Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>288759</id>
      <parentid>288655</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23215" sha1="hzpgb9y8sohee3vath3y3y7f2h2a3gs" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzpgb9y8sohee3vath3y3y7f2h2a3gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:На чыгунцы (1928).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>33840</id>
    <revision>
      <id>288757</id>
      <parentid>99315</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288757</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="q964z7irrmw1ghjlm3gij4ly04nksr2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва
|Address=Менск
|Year=1928
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>q964z7irrmw1ghjlm3gij4ly04nksr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>57818</id>
    <revision>
      <id>288755</id>
      <parentid>147050</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1897" sha1="2yua1mrykk3vdr7htl7wdkhwlf48ug8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.|памер=140%}}

{|style=&quot;width:40px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{Калёнтытул|right={{smaller|Стар.}}}}

{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/На чыгунцы|На чыгунцы]]|5|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Кветка пажоўклая|Кветка пажоўклая]]|32|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Адна партыя ў шашкі|Адна партыя ў шашкі]]|92|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Бацькаў сын|Бацькаў сын]]|102|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/42 дакумэнты|42 дакумэнты]]|109|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Двое Жвіроўскіх|Двое Жвіроўскіх]]|140|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Дзіўная|Дзіўная]]|164|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Сьмерць|Сьмерць]]|185|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Радасьць|Радасьць]]|212|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/У вялікодную ноч|У вялікодную ноч]]|238|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Як Настулька комсамолкай зрабілася|Як Настулька комсамолкай зрабілася]]|245|7|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[На чыгунцы (1928)/Ліпа|Ліпа]]|257|7|col3-width=2.5em}}
{{Block center/e}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2yua1mrykk3vdr7htl7wdkhwlf48ug8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98369</id>
    <revision>
      <id>288714</id>
      <parentid>233767</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="jt4dttjmt9gw1a3nzekxxuen4l2it42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ПРАДМОВА}}'''}}

{{Водступ|2|em}}Урэшце, пасьля двух гадоў друкаваньня ў «[[Шлях моладзі (часопіс)|Шляху Моладзі]]», кніжка «Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня» выходзіць у сьвет. 

{{Водступ|2|em}}Гэтая тэма даўно мяне цікавіла і напрашалася пад пяро. Адсутнасьць, аднак, магчымасьцяў выдаць працу друкам устрымоўвала мяне ад пісаньня.

{{Водступ|2|em}}Урэшце, з нагоды 70-годзьдзя сьмерці [[Аўтар:Адам Станкевіч|Кастуся Каліноўскага]] і 50-годзьдзя «Гомона», надарылася магчымасьць друкаваць задуманую працу ў месячніку «Шлях Моладзі», рэдакцыя якога гасьцінна запрапанавала мне свае бачыны.

{{Водступ|2|em}}Дзеля таго, аднак, што разьмер гэтага часопіса невялікі і выходзіць ён толькі раз у месяц, прыйшлося з гэтым рахавацца і адпаведна да гэтага агранічыць і разьмер працы.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, у сваёй працы я агранічыўся выключна толькі да выказаньня галоўных момантаў з гісторыі беларускай палітычна-вызвольнай думкі і барацьбы, а таксама да выказаньня генэзы, вытокаў ідэі сувэрэннай, незалежнай Беларусі і да агульнага апісаньня спробаў зьдзяйсьненьня гэтага ідэалу.

{{Водступ|2|em}}У дробязі, у розныя беларускія палітычныя кірункі, апрача галоўных, у працы сваёй я не ўдаваўся. Увесь час меў на воку выключна гэту асноўную думку. І гэтак сьціснутая і агранічаная мая праца гасьціла на бачынах «Шляху Моладзі» аж два гады.

{{Водступ|2|em}}Кніжка «Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня» ёсьць агульным нарысам, якая {{перанос-пачатак|п=бела|к=рускім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jt4dttjmt9gw1a3nzekxxuen4l2it42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288715</id>
      <parentid>288714</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="mx8u8yu00hh6bc8af7hiykiiy1rnc1s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ПРАДМОВА}}'''}}

{{Водступ|2|em}}Урэшце, пасьля двух гадоў друкаваньня ў «[[Шлях моладзі (часопіс)|Шляху Моладзі]]», кніжка «Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня» выходзіць у сьвет. 

{{Водступ|2|em}}Гэтая тэма даўно мяне цікавіла і напрашалася пад пяро. Адсутнасьць, аднак, магчымасьцяў выдаць працу друкам устрымоўвала мяне ад пісаньня.

{{Водступ|2|em}}Урэшце, з нагоды 70-годзьдзя сьмерці [[Аўтар:Адам Станкевіч|Кастуся Каліноўскага]] і 50-годзьдзя «Гомона», надарылася магчымасьць друкаваць задуманую працу ў месячніку «Шлях Моладзі», рэдакцыя якога гасьцінна запрапанавала мне свае бачыны.

{{Водступ|2|em}}Дзеля таго, аднак, што разьмер гэтага часопіса невялікі і выходзіць ён толькі раз у месяц, прыйшлося з гэтым рахавацца і адпаведна да гэтага агранічыць і разьмер працы.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, у сваёй працы я агранічыўся выключна толькі да выказаньня галоўных момантаў з гісторыі беларускай палітычна-вызвольнай думкі і барацьбы, а таксама да выказаньня генэзы, вытокаў ідэі сувэрэннай, незалежнай Беларусі і да агульнага апісаньня спробаў зьдзяйсьненьня гэтага ідэалу.

{{Водступ|2|em}}У дробязі, у розныя беларускія палітычныя кірункі, апрача галоўных, у працы сваёй я не ўдаваўся. Увесь час меў на воку выключна гэту асноўную думку. І гэтак сьціснутая і агранічаная мая праца гасьціла на бачынах «Шляху Моладзі» аж два гады.

{{Водступ|2|em}}Кніжка «Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня» ёсьць агульным нарысам, якая {{перанос-пачатак|п=бела|к=рускім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mx8u8yu00hh6bc8af7hiykiiy1rnc1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288717</id>
      <parentid>288715</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="j0xyyqew9bmblsjnem39gaz7qotke74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ПРАДМОВА}}'''}}

{{Водступ|2|em}}Урэшце, пасьля двух гадоў друкаваньня ў „[[Шлях моладзі (часопіс)|Шляху Моладзі]]“, кніжка „Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня“ выходзіць у сьвет. 

{{Водступ|2|em}}Гэтая тэма даўно мяне цікавіла і напрашалася пад пяро. Адсутнасьць, аднак, магчымасьцяў выдаць працу друкам устрымоўвала мяне ад пісаньня.

{{Водступ|2|em}}Урэшце, з нагоды 70-годзьдзя сьмерці [[Аўтар:Адам Станкевіч|Кастуся Каліноўскага]] і 50-годзьдзя „Гоману“, надарылася магчымасьць друкаваць задуманую працу ў месячніку „Шлях Моладзі“, рэдакцыя якога гасьцінна запрапанавала мне свае бачыны.

{{Водступ|2|em}}Дзеля таго аднак, што разьмер гэтага часапісу невялікі і выходзіць ён толькі раз у месяц, прышлося з гэтым рахавацца і адпаведна да гэтага агранічыць і разьмер працы.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам у сваей працы я агранічыўся выключна толькі да выказаньня галоўных мамэнтаў з гісторыі беларускай палітычна-вызвольнай думкі і барацьбы, а так-жа да выказаньня генэзы, вытокаў ідэі сувэрэннай, незалежнай Беларусі і да агульнага апісаньня спробаў зьдзейсьненьня гэтага ідэалу.

{{Водступ|2|em}}У дробезі, у розныя беларускія палітычныя кірункі, апрача галоўных, у працы сваей я не ўдаваўся. Увесь час меў на воку выключна гэну асноўную думку. І гэтак сьціснутая і агранічаная мая праца гасьціла на бачынах „Шляху Моладзі“ аж два гады.

{{Водступ|2|em}}Кніжка „Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня“ ёсьць агульным нарысам, якая {{перанос-пачатак|п=бела|к=рускім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0xyyqew9bmblsjnem39gaz7qotke74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288722</id>
      <parentid>288717</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="jtnah2rommdjgtpz2eldyiymzwszkr5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ПРАДМОВА}}'''}}

{{Водступ|2|em}}Урэшце, пасьля двух гадоў друкаваньня ў „[[Шлях моладзі (часопіс)|Шляху Моладзі]]“, кніжка „Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня“ выходзіць у сьвет. 

{{Водступ|2|em}}Гэтая тэма даўно мяне цікавіла і напрашалася пад пяро. Адсутнасьць, аднак, магчымасьцяў выдаць працу друкам устрымоўвала мяне ад пісаньня.

{{Водступ|2|em}}Урэшце, з нагоды 70-годзьдзя сьмерці [[Аўтар:Адам Станкевіч|Кастуся Каліноўскага]] і 50-годзьдзя „{{Абмылка|Гоману|Гомону}}“, надарылася магчымасьць друкаваць задуманую працу ў месячніку „Шлях Моладзі“, рэдакцыя якога гасьцінна запрапанавала мне свае бачыны.

{{Водступ|2|em}}Дзеля таго аднак, што разьмер гэтага часапісу невялікі і выходзіць ён толькі раз у месяц, прышлося з гэтым рахавацца і адпаведна да гэтага агранічыць і разьмер працы.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам у сваей працы я агранічыўся выключна толькі да выказаньня галоўных мамэнтаў з гісторыі беларускай палітычна-вызвольнай думкі і барацьбы, а так-жа да выказаньня генэзы, вытокаў ідэі сувэрэннай, незалежнай Беларусі і да агульнага апісаньня спробаў зьдзейсьненьня гэтага ідэалу.

{{Водступ|2|em}}У дробезі, у розныя беларускія палітычныя кірункі, апрача галоўных, у працы сваей я не ўдаваўся. Увесь час меў на воку выключна гэну асноўную думку. І гэтак сьціснутая і агранічаная мая праца гасьціла на бачынах „Шляху Моладзі“ аж два гады.

{{Водступ|2|em}}Кніжка „Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня“ ёсьць агульным нарысам, якая {{перанос-пачатак|п=бела|к=рускім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jtnah2rommdjgtpz2eldyiymzwszkr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98370</id>
    <revision>
      <id>288716</id>
      <parentid>233763</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="fwjy7nhheiv0t7cm9q0uh4osdufia44" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=бела|к=рускім}} гісторыкам можа паслужыць матар‘ялам і плянам да апрацаваньня поўнай беларускай вызвольна-палітычнай гісторыі.

{{Водступ|2|em}}Спадзяюся, што мая гэта кніжка будзе так-жа карыснай і для штодзеннага практычнага ідэовага беларускага жыцьця: для моладзі, для прэсы, для інтэлігенцыі, для прасьветных арганізацыяў.

{{Водступ|2|em}}Прадусім-жа скромную гэту працу сваю пасьвячаю Беларускай Моладзі на знак удзячнасьці за гасьціннасьць у яе органе „Шлях Моладзі“.

{{Калёнтытул|right='''Ад. Ст.'''}}

{{Калёнтытул|left=&lt;center&gt;{{smaller|1.XI.1935.&lt;br /&gt;Вільня.}}&lt;/center&gt;}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|4em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fwjy7nhheiv0t7cm9q0uh4osdufia44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288724</id>
      <parentid>288716</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="svoawmwie7ho48yegrrdunoxmk91gby" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=бела|к=рускім}} гісторыкам можа паслужыць матар‘ялам і плянам да апрацаваньня поўнай беларускай вызвольна-палітычнай гісторыі.

{{Водступ|2|em}}Спадзяюся, што мая гэта кніжка будзе так-жа карыснай і для штодзеннага практычнага ідэовага беларускага жыцьця: для моладзі, для прэсы, для інтэлігенцыі, для прасьветных арганізацыяў.

{{Водступ|2|em}}Прадусім-жа скромную гэту працу сваю пасьвячаю Беларускай Моладзі на знак удзячнасьці за гасьціннасьць у яе органе „Шлях Моладзі“.

{{Калёнтытул|right='''Ад. Ст.'''}}

{{Калёнтытул|left=&lt;center&gt;{{smaller|1.XI.1935.&lt;br /&gt;Вільня.}}&lt;/center&gt;}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svoawmwie7ho48yegrrdunoxmk91gby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98371</id>
    <revision>
      <id>288719</id>
      <parentid>233768</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="fuvbmtyyljm4watymdt8sow40oxzj0o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|I&lt;br /&gt;'''Уступныя ўвагі.'''}}

{{Водступ|2|em}}Кожны народ мае свае вялікія ідэалы, да якіх бязупынна імкнецца, аб якіх сьніць салодкія сны і якім часта пасьвячае ўсё жыцьцё сваё.

{{Водступ|2|em}}Для паасобнага чалавека, у прыродным парадку жыцьця яго, найвялікшым ідэалам зьяўляецца жаданьне шчасьліва ўладзіць сваё жыцьцё і як найдаўжэй затрымаць яго.

{{Водступ|2|em}}Кожны народ, як грамадзкая і сьведамая сваей грамадзкасьці адзінка, так-жа імкнецца да магчыма найбольш памыснага і найбольш трывалага жыцьця. Ідэал гэткі ў кожнага сьведамага народу звычайна выяўляецца ў вольным, самастойным, незалежным жыцьці яго. Палітычная незалежнасьць і грамадзка-эканамічная самастойнасьць — гэта абавязкавыя варункі памыснасьці і поўнага развою кожнага народу.

{{Водступ|2|em}}Беларускі народ, падлягаючы няўхільным законам жыцьця і яго лёгіцы, а таксама ідучы за прыкладам іншых народаў, 25.III.1918 праз лепшых сваіх сыноў усяму сьвету заявіў аб сваіх правох на палітычную незалежнасьць і аб сваей няўхільнай да гэтага волі.

{{Водступ|2|em}}Але ніякія вялікія ідэалы, вялікія думкі, як у адзінак, так і ў народаў звычайна ня родзяцца з нічога і раптоўна. У жыцьці духовым звычайна бывае так, як і ў жыцьці арганічным. Сьпярша паяўляюцца зародкі, якія паволі рястуць і разьвіваюцца, а ўрэшце дасьпяваюць і даюць пажаданы плод.

{{Водступ|2|em}}Ад гэтага закону жыцьця ня быў вольны і беларускі акт 25.III.18. Акт гэты, як у некатарай меры свайго роду дасьпелы плод беларускай народна-палітычнай думкі, папяраджала праца многіх людзей для дабра беларускага народу і розныя — большага і меншага значэньня — гістарычныя здарэньні і падзеі; а ўжо з гэных здарэньняў і падзеяў урэшце вырас і паявіўся ідэал незалежнасьці беларускага народу, выяўлены актам 25.III.18.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fuvbmtyyljm4watymdt8sow40oxzj0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288744</id>
      <parentid>288719</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="m4kx9inz4qx1ctb33lcdk1aex15uhfg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''I&lt;br /&gt;Уступныя ўвагі.'''}}

{{Водступ|2|em}}Кожны народ мае свае вялікія ідэалы, да якіх бязупынна імкнецца, аб якіх сьніць салодкія сны і якім часта пасьвячае ўсё жыцьцё сваё.

{{Водступ|2|em}}Для паасобнага чалавека, у прыродным парадку жыцьця яго, найвялікшым ідэалам зьяўляецца жаданьне шчасьліва ўладзіць сваё жыцьцё і як найдаўжэй затрымаць яго.

{{Водступ|2|em}}Кожны народ, як грамадзкая і сьведамая сваей грамадзкасьці адзінка, так-жа імкнецца да магчыма найбольш памыснага і найбольш трывалага жыцьця. Ідэал гэткі ў кожнага сьведамага народу звычайна выяўляецца ў вольным, самастойным, незалежным жыцьці яго. Палітычная незалежнасьць і грамадзка-эканамічная самастойнасьць — гэта абавязкавыя варункі памыснасьці і поўнага развою кожнага народу.

{{Водступ|2|em}}Беларускі народ, падлягаючы няўхільным законам жыцьця і яго лёгіцы, а таксама ідучы за прыкладам іншых народаў, 25.III.1918 праз лепшых сваіх сыноў усяму сьвету заявіў аб сваіх правох на палітычную незалежнасьць і аб сваей няўхільнай да гэтага волі.

{{Водступ|2|em}}Але ніякія вялікія ідэалы, вялікія думкі, як у адзінак, так і ў народаў звычайна ня родзяцца з нічога і раптоўна. У жыцьці духовым звычайна бывае так, як і ў жыцьці арганічным. Сьпярша паяўляюцца зародкі, якія паволі рястуць і разьвіваюцца, а ўрэшце дасьпяваюць і даюць пажаданы плод.

{{Водступ|2|em}}Ад гэтага закону жыцьця ня быў вольны і беларускі акт 25.III.18. Акт гэты, як у некатарай меры свайго роду дасьпелы плод беларускай народна-палітычнай думкі, папяраджала праца многіх людзей для дабра беларускага народу і розныя — большага і меншага значэньня — гістарычныя здарэньні і падзеі; а ўжо з гэных здарэньняў і падзеяў урэшце вырас і паявіўся ідэал незалежнасьці беларускага народу, выяўлены актам 25.III.18.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4kx9inz4qx1ctb33lcdk1aex15uhfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98372</id>
    <revision>
      <id>288721</id>
      <parentid>233769</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="rdg9h8g1dkg22xxcoxbqf4ghnmwtsfj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Такімі між іншым прадвесьнікамі акту 25.III. былі: [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Кастусь Каліноўскі]] з сваім часапісам „[[Мужыцкая праўда|Mužyckaja Prauda]]“ і з іншымі сваімі друкамі, а так-жа часапіс „Гомон“ з тымі людзьмі, што яе пісалі і пускалі ў беларускі народ.

{{Водступ|2|em}}Тым больш дарэчы ўспомніць аб гэтых вясьняных зорках беларускай вызвольна-палітычнай думкі сёлета, калі ў сакавіку месяцы мінула 70 гадоў (1864) ад сьмяротнай казьні Кастуся Каліноўскага на Лукіскім пляцы ў Вільні, а ў лістападзе прыпадаюць 50-тыя ўгодкі (1884) другога нумару часапісу „Гомон“.

{{Водступ|2|em}}Сёлета такім чынам прыпадае двайны юбілей, які сваім зьместам у беларускай вызвольнай думцы зьяўляецца нечым адным і суцэльным. І „Mužyckaja Prauda“ з Каліноўскім і „Гомон“ з [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|Грынявіцкім]] сваім ідэйным папярэднікам — гэта зародкі, з якіх вырасла буйнае зярнё 25.III.1918, з каторага ў свой чарод разьвіваецца плод, якому імя незалежны і шчасьлівы Беларускі народ.

{{Водступ|2|em}}Вось-жа хоць агульна прыпомніць і падчыркнуць гэныя галоўныя {{Абмылка|зрарэньні|здарэньні}} ў беларускай палітычна вызвольнай гісторыі, а так-жа й тое, што з імі так ці йнакш зьвязана, — галоўная мэта гэтых нарысаў, якія пасьвячаюцца беларускай Моладзі, бо-ж маладымі згінулі за народ і Каліноўскі і Грынявіцкі, маладыя пісалі „Гомон“ і шырылі яго ў народзе, маладыя павядуць далейшую барацьбу за поўнае вызваленьне беларускага народу.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdg9h8g1dkg22xxcoxbqf4ghnmwtsfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288723</id>
      <parentid>288721</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="lingc1ymmcqzihxs37udgiep5nj9z9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Такімі між іншым прадвесьнікамі акту 25.III. былі: [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Кастусь Каліноўскі]] з сваім часапісам „[[Мужыцкая праўда|Mužyckaja Prauda]]“ і з іншымі сваімі друкамі, а так-жа часапіс „Гомон“ з тымі людзьмі, што яе пісалі і пускалі ў беларускі народ.

{{Водступ|2|em}}Тым больш дарэчы ўспомніць аб гэтых вясьняных зорках беларускай вызвольна-палітычнай думкі сёлета, калі ў сакавіку месяцы мінула 70 гадоў (1864) ад сьмяротнай казьні Кастуся Каліноўскага на Лукіскім пляцы ў Вільні, а ў лістападзе прыпадаюць 50-тыя ўгодкі (1884) другога нумару часапісу „Гомон“.

{{Водступ|2|em}}Сёлета такім чынам прыпадае двайны юбілей, які сваім зьместам у беларускай вызвольнай думцы зьяўляецца нечым адным і суцэльным. І „Mužyckaja Prauda“ з Каліноўскім і „Гомон“ з [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|Грынявіцкім]] сваім ідэйным папярэднікам — гэта зародкі, з якіх вырасла буйнае зярнё 25.III.1918, з каторага ў свой чарод разьвіваецца плод, якому імя незалежны і шчасьлівы Беларускі народ.

{{Водступ|2|em}}Вось-жа хоць агульна прыпомніць і падчыркнуць гэныя галоўныя {{Абмылка|зрарэньні|здарэньні}} ў беларускай палітычна вызвольнай гісторыі, а так-жа й тое, што з імі так ці йнакш зьвязана, — галоўная мэта гэтых нарысаў, якія пасьвячаюцца беларускай Моладзі, бо-ж маладымі згінулі за народ і Каліноўскі і Грынявіцкі, маладыя пісалі „Гомон“ і шырылі яго ў народзе, маладыя павядуць далейшую барацьбу за поўнае вызваленьне беларускага народу.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lingc1ymmcqzihxs37udgiep5nj9z9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98373</id>
    <revision>
      <id>288728</id>
      <parentid>233771</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="nvjc0fd7fzqhlak22c5uf9htjmaxqi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|II.&lt;br /&gt;'''Беларускі народ жыў, жыве і жыць будзе.'''}}

{{Водступ|2|em}}Сяньня яшчэ часта можна пачуць галасы аб тым, што ніякай Беларусі, ніякага беларускага народу ніколі ня было, а з нічога, як ведама, нічога і быць ня можа. Тымчасам пагляд гэткі, як сяньня ўжо дастатачна выказала навука, цалком фальшывы і, як гэткі, з праўдай ня мае нічога супольнага.

{{Водступ|2|em}}Кожны паасобны чалавек, як ведаем, перажывае розныя пэрыяды свайго разьвіцьця. Сьпярша жыве ён толькі ў зародку, пасьля перажывае час дзяцінства, пазьней час моладасьці, тады час дасьпеласьці і ўрэшце старасьці, а так-жа час здароўя і хворасьці. Гэтулькі перажывае рознага жыцьця адзін і той самы чалавек.

{{Водступ|2|em}}Нешта падобнае дзеецца і з народам. І народ кожны пачынаецца ад якога пляменнага зародку, перажывае час свайго дзяцінства, моладасьці, дасьпеласьці, старасьці, занепаду і адраджэньня. Розьніца між паасобным чалавекам і народам толькі тая, што народ, не памёршы ў першых пэрыядах свайго разьвіцьця, звычайна астаецца доўга, доўга жыць. Дзеля гэтага іменна і кажуць, што народы быццам ня ўміраюць, хоць фактычна ўміраюць і яны, як і кожны паасобны чалавек.

{{Водступ|2|em}}З гісторыі чалавецтва бачым, што народы імкнуцца звычайна да дзяржаўнага жыцьця і што гэта дзяржаўнае жыцьцё яны твораць на асновах розных грамадзкіх вартасьцяў, якія часта зьяўляліся вартасьцямі адначасна для многіх народаў. Такімі грамадзкімі вартасьцямі даўней былі: пляменнае пачуцьцё сваяцкасьці, а пазьней рэлігія і дынастыя (род пануючых валадароў). Бывала так-жа асновай для дзяржаўнасьці — часта нават розных народаў — супольная тэрыторыя, гісторыя, прыродныя граніцы якога краю, заваяваньне, патрэба палітычнай роўнавагі.

{{Водступ|2|em}}Клясычным прыкладам, як можна будаваць дзяржаву з розных нават народаў на асновах напр. рэлігіі і дынастыі —&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nvjc0fd7fzqhlak22c5uf9htjmaxqi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288743</id>
      <parentid>288728</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="nkx9jsxh5jwr8ybi0u3wbzoqwmdk8xa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''II.&lt;br /&gt;Беларускі народ жыў, жыве і жыць будзе.'''}}

{{Водступ|2|em}}Сяньня яшчэ часта можна пачуць галасы аб тым, што ніякай Беларусі, ніякага беларускага народу ніколі ня было, а з нічога, як ведама, нічога і быць ня можа. Тымчасам пагляд гэткі, як сяньня ўжо дастатачна выказала навука, цалком фальшывы і, як гэткі, з праўдай ня мае нічога супольнага.

{{Водступ|2|em}}Кожны паасобны чалавек, як ведаем, перажывае розныя пэрыяды свайго разьвіцьця. Сьпярша жыве ён толькі ў зародку, пасьля перажывае час дзяцінства, пазьней час моладасьці, тады час дасьпеласьці і ўрэшце старасьці, а так-жа час здароўя і хворасьці. Гэтулькі перажывае рознага жыцьця адзін і той самы чалавек.

{{Водступ|2|em}}Нешта падобнае дзеецца і з народам. І народ кожны пачынаецца ад якога пляменнага зародку, перажывае час свайго дзяцінства, моладасьці, дасьпеласьці, старасьці, занепаду і адраджэньня. Розьніца між паасобным чалавекам і народам толькі тая, што народ, не памёршы ў першых пэрыядах свайго разьвіцьця, звычайна астаецца доўга, доўга жыць. Дзеля гэтага іменна і кажуць, што народы быццам ня ўміраюць, хоць фактычна ўміраюць і яны, як і кожны паасобны чалавек.

{{Водступ|2|em}}З гісторыі чалавецтва бачым, што народы імкнуцца звычайна да дзяржаўнага жыцьця і што гэта дзяржаўнае жыцьцё яны твораць на асновах розных грамадзкіх вартасьцяў, якія часта зьяўляліся вартасьцямі адначасна для многіх народаў. Такімі грамадзкімі вартасьцямі даўней былі: пляменнае пачуцьцё сваяцкасьці, а пазьней рэлігія і дынастыя (род пануючых валадароў). Бывала так-жа асновай для дзяржаўнасьці — часта нават розных народаў — супольная тэрыторыя, гісторыя, прыродныя граніцы якога краю, заваяваньне, патрэба палітычнай роўнавагі.

{{Водступ|2|em}}Клясычным прыкладам, як можна будаваць дзяржаву з розных нават народаў на асновах напр. рэлігіі і дынастыі —&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkx9jsxh5jwr8ybi0u3wbzoqwmdk8xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98374</id>
    <revision>
      <id>288730</id>
      <parentid>233772</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4420" sha1="js4jdyhm5d7c67b0ij9htddi626imd3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;каб ня вылічаць іншых асноў — служыць старадаўная і сярэднявечная гісторыя раманскіх народаў Заходняй Эўропы. Рым заваяваным розным народам накінуў сваю старую, лацінскую мову, як мову культуры і дзяржавы, а Касьцёл Каталіцкі аказаў сябе, як установу наддзяржаўную. У рамах гэтай касьцельнай наддзяржаўнасьці розныя валадары пануючага дому гаспадарылі ў сваей дзяржаве, як цяпер напрыклад гаспадарыць селянін на сваей гаспадарцы: яны дзялілі сваю дзяржаву між сыноў, аддавалі часьць дзяржавы, як пасаг сваім дочкам і г. д. І ад гэткай дзяржаўнай гаспадаркі вялікай бяды дзяржаве ня дзеелася, бо ўсюды аставаўся той-жа наддзяржаўны Касьцёл, тая-ж лацінская мова і нават тыя-ж самыя людзі на дзяржаўных становішчах.

{{Водступ|2|em}}Нешта падобнае ў гісторыі дзеелася і з беларускім краем і з беларускім народам.

{{Водступ|2|em}}Народ гэты, стварыўшыся з трох сваяцкіх плямёнаў: крывічоў, радзімічоў і дрыгвічоў&lt;ref&gt;„Крывічы, былі прабацькамі цяперашніх беларусов… У найбліжэйшым з імі сваяцтве знаходзіліся Дрыгвічы, якія жылі паміж Прыпяцьцю і Бярэзінай. У цесным сваяцтве з Крывічамі былі Радзімічы, якія жылі па Сожы“. (Проф. [[Аўтар:Мацвей Любаўскі|М. Любавскій]] — Основные моменты исторіи Бѣлоруссіи“ — Москва 1918, бач. 8).&lt;/ref&gt;, ужо ў IX-XIII ст., жыў сваім самастойным дзяржаўным жыцьцём і з аружжам у руках бараніў сваю гэтую самастойнасьць сьпярша ад князёў кіеўскіх (украінскіх), а пасьля і літоўскіх. Палітычным цэнтрам беларускага народу быў тады Полацак, а полацкія князі і агулам мясцовыя князі роданачальнікі былі гэтага народу нацыянальнымі павадырамі. Народ беларускі ўжо тады чуў сваю асобнасьць ад народаў суседніх — украінцаў&lt;ref&gt;„…Эта политика была не случайностью, не результатом какой-либо фамилійной вражды въ нѣдрахъ княжескаго рода, а диктовалась какими-то факторами стоявшими внѣ личной воли князей и ихъ дружинъ. Мнѣ представляется, что причины этого сепаратизма коренились въ настроеніи самаго населенія Полоцкой земли, въ свою очередь созданнаго географическими условіями“. ([[Аўтар:Мацвей Любаўскі|Любавскій]], там-жа бач. 11).&lt;/ref&gt; і літоўцаў, — з якімі біўся за свае землі і ад якіх бараніўся, але вонкавым знакам, як-бы меркай гэтай асобнасьці, было не пачуцьцё нацыянальнае ў сяньнешнім разуменьні, а мяйсцовыя князі і ягоныя роды, якія стаялі на чале народу і пры помачы народнага веча кіравалі, ці вярней, спаўнялі волю гэнага веча. Гэты вечавы дэмократычны лад на {{перанос-пачатак|п=бела|к=рускіх}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>js4jdyhm5d7c67b0ij9htddi626imd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98375</id>
    <revision>
      <id>288731</id>
      <parentid>233774</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4397" sha1="tjdi4oe5a9js3tb18g7cl915pdnsna7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=бела|к=рускіх}} землях не пазваляў дзеіць на некарысьць народу так-жа і князём паходжаньня не мясцовага, а чужацкага. Вонкавым такім чынам паказальнікам жыхаром беларускай зямлі, што яны між сабой родныя, што яны сваякі, служыла дынастыя агулам мясцовых князёў, а прадусім полацкіх. Гэта-ж дынастыя, апрача пачуцьця пляменнага сваяцтва і супольных інтарэсаў эканамічных, у той пэрыяд беларускай гісторыі і была тым галоўным грамадзкім злучвом, якое спрыяла далейшаму разьвіцьцю пачуцьця сваяцкасьці між жыхарамі беларускай зямлі, а так-жа была яна тэй грамадзкай асновай, на якой будавалася беларуская дзяржаўнасьць, сьпярша на землях Полаччыны, а пазьней на ўсіх землях сяньнешняй Беларусі.

{{Водступ|2|em}}Праўда, яшчэ ў гэтым пэрыядзе беларускай гісторыі народ наш і наш край не завецца беларускім, а пераважна крывіцкім, але назова не зьмяняе справы. Беларусы зваліся Крывічамі, бо гэта было найвялікшае племя, з якога паўстаў цяперашні беларускі народ. Адзінства беларускай культуры „у пісаных помніках, у малярстве, будаўніцтве і грамадзкім укладзе праяўляецца на ўсім абшары ад Новагорадка Наднёманскага да Новагорадка Северскага і Вялікага Ноўгараду — тудѣ живяху Крывічы — як выражаецца летапісец“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]] — [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)|Гісторыя Беларускай (крыўскай) Кнігі]], Коўна 1926, бач. VII.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Далей аднак аставацца незалежным і самастойна кіраваць сваей дзяржавай на ўсіх сваіх землях беларускаму народу не удалося. У XIII і XIV ст. нямала было прычын, якія дамагаліся ад Беларусаў аб‘яднаньня іх з Літвой. З усіх бакоў пачалі напіраць на беларускія землі ворагі. З паўдня ішла руіна і няволя ад татараў, з поўначы і захаду націскалі нямецкія рыцары, палонячы і сілай хрысьцячы Беларусаў паводле лацінскага абраду. У палове ХІV ст. стала так-жа напіраць на Беларусь і маладое каралеўства польскае, якое толькі што паўстала з развалін удзельнай эпохі. А ўзноў з усходу пашлі крыўды і зніштажэньні ад усьцяж магутнеючага Княства Маскоўскага. Пры гэткіх варунках, рэч ясная, што новапаўстаўшаму Вялікаму Княству Літоўскаму было лёгка стацца палітычным цэнтрам, да якога сталі хінуцца беларускія землі, тым больш, што ад самага пачатку свайго існаваньня яно было ня проста літоўскім, а літоўска-беларускім&lt;ref&gt;Проф. [[Аўтар:Мацвей Любаўскі|М. Любавскій]] — Очерк исторіи Литовско-Русскаго Государства, Москва 1910, бач. 33.&lt;/ref&gt;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjdi4oe5a9js3tb18g7cl915pdnsna7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98377</id>
    <revision>
      <id>288733</id>
      <parentid>233776</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3951" sha1="jw66iiu2vdn8rtgx4qob54uibf90kv0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Гісторыя, знача, так пакіравала лёсам беларускага народу, што ён быў змушаны злучыць свой лёс з Літвой, з якой разам збудаваў супольную беларуска-літоўскую дзяржаву, што пратрывала ад XIII да паловы XVI ст., да Люблінскай уніі з Польшчай.

{{Водступ|2|em}}У гэтым пэрыядзе, калі, як кажа [[Аўтар:Яўхім Карскі|Карскі]]&lt;ref&gt;[[Аўтар:Яўхім Карскі|Е. Карскій]] — Бѣлоруссы 1, Вильно 1904 бач. 111—112.&lt;/ref&gt;, беларускія плямёны аканчальна зьліліся ў адзін беларускі народ і калі мова яго аканчальна злажылася і выдзелілася ў мову самабытную беларускую як кажа, той-жа Карскі&lt;ref&gt;[[Аўтар:Яўхім Карскі|Е. Карскій]], там-жа, бач. 114—117.&lt;/ref&gt;, народ і край наш ужо суседзі нашы называлі беларускім, а ён сам хутчэй сябе зваў літоўскім з прычын палітычных. У гэтым пэрыядзе народ беларускі далей разьвіваў сваю нацыю і будаваў сваю дзяржаўнасьць, але ўжо на іншых, на новых грамадзкіх вартасьцях, на новых асновах. А рабіў ён гэта дужа мудра і арыгінальна.

{{Водступ|2|em}}Дынастыя беларускіх князёў, родных павадыроў беларускага народу, калі ня выгасла, дык так расьцярушылася, што ўжо ня здольнай была лучыць у цэласьць і бараніць яго. Бязсільным тут ужо было і народнае веча. Вось-жа на зьмену гэнай дынастыі роднай прыходзе чужая, прыходзе дынастыя літоўскіх князёў. Народ наш — дабравольна ці не, — але годзіцца з ёй і даручае ёй свой палітычны лёс, пакідаючы аднак свайму кіраўніцтву справу культуры і справу свайго ўнутрана-грамадзкага ладу. Вышла так, што палітыку тварылі прадусім літоўцы, а культуру — беларусы. З гэткага даволі рэдкага ў гісторыі супрацоўніцтва двух народаў паўстала слаўная ў гісторыі літоўска-беларуская дзяржава, у якой, калі ня лічыць меншых уплываў украінскіх, сапраўды панавала беларуская мова і беларуская культура. Дык хоць падзяліўся ролямі наш народ з літоўскім у гэтым пэрыядзе свайго палітычна-грамадзкага жыцьця, але бадай ні ў чым ня зьменшыў і ня прыцьміў сваей нацыянальнай сілы, а наадварот — зрабіў ён праз гэта вялікі шаг уперад у сваім гістарычным разьвіцьці.

{{Водступ|2|em}}У першым пэрыядзе нашай гісторыі Беларусь была там, дзе панавалі беларускія князі і іх роды, а ў гэтым, там, дзе разьлягалася беларуская граматнасьць, беларускае пісьменства.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jw66iiu2vdn8rtgx4qob54uibf90kv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98378</id>
    <revision>
      <id>288740</id>
      <parentid>233777</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="oaxgstmvnlm049qs5v30tv664f3px5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Пасьля гэтага сьветлага літ.-бел. пэрыяду беларускаму народу прышоў час упадку, час занепаду і палітычна дзяржаўнага і культурнага. Быў гэта час, калі народ гэты пасьля Люблінскай уніі (1569) апынуўся пад Польшчай, ужо не як палітычна самастойны, але як яе падданы, а пасьля разьдзелу Польшчы (канец XVIII ст.) апынуўся ён у такім-жа палажэньні пад Расеяй. Аднак народ наш і тут жыў так-жа вартасьцяй грамадзкай, якая яму прыпамінала яго нацыянальную асобнасьць — ягоную няпольскасьць і нерасейскасьць. Гэтай вартасьцяй, гэтым народным ідэалам была рэлігія і Царква. Праўда, рэлігійным наш народ быў заўсёды, заўсёды ён цаніў рэлігію высока, тварыў заўсёды рэлігійную культуру: пісьменства, малярства, архітэктуру і г.д., але на гэтую справу асаблівую зьвярнуў ён увагу ў пару свайго занепаду, у пару сваей палітычна-грамадзкай няволі.

{{Водступ|2|em}}Калі народ наш пачуў нязвычайны націск на сябе з боку Польшчы, калі пабачыў, што можа згінуць, асаблівую ўвагу {{Абмылка|у|ў}} сваім жыцьці грамадзкім зьвярнуў ён на рэлігію, бо ён ведаў, што баронячы рэлігію і Царкву, бароніць нацыю, бароніць народ. І сапраўды — у XVII і XVIII ст. толькі рэлігія была тэй грамадзкай вартасьцяй, якая зьберагала беларускую нацыю і тварыла беларускую культуру, як азнаку жыцьця народу. Вось чаму беларусы часта так сапраўды гэроічна бароліся з рэлігійнай уніяй, слушна бачачы ў ёй наступ польшчыны, а пасьля, калі з уніяй зжыліся і ў значнай меры не дапусьцілі да яе поўнага злаціншчаньня і спольшчаньня, калі унія была ўжо знакам, які розьніў беларуса як ад польскага каталіцтва, так і ад маскоўскага праваслаўя, калі унія сталася адзінай апорай бел. культурнай асобнасьці, адзінай апорай беларускай нацыі, — беларусы яе так-жа гэроічна баранілі проціў наступу маскоўскіх цароў, што сягалі па душу яго пры помачы верных слуг сваіх здрадзіўшых унію епіскапаў [[Аўтар:Іосіф Сямашка|Сямашкі]], Лужынскага і Зубкі.

{{Водступ|2|em}}Цікава так-жа адзначыць, што ў гэтым часе беларускі народ зваў сябе пераважна тутэйшым, рэзка гэтым аддзяляючыся ад напіраючай на сябе чужой, ня тутэйшай Польшчы і Расеі.

{{Водступ|2|em}}Розна, як бачым, жыў у гісторыі беларускі народ, але жыў заўсёды, будуючы сваю дзяржаўнасьць, творачы свой грамадзкі лад і сваю культуру і гэтым разьвіваючы сваю нацыянальнасьць.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oaxgstmvnlm049qs5v30tv664f3px5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98380</id>
    <revision>
      <id>288741</id>
      <parentid>233780</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="7bnjta48g9k6zzpcquqi4a7c1bq8xxw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Але даўней, як бачым, як народ беларускі, так-жа і іншыя народы, жылі інакшымі ідэаламі, як сяньня. Сяньня кожны народ імкнецца да еднасьці і непадзельнасьці сябе, да пераламаньня граніц дзяржавы, якая дзеліць народ і ўрэшце імкнецца да поўнай самадзельнасьці палітычнай. Даўней тварыліся дзяржавы зложаныя часта з розных народаў на асновах, на якіх сяньня ўжо дзяржавы ня будуюцца. Сяньня ўсе дзяржавы ў Эўропе аснаваны прадусім на нацыянальнасьці, гэта знача, што кожная нацыя, кожны народ сам сабе будуе дзяржаўнае жыцьцё, творыць сваю ўласную нацыянальную культуру і жыве сваім уласным самастойным жыцьцём. Гэткія ідэалы мае сяньня і народ беларускі і імкнецца да таго, каб яны сталіся чынам.

{{Водступ|2|em}}І так, калі народ беларускі быў пад Масквой, калі многія яго ўважалі за нябошчыка, калі на пацеху сваім ворагам, пад гнётам доўгай няволі губячы свой нацыянальны воблік, пачынаў называць сябе „польскай“ і „рускай“ веры, тады пачалося яго адраджэньне, пачалося прабуджэньне да новага жыцьця, тады прышла і да яго зорка, зьвяшчаючая яму ідэалы жыцьця нацыянальнага ў сучасным разуменьні гэтага слова.

{{Водступ|2|em}}Праўда, у гэтым сваім сучасным імкненьні да вольнага нацыянальнага і соцыяльнага жыцьця і да эканамічнага дабрабыту, народ беларускі напаткаў вялікую перашкоду з боку маскоўскага комунізму, які сілай ломячы {{Абмылка|усебаковае|ўсебаковае}} беларускае нацыянальнае адраджэньне, творыць з беларусаў казённых парабкоў-пролетараў без сваей гаспадаркі, без сваей бацькаўшчыны і бяз уласнай волі. Аднак можна цьвердзіць напэўна, што маскоўскі комуністычны прасьлед нацыянальнага адраджэньня беларускага народу і яго волі да дзяржаўнай незалежнасьці можа гэтае адраджэньне і волю часова прыпыніць і нават скрывіць, але цалком здушыць ня зможа. Нацыянальнае пачуцьцё, як грамадзкую вартасьць сучаснай цывілізацыі і поступу, народ беларускі мусіць перажыць для ўласнага свайго дабра, каб ні чыім не аставацца парабкам. А сучасны прасьлед Масквой беларускай нацыі ў апошнім сваім выніку справу поўнага адраджэньня і вызваленьня гэтай нацыі толькі прысьпяшыць і больш скрысталізуе.

{{Водступ|2|em}}Цікава пры гэтым урэшце адзначыць, што як поўны занепад беларускага народу прышоў у пач. XVII ст. з поўным пераходам асьвечаных шляхоцкіх клясаў у польскасьць, са здрадай&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7bnjta48g9k6zzpcquqi4a7c1bq8xxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98381</id>
    <revision>
      <id>288742</id>
      <parentid>233782</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="ki6u8voll0uijkemyxgskn0j5ie39lz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;народу, так адраджэньне прышло з паваротам да народу ад людзей з тых-жа шляхоцкіх клясаў, праўда, ужо абяднеўшых і збліжаных да народу. І сапраўды, справа палітычнай і грамадзкай самастойнасьці нашага краю і справа самастойнасьці культурнай народаў гэтага краю замёрла разам з Вялікім [[Аўтар:Леў Сапега|Львом Сапегай]] (†1633), але замёрла часова; прашло 230 гадоў і гэтую справу ўскрасіў [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Кастусь Каліноўскі]] і павіс за яе на шыбеніцы. Ён сапраўды ўскрасіў дзяржаўніцкую фэдэрацыйную ідэю зямель Вялікага Княства Літоўскага, — якім яно фактычна было яшчэ пасьля Люблінскае уніі за часаў Льва Сапегі, — але ён ужо прадусім зварочваў увагу сваю на народ беларускі і — можа нават нясьведама зачаў такім чынам у яго разьвіцьці эру змаганьня за поўную палітычную незалежнасьць Беларусі.

{{Водступ|2|em}}У пятнаццаць якіх гадоў па сьмерці Каліноўскага, падобныя-ж беларускія палітычныя ідэалы разьвіваў [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|Ігнат Грыневіцкі]], вышаўшы, здаецца, так-жа з абяднелай і спольшчанай беларускай шляхты — і ўрэшце людзі, якія выдавалі для пашыраньня гэных ідэалаў адумысловую часопісь „Гоман“.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ki6u8voll0uijkemyxgskn0j5ie39lz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98382</id>
    <revision>
      <id>288745</id>
      <parentid>233783</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3552" sha1="a2m6ymy7ycv5ky94jlagf9clezf1ub1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|'''III. Палітычна-вызвольныя ідэі ў Эўропе XIX ст. і Беларусь.'''}}

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|К. Каліноўскі з сваей часопісяй „[[Мужыцкая праўда|Mużyckaja Prauda]]“, як сказана вышэй, [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|І. Грыневіцкі]] і тыя беларускія народнікі, што выдавалі часопісь „Гоман“, былі першымі ў XIX ст. пачынальнікамі палітычнага вызваленьня Беларусі пасьля яе доўгага занепаду. Аднак ані гэныя людзі, ані чыны іх не зваліліся з неба, не паявіліся ні з сяго, ні з таго на беларускіх гонях, але памог зрадзіць іх дух часу, патрэбы і ідэалы, якія тады панавалі ў заходняй Эўропе.

{{Водступ|2|em}}У XVIII ст. ў літаратуры панаваў там яшчэ, асабліва ў Францыі, пераважна так званы клясыцызм. Гэта знача, што пісьменьнікі рознага роду краснага пісьменства сьлепа трымаліся ў сваім літаратурным творстве формаў і спосабаў старадаўных грэкаў і рымлянаў, а ня ўнікалі ў дух і глыбіню думак іх. Гэтыя новыя клясыкі, ці як часта звалі іх псэўдо (фальшывыя), або францускія клясыкі, ня бралі з культуры старадаўных грэкаў і рымлянаў веды, а бралі толькі форму, насьледавалі толькі вонкавы бок іх творства. Гэта ў выніку давяло да ўпадку літаратуры, да сьмешнасьці нават і змусіла пісьменьнікаў шукаць новых дарог.

{{Водступ|2|em}}На зьмену — і як проціўвага клясыцызму — прышоў узноў романтызм. Романтызмам завецца такі кірунак людзкой думкі, які кладзе націск пераважна на асабістасьць чалавека, на пачуцьцё і выабражэньне яго. Кірунак гэты зварачваецца да мінуўшчыны народаў, да сярэднявечча і да хрысьціянства. Романтызм быў кірункам, які абыймаў усе галіны духовага творства чалавека, а знача і навуку, асабліва гісторыю, філёзофію і мастацтва.

{{Водступ|2|em}}Пачатак романтызму адносіцца да таго часу, калі ў Эўропе, пасьля ўпадку Зах. Рымскай Імпэрыі, паўставалі новыя хрысьціянскія дзяржавы, аснаваныя раманскімі народамі. Тады паявілася романтычная літаратура, або романтызм, які фактычна азначаў сярэдневяковую літаратуру, прасякнутую містыцызмам.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2m6ymy7ycv5ky94jlagf9clezf1ub1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288746</id>
      <parentid>288745</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3550" sha1="cjl75zmwr2by0hhaenu7racahfzgxg0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''III. Палітычна-вызвольныя ідэі ў Эўропе XIX ст. і Беларусь.'''}}

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|К. Каліноўскі з сваей часопісяй „[[Мужыцкая праўда|Mużyckaja Prauda]]“, як сказана вышэй, [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|І. Грыневіцкі]] і тыя беларускія народнікі, што выдавалі часопісь „Гоман“, былі першымі ў XIX ст. пачынальнікамі палітычнага вызваленьня Беларусі пасьля яе доўгага занепаду. Аднак ані гэныя людзі, ані чыны іх не зваліліся з неба, не паявіліся ні з сяго, ні з таго на беларускіх гонях, але памог зрадзіць іх дух часу, патрэбы і ідэалы, якія тады панавалі ў заходняй Эўропе.

{{Водступ|2|em}}У XVIII ст. ў літаратуры панаваў там яшчэ, асабліва ў Францыі, пераважна так званы клясыцызм. Гэта знача, што пісьменьнікі рознага роду краснага пісьменства сьлепа трымаліся ў сваім літаратурным творстве формаў і спосабаў старадаўных грэкаў і рымлянаў, а ня ўнікалі ў дух і глыбіню думак іх. Гэтыя новыя клясыкі, ці як часта звалі іх псэўдо (фальшывыя), або францускія клясыкі, ня бралі з культуры старадаўных грэкаў і рымлянаў веды, а бралі толькі форму, насьледавалі толькі вонкавы бок іх творства. Гэта ў выніку давяло да ўпадку літаратуры, да сьмешнасьці нават і змусіла пісьменьнікаў шукаць новых дарог.

{{Водступ|2|em}}На зьмену — і як проціўвага клясыцызму — прышоў узноў романтызм. Романтызмам завецца такі кірунак людзкой думкі, які кладзе націск пераважна на асабістасьць чалавека, на пачуцьцё і выабражэньне яго. Кірунак гэты зварачваецца да мінуўшчыны народаў, да сярэднявечча і да хрысьціянства. Романтызм быў кірункам, які абыймаў усе галіны духовага творства чалавека, а знача і навуку, асабліва гісторыю, філёзофію і мастацтва.

{{Водступ|2|em}}Пачатак романтызму адносіцца да таго часу, калі ў Эўропе, пасьля ўпадку Зах. Рымскай Імпэрыі, паўставалі новыя хрысьціянскія дзяржавы, аснаваныя раманскімі народамі. Тады паявілася романтычная літаратура, або романтызм, які фактычна азначаў сярэдневяковую літаратуру, прасякнутую містыцызмам.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cjl75zmwr2by0hhaenu7racahfzgxg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288747</id>
      <parentid>288746</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3552" sha1="ape159mpir4xzcph81vobsq7wf5823a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''III. Палітычна-вызвольныя ідэі ў Эўропе XIX ст. і Беларусь.'''}}

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|К. Каліноўскі]] з сваей часопісяй „[[Мужыцкая праўда|Mużyckaja Prauda]]“, як сказана вышэй, [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|І. Грыневіцкі]] і тыя беларускія народнікі, што выдавалі часопісь „Гоман“, былі першымі ў XIX ст. пачынальнікамі палітычнага вызваленьня Беларусі пасьля яе доўгага занепаду. Аднак ані гэныя людзі, ані чыны іх не зваліліся з неба, не паявіліся ні з сяго, ні з таго на беларускіх гонях, але памог зрадзіць іх дух часу, патрэбы і ідэалы, якія тады панавалі ў заходняй Эўропе.

{{Водступ|2|em}}У XVIII ст. ў літаратуры панаваў там яшчэ, асабліва ў Францыі, пераважна так званы клясыцызм. Гэта знача, што пісьменьнікі рознага роду краснага пісьменства сьлепа трымаліся ў сваім літаратурным творстве формаў і спосабаў старадаўных грэкаў і рымлянаў, а ня ўнікалі ў дух і глыбіню думак іх. Гэтыя новыя клясыкі, ці як часта звалі іх псэўдо (фальшывыя), або францускія клясыкі, ня бралі з культуры старадаўных грэкаў і рымлянаў веды, а бралі толькі форму, насьледавалі толькі вонкавы бок іх творства. Гэта ў выніку давяло да ўпадку літаратуры, да сьмешнасьці нават і змусіла пісьменьнікаў шукаць новых дарог.

{{Водступ|2|em}}На зьмену — і як проціўвага клясыцызму — прышоў узноў романтызм. Романтызмам завецца такі кірунак людзкой думкі, які кладзе націск пераважна на асабістасьць чалавека, на пачуцьцё і выабражэньне яго. Кірунак гэты зварачваецца да мінуўшчыны народаў, да сярэднявечча і да хрысьціянства. Романтызм быў кірункам, які абыймаў усе галіны духовага творства чалавека, а знача і навуку, асабліва гісторыю, філёзофію і мастацтва.

{{Водступ|2|em}}Пачатак романтызму адносіцца да таго часу, калі ў Эўропе, пасьля ўпадку Зах. Рымскай Імпэрыі, паўставалі новыя хрысьціянскія дзяржавы, аснаваныя раманскімі народамі. Тады паявілася романтычная літаратура, або романтызм, які фактычна азначаў сярэдневяковую літаратуру, прасякнутую містыцызмам.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ape159mpir4xzcph81vobsq7wf5823a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98385</id>
    <revision>
      <id>288748</id>
      <parentid>233787</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="cna45zua5vwa0ng3pd8877bctg1f6lb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}У час гуманізму, або адраджэньня (ст. XIV—XVI) романтызм паволі быў выціснуты клясыцызмам, пасьля выраджэньня якога ў канцы XVIII ст. прышоў узноў романтызм абноўлены і адроджаны, прыносячы ўжо ў літаратуру новыя формы і пераважна новы зьмест. Цяпер на літаратуру пачалі глядзець як на самастойную галіну жыцьця паэтаў і пісьменьнікаў і як на дзейнік вышэйшых, ідэальных імкненьняў чалавека. Зьмест свой романтычная літаратура пачала чэрпаць з крыніц народнага жыцьця, а праз гэта новы романтызм зблізіў літэратуру з народнасьцяй.

{{Водступ|2|em}}Вясна романтызму засьвяціла так-жа і над галавой Беларусі, а з ім прыходзіла да беларускага народу і ягонае нацыянальнае адраджэньне.

{{Водступ|2|em}}Романтызм у літаратуры з Эўропы даходзіў і да нас. Зярняты нацыянальных ідэяў, зроджаных романтызмам, дзякуючы стычнасьці з Эўропай асьвечаных клясаў нашага краю, дакаціліся і да Беларусаў. Дасканальным правадніком гэных ідэяў у нас быў да свайго закрыцьця (1832) Віленскі ўнівэрсытэт

{{Водступ|2|em}}З муроў гэтага ўнівэрсытэту, або пад яго ўплывам, паявіліся беларускія романтыкі, паэты-пісьменьнікі: [[Аўтар:Ян Баршчэўскі|Ян Баршчэўскі]], [[Аўтар:Аляксандр Рыпінскі|Ал. Рыпінскі]], [[Аўтар:Ян Чачот|Ян Чэчат]], а так-жа і бацька беларускага краснага пісьменства [[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]].

{{Водступ|2|em}}З муроў гэтага ж унівэрсытэту паявіліся так-жа беларускія романтыкі і ў навуцы, якія дасьледжвалі беларускую гісторыю, права, мову. Да гэткіх {{Абмылка|належаць:|належаць}} уніяцкія сьвяшчэньнікі: праф. [[Аўтар:Михал Баброўскі|М. Баброўскі]] і Платон Сасноўскі, а так-жа праф. [[Аўтар:Ігнат Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], Яз. Ярашэвіч і іншыя.

{{Водступ|2|em}}У тым жа больш-менш часе, гэта знача ў канцы XVIII і ў пач. XIX ст., апрача романтызму ў літаратуры, у мастацтве і навуцы паявіўся ў тэй-жа Зах. Эўропе і романтызм народна-палітычны. І гэта цалком зразумелая рэч. Калі романтыкі ў літаратуры і навуцы апявалі і апісвалі красу жыцьця народаў і іх слаўную мінуўшчыну, дык не маглі яны ня ўбачыць і ад‘ёмных бакоў гэтага жыцьця, як няволі палітычнай і соцыяльнай народаў. І сапраўды, романтызм літаратурны і навуковы лёгічна вёў да романтызму палітычна-народнага. Ад песьняў аб красе і нядолі жыцьця народаў, ад навуковых досьледаў над гісторыяй і мовай народаў, — беспасрэдны пераход да барацьбы за лепшае палітычнае і соцыяльнае жыцьцё іх.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cna45zua5vwa0ng3pd8877bctg1f6lb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288749</id>
      <parentid>288748</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="h59icezz71pg0nbq6tnh55j9b5m6g38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}У час гуманізму, або адраджэньня (ст. XIV—XVI) романтызм паволі быў выціснуты клясыцызмам, пасьля выраджэньня якога ў канцы XVIII ст. прышоў узноў романтызм абноўлены і адроджаны, прыносячы ўжо ў літаратуру новыя формы і пераважна новы зьмест. Цяпер на літаратуру пачалі глядзець як на самастойную галіну жыцьця паэтаў і пісьменьнікаў і як на дзейнік вышэйшых, ідэальных імкненьняў чалавека. Зьмест свой романтычная літаратура пачала чэрпаць з крыніц народнага жыцьця, а праз гэта новы романтызм зблізіў літэратуру з народнасьцяй.

{{Водступ|2|em}}Вясна романтызму засьвяціла так-жа і над галавой Беларусі, а з ім прыходзіла да беларускага народу і ягонае нацыянальнае адраджэньне.

{{Водступ|2|em}}Романтызм у літаратуры з Эўропы даходзіў і да нас. Зярняты нацыянальных ідэяў, зроджаных романтызмам, дзякуючы стычнасьці з Эўропай асьвечаных клясаў нашага краю, дакаціліся і да Беларусаў. Дасканальным правадніком гэных ідэяў у нас быў да свайго закрыцьця (1832) Віленскі ўнівэрсытэт

{{Водступ|2|em}}З муроў гэтага ўнівэрсытэту, або пад яго ўплывам, паявіліся беларускія романтыкі, паэты-пісьменьнікі: [[Аўтар:Ян Баршчэўскі|Ян Баршчэўскі]], [[Аўтар:Аляксандр Рыпінскі|Ал. Рыпінскі]], [[Аўтар:Ян Чачот|Ян Чэчат]], а так-жа і бацька беларускага краснага пісьменства [[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]].

{{Водступ|2|em}}З муроў гэтага ж унівэрсытэту паявіліся так-жа беларускія романтыкі і ў навуцы, якія дасьледжвалі беларускую гісторыю, права, мову. Да гэткіх {{Абмылка|належаць:|належаць}} уніяцкія сьвяшчэньнікі: праф. [[Аўтар:Міхал Баброўскі|М. Баброўскі]] і Платон Сасноўскі, а так-жа праф. [[Аўтар:Ігнат Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], Яз. Ярашэвіч і іншыя.

{{Водступ|2|em}}У тым жа больш-менш часе, гэта знача ў канцы XVIII і ў пач. XIX ст., апрача романтызму ў літаратуры, у мастацтве і навуцы паявіўся ў тэй-жа Зах. Эўропе і романтызм народна-палітычны. І гэта цалком зразумелая рэч. Калі романтыкі ў літаратуры і навуцы апявалі і апісвалі красу жыцьця народаў і іх слаўную мінуўшчыну, дык не маглі яны ня ўбачыць і ад‘ёмных бакоў гэтага жыцьця, як няволі палітычнай і соцыяльнай народаў. І сапраўды, романтызм літаратурны і навуковы лёгічна вёў да романтызму палітычна-народнага. Ад песьняў аб красе і нядолі жыцьця народаў, ад навуковых досьледаў над гісторыяй і мовай народаў, — беспасрэдны пераход да барацьбы за лепшае палітычнае і соцыяльнае жыцьцё іх.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h59icezz71pg0nbq6tnh55j9b5m6g38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98387</id>
    <revision>
      <id>288750</id>
      <parentid>233791</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="78rtv8e9dknfjcsb3k486kw47zntjyk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}XVII і XVIII ст. ў жыцьці палітычным гэта час абсолютызму, сутнасьць якога ў тым, што манарх, пад панаваньне якога ў працягу гісторыі розным спосабам, ня вылучаючы атрыманьня іх у спадку па жонцы, падпадалі розныя народы, быў іх неагранічаным валадаром і панам. У ягоных руках была найвышэйшая ўлада ўставадаўчая, выканаўчая, а нават і судовая.

{{Водступ|2|em}}У канцы-ж XVIII ст. у міжнародным праве ў Зах. Эўропе пачынае ўгрунтоўвацца аснова сувэрэннасьці (поўнай незалежнасьці ад пастароннай палітычнай улады) народу, якая ёсьць адной з падставаў нацыянальнасьці. Паводле гэтай думкі кожны народ ёсьць адзіным гаспадаром усяго таго, што ён мае&lt;ref&gt;„La nation etant seule maitresse des biens qu‘elle possede, elle peut en disposer comme bon lui semble“. „{{Разьбіўка|Vattel — Le droit des gens ou principes de la loi naturelle}} Kn. I, b. 291. 1774. (Паводле: St. Kodź — Zasady Narodowości. 1932, бач. 44).&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Магутным дзейнікам і сяўцом гэтых ідэяў была ў Эўропе Вялікая Француская Рэвалюцыя (1789), якая для гісторыі многіх народаў і іх палітычна-нацыянальнага вызваленьня была сапраўды зваротным пунктам. Ідэолёгія гэтай рэвалюцыі апіралася на ідэях вольнасьці асабістай адзінак і народаў. Развою ідэяў Вял. Францускай рэвалюцыі, хутка па ёй паўстаўшыя наполеонаўскія войны, ня толькі ня ўстрымалі, але яшчэ й дапамаглі ім, хоць уся дзейнасьць [[Аўтар:Напалеон I Банапарт|Напалеона]] была супярэчная з прынцыпам народнасьці. Наполеонаўскае войска па ўсей Эўропе разносіла ідэі Вял. Рэвалюцыі і адначасна заваёўвала іх. Вось-жа гэта шырэньне нацыянальных ідэяў і адначасна гвалтаваньне їх у народах паглыбляла нацыянальную сьведамасьць і выклікала абурэньне проціў чужацкіх акупантаў.

{{Водступ|2|em}}Урэшце, калі прышла ў тэй-жа Францыі рэвалюцыя ліпнёвая (1830) і рэвалюцыя лютаўская (1848), якія гулкім рэхам пракаціліся па ўсей Эўропе, выклікаючы ў свой чарод рэвалюцыі сярод многіх народаў за свой самастойны народна-палітычны быт, прынцып палітычнага романтызму, прынцып нацыянальны ў палітычным і соцыяльным жыцьці многіх народаў Эўропы яшчэ больш умацаваўся і ўгрунтаваўся.

{{Водступ|2|em}}Слушна гэты час, асабліва год 1848, завецца ў гісторыі вясной народаў. У гэтым часе паднялі сьцяг барацьбы за сваю палітычную самастойнасьць і за сваё нацыянальнае аб‘яднаньне, як народы, што самастойнасьць гэту мелі і яе ўтрацілі, так і тыя, што першы раз жадалі яе здабыць. У {{перанос-пачатак|п=гэ|к=тым}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78rtv8e9dknfjcsb3k486kw47zntjyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98388</id>
    <revision>
      <id>288761</id>
      <parentid>233793</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="4w4ttaxyjo8rohqupticaqzujn86bjn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=гэ|к=тым}} часе спатыкаемся з вызвольным нацыянальным рухам бэльгаў, вуграў, немцаў, палякоў, чэхаў, італьянцаў, фляманцаў, каталёнцаў, грэкаў, славакаў, румынаў, харватаў, сэрбаў, баўгараў і многіх іншых.

{{Водступ|2|em}}Разам з развоем нацыянальнай ідэі самастойнасьці народаў, паўстала так-жа пытаньне аб узаемных гэтых вольных народаў адносінах. Вось-жа ў тым самым XIX ст. паўстала ідэя фэдэралізму. Фэдэрацыя(foedus — дагавор) — саюзная дзяржава. Бывае яна тады, калі паасобныя вольныя народы дабравольна твораць адну дзяржаву, на падставе дагавору між сабой. Агулам гаворачы, фэдэрацыя — гэта больш менш тое самае, што самая крайняя дэцэнтралізацыя дзяржавы, самы шырокі самаўрад. У фэдэрацыйнай дзяржаве існуюць для паасобных народаў і краін паасобныя соймы і ўрады, якія і вядуць усе ўнутраныя справы краю. Загранічную-ж палітыку, фінансы і войска вядзе ўрад цэнтральны, агульна-фэдэрацыйны.

{{Водступ|2|em}}Пад уплывам гэтай агульнай фэдэрацыйнай ідэі паўстала тады так-жа ідэя фэдэрацыі агульня славянскай, ці ідэя т. зв. панславізму (усеславянства), ідэя саюзу славянскіх палітычна — вольных народаў. Тварцом гэтай ідэі быў славак Колярж&lt;ref&gt;Перанялі гэтую ідэю расейцы (славянафілы) і сапсулі яе. Яны не прызнавалі асобнасьці, асабліва палітычнай, іншых славянскіх народаў апрача расейцаў і лічылі, што ўсе гэтыя народы павінны зьліцца ў вадзін народ расейскі і паддацца пад кіраўніцтва расейскага цара.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Словам, у XIX ст. нацыянальна палітычная сьведамасьць народаў дайшла да вялікіх разьмераў, кіруючы гэтыя народы да самастойнага палітычнага жыцьця. Праўда, сьляды такой сьведамасьці і такой волі народнай спатыкаем ужо ў канцы сярэднявечча, аднак дзейнік народны аж да другой паловы XVIII ст. большай ролі не адыграў. А ўжо ад канца XVIII ст. зачаўся шыбкі ўзрост народнай сьведамасьці ўва ўсей Эўропе. Узрост гэты яшчэ больш, як убачым ніжэй, зазначыўся па сусьветнай вайне, сільна зазначаецца і дзеіць сяньня.

{{Водступ|2|em}}У тым часе, калі ў Эўропе так буйна разьвіваўся вызвольны рух народаў, Беларусь — разам з Польшчай, Літвой і Украінай — ужо належыла да царскай Расеі. Сюды так-жа даляталі гэтыя крылатыя народніцкія ідэі і спатыкалі тут гарачае спачуцьцё і захопленьне прадусім сярод студэнства. І так, у другой палове XIX ст., пад уплывам гэтых ідэалаў Эўропы, у Расеі паўстаў палітычна-вызвольны рух ведамы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4w4ttaxyjo8rohqupticaqzujn86bjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98389</id>
    <revision>
      <id>288765</id>
      <parentid>233794</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4168" sha1="hn46h8l0nkb35kx4by4la5m8z6yebnb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;пад назовам „народничества“. Пазьнейшыя арганізацыі гэтага кірунку зваліся: „Земля і Воля“, і з яе паўстаўшыя: „Черный Передѣл“ і „Народная Воля“ (1879—1886). Клічам нанароднікаў было „хожденіе в народ“, каб вучыць яго і будзіць да лепшага жыцьця, да зямлі і волі. Палітычнай праграмай „землевольцаў“, замест царскага неагранічанага самадурства, было „учрежденіе казачих кругов, т. е. вольных, автономных общин с выборными, ответственными и всегда сменяемыми исполнителями народной воли“&lt;ref&gt;С. Агурский — Очерки по истории революционнаго движения в Белоруссии (1863—1917). Минск 1928, бач. 26.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Тымчасам самі тварцы расейскага „народничества“ і „хожденія в народ“: [[Аўтар:Міхаіл Бакунін|Бакунин]] (1814—1876), [[Аўтар:Аляксандр Герцэн|Герцен]] (1812—1870) і інш. гэна права „вольных автономных общин“ выразна прызнавалі і Беларусі. Асабліва ярка аб гэтым выражаўся Бакунін. Ён у сваей слаўнай „Адозве да Славян“ паіменна вылічае ўсе народы царскай Расеі: беларусаў, палякоў, украінцаў, літоўцаў, фінаў, латышоў і інш. і прызнае ім права на самастойнасьць у фэдэрацыйнай лучнасьці між сабой, або і права на поўную незалежнасьць. Бакунін дамагаецца, каб кожнаму народу была дадзена свабода ўладзіць лёс свой палітычны, як ён толькі захоча. Гэткіх самых поглядаў трымаўся і Герцен, высказваючы іх аднак больш спакойна і асьцярожна. Фэдэрацыю яны разумелі, як вольны саюз вольных народаў&lt;ref&gt;L. Kulczycki Rewolucja Rosyjska. Lwów 1909. T. 1. 398—9.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Бакунін верыў, што, польскае паўстаньне сапраўды падыме народы быўшага Вялікага Княства Літоўскага да самаазначэньня ў кірунку поўнай незалежнасьці, або прынамсі да фэдэрацыі&lt;ref&gt;„Письма М. А. Бакунина къ А. И. Герцену 1 Н. П. Огареву съ біографическимъ введеніемъ и объяснительными примѣчаніями Драгоманова“ бач. 82.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}У імя гэткіх народніцкіх і фэдэрацыйных ідэалаў бароліся — за выняткам буйных паноў — і палякі. Яны, гэныя палякі дэмократы, імкнуліся да незалежнай Польшчы, у складзе якой жадалі-б, праўда, бачыць Літву, Беларусь і Украіну, але злучаныя між сабой вузлом фэдэрацыі&lt;ref&gt;L. Kulczycki, там-жа, I 393, {{Абмылка|427,|427.}}&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Да вольнасьці палітычнай у кірунку фэдэрацыйным імкнуўся тады і народ украінскі. На чале гэтага руху стаялі [[Аўтар:Мікалай Кастамараў|Костомараў]] і [[Аўтар:Міхаіл Драгаманаў|Драгоманаў]].&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hn46h8l0nkb35kx4by4la5m8z6yebnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98390</id>
    <revision>
      <id>288780</id>
      <parentid>233795</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T09:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3834" sha1="p3qeotk7wtcl8dj4lhujj815szeya76" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Украінскі гісторык Мікалай Костомараў (1817—1885) быў тварцом ідэолёгіі фэдэрацыі славянскіх народаў на асновах хрысьціянскай любові і справядлівасьці. Дзеля пашырэньня гэтых вялікіх ідэяў, ён — разам з іншымі — заснаваў ведамае ў гісторыі „Кірыла-Мяфодаўскае Брацтва“. Праграма гэтага палітычнага брацтва прадбачыла незалежнасьць кожнага славянскага народу, злучанага фэдэрацыйна з Расеяй. Між славянскімі народамі, што мелі ўвайсьці ў склад гэнай вялікай фэдэрацыі, паіменна быў браны пад увагу і народ беларускі. Усё правадаўства, уласнасьць і асьвета ў гэнай славянскай фэдэрацыі павінны былі апірацца на навуцы Хрыстовай&lt;ref&gt;L. Kulczycki, там-жа, I 268—269.&lt;/ref&gt;. А затым, што падобныя фэдэрацыйныя ідэалы, як ведаем, мела і дэмокрацыя польская, прынамсі што да Беларусі, Літвы і Украіны, жадаючы, каб гэтыя краіны ўвайшлі ў фэдэрацыю з Польшчай, Костомараў уважаў, што Беларусь, Літва і Украіна самі павінны выявіць сваю волю, да якой фэдэрацыйнай дзяржавы яны хочуць належаць: да Расейскай, ці Польскай&lt;ref&gt;Ю. Охримович — Розвиток української нац. — пол. думки. 1922, бач. 40 і наст.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Брацтва сьв. Кірыла і Мяфода, да якога належыў і [[Аўтар:Тарас Шаўчэнка|Шэўчэнка]], у 1857 г. царскай уладай было скасавана, а сябры яго арыштаваны і павысыланы ў Сібір. Ідэі аднак гэтага Брацтва асталіся жыць далей. Ідэі гэныя пашыраў далей і разьвіваў другі ўкраінскі вучоны гісторык і палітык Міхал Драгоманаў (1841—1895), фэдэралістычныя думкі якога мелі вялікі ўплыў і на інтэлігенцыю расейскую. Быў ён між іншым рашучым праціўнікам, каб Літва і Беларусь, замест быць вольнымі фэдэрацыйнымі дзяржавамі ды былі звычайнымі правінцыямі Польшчы, або Расеі&lt;ref&gt;L. Kulczycki, там-жа II, 253—4.&lt;br /&gt;Ю. Охримович, там-жа, бач. 88 і наст.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Гэтымі ідэямі кармілася і беларуская моладзь на расейскіх унівэрсытэтах. Гэтыя ідэі радзілі сярод іх барацьбітоў за палітычную волю беларускага народу. Гэтыя ідэі зрадзілі беларускіх народавольцаў: Каліноўскага і яго „[[Мужыцкая праўда|Mużyckuju Praudu]]“, Грынявіцкага і тых барацьбітоў, што выдавалі „Гоман“.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p3qeotk7wtcl8dj4lhujj815szeya76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гарбацэвіч, П. Полёнізацыя Заходняй Беларусі. 1932.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122604</id>
    <revision>
      <id>288772</id>
      <parentid>284615</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T08:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="fnts7a1vl7ktmzhk45o7j46l4bl8b64" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{ц|{{Разрадка|БЕЛАРУСКАЯ АКАДЭМІЯ НАВУК}}&lt;br/&gt;{{Fine|КАМІСІЯ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ}}}}

{{Накіравальная рыса||height=2px}}


{{ц|П. ГАРБАЦЭВІЧ|памер=100%}}


{{ц|ПОЛЁНІЗАЦЫЯ|памер=200%}}

{{ц|ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ|памер=180%}}


{{ц|{{Разьбіўка|МЕНСК}} — 1932}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnts7a1vl7ktmzhk45o7j46l4bl8b64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гарбацэвіч, П. Полёнізацыя Заходняй Беларусі. 1932.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122616</id>
    <revision>
      <id>288773</id>
      <parentid>284612</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T08:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="915" sha1="8v699dmqpj2jidp71zdgmyasspvdf7b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{smaller|Адказны рэдактар '''[[Аўтар:Пятро Мятла|П. Мятла]].'''&lt;br/&gt;Тэхнічны рэдактар '''А. Раманоўскі.'''}}&lt;br/&gt;

{|
| {{smaller|Стыльрэдактар}}
| rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; |  [[File:GullBrace.svg|10px]] '''{{smaller|Ул. Кулеўскі.}}'''
|-
| {{smaller|Адказны корэктар}}
|}

{{Калёнтытул|right=&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{smaller|Здана ў друк 20/VIII-1932 г.&lt;br/&gt;Вышла з друку 15/IX-1932 г.}}&lt;/div&gt;}}


{{Калёнтытул|left={{smaller|Друкарня Беларускае Акадэміі Навук.}}|center=|right={{smaller|Менск. Няміга, 7.}}}}
{{лінія|100%|прагал=0}}
{{Калёнтытул|left={{smaller|Галоўлітбел № 1064.}}|center={{smaller|Заказ № 853.}}|right={{smaller|Тыраж 2.000 экз. 1½ арк.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8v699dmqpj2jidp71zdgmyasspvdf7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гарбацэвіч, П. Полёнізацыя Заходняй Беларусі. 1932.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122750</id>
    <revision>
      <id>288771</id>
      <parentid>287077</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T08:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>288771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="dyv9861agvh0im3bfywpcrboui5dbwi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Сапраўднае&quot;/&gt;шукаць падыходу да гэтых мас, каб імі аўладаць, гутарыць з масамі на зразумелай ім мове.

{{Водступ|2|em}}Гэтыя характэрныя выказваньні пана Луцкевіча і зараз, у момант уздыму рэволюцыйнага руху, паўтараюцца па новаму, для новых манёўраў, падобных да папярэдніх.

{{Водступ|2|em}}Баючыся бунту мас, Луцкевіч, як правадыр нацыянал-фашыстаў прымушаны манэўраваць перад масамі, каб уцерціся ў іх рады для здрады, для барацьбы з магутным рэволюцыйным нацыянальна-вызваленчым рухам.
&lt;section end=&quot;Сапраўднае&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Беларуская&quot;/&gt;{{ц|'''Беларуская буржуазія, ксяндзы і паны — хаўрусьнікі гвалту і зьдзекаў'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Луцкевіч не абвяргае, што ў яго нацыянал-фашысцкім лягеры чынная частка ксяндзоў-беларусаў ужо... „зьнеахвоціўшыся да беларускае працы... зусім выраклася ўсялякае беларускае работы і гадуе бруха“...

{{Водступ|2|em}}„... І вось, гледзячы на іх і людзі „маленькія“, згаладалыя і зьняверыўшыся ва ўсім, што раней лічылі важным і нават сьвятым, пакідаюць слаўны шлях змаганьня за сваю нацыянальную душу, за родную мову, родную школу і — ідуць да чужых, спадзяючыся, што такім чынам у гэткі цяжкі для ўсіх час прыдбаюць сабе нейкую матар‘яльную карысьць...“ („ Беларускі Звон“).

{{Водступ|2|em}}Пры такіх умовах зусім натуральна і няўхільна выступае ўся здрада беларускай буржуазіі, ксяндзоў і папоў і іх ідэолёгаў справе беларускага народу і робіць тое, што яны зьяўляюцца окупанцкай зброяй полёнізацыі.

{{Водступ|2|em}}Ды інакш у прадстаўнікоў і ідэолёгаў беларускай буржуазіі, памешчыкаў і кулацтва на даным этапе клясавай барацьбы ва ўмовах польскай окупацыі Заходняй Беларусі і ня можа быць, а тым больш у тых, якія найбольш зжыліся з клясай пануючай нацыі і {{Разрадка|бачаць адзіны ратунак ад сваёй пагібелі толькі ў цесным саюзе з окупантамі}}.
&lt;section end=&quot;Беларуская&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Барацьба&quot;/&gt;{{ц|'''Барацьба з полёнізацыяй'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}{{Разрадка|Толькі адна магутная сіла — сіла нявычэрпная, сіла рэволюцыйных рабочых і сялян пад кіраўніцтвам КПЗБ — можа змагацца да перамогі ня толькі за соцыяльнае, але і нацыянальнае вызваленьне беларускіх працоўных мас}}.

{{Водступ|2|em}}Беларуская буржуазія і клер усё больш наводзяць на сябе нянавісьць шырокіх мас беларускага насельніцтва. Іх верныя ідэолёгі — беларускія нацыянал-фашысты — усё больш трацяць да сабе ілюзіі мас. Працоўныя масы ўсё больш бачаць, як іх „родныя“ паны ахоўваюць сваю нацыянальную мову ў імя соцыяльных інтарэсаў сумесных з польскім імпэрыялізмам. Але польска-фашысцкім окупантам і іх дапаможнікам ня ўдасца „растварыць“ беларускі народ у сваіх контррэволюцыйных імпэрыялістычных мэтах супроць БССР і СССР.
&lt;section end=&quot;Барацьба&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dyv9861agvh0im3bfywpcrboui5dbwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124066</id>
    <revision>
      <id>288693</id>
      <parentid>288320</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="902" sha1="pmhsgkf5khjjw5n91e6t5ah6hezksyg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Сядзеў на брудным памосьце пляцформы і плакаў…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У ваччу востра, выразна стаяў вобраз дзяўчыны, «жонкі» яго, з якой так лёгка прышлося сустрэцца і так балюча, горка растацца…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А там яшчэ ляскаў, дражніўся поезд. Здаецца ня йшоў, не каціўся, а танцаваў, рады, што кінуў
тут чалавека, што пакпіў над калекай бязногім.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Тах-тах… та-та-тах… Тах-тах… та-та-тах…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І яшчэ нават падміргваў зялёным прыжмураным вокам.


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmhsgkf5khjjw5n91e6t5ah6hezksyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124151</id>
    <revision>
      <id>288694</id>
      <parentid>288388</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="j6wta3xr5g9e6vi0qgeisnq92qidyfe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}І нямала было такіх кветак, што прыцягнуліся к сонцу Кастрычніка, што закрасавалі ў ім цьветам жывым, пышна-дзейным.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але глыбока ўрасьлі карані ў атрутна-гнілую глебу, набраклую лёкам сьмяртэльным.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ня вытрымалі палкага сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пажоўклі…


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6wta3xr5g9e6vi0qgeisnq92qidyfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124161</id>
    <revision>
      <id>288695</id>
      <parentid>288400</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="538" sha1="n6vdxddvuza465a1523c3mmc3o9cnfj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Гэта было тады, як у нашай краіне барацьба бушавала, як у сьмяротную бойку схапіліся былі паўстаўшыя работнікі з сваймі адвечнымі ворагамі — панамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Тады ня было меры мужычай моцы жалезнай, ня было меры й гневу народнаму, бурнаму…


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n6vdxddvuza465a1523c3mmc3o9cnfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124235</id>
    <revision>
      <id>288696</id>
      <parentid>288408</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="0nc26dyu3ykt2vjtzr4zy94f3w5r774" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}І дзіцячая крыўда агарнула болем пякучым. Сьлёзы яшчэ мацней паліліся, зьмяшаліся з бацькавай крывёй.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}З гадзіну сядзеў так ля бацькі, плакаў усё. Потым устаў, азірнуўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вогнішча згасла ўжо. Цемра ўсё заліла, затапіла.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У Сьцёпкі ў галаве біліся думкі. Новыя, напружныя.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Хто гэта? За што? За што яго татку згубілі?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Успомніў польскіх жандараў, якія ўвесь час бацьку шукалі, якія ня раз яго самога пыталі і білі. І дзіцячыя кулачкі моцна сьціснуліся ад прыліву вострага гневу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Гэта яны… яны забілі татку…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І разам у дзіцячай галаве стальлю прарэзалася пастанова:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Не пайду ў вёску, ня хочу… У Седлішча, казаў, уцяклі… Пайду шукаць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Адважна разгарнуў кусты і пасігаў у той бок, дзе, як ён знаў, было Седлішча…
&lt;div style=&quot;width:100%; position:relative;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline; position:relative; padding-right:0.5em;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:absolute; width:100%; right:0px; bottom:0px; z-index:0; overflow:hidden; white-space:nowrap; text-align:right;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;{{{dottext|{{Зьмест старонак з кропкамі/5|{{{symbol|.}}}|{{{5|}}} }}{{{dotend|}}}}}}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Матка чакала Сьцёпку. Усе вочы праглядзела, вушы праслухала. Горам ахінулася матчына сэрца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Няма сынка, ня чуваць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Няма і ня будзе. Доўга ня прыдзе, дарма, што так пільна яго матка чакае.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ня прыдзе затым, што ён бацькаў сын і будзе рабіць бацькаву справу…&lt;/br&gt;


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0nc26dyu3ykt2vjtzr4zy94f3w5r774</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124290</id>
    <revision>
      <id>288697</id>
      <parentid>288293</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1811" sha1="byc1xpdq9gzghd41d4af3qa06lk7zrg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;банды. Узнаўшы, што Заслаўскі рыхтуецца ўночы
на 10 ліпеня даведацца ў в. Сёмкава, дзяўчына паведаміла аб гэтым мясцовы рэўком. У тую самую ноч у в. Сёмкава быў выслан атрад, які абкружыў хату, дзе быў Заслаўскі, і пасьля ўпартага адпору з боку бандытаў яны ўсе былі забраны, апрача трох, забітых на месцы. Сам Заслаўскі забраны жывым, але цяжка паранены. З боку атраду — пяць паранены і тры забіты. Сярод забітых — старшыня мясцовага рэўкому т. Гроцкі. Таксама забіта й тая дзяўчына, якая была з бандытамі і выдала іх.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Злоўленыя бандыты накірованы ў надзвычайную камісію, якой цяпер вядзецца сьледзтва з мэтаю выкрыцьця рэшты ўдзельнікаў банды.

{{c|'''42}}
{|style=&quot;margin:auto; padding:10px; font-size:83%; border-left:solid 7px black;border-right:solid 7px black;border-top:solid 7px black;border-bottom:solid 7px black; width:25em;&quot;
|{{АРЦ|N-скі павятовы партыйны камітэт з жалем паведамляе аб геройскай сьмерці на фронце барацьбы з бандытызмам старшыні Чарняўскага рэволюцыйнага камітэту&lt;/br&gt;
'''Ігната Рыгорава Гроцкага}}
|}


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>byc1xpdq9gzghd41d4af3qa06lk7zrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124326</id>
    <revision>
      <id>288698</id>
      <parentid>288451</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="78bmd5jlea55m7jh3ef5pu7te6skzi9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Ён кінуўся к сыну, схапіў сваімі касьцянымі пальцамі сына за вуха, вывеў моўчкі з хаты, і з усёй сілы штурхнуў за вароты. Сам вярнуўся ў хату, зашчапіў дзьверы і сеў зноў на ложку — чорны, страшны, як нейкая дзікая крыважэрная птушка.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сын адразу сьцяміў, у чым тут справа.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ён пастаяў часінку на месцы, зірнуў, вока прыжмурыўшы, на пякучае яснае сонца, падшмаргнуў разы са два носам і пашоў па завулку, адважна махаючы левай рукой, задраўшы задорна ўгару востры нос — дзюбку птушыную.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пашоў расказаць у сваім піонэрскім атрадзе, як выгнаў яго несьвядомы, політычна-адсталы бацька.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Так разлучыліся двое Жвіроўскіх.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Жвіроўскі-бацька і Жвіроўскі-сын…


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78bmd5jlea55m7jh3ef5pu7te6skzi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124355</id>
    <revision>
      <id>288700</id>
      <parentid>288494</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="k23ilmszyyd72853p8m1cqz4q8xes87" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Я не хачу быць жанчынай, толькі жанчынай. Я хачу быць чалавекам
&lt;div style=&quot;width:100%; position:relative;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline; position:relative; padding-right:0.5em;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:absolute; width:100%; right:0px; bottom:0px; z-index:0; overflow:hidden; white-space:nowrap; text-align:right;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;{{{dottext|{{Зьмест старонак з кропкамі/5|{{{symbol|.}}}|{{{5|}}} }}{{{dotend|}}}}}}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}На другі дзень Блонскі вярнуўся ўдвор. Пад аднамернае калыханьне вагону ў галаве бесканцовай чарадой перавальваліся думкі. То цяклі плаўна, спакойна, то раптам спляталіся ў грамоздны клубок, сьціскалі мазгі цяжкім неўразуменьнем.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ён думаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}«Што-ж гэта, нарэшце? Фанатызм, вар’яцтва? А мо’ сапраўды так лепей? Мо’ гэта натуральна, мо’ так і павінна быць? Мо’ гэта адзіны правільны шлях?»&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яму ўспомніўся беленькі сьвежы тварык дзяцёнка, які з нецярплівасьцю вырываўся з матчыных абнімкаў — незнаёмых, непатрэбных. І поплеч — другі твар, поўны вострай мукі, матчынай тугі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Успомнілася і тое, што было даўней у першы вечар іхняга збліжэньня. Успомніўся той дзівосны настрой яе, тыя незразумелыя сьлёзы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}«Дзіўная яна… Усё такі дзіўная».


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k23ilmszyyd72853p8m1cqz4q8xes87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124405</id>
    <revision>
      <id>288701</id>
      <parentid>288596</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="hf2ggdjqbzrj3ygbxob4deoagy7xuit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Заходзіла сонца. З густа аблітага чырваньню неба спаўзала, хавалася за кругавідам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мо’ памірала?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ды не. Дзе-ж памірала, калі аставалася тут, на зямлі, сваёй цеплю жывой, сваім духам, што сілу жыцьцёвую творыць, што творыць жыцьцё. Дзе-ж яно памірала?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вось так і чалавек…


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hf2ggdjqbzrj3ygbxob4deoagy7xuit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124448</id>
    <revision>
      <id>288682</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Замятушыўся народ, засноўдаўся гурмай пасьпешнай. Потым усе ў адзін бок падаліся. У сонцы яркай крывёю зардзелі чырвоныя сьцягі. Многа сьцягаў — цэлае мора.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}І перамяшалася ўсё: магутныя гукі оркестры, і песьні радасна-звонкія, і гоман нар...»</comment>
      <origin>288682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2198" sha1="ps5t1gd4jfg64xzu4omlibtxnr1dzyo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Замятушыўся народ, засноўдаўся гурмай пасьпешнай. Потым усе ў адзін бок падаліся. У сонцы яркай крывёю зардзелі чырвоныя сьцягі. Многа сьцягаў — цэлае мора.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І перамяшалася ўсё: магутныя гукі оркестры, і песьні радасна-звонкія, і гоман народу — бурлівы, густы. Перамяшалася ўсё і зьлілося ў адно — у ўсеабдымную радасьць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Раптам нехта крануў яго за руку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Таварыш! У маніфестацыю!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ён зьдзіўлена азірнуўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Якая гэта дзяўчына з такімі гарачымі вачмі? І што яна да яго?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну, пойдзем, таварыш, хутчэй!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Чаго столькі ласкі, прывету ў яе бліскучых вачох? Чаго яна гэткай добрай блізкай здаецца? І чаго гэта ў горле так перасела, што ня можна й слова сказаць? А сказаць… каб сказаць усё чыста… Або проста заплакаць у яе на грудзёх…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Таварыш, пойдзем… Я знаю, вам дрэнна… У мяне тож бацьку забілі…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яна ўзяла яго за руку і пацягнула ў народ.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Чырвоныя, ярка-чырвоныя сьцягі… Музыка, песьні, гоман бязьмежны… І сонца… Якое гарачае сонца!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А тут, збоку, гэта дзяўчына. Яна тож пяе. У яе голас такі ўзьняты і вочы блішчаць захапленьнем… Чаго яна такая добрая? Як сястра, якую забралі, якой не засьпеў тут, у горадзе.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ps5t1gd4jfg64xzu4omlibtxnr1dzyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124449</id>
    <revision>
      <id>288683</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Яна зноў узяла яго за руку.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— А вы ведаеце, якое сьвята сягоньня?&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Яму сорамна прызнацца, праўду сказаць. Але ёй можна…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Не, ня знаю.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Мы сьвяткуем сёньня вызваленьне ад белых… ад тых, што майго бацьку забілі, што...»</comment>
      <origin>288683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2152" sha1="0d53f7qw45l7xb9cbdp61ylvd5vkdok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Яна зноў узяла яго за руку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— А вы ведаеце, якое сьвята сягоньня?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яму сорамна прызнацца, праўду сказаць. Але ёй можна…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Не, ня знаю.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Мы сьвяткуем сёньня вызваленьне ад белых… ад тых, што майго бацьку забілі, што хацелі ў ланцугі нас усіх закаваць. Іх прагналі далёка-далёка, яны ня вернуцца больш…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ага. Вось яно што… Бацьку забілі… Прагналі ўжо… Дык і ў яго-ж… Трэба сказаць, ёй сказаць, гэтай дзяўчыне…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Слухайце! У мяне брата й сястру забралі… 3 сабой павялі, а мо’ забілі…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яна зірнула на яго з ласкавым спачуваньнем.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Многа забілі. Кроў лілі, руйнавалі. Але мы перамаглі, і вольнымі засталіся. Таму мы сьвяткуем і радуемся. І вы павінны радавацца разам з усімі… Вы вось зірнеце наўкола, прыслухайцеся да ўсяго
гэтага і вы забудзецеся на тое… і радасьць пачуеце…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ён прыслухаўся да ўсяго, увабраў, быццам удыхнуў у сябе ўсю ўрачыстасьць, усё захапленьне народнае. І пачуў радасьць. Яна неяк ураз захлынула яго, узьняла на сваіх бурапеністых хвалях, спаласнула нутро, вымела змрочныя цені журбы — і зайскрылася пералівамі чыстымі — сьветлая і гарачая, як паўдзённы блакіт глыбокага неба.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0d53f7qw45l7xb9cbdp61ylvd5vkdok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124450</id>
    <revision>
      <id>288684</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Яму хацелася пець, але ён ня знаў слоў гэтых песень. Ён да дзяўчыны зьвярнуўся:&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Слухай, ты мне кажы словы песьні, бо я іх ня знаю. Я буду пець таксама…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}І ён меў. І голас у яго быў дзіўна-ўзьняты, а вочы блішчэлі захапленьнем…&lt;/br&gt; {{gap|...»</comment>
      <origin>288684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="7u5hbhwan7qtwi1yye65w8lsxh2j1zv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Яму хацелася пець, але ён ня знаў слоў гэтых песень. Ён да дзяўчыны зьвярнуўся:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Слухай, ты мне кажы словы песьні, бо я іх ня знаю. Я буду пець таксама…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ён меў. І голас у яго быў дзіўна-ўзьняты, а вочы блішчэлі захапленьнем…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гарачая чырвань. Пабедная
Музыка. Звонкія песьні. Гоман народу — бурлівы, густы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І над усім — агнёвае сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І над усім — агнёвая радасьць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Часамі сонца — палкае, шчырае — прынікае да самай зямлі, сьціскае яе ў сваіх моцных абнімках, смагла цалуе агнёвымі вуснамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бывае такое магутнае сонца…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І бывае Радасьць такая…


{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7u5hbhwan7qtwi1yye65w8lsxh2j1zv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288702</id>
      <parentid>288684</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="kf35xpgv6b0zt3ycq9mcgevt50xjevu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Яму хацелася пець, але ён ня знаў слоў гэтых песень. Ён да дзяўчыны зьвярнуўся:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Слухай, ты мне кажы словы песьні, бо я іх ня знаю. Я буду пець таксама…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ён меў. І голас у яго быў дзіўна-ўзьняты, а вочы блішчэлі захапленьнем…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гарачая чырвань. Пабедная
Музыка. Звонкія песьні. Гоман народу — бурлівы, густы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І над усім — агнёвае сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І над усім — агнёвая радасьць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Часамі сонца — палкае, шчырае — прынікае да самай зямлі, сьціскае яе ў сваіх моцных абнімках, смагла цалуе агнёвымі вуснамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бывае такое магутнае сонца…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І бывае Радасьць такая…


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kf35xpgv6b0zt3ycq9mcgevt50xjevu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124451</id>
    <revision>
      <id>288685</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «тонкія апруцянелыя вусны разыйшліся туга сашчэмленымі куточкамі — адным угару, другім уніз, вока адно было куды меншае за другога, і нават касьцяны гузаваты лоб і той нібыта блішчэў адным сваім гузам ясьней і сіней, чым другім.  {{Водступ|2|em}}Твар быў жу...»</comment>
      <origin>288685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="9iwupa63uejk30e5renv3dfc33q0q16" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;тонкія апруцянелыя вусны разыйшліся туга сашчэмленымі куточкамі — адным угару, другім уніз, вока адно было куды меншае за другога, і нават касьцяны гузаваты лоб і той нібыта блішчэў адным сваім гузам ясьней і сіней, чым другім.

{{Водступ|2|em}}Твар быў жудасна няпрыгожы і страшны.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч доўга ўзіраўся ў люстэрка з тупым неўразуменьнем, пакуль ня суняўся разьбеглымі думкамі на зуспакойлівым тлумачэньні:

{{Водступ|2|em}}— Ужо другую ноч вокам ня зьвёў.

{{Водступ|2|em}}Ён паціху абмацаў рукою твар, нібы хацеў паправіць яго, надаць яму звычайную форму. Потым паспрабаваў сам сябе усьміхнуцца і, калі усьмешка вышла досыць прыстойная, ён пачуў, што сякая-такая сіла ўсё-ткі ў ім ёсьць. Яму закарцела тады як-небудзь паказаць гэтую сваю сілу — зараз-жа неадкладна праверыць {{Абмылка|дзейнасьнасьць|дзейнасьць}} яе на {{Абмылка|якім-небузь|якім-небудзь}} об‘екце. Замест таго, каб ісьці па нарзан у чорную хату, ён {{Абмылка|вярнўўся|вярнуўся}} назад, зважна асеў у сваё пышнае крэсла і, цішком адкашляўшыся, кракнуў гучна і валадарна.

{{Водступ|2|em}}— Матрёна!

{{Водступ|2|em}}На яго вялікае дзіва адказу не пачулася. Ён ведаў, што жонка ў хаце — толькі вось чуў ён яе гаспадарчую там мітусяніну — і ён крыкнуў яшчэ больш гучна і валадарна, дадаўшы ў голас пэўную дозу законнага гневу:

{{Водступ|2|em}}— Матрёна!

{{Водступ|2|em}}Зноў ані гуку.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч з хвіліну сядзеў нярухома, з глыбокім зьдзіўленьнем і трывогаю ўслухваючыся ў зманлівую цішыню.

{{Водступ|2|em}}Няўжо ён не пачуў, як яна вышла?

{{Водступ|2|em}}Гэта ня можа быць. Ён ня мог не пачуць. Ён латвей мог прапусьціць міма вуха гук раптоўнага стрэлу ці нязвычайны сярод зімы удар пяруна, чымся хоць найцішэйшы бразгат дзьвярэй. Бо-ж ён ужо трэція суткі з нечалавечай напружанасьцю чакае гэтага страшнога фатальна-нямінучага бразгату. Ён чакае яго так, як чакае асуджаны на сьмяротную кару злавеснага скогату іржавага турэмнага замка.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч яшчэ раз — ужо ня так сьмела і ўпэўнена — паклікаў жонку і, яшчэ раз не пачуўшы адказу, парыўчата усхапіўся з крэсла і, працяты незразумелым страхам, кінуўся ў чорную палавіну хаты.

{{Водступ|2|em}}Маленькая молепадобная жанчына стаяла нездалёка ад качарэжніка, прыхінуўшыся худзенькім плячом да сьцяны і застыўшы ў маляўніча журботнай і таму дужа сьмешнай паставе. Як увайшоў муж, яна страсянулася усім сваім дробным целам, але на яго не азірнулася.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч грозна застыў на парозе.

{{Водступ|2|em}}— Матрёна! Ты чула, як я цябе гукаў, ці не?

{{Водступ|2|em}}„Матрёна“ набрала духу і прапішчэла з трагічнай рашучасьцю:

{{Водступ|2|em}}— Чула…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9iwupa63uejk30e5renv3dfc33q0q16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124452</id>
    <revision>
      <id>288686</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{larger|''У ВЯЛІКОДНУЮ НОЧ}}&lt;/center&gt; &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt; {{gap|2em}}Гадзіньнік на сьцяне цікаў так цененька, квола, быццам пакорна жаліўся на нейкую крыўду: цяжкую, незаслужоную. Ад гадзіньніка плыла па пакою цягучая, як цеста, нуда і застыгала, зьв...»</comment>
      <origin>288686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="ovdy06syk4jmb3fchs73n28ttv9sjer" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|''У ВЯЛІКОДНУЮ НОЧ}}&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Гадзіньнік на сьцяне цікаў так цененька, квола, быццам пакорна жаліўся на нейкую крыўду: цяжкую, незаслужоную. Ад гадзіньніка плыла па пакою цягучая, як цеста, нуда і застыгала, зьвісала важкім напружаным гнётам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп лёг на ложак, выпрастаўся з асалодай, бо цела цяжарыла тупая санлівая млявасьць. Хацелася ляжаць нярухома, доўга
ляжаць, без канца. Хацелася, каб думак ня было, каб не калолі яны раз-по-раз вострымі джгаламі мозг, каб не праціналі нутро непакоем трывожным.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Цягучым цестам цякла па пакою нуда, асядала на сэрца грамозднай камлыгай даўкага гнёту. Гадзіньнік жаліўся на нейкую крыўду, усё цікаў так жаласна, квола.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Рыпнулі недзе, заенчылі дзьверы. Поп пільна прыслухаўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ці ня стараста? Час ужо, здаецца… Не, ціха. Ціха да болю ў вушах. Цішыня нейкая жалезная, вострая. Упіваецца ў вушы, у нутро і пачынае зьвінець звонам шаломным.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ovdy06syk4jmb3fchs73n28ttv9sjer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124453</id>
    <revision>
      <id>288687</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}— Чаму-ж няма старасты? Сказаў яму, каб прышоў, як зьбярэцца народ. Няўжо яшчэ нікога няма? Няўжо ня прышлі на ўсяночную?&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Слухае поп, як доўгай, маруднаю хваляй плавае недзе ў цямноце гук адзінотнага звону. І здаецца, што плача ён, стогне. Зд...»</comment>
      <origin>288687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2227" sha1="q5wh9b6gigo8yy7is1upkzidjurvjbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}— Чаму-ж няма старасты? Сказаў яму, каб прышоў, як зьбярэцца народ. Няўжо яшчэ нікога няма? Няўжо ня прышлі на ўсяночную?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Слухае поп, як доўгай, маруднаю хваляй плавае недзе ў цямноце гук адзінотнага звону. І здаецца, што плача ён, стогне. Здаецца, галосіць адчайным, тужлівым голасам, кліча кагось на ратунак.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А як растае, траціцца ў ночы змораны голас тужлівага звону, у пакой сьмела ўлятаюць буяныя гукі оркестру. Дражняць, сьмяюцца задзірліва, напамінаюць аб маладым, шумлівым жыцьці комсамольскага клюбу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп хоча злавацца, хоча ненавідзець лютай нянавісьцю, пасылаць туды, да тых, праклёны страшэнныя. Але злосьці няма. Бо няма моцы злаваць, млявасьць зьвязала — цягучая, ліпкая. Спавіла ўсяго — крануцца ня хочацца, ня хочацца думаць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп заплюшчыў вочы, цалком аддаўся спакою.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Прыемна замуцілася ў галаве, лёгкім туманам ахінуліся думкі…
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Раптам нехта паляпаў у дзьверы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Увайдзіце!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Увайшоў стараста, унёс з сабой знаёмы пах ладану й воску. Поп ня ўстаў, толькі твар абярнуў да яго.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну, што, Кірыла?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Стараста чамусьці падышоў блізка-блізка. Прыгнуўся, нахіліў свой твар, працяты нейкай таемнай&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q5wh9b6gigo8yy7is1upkzidjurvjbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124454</id>
    <revision>
      <id>288688</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «радасьцю. І чамусьці маўчаў. Толькі ўсьміхаўся хітрай, здаволенай усьмешкай, дражніў таемным падміргваньнем.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Папа нецярплівасьць забрала.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Ну, што? Гавары…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Бацюшка… Усё добра… Народу — поўная цэрква… ніколі ня было стол...»</comment>
      <origin>288688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2156" sha1="sxg3l81qa0f8tb7t3t8c23mz96rixt2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;радасьцю. І чамусьці маўчаў. Толькі ўсьміхаўся хітрай, здаволенай усьмешкай, дражніў таемным падміргваньнем.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Папа нецярплівасьць забрала.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну, што? Гавары…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Бацюшка… Усё добра… Народу — поўная цэрква… ніколі ня было столькі многа… А яны… яны…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп зразумеў. Чуў, як нутро растае ў захапленьні шалёным, як нешта хвалюецца ў ім, падступае да горла, так, што цяжка гаварыць, бо сьціскаецца горла хітра-здаволеным сьмехам, такім, як у старасты.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну… ну… што?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Стараста яшчэ бліжэй прыхіліўся, хітра міргае вокам прыплюшчаным.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Яны… свой вечар… спынілі… хе-хе… Няма анікогачка… Хоць бы адзін чалавек…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп борзда ўзьняўся і стаў апранацца. Больш ня пытаўся нічога. Не хацеў нават, каб стараста далей гаварыў. Баяўся, каб не разьбіўся, каб ня зьнік гэты настрой, гэтая радасьць, што падмывае запець, закрычаць ва ўсю глотку, заскакаць па пакою.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Хадзем, Кірыла. Будзем пачынаць усяночную…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вышлі на вуліцу, пашлі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Чорная, мяккая ноч атуліла сьвяточным спакоем, лашчыць твар ледзь чутным павевам кволага ветрыку. З мякка-глыбокага неба прыветна плюскаюць зоркі, ласкава ўсьміхаюцца.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sxg3l81qa0f8tb7t3t8c23mz96rixt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124455</id>
    <revision>
      <id>288689</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Добра так, радасна…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}А звон разьлівае наўкола сталёвую гулкую песьню, шырыцца, гойсае сьмела ў маўклівай, уважлівай цемры.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Моцны, пабедны звон…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Каля цэрквы — сьвяточны тлум. Вуліца коньмі застаўлена — не прайсьці. На ваз...»</comment>
      <origin>288689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2132" sha1="kdeclb2cptrzb4hw1ms0oxhmjo5015u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Добра так, радасна…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А звон разьлівае наўкола сталёвую гулкую песьню, шырыцца, гойсае сьмела ў маўклівай, уважлівай цемры.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Моцны, пабедны звон…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Каля цэрквы — сьвяточны тлум. Вуліца коньмі застаўлена — не прайсьці. На вазох дзе-ні-дзе плямяцца цёмныя постаці. Чуваць гутарка, часам узмывы маладога задорнага рогату.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А на цьвінтары поўна людзей. Ходзяць гурмамі, поўняць ноч дружным гоманам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп увайшоў у цэркву. Зважна прайшоў паміж густога натоўпу. Прыемна было, што ўсе раступіліся, што ўсе пазіралі з сур’ёзнай пакорнай увагай.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І яшчэ больш ахапіла здаволеньне. У думках няслося, круцілася:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Наша пабеда… Наша сьвята…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І зноў падмывала запець, закрычаць, каб выліць з душы шалёную радасьць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Увайшоў у алтар, напрануў сьвяточныя рызы. На цэркве замятушыліся, забразгалі мэталічнымі пратэсамі, да крэснага ходу пачалі ладзіцца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп счакаў яшчэ момант і адчыніў царскія вароты. Зірнуў на цэркву.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сотні рук замітусіліся суччам нязграбным, сотні галоў схіліліся ў шчырых паклонах.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп зірнуў на пярэдніх, каб знайсьці знаёмыя твары сталых, паважных сялян.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdeclb2cptrzb4hw1ms0oxhmjo5015u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124456</id>
    <revision>
      <id>288690</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Зірнуў і… асалапеў. Проста яму ў твар глядзелі вострыя, задорныя вочы маладых хлапцоў-комсамольцаў. У іх гарэла ўсьмешка, — яны ўпарта сьвідравалі наскрозь, пралязалі, здаецца, у самае нутро і поўнілі сэрца трывогай.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Што ім тут трэба? Ч...»</comment>
      <origin>288690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="e720zicui44r6wwp4blt5ciyachti6d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Зірнуў і… асалапеў. Проста яму ў твар глядзелі вострыя, задорныя вочы маладых хлапцоў-комсамольцаў. У іх гарэла ўсьмешка, — яны ўпарта сьвідравалі наскрозь, пралязалі, здаецца, у самае нутро і поўнілі сэрца трывогай.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Што ім тут трэба? Чаго пазьбіраліся?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А трывога расла, пераходзіла ў востры спалох. Баяўся выйсьці на цэркву, баяўся зірнуць на людзей. Чуў, што там расьце замятуха, што чакаюць яго, чакаюць пачатку, — а выйсьці ня важыўся. Бо загарадзілі дарогу ўпартыя, насьмешлівыя вочы, коляць так прыкра, балюча.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ён азірнуўся вакол, быццам падмогі шукаючы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пуста. Нікога няма ў алтары. Усе там, чакаюць яго. А ён баіцца выйсьці, баіцца гэтых вачэй.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— І што гэта са мной? Чаго мне так страшна? Што-ж яны зробяць?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А на цэркве ўжо гул разьліваецца — нездаволены, злосны. Нехта крыкнуў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Час пачынаць! Дакуль будзем чакаць?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ад гэтага голасу папу яшчэ больш стала страшна. Схаваўся за царскія дзьверы і пазіраў палахліва, што дзеецца ў цэркве.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А там рабілася нешта страшэннае, дзіўнае. Miтусіўся народ, пераліваўся блытанымі хвалямі, буяніў злоснай гаворкай.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Раптам ускочыў адзін на амбон і пачаў гаварыць горача, гнеўна:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e720zicui44r6wwp4blt5ciyachti6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124457</id>
    <revision>
      <id>288691</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}— Даволі ўжо ждаць! Годзе ўжо. Ня хоча — ня трэба… абыйдземся і без яго… Хадзем усе ў клюб. Там музыка грае… А ён няхай тут адзін астаецца.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Народ адказаў дружным гудам:&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Хадзем!.. Годзе!.. Далоў яго!..&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Потым ускочыў другі, з...»</comment>
      <origin>288691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="j3fa5r1hf5f4trw52233n0ra3a72qds" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}— Даволі ўжо ждаць! Годзе ўжо. Ня хоча — ня трэба… абыйдземся і без яго… Хадзем усе ў клюб. Там музыка грае… А ён няхай тут адзін астаецца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Народ адказаў дружным гудам:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Хадзем!.. Годзе!.. Далоў яго!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Потым ускочыў другі, закрычаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Навошта ў клюб! Мы й тут можам. Мы тут сабе клюб наладзім… Верна, таварышы?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Правільна! Верна! Зараз-жа… Тут…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І поп, трасучыся глядзеў, як здымаюць іконы са сьцен, як вешаюць портрэты нялюбыя, страшныя, як гадзюкамі распаўзаюцца па сьценах чырвоныя лёзунгі. І ўсё пакрывае ўзрушаны гоман, перамешаны з вясёлымі дружнымі сьпевамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Тросься поп і чакаў, чым кончыцца ўсё. А як убачыў, што да алтара пасуваюцца бурнай навалай, што бліжэй і бліжэй да яго пагроза страшэнная, кінуўся ўгрунь за прастол і паваліўся на калені перад іконай.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Маліцца хацеў, ды ня мог. На думкі ня йшлі словы малітвы. А нейкі голас крычаў прарэзьліва, востра:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ня верыш! Ня верыш! Сам ня верыш! Хлусіш!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Тады сеў на падлогу, закрыў твар рукамі і стуліўся, што малое дзіцё.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Няхай будзе, што будзе!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І чуе поп, што прышлі ўжо ў алтар, што ўжо тупаюць блізка.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3fa5r1hf5f4trw52233n0ra3a72qds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124458</id>
    <revision>
      <id>288692</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Да яго падышлі, штурхаюць у бок, крычаць на вуха на самае:&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Бацюшка! Бацюшка! Бацюшка!.. &lt;div style=&quot;width:100%; position:relative;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline; position:relative; padding-right:0.5em;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:absolute; width:100%; right:0px; bottom:0px; z-index:0; overflow:hidden; white-space:nowrap; text-align:right;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inli...»</comment>
      <origin>288692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="azms6uoqvfijp6zpz534bh7hwoiyx4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Да яго падышлі, штурхаюць у бок, крычаць на вуха на самае:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Бацюшка! Бацюшка! Бацюшка!..
&lt;div style=&quot;width:100%; position:relative;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline; position:relative; padding-right:0.5em;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:absolute; width:100%; right:0px; bottom:0px; z-index:0; overflow:hidden; white-space:nowrap; text-align:right;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline; float:right;&quot;&gt;{{{dottext|{{Зьмест старонак з кропкамі/5|{{{symbol|.}}}|{{{5|}}} }}{{{dotend|}}}}}}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}І поп прачнуўся. Убачыў над сабой схілены твар старасты, які ціха, асьцярожна гукаў яго:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Бацюшка, бацюшка…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп сеў на ложку, азірнуўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У вокны шэра-сталёвым вокам зазіраў ужо дзень, вымятаў з пакою начныя змрокі. На сьцяне зморана, млява цікаў гадзіньнік.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Стараста адышоўся ўжо, стаяў ля дзьвярэй. Чакаў, пэўна, пакуль прачухаецца поп.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну, што, Кірыла?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ды што-ж, бацюшка… Ня прышоў у цэркву ніхто. І старыя й малыя — усе ў клюб. Яшчэ й цяпер гуляюць тамака.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Поп успомніў, што бачыў у сьне. Выцер халодны пот на твары, матнуў панура рукой.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ат… Няхай сабе…


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azms6uoqvfijp6zpz534bh7hwoiyx4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>На чыгунцы (1928)/Радасьць</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124459</id>
    <revision>
      <id>288699</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Радасьць  | аўтар     = Міхась Зарэцкі  | год       = 1928 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/Сьмерць|Сьмерць]]  | наступны  = [[На чыгунцы (1928)/У вялікодную ноч|У вялікодную ноч]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі г...»</comment>
      <origin>288699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="1ul2xizhy0hfjemmk22w7xt0sbi4ykq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Радасьць
 | аўтар     = Міхась Зарэцкі
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/Сьмерць|Сьмерць]]
 | наступны  = [[На чыгунцы (1928)/У вялікодную ноч|У вялікодную ноч]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Радасьць (Зарэцкі)]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;На чыгунцы (1928).pdf&quot; from=&quot;214&quot; to=&quot;239&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>1ul2xizhy0hfjemmk22w7xt0sbi4ykq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124460</id>
    <revision>
      <id>288703</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|''ЯК НАСТУЛЬКА КОМСАМОЛКАЙ ЗРАБІЛАСЯ}}}} &lt;center&gt;'''1&lt;/center&gt; {{gap|2em}}У Тодаравай лазьні была надзвычайна патаемная нарада вясковых комсамольцаў. Тут быў і браценьнік Настулькі, Пётра-карузьлік, і таксама Мікола Загацкі, які меў нешта да Настулі, мабыць пры...»</comment>
      <origin>288703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1763" sha1="rhhs7sh1oegd4i7rsd833rt8w4v1cjb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|''ЯК НАСТУЛЬКА КОМСАМОЛКАЙ ЗРАБІЛАСЯ}}}}
&lt;center&gt;'''1&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У Тодаравай лазьні была надзвычайна патаемная нарада вясковых комсамольцаў. Тут быў і браценьнік Настулькі, Пётра-карузьлік, і таксама Мікола Загацкі, які меў нешта да Настулі, мабыць прыхільнасьць якую, ласку хлапецкую.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Каб хто збоку ўгледзеў нараду хлапцоў, напэўна падумаў-бы, што сабраліся сюды абгаварыць нейкую пільную, важную справу, бо выраз твараў, рухі хлапцоў ясна гаварылі аб гэтым: усе — у гурток, адзін к аднаму, нахіляюцца, шэпчуць, рукамі махаюць.
Каторы дык аж захліпаецца ад абурэньня, пырскае шчодра сьлінай у твары сяброў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А вырашалася ў хлопцаў пытаньне вельмі жыцьцёвае й пільнае, такое, з якім памарудзіць, дык — крышка, прапала ўсё чыста. Пытаньне такое:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Як ратаваць Настулю?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мікола дакладваў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Гаварыў я з ёй сёньня, ды нейкая яна неўгаворная. І баіцца ўсё… Пагутарыш з ёй, дык яна плакаць. Румзае, сьлёзы, як павадкі… А спытаешся:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rhhs7sh1oegd4i7rsd833rt8w4v1cjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288704</id>
      <parentid>288703</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="of9r8p2dt14h2s8cbb1ot8urqzzv16y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|''ЯК НАСТУЛЬКА КОМСАМОЛКАЙ ЗРАБІЛАСЯ}}}}
&lt;center&gt;'''1&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}У Тодаравай лазьні была надзвычайна патаемная нарада вясковых комсамольцаў. Тут быў і браценьнік Настулькі, Пётра-карузьлік, і таксама Мікола Загацкі, які меў нешта да Настулі, мабыць прыхільнасьць якую, ласку хлапецкую.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Каб хто збоку ўгледзеў нараду хлапцоў, напэўна падумаў-бы, што сабраліся сюды абгаварыць нейкую пільную, важную справу, бо выраз твараў, рухі хлапцоў ясна гаварылі аб гэтым: усе — у гурток, адзін к аднаму, нахіляюцца, шэпчуць, рукамі махаюць.
Каторы дык аж захліпаецца ад абурэньня, пырскае шчодра сьлінай у твары сяброў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А вырашалася ў хлопцаў пытаньне вельмі жыцьцёвае й пільнае, такое, з якім памарудзіць, дык — крышка, прапала ўсё чыста. Пытаньне такое:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Як ратаваць Настулю?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мікола дакладваў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Гаварыў я з ёй сёньня, ды нейкая яна неўгаворная. І баіцца ўсё… Пагутарыш з ёй, дык яна плакаць. Румзае, сьлёзы, як павадкі… А спытаешся:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>of9r8p2dt14h2s8cbb1ot8urqzzv16y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288706</id>
      <parentid>288704</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1819" sha1="3mg5oyoudsapnt8dtqtvk6lhyr3cz35" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|''ЯК НАСТУЛЬКА КОМСАМОЛКАЙ ЗРАБІЛАСЯ}}}}
&lt;center&gt;'''1&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}У Тодаравай лазьні была надзвычайна патаемная нарада вясковых комсамольцаў. Тут быў і браценьнік Настулькі, Пётра-карузьлік, і таксама Мікола Загацкі, які меў нешта да Настулі, мабыць прыхільнасьць якую, ласку хлапецкую.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Каб хто збоку ўгледзеў нараду хлапцоў, напэўна падумаў-бы, што сабраліся сюды абгаварыць нейкую пільную, важную справу, бо выраз твараў, рухі хлапцоў ясна гаварылі аб гэтым: усе — у гурток, адзін к аднаму, нахіляюцца, шэпчуць, рукамі махаюць.
Каторы дык аж захліпаецца ад абурэньня, пырскае шчодра сьлінай у твары сяброў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А вырашалася ў хлопцаў пытаньне вельмі жыцьцёвае й пільнае, такое, з якім памарудзіць, дык — крышка, прапала ўсё чыста. Пытаньне такое:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Як ратаваць Настулю?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мікола дакладваў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Гаварыў я з ёй сёньня, ды нейкая яна неўгаворная. І баіцца ўсё… Пагутарыш з ёй, дык яна плакаць. Румзае, сьлёзы, як павадкі… А спытаешся:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3mg5oyoudsapnt8dtqtvk6lhyr3cz35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124461</id>
    <revision>
      <id>288705</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: ««Хочаш замуж пайсьці» — дык усхопіцца, аж закалоціцца ўся. «Ня хочу, кажа, баюся… Куды мне, шаснаццаць год яшчэ ня мінула»… — І замуж ісьці баіцца і ня йсьці таксама баіцца. І плача ўсё, румзае… Я ўжо ня ведаю, браткі, што тут рабіць…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Пётра-каруз...»</comment>
      <origin>288705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="jrehoz671hda3gbl4s20q3syjj8mkv4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;«Хочаш замуж пайсьці» — дык усхопіцца, аж закалоціцца ўся. «Ня хочу, кажа, баюся… Куды мне, шаснаццаць год яшчэ ня мінула»… — І замуж ісьці баіцца і ня йсьці таксама баіцца. І плача ўсё, румзае… Я ўжо ня ведаю, браткі, што тут рабіць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пётра-карузьлік, браценьнік Настулькі, ураз садаклад:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— А што было, хлопцы, як заручыны гулялі, каб вы толькі ведалі… Юрка напіўся, вусамі гэта сваймі — фырць, фырць, ды ўсё да Настулі. «Вы, кажа, да мяне з няпрыемнасьцю ўсё, а я, дык вас дужа кахаю. Я, кажа, як ажанюся, на руках вас буду насіць»… І ўсё да Настулі цалавацца лезе, сапраўды… А яна яму: «Пашоў ты к ліху, я, кажа, ня люблю цябе, бо ты брыдкі і стары»… Да душы-ж, хлопцы,
гэтак якраз і сказала. Бацька тут як разышоўся, — «вон, крычыць, з хаты маёй, паскудніца!» Біць нават хацеў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну, а яна што?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Яна плакаць, вядома. Матка заступілася, а то-б напэўна бацька задаў… Я, брат, наўцёкі, каб часам і мне што не перапала…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мікола задумаўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Дык што-ж, браткі, рабіць, га? Трэба як-небудзь ды выручаць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Хлопцы ўсе, як адзін:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Вядома, выручаць трэба… Што-ж гэта за рахуба: гвалтам дзеўку выдаваць, ды яшчэ за брыдоту за гэткую!..&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrehoz671hda3gbl4s20q3syjj8mkv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124462</id>
    <revision>
      <id>288707</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}— За падлу старую!..&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— За недарэку сусьветную!..&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— За качарэжку гнілую!..&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— За морду спэкулянцкую!..&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Ціху, хлопцы, маўчаць!&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Гэта Ключонак Андрэй, самы дужэйшы й самы разумны з усіх комсамольцаў. Зазвычай м...»</comment>
      <origin>288707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1932" sha1="ol42dyxxh3uwmnhigl79hx3uvch3y97" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}— За падлу старую!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— За недарэку сусьветную!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— За качарэжку гнілую!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— За морду спэкулянцкую!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ціху, хлопцы, маўчаць!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гэта Ключонак Андрэй, самы дужэйшы й самы разумны з усіх комсамольцаў. Зазвычай маўчыць усё, слухае, а калі й скажа, дык заўсёды да ладу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Паціхлі ўсе, слухаюць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Калі гэта так, дык трэба прыняць рэпрэсыўныя меры. Нельга дазволіць, каб ні за што, ні пра што дзеўку маладую губілі. Мы павінны яе ратаваць. Верна?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Вядома!.. Правільна!.. Так!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А нехта азваўся:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ня йначай — паламаць яму рэбры патрэбна, каб ня круціўся там, дзе ня просяць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Дурань! — выцадзіў скрозь зубы Андрэй.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І далей:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Трэба абмеркаваць добра плян, каб зрабіць усё гладка, чыста і каб не спазьніцца. Хто мае якія пропозыцыі?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Маўчалі ўсе, думалі, моршчылі лбы шчыра, станоўка.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Першы Ахрэм схапянуўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Во як, хлопцы, паслухайце!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Hy?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Як будзе Юрка на вясельле ехаць, падсьцерагчы яго дый паламаць калёсы…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ol42dyxxh3uwmnhigl79hx3uvch3y97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124463</id>
    <revision>
      <id>288708</id>
      <timestamp>2026-06-02T13:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}— Дык ён у суседа пазычыць. Глупства. Ну, хто яшчэ што прыдумаў?&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Хлопцы ўсё моршчылі лбы, паролі падлогу вачмі сур’ёзнымі, упартымі. Урэшце Андрэй прымусіў іх кінуць дарэмную працу.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Во што, хлопцы, я вам скажу: языком трапаць вы ў...»</comment>
      <origin>288708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="4ggss37bjfnk6fvenu2ao1anm0uasmw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}— Дык ён у суседа пазычыць. Глупства. Ну, хто яшчэ што прыдумаў?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Хлопцы ўсё моршчылі лбы, паролі падлогу вачмі сур’ёзнымі, упартымі. Урэшце Андрэй прымусіў іх кінуць дарэмную працу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Во што, хлопцы, я вам скажу: языком трапаць вы ўсе мастакі, а прыдумаць што добрае — пораху мала… Слухайце.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ён расказаў. Мусіць дужа ўдалы плян выдумаў, бо ўсе, як пачулі, аж затрасьліся ад радаснага абурэньня, а Пётра-карузьлік на аднэй назе заскакаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ай-яй-яй… Вось, дык добра!.. Вось, дык гут… Ай-яй… Ах-ха-ха!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Толькі чур, хлопцы, ані слова…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І азірнуў усіх Андрэй сур’ёзным выразьлівым поглядам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ані гуку… Чулі?

&lt;center&gt;'''2&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Настулька — як кветка, у вясельным убраньні. Тварык — беленькі, з чырваньню сьвежай, вочкі — незабудкі блакітныя, зьзяюць аганькамі прыветнымі, ціхімі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І чамусьці ў іх сум, у гэтых вочках, а часам нават сьляза набягае, засьцілае чысты блакіт, расіцай бліскучай на незабудкі-кветкі кладзецца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ўздыхае Настулька. Ціха, прытоена, каб не дазналіся людзі, што дзеецца ў яе ў нутры, там недзе,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ggss37bjfnk6fvenu2ao1anm0uasmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124464</id>
    <revision>
      <id>288709</id>
      <timestamp>2026-06-02T14:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «глыбока-глыбока, дзе схована ўсё, што ня можна людзям цікавым паказваць.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Там многа чаго назьбіралася. Там больш благое, гаротнае, але ёсьць і добрае нешта. Там часам лунае вобраз Міколкі-хлапца. Усплывае ён аднекуль з бяздоньня, расьце, вырастае...»</comment>
      <origin>288709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="c6yvssc1dc2x5ddwjk2ixd7s0h3o4z5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;глыбока-глыбока, дзе схована ўсё, што ня можна людзям цікавым паказваць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Там многа чаго назьбіралася. Там больш благое, гаротнае, але ёсьць і добрае нешта. Там часам лунае вобраз Міколкі-хлапца. Усплывае ён аднекуль з бяздоньня, расьце, вырастае ў жывое аблічча, мігціць у ваччу плямай яскравай, прыгожай. Тады на твары Настулькі ўжо ня журба, не маркота, а быццам яснае сонейка. І блакітныя вочкі — сьмяюцца, граюць агоньчыкам вострым, гарэзным.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але так нядоўга бывае, бо Настулька баіцца цешыць сябе вобразам любым. Баіцца, каб хто не праведаў, каб хто не згадаў. І хавае яго палахліва туды, у бяздоньне, дзе схована ўсё, што ня можна людзям цікавым паказваць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У Настулькі вясельле гульлівае, бурнае. Гармонь дык аж рвецца, скаголіць, бы звар’яцелая. І самагону — хоць утапіся. Ад яго ў Юркі-маладога ўжо вочы маслам бязглуздым плывуць, а нос над вусамі задзёрыстымі рдзее сьлівінай сьпелай.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Настулька таксама выпіла трошкі. І затым у яе ўсё пераблыталася: не разабраць, ці дзяўчаты сьпяваюць, ці гармонь заліваецца, ці мужык шэпча на вуха брыдкія, нязвычайныя словы…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І Настульцы цяпер — усё роўна… Замуж, дык замуж — няхай… Бо прапала ўсё, згінула.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Да Настулькі праціснуўся Пётра-браценьнік. Зашаптаў на вуха:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6yvssc1dc2x5ddwjk2ixd7s0h3o4z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124465</id>
    <revision>
      <id>288710</id>
      <timestamp>2026-06-02T14:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}— Настулька! Цябе там чакаюць на вуліцы, просяць выйсьці.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Хто?&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Там убачыш.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Ажывілася Настулька. З галавы самагон зайцам выскачыў. На бакі азіраецца турботна…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Усё — п’яныя твары, блішчаць самагонам тупа, зда...»</comment>
      <origin>288710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="7wpicstwcfc9zz6m4dibeyw07p43507" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}— Настулька! Цябе там чакаюць на вуліцы, просяць выйсьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Хто?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Там убачыш.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ажывілася Настулька. З галавы самагон зайцам выскачыў. На бакі азіраецца турботна…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Усё — п’яныя твары, блішчаць самагонам тупа, здаволена. Мужык да суседа ўжо прыхіліўся, цалуецца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ат! Глядзець на іх яшчэ…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вылезла з-за стала, дый — гайда за дзьверы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На вуліцы абступілі, абкружылі з усіх бакоў. Мікола перад усімі. Абняў, шэпча на вуха горача, шчыра:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Настулька, мы прышлі за табой. Хадзем! Уцякай адсюль, няхай яны робяць тут што хоця…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Куды? Што ты, Мікола?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Настулька, кінь ты гэтае глупства. Ці-ж табе хочацца замуж выходзіць? Гэта-ж не даўнейшае, што бацькі гвалтам дзяцей жанілі, цяпер усе вольныя… Ты падумай, як ты жыць будзеш з нялюбым, з псінай старой?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Дык а як-жа? Я-ж ужо павянчалася…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Тады азваўся Андрэй, самы дужэйшы і самы разумны з хлапцоў:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Эт, глупства — павянчалася… Поп павянчаў, а мы разьвянчаем. Нават вакол стала паводзім, калі захочаш… назад, у другі бок… Пойдзем!&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wpicstwcfc9zz6m4dibeyw07p43507</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124466</id>
    <revision>
      <id>288711</id>
      <timestamp>2026-06-02T14:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}— А татка… Ён-жа заб’е…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Ды куды там заб’е… Яшчэ як дазволяць яму.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Не, хлопцы, баюся я…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Тады Андрэй як сьлед ужо ўзяўся.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Хлопцы, даволі тут агітаваць! Гэта можна пасьля. А цяпер Пётра, цягні лахаманіну якую...»</comment>
      <origin>288711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2237" sha1="dcn3cz6zscpa4ow5mhy7wdcwn6t8jye" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}— А татка… Ён-жа заб’е…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ды куды там заб’е… Яшчэ як дазволяць яму.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Не, хлопцы, баюся я…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Тады Андрэй як сьлед ужо ўзяўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Хлопцы, даволі тут агітаваць! Гэта можна пасьля. А цяпер Пётра, цягні лахаманіну якую напрануцца…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Бяры, хлопцы, пад ручкі!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Схапілі, пацягнулі. Пётра збоку галасёнкам тонкім, пісклявым:
{|style=&quot;margin:auto; font-size:83%&quot;
|— Нікому так не ўдалося&lt;/br&gt;Як нашаму Юрку…
|}
{{gap|2em}}Настулька ня ўпіналася. Зрабілася
сьмешна і радасна. Думала толькі:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Што-ж гэта будзе? Куды яны валакуць?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А хлопцы Настульку ў школу даставілі. Увялі ў клясу і пакінулі з Міколай. Сказалі:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Агітуй тут, давадзі да сьвядомасьці, а мы пойдзем пабачыць што дзеецца там…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Асталіся ўдвух. Цёмна ў школе, гулка зьвініць пустата, лаўкі вучнёўскія грудзяцца грамозднымі чорнымі плямамі. Ціха, як у лесе.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Страшна стала Настульцы. Трывала-трывала, а потым села на лаўку і сьлязьмі залілася, захліпала, што дзіцянё. А Мікола — да яе дый давай угаварваць:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Сорамна табе, Настулька. Шаснаццаць год хутка будзе, а як дзяцёнак… Гэта-ж глупства. Ты вось паглядзі на нас, комсамольцаў… Мы не баімся нічога і робім так, як лічым патрэбным. У нас усё,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dcn3cz6zscpa4ow5mhy7wdcwn6t8jye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>На чыгунцы (1928)/У вялікодную ноч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124467</id>
    <revision>
      <id>288712</id>
      <timestamp>2026-06-02T16:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = У вялікодную ноч  | аўтар     = Міхась Зарэцкі  | год       = 1928 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/Радасьць|Радасьць]]  | наступны  = На чыгунцы (1928)/Як Настулька комсамолкай зрабілася|Як Настулька комсам...»</comment>
      <origin>288712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="git3mppm2ywrvylb0mmzmt7iqlro099" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = У вялікодную ноч
 | аўтар     = Міхась Зарэцкі
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/Радасьць|Радасьць]]
 | наступны  = [[На чыгунцы (1928)/Як Настулька комсамолкай зрабілася|Як Настулька комсамолкай зрабілася]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[У велікодную ноч]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;На чыгунцы (1928).pdf&quot; from=&quot;240&quot; to=&quot;246&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>git3mppm2ywrvylb0mmzmt7iqlro099</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124468</id>
    <revision>
      <id>288713</id>
      <timestamp>2026-06-02T16:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «брат, па розуму. Ніякіх забабон… І каб хто мяне ды замуж аддаў проці волі — ого, няхай папрабуе!.. Мы, комсамольцы, павінны рабіць усё так, як наш розум падказвае і іншых павінны кіраваць на правільны шлях…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}І пашоў, і пашоў… Настулька нават кінул...»</comment>
      <origin>288713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2102" sha1="522a53ei3pq43a3cpm7d0m4fibvsvea" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;брат, па розуму. Ніякіх забабон… І каб хто мяне ды замуж аддаў проці волі — ого, няхай папрабуе!.. Мы, комсамольцы, павінны рабіць усё так, як наш розум падказвае і іншых павінны кіраваць на правільны шлях…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І пашоў, і пашоў… Настулька нават кінула плакаць. Толькі хліпала нэрвова раз-по-раз.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— А ў вас… хн… дзяўчат няма… хн… у комсамоле…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Як-то няма? А Тэкля, Марына, Ульляна… ужо заявы падалі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Вядома. Хутка ўсю моладзь зьбярэм…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яшчэ гаварыў з паўгадзіны, і Настулька зусім заспакоілася. Толькі ўсё бурчэла, вусны падуўшы:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— А вы ў бога ня верыце…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— У бога? Плюнь ты на бога, на чорта ён табе. Каб ізноў в Юркам зьвянчалі…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Гэта ня бог вянчае, а поп.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ну, усё роўна…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А гэту хвіліну Пётра ўляцеў, як ашпараны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Настулька! Татка з Юркам сварыцца. Юрка гвалтуе ўсё: «Дзе Настуля? Што ты, сьмяяца ўздумаў нада мной?» А татка яму: «А ты што не глядзеў за жонкай сваёй? Правароніў, кажа, дык сам вінават»… Ох, сьмеху колькі… З хаты татка Юрку пагнаў… А табе, Настулька, ня трэба йсьці зараз у
двор, бо біцца будзе татка. Тут заначуй… Ну, пабягу-ж я…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>522a53ei3pq43a3cpm7d0m4fibvsvea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124469</id>
    <revision>
      <id>288718</id>
      <timestamp>2026-06-02T16:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Тады Мікола вышаў і прынёс бярэма саломы.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Кладзіся, Настулька, ды сьпі, заўтра ўсё добра наладзім.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Настулька схапіла яго за руку.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Не, Мікола, я баюся адна. Ты ня йдзі. Мы ня будзем спаць, лепш раскажы мне яшчэ што…&lt;/br&gt; {{gap|...»</comment>
      <origin>288718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2238" sha1="3ofepxf0imqkp6jwgl508oien4wc0ds" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Тады Мікола вышаў і прынёс бярэма саломы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Кладзіся, Настулька, ды сьпі, заўтра ўсё добра наладзім.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Настулька схапіла яго за руку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Не, Мікола, я баюся адна. Ты ня йдзі. Мы ня будзем спаць, лепш раскажы мне яшчэ што…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Эх ты, птушка пужлівая!..

&lt;center&gt;'''3&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Назаўтра ў хлопцаў зноў пільная нарада: што рабіць далей?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І Настулька сярод іх. Цярпліва чакае вырашэньня долі свае. І яна ўжо спакойная — ня плача больш, не баіцца. Пэўна ў тым, што ўсё кончыцца добра, бо хіба гэткія ўдалыя хлопцы не ратуюць яе?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ў вочках блакітных ня відаць ужо смутку, блішчаць яны радасьцю, шчасьцем. Часам, як хлопцы разьвесяляцца, разрагочуцца рогатам моцным, гульлівым, дык і Настулька ўсьміхнецца, свае белыя зубкі пакажа. А то дык і зусім пасыпецца звонкім раскацістым сьмехам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Доўга спрачаліся хлопцы, як рабіць ім далей і, урэшце, надумалі: пайсьці ўсім гурмай да Настулінага бацькі. Яе таксама ўзяць з сабой. Мо’ ён улашчыўся ўжо, ня будзе сварыцца. А хоць часам і будзе сварыцца, дык мо’ біцца ня будзе.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І пашлі. Настулька сярод іх, вочкі спусьціўшы, зачырванеўшы ад сораму прыкрага, ліпучага. Пётра-карузьлік з падскокам наперадзе.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ofepxf0imqkp6jwgl508oien4wc0ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124470</id>
    <revision>
      <id>288720</id>
      <timestamp>2026-06-02T16:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Сяляне з цікавасьцю, з сьмехам пазіралі на іхны нязвычайны паход.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Падышлі да хаты. Увашлі: першы Андрэй, за ім Пётра, Мікола. Настулька адзаду сярод іншых хлапцоў.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Бацька ў хаце сядзеў. Андрэй зважна ногі расставіў і нарыхтаваўся г...»</comment>
      <origin>288720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="k1ye7oownmcddo2ylvtmree47sko9r8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Сяляне з цікавасьцю, з сьмехам пазіралі на іхны нязвычайны паход.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Падышлі да хаты. Увашлі: першы Андрэй, за ім Пётра, Мікола. Настулька адзаду сярод іншых хлапцоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бацька ў хаце сядзеў. Андрэй зважна ногі расставіў і нарыхтаваўся гаворку пачаць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але вышла зусім ня так, як чакалі. Бацька раптам сарваўся, схапіў качаргу, ды на іх:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ах вы, сякія-такія!.. Сукіны сыны, падшывальцы!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Хлопцы — шугель, ды на вуліцу, ды па вуліцы… І паміж іх Настулька, распусьціўшы падольле.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Як прыбеглі, запыхаўшыся, назад у школу, дык чамусьці не глядзелі адзін на аднаго: мусіць сорамна было ўсім. Потым рагатаць пачалі, а потым зноў Андрэй сур’ёзна пачаў гаварыць:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Калі так, дык трэба йначай рабіць. Настулька павінна жыць тут, пакуль бацька сам ня прыдзе і не запросіць. А не захоча — няхай сабе. Настулька й сама пражыве, не малая. Знойдзем ёй працу, заробак які. А пакуль што, хлопцы, — марш за харчамі! На першыя дні трэба дастаць. Жыць будзе ў нашай чытальні, а каб часам чаго ня прытрапілася, па чарзе будзем дзяжурыць. Ахрэм вывесіць сьпіс…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Настулька пакорліва слухала, што ёй гаварылі. У чытальні абсталявалася, прыладзілася да жыцьця. Толькі папрасіла, каб прынясьлі ёй якую работу, бо нудна бяз дзела сядзець.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1ye7oownmcddo2ylvtmree47sko9r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124471</id>
    <revision>
      <id>288725</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Увечары комсамольцы сваю агульную сходку зрабілі. Абгаварылі сякія-такія пытаньні, потым газэты, кніжкі чыталі, комсамольскія песьні сьпявалі. Сабралася колькі дзяўчат сьмех, жарты… Настулька й забылася на бяду на сваю, весялілася разам з усімі...»</comment>
      <origin>288725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2204" sha1="gf9e3od8oqy92yymkb8czudls8zyq48" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Увечары комсамольцы сваю агульную сходку зрабілі. Абгаварылі сякія-такія пытаньні, потым газэты, кніжкі чыталі, комсамольскія песьні сьпявалі. Сабралася колькі дзяўчат сьмех, жарты… Настулька й забылася на бяду на сваю, весялілася разам
з усімі, шчасьлівая, давольная.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Было ўжо позна, як раптам адчыніліся дзьверы і ў парозе зьявіўся бацька Настулькін. У Настулькі сэрца — ёк, ёк, а з твару чырвань, як ветрам, сагнала. Стаіць, вочкі ўтупіўшы, сукенку цярэбіць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бацька да яе:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— У двор пашла, распусьніца!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але Настулька добра помніць як хлопцы вучылі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Я, татка, пайду, калі абяцаеш, што біцца ня будзеш…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— А няхай цябе ўжо пярун заб’е, мая дзетачка…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— І што замуж аддаваць гвалтам ня будзеш…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Не ўжо, няхай цябе чорт аддае, гэткую ўпарціну…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— І ў комсамол запішуся…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бацька ўжо хацеў узлавацца, але хлопцы, дзяўчаты абступілі яго.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Дзядзька, пакіньце ўжо, ну няхай, ці-ж вам шкода… Яна-ж у нас толькі навучыцца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Навучыцца… На пень брахаць ды на калоду тукаць. Досыць ужо навучылася.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А Пётра вакол яго на адной назе…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Татка! Татулька! Няхай Наста ў комсамол, мне весялей будзе.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gf9e3od8oqy92yymkb8czudls8zyq48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124472</id>
    <revision>
      <id>288726</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Тады яшчэ Андрэй падышоў.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Дзядзька, кінь ужо, сапраўды… Усё роўна нічога ня зробіш…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}І ўсе:&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Кінь, дзядзька… Згаджайся!..&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Бацька рукой махануў.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— А бадай вас пярун… Зводу няма на вас… Hy, хадзем, Наста!...»</comment>
      <origin>288726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="ilxo50ufmu1u87vam5215ka7m0y4esv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Тады яшчэ Андрэй падышоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Дзядзька, кінь ужо, сапраўды… Усё роўна нічога ня зробіш…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І ўсе:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Кінь, дзядзька… Згаджайся!..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бацька рукой махануў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— А бадай вас пярун… Зводу няма на вас… Hy, хадзем, Наста! Чуеш?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— А абяцаеш, татка?&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Сказаў — хадзем… Ну?..&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Калі абяцаеш, дык чаму-ж, я пайду…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Як вышлі, комсамольцы ўсе-чысьценька ў скокі пусьціліся. А ад рогату вокны дрыжэлі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вось з таго часу Настулька і ў комсамол паступіла. А комсамолка вышла якая!..


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ilxo50ufmu1u87vam5215ka7m0y4esv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124473</id>
    <revision>
      <id>288727</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|{{разьбіўка|''ЛІПА}}}}}} &lt;center&gt;'''1&lt;/center&gt; &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt; {{gap|2em}}Чорная, дзіка пагбаная старасьцю, — яна сваім выглядам абуджала ў кожнага чалавека няпрыемнае пачуцьцё. Яе тулава было цяжка схіліўшыся да зямлі, быццам застыла яна ў беспр...»</comment>
      <origin>288727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1881" sha1="bpsxnu2mvz1hdj7j3zmdlamy8rxw6o7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|{{разьбіўка|''ЛІПА}}}}}}
&lt;center&gt;'''1&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Чорная, дзіка пагбаная старасьцю, — яна сваім выглядам абуджала ў кожнага чалавека няпрыемнае пачуцьцё. Яе тулава было цяжка схіліўшыся да зямлі, быццам застыла яна ў беспрасьветна-панурай гатоўнасьці рынуцца долу і з чорнай пакорай аддацца сьмерці. А сук адзін — караваты, грамоздны — тырчэў высока ўгару і выдаваў страшэнным пальцам, узьнятым у нейкай злавеснай пагрозе.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пад гэтай ліпай плакала некалі дзяўчына вясковая Ганна, на грудзёх плакала ў хлопца свайго аблюбёнага, у нешчасьлівага свайго жаніха. А йшоў Андрэй тады ў сьвет няведамы, уцякаў ад нямінучае сьмерці. У глухую чорную ноч адбылося іхнае разьвітаньне — гэтая ноч была ціхая ад грузна-навіслай трывогі, была чужая зусім, няпрытульная.
Удзень перад тым з вёскі пайшлі чырвоныя. Хоць блізка быў вораг і па вёсцы ўжо вострым сіверам віўся спалох, але ўсё-ж моладзь праводзіла іх аж да Шырокага Бору, і Андрэй зноў браў у Ганны тую пунсовую хустку, каб, узьдзеўшы яе на шасток,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bpsxnu2mvz1hdj7j3zmdlamy8rxw6o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124474</id>
    <revision>
      <id>288729</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «несьці наперадзе — з Ганьнінай хусткі рабіў ён прыгожы яскравы сьцяг. Гэтай хусткай выціраў ён уночы пад ліпай Ганьніны гарачыя сьлёзы, а потым, адыходзячы, роўненька склаў яе і прашаптаў з балючай пяшчотнасьцю:&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Хай гэта на памяць… Я буду, Га...»</comment>
      <origin>288729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2421" sha1="t888lj3gfzvszvg90crs26063g1hlzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;несьці наперадзе — з Ганьнінай хусткі рабіў ён прыгожы яскравы сьцяг. Гэтай хусткай выціраў ён уночы пад ліпай Ганьніны гарачыя сьлёзы, а потым, адыходзячы, роўненька склаў яе і прашаптаў з балючай пяшчотнасьцю:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Хай гэта на памяць… Я буду, Ганулька, насіць яе пры сабе і цябе ўспамінаць… увесь час… да сьмерці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пад чорнай пакарожанай ліпай злавілі потым Андрэя, перапранутага ў старца-калеку. Для прыгрозы сялянам яго павесілі на крывым суку, што ўзьняты быў, як страшэнны, жудасны палец. А здымаць або нават кратаць яго забаранілі строга — сьмерць чакала таго, хто-б памкнуўся парушыць гэты загад. Чорнымі бяздонна-пустымі начамі прыходзіла толькі старая матка наведаць свайго гаротнага сына — падпаўзала, як злодзей, пад сагнутае тулава ліпы, сьцеражліва ўставала з долу і ўзьнімала ў цемру дрыжачыя рукі, каб знайсьці мёртвыя сынавы ногі. Яна абнімала гэтыя ногі, аплятала іх шорсткімі пасмамі сівых валасоў і стаяла так у бязьмернай ціхасьці гора, пакуль ня ссыпалася з ліпы дробная песьня вясёлай птушкі — вястуньні блізкага золку. Тады пачынала плакаць старая — плакала яшчэ з паўгадзіны і адыходзіла роўнымі маруднымі крокамі, змораная і апусьцелая. Каля
гумён яе чакала Ганна. На змучаным твары старой тады аджывала трывожная ласка. Яна рупліва зашпільвала Ганьне кажушок, папраўляла на галаве&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t888lj3gfzvszvg90crs26063g1hlzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>На чыгунцы (1928)/Як Настулька комсамолкай зрабілася</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124475</id>
    <revision>
      <id>288732</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Як Настулька комсамолкай зрабілася  | аўтар     = Міхась Зарэцкі  | год       = 1928 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/У вялікодную ноч|У вялікодную ноч]]  | наступны  = [[На чыгунцы (1928)/Ліпа|Ліпа]]  | анатацыі...»</comment>
      <origin>288732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="nxlctwn8wtuunk3knjg8iezdkd5s54c" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Як Настулька комсамолкай зрабілася
 | аўтар     = Міхась Зарэцкі
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/У вялікодную ноч|У вялікодную ноч]]
 | наступны  = [[На чыгунцы (1928)/Ліпа|Ліпа]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Як Настулька камсамолкай зрабілася]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;На чыгунцы (1928).pdf&quot; from=&quot;247&quot; to=&quot;258&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>nxlctwn8wtuunk3knjg8iezdkd5s54c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/261</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124476</id>
    <revision>
      <id>288734</id>
      <timestamp>2026-06-02T18:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў яе хустку і, выціраючы шурпатай рукой Ганьніны сьлёзы, шаптала:&lt;/br&gt; {{gap|2em}}— Ня йдзі, нявестачка… Ня йдзі, сіротачка… Хай ужо я, старая, дык мне чаго ўжо баяцца… А цябе ня пушчу, мая дзетухна: загубяць цябе, закатуюць…&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Агульнае гора зьвязала был...»</comment>
      <origin>288734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="84697kxd31g0f7lpxu8z8ri6kf55ojj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў яе хустку і, выціраючы шурпатай рукой Ганьніны сьлёзы, шаптала:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ня йдзі, нявестачка… Ня йдзі, сіротачка… Хай ужо я, старая, дык мне чаго ўжо баяцца… А цябе ня пушчу, мая дзетухна: загубяць цябе, закатуюць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Агульнае гора зьвязала было гэтых
жанчын глыбокай пяшчотай, і Ганьне зусім ня дзіўна было, што цяпер, калі ня стала яе жаніха, старая пачала яе зваць нявесткай.

&lt;center&gt;''2&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Зусім натуральна, што пан скрыгаў зубамі ад злосьці, калі бачыў, як на былых яго абшарах працавітым і дружным роем будуюць сяляне муры новага звайго дабрабыту. В самага таго часу, як у зялёнай лагчыне, што за вясковымі гумнамі, мізэрная рэчка Латаўка абярнулася ў непераступны рубеж і нахабна разьбіла жыцьцё на два дзіўна-розныя сьветы, з самага таго часу і пайшло гэта нявіднае і няўлоўнае спаборніцтва.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Невядома, якім спосабам маглі пералятаць цераз рубеж розныя весткі і чуткі, але яны ўсё-ткі пераляталі і пераносілі з аднаго боку дзіка-пагрозную, але бясьсільную лаянку, а з другога — нечакана-яскравыя ўзбліскі новага росквіту. Калі праз гады
тры выскачыў з вёскі на былое панскае поле зграбны пасёлак, пан нават ліст пераслаў — пагражаў, што, як зьменіцца лад, дык спаліць дашчэнту {{перанос пачатак|па|сёлак}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>84697kxd31g0f7lpxu8z8ri6kf55ojj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288735</id>
      <parentid>288734</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T18:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="jzikacq41cnyqoe881az8mn22lk33ri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў яе хустку і, выціраючы шурпатай рукой Ганьніны сьлёзы, шаптала:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ня йдзі, нявестачка… Ня йдзі, сіротачка… Хай ужо я, старая, дык мне чаго ўжо баяцца… А цябе ня пушчу, мая дзетухна: загубяць цябе, закатуюць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Агульнае гора зьвязала было гэтых
жанчын глыбокай пяшчотай, і Ганьне зусім ня дзіўна было, што цяпер, калі ня стала яе жаніха, старая пачала яе зваць нявесткай.

&lt;center&gt;'''2&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Зусім натуральна, што пан скрыгаў зубамі ад злосьці, калі бачыў, як на былых яго абшарах працавітым і дружным роем будуюць сяляне муры новага звайго дабрабыту. В самага таго часу, як у зялёнай лагчыне, што за вясковымі гумнамі, мізэрная рэчка Латаўка абярнулася ў непераступны рубеж і нахабна разьбіла жыцьцё на два дзіўна-розныя сьветы, з самага таго часу і пайшло гэта нявіднае і няўлоўнае спаборніцтва.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Невядома, якім спосабам маглі пералятаць цераз рубеж розныя весткі і чуткі, але яны ўсё-ткі пераляталі і пераносілі з аднаго боку дзіка-пагрозную, але бясьсільную лаянку, а з другога — нечакана-яскравыя ўзбліскі новага росквіту. Калі праз гады
тры выскачыў з вёскі на былое панскае поле зграбны пасёлак, пан нават ліст пераслаў — пагражаў, што, як зьменіцца лад, дык спаліць дашчэнту {{перанос пачатак|па|сёлак}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzikacq41cnyqoe881az8mn22lk33ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124477</id>
    <revision>
      <id>288736</id>
      <timestamp>2026-06-02T18:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|па|сёлак}}, а гаспадароў засудзіць за беззаконнае засяленьне чужой зямлі. Сяляне тады наладзілі пану грозную дэмонстрацыю: усьцяж па мяжы пусьцілі новенькі трактар (трактар туркатаў з ваяўніча-задорнай пыхай, быццам дражніўся), ды яшчэ н...»</comment>
      <origin>288736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="rfy6ccd63aequl3g024xmq9yaxvgvz2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|па|сёлак}}, а гаспадароў засудзіць за беззаконнае засяленьне чужой зямлі. Сяляне тады наладзілі пану грозную дэмонстрацыю: усьцяж па мяжы пусьцілі
новенькі трактар (трактар туркатаў з ваяўніча-задорнай пыхай, быццам дражніўся), ды яшчэ начапілі чырвоны сьцяг — на, пан, дзівуйся, дрыжы ад злосьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але вось і некалькі год мінула, а ўсё неяк зашчэміць сэрца, калі зірнеш туды, за сялянскія гумны, дзе такая лагодная, простая Латаўка стала раптам грознай мяжой і адзічэла ў суровай сваёй незачэпнасьці. За Латаўкай усё тое самае: гарэзна пабег удалеч узгорак — направа ўцёрся ў пушчу-драмушчу, а налева адкрыўся раскошным полем; на самым бадай што ўзьлесьсі хмура затоіўся ў зеляніне панскі маёнтак — пераходжана гэта ўсё, пераежджана, шчодра паліта мужыцкім потам, а часам сьлязьмі. Усё — тое самае і ўсё — дзіка-чужое, няпрыветнае.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Зусім блізка за рэчкай Латаўкай на скрыжаваньні дарог стаіць, панура схіліўшыся да зямлі, старая чорная ліпа. Сяляне ня любяць глядзець на гэтую ліпу — цяжкое пачуцьцё абуджае яна сваім карчаватым шкілетам, зьбярогшым у сабе жывы напамінак аб сьмерці. Але найбольш гняце гэты злавесны помнік таго, каму ў самае сэрца ўвайшла
страшэнная сьмерць партызана. Кожны ранак,
ідучы на гумно па струшанку, старая Арына з балючым сумам глядзіць на крывую постаць знаёмага дрэва, і яе аслабелае сэрца сьціскаецца ад глыбокага&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rfy6ccd63aequl3g024xmq9yaxvgvz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124478</id>
    <revision>
      <id>288737</id>
      <timestamp>2026-06-02T18:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «жалю, перамяшанага з нявыразным цяжкім прадчуваньнем. Яна на скоры пасьпех робіць струшанку і, працятая незразумелай трывогай, сьпяшаецца ў хату, каб засьпець яшчэ, каб не пайшоў на службу ў савет Міколка. Яна з хаплівай прагнасьцю ўглядаецца ў прыгожы...»</comment>
      <origin>288737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="m7m370cy98k7py3w5eo3kc6q2wf1kvz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;жалю, перамяшанага з нявыразным цяжкім прадчуваньнем. Яна на скоры пасьпех робіць струшанку і, працятая незразумелай трывогай, сьпяшаецца ў хату, каб засьпець яшчэ, каб не пайшоў на службу ў савет Міколка. Яна з хаплівай прагнасьцю ўглядаецца ў прыгожы энэргічны твар свайго меншага сына, быццам хоча ўбачыць на ім таемныя адзнакі сынавай долі і ў матчыным эгоізьме шкадуе, што Міколка такі прыгожы, разумны, усюды прыметны. Такому, як ён, заўсёды першы гонар і першая кара. Ня ўжыве ён, пакіне яе, сіраціну, як і той, старэйшы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Адно толькі нарэшце давала спакой Арыне — гэта ціхая, сьветлая думка аб тым, што Міколка кахае Ганну і скора ажэніцца з ёй. Здавалася, што ад гэтага неяк зьменіцца ўсё, паспакайнее ў жыцьці. А тое, што Ганна кахала Андрэя, яна ня лічыла за перашкоду да іхнага шлюбу — гэта яшчэ больш прыхіляла яе да дзяўчыны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Які-ж тут грэх! Яна, можа, і кахае Міколку затым, што помніць таго, што падобны ён на Андрэя…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Аднойчы прышоў на вёску чужы чалавек — назваўся перабежчыкам з Польшчы, ён цэлы вечар апавядаў пра тое, што дзеецца там, за мяжой. Ён расказаў, што зьбіраецца там нязьлічоная сіла, каб пайсьці на бальшавікоў, што хутка будзе вялікі бой і расправа. Арына чула гэта апавяданьне і пасьля таго ня спала цалюткую ноч. У ваччу вырастала&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m7m370cy98k7py3w5eo3kc6q2wf1kvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124479</id>
    <revision>
      <id>288738</id>
      <timestamp>2026-06-02T18:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «крывая чорная ліпа, узьнімала ўгару свой страшэнны палец і пагражала. Арына рабіла вялікія патугі, каб не ўявіць, як на гэтым заклятым суку вісіць яе Міколка, нейкая непаслухмяная частка істоты ўпарта падсоўвала гэты жудасны вобраз. Арыне пачынала здав...»</comment>
      <origin>288738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="i90v52ep5j5w5ojy5yezdowf1vxzgy7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;крывая чорная ліпа, узьнімала ўгару свой страшэнны палец і пагражала. Арына рабіла вялікія патугі, каб не ўявіць, як на гэтым заклятым суку вісіць яе Міколка, нейкая непаслухмяная частка істоты ўпарта падсоўвала гэты жудасны вобраз. Арыне пачынала здавацца, што ўся небясьпека, увесь страх толькі ў ёй, у ліпе, у яе гэтым высока ўзьнятым суку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Раніцой Арына, ідучы на гумно, доўга баялася зірнуць у той бок, дзе стаяла страшное дрэва. Але нешта цягнула паглядзець на яго, перамагала гэты інстынктыўны і незразумелы страх. Яна спачатку скоса зірнула туды, потым шырока выпяла вочы, задрыжэла ўся-чыста і павалілася на свае вераўчаныя рэзьвіны. Ёй здалося, што на ліпе, на страшэнным тым высокім суку вісіць чалавек.

&lt;center&gt;'''3&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}На вёсцы адразу ўсе зразумелі, што гэта пан загадаў павесіць на дрэва сабаку, што гэта яго чарговы жэст супроць вёскі. Пужае! І над гэтым усе дружна сьмяяліся. Але старую Арыну не заспакойла гэта. Тое, што яна бачыла раніцой, застрала жудаснай зданьню ў яе сьвядомасьці і, злучыўшыся з начнымі кошмарамі, апанавала нязводнай трывогай і страхам. Яна не магла ўжо пайсьці туды, на гумно, не магла зірнуць на чорны шкілет заклятае ліпы. Ёй здавалася, што гэта дрэва стала перад ёй і {{перанос пачатак|зага|радзіла}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i90v52ep5j5w5ojy5yezdowf1vxzgy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124480</id>
    <revision>
      <id>288739</id>
      <timestamp>2026-06-02T18:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>288739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="oys16rbo05jcxtu5iw3vb28v3t34ibr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|зага|радзіла}} жыцьцё, не дае прасьвету, не дае вольна, спакойна дыхнуць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гэты хваравіты настрой і штурхнуў старую Арыну на небясьпечную і зусім недарэчную справу. Яна гукнула да сябе Ганну і, сьцеражліва зачыніўшы дзьверы, зашаптала ў ліхаманкавым хваляваньні:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}} Я ўжо, Ганначка, больш ня стрываю так... Мне
ўсё здаецца, што Міколка наш там вісіць няжывы...
Ня будзе дабра нам, галубачка, згубіць яна... Дзетух.
на, памажы ты мне, не пакінь, ты-ж дачкой мне
цяпер зрабілася... Я надумала ўжо, што рабіць...
адней ня змога... удзьвюх трэба... Пойдзем, Ганнач-
пойдзем...
ка,
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У тую самую ноч гэтыя дзьве жанчыны перайшлі
Дзяржаўную мяжу. Їм спрыяла надвор'е: навакол
непрагляднай сьцяной стаяла густая чорная цемра.
іх пагра
Толькі няўмесны шолах мог выдаць
нічнай варце, але яны ішлі так ціха, што самі ня чулі
сваіх крокаў. Як і тады, калі хадзіла Арына да мёрт-
вага сына, яны падпаўзьлі пад сагнутае тулава
ліпы і прытаіліся там, правяраючы вакольную ці
шыню. Да маёнтка адсюль было крокаў трыста-
там не павінны былі нічога пачуць. Магла выкрыць
іх пры сваім абходзе пагранічная варта. Але-хай
будзе, што будзе!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яны пачалі пілаваць. Хрыпучы гук першых ма-
хаў пілы нязграбна кульнуўся ў цемру. Яны спы-
ніліся і паслухалі. Ціха ўсё, як і раней. Пачалі
263&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oys16rbo05jcxtu5iw3vb28v3t34ibr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288751</id>
      <parentid>288739</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>288751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2330" sha1="1gpy3r0anodv8gkzjw7n0v965f9wdwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|зага|радзіла}} жыцьцё, не дае прасьвету, не дае вольна, спакойна дыхнуць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гэты хваравіты настрой і штурхнуў старую Арыну на небясьпечную і зусім недарэчную справу. Яна гукнула да сябе Ганну і, сьцеражліва зачыніўшы дзьверы, зашаптала ў ліхаманкавым хваляваньні:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Я ўжо, Ганначка, больш ня стрываю так… Мне ўсё здаецца, што Міколка наш там вісіць няжывы… Ня будзе дабра нам, галубачка, згубіць яна… Дзетухна, памажы ты мне, не пакінь, ты-ж дачкой мне цяпер зрабілася… Я надумала ўжо, што рабіць… аднэй ня змога… удзьвюх трэба… Пойдзем, Ганначка, пойдзем…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У тую самую ноч гэтыя дзьве жанчыны перайшлі дзяржаўную мяжу. Ім спрыяла надвор’е: навакол непрагляднай сьцяной стаяла густая чорная цемра. Толькі няўмесны шолах мог выдаць іх пагранічнай варце, але яны ішлі так ціха, што самі ня чулі сваіх крокаў. Як і тады, калі хадзіла Арына да мёртвага сына, яны падпаўзьлі пад сагнутае тулава ліпы і прытаіліся там, правяраючы вакольную цішыню. Да маёнтка адсюль было крокаў трыста — там не павінны былі нічога пачуць. Магла выкрыць іх пры сваім абходзе пагранічная варта. Але — хай будзе, што будзе!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яны пачалі пілаваць. Хрыпучы гук першых махаў пілы нязграбна кульнуўся ў цемру. Яны спыніліся і паслухалі. Ціха ўсё, як і раней. Пачалі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1gpy3r0anodv8gkzjw7n0v965f9wdwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124481</id>
    <revision>
      <id>288752</id>
      <timestamp>2026-06-03T06:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «зноў. Піла, разагнаўшыся, пайшла ямчэй і плаўней — яны ня спыняліся ўжо, а з адчайнай рашучасьцю налягалі на працу. Трупехлае цела старой ліпы на дзіва лёгка паддавалася ім, а праз колькі хвілін піла і зусім вольна пайшла — у сярэдзіне ліпы было шырокае...»</comment>
      <origin>288752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2154" sha1="ngfuw36ow1294hxigqbkq59w8rtc9ko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;зноў. Піла, разагнаўшыся, пайшла ямчэй і плаўней — яны ня спыняліся ўжо, а з адчайнай рашучасьцю налягалі на працу. Трупехлае цела старой ліпы на дзіва лёгка паддавалася ім, а праз колькі хвілін піла і зусім вольна пайшла — у сярэдзіне ліпы было шырокае дуплё. Потым выяўна пачулася, што зубы пілы вязка чапляюцца за нешта мяккае, зусім не падобнае да дрэва. Жанчыны разам спыніліся. Старая шапнула з мімавольным страхам у голасе:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Там нешта ёсьць у дупле… Будзем пілаваць з берагоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ліпа пачала глуха крактаць і здавалася, што не на сьмерць сваю яна наракае, а толькі на тое, што не даюць ёй, старой, спакойна заснуць. Павалілася яна зусім нечакана і неяк сьмешна: спачатку
боўтнулася, як п’яная, уваткнулася ілбом у зямлю, потым зважна перакруцілася (сук той уніз пацягнуў) і саскочыла з пня — здалося, што перавярнулася дагары, каб выгадней было ляжаць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Некалькі хвілін жанчыны нярухома сядзелі і прыслухоўваліся. Потым старая пачала аглядаць, што там было ў дупле. Яна доўга комчыла нешта, варочала, варушыла, а тады раптам пахіснулася, як тая падцятая ліпа, узьляглася на пень і захліпала жаласна:
{{gap|2em}}— Сыночак ты мой, даражэнькі… Гаротненькі мой…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngfuw36ow1294hxigqbkq59w8rtc9ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124482</id>
    <revision>
      <id>288753</id>
      <timestamp>2026-06-03T06:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}У дупле была Андрэева вопратка. Ганна зразумела гэта, як толькі абмацала так добра знаёмы ёй узор вышыванай сарочкі. Яны прытуліліся адна да аднэй — гэтыя дзьве пакрыўджаныя жанчыны — і аблівалі сьлязьмі вопратку загубленага колькі гадоў таму н...»</comment>
      <origin>288753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="svcbw52ks08jagrir5a4ssc6mzisl84" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}У дупле была Андрэева вопратка. Ганна зразумела гэта, як толькі абмацала так добра знаёмы ёй узор вышыванай сарочкі. Яны прытуліліся адна да аднэй — гэтыя дзьве пакрыўджаныя жанчыны — і аблівалі сьлязьмі вопратку загубленага колькі гадоў таму назад чалавека…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Ён перапрануўся тут у старца… а гэта схаваў… Родненькі мой, даражэнькі… Забяром гэта з сабою… Забяром, дзетухна…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Яны, сьпяшаючыся, сабралі раскіданую вопратку і цішком пасунуліся ад гэтага страшнога месца. Як падыйшлі ўжо блізка да самае рэчкі, Ганна раптам, быццам успомніўшы нешта, замятушылася, кінулася да Арыны…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Мамка, мамачка!.. Пакажэце сюды!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}І, вырваўшы з рук у старой Андрэеву вопратку, пачала пасьпешна перабіраць яе ўсю, быццам нечага ў ёй там шукала. А тады зноў аддала назад, а сама кінулася туды, дзе была ліпа.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Чакайце мяне, мамачка, тут…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Працяклі тры даўгія-даўгія хвіліны. Здалося старой, што сухі хруст пачуўся адтуль, куды пабегла Ганна, быццам ламалася там нейкае дрэва. Яна пастаяла яшчэ колькі хвілін і хацела ўжо йсьці туды, але ў гэты момант пачуўся паблізу стоены воклік дзяўчыны:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Гэта вы, мамка? Пойдзем ужо…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svcbw52ks08jagrir5a4ssc6mzisl84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На чыгунцы (1928).pdf/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124483</id>
    <revision>
      <id>288754</id>
      <timestamp>2026-06-03T06:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}У яе голасе чуваць было радаснае заспакоеньне — гэта вярнула спакой і Арыне. Яны памалу пасунуліся далей. І цяпер ніхто не заўважыў іх у чорнай беспрасьветнай цемры.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}А назаўтра ўраньні старая Арына пайшла на гумно па струшанку. Яна дрыжэ...»</comment>
      <origin>288754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2193" sha1="odt5v6qqfqlmqfdivalofd06bh9yrl1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}У яе голасе чуваць было радаснае заспакоеньне — гэта вярнула спакой і Арыне. Яны памалу пасунуліся далей. І цяпер ніхто не заўважыў іх у чорнай беспрасьветнай цемры.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А назаўтра ўраньні старая Арына пайшла на гумно па струшанку. Яна дрыжэла ад страху, калі падыходзіла да таго месца, адкуль відаць было заклятае дрэва. У яе была нейкая жудасная ўпэўненасьць, што чорная ліпа стаіць, як і раней, што ўначы гэта быў толькі сон, ад якога не магло астацца ніякага сьледу. Яна ледзь ступала ціхімі няўпэўнымі крокамі і доўга не магла ўзьняць ад зямлі
палахлівага погляду. Калі-ж нарэшце сабрала ўсе сілы і зірнула туды, — такая карціна адкрылася ёй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На зямлі, як агідны труп нейкага страшэннага зьвера, ляжала ліпа. Чорны жылаваты сук (той закляты жудасны палец) недалужна ўпёрся ў зямлю і ўламіўся. Здавалася, што гэта ліпа, падаючы, памкнулася была абаперціся аб яго, але ён ня вытрымаў цяжару старога трухлявага цела.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А ў чорным пні зрэзанай ліпы тырчэла высокая палка, і ранішні вецер жвава церабіў на ёй яскравы пунсовы сьцяг — Ганьніну хустку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Дзіўны спакой сышоў тады на старую Арыну, і яна ціха, радасна засьмяялася.


{|style=&quot;width:70px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odt5v6qqfqlmqfdivalofd06bh9yrl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>На чыгунцы (1928)/Ліпа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124484</id>
    <revision>
      <id>288756</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Ліпа  | аўтар     = Міхась Зарэцкі  | год       = 1928 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/Як Настулька комсамолкай зрабілася|Як Настулька комсамолкай зрабілася]]  | наступны  =   | анатацыі  = Іншыя публікацыі...»</comment>
      <origin>288756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="678" sha1="60jj9w0lzy4n1ucwssqg7gev3xj2fkn" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Ліпа
 | аўтар     = Міхась Зарэцкі
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[На чыгунцы (1928)/Як Настулька комсамолкай зрабілася|Як Настулька комсамолкай зрабілася]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Ліпа (Зарэцкі)]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;На чыгунцы (1928).pdf&quot; from=&quot;259&quot; to=&quot;268&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>60jj9w0lzy4n1ucwssqg7gev3xj2fkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124485</id>
    <revision>
      <id>288758</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Ну?  {{Водступ|2|em}}Ён лічыў, што гэтага „ну“ зусім будзе досыць, каб ачуліць жонку і вярнуць яе да ранейшай пакорнасьці, аж памыліўся — маленькая молепадобная жанчына не зварухнулася з месца.  {{Водступ|2|em}}Гнеў ў Цімахвея Міронавіча зьмяш...»</comment>
      <origin>288758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4808" sha1="7x2oprctrlxqgyvndhlox19x0yu7a37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Ну?

{{Водступ|2|em}}Ён лічыў, што гэтага „ну“ зусім будзе досыць, каб ачуліць жонку і вярнуць яе да ранейшай пакорнасьці, аж памыліўся — маленькая молепадобная жанчына не зварухнулася з месца.

{{Водступ|2|em}}Гнеў ў Цімахвея Міронавіча зьмяшаўся з няўцямнасьцю, і ён запытаў без асаблівай жорсткасьці, нават з прыкметным ваганьнем у голасе.

{{Водступ|2|em}}— Матрёна! Ты, будучы, чуеш, што я кажу?

{{Водступ|2|em}}Замест адказу яна зрабіла так, як рабілі ў падобных выпадках усе героіні чытаных ёй калісьці романаў: заламіла болесна рукі і, утаропіўшы ў печку поўныя беспрасьветнае роспачы вочы, гучна прашаптала:

{{Водступ|2|em}}— О, божа! Калі гэта кончыцца ўсё!..

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч асалапеў. Ён ня ведаў, як далей ставіцца да жонкі, бо яшчэ ня ўпэўнены быў, што яна звар‘яцела. Каб не зрабіць часам непапраўнае памылкі, ён ўсё-ткі рашыў абыходзіцца з ёй пакуль што, як з прытомнай. Ступіўшы некалькі крокаў наперад, ён сьціснуўся увесь у цьвёрдай каменнай злосьці і выдушыў з сябе жудасна-ціхім перажабленым голасам:

{{Водступ|2|em}}— Матрёна! Падумай, будучы, што ты робіш?

{{Водступ|2|em}}І з яшчэ большай гразой перапытаў:

{{Водступ|2|em}}— Што ты робіш?

{{Водступ|2|em}}Маленекая молепадобная жанчына зноў страсянулася ўсім сваім дробненькім целам — і зноў не паддалася. Ламаючы рукі і з роспачу гледзячы ў печ, яна войкала і стагнала:

{{Водступ|2|em}}— О, божа! За што гэтыя мукі? За што я пагубіла жыцьцё сваё? За што я страціла сваю прасьветлую маладосьць? Што я бачыла ў гэтым жыцьці? Што я мела з гэтага праклятага багацьця, якое выпіла з мяне ўсю маю гарачую кроў?.. Куды я пайду цяпер? Дзе я дзенуся, няшчасная? Хто прытуліць мяне? Выпіў кроў маю, высушыў мяне, згубіў маю прасьветлую маладосьць! О, божа мой, божа!

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч перажываў страшныя хвіліны. Ён зразумеў, што жонка не звар‘яцела, і гэта спужала яго больш, чымся магло-б спужаць яе праўдзівае вар‘яцтва. Найцяжэй было адчуваць, што ён ня мае над ёй абсолютна ніякай улады, што ён ня можа нават суняць гэтых яе жорсткіх пякучых дакораў. Увесь непахісны аўторытэт яго, увесь страх, які яна скрозь адчувала да яго, уся яе трапятлівая пакора — усё гэта трымалася на няпэўным груньце яго пустой надманай, вялічнасьці, і ўсё гэта ўраз разьляцелася, ці толькі калыхнулася гнілая будыніна яго добрабыту.

{{Водступ|2|em}}Дзе-ж яго сіла? Дзе-ж яго воля над гэтай ціхай вечна слухмянай жанчынай, якая дасюль ня важылася зірнуць яму ў вочы, ня важылася сказаць яму лішняга слова? Няўжо ён ня здольны скарыць яе, вярнуць да ранейшае ціхасьці?

{{Водступ|2|em}}Яму здаецца, што зд тага, ці патрапіць ён зараз даць рады сваёй ўзбаламучанай жонцы, залежыць лёс цэлага яго жыцьця,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7x2oprctrlxqgyvndhlox19x0yu7a37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124486</id>
    <revision>
      <id>288760</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|{{разьбіўка|АСОБЫ}}:}}}} {|style=&quot;margin:auto; margin-bottom:2em&quot; |colspan=&quot;3&quot; |{{разьбіўка|Дзед}}&lt;/br&gt;{{разьбіўка|Раман}}, яго сын.&lt;/br&gt;{{разьбіўка|Ганна}}, жонка Раманава. |- |Аўдулька 8 г.&lt;/br&gt;Косьцік 6 г.&lt;/br&gt;Яначка 8 г. | valign=&quot;middle&quot; |[[File:Bracket right 4.png|6px]] | valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(0deg)&quot; |{{gap|0.5em}}Дзет...»</comment>
      <origin>288760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="75nkgxc3w383gtjfqb3qtpnsx3y2a8b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|{{разьбіўка|АСОБЫ}}:}}}}
{|style=&quot;margin:auto; margin-bottom:2em&quot;
|colspan=&quot;3&quot; |{{разьбіўка|Дзед}}&lt;/br&gt;{{разьбіўка|Раман}}, яго сын.&lt;/br&gt;{{разьбіўка|Ганна}}, жонка Раманава.
|-
|Аўдулька 8 г.&lt;/br&gt;Косьцік 6 г.&lt;/br&gt;Яначка 8 г.
| valign=&quot;middle&quot; |[[File:Bracket right 4.png|6px]]
| valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(0deg)&quot; |{{gap|0.5em}}Дзеткі Раманавы.
|-
|colspan=&quot;3&quot; |{{разьбіўка|Хрысьцёна}}, цётка Ганьніна.
|}

{|style=&quot;margin:auto; width:80px; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>75nkgxc3w383gtjfqb3qtpnsx3y2a8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124487</id>
    <revision>
      <id>288762</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Усё дзеецца ў старэнькай, закопчанай вясковай хаце. Налева ў ёй — дзьверы ў сенцы і дальш у куце печ і качарэжнік. Ад печы — пол аж да правае сьцяны, у каторай два вакенцы; ад полу каля гэтай сьцяны ідзе лаўка. Перад лаўкаю водаль ад полу — стол, на...»</comment>
      <origin>288762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="ga4ydb035ot4qved7edzfb84ofg5zb1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Усё дзеецца ў старэнькай, закопчанай вясковай хаце. Налева ў ёй — дзьверы ў сенцы і дальш у куце печ і качарэжнік. Ад печы — пол аж да правае сьцяны, у каторай два вакенцы; ад полу каля гэтай сьцяны ідзе лаўка. Перад лаўкаю водаль ад полу — стол, на стале ляжыць нож, а хлеба няма; к сталу прыстаўлен зэдлік. Над сталом у куце — абразы з палічкай для сьвечак.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}На палу — сувалка; на ёй ляжыць дужа хворая Ганна пад дзяругай. Каля Ганны вісіць калыска на круку, убітым у столь; у
калысцы сьпіць малы {{разьбіўка|Яначка}}. Пасярод хаты, на падлозе — калодачка, на ёй сядзіць {{разьбіўка|Дзед}}, даплятаець лапаць і за пачопку, калі трэба, калыша Яначку. У хаце вельмі бедна.

{|style=&quot;margin:auto; width:80px; border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ga4ydb035ot4qved7edzfb84ofg5zb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124488</id>
    <revision>
      <id>288763</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «і ён гатоў пайсьці на ўсё, гатоў ужыць які-хоця спосаб, абы ўціхамірыць яе, паказаць сваю сілу над ёй, сваю перавагу. І тут яго раптам асьвятляе цудоўна-простая і ясная думка: ён-жа — што-б там ні было, — а ўсё-ткі мужчына, ён фізычна дужэйшы за яе, ён можа с...»</comment>
      <origin>288763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4859" sha1="irj26olz4k7bn0j5qm2yk2j0dbp53u6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і ён гатоў пайсьці на ўсё, гатоў ужыць які-хоця спосаб, абы ўціхамірыць яе, паказаць сваю сілу над ёй, сваю перавагу. І тут яго раптам асьвятляе цудоўна-простая і ясная думка: ён-жа — што-б там ні было, — а ўсё-ткі мужчына, ён фізычна дужэйшы за яе, ён можа сьцерці ў порах гэтую нікчэмную паскудную гадзіну!

{{Водступ|2|em}}І сьціснутая ў нутры злосьць Цімахвея Міронавіча, знайшоўшы выйсьце, ураз абарачваецца ў шалёнае парываньне. З тонкім нечалавечым віскам кідаецца ён у качарэжнік, хапае там нейкі ражон і замахваецца ім на жонку.

{{Водступ|2|em}}Але жонкі ў гэты момант пад рукой не знайшлося, Убачыўшы нечаканы і цалком выразны замер свайго грознага мужа, яна пырхнула ад качарэжніка і, беспарадна махаючы рукамі, як падбітае перапёлка крыльлямі, борзьденька пераляцела ў другі куток хаты. Там забілася за вялізны дубовы стол і шырока лыпала вачыма, асалапелая ад страху. Адылі ўбачыла, што Цімахвей Міронавіч нерашуча суняўся, зьбянтэжаны, пэўна, сваёй абмашкай, і зноў вярнулася да свайго маляўнічага трагізму. Набраўшы, поўныя грудзі паветра, яна з апошняю адвагаю чалавека, які ў роспачы кідаецца ў вір галавой пляснула аб стол рукамі і, парыўчата схіліўшы на іх галаву, забілася ў істэрычным плачы.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч, пэўна ўзяўшы на ўвагу, што ляжачага, ня б‘юць, прайшоў паўз яе ў хмурым пагардлівым маўчаньні і дэмонстрацыйна ляпнуў дзьвярмі ў чыстую палавіну хаты. Усьлед яму ляцела мэлёдычнае рыданьне асьмялелае жонкі, скрозь якое прабіваліся горкія балючыя нараканьні:

{{Водступ|2|em}}— Божа мой, божа! За што я такая няшчасная? Дзе мая і доля, дзе маё шчасьце? А я-ж была маладая, а я-ж была прыгожая… У гімназіі вучылася… Дзе маладосьць мая? Дзе маё хараство? Хто згубіў мяне, хто ссушыў мяне, ня даў мне ўбачыць у жыцьці яснага сонца? О, божа мілы! Калі гэта кончыцца ўсё?…

{{Водступ|2|em}}Гэта быў першы і апошні бунт маленькае молепадобнае жанчыны супроць грубой волі свайго суровага мужа. Памалу рыданьні яе заціхалі, пераходзячы ў ціхае жаласнае хліпаньне. Нарэшце яна ўзьняла са стала галаву, шырокім жэстам прыклала да цемя руку і, прыжмурыўшы вочы, як у забыцьці, прашаптала:

{{Водступ|2|em}}— Гэта — кашмар… чэснае слова…

{{Водступ|2|em}}У гэты момант з чыстае палавіны пачуўся абыклы, штодзённы глыбока ўрослы ў нутро ў яе воклік:

{{Водступ|2|em}}— Матрёна!

{{Водступ|2|em}}І трагічная героіня старых напоўзабытых романаў, борзьдзенька абцёршы кулачком астатнія сьлёзы, дробна патупала да свайго мужа — бязьмежна ціхая і пакорная.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч сядзеў на сваім троне горды, але літасьлівы. У руцэ ён як кляйноды ўлады трымаў спопрыску ўхопленую ў качарэжніку чапялу. Ён убачыў жончыну пакору і {{перанос пачатак|п=зьвяр|к=нуўся}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irj26olz4k7bn0j5qm2yk2j0dbp53u6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124489</id>
    <revision>
      <id>288764</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=зьвяр|к=нуўся}} да яе тонам у меру строгім, але такім, які даваў разумець, што ён занядбаў яе нядаўную дурасьць і ўсё ідзе па-ранейшаму.  {{Водступ|2|em}}— Матрёна! Прынясі мне сьвежую бутэльку тарзану!..  {{Водступ|2|em}}„Матрёна“ неўзаметку ўзд...»</comment>
      <origin>288764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5084" sha1="sigrugu7lrbgab7tu58y6ork2a3kt47" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=зьвяр|к=нуўся}} да яе тонам у меру строгім, але такім, які даваў разумець, што ён занядбаў яе нядаўную дурасьць і ўсё ідзе па-ранейшаму.

{{Водступ|2|em}}— Матрёна! Прынясі мне сьвежую бутэльку тарзану!..

{{Водступ|2|em}}„Матрёна“ неўзаметку ўздыхнула, але пайшла выконваць загад ахвотна. Яна, як і яе муж, любіла нарзан, хоць ніколі ня піла яго, — любіла за тое, што ён менавіта „тарзан“, а не нарзан, бо ад гэтага романтычнага імя на яе патыхала чароўнай парой яе неверагоднае маладосьці.

{{Водступ|2|em}}Шчасьліва разьвязаны інцыдэнт з жонкаю і сьвежы нарзан падмацавалі троху Цімахвея Міронавіча Гвардыяна, і ён вальготна адкінуўся на сьпінку свайго трону, глыбока ўбіраючы ў сябе чароўную слодыч збавіцельнага спакою. Ён да таго асьмялеў, што адважыўся нават — хоць і з патаемным трапятаньнем у сэрцы — зрабіць сабе нібыта спакойнае зусім, нібыта гзусім бястурботнае запытаньне:

{{Водступ|2|em}}Чаго ён уласна, баіцца?

{{Водступ|2|em}}Адылі зрабіўшы гэтае запытаньне, ён доўга ў тупой, наўмысна нагнанай на сябе, бяздумнасьці стаіць перад чорнай заслонай глухога нявыразнага страху, што затуляе ад ягоных вачэй пэрспэктыву, і доўга ня важыцца адхіліць хоць маленечкі крайчык гэтае заслоны, хоць адным вокам зазірнуць за яе. Каб падрыхтаваць сябе да страшнога відовішча, ён пачынае блукаць сьцеражлівымі думкамі па абходных сьцежках меркаваньняў, якія аднак пры ўсіх сваіх сьмелых прыпушчэньнях ўсёроўна не даюць ані найменшага ўяўленьня аб тым, што сунецца на яго за дымавой заслонай чорнага страху.

{{Водступ|2|em}}…Адбяруць каня… Кароў… Усіх, ці не?

{{Водступ|2|em}}…Можа накладуць які штраф… Колькі? За вошта?

{{Водступ|2|em}}…Няўжо і збожжа таксама возьмуць

{{Водступ|2|em}}…Мо‘ які вялікі непадужны падатак?

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч сам разумее добра, што ўсе гэтыя меркаваньні — прытульныя, аде няпэўныя закутачкі, у якіх да пары хаваецца яго палахлівая сьвядомасьць. Ён, праўда, ведае і табе, што большага быць ня можа — прынамсі, цяпер, пакуль што — што ён нарыхтаваў сябе да найгоршага, і разам з тым чуе, што страхі ня ў гэтым, што страх зусім ня мае нічога супольнага з гэтым яго папушчэньнямі — страх ідзе асобна, сьледам за імі, большы за іх і глыбейшы…

{{Водступ|2|em}}Чаго-ж ён уласна баіцца?..

{{Водступ|2|em}}Нарэшце Цімахвей Міронавіч Гвардыян упяршыню за двое сутак свайго мардаваньня набіраецца адвагі, каб блізка, усутыч падыйсьці да свайго непазбыўнага страху, сьмела прыгледзецца да яго, абмацаць яго рукамі. Ён нарэшце бярэцца за крайчык заклятае таемнае заслоны і сьцеражліва, з апаскаю падымае яго.

{{Водступ|2|em}}За заслонаю — зіркатая насьмешлівая пустата.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч дагадваецца, што гэта проста гульня, што гэта страх строіць з ім хітрыя свавольныя штукі. Выходзіць, што няма чаго й баяцца? Выходзіць, што ён дарма толькі мардуе сябе?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sigrugu7lrbgab7tu58y6ork2a3kt47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124490</id>
    <revision>
      <id>288766</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 1-ая.}}}} &lt;center&gt;'''Дзед, Ганна,''' у калысцы '''Яначка.&lt;/center&gt; {{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Божухна-бацюхна. Ці будзе-ж гэтаму калі канец? П’янства кожны дзень, кожную ноч… Дзеткі плачуць, Ганна хворая ляжыць, — як ёй, матцы, глядзець на гэта? А ён? Охо-...»</comment>
      <origin>288766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2504" sha1="aks9yzs4eix5hu3lfkkb6mgvd1ajr9j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 1-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''Дзед, Ганна,''' у калысцы '''Яначка.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Божухна-бацюхна. Ці будзе-ж гэтаму калі канец? П’янства кожны дзень, кожную ноч… Дзеткі плачуць, Ганна хворая ляжыць, — як ёй, матцы, глядзець на гэта? А ён? Охо-хо-о… Пакараў ты мяне, справядлівы божа! За грахі мае брудныя пакараў ты мяне, бо калісь і я ня меў сумленьня, цягнуў-піў зельле паганае, будзь яно проклята навекі… (''Бярэцца за сьпіну''). А-ай, усе костачкі ломяць. Мне, старому бацьку, трэба гараць ехаць во’, а ён… ён п’ець. Яму і клопату мала. Не-э, сынок, дап’ешся, апомнішся, ды каб ня было ногды позна… Нікому ніколі не падаруюцца сьлёзы дзетак, ой, ніколі! А ён п’ець, крычыць, б’ецца, глуміць, дзіцячы хлеб прапіваець. Будзе грэх, чую, усімі думкамі чую…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ну, хіба іці саху прыснадзіць. (''Паклаў лапаць, устаець''). Эх, Раманка, Раманка… (''Да Ганны з ласкай у гаворцы'') Ганна! Ці чуеш, Гануля! Мо’ ты зьела-б чаго-небудзь? Хлеба кум Аўрам пазычыў, учарашняе поліўкі з ложку стаіць. Сербанула-б, Гануля!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''кранулася, гаворыць-стогне''). Ці-і Раман прыйшоў з карчмы? А-ах…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Зара прыдзець… Дык зьеш чаго крыху, Гануля. Як-жа гэта, божа мой, трэці дзянёк у цябе крошкі ў роце ня было. Смагу, балазе, прагнала-б.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ганна.''' Не-э-э… Ня трэба. Касьцючку, Аўдульцы няхай поліўка. Дзетачкі вы ма-е-э… (''Загадалася'') Сусолачку зрабі дзіцёнку,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aks9yzs4eix5hu3lfkkb6mgvd1ajr9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288768</id>
      <parentid>288766</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="8mbplya1b1s4j5z3j491nhgiwt7y930" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 1-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''Дзед, Ганна,''' у калысцы '''Яначка.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Божухна-бацюхна. Ці будзе-ж гэтаму калі канец? П’янства кожны дзень, кожную ноч… Дзеткі плачуць, Ганна хворая ляжыць, — як ёй, матцы, глядзець на гэта? А ён? Охо-хо-о… Пакараў ты мяне, справядлівы божа! За грахі мае брудныя пакараў ты мяне, бо калісь і я ня меў сумленьня, цягнуў-піў зельле паганае, будзь яно проклята навекі… (''Бярэцца за сьпіну''). А-ай, усе костачкі ломяць. Мне, старому бацьку, трэба гараць ехаць во’, а ён… ён п’ець. Яму і клопату мала. Не-э, сынок, дап’ешся, апомнішся, ды каб ня было ногды позна… Нікому ніколі не падаруюцца сьлёзы дзетак, ой, ніколі! А ён п’ець, крычыць, б’ецца, глуміць, дзіцячы хлеб прапіваець. Будзе грэх, чую, усімі думкамі чую…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ну, хіба іці саху прыснадзіць. (''Паклаў лапаць, устаець''). Эх, Раманка, Раманка… (''Да Ганны з ласкай у гаворцы'') Ганна! Ці чуеш, Гануля! Мо’ ты зьела-б чаго-небудзь? Хлеба кум Аўрам пазычыў, учарашняе поліўкі з ложку стаіць. Сербанула-б, Гануля!&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''кранулася, гаворыць-стогне''). Ці-і Раман прыйшоў з карчмы? А-ах…&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Зара прыдзець… Дык зьеш чаго крыху, Гануля. Як-жа гэта, божа мой, трэці дзянёк у цябе крошкі ў роце ня было. Смагу, балазе, прагнала-б.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ганна.''' Не-э-э… Ня трэба. Касьцючку, Аўдульцы няхай поліўка. Дзетачкі вы ма-е-э… (''Загадалася'') Сусолачку зрабі дзіцёнку,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mbplya1b1s4j5z3j491nhgiwt7y930</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288769</id>
      <parentid>288768</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="mdgi5ctldyfmjxlw3wqae2rsj23hzhn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 1-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''Дзед, Ганна,''' у калысцы '''Яначка.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Божухна-бацюхна. Ці будзе-ж гэтаму калі канец? П’янства кожны дзень, кожную ноч… Дзеткі плачуць, Ганна хворая ляжыць, — як ёй, матцы, глядзець на гэта? А ён? Охо-хо-о… Пакараў ты мяне, справядлівы божа! За грахі мае брудныя пакараў ты мяне, бо калісь і я ня меў сумленьня, цягнуў-піў зельле паганае, будзь яно проклята навекі… (''Бярэцца за сьпіну''). А-ай, усе костачкі ломяць. Мне, старому бацьку, трэба гараць ехаць во’, а ён… ён п’ець. Яму і клопату мала. Не-э, сынок, дап’ешся, апомнішся, ды каб ня было ногды позна… Нікому ніколі не падаруюцца сьлёзы дзетак, ой, ніколі! А ён п’ець, крычыць, б’ецца, глуміць, дзіцячы хлеб прапіваець. Будзе грэх, чую, усімі думкамі чую…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ну, хіба іці саху прыснадзіць. (''Паклаў лапаць, устаець''). Эх, Раманка, Раманка… (''Да Ганны з ласкай у гаворцы'') Ганна! Ці чуеш, Гануля! Мо’ ты зьела-б чаго-небудзь? Хлеба кум Аўрам пазычыў, учарашняе поліўкі з ложку стаіць. Сербанула-б, Гануля!&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''кранулася, гаворыць-стогне''). Ці-і Раман прыйшоў з карчмы? А-ах…&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Зара прыдзець… Дык зьеш чаго крыху, Гануля. Як-жа гэта, божа мой, трэці дзянёк у цябе крошкі ў роце ня было. Смагу, балазе, прагнала-б.&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ганна.''' Не-э-э… Ня трэба. Касьцючку, Аўдульцы няхай поліўка. Дзетачкі вы ма-е-э… (''Загадалася'') Сусолачку зрабі дзіцёнку,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mdgi5ctldyfmjxlw3wqae2rsj23hzhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124491</id>
    <revision>
      <id>288767</id>
      <timestamp>2026-06-03T07:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «нечым карміць яго, майго Я-на-чку. (''Дзіцё ў люльцы заварушылася і закугакала жаласна''). Калышы, калышы, та-ту-лечка…&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}'''Дзед''' (''калыша''). Забыўся сынок на бога, забыўся. Зьмяняў на гарэлку і сумленнасьць, і сямейку, і ўсё. Што яму? Абы пляшку купіць...»</comment>
      <origin>288767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="f49bu7wz93bh4f47jx1am1f6m1ry5fh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;нечым карміць яго, майго Я-на-чку. (''Дзіцё ў люльцы заварушылася і закугакала жаласна''). Калышы, калышы, та-ту-лечка…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзед''' (''калыша''). Забыўся сынок на бога, забыўся. Зьмяняў на гарэлку і сумленнасьць, і сямейку, і ўсё. Што яму? Абы пляшку купіць, а іншае, — цямся яно! На матчыну памяць забыўся: на імшу ня даў, а прапіў грошы… Чую грэх-бяду. Доля, доля… Дажыліся… (''Мармоча нешта далей, ня можна расслухаць'').&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Ня-ма, ня-ма Рамана, ня йдзець… Тата! А дзе Аўдулька, Косьцік? Дзетачкі мае-э…&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Усё чыста прапіў сынок. Мусіць, забыліся на бога людзі, ня дбаюць на таго, што сьвет яго. У карчме днююць, у карчме начуюць… Ат, што, — бацька-ж дурань, бацька нічога ня знаець, нашто яго слухаць?.. Ня слухай, сынку, ня слухай…&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''… Тата! Ці ёсць у нас дошкі на… (''з натугай і праз сілу'') на тру-ну? Акх!..&lt;/br&gt;

{{gap|2.5em}}'''Дзед''' (''спужаўшыся''). Ня думай пра… пра гэта, Ганна! Божа воля на ўсё: — на бога і трэба думаць. (''Закалыхаў дзіцёнка і адзяваець дзіравы жупан''). У цябе дзеткі, Гануля, маленькія. Ось лецечка ідзець, падзівуйся, як вясёла на дварэ, як сонейка сьвеціць, птушачкі прыляцелі, лясок зарунеўся, Гануля… Кінь ''тое'' думаць… Дзеткі ў цябе, што я стары з імі рабіць буду? Мне трэба ''туды'' зьбірацца. А, а, а ты… Сонейка, во’, грэець, а ты, ты… (''Убягаюць у хату Касьцючок і Аўдулька; абодвы босы, чуць адзеты; у Аўдулькі жмуток першых вясеньніх белых красак, у Косьціка мядзяныя грошы'').&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f49bu7wz93bh4f47jx1am1f6m1ry5fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124492</id>
    <revision>
      <id>288770</id>
      <timestamp>2026-06-03T08:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 2-ая.}}}} &lt;center&gt;'''Дзед, Ганна і дзеці.&lt;/center&gt; {{gap|2.5em}}'''Косьцік'''. А ў мяне грош! А ў мяне грош!  {{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Што?  {{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Ды не: гэта ў яго пяць ажно вун капеек; гэта, гэта… А ў мяне вун што, — краскі! На табе, мама! (''Кладзець...»</comment>
      <origin>288770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="rj0lzcrwp3bzcr3sejdx02wusqbwdrg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 2-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''Дзед, Ганна і дзеці.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Косьцік'''. А ў мяне грош! А ў мяне грош!

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Што?

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Ды не: гэта ў яго пяць ажно вун капеек; гэта, гэта… А ў мяне вун што, — краскі! На табе, мама! (''Кладзець краскі к матцы'').

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Адкуль грошы?

{{gap|2.5em}}'''Косьцік'''. Каморнік даў… Мама, у мяне грош, глянь!

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Аддай, Косьцік, грошы дзеду. Аддай, дзіцятка, згу-біш… (''Косьцік бегаець, не аддаець грошай і крычыць: „Грош, грош! Каморнік
даў!“'').

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Ну, кажы нам, Аўдуля, гдзе вы былі, хто грошы даў? А ты, Косьцік, ціху! Яначку ўзбудзіш.

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Мы… мы хадзілі ў гаёк вун кветкі ірваць… Там многа ўжо кветак… і… і там каморнік ходзіць… З ланцугом, у акулярах, але нястрашны. А нейкая труба блішчыць-блішчыць…

{{gap|2.5em}}'''Косьцік'''. А гузікаў-жа ў яго!…

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. І зайца спудзілі! Як пыхнуў уцякаць!..

{{gap|2.5em}}'''Косьцік'''. І я бачыў.

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Ну, ну?

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Мы яму з вёскі вады занясьлі.

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Каму? Зайцу?

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Не, вун, каморніку. Ён, вун, сказаў нам: „Малайцы!“ А як пачуў ад дзядзькі Карпы, што наша, вун, мама хварэець, дык&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rj0lzcrwp3bzcr3sejdx02wusqbwdrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124493</id>
    <revision>
      <id>288774</id>
      <timestamp>2026-06-03T08:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «нешта гаманіў, а тады выняў грошы, даў Касьцюку і кажа: „На, табе, хлопчык, на бублікі“.  {{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Дзетачкі ма-е-э…  {{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Ці падзякавалі-ж вы пану за ласку?  {{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Мы і яму пралескі рвалі… Я хацела ў руку, вун, пацалаваць, дык...»</comment>
      <origin>288774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="fiwuqg9b73whxech3avkp3muswl6kdy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;нешта гаманіў, а тады выняў грошы, даў Касьцюку і кажа: „На, табе, хлопчык, на бублікі“.

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Дзетачкі ма-е-э…

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Ці падзякавалі-ж вы пану за ласку?

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Мы і яму пралескі рвалі… Я хацела ў руку, вун, пацалаваць, дык ён кажа: „Ня трэба, ня трэба… Я-ж, кажа, — ня поп і не абраз“. І ні даў, вун…

{{gap|2.5em}}'''Дзед''' (''успомніўшы''). Пара, пара гараць. Паеду, Косьцік! твае грошы цэлы будуць, дай — я схаваю іх. (''Паклаў грошы на палічку перад абразамі, яны з хаты відны''). Ну, Аўдулька, прыглядай матку, Яначку тута калышы, вады маме падай, калі пабажаець. Доля наша, доля… Грахі нашы. Пойдзем, Косьцік, я табе дудачку выражу з лазы… (''Дзед і хлопчык пашлі за дзьверы'').

{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 3-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''Ганна і Аўдулька''' (''калыша Янку'').&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''маркотна''). Дачушка мая, любенькая, памру я, чую сваю сьмертухну… Слухайся, шануй дзеда. А можа-ж і татка твой апомніцца, агоўтаецца, піць гарэлку перастанець… Даглядай Яначку, Косьціка… Дзеткі мае-э… Хораша жыць, калі ўсё ладна… (''Ёй трудна
гаварыць''). Дай піць! (''Аўдулька падаець карэц з вадою; Ганна, напіўшыся, гаворыць крапчэй''). Якія прыгожыя красачкі. Каб мне разок яшчэ пабачыць, як жытцо каласіцца, а там… памерці…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fiwuqg9b73whxech3avkp3muswl6kdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124494</id>
    <revision>
      <id>288775</id>
      <timestamp>2026-06-03T08:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}'''Аўдулька''' (''плача''). Мама, не кажы-ж ты так, не кажы пра сьмерць, — мне страшна… Ня трэба нікому ўміраць…  {{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Ня бойся, дачушка, ня плач… Так ужо бог даў… Што я сьніла сёньня? Быццам нябожчыца мама, такая сьветлая, ясная, у беленька...»</comment>
      <origin>288775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2306" sha1="lxzxczk0ao494fqhca7y495iifffly5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька''' (''плача''). Мама, не кажы-ж ты так, не кажы пра сьмерць, — мне страшна… Ня трэба нікому ўміраць…

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Ня бойся, дачушка, ня плач… Так ужо бог даў… Што я сьніла сёньня? Быццам нябожчыца мама, такая сьветлая, ясная, у беленькай сьвітачцы прыйшла к нам і да таго-ж жаласна і сумна кажа мне: „Ганначка, — кажа, — галубка, чаго ты так счарнела ды высахла, выпятрыла ўся? Рыхтуйся, — кажа, — бо табе-ж пад вянец пара, заждалася я цябе…“ (''Маўчыць крыху, сьлёзы коцяцца, як боб''). Тут я прачнулася, і страшна мне, і лёгка-лёгка неяк зрабілася…

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Мамачка, і я памру…

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Жыві, дачушка. Будзеш мне на могілку кветачак прыносіць… На Радаўніцу з яечкам прыйдзі хры-сто-са-вацца-а-а… (''Горка-горка плача'').

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька'''. Мама! Мамачка!.. (''Чутна п’яная песьня пад вокнамі'').

{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''адыйшла крыху''). Нічога, нічога, я так… Што гэта?

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька''' (''падбягае к ваконцу''). Тата йдзець! Ай, п’яны, будзе біцца… (''Палезла на пол к матцы'').

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Забыўся на ўсё чалавек. А некалі-ж кляўся, бажыўся. Ці даўно тое было? І што гэта з ім: ці не паддаў яму хто?
О-о-о…

{{gap|2.5em}}(''Адчыняюцца дзьверы і, дзяржучыся за клямку, хістаецца на парозе п’яны і, як слова, вясёлы Раман; пяець і прадстаўляецца прокудай'').&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxzxczk0ao494fqhca7y495iifffly5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124495</id>
    <revision>
      <id>288776</id>
      <timestamp>2026-06-03T08:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 4-ая.}}}} &lt;center&gt;'''Тыя-ж і Раман.&lt;/center&gt; {{gap|2.5em}}'''Раман''' (''пяець дальш''). За-аўтра, за-аўтра, не-э сягоньня, — ко-ожны п’яніца пяе-э… (''Спыніўся''). Добры дзень тату ў хату! Хвароба ў лес, здароўе ў косьці! Стуку-груку, хто тут? (''Ідзець па ха...»</comment>
      <origin>288776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="nprnqzj76zhrsuqrnhfa4amo9vaj3uh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 4-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''Тыя-ж і Раман.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Раман''' (''пяець дальш''). За-аўтра, за-аўтра, не-э сягоньня, — ко-ожны п’яніца пяе-э… (''Спыніўся''). Добры дзень тату ў хату! Хвароба ў лес, здароўе ў косьці! Стуку-груку, хто тут? (''Ідзець па хаце, вугнава прыпявае'').
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Адна думка у Рамана,&lt;/br&gt;Што кішэнечка падрана!&lt;/br&gt;Няма грошай, няма дроў, —&lt;/br&gt;А як выпіў — ўжо й здароў!
|}
{{gap|2.5em}}Не! Йшчэ адна думка ёсьць: каб мая сухотніца паднялася. А то, калі-і ўжо скрэмсалася! (''3 ласкай да Ганны''). Ганна! Ганначка! Жоначка мая любая! (''Тужліва''). Хварэеш? (''Жаласна і безнадзейна''). Усё хварэеш… Пара ачуняць! Лепшай, галубка мая, а я, я… Во табе сьвяты крыж, — досі жлуктаць гарэлку! Дос, дос і дос! Маё слова сьвята! Ня буду й ня буду, назаўсёды заракуся… (''Садзіцца на зэдлік і крыху маўчыць''). А дзе-ж тата? Дзе Кастусь? (''Ніхто яму не адгукаецца''). А? (''Пачынае зьлець''). Аўдулька! Куды пайшоў дзед? Чуеш? Злазь адтуль тэйчас, нячыстая каланіца, а то я табе! Янку калышы! Я вас! Што вы мне? Што хачу — то й раблю. Ось яшчэ! Соткі ўжо выпіць нельга? Што такое значыць?! (''Ходзіць — хістаецца па
хаце'').&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nprnqzj76zhrsuqrnhfa4amo9vaj3uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124496</id>
    <revision>
      <id>288777</id>
      <timestamp>2026-06-03T08:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}'''Аўдулька''' (''калыша Яначку''). Дзед з Касьцюком пайшоў у поле… Дзед гараць будзе…  {{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''стогне''). Божухна! Няма сумленнасьці ў чалавека… Апомніся, Раман! Сьмерць мая, дзеткі нашы малыя, ах…  {{gap|2.5em}}'''Раман'''. До, дос ужо! Не стагні, не...»</comment>
      <origin>288777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="n42l6ile2svunynrtb1gdse95g57f6i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Аўдулька''' (''калыша Яначку''). Дзед з Касьцюком пайшоў у поле… Дзед гараць будзе…

{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''стогне''). Божухна! Няма сумленнасьці ў чалавека… Апомніся, Раман! Сьмерць мая, дзеткі нашы малыя, ах…

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. До, дос ужо! Не стагні, не гнаі ты майго сэрца! Чуў тваю песьню. А тата… Як-жа ён гараць будзе, калі хамут, хамута… Я сам пагару. Няхай стары ня турбуецца, час ёсьць. Пагаром.
Ня сёньня — заўтра. Сёньня галава баліць, спахмяліцца-б, хіба, цяпер.
Гануля, дзе твая суконная хустка? дай на сотку! Не сярдуй.

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Раман!

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Ну, што, што? Ну, на, забій мяне! Ну, на, на — зарэж мяне, а дай-жа ты мне на сотку, трэба-ж мне апахмеліцца!

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Пабойся бога, Раман! На хлеб дзеткам няма; што ты сабе ду-ма-еш?

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Не стагні! Голая костка! Ад заможнага бацькі браў, а што ты мне ў гаспадарку прынясла? Сабаку печанага… Во’ захварэла, падла! І здохнеш хутка, падажджы… (''Ганна ані слова, Аўдулька пачынае плакаць''). Ня румзай, Аўдуля! У матку ўдалася! Заступніца!.. Я табе пака-ж-жу! На калені! Маўчы! Што-б твайго духу ня чутно было! (''Аўдулька ціха хліпае і становіцца на калені'').

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Божа! — (''Ташнуець'').

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Зыйду і кіну, кіну… Прападайце тут, хвароба на вас. Ссушылі мяне… П’ю, — дык я-ж вас і кармлю. Ы-ы-ы! (''Скрыгоча зубамі ад злосьці''). Пілуюць-пілуюць, смурыжуць за кожную чарку,
ці выпіў, ці ня выпіў… Зьешце мяне! на зло прап’ю, усё прагуляю!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n42l6ile2svunynrtb1gdse95g57f6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124497</id>
    <revision>
      <id>288778</id>
      <timestamp>2026-06-03T09:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Зарэжуся! Задушуся! Зарэжуся!! (''Хапаець са стала тупы нож і шмуляець па горле; Аўдулька крычыць, Ганна стогнець дужэй. Але нож сагнуўся, і Раман са злосьцю кідаець яго на зямлю'').  {{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Кепска мне, кепска мне… Ай, мляўка… Сьмертухна мая… Аўдул...»</comment>
      <origin>288778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2046" sha1="a3d0ehv035jer59sx8u5xulk2p6w9e3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Зарэжуся! Задушуся! Зарэжуся!! (''Хапаець са стала тупы нож і шмуляець па горле; Аўдулька крычыць, Ганна стогнець дужэй. Але нож сагнуўся, і Раман са злосьцю кідаець яго на зямлю'').

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Кепска мне, кепска мне… Ай, мляўка… Сьмертухна мая… Аўдулька, па цётку Хрысьцёну… па дзеда… А-а-а… Раман, сьвечку, грамніцу…

{{gap|2.5em}}'''Раман''' (''схапіўшыся''). Што? Што? Уміраць? Хіба-ж праўда? Аўдулька, бяжы, бяжы, дзетка, па цётку! (''Аўдулька пабегла'').

{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 5-ая}}}}
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Няма}} '''Аўдулькі.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. А-х-ах…

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Ганначка, пастой… Што, што ты гэта? Прасьці, прасьці мяне, гэта гарэлка пашкодзіла… (''Схіляецца над жонкай'') Мо’ даць вады?

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Ай, ай… Падкаціла пад грудзі… Вады… (''Раман пабег у сенцы па ваду, насустрэчу зьняцёўку дзед; Раман адскочыў'').

{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 6-ая}}}}
&lt;center&gt;'''Ганна, Раман, дзед і Яначка''' (''пачынаець варушыцца, Раман калыша'').&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Татуля, вады, вады! Нешта з Ганнай… Слабая яна.

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Цяпер, „татуля!“ Апокуль ты, адорва, лежань ты пятроўскі! (''Бярэць карэц і, зачарпнуўшы у сенцах вады, нясець). П’янюга,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3d0ehv035jer59sx8u5xulk2p6w9e3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124498</id>
    <revision>
      <id>288779</id>
      <timestamp>2026-06-03T09:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «згубіў жыцьцё маладзіцы, дзяцей абяздоліў… (''Даець ваду Ганьне''). Пракляну, дажджэшся, што пракляну, сынок; папомні! (''Маўчыць троху''). Раман!!! Дзе хамут? Куды хамут дзяваў? Прапіў! Усё ў карчму занёс!..  {{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''напіўшыся''). Ох, тата, адлягло-о… Ра...»</comment>
      <origin>288779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="sk22ybrzz58bun6jbv6p3au6gbp9y4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;згубіў жыцьцё маладзіцы, дзяцей абяздоліў… (''Даець ваду Ганьне'').
Пракляну, дажджэшся, што пракляну, сынок; папомні! (''Маўчыць троху''). Раман!!! Дзе хамут? Куды хамут дзяваў? Прапіў! Усё ў карчму
занёс!..

{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''напіўшыся''). Ох, тата, адлягло-о… Раман, памру я; калі а-ажэнішся у-у-удругі — жалей маіх дзетак, ня крыўдзі і не дазваляй крыўдзіць. Кінь выпіўку… (''Раман стаіць, утупіўшы галаву ўніз, і цяжка дыхаець'').

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Каня возьмуць за даўгі, каравёнку прадалі, хамут быў — няма. Усё на гарэлку пайшло. Раман, чуеш ты? Зямлю прадам, сам кіравацца буду, пакуль сілы хопіць, а ўнукаў пракармлю, а цябе… пракляну, калі не забудзешся шляху да каршмы…

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Тата!

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Да старэцкага хатыля бацьку давёў! У старцы астаецца, хіба, мне ісьці? Ты-ж у нас адзін быў, матка як цябе пеставала, а ты як успамянуў нябожчыцу? Гора ты маё… Вёсначка на дварэ, жаўранкі пяюць, людзечкі з весёласьцю на полі за сахою ходзяць, а мы, мы праз цябе тут, як у смале, кіпім! Гора ты маё…

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Тата! Досыць вам, даволі… Апахмялюся я толькі і навекі заракуся! Ці мне-ж ня тошна? Атруціла мяне гарэлка, згубіла жыцьцё…

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Ты малады йшчэ, Раман. Устрапяніся. Ці хочаш, крый божа, каб я з таго сьвету прыходзіла да цябе за дзетак спрачацца, Рамане? Дай мне спакой.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sk22ybrzz58bun6jbv6p3au6gbp9y4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124499</id>
    <revision>
      <id>288781</id>
      <timestamp>2026-06-03T09:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак  | назва     = Археографическій сборникъ документовъ относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси (1867—1904)  | безаўтара =   | секцыя    = Зборнік дакумэнтаў  | папярэдні =   | наступны  =   | дата      = 1867—1904  | анатацыі  =  }}  Ніжэй пададзеныя толькі тыя тамы,...»</comment>
      <origin>288781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3890" sha1="c2ntaxwly5ib0gn4p6rwt1dvxwt4qjb" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Археографическій сборникъ документовъ относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси (1867—1904)
 | безаўтара = 
 | секцыя    = Зборнік дакумэнтаў
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | дата      = 1867—1904
 | анатацыі  = 
}}

Ніжэй пададзеныя толькі тыя тамы, дзе былі зьмешчаныя старабеларускія тэксты.

* Археографическій сборникъ документовъ относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. {{Скан|[[Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904)/I|Том I]]|Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904). Том I.pdf}} / {{Fine|сост. ''[[Аўтар:Пётр Гільтэбрант|П. Гильтебрандт]], [[Аўтар:Фёдар Еляонскі|Ф. Елеонскій]], [[Аўтар:Аляксандр Міратворцаў|А. Миротворцев]]''. Вильна: Печатня Губернскаго Правленія, 1867}}
* Археографическій сборникъ документовъ относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. {{Скан|[[Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904)/II|Том II]]|Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904). Том I.pdf}} / {{Fine|сост. ''[[Аўтар:Пётр Гільтэбрант|П. Гильтебрандт]], [[Аўтар:Фёдар Еляонскі|Ф. Елеонскій]], [[Аўтар:Аляксандр Міратворцаў|А. Миротворцев]]''. Вильна: Печатня Губернскаго Правленія, 1867}}
* Археографическій сборникъ документовъ относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. {{Скан|[[Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904)/III|Том III]]|Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904). Том I.pdf}} / {{Fine|сост. ''[[Аўтар:Пётр Гільтэбрант|П. Гильтебрандт]], [[Аўтар:Фёдар Еляонскі|Ф. Елеонскій]], [[Аўтар:Аляксандр Міратворцаў|А. Миротворцев]]''. Вильна: Печатня Губернскаго Правленія, 1867}}
* Археографическій сборникъ документовъ относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. {{Скан|[[Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904)/IV|Том IV]]|Археографическій сборникъ документовъ Сѣверо-Западной Руси (1867—1904). Том I.pdf}} / {{Fine|сост. ''[[Аўтар:Пётр Гільтэбрант|П. Гильтебрандт]], [[Аўтар:Фёдар Еляонскі|Ф. Елеонскій]], [[Аўтар:Аляксандр Міратворцаў|А. Миротворцев]]''. Вильна: Печатня Губернскаго Правленія, 1867}}

[[Катэгорыя:Калектыўныя творы]]
[[Катэгорыя:Зборнікі дакументаў]]
[[Катэгорыя:Дакументы на старабеларускай мове]]</text>
      <sha1>c2ntaxwly5ib0gn4p6rwt1dvxwt4qjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124500</id>
    <revision>
      <id>288782</id>
      <timestamp>2026-06-03T11:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2.5em}}'''Раман''' (''пацьверазеў''). Татуля! Ганна! Ці я-ж нічога не разумею? Ці мне-ж не баліць? І ці я-ж не заракаўся? Але-ж яна, як тая салодкая атрута… Як тое сьвятло бягучае купальскае, заводзіць яна чалавека ў такую круч, адкуль няма ўзвароту… Адбярэць і...»</comment>
      <origin>288782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="8ohtlpb35gvr8pjgw4m85ez9gglre8q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2.5em}}'''Раман''' (''пацьверазеў''). Татуля! Ганна! Ці я-ж нічога не разумею? Ці мне-ж не баліць? І ці я-ж не заракаўся? Але-ж яна, як тая салодкая атрута… Як тое сьвятло бягучае купальскае, заводзіць яна чалавека ў такую круч, адкуль няма ўзвароту… Адбярэць і розум, і сумленьне, і жаласьць… Ці я-ж не разумею, тата? Ратуйце мяне… (''Замарыўся'').

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Праўда! Кара божая, Раманька! Казаў мне пакойны Габрыель: „Ня трэба слухаць тых, што кажуць: „Разумны п’ець, ды вум не прапіваець, а дурань і вадою абап’ецца… І разумнага, і моцнага, і вялікага пана, і апошняга мужыка, і пісьменнага, і працавітага, і цёмнага чалавека, — усіх адзінакава калечыць яна, ува ўсіх адбіраець сілы…“ Праўда. Бо то-ж кара божая! За тое, што праз гарэлку чалавек губіць розум, губіць абраз божы, робіцца самагубцам… Чуеш ты, Раман?

{{gap|2.5em}}'''Раман''' (''ташнуець праўдзіва''). Што мне рабіць? Я ня маю сілы, я не змагу сябе! цяжка мне… Хаджу, як шалёны… Не хачу ісьці, не хачу піць, а… іду і прапіваюся да ніткі… На панахвіду па роднай мамачцы грошы прыблюў і пра-пра-піў-ў-ў… (''Гудзець'').

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Маліся, Рамане…

{{gap|2.5em}}'''Раман''' (''агоўтаўся ад плачу''). Але-ж прысьпеў мой час… Татуля! Ганна! (''Бразнуўся на калені перад абразамі і склаў перад тварам рукі далонямі''). Божа міласэрны! Ты ўсё бачыш і ўсё ведаеш! Памажы мне, навышні! Клянуся табе, што ад гэтага часу ніколі…

{{gap|2.5em}}'''Дзед''' (''страшна гаворыць''). Сынок! Не грашы! Не падманяй бога! Колькі разоў, шмат разоў ты ўжо заклінаўся, бажыўся — і ўсё&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ohtlpb35gvr8pjgw4m85ez9gglre8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124501</id>
    <revision>
      <id>288783</id>
      <timestamp>2026-06-03T11:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «дарма… Дык ня трэба-ж! Ня трэба прысягі, калі няма пэўнасьці яе споўніць.  {{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Раман, ня хітруй з богам! Пакарае-э… А-а-а…  {{gap|2.5em}}'''Раман''' (''творыць сваё'')… Няхай буду я проклят, калі з гэтага часу ня кіну піць паганае атруты да самае сьмерці!...»</comment>
      <origin>288783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="0ajvhkgvu4pdn0n9pxhh0xj783xq9wu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;дарма… Дык ня трэба-ж! Ня трэба прысягі, калі няма пэўнасьці яе
споўніць.

{{gap|2.5em}}'''Ганна'''. Раман, ня хітруй з богам! Пакарае-э… А-а-а…

{{gap|2.5em}}'''Раман''' (''творыць сваё'')… Няхай буду я проклят, калі з гэтага часу ня кіну піць паганае атруты да самае сьмерці!.. Ня меў я долі, шчасьця, калі… (''Убачыў на палічцы грошы, усхапіўся''). Што там? Скуль тут грошы? (''Хоча ўзяць іх, але дзед схапіў раней і пашоў да Яначкі, каторы плача'').

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Рамане! Бог усё відзіць! Успомні, што ты сказаў! (''Выймаець спавітага Яначку і дзяржыць яго каля сябе толькі на левай руцэ, у каторай і грошы, а праваю папраўляець у калысцы'').

{{gap|2.5em}}'''Раман'''. Тата! дай, дай грошы, мне толькі апахмеліцца… Дай, больш ніколі, ні разу ня буду, дай — галава баліць… (''Падскочыў к бацьку, ірвануў з рукі грошы і маланкай пабег за дзьверы; Яначка скаўзануў з дзедавай рукі і грукнуўся галоўкай аб падлогу'').

{{gap|2.5em}}'''Ганна''' (''усё бачыла''). Ай! А-а-а!… (''Раптам апынулася на падлозе, крыкнула, захлібнулася'').

{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 7-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''Дзед і нябожчыкі.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Дзед''' (''схапіўшы мёртвае ў крыві дзіцянё''). О-о-о!.. Што гэта? Божа! Дзе-ж праўда? Пакарай, навышні, губіцеля свае крыві і цела, ня дай яму спакою ніколі за сьмерць непавіннага дзіцяткі… Няма&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ajvhkgvu4pdn0n9pxhh0xj783xq9wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Атрута (1927).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124502</id>
    <revision>
      <id>288784</id>
      <timestamp>2026-06-03T11:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў мяне больш сына… Праклінаю! Праклінаю!!! (''Плача, тымчасам шпарка бяжыць; бразнула дзьвярамі цётка Хрысьцёна'').  {{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 8-ая.}}}} &lt;center&gt;'''З цёткай Хрысьцёнай.&lt;/center&gt; {{gap|2.5em}}'''Хрысьцёна'''. Сваточак, чаго ў вас плач, крык? Што з Яначкам? (''Дзіка...»</comment>
      <origin>288784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="m5pcp98zzvxqz05plyqq1xmd47hpj3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў мяне больш сына… Праклінаю! Праклінаю!!! (''Плача, тымчасам шпарка бяжыць; бразнула дзьвярамі цётка Хрысьцёна'').

{{c|{{larger|{{разьбіўка|ПРАЯВА}} 8-ая.}}}}
&lt;center&gt;'''З цёткай Хрысьцёнай.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}'''Хрысьцёна'''. Сваточак, чаго ў вас плач, крык? Што з Яначкам? (''Дзіка крычыць''). Памёр?! Кроў… А Ганнуся? (''Падбегла да Ганны''). Няжыва?! (''Дзед здрыгнуўся''). А божа-ж мой, што-ж гэта? Прачыстая матка!.. Вады, вады!.. (''Пачынае выць''). А ма-е-ж вы дзетухны, а ма-е-ж вы любыя…

{{gap|2.5em}}'''Дзед'''. Кара божая! (''Паклаў к матцы Яначку, схапіўся за галаву, страшна глядзіць на абразы і нешта шапоча ўсё дужэй'').


{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5pcp98zzvxqz05plyqq1xmd47hpj3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124503</id>
    <revision>
      <id>288785</id>
      <timestamp>2026-06-03T11:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{АРЦ|{{fine|Друкавана ў ліку 500 экзэмпляраў, у тыпа-літаграфіі Акцыянэрнага Т-ва „Э. Левін“. Скад выданьня ў рэдакцыі газэты „Голас Беларуса“ — Латвія, Рыга, рог Мельнічнай і Антоньеўскай вуліц, № 0/33.}}}}»</comment>
      <origin>288785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="jdzwock97s3mztvf9bjbu5o55hysr9u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{АРЦ|{{fine|Друкавана ў ліку 500 экзэмпляраў, у тыпа-літаграфіі Акцыянэрнага Т-ва „Э. Левін“. Скад выданьня ў рэдакцыі газэты „Голас Беларуса“ — Латвія, Рыга, рог Мельнічнай і Антоньеўскай вуліц, № 0/33.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdzwock97s3mztvf9bjbu5o55hysr9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288786</id>
      <parentid>288785</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T11:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="t2izad0fow0d36gnzek2e5e9vjk94ya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin:auto; width:100%; max-width:22em;  line-height: 1.3&quot;&gt;
{{АРЦ|{{fine|Друкавана ў ліку 500 экзэмпляраў, у тыпа-літаграфіі Акцыянэрнага Т-ва „Э. Левін“. Скад выданьня ў рэдакцыі газэты „Голас Беларуса“ — Латвія, Рыга, рог Мельнічнай і Антоньеўскай вуліц, № 0/33.}}}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t2izad0fow0d36gnzek2e5e9vjk94ya</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>