2.5em}}Лемантар зложаны па прынцыпах гукавага мэтоду. Лемантар багата ілюстраваны. Гэтыя ілюстрацыі даюць добры матэрыял для гутарак з дзецьмі і для рысаваньня. Пад рысункамі, у...»</comment>
      <origin>287806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5240" sha1="3i0hg9bd69e3se601flqb9d1088qmdr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''С. Некрашэвіч. Лемантар''' ''(Дзяржаўнае Выд. Беларусі. Менск, 1925г.)

{{gap|2.5em}}Лемантар зложаны па прынцыпах гукавага мэтоду. Лемантар багата ілюстраваны. Гэтыя ілюстрацыі даюць добры матэрыял для гутарак з дзецьмі і для рысаваньня. Пад рысункамі, у канцы старонак, даюцца спэцыяльныя просьценькія рысуначкі для практыкаваньня ў рысаваньні. Матэрыял гэты падабраны ўмела і рознастайна. Поплеч з гэтым даны і элемэнты літар для практыкаваньня ў пісьме. У канцы гэтых рысункаў даны яшчэ і модэлі для лепкі. На жаль, трэба адзначыць, што ня ўсе рысункі даны ў беларускім характары і ня ўсе яны
выкананы акуратна. Лемантару таксама многа шкодзіць аднастайнасьць шрыфту. Градацыя шрыфту ў пераходах ад буйнага да дробнага зусім адсутнічае. Літара „і“ аднесена далекавата. Такія літары, як „а“, „о“, „у“, „''і''“ маюць тую асаблівасьць, што артыкуляцыя іх вельмі выразна адбіваецца на роце, на палажэньні губ. Злучэньне зычных з галоснаю „і“ і „ы“ мяняе характар самой артыкуляцыі зычных (лыс — ліс), калі дзеці доўгі час будуць практыкавацца ў чытаньні цьвёрдых
злучэньняў, то пры пераходзе да чытаньня мяккіх злучэньняў ім будзе
трудна чытаць зьліта (л‘іс: „л“ цьвёрдае і „л“ патрабуе іншай пастаноўкі языка. У першым выпадку язык канцом упіраецца ў зубы, у другім — выбіваецца сярэдзінаю да нёба). Многа месца лемантар адводзіць чытаньню слоў у слупкох.

{{gap|2.5em}}Тым ня меней гэтыя невялікія хібы, якія лёгка ўхіліць пры новым выданьні лемантара, ня зьніжаюць яго дадатнасьцяй, і лемантар з вялікаю карысьцю можа ўжывацца ў пачатковых школах.

{{gap|2.5em}}'''А. Федасенка. Чырвоная Зьмена, лемантар''' ''(Дзярж. выд. Беларусі. Менск. 1925 г.).

{{gap|2.5em}}„Чырвоная Зьмена“ ёсьць першая сур‘ёзная спроба даць беларускай школе лемантар, зложаны на прынцыпах навучаньня грамаце па мэтоду цэлых вобразаў і на прынцыпах комплекснасьці. Выданы
лемантар добра, багата ў ім рысункаў. З надворнага быту лемантар робіць добрае ўражаньне. Але калі знаёміцца з ім больш блізка, то заўважаюцца і вельмі значныя хібы.

{{gap|2.5em}}Сярод рысункаў пападаюцца такія, што ня зусім адпавядаюць свайму прызначэньню як з боку іх композыцыі, так і з боку тэхнічнага іх выкананьня. На першай-жа старонцы два сярэднія рысункі нявыразны. Разгледзець і разабраць іх сэнс дзецям вельмі трудна. Мала выразныя рысункі на 6-й і на 7-й старонцы. На старонцы 26-й рысунак паказвае нейкую дзікую сцэну. Па сэнсу рысунку выходзіць, што адзін чалавек, паваліўшы другога, душыць, а два хлопчыкі, выпадкова стаўшы сьведкамі гэтае сцэны, прыходзяць у жах. Які сэнс мае рысунак, зьмешчаны на 34-й старонцы? Угары прыгожы рысунак панскага двара і палацу. Дзьве пані, двое дзяцей, добра ўбраных. Падпісана „Палац пана“. А ўнізе — звычайная сялянская хібарка, а пры ёй подпіс „дом рабочых“ і далей — фабрычныя трубы. У такіх хібарках звычайна жылі пры панох батракі, а рабочыя — у падвалах гарадзкіх будынкаў ці на акраінах гораду.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i0hg9bd69e3se601flqb9d1088qmdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124016</id>
    <revision>
      <id>287807</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=pieracia|к=hiwajucca}}. Kali pieraciahnie partyja matki, dyk usie hulajučyja buduć matčynymi dziaćmi, u adwarotnym wypadku stanuć usie čarcianiatami.  {{Водступ|2|em}}''39. Ščupak''. Ihrajučyja ličacca, kab wybrać „ščupaka“ i „matku“. Ščupak adychodzić u bok, a ihrajučyja stanowiacca z-zadu matki i mocna trymajucca za jaje i adzin za druhoha. Ščupak kidajučysia na ŭsie baki, starajecca schap...»</comment>
      <origin>287807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="jsvyut9pmg99wohbua99v3hy24wmzva" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=pieracia|к=hiwajucca}}. Kali pieraciahnie partyja matki, dyk usie hulajučyja buduć matčynymi dziaćmi, u adwarotnym wypadku stanuć usie čarcianiatami.

{{Водступ|2|em}}''39. Ščupak''. Ihrajučyja ličacca, kab wybrać „ščupaka“ i „matku“. Ščupak adychodzić u bok, a ihrajučyja stanowiacca z-zadu matki i mocna trymajucca za jaje i adzin za druhoha. Ščupak kidajučysia na ŭsie baki, starajecca schapić samaha zadniaha z hulajučych. Hulajučyja doŭhim chwastom zabiahajučy za matku starajucca wykrucicca ad jaho. Hulnia pradaŭžajecca, pakul ščupak nie pałowić usich stajačych za matkaj.

{{Водступ|2|em}}''40. Karšun''. Hulajučyja wybirajuć „karšuna“ i „matku“, paśla stanowiaca z-zadu matki ŭ rad, „u placionku“, mocna trymajučysia za matku i adzin za druhoha. Karšun siadaje na ziamlu i ščepkaj kapaje jamku, a placionka chodzić nawokał jaho. Matka, jakaja jdzie na pieradzie „placionki“, kaža da karšuna: „karšun, karšun, što ty robiš?“ — „Jamačku kapaju“. — „Našto tabie {{Абмылка|jamačka?“|jamačka?“ —}} „Kamienčykaŭ šukaju!“ — „Našto tabie kamienčyki?“ — „Ihołački wastryć!“ — „Našto tabie ihołački?“ — „Miašočki šyć“ — {{Абмылка|Našto|„Našto}} tabie miašočki?“ — „Kamienčyki zbirać“ — „Našto tabie kamienčyki?“ — „Twaim dzietkam zubki wybiwać!“ — „Za što, pa što? — „Za toje, što jany maju bručku, morkwu pajeli, kapustu pałamali, pataptali.“ — „A ci zakładaŭ ty žaleznaj stupoj?“. — „{{Абмылка|Zakładaŭ!|Zakładaŭ!“}} — „Tabie tre‘ było zaharadzić!“ — „Dy ja zaharadziŭ!“ — „A jakaja twaja zaharoda?“.

{{Водступ|2|em}}Karšun padnimaje adnu nahu i z pad jaje kidaje ŭwierch pałačku kažučy: „wot jakaja maja zaharoda!“ Matka taksama padnimaje nahu i z pad jaje&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jsvyut9pmg99wohbua99v3hy24wmzva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287808</id>
      <parentid>287807</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T08:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>287808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="c8f7kwmj66rtruuiacpx1xhp94dwt4u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=pieracia|к=hiwajucca}}. Kali pieraciahnie partyja matki, dyk usie hulajučyja buduć matčynymi dziaćmi, u adwarotnym wypadku stanuć usie čarcianiatami.

{{Водступ|2|em}}39. ''Ščupak''. Ihrajučyja ličacca, kab wybrać „ščupaka“ i „matku“. Ščupak adychodzić u bok, a ihrajučyja stanowiacca z-zadu matki i mocna trymajucca za jaje i adzin za druhoha. Ščupak kidajučysia na ŭsie baki, starajecca schapić samaha zadniaha z hulajučych. Hulajučyja doŭhim chwastom zabiahajučy za matku starajucca wykrucicca ad jaho. Hulnia pradaŭžajecca, pakul ščupak nie pałowić usich stajačych za matkaj.

{{Водступ|2|em}}40. ''Karšun''. Hulajučyja wybirajuć „karšuna“ i „matku“, paśla stanowiaca z-zadu matki ŭ rad, „u placionku“, mocna trymajučysia za matku i adzin za druhoha. Karšun siadaje na ziamlu i ščepkaj kapaje jamku, a placionka chodzić nawokał jaho. Matka, jakaja jdzie na pieradzie „placionki“, kaža da karšuna: „karšun, karšun, što ty robiš?“ — „Jamačku kapaju“. — „Našto tabie {{Абмылка|jamačka?“|jamačka?“ —}} „Kamienčykaŭ šukaju!“ — „Našto tabie kamienčyki?“ — „Ihołački wastryć!“ — „Našto tabie ihołački?“ — „Miašočki šyć“ — {{Абмылка|Našto|„Našto}} tabie miašočki?“ — „Kamienčyki zbirać“ — „Našto tabie kamienčyki?“ — „Twaim dzietkam zubki wybiwać!“ — „Za što, pa što? — „Za toje, što jany maju bručku, morkwu pajeli, kapustu pałamali, pataptali.“ — „A ci zakładaŭ ty žaleznaj stupoj?“. — „{{Абмылка|Zakładaŭ!|Zakładaŭ!“}} — „Tabie tre‘ było zaharadzić!“ — „Dy ja zaharadziŭ!“ — „A jakaja twaja zaharoda?“.

{{Водступ|2|em}}Karšun padnimaje adnu nahu i z pad jaje kidaje ŭwierch pałačku kažučy: „wot jakaja maja zaharoda!“ Matka taksama padnimaje nahu i z pad jaje&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c8f7kwmj66rtruuiacpx1xhp94dwt4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124017</id>
    <revision>
      <id>287811</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «kidaje kamień jašče wyšej karšuna i kaža: „A tabie tre‘ było wot jak zaharadzić, katory-ž heta tabie narabiŭ?“ — „Dy jany ŭsie!“  {{Водступ|2|em}}— „Nu dyk ławi!“. Karšun pačynaje ławić astatniaha ŭ placioncy. Placionka biehaje to siudy, to tudy, a matka z razharnutymi rukami i z krykam: „akyš! {{Абмылка|akyš!|akyš!“}} — nie padpuskaje karšuna da kanca placionki. Schapić-ža nie apošniaha z placion...»</comment>
      <origin>287811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="799zzvj878n6tellp2kxzovpn4g8lit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;kidaje kamień jašče wyšej karšuna i kaža: „A tabie tre‘ było wot jak zaharadzić, katory-ž heta tabie narabiŭ?“ — „Dy jany ŭsie!“

{{Водступ|2|em}}— „Nu dyk ławi!“. Karšun pačynaje ławić astatniaha ŭ placioncy. Placionka biehaje to siudy, to tudy, a matka z razharnutymi rukami i z krykam: „akyš! {{Абмылка|akyš!|akyš!“}} — nie padpuskaje karšuna da kanca placionki. Schapić-ža nie apošniaha z placionki karšunu nielha. U kancy ad wialikaje biehaniny ŭ roznyja baki, placionka dzie-niebudź prarwiecca i tady karšunu lohka ławić dziaciej.

{{Водступ|2|em}}Ihra ciahniecca datul, pakul nia buduć ad matki adarwany ŭsie dzieci.

{{Водступ|2|em}}U niekatarych miascoch paśla hetaha „hrejuć karšunu łaźniu“: usie hulajučyja družna naniasuć šapkami, abo čym inšym wialikuju kuču piasku, a matka pasyłaje tady dwoje dziaciej klikać karšuna ŭ łaźniu. Tyja kličuć: „karšun, chadzi ŭ łaźniu!“ — „Nie pajdu, niachaj staršyja pryduć!“ Tady iduć dwoje druhich dziaciej: — „karšun, karšun, chadzi ŭ łaźniu!“ — A jakaja waša łaźnia?“ — „Dzierawianaja!“ — „Pašli won! Ja nie pajdu ŭ dzierawianuju!“

{{Водступ|2|em}}— Tady jdzie treciaja para i kaža, što ŭ ich łaźnia kamiennaja — i taksama prahaniajecca. U kancy čaćwiortaja para kaža, što ŭ ich łaźnia załataja. Tady karšun pačynaje pryčaplacca da padłohi, da droŭ, da wady, miatły, pary, až pakul budzie skazana hetkaja formula: „załataja łaźnia, siarebranaja padłoha, miednaja piečka, lohkaja para, kryničnaja wada, žaleznyja drowy, dubowaja miatła“. Karšun tady zdawoleny. Ale kaža, što nia pojdzie piechatoj, trebujučy — kab niaśli jaho ŭ łaźniu. Tady ŭsie&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>799zzvj878n6tellp2kxzovpn4g8lit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124018</id>
    <revision>
      <id>287812</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}На 35-й старонцы рысунак: „Рабочыя і сяляне скінулі пана“. Нарысована галава і нага чалавека (селяніна ці рабочага), накіраваная, каб штурхануць пана. Пан ляжыць на сьпіне ў гумарыстычнай постаці, задраўшы ногі. Папершае, з пэдагогічнага боку так...»</comment>
      <origin>287812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4744" sha1="a4l1bn9weztmopmy08twmz3hfhk0o5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}На 35-й старонцы рысунак: „Рабочыя і сяляне скінулі пана“. Нарысована галава і нага чалавека (селяніна ці рабочага), накіраваная, каб штурхануць пана. Пан ляжыць на сьпіне ў гумарыстычнай постаці, задраўшы ногі. Папершае, з пэдагогічнага боку такога рысунку нельга дапускаць, а падругое, рысунак гэты нічога не гаворыць. На 80-й старонцы, як ілюстрацыя да артыкульчыку „Хлопчык і сінічка“, нарысована заместа сінічкі чубатая жаваранка (сьмяцей).

{{gap|2.5em}}Навучаньне грамаце па лемантары „Чырвоная Зьмена“ вядзецца сумесна з навучаньнем пісьму і чытаньню, прычым наўперад ідзе пісьмо, а потым чытаньне.

{{gap|2.5em}}Матэрыял на старонках лемантара разьмешчаны такім парадкам, што і пісьменны, і друкаваны шрыфты, і рысункі нейк зьліваюцца, б‘юць у вочы і не даюць магчымасьці затрымацца на чым-небудзь адным у патрэбнай ступені. „Наша Лото“, запазычанае з лемантара „За работу“ (па ўзору якога і зложаны лемантар „Чырвоная Зьмена“), для сялянскіх дзяцей рэч вельмі мала знаёмая і мала зразумелая. Табліца на 32-й старонцы, разьлінованая на пяць клетак, напэўна можа зьявіцца для настаўнікаў, як нейкая пэдагогічная шарада. У лемантары Фрыдлянда і Шалыт падобная табліца, зробленая больш акуратна і дакладна, мае сваю назову і цэлы тэкст пад табліцаю, дзе даецца яе тлумачэньне. (На табліцы робяцца паметкі, як акуратна ходзяць дзеці ў школу). У „Мэтодычных увагах да лемантара „Чырвоная зьмена“ аб гэтай табліцы нічога ня сказана. Наогул між лемантаром і мэтодычнымі ўвагамі да яго няма ніякага дастасаваньня. Так у ўвагах напісана: „да 6 ст. даецца самарэгістрацыя наведаньня дзяцей“… Разгортваем лемантар — у лемантары проста рысункі: возяць жыта, косяць
сена, жнуць жыта, а ўнізе старонкі нарысованы стол і крэсла. І так,
дзе ні глянь — поўная няўвязка ўваг з лемантаром.

{{gap|2.5em}}У лемантары і ва ўвагах да яго сустракаюцца антыпэдагогічныя пытаньні. Так, у лемантары на 43-й старонцы, як вывад з артыкульчыку „Мурза“, ставіцца пытаньне: „Хто ў вас самы большы мурза?“ Такога пытаньня ставіць дзецям ня трэба: мурзам звычайна {{абмылка|называць|называюць}} сабаку, і затым, знашоўшы сярод дзяцей „мурзу“, — а ў такіх разах ён заўсёды знойдзецца, — гэты „мурза“ такім парадкам набывае сабе мянушку. У „мэтодычных увагах“ на 31 ст. „Чыя мама лепшая — твая, Янкава ці Алесева?“ Такое пытаньне можа выклікаць сваркі сярод дзяцей за
сваю матку.

{{gap|2.5em}}Ня гледзячы на гэтыя недахваты, лемантар Федасенкі ўсё-ж прадстаўляе сабою і вялікія цэннасьці. Праўда, у вясковых школах ён будзе карыстацца меншым посьпехам, чым у школах гарадоў, да якіх лемантар бьльш дастасованы.


{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4l1bn9weztmopmy08twmz3hfhk0o5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэтодыка роднае мовы (1926)/IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124019</id>
    <revision>
      <id>287814</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = IV. Мэтодыка пісьма  | аўтар     = Якуб Колас  | год       = 1926 год  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/III|III. Мэтодыка чытаньня]]  | наступны  = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/V|V. Агляд лемантароў]]  | анатацыі...»</comment>
      <origin>287814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="644" sha1="crei3oq7mlajp9eyo4xrh5pdomezvr9" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = IV. Мэтодыка пісьма
 | аўтар     = Якуб Колас
 | год       = 1926 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/III|III. Мэтодыка чытаньня]]
 | наступны  = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/V|V. Агляд лемантароў]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf&quot; from=&quot;88&quot; to=&quot;133&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>crei3oq7mlajp9eyo4xrh5pdomezvr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэтодыка роднае мовы (1926)/V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124020</id>
    <revision>
      <id>287815</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = V. Агляд лемантароў  | аўтар     = Якуб Колас  | год       = 1926 год  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/IV|IV. Мэтодыка пісьма]]  | наступны  = Мэтодыка роднае мовы (1926)/Літаратура па мэтодыцы роднае мовы...»</comment>
      <origin>287815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="2398jz5kgy5chn1kz7o4v4lqx9r37jz" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = V. Агляд лемантароў
 | аўтар     = Якуб Колас
 | год       = 1926 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/IV|IV. Мэтодыка пісьма]]
 | наступны  = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/Літаратура па мэтодыцы роднае мовы|Літаратура па мэтодыцы роднае мовы]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf&quot; from=&quot;134&quot; to=&quot;137&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>2398jz5kgy5chn1kz7o4v4lqx9r37jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124021</id>
    <revision>
      <id>287817</id>
      <timestamp>2026-05-27T08:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{x-larger|'''Літаратура па мэтодыцы роднае мовы.}}}} &lt;center&gt;{{larger|I.}}&lt;/center&gt; {{gap|2.5em}}Для высьвятленьня агульнай сувязі мэтодычных пытаньняў выкладаньня роднай мовы з навуковым мовазнаўствам можна знайсьці ў кнігах: &lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt; ''Буддэ''. Вопросы методологии...»</comment>
      <origin>287817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3343" sha1="i7tq2dakvx2fhw54z3fsnhjwql53mtg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|'''Літаратура па мэтодыцы роднае мовы.}}}}
&lt;center&gt;{{larger|I.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Для высьвятленьня агульнай сувязі мэтодычных пытаньняў выкладаньня роднай мовы з навуковым мовазнаўствам можна знайсьці ў кнігах:
&lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt;
''Буддэ''. Вопросы методологии русского языкознания. Казань, 1917 г.&lt;/br&gt;
''Богородицкий.'' Лекции по общему языковедению, раз. 13.&lt;/br&gt;
''Гильдебранд.'' О преподавании родного языка.&lt;/br&gt;
''Алферов.'' Родной язык в средней школе.&lt;/br&gt;
''Афанасьев.'' Методика родного языка в трудовой школе.&lt;/br&gt;
''Державин.'' Основы методики преподавания русского языка.&lt;/br&gt;
''Томсон.'' Общее языковедение.&lt;/br&gt;
''Ушаков.'' Краткое введение в науку о языке.&lt;/br&gt;
''Фортунатов. Ф. Ф.'' О препод. грамм. рус. яз. в средней школе.&lt;/br&gt;
''Шахматов.'' Введение в курс истории рус. яз.&lt;/br&gt;
''Пешковский.'' Школьная и научная грамматика.&lt;/br&gt;
''П. Н. Сакулин.'' Вопрос об упрощении рус. орфографии.&lt;/br&gt;
''Бочкарев.'' О новых началах преподавания орфографии.
&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{larger|II.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Агульны аналіз процэсаў чытаньня і пісьма, у сувязі з пытаньнем аб стварэньні ў няграматных цэнтраў чытаньня і пісьма можна знайсьці ў кнігах:

{{gap|2.5em}}''Мэйман.'' Лекцыі па экспэрымэнтальнай псых. ч. III.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Афанасьев.'' Метод. родн. яз. в труд. школе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Нечаев.'' Психологический метод обуч. чтению.

&lt;center&gt;{{larger|III.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Тэорыя і прынцыпы навучаньня грамаце па гукавым мэтодзе можна знайсьці ў кнігах.

{{gap|2.5em}}''Ушинский.'' Руковод. к препод. по „Родному Слову“.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Тихомиров.'' Чему и как учить на уроках родного языка в нач. школе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Булаков.'' Родной язык, как предмет обучения в нач. школе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Кульман.'' Методика русского языка.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Соколов и Тумин.'' На уроках родного языка.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Паульсон.'' Методика грамоты по историч. и теоретич. данным.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Вахтеров.'' На первой ступени обучения.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Флеров.'' Подробный план занятия по обучению грамоте.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7tq2dakvx2fhw54z3fsnhjwql53mtg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287818</id>
      <parentid>287817</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T08:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3308" sha1="pw72rs656ao4tlpji1y0yswn9hiar1j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|'''Літаратура па мэтодыцы роднае мовы.}}}}
&lt;center&gt;I.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Для высьвятленьня агульнай сувязі мэтодычных пытаньняў выкладаньня роднай мовы з навуковым мовазнаўствам можна знайсьці ў кнігах:
&lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt;
''Буддэ''. Вопросы методологии русского языкознания. Казань, 1917 г.&lt;/br&gt;
''Богородицкий.'' Лекции по общему языковедению, раз. 13.&lt;/br&gt;
''Гильдебранд.'' О преподавании родного языка.&lt;/br&gt;
''Алферов.'' Родной язык в средней школе.&lt;/br&gt;
''Афанасьев.'' Методика родного языка в трудовой школе.&lt;/br&gt;
''Державин.'' Основы методики преподавания русского языка.&lt;/br&gt;
''Томсон.'' Общее языковедение.&lt;/br&gt;
''Ушаков.'' Краткое введение в науку о языке.&lt;/br&gt;
''Фортунатов. Ф. Ф.'' О препод. грамм. рус. яз. в средней школе.&lt;/br&gt;
''Шахматов.'' Введение в курс истории рус. яз.&lt;/br&gt;
''Пешковский.'' Школьная и научная грамматика.&lt;/br&gt;
''П. Н. Сакулин.'' Вопрос об упрощении рус. орфографии.&lt;/br&gt;
''Бочкарев.'' О новых началах преподавания орфографии.
&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;II.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Агульны аналіз процэсаў чытаньня і пісьма, у сувязі з пытаньнем аб стварэньні ў няграматных цэнтраў чытаньня і пісьма можна знайсьці ў кнігах:

{{gap|2.5em}}''Мэйман.'' Лекцыі па экспэрымэнтальнай псых. ч. III.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Афанасьев.'' Метод. родн. яз. в труд. школе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Нечаев.'' Психологический метод обуч. чтению.

&lt;center&gt;III.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}Тэорыя і прынцыпы навучаньня грамаце па гукавым мэтодзе можна знайсьці ў кнігах.

{{gap|2.5em}}''Ушинский.'' Руковод. к препод. по „Родному Слову“.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Тихомиров.'' Чему и как учить на уроках родного языка в нач. школе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Булаков.'' Родной язык, как предмет обучения в нач. школе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Кульман.'' Методика русского языка.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Соколов и Тумин.'' На уроках родного языка.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Паульсон.'' Методика грамоты по историч. и теоретич. данным.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Вахтеров.'' На первой ступени обучения.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Флеров.'' Подробный план занятия по обучению грамоте.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pw72rs656ao4tlpji1y0yswn9hiar1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124022</id>
    <revision>
      <id>287819</id>
      <timestamp>2026-05-27T09:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «hulajučyja na čale z matkaj biaruć karšuna za nohi, za ruki i niasuć jaho ŭ łaźniu. Pałažyŭšy na pryhatawanuju kuču piasku, pačynajuć jaho myć: tym-ža piaskom absypajuć karšunu ruki, nohi, haławu, nasypajuć za pazuchu i h. p., tak ledź-ledź jon wyrwiecca z hetkaj łaźni.  {{Водступ|2|em}}41. ''Kruk''. Ihra ŭ „kruka“ pačynajecca taksama jak ihra ŭ karšuna. Kruk siadzić i kapaje ščepkaj na ziamli jamačku. Matka pytaje...»</comment>
      <origin>287819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="21h9jjwlht74ny54c9n4letzpsuyjkr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;hulajučyja na čale z matkaj biaruć karšuna za nohi, za ruki i niasuć jaho ŭ łaźniu. Pałažyŭšy na pryhatawanuju kuču piasku, pačynajuć jaho myć: tym-ža piaskom absypajuć karšunu ruki, nohi, haławu, nasypajuć za pazuchu i h. p., tak ledź-ledź jon wyrwiecca z hetkaj łaźni.

{{Водступ|2|em}}41. ''Kruk''. Ihra ŭ „kruka“ pačynajecca taksama jak ihra ŭ karšuna. Kruk siadzić i kapaje ščepkaj na ziamli jamačku. Matka pytaje: „kruk, kruk, što ty robiš?“ — „Jamačku kapaju!“ — „Našto tabie jamačka“ — {{Абмылка|Ihołački|„Ihołački}} źbirać!“ — „Našto tabie ihołački?“ — „Miašočki šyć!“ — „Našto tabie miašočki? „Kamienčyki źbirać!“ — „Našto tabie kamienčyki? — „Twaim dzietkam zuby wybiwać!“ — „Za što? — „Zatoje, kab nie chadziŭ u maje wišni, hrušy, u bob, u haroch, u mak, jabłyki, ni ŭ bulbu, morkwu, bručku i repu“. — „Tre‘ było zaharadzić pad niabiosy“. — „Ja zaharadziŭ pad niabiosy, a ich čort panios!“ Kažučy heta, pačynaje ławić dziaciej, jakija pry hetym kryčać: „kruk, kruk, jež syr! — Kruk kaža: „miasa chaču!“ — Matka baronić stajaŭšych placionkaj za jeju dziaciej. Kali kruk pierałowić usich čarodna, pačynajučy ad kanca placionki, matka i kruk sadziacca na ziamlu i pieraciahiwajucca na palcy ŭpirajučysia adzin ab druhoha nahami. Toj, chto budzie pieraciahnieny, pawinien prabiehčy try razy praz šych, h. značyć pamiž, u dźwie šerenhi ŭstaŭlenych, hulajučych, jakija b‘juć pry hetym jaho pajasami, abo čym inšym. Na hetym i končycca hulnia.

{{Водступ|2|em}}42. ''Repka''. Hulajučyja wybirajuć „matku“ i „pana“. Matka sadzicca, a pierad jeju adzin za adnym siadajuć u rad usie hulajučyja, mocna {{перанос-пачатак|п=učapiŭ|к=šysia}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21h9jjwlht74ny54c9n4letzpsuyjkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124023</id>
    <revision>
      <id>287820</id>
      <timestamp>2026-05-27T09:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=učapiŭ|к=šysia}} adzin za druhoha rukami pad pachi. Tady prychodzić pan i kaža: „Matka, matka, świńni ŭ repie!“ — „Idzi wyhani!“ — „A ci možna repku wyrwać?“ — „Wyrwi, ale tolki z karańkom!“ — Pan biare za ruki piaredniaha i starajecca jaho wyrwać, jon znoŭ idzie da matki i kaža, što świńni ŭ repie i h. d. — pakul nia wyrwie ŭsich z ruk matki.  {{Водступ|2|em}}43. ''Kraski''....»</comment>
      <origin>287820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="j3j5j5e94bbwwyy1yd8xmrgs0im41om" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=učapiŭ|к=šysia}} adzin za druhoha rukami pad pachi. Tady prychodzić pan i kaža: „Matka, matka, świńni ŭ repie!“ — „Idzi wyhani!“ — „A ci možna repku wyrwać?“ — „Wyrwi, ale tolki z karańkom!“ — Pan biare za ruki piaredniaha i starajecca jaho wyrwać, jon znoŭ idzie da matki i kaža, što świńni ŭ repie i h. d. — pakul nia wyrwie ŭsich z ruk matki.

{{Водступ|2|em}}43. ''Kraski''. Wybirajecca „anieł“, „čort“ i „matka“. Anieł i čort adychodziać, abo wychodziać za dźwiery (kali hulnia ŭ chacie), a matka sadzić dziaciej u rad i nazywaje kožnaha jakoj-niebudź kraskaj: adnaho wasilkom, druhoha bezam i h. d., paśla kliča anieła, jaki padychodzić i stukaje: „Stuk, stuk!“ — „Chto tam?“ — „Anieł!“ — Čaho ty?“ — „Pa krasku!“ — „Pa jakuju?“ — Pa jurhiniu!“ — Kali pamiž hulajučymi jość hetkaja kraska, dyk jana ŭstaje i jdzie da anieła, a kali niama, dyk anieł adychodzić adzin. Tady padychodzić čort, kažučy: — „Stuk, stuk!“ — „Chto tam?“ — „Čort!“ — Čaho ty?“ — Pa krasku!“ — Pa jakuju?“ — „Pa niezapaminajku!“ Hetak hulajuć, pakul nie raspaznajuć usich krasak. Paśla hetaha biaruć pałku i čort z swaimi dziaćmi, a anieł z swaimi, uziaŭšysia adny za adzin kaniec pałki, druhija za druhi kaniec, pieraciahiwajucca. Chto pieraciahnie, toj wyjhraŭ.

{{Водступ|2|em}}44. ''Warona''. Wybirajecca „warona“ i „husak“. Usie stanowiacca adzin za druhoha z-zadu husaka, mocna trymajučysia za husaka i adzin za druhoha. Warona, adyjšoŭšy ad husaka na niekalki krokaŭ, pačynaje ščepkaj kapać jamku. Husak u jaje pytaje: „Warona, warona, što ty robiš?“ — „Jamačku {{перанос-пачатак|п=ka|к=paju}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3j5j5e94bbwwyy1yd8xmrgs0im41om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124024</id>
    <revision>
      <id>287821</id>
      <timestamp>2026-05-27T09:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;IV.&lt;/br&gt; '''Мэтоды цэлых слоў.&lt;/center&gt; &lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt; ''Янжул.'' Американская школа.&lt;/br&gt; ''Соловьева и Тихеева.'' Русская грамота.&lt;/br&gt; ''Дудышкина.'' Я могу читать.&lt;/br&gt; ''Горобец.'' Азбука.&lt;/br&gt; ''Фортунатова и Шлегер.'' Первые шаги.&lt;/br&gt; ''Афанасьев.'' Читай, пиши, считай.&lt;/br&gt;...»</comment>
      <origin>287821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="oli0k1m2o77ps37gk5hk1l8srpmnv1v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;IV.&lt;/br&gt;
'''Мэтоды цэлых слоў.&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt;
''Янжул.'' Американская школа.&lt;/br&gt;
''Соловьева и Тихеева.'' Русская грамота.&lt;/br&gt;
''Дудышкина.'' Я могу читать.&lt;/br&gt;
''Горобец.'' Азбука.&lt;/br&gt;
''Фортунатова и Шлегер.'' Первые шаги.&lt;/br&gt;
''Афанасьев.'' Читай, пиши, считай.&lt;/br&gt;
''Бочкарев.'' Жизненное изучение грамоты.&lt;/br&gt;
''Фрыдлянд и Шалыт.'' За работу.&lt;/br&gt;
''Мироносицкий.'' Словечко.&lt;/br&gt;
''Федасенка.'' „Чырвоная Зьмена“.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;V.&lt;/br&gt;
'''Безлемантарнае навучаньне грамаце.&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt;
''Шапашников.'' Живые звуки.&lt;/br&gt;
''Бочкарев.'' Жизненное изучение грамоты.&lt;/br&gt;
''Зачиняева.'' Азбука — творчество.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;VI.&lt;/br&gt;
'''Разьвіцьцё вуснай і пісьменнай мовы.&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt;
''Золотарев.'' Методика русского языка.&lt;/br&gt;
''Лебедев.'' Устные и письменные сочинения.&lt;/br&gt;
''Кульман, Афанасьев, А. Попов, Соколов и Тумим.'' Методики родного языка.&lt;/br&gt;
''Устинов.'' Техника развития устной и письм. речи.&lt;/br&gt;
''Вахтеров.'' Предметный метод обучения.&lt;/br&gt;
''Соловьев и Тумим.'' Картины — рассказы.&lt;/br&gt;
''Лубенец.'' Сочинения по картинкам.&lt;/br&gt;
''Щепотова и Флеров.'' Свободные диктанты и самодиктанты.&lt;/br&gt;
''Новые программы Гус‘а.''&lt;/br&gt;
''Мурзаев.'' Как рассматривать картины в школе.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;VII.&lt;/br&gt;
'''Сыстэмы комплекснага выкладаньня.&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left:2.5em&quot;&gt;
''Афанасьев.'' Родной язык в комплекс. сист. преподавания.&lt;/br&gt;
''Соколов К. Н.'' Методы комплексного преподавания.&lt;/br&gt;
''Плотников.'' Родной язык в комплексе.&lt;/br&gt;
''Ланков и Мошкова.'' Очерки по методике комплексного преподавания в школе I ступени.&lt;/br&gt;
''Никифоров.'' Родной язык и художественная литература в комплексном преподавании.&lt;/br&gt;
''Федасенка.'' Увагі да лемантара „Чырвоная Зьмена“.&lt;/br&gt;
''Кагоров.'' Методический словарь.&lt;/br&gt;
''Николаевский, Ковун и Васильев.'' Практика комплексного преподавания. Третий год обучения.
&lt;/div&gt;

{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oli0k1m2o77ps37gk5hk1l8srpmnv1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287822</id>
      <parentid>287821</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T09:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>287822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3398" sha1="63ta1q1p3mhm5wtfakec8g27rpcy4iy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;IV.&lt;/br&gt;
'''Мэтоды цэлых слоў.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}''Янжул.'' Американская школа.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Соловьева и Тихеева.'' Русская грамота.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Дудышкина.'' Я могу читать.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Горобец.'' Азбука.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Фортунатова и Шлегер.'' Первые шаги.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Афанасьев.'' Читай, пиши, считай.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Бочкарев.'' Жизненное изучение грамоты.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Фрыдлянд и Шалыт.'' За работу.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Мироносицкий.'' Словечко.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Федасенка.'' „Чырвоная Зьмена“.

&lt;center&gt;V.&lt;/br&gt;
'''Безлемантарнае навучаньне грамаце.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}''Шапашников.'' Живые звуки.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Бочкарев.'' Жизненное изучение грамоты.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Зачиняева.'' Азбука — творчество.

&lt;center&gt;VI.&lt;/br&gt;
'''Разьвіцьцё вуснай і пісьменнай мовы.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}''Золотарев.'' Методика русского языка.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Лебедев.'' Устные и письменные сочинения.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Кульман, Афанасьев, А. Попов, Соколов и Тумим.'' Методики родного языка.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Устинов.'' Техника развития устной и письм. речи.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Вахтеров.'' Предметный метод обучения.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Соловьев и Тумим.'' Картины — рассказы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Лубенец.'' Сочинения по картинкам.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Щепотова и Флеров.'' Свободные диктанты и самодиктанты.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Новые программы Гус‘а.''&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Мурзаев.'' Как рассматривать картины в школе.

&lt;center&gt;VII.&lt;/br&gt;
'''Сыстэмы комплекснага выкладаньня.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}''Афанасьев.'' Родной язык в комплекс. сист. преподавания.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Соколов К. Н.'' Методы комплексного преподавания.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Плотников.'' Родной язык в комплексе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Ланков и Мошкова.'' Очерки по методике комплексного преподавания в школе I ступени.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Никифоров.'' Родной язык и художественная литература в комплексном преподавании.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Федасенка.'' Увагі да лемантара „Чырвоная Зьмена“.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Кагоров.'' Методический словарь.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}''Николаевский, Ковун и Васильев.'' Практика комплексного преподавания. Третий год обучения.


{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63ta1q1p3mhm5wtfakec8g27rpcy4iy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124025</id>
    <revision>
      <id>287823</id>
      <timestamp>2026-05-27T10:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Зьбянтэжаны Галілей тупаў каля Тацяны, сморгаў яе чамусьці за локаць і ўгаварваў:  {{Водступ|2|em}}— Гэта, Тацяначка, добрыя сьлёзы… ага… Хай плача, Тацяначка, хай плача… гэта добра…  {{Водступ|2|em}}Тацяна тым часам паказвала яму на мігі, каб ён...»</comment>
      <origin>287823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4954" sha1="ra1igolg47l456j44xv0gx7j7sg4cpq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Зьбянтэжаны Галілей тупаў каля Тацяны, сморгаў яе чамусьці за локаць і ўгаварваў:

{{Водступ|2|em}}— Гэта, Тацяначка, добрыя сьлёзы… ага… Хай плача, Тацяначка, хай плача… гэта добра…

{{Водступ|2|em}}Тацяна тым часам паказвала яму на мігі, каб ён пайшоў, кінуў іх адных, і ён, зразумеўшы нарэшце, аб чым тут клопат, кумільгам паляцеў да дзьвярэй і выбег з хаты з такой пасьпешнасьцю, нібы кожная сэкунда ягонае прысутнасьці тут, магла выклікаць страшэнную катастрофу.

{{Ініцыял|8}} Аптэкар Плакс яшчэ так гаварыў пра людзей: — чалавек — што гузік. Ён тады толькі добра сябе адчувае, — калі да чаго-небудзь прышыты. Гэта мудрае азначэньне савецкага філёзофа-мізантропа бадай спраўдзілася было на Марыне Паўлаўне. Адарваная ад старое, утульнае, але скрозь прадзіраўленае ўжо лахманіны сямейнага шчасьця, яна пэўна-б змарнела да шчэнту ў сваёй бязьдзейнай і бясплоднай адзіноце, каб ня „прышылася“ да новае — крэпкае, {{Абмылка|зларовае|здаровае}} справы.

{{Водступ|2|em}}У сапраўдным жыцьці, а злашча ў романах мы бачым безьліч выпадкаў, калі чалавек пад уплывам сваіх асабістых перажываньняў з рэдкаю самаадданасьцю ўдаецца ў агульныя інтарэсы грамадзтва, ці, праўдзівей, пэўнае яго часткі, і ў змаганьні за іх робіць нават ці мала геройскіх учынкаў. Гэта бадай абярнулася ўжо ў стары зашмальцаваны трафарэт. Але, мне здаецца, ані ня страцілі і ніколі ня страцяць сваё глыбокае цікавасьці тыя таемныя, кожны раз новыя, сваяасаблівыя шляхі, па якіх ідзе чалавек ад вузка-асабістых сваіх разломаў да поўнага расчыненьня сябе ў колектыве.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна, поўная рэч, ніякіх геройскіх учынкаў не рабіла — яна выконвала маленькую нязначную ролю стараннае карпатлівае мурашкі, якая праз усё жыцьцё сваё можа тым толькі і пакажа сябе, што прыцягне ў мурашнік мізэрную жменьку ігліцы. Але гэту сваю мурашкавую працу рабіла Марына Паўлаўна з бясспрэчнаю самаадданасьцю і ўвайшла ў яе менавіта праз доўгія цяжкія свае цярпеньні.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна пайшла ў грамаду ад свае самоты: у тлумным бабскім гармідары яна прагла разьвеяць здушаную атмосфэру сваіх перажываньняў. І калі яна сапраўды знайшла сабе там нейкае, хоць і з пачатку і слабенькае зусім спацяшэньне, яна палюбіла гэты гармідар, прывязалася да яго, пачала жыць яго агульнымі інтарэсамі, што ўжо памалу ляпіліся з прынесеных кожнай дробных цаглінак спрадвечнае бабскае крыўды. Што далей, то ўсё глыбей урастала яна ў свой новы колектыў, бо ўсё больш залежнай ад яго рабілася яе душэўная роўнавага, і, нарэшце, перарваўшы апошнія спарахнелыя ніткі шлюбнае сувязі, цалком перанесла ў колектыў і сваё шчасьце і свае клопаты. Перш гэта, вядомая рэч, была проста дружба пакрыўджаных доляй жанчын, зьвязаных амаль аднакавымі жыцьцёвымі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra1igolg47l456j44xv0gx7j7sg4cpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124026</id>
    <revision>
      <id>287824</id>
      <timestamp>2026-05-27T11:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сытуацыямі, але адсюль ужо быў адзін крок да ўшчапленьня ва ўсю сыстэму новай грамадзкасьці, у якой — гэта выяўна чула Марына Паўлаўна — была нейкае, яшчэ няясная ёй, але спадзейная гарантыя ўсіхняга шчасьця.  {{Водступ|2|em}}Справу колектывізацыі Марына...»</comment>
      <origin>287824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4981" sha1="tdccbnsnv25wr1rmqtohcg3gxj70uag" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сытуацыямі, але адсюль ужо быў адзін крок да ўшчапленьня ва ўсю сыстэму новай грамадзкасьці, у якой — гэта выяўна чула Марына Паўлаўна — была нейкае, яшчэ няясная ёй, але спадзейная гарантыя ўсіхняга шчасьця.

{{Водступ|2|em}}Справу колектывізацыі Марына Паўлаўна прыняла была, як нешта законнае, патрэбнае, нямінучае, яшчэ тады, як жыла ў Карызны. У гэтым, мабыць у астатні раз, выявілася была яе пакорная безапэляцыйная даверлівасьць да мужа, яе поўная адданасьць жыцьцёвым мужавым інтарэсам. Бо яна-ж прыняла так было калектывізацыю не таму, што ўвайшла ў яе глыбокую сутнасьць, а выключна таму, што гэтым жыў яе муж, што так глядзеў ён на гэта. І толькі тады, як насьмелілася, як ступіць самастойным крокам ў жыцьцёвую цаліну, калі палахліва, вагаючыся — збочыла нарэшце з жыцьцёвае пуціны Сымона Карызну, тады пачала яна напаўняць жывым цялесным зьместам узятую ад мужа гатовую формулу. І ў гэтую формулу ўлілось тады ўсё перажытае ёй, перадуманае, перацерплелае, насыціла яе жывою гарачаю кроўю.

{{Водступ|2|em}}У Марыны Паўлаўны вырасла такім чынам цьвёрдая непарушаная ўпэўненасьць, што тая цудоўная вялікая зьмена жыцьця, якую нясе колектывізацыя, зьменіць на лепшае і няшчасную жаночую долю.

{{Водступ|2|em}}Жыцьцё навучыла яе быць напружана пільнай і чулай — яна з дзіўнай празірлівасьцю адгадвала ў сваіх таварышак самы трагічны, самы таемны боль, пяшчотна, але рашуча даставала яго напаверх і праз гэты боль давала пачуць гаючае сьвятло новае будучыні.

{{Водступ|2|em}}Гэта была найлепшая, найглыбейшая пропаганда.

{{Водступ|2|em}}Так працавалі яны плячо ў плячо з разводкай Тацянай — тая вясёлым жартам, сьмелым бадзёрым настроем, а Марына Паўлаўна пяшчотным дотыкам да балючых незагоеных ран — і памалу, але станоўча зьбівалі навокал сябе дружны жаночы актыў, насычаны троху бязладнай яшчэ, але дзейнай энэргіяй. Ім памагала нязьменна шчырая, спраўная і старанная Вера Засуліч, а таксама, ня спускаў іх ніколі з вока і Зелянюк, заўсёды гатовы даць патрэбную дапамогу.

{{Водступ|2|em}}За якіх колькі дзён па асяленьні Марыны Паўлаўны ў Тацянінай хаце ад яе смутнага няпэўнага настрою не засталося і сьледу.

{{Водступ|2|em}}Скрозь акружаная ветлай увагай усіх, хто блізка стыкаўся з ёй цяпер у жыцьці, яна адразу асвойталася з сваім новым станам, а бязупынная беганіна, вечныя клопаты па бабскіх справах ня давалі часу на доўгія развагі ці ўспаміны. І самае галоўнае — навучылася Марына Паўлаўна ад Тацяны адчуваць сьмелы гонар свайго незалежнага стану, і на ўсе залішне цікавыя погляды, усьмешкі, на ўсе паскудныя шэпты і плёткі яна вышэй падымала галаву і праходзіла паўз іх з пагардлівай бязуважнасьцю.

{{Водступ|2|em}}Так увайшла Марына Паўлаўна ў новае жыцьцё, у праўдзівае жыцьцё, пра якое даўно ўжо развучылася была і лятуцець.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tdccbnsnv25wr1rmqtohcg3gxj70uag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124027</id>
    <revision>
      <id>287825</id>
      <timestamp>2026-05-27T11:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Калі цяпер часам сярод работы траплялася ёй скінуць вокам ні апошнія дні свайго замужжа, ўсе гэтыя цяжкія нешчасьлівыя дні выдаваліся ёй адным чорным правалалам, з якога патыхаў жорстка ледзяны холад, абдаючы сэрца прыкраю зольлю. І толькі чамусьці з у...»</comment>
      <origin>287825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4933" sha1="q8hff1tsjecbazuvnaqn44wqbxkyqi3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Калі цяпер часам сярод работы траплялася ёй скінуць вокам ні апошнія дні свайго замужжа, ўсе гэтыя цяжкія нешчасьлівыя дні выдаваліся ёй адным чорным правалалам, з якога патыхаў жорстка ледзяны холад, абдаючы сэрца прыкраю зольлю. І толькі чамусьці з усіх гэтых, зьлітых у чорнае, дзён пачварна-яскравымі фантастычнымі фарбамі вылучаўся вечар, калі яна ў пяршыню гутарыла з Верай Засуліч, і страшныя, нясьцерпна пакутныя гадзіны пасьля тае гутаркі, якія прывялі яе даапошняе рашучае пастановы.

{{Водступ|2|em}}Яна вышла тады ад Веры Засуліч трагічна-прыміраная і амаль спакойная — бясьцветным спакоем чалавека, у якога раптам адкрылася ў нутры сухая нярухомая пустата.

{{Водступ|2|em}}Яшчэ ня вышаўшы са двара, яна сустрэла Сымона Карызну. Ён ішоў туды, да Веры — ішоў шпаркай, пасьпешнай хадою, нецярплівага палюбоўніка. Яны стыкнуліся твар ў твар, і Карызна спыніўся ў чыста інстыктыўным замяшаньні. Можа ў першую хвіліну, глыбока захоплены сваімі адчуваньнямі, ён нават і неўсьвядоміў быў добра, хто гэта зьявіўся перад ім, бо з момант глядзеў на Марыну Паўлаўну зьдзіўлена і няўцямна.

{{Водступ|2|em}}Стала і Марына Паўлаўна. Сэрца ў яе зайшлося пякучым болем. Нібы ўся тая бясьцветная пустата, якую вынесла яна ад Веры Засуліч, і якая падманьвала ілюзіяй жаданага спакою, толькі на тое была і адкрылася у ёй, каб даць больш месца бурнай навале цяжкіх пачуцьцяў, што апанавалі яе пры раптоўнай сустрэчы з мужам.

{{Водступ|2|em}}Дзіўная рэч! Штодня ішоў ён ад яе да Веры, штодня варачаўся назад позна ўначы — яна добра ведала, куды ён ідзе і адкуль прыходзіць — ніколі не рабіла гэта на яе такога страшнага ўражаньня, як цяпер. Быў адзін момант, калі яна хацела кінуцца да яго, схапіць яго, павіснуць у яго на шыі і ня пускаць, ні за што ня пускаць да яе. Яна ледзьве стрымалася, каб ня крыкнуць яму ў дзікай роспачы:

{{Водступ|2|em}}— Ня ідзі… Вярніся… Ня ідзі хоць сягоньня… адзін толькі раз…

{{Водступ|2|em}}Але акурат у гэты момант ён азваўся спакойным, абыдзенным і да жудасьці чужым голасам:

{{Водступ|2|em}}— Ты ў школе была? Там які сход быў, ці што?

{{Водступ|2|em}}І яна ня толькі ня крыкнула яму сваіх, поўных адчайнага маленьня слоў, а не сабрала нават сілы, каб адказаць на яго простае запытаньне.

{{Водступ|2|em}}Тады ён моўчкі абмінуў яе і пайшоў сваёй дарогай. Яна праводзіла яго тупым адзервянелым поглядам і ціха, пахіліўшы галаву, вышла на вуліцу.

{{Водступ|2|em}}Прышоўшы да хаты, яна доўга і марна шукала сярнічак, каб запаліць сьвятло, шукала ня там, дзе яны зазвычай ляжаць, і што хвіліны забывалася зусім, чаго ёй уласна трэба. Калі-ж сярнічкі самі трапілі ёй пад руку, яна ўзяла іх і доўга бяз сэнсу бразгала імі, пакуль іхні гук, дайшоўшы нарэшцё да сьвядомасьці, ня ўзбудзіў у ёй цьмянага разуменьня, што цяпер трэба&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q8hff1tsjecbazuvnaqn44wqbxkyqi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124028</id>
    <revision>
      <id>287827</id>
      <timestamp>2026-05-27T11:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «запаліць лямпу. Тады, узяўшы лямпу, з мэтодычнай павольнасьцю чысьціла шкло, папраўляла кнот і, запаліўшы, бясконца ўкручвала і падкручвала, рэгулюючы агонь. Потам пайшла да канапы і ўкленчыла на ёй перад цёмным, шчытна прасланёным да ночы акном.  {{Водст...»</comment>
      <origin>287827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="3900oep093hqrved0odqyql8yqjsa53" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;запаліць лямпу. Тады, узяўшы лямпу, з мэтодычнай павольнасьцю чысьціла шкло, папраўляла кнот і, запаліўшы, бясконца ўкручвала і падкручвала, рэгулюючы агонь. Потам пайшла да канапы і ўкленчыла на ёй перад цёмным, шчытна прасланёным да ночы акном.

{{Водступ|2|em}}За акном тузаўся бяздомны вецер і ў злоснай забаве разгоўтваў пустую клетку: клетка сіратліва цыгала нейкай невядомай зімовай птушкай, выліваючы ў сваю дзіўную песьню ўсю чорную бяспрытульнасьць сьцюдзёнай начы.

{{Водступ|2|em}}Марыне Паўлаўне здавалася, што гэта цыгае яе азьнібелае сэрца і што сама яна, падхопленая бяздомным ветрам, круціцца недзе ў сьнегавой завірусе, як сьцятая з дрэва галінка, адна у пустым бяскрайным полі. Яна напружвала свой нутраны зрок, каб хаця ўявіць сабе знаёмыя абрысы блізкіх людзей, каб зьмякчыць нязноснае адчуваньне сваёй глыбокай пакінутасьці. Хто ў яе цяпер блізкія людзі? Хто паспагадае ёй у яё няшчасьці?

{{Водступ|2|em}}Блізкія людзі мітусяцца здалёку няпэўнымі віхлястымі плямамі — яны таксама нібы круцяцца ў сьнегавой завірусе і, што больш яна хоча паблізіць іх да сябе, прыгледзецца да іхных твараў, каб пазнаць на іх цёплае сабе спачуваньне, то ўсё далей адлятаюць яны, затуляючыся туманным радком завірухі.

{{Водступ|2|em}}Трасецца недзе далёка-далёка Галілеева разматлашаная барадзёнка — нібы заўзята скача ён дзівосны танец і, захоплены ім, не зьвяртае ўвагі ні на завіруху, ні на адзінотную, пакінутую ўсімі Марыну Паўлаўну.

{{Водступ|2|em}}Выглядае бокам, аднэй палавінай, як месяц з-за хмар, усьмешлівы твар Тацяны — таксама далёка, унікліва, і толькі ўдаецца згледзець Марыне Паўлаўне, што ўсьмешка ў яе халодная і бязуважная, нібы застылая на марозе.

{{Водступ|2|em}}Нават дачка — родная дарагая дачушка! — і яна мігціць толькі здалёку — маленькая зусім, як гадоў дзесяць таму, недалужная і так няпрыемна падобная да іншых дзяцей, нібы падмененая. Беднае, пакрыўджанае дзіця!..

{{Водступ|2|em}}Выблісквае раптам у нечаканай яснасьці прыгожы твар з чыстымі, поўнымі сьлёз, вачмі. Марына Паўлаўна напружана, жорстка ўзіраецца ў яго, і з злосным здаволеньнем бачыць, што сьлёз няма ўжо, яны сьцяклі з вачэй бруднымі ручаямі, і забруджаны імі твар хваравіта крывіцца, робіцца няпрыгожы, агідны.

{{Водступ|2|em}}О, як ненавідзе яна гэтую мілую шчырую дзяўчыну, якую цяпер, вось у гэту хвіліну, мабыць, цалуе Карызна, захоплены яе сьветлым хараством і анёльскай бязьвіннасьцю!

{{Водступ|2|em}}Скаланутая бурным прылівам нянавісьці Марына Паўлаўна варочаецца да прытомнасьці і, усьвядоміўшы праўдзівы агідны сэнс свайго новага пачуцьця, з усіх сіл стараецца здушыць яго ў сабе.

{{Водступ|2|em}}— Гэта — зайздрасьць. Паскудная, дзікая зайздрасьць. Яна-ж добрая, яна не вінавата…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3900oep093hqrved0odqyql8yqjsa53</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>