Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>288901</id>
      <parentid>288803</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23845" sha1="odjoj93rcqm1kiuf3845fr96307izxo" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odjoj93rcqm1kiuf3845fr96307izxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288922</id>
      <parentid>288901</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T21:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24081" sha1="ivusqtz7x7ta4o2hhb9i8pnpq9ssr68" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivusqtz7x7ta4o2hhb9i8pnpq9ssr68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікае апрашчэньне ці вялікае ўдасканаленьне?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10559</id>
    <revision>
      <id>288898</id>
      <parentid>97096</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Замена старонкі на '{{Хутка выдаліць|1=}}'</comment>
      <origin>288898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="juuwhdz61jkuu1pwrcrwkr33tmg9zd0" xml:space="preserve">{{Хутка выдаліць|1=}}</text>
      <sha1>juuwhdz61jkuu1pwrcrwkr33tmg9zd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікікрыніцы:Каляндар/травень</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23924</id>
    <revision>
      <id>288912</id>
      <parentid>285105</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T20:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17828" sha1="saykjfy4i3c923p7lwxvs6gnbhrn8db" xml:space="preserve">{{#lst:Вікікрыніцы:Каляндар}}
----
: [[Вікікрыніцы:Паэзія сёння/травень]]
: [[Вікікрыніцы:Проза сёння/травень]]
----
&lt;section begin=&quot;1&quot;/&gt;'''1 траўня'''
* 1832 — расейскі імпэратар Мікалай I сваім рэскрыптам закрыў Віленскі ўнівэрсытэт
* 1879 — нарадзіўся [[Аўтар:Ян Серада|Ян Серада]], беларускі грамадзкі і палітычны дзяяч, пэдагог, публіцыст
* 1897 — нарадзіўся [[Аўтар:Барыс Спарыхін|Барыс Спарыхін]], беларускі эканаміст
&lt;section end=&quot;1&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;2&quot;/&gt;'''2 траўня'''
* 1447 — у Вільні вялікі князь Казімер выдаў [[Прывілей Казіміра (1447)|прывілей]], які замацаваў шырокія правы баяраў
* 1857 — памёр [[Аўтар:Альфрэд дэ Мюсэ|Альфрэд дэ Мюсэ]], французскі пісьменнік
* 1888 — нарадзіўся [[Аўтар:Іван Віткоўскі|Іван Віткоўскі]], беларускі гісторык
* 1897 — нарадзіўся [[Аўтар:Андрэй Капуцкі|Андрэй Капуцкі]], беларускі палітык і пісьменьнік
* 1920 — у Менску выйшаў першы нумар часопіса «Рунь»
* 1932 — памёр [[Аўтар:Пётр Коган|Пётар Коган]], расейскі гісторык літаратуры і крытык
&lt;section end=&quot;2&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;3&quot;/&gt;'''3 траўня'''
* 1877 — нарадзіўся [[Аўтар:Антон Грыневіч|Антон Грыневіч]], беларускі грамадзка-культурны дзяяч, выдавец
* 1882 — нарадзіўся [[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладзіслаў Галубок]],  беларускі драматург, актор, тэатральны дзяяч
* 1887 — нарадзіўся [[Аўтар:Мікалай Гудзій|Мікалай Гудзій]], расейскі гісторык літаратуры
&lt;section end=&quot;3&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;4&quot;/&gt;'''4 траўня'''
* 1904 — нарадзіўся [[Аўтар:Ісак Звавіч|Ісак Звавіч]], савецкі дыплямат і гісторык
* 1929 — памёр [[Аўтар:Уладзімір Варава|Уладзімір Варава]], беларускі пісьменнік
* 1930 — памёр [[Аўтар:Уладзімір Краснянскі|Уладзімер Красьнянскі]], беларускі гісторык і краязнавец
&lt;section end=&quot;4&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;5&quot;/&gt;'''5 траўня'''
* 1819 — нарадзіўся [[Аўтар:Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка]], беларускі кампазытар
* 1846 — нарадзіўся [[Аўтар:Генрык Сянкевіч|Генрык Сянкевіч]], польскі пісьменьнік беларускага паходжаньня
* 1895 — нарадзіўся [[Аўтар:Баляслаў Лапыр|Баляслаў Лапыр]], беларускі аграном і культурны дзеяч
* 1906 — створаная арганізацыя «Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ», першая беларуская выдавецкая суполка
&lt;section end=&quot;5&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;6&quot;/&gt;'''6 траўня'''
* 1877 — памёр [[Аўтар:Юхан Людвіг Рунеберг|Юхан Людвіг Рунеберг]], фінскі шведскамоўны паэт
* 1904 — нарадзіўся [[Аўтар:Паўлюк Трус|Паўлюк Трус]], беларускі паэт
* 1923 — нарадзіўся [[Аўтар:Аляксей Рубцоў|Аляксей Рубцоў]], беларускі літаратуразнавец
* 1926 — памёр [[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч, паэт, драматург, публіцыст, літаратуразнавец, каталіцкі святар.
&lt;section end=&quot;6&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;7&quot;/&gt;'''7 траўня'''
* 1861 — нарадзіўся [[Аўтар:Рабіндранат Тагор|Рабіндранат Тагор]], бэнгальскі паэт, пісьменьнік, кампазытар, мастак, грамадзкі і рэлігійны дзяяч
* 1867 — нарадзіўся [[Аўтар:Уладзіслаў Рэймант|Уладзіслаў Рэймант]], польскі пісьменьнік
* 1881 — нарадзіўся [[Аўтар:Макс Пфайфер|Макс Пфайфэр]], расійска-нямецкі актор, кінапрадусар
* 1920 — загінуў [[Аўтар:Уладзімір Дабравольскі|Уладзімер Дабравольскі]], беларуска-расейскі этнограф, фальклярыст
&lt;section end=&quot;7&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;8&quot;/&gt;'''8 траўня'''
* 1880 — памёр [[Аўтар:Гюстаў Флабер|Гюстаў Флябэр]], францускі пісьменьнік
* 1883 — нарадзіўся [[Аўтар:Сцяпан Некрашэвіч|Сьцяпан Некрашэвіч]], беларускі мовазнавец і грамадзкі дзеяч
&lt;section end=&quot;8&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;9&quot;/&gt;'''9 траўня'''
* 1892 — нарадзіўся [[Аўтар:Міхась Мялешка|Міхась Мялешка]], беларускі гісторык, пісьменьнік
* 1911 — нарадзіўся [[Аўтар:Сцяпан Ліхадзіеўскі|Сьцяпан Ліхадзіеўскі]], беларускі паэт і літаратуразнавец
&lt;section end=&quot;9&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;10&quot;/&gt;'''10 траўня'''
* 1883 — нарадзіўся [[Аўтар:Янка Маўр|Янка Маўр]], беларускі пісьменьнік
* 1940 — загінуў [[Аўтар:Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслаў Балаховіч]], беларускі вайсковы дзеяч
* 1960 ― памёр [[Аўтар:Юрый Алеша|Юрый Алеша]], расійскі пісьменнік беларускага паходжання
&lt;section end=&quot;10&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;11&quot;/&gt;'''11 траўня'''
* 1894 — нарадзіўся [[Аўтар:Сцяпан Булат|Сьцяпан Булат]], беларускі палітычны дзяяч, журналіст
* 1953 — памёр [[Аўтар:Гасан Канапацкі|Гасан Канапацкі]], беларускі вайсковы дзеяч
&lt;section end=&quot;11&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;12&quot;/&gt;'''12 траўня'''
* 1894 — нарадзіўся [[Аўтар:Максім Ляўкоў|Максім Ляўкоў]], беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч
* 1904 — нарадзіўся [[Аўтар:Алесь Карачун|Алесь Карачун]], беларускі пісьменьнік
* 1906 — нарадзіўся [[Аўтар:Сяргей Фамін|Сяргей Фамін]], беларускі паэт
* 1940 — загінуў [[Аўтар:Уладзімір Хадыка|Уладзімер Хадыка]], беларускі паэт
* 1962 — памёр [[Аўтар:Ганна Сапрыка|Ганна Сапрыка]], беларускі пісьменьнік
&lt;section end=&quot;12&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;13&quot;/&gt;'''13 траўня'''
* 1941 — нарадзіўся [[Аўтар:Анатоль Сербантовіч|Анатоль Сербантовіч]], беларускі паэт
* 1953 — памёр [[Аўтар:Павел Харламповіч|Павел Харламповіч]], беларускі нумізмат
&lt;section end=&quot;13&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;14&quot;/&gt;'''14 траўня'''
* 1962 — памерла [[Аўтар:Ганна Сапрыка|Ганна Сапрыка]], беларуская пісьменьніца
&lt;section end=&quot;14&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;15&quot;/&gt;'''15 траўня'''
* 1906 — у газэце «Северо-Западный край» быў упершыню апублікаваны верш [[Аўтар:Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Мужык (Купала)|Мужык]]», беларускамоўны дэбют творцы
* 1971 — у Лёндане заснаваная Беларуская бібліятэка імя [[Аўтар:Францішак Скарына|Францішка Скарыны]], найбуйнейшая беларуская кніжня за мяжою
&lt;section end=&quot;15&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;16&quot;/&gt;'''16 траўня'''
* 1881 — нарадзіўся [[Аўтар:Ілья Ізгур|Ільля Ізгур]], беларуска-габрэйскі паэт
* 1889 — у газэце «Минскій листокъ» (Менск) упершыню была апублікаваная ананімная паэма «[[Тарас на Парнасе]]»
* 1947 — памёр [[Аўтар:Аляксандр Пагодзін|Аляксандар Пагодзін]], беларуска-расейскі гісторык і філёляг-славіст
* 1950 — памёр [[Аўтар:Ісак Звавіч|Ісак Звавіч]], савецкі дыплямат і гісторык
&lt;section end=&quot;16&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;17&quot;/&gt;'''17 траўня'''
* 1881 — нарадзіўся [[Аўтар:Зіновій Гарбавец|Зіновій Гарбавец]], беларуска-расейскі мастак
* 1934 — загінуў [[Аўтар:Андрэй Капуцкі|Андрэй Капуцкі]], беларускі палітык і пісьменьнік
* 1934 — загінуў [[Аўтар:Міхаіл Кахановіч|Міхал Кахановіч]], беларускі  палітычны дзяяч, пэдагог, публіцыст
* 1934 — загінуў [[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]], беларускі паэт, публіцыст
* 1964 — памёр [[Аўтар:Ота Куўсінен|Ота Куўсінен]], фінскі палітычны дзеяч
&lt;section end=&quot;17&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;18&quot;/&gt;'''18 траўня'''
* 1910 — памерла [[Аўтар:Эліза Ажэшка|Эліза Ажэшка]], беларуска-польская пісьменьніца
&lt;section end=&quot;18&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;20&quot;/&gt;'''20 траўня'''
* 1902 – нарадзіўся [[Аўтар:Язэп Пушча|Язэп Пушча]], беларускі паэт, крытык, перакладчык
* 1903 — памёр [[Аўтар:Канстанцін Станюковіч|Канстанцін Станюковіч]], расейскі пісьменьнік
* 1918 — памёр [[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Каганец]], беларускі пісьменьнік, мастак, мовазнавец
* 1918 — памёр [[Аўтар:Альфонс Петрашкевіч|Альфонс Петрашкевіч]], беларускі паэт
&lt;section end=&quot;20&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;21&quot;/&gt;'''21 траўня'''
* 1851 — нарадзіўся [[Аўтар:Станіслаў Віткевіч|Станіслаў Віткевіч]], польскі жывапісец, пісьменьнік
* 1855 — нарадзіўся [[Аўтар:Эміль Верхарн|Эміль Вэрхарн]], бэльгійскі паэт
* 1894 — нарадзіўся [[Аўтар:Мікалай Галадзед|Мікалай Галадзед]], беларускі савецкі грамадзка-палітычны дзеяч, публіцыст
* 1903 — нарадзіўся [[Аўтар:Апанас Атава|Апанас Атава]], беларускі паэт
&lt;section end=&quot;21&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;22&quot;/&gt;'''22 траўня'''
* 1859 — нарадзіўся [[Аўтар:Артур Конан Дойл|Артур Конан Дойл]], брытанскі пісьменьнік
* 1885 — памёр [[Аўтар:Віктор Гюго|Віктор Юго]], францускі пісьменьнік, драматург
* 1891 — нарадзіўся [[Аўтар:Ёханес Роберт Бехер|Ёханэс Робэрт Бэхер]], нямецкі пісьменьнік
* 1900 — нарадзіўся [[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікалай Касьпяровіч]], беларускі гісторык, мастацтвазнавец
* 1908 — У «Нашай Ніве» быў апублікаваны «[[Ліст да рэдакцыі «Нашай Нівы» (Ластоўскі і Будзька)|Ліст да рэдакцыі]]» [[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] і [[Аўтар:Эдвард Будзька|Эдварда Будзькі]], пачатак плённае дзейнасьці Ластоўскага.
&lt;section end=&quot;22&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;23&quot;/&gt;'''23 траўня'''
* 1842 — нарадзілася [[Аўтар:Марыя Канапніцкая|Марыя Канапніцкая]], польская пісьменьніца, паэтка
* 1906 — памёр [[Аўтар:Генрык Ібсен|Генрык Ібсэн]], нарвэскі драматург і паэт
* 1906 — нарадзіўся [[Аўтар:Георгій Кара-Мурза|Георгій Кара-Мурза]], расейскі савецкі гісторык-кітаіст
* 1910 — [[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]] закончыў паэму «[[Курган (Купала)|Курган]]»
* 1940 — загінуў [[Аўтар:Поль Нізан|Поль Нізан]], францускі філёзаф і пісьменьнік
* 1946 — загінуў [[Аўтар:Кастусь Езавітаў|Кастусь Езавітаў]], беларускі палітычны, грамадзкі і вайсковы дзяяч, публіцыст
&lt;section end=&quot;23&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;25&quot;/&gt;'''25 траўня'''
* 1871 — нарадзіўся [[Аўтар:Ісак Сербаў|Ісак Сербаў]], беларускі гісторык, этнограф
* 1880 — нарадзіўся [[Аўтар:Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў Іваноўскі]], беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч
* 1917 — памёр [[Аўтар:Максім Багдановіч|Максім Багдановіч]], беларускі паэт, публіцыст, літаратурны крытык
* 1917 — нарадзіўся [[Аўтар:Янка Непачаловіч|Янка Непачаловіч]], беларускі паэт
* 1942 — загінуў [[Аўтар:Іван Замоцін|Іван Замоцін]], беларускі літаратуразнавец
* 1945 — памёр [[Аўтар:Дзям’ян Бедны|Дзям’ян Бедны]], расейскі савецкі пісьменьнік
&lt;section end=&quot;25&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;26&quot;/&gt;'''26 траўня'''
* 1873 — памёр [[Аўтар:Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|Міхаіл Дзмітрыеў]], беларускі  этнограф, фальклярыст, пэдагог
* 1926 — заснаванае літаратурнае аб’яднаньне «[[:Катэгорыя:Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]»
* 1941 — памёр [[Аўтар:Юлій Іргер|Юлій Іргер]], беларускі хірург
&lt;section end=&quot;26&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;27&quot;/&gt;'''27 траўня'''
* 1876 ― нарадзіўся [[Аўтар:Канстанцін Воблій|Канстанцін Воблій]], украінскі эканаміст
* 1900 ― нарадзіўся [[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]], беларускі паэт, перакладчык, крытык
* 1932 — скасаванае літаратурнае аб’яднаньне «[[:Катэгорыя:Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]»
&lt;section end=&quot;27&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;28&quot;/&gt;'''28 траўня'''
* 1916 — памёр [[Аўтар:Іван Франко|Іван Франко]], украінскі пісьменьнік, палітык і філёзаф
&lt;section end=&quot;28&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;29&quot;/&gt;'''29 траўня'''
* 1917 — нарадзіўся [[Аўтар:Джон Кенэдзі|Джон Кенэдзі]], амерыканскі палітык
* 1920 — загінуў [[Аўтар:Фабіян Шантыр|Фабіян Шантыр]], беларускі празаік, перакладчык, палітычны дзеяч
&lt;section end=&quot;29&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;30&quot;/&gt;'''30 траўня'''
* 1838 — нарадзіўся [[Аўтар:Фелікс Тапчэўскі|Фэлікс Тапчэўскі]], беларускі паэт
* 1876 — нарадзіўся [[Аўтар:Уладзімір Назор|Уладзімір Назор]], харвацкі паэт
* 1918 — памёр [[Аўтар:Георгій Пляханаў|Георгій Пляханаў]], расейскі марксісцкі філосаф
* 1945 — памёр [[Аўтар:Францішак Карэвіч|Францішак Карэвіч]], літоўскі рэлігійны дзеяч
&lt;section end=&quot;30&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;31&quot;/&gt;'''31 траўня'''
* 1817 — нарадзіўся [[Аўтар:Георг Хэрвег|Георг Гэрвэг]], нямецкі паэт
&lt;section end=&quot;31&quot;/&gt;</text>
      <sha1>saykjfy4i3c923p7lwxvs6gnbhrn8db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Устаноўка (1930).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>35385</id>
    <revision>
      <id>288967</id>
      <parentid>273033</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <origin>288967</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="c5e13sfqvsdu9u89nktk9lpgb6m7n9n" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=Мастацкае слова — масам
|Publisher=Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва
|Address=Менск
|Year=1930
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=V
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>c5e13sfqvsdu9u89nktk9lpgb6m7n9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>85211</id>
    <revision>
      <id>288895</id>
      <parentid>203321</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288895</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="bkufara6xukuiw5dm2hhobbaxd7ia4m" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]], [[Аўтар:Кастусь Езавітаў|Кастусь Езавітаў]]
|Translator=
|Editor=[[Аўтар:Кастусь Езавітаў|Кастусь Езавітаў]]
|Illustrator=
|School=Бібліатэка Беларуса-Выбаршчыка
|Publisher=Выданьне „Т-ва беларусаў-выбаршчыкаў у Дзяржаўны Сойм, павятовыя, гарадзкія і валасныя самаўрады ў Латвіі“
|Address=Рыга
|Year=1926
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>bkufara6xukuiw5dm2hhobbaxd7ia4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віншаванне бондара Савесцея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87800</id>
    <revision>
      <id>288904</id>
      <parentid>209464</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T19:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="8xclw2830ojwtvl95say7rrd1tmgopw" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Віншаванне бондара Савесцея
 | безаўтара = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | дата      = 1830-я гады
 | анатацыі  = На гэтай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсць на Вікікрыніцах.
}}
{{Вікіпедыя|Віншаванне бондара Савасцея|Віншаваньне бондара Савасьцея}}

* [[Кинууши, ринууши поустане… (1848)|Кинууши, ринууши поустане…]] // {{Fine|Иллюстрація. — 9 ктября 1848. — №36}}
* [[Повстанье]] // {{Fine|''М. Дмитріевъ''. Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-западнаго края. — Вильна, 1869. — С. 113—116.}}

[[Катэгорыя:Вершы невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>8xclw2830ojwtvl95say7rrd1tmgopw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288908</id>
      <parentid>288904</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T20:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1573" sha1="g3zpcwysbwvc3i5moluqmpk6d3l2l4x" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Віншаванне бондара Савесцея
 | безаўтара = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | дата      = 1830-я гады
 | анатацыі  = На гэтай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсць на Вікікрыніцах.
}}
{{Вікіпедыя|Віншаванне бондара Савасцея|Віншаваньне бондара Савасьцея}}

* [[Кинууши, ринууши поустане… (1848)|Кинууши, ринууши поустане…]] // {{Fine|Иллюстрація. — 9 ктября 1848. — №36}}
* [[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)/Повстанье|Повстанье]] // {{Fine|''[[Аўтар:Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|М. Дмитріевъ]]''. [[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)|Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края]]. Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1869}}

[[Катэгорыя:Вершы невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>g3zpcwysbwvc3i5moluqmpk6d3l2l4x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288914</id>
      <parentid>288908</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T20:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1639" sha1="hf9g3ywn2jszbn7h0g0o03wnxd3px9p" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Віншаванне бондара Савесцея
 | безаўтара = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | дата      = 1830-я гады
 | анатацыі  = На гэтай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсць на Вікікрыніцах.
}}
{{Вікіпедыя|Віншаванне бондара Савасцея|Віншаваньне бондара Савасьцея}}

* {{Скан|[[Кинууши, ринууши поустане… (1848)|Кинууши, ринууши поустане…]]|Иллюстрація. 1848. Томъ 7. № 36.pdf}} // {{Fine|Иллюстрація. — 9 ктября 1848. — №36}}
* [[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)/Повстанье|Повстанье]] // {{Fine|''[[Аўтар:Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|М. Дмитріевъ]]''. [[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)|Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края]]. Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1869}}

[[Катэгорыя:Вершы невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>hf9g3ywn2jszbn7h0g0o03wnxd3px9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)/Повстанье</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87801</id>
    <revision>
      <id>288909</id>
      <parentid>209528</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T20:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Повстанье]] у [[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)/Повстанье]]</comment>
      <origin>209528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6611" sha1="rqtx66y3xxw53m9gezz9ugb4bbowjk6" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     =Повстанье
 | безаўтара =
 | год       = 1859 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гутарка
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Віншаванне бондара Савесцея]].
 | крыніца = [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003582238?page=58&amp;rotate=0&amp;theme=white Дмитріевъ М. Повстанье // Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-западнаго края. — Вильна, 1869. — С. 113—116.]
}}

{{block center/s}}
&lt;poem&gt;
Кинувши, рынувши повстанье,
Пришовъ я къ вамъ моспаны!
Трасьця (лихорядка) побери наши жовнеры.
Я, галубки, къ вашимъ ножкамъ прибѣгаю,
Святым Тадэушомъ васъ поздровляю,
Захоцѣли паны польшу звороциць,
Да бодай ци не лѣпѣй Государу служиць!
Народъ паглумили, польши не зробили,
А собѣ бѣды по уши наробили...
Правда, якъ горѣлку дзѣлили,
Хлѣбъ и мясо давали—слова нѣтъ.
Мы-бъ тогды у всю польшь забрали,
Но якъ выйшли мы въ поле,
И стали мы въ долѣ,
И споткалися, якъ ціомная туча, зъ Москалями,
Такъ не вѣдаемъ, што и дзѣлаць сами!
Тыи якъ жаруць, такъ жаруць и огнемъ и мечемъ,
А мы кабъ и хацѣли, такъ нѣчимъ.
Ци прахъ москалю давъ близко къ намъ падходзиць,
И ждаць, пакуль мы зачнемъ головы имъ косиць?
Ихъ кули по яйцу добромъ кали ушей свищуть,
А наши коменданты еще ботовъ ищуць.
Правда, што зъ вечера іоны падпили и смачно падъѣли,
Такъ нечего дзивицься, што-й спаць захацѣли!
А москали неуважаюць,
И милосьци на мужиковъ немаюць!
Тырь, тырь, тырь—съ ружья, нѣтъ имъ и уходу,
А нашому мужику брату, хоць ты бовць у воду!
Ціомно, ціомно въ очахъ, да въ ушахъ звениць,
Да галубки, ажъ волосъ дыбомъ становиць!
Як заиграли москали въ свои гармаци (пушки),
Такъ и духу нѣтъ у нашей браци!
И комендантъ тогды прочнувся,
Якъ погибели дачувся;
Што москаль моцъ свою ужо взявъ,
И смѣло къ мѣсту приступавъ,
Крыкнувъ тольки: дзѣтки! да брони!
Агу! мы пазнали што не на пригони!
Дзѣ урядникъ, зайшовши, у засѣни храппець,
И нашъ братъ съ працы смѣло оддыхнець.
А тутъ надо крѣпко драцься,
Да и на силы здобывацься.
Правда и у насъ была одна дубовая ступа,
Да видзь іона и зробліона неглупо:
Желѣзными обручами збита,
Густо, тлусто порохомъ набита.
А якъ пришлося намъ зробиць зъ нее загнетъ, (выстрѣлъ)
Такъ на гэту пору и огню у насъ нѣтъ,
Бо то въ нашей польши,
Кожденъ хочець быць большый.
Ты за огніомъ идзи! ты идзи! одзинъ кажець на другого!
Видзь никто непослухавъ, небоявся Бога,
А москали неуважаюць,
Кулями якъ жаруць, такъ жаруць,
Якъ несхвацило у насъ зъ пановки,
Видзимъ, што не переливки,
Што москаль смѣло въ городъ уступаець,
Рѣзаць, вѣшаць, калоць у всихъ чисто маець,
И комендантамъ тогды укололо въ пяты,
Крыкнули тольки: «уцекайце ребяты».
Дзѣ кто можець зъ косами,
Ховайцеся за углами»!
А сами свиснувши по коняхъ, да дайже въ драку!
А нашему мужику брату горѣй (хуже) за сабаку!
Ни сюды, ни туды, ни въ лѣво, ни въ право!
Якъ свиньи въ плоци, худа наша справа!
Ужо видно намъ братъ, тутъ не косиць,
Хацѣлося-бъ человѣку земельки пориць.
Ци прахъ его цѣлое лѣто будзець зъ косою за угломъ стояць?
Надо-б якъ нибудь до домовъ уцекаць,
По мху, по болоцѣ, хоць троху (немного) промокъ,
Хвала-жъ тобѣ Боже, што въ хату уціокъ!
Вотъ тобѣ польская война! Кабь ее вѣкъ не знаць,
Адкуль можно жовнерамъ смѣло уцекаць.
Косы паламали, ничого недоказали,
А якъ пришлося по Петрѣ сѣно косиць,
Такъ незашто было и косы купиць,
Богъ васъ галубки одъ гэтого сцерогъ,
Што вы не выйшли изъ-хаты за порогъ!
Што вы въ гэту кашу не мѣшались,
Дай-же вамъ Боже, доугій вѣкъ весіолый,
Кабъ вы и мужики не были голы,
Кабъ вы сами своимъ розумомъ управляли,
И николи комисарамъ вѣры не давали,
Дай-же вамъ Боже, кабъ вы зъ москалями,
Веселились якъ зъ друзьями,
За ихъ плечами, якъ за муромъ (стѣною) сѣдзѣли,
Одъ ихъ помощь въ потребѣ и нещастью мѣли.
(Дисна).
&lt;/poem&gt;
{{block center/e}}

[[Катэгорыя:Творы 1869 года]]</text>
      <sha1>rqtx66y3xxw53m9gezz9ugb4bbowjk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117373</id>
    <revision>
      <id>288929</id>
      <parentid>272917</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288929</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="arkm0i5x3l7yv42a5ymi4qlme8c06ph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Песьні, як вочы,&lt;/br&gt;
запалам&lt;/br&gt;
{{gap|4em}}гараць.&lt;/br&gt;
Рабочы,&lt;/br&gt;
настала&lt;/br&gt;
пара&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— перагнаць!&lt;/br&gt;
Паўстаньнем ахвачаны&lt;/br&gt;
скарбы абшараў.&lt;/br&gt;
Нямілаваць спадчыну,&lt;/br&gt;
здаць качагару.&lt;/br&gt;
Знай,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}цягні!&lt;/br&gt;
Няхай&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}цягнік,&lt;/br&gt;
як слава&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}мчыцца&lt;/br&gt;
навальніцай.&lt;/br&gt;
Першы ў сьвеце&lt;/br&gt;
ўсіх сталецьцяў!&lt;/br&gt;
Сьцяг&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}ўзьняць&lt;/br&gt;
і дагнаць.&lt;/br&gt;
Наперад,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}раць —&lt;/br&gt;
Пера-&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}гнаць.&lt;/br&gt;
Дагнаць і перагнаць!&lt;/br&gt;

{{gap|0.5em}}{{smaller|1930}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arkm0i5x3l7yv42a5ymi4qlme8c06ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117374</id>
    <revision>
      <id>288930</id>
      <parentid>272947</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288930</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1336" sha1="8d9t5szq9xcmkrm5l6n7qx7cxu3fvaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|Б}}ЕЛАРУСЬ САВЕЦКАЯ


&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Зямля і хлеб! Сталецьці і зямля!&lt;/br&gt;
Зямля і барацьба!&lt;/br&gt;
Зямля і зграяй зайдрасьць!&lt;/br&gt;
Няроўны люд зямлі! Зямлі няроўны шлях!&lt;/br&gt;
Жыцьцё супроць жыцьця!&lt;/br&gt;
Супроць самоты — радасьць!&lt;/br&gt;
Жыве народ, а поруч з ім другі.&lt;/br&gt;
Зямля!.. Зямля! Нязьведных скарбаў сховы…&lt;/br&gt;
Ўладарства дужых шырыць берагі,&lt;/br&gt;
рвучы ў слабых і родную іх мову.&lt;/br&gt;
Бядак багатаму заўсёды быў слуга.&lt;/br&gt;
Бывала так, было, —&lt;/br&gt;
бо {{Абмылка|зайдрасьць|зайздрасьць}} — там, дзе сіла.&lt;/br&gt;
Спрабуй ня быць слугой, — сібірская тайга,&lt;/br&gt;
хоць і Сібір — зямля, хоць і Сібір  магіла.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Работу катаву паставіць на вагу,&lt;/br&gt;
страшнейшай лютасьцю сучаснасьць пераважыць.&lt;/br&gt;
Зямля гудзіць! Зямлі зазыўны гул&lt;/br&gt;
ня спутаць дротам меж!&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8d9t5szq9xcmkrm5l6n7qx7cxu3fvaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117375</id>
    <revision>
      <id>288931</id>
      <parentid>272851</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288931</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1482" sha1="gzb728t9v2ejdc4ewj6uxpv36xhbj2q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Зямную моц ня зьвяжаш!&lt;/br&gt;
Трухлее слуп мяжы… Гудзіць зямлёй абшар!&lt;/br&gt;
Хто думаць стаў — на катарзе, ў засьценьнях.&lt;/br&gt;
З грудзей зямлі — агнём прарвецца вар,&lt;/br&gt;
прарвецца вар зямлі!&lt;/br&gt;
Зямля дарогі зьменіць!&lt;/br&gt;
Была скрыжована вякамі Беларусь.&lt;/br&gt;
На захадзе цяпер скрыжованы і дзеці!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Няшкода ўспомніць даўную пару,&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}як мала розьніцы ў помніках сталецьцяў…&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Ня роўны люд зямлі!&lt;/br&gt;
Зямлі няроўны шлях!&lt;/br&gt;
Жыцьцё супроць жыцьця!&lt;/br&gt;
Супроць самоты радасьць!&lt;/br&gt;
Як многа на зямлі людзей на кастылях.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Як многа на зямлі&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}ахвяр сусьветнай здрады…&lt;/br&gt;
Рашучасьць!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Bepa!&lt;/br&gt;
{{gap|3em}}Ўпартасьць!&lt;/br&gt;
{{gap|4em}}Буралом!&lt;/br&gt;

Даволі раны разьядае помста сольлю…&lt;/br&gt;
Ярмо жабрачае ахвачана агнём,&lt;/br&gt;
народжаным іскрой рабочага падпольля.&lt;/br&gt;
Уздрогнула зямля!&lt;/br&gt;
З зямлі прарваўся вар!&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzb728t9v2ejdc4ewj6uxpv36xhbj2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117376</id>
    <revision>
      <id>288932</id>
      <parentid>272852</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="evqnfg1wsfuwtjk4z3k79xxq57hb7is" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;І ўжо ў астатняй, але страшнай завірусе, —&lt;/br&gt;
як жылы,&lt;/br&gt;
{{gap|3.5em}}сьціснуліся межы карт, —&lt;/br&gt;
ўзышла зямля — Савецкай Беларусі!&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Краіна Саветаў, вялікая наша!&lt;/br&gt;
Зямля ў харастве нязвычайным, інакшым.&lt;/br&gt;
Шчасьцем гучэў тэлеграфны дрот —&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}быў Новы дзень,&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}быў Новы Год.&lt;/br&gt;
Воля ўзьвілася ў палёт сакаліны —&lt;/br&gt;
Радасьць рабочага і селяніна.&lt;/br&gt;
Сход сабіраўся, ўрачысты сход —&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}быў Новы дзень,&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}быў Новы Год.&lt;/br&gt;
Гудзелі гудкі, ня сьціхалі дубровы, —&lt;/br&gt;
плылі маніфэста, агнёвыя словы…&lt;/br&gt;
Сонца пайшло ў свой вялікі паход —&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}быў Новы Дзень,&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}быў Новы Год.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Крыжуюцца шляхі праз балоты, узгор‘і.&lt;/br&gt;
Зямля спалосана, як рысамі далонь.&lt;/br&gt;
Паявіцца іскра, з іскры шугне агонь.&lt;/br&gt;
І гэта на зямлі — нястрымны рух гісторыі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evqnfg1wsfuwtjk4z3k79xxq57hb7is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117377</id>
    <revision>
      <id>288933</id>
      <parentid>272853</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1493" sha1="b3vpm9iq6psk1fqmycsx14nzd3c3ix8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;І так хвілінай кожнаю, што-крок жыцьця людзкога —&lt;/br&gt;
гісторыя запіша — сьмерць і перамогу.&lt;/br&gt;

Нязгадныя гісторыі схаваны ў нетрах краю,&lt;/br&gt;
мы толькі помнім іх, яны зышлі ў нябыт.&lt;/br&gt;
У шугавейных выбухах адважнай барацьбы —&lt;/br&gt;
і полымя ад дыму колер свой губляе!&lt;/br&gt;

Што-крок праяў жыцьця — гісторыя людзкая,&lt;/br&gt;
адны народзяцца, другіх зямля прымае…&lt;/br&gt;

Вось так і Беларусь радзілася ў паўстаньні,&lt;/br&gt;
на касьцяках гісторыі былой.&lt;/br&gt;
Уздымам, творчасьцю нязломнаю сваёй&lt;/br&gt;
зямлю палоніць ростам рыштаваньняў.&lt;/br&gt;

Штогод, то больш, штогод шырэй і далей&lt;/br&gt;
мы гучна славім будучыню сталі!&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Сталецьцяў спадчыну мы скрышым,&lt;/br&gt;
як скалы-горы ў дробны жвір.&lt;/br&gt;
Краіна —&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}ўзброеная выйшла&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}ў жыцьцё —&lt;/br&gt;
{{gap|7.5em}}нязьмераную шыр!&lt;/br&gt;

Распалім горны,&lt;/br&gt;
моц разгорнем,&lt;/br&gt;
разбурым краты змрочных дзён.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3vpm9iq6psk1fqmycsx14nzd3c3ix8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117378</id>
    <revision>
      <id>288934</id>
      <parentid>272918</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="472" sha1="4lrtwpyyrqit10bvhziek2xmr64exgy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;І пойдзе сонца&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}ў шлях прасторны&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}напорам —&lt;/br&gt;
{{gap|7.5em}}трактарных колён.&lt;/br&gt;

Хай сёньня пот!&lt;/br&gt;
Няхай напружанасьць!&lt;/br&gt;
Хай грудзі ў творчасьці —&lt;/br&gt;
{{gap|8.5em}}гараць!&lt;/br&gt;
Мы пачалі&lt;/br&gt;
і скончыць здужым&lt;/br&gt;
комуне шлях цэмантаваць.&lt;/br&gt;

{{gap|0.5em}}{{smaller|1928}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lrtwpyyrqit10bvhziek2xmr64exgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117379</id>
    <revision>
      <id>288935</id>
      <parentid>272946</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="h8gjp14ut4rio2zim3dpberpn7c8ovw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|К}}ОМСАМОЛ


1

Дні былі мяцежнае стыхіі.&lt;/br&gt;
Дні былі, але іх грукат змоўк.&lt;/br&gt;
Гартавалі буры агнявыя&lt;/br&gt;
нашы сілы маладыя —&lt;/br&gt;
гартавалі Комсамол.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
2

Барацьба змагла прымусіць&lt;/br&gt;
сілай сонечнай вясны,&lt;/br&gt;
палюбіць —&lt;/br&gt;
руіны Беларусі.&lt;/br&gt;
Руіны —&lt;/br&gt;
спадкі старыны…&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
3

Надрыўна так, — гудок гудзе:&lt;/br&gt;
— Канчай рабочы дзень!&lt;/br&gt;
І заклік новы: — зноў на працу,&lt;/br&gt;
строй атрады-сотні!&lt;/br&gt;
Сёньня гвардыі юнацкай&lt;/br&gt;
чаргавы суботнік.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8gjp14ut4rio2zim3dpberpn7c8ovw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117380</id>
    <revision>
      <id>288936</id>
      <parentid>272846</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1221" sha1="cnlyqda1ij3dwk36w7pyey5twp413t3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;


4

І па цаглінцы… Так з году ў год&lt;/br&gt;
разбураны край будавалі.&lt;/br&gt;
Пакутна-сьлязьлівая песьня яго&lt;/br&gt;
стала радасным звонам сталі.&lt;/br&gt;
Зноў загулі на заводах машыны.&lt;/br&gt;
Новае ёсьць, ня стала руінаў.&lt;/br&gt;
І ў гэтай працы дні і ночы&lt;/br&gt;
{{Абмылка|Камсамол|Комсамол}} — чорнарабочы.&lt;/br&gt;


5

Калісьці зналі: сутарэньне,&lt;/br&gt;
мазоль крывавы на руцэ.&lt;/br&gt;
і кастлявы Тэ-Бэ-Цэ.&lt;/br&gt;
Гарадавога, пана, цемень&lt;/br&gt;
А цяпер — жыцьцё ня зломяць!&lt;/br&gt;
Хай гудзе вірлівы вецер.&lt;/br&gt;
Комсамол — у фабзаўкоме!&lt;/br&gt;
Комсамол — у сельсавеце!&lt;/br&gt;


6

Комсамольцы люд вясёлы!&lt;/br&gt;
Смутак — вораг злосны наш!&lt;/br&gt;
Праца — радасьць комсамолу,&lt;/br&gt;
рытм змаганьня, левы марш!&lt;/br&gt;
І стазвонна&lt;/br&gt;
неўгамонна&lt;/br&gt;
ідуць чырвоныя палкі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cnlyqda1ij3dwk36w7pyey5twp413t3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117381</id>
    <revision>
      <id>288937</id>
      <parentid>272845</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="950" sha1="oj56fvl33c8rxj14hljy7oq3nub4dc9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Серп і Молат&lt;/br&gt;
наша школа&lt;/br&gt;
ў барацьбе за КІМ.&lt;/br&gt;


7

У Беларусі шмат курганоў:&lt;/br&gt;
нязьлічыць, як у полі каменьняў.&lt;/br&gt;
За справу працоўных юнацкая кроў&lt;/br&gt;
арасіла шляхі вызваленьня.&lt;/br&gt;
У кожным кургане, ў дубровах, у полі —&lt;/br&gt;
адзін, бязумоўна, ляжыць комсамолец!&lt;/br&gt;


8

Сэрца слабее&lt;/br&gt;
Ў завеі&lt;/br&gt;
Ўсьпененай.&lt;/br&gt;
Сьцюжай заўзятай&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}мігае ў вачах.&lt;/br&gt;
— Таварышы, утрата!&lt;/br&gt;
— Ня стала Леніна!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Леніна…&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}… Ільліча!&lt;/br&gt;


9

Беласьнежным праменьнем&lt;/br&gt;
ліжа каменьні&lt;/br&gt;
мароз, рассыпаючы сьнег белай жменяй.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oj56fvl33c8rxj14hljy7oq3nub4dc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117382</id>
    <revision>
      <id>288938</id>
      <parentid>272844</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="961" sha1="9k45domuyqozx8vp5c146qxuqi3ncns" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Сэрца нязмоўкла, незьледзянела,&lt;/br&gt;
вуліцай белай&lt;/br&gt;
плача нясьмела.&lt;/br&gt;

Іскрамі смутку плача маўкліва&lt;/br&gt;
сэрца юнацкае, сэрца вірлівае.&lt;/br&gt;

Сьцелецца сьцюжай сьнег на каменьнях…&lt;/br&gt;
Гэй, комсамольцы,&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}шчыльней свае зьвеньні!


10

Сілу злучыўшы,&lt;/br&gt;
што-крок то і вышай&lt;/br&gt;
рушым колёнай&lt;/br&gt;
мільённай&lt;/br&gt;
сваёй!&lt;/br&gt;
Стой!&lt;/br&gt;
Моладзь заводаў&lt;/br&gt;
і земляробы,&lt;/br&gt;
новы фронт —&lt;/br&gt;
— Учоба!


11

Сонца, распальвай стагодні сумёт.&lt;/br&gt;
Збавімся спадчыны катавай.&lt;/br&gt;
Гэй, комсамольцы,&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}культурны паход!&lt;/br&gt;
Акопы культуры захватывай!&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9k45domuyqozx8vp5c146qxuqi3ncns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117383</id>
    <revision>
      <id>288939</id>
      <parentid>272856</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1057" sha1="nuxbt5gslpyb0y7vw2n7iv4o8mhr97e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;За школу,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}за лазьню,&lt;/br&gt;
{{gap|3.5em}}за клюб,&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}за журнал, —&lt;/br&gt;
энэргія волі&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}і кроў&lt;/br&gt;
{{gap|3.5em}}і запал!&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
12

За кнігаю помнім мы&lt;/br&gt;
кожнай хвілінай&lt;/br&gt;
дзе і якая&lt;/br&gt;
супроць нас краіна.&lt;/br&gt;
Вінтоўку трымаем&lt;/br&gt;
штодня пры сабе:&lt;/br&gt;
Жыць рэволюцыі!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Жыць барацьбе!&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
13

Вялікі шлях прайшлі.&lt;/br&gt;
Цяпер вясьняна расьцьвілі&lt;/br&gt;
так слаўна, так багата — ўсёй краінай&lt;/br&gt;
на былых развалінах-руінах,&lt;/br&gt;
на зямлі здратованай каменьнем —&lt;/br&gt;
нашы дасягненьні.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
14

Вялікі шлях прайшлі.&lt;/br&gt;
Былі ахвяры ў нас. Але перамаглі!&lt;/br&gt;
А колькі прыдзецца змагацца нам яшчэ,&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nuxbt5gslpyb0y7vw2n7iv4o8mhr97e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117384</id>
    <revision>
      <id>288940</id>
      <parentid>272919</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="672" sha1="04xcu1p1337cd23nnzqkdblok7e87ru" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Каб вызваліць братоў з скляпеньняў беспрасьветных,&lt;/br&gt;
каб наш агонь, агонь ідэі зьзяў ярчэй,&lt;/br&gt;
шырокім зарывам, сусьветным.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
15

Вялікі шлях прайшлі.&lt;/br&gt;
Ў паходах мы расьлі.&lt;/br&gt;
Сусьвет — айчына нам. Ня знаем межаў нацый.&lt;/br&gt;
Мы гартаваліся ў агні вялікай працы.&lt;/br&gt;

Гісторыю жыцьця, змаганьне, дасягненьні —&lt;/br&gt;
зброшуруем з сонечных праменьняў!


{{gap|0.5em}}{{smaller|Менск, 1925}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>04xcu1p1337cd23nnzqkdblok7e87ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117385</id>
    <revision>
      <id>288941</id>
      <parentid>272945</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="957" sha1="j0cctt8iodat1z8r1833o867wtcor3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|В}}ЕКАПОМНЫЯ ПАХОДЫ

{{fine|(Шлях поэмы)}}


&lt;div style=&quot;font-size: 83%; margin-left:8.5em;&quot;&gt;
… Эх, яблычка,&lt;/br&gt;
куды коцішся?&lt;/br&gt;
3 Балаховічам ідзі&lt;/br&gt;
азалоцішся…
&lt;/div&gt;
Хай бяз ботаў, бяз шынэлі&lt;/br&gt;
у мяцелі-сьцюжы,&lt;/br&gt;
дружна біліся, гарэлі,&lt;/br&gt;
агнявелі здужыць!&lt;/br&gt;
Як штыкі ад сонца, стальлю&lt;/br&gt;
вочы зырка зьзялі.&lt;/br&gt;
Што Кастрычнік горда даў нам&lt;/br&gt;
адстаялі слаўна!&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 83%; margin-left:3em;&quot;&gt;
… И по винтику, по кирпичику&lt;/br&gt;
водрузили мы снова завод…
&lt;/div&gt;
На разваліны-руіны&lt;/br&gt;
ўзвод за ўзводам,&lt;/br&gt;
выйшла армія краіны&lt;/br&gt;
баявым паходам!&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0cctt8iodat1z8r1833o867wtcor3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117400</id>
    <revision>
      <id>288942</id>
      <parentid>273120</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288942</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1217" sha1="lpbpkbdp4rmvgi1wfpmmt52zihijncx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Загаілі фабрык раны&lt;/br&gt;
працай дружнаю, старанна.&lt;/br&gt;
Загулі-былі машыны&lt;/br&gt;
песьняй радаснай, нястрымнай.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 83%; margin-left:4em;&quot;&gt;
… Мой саколік трактарыст,&lt;/br&gt;
а я трактарыстка…
&lt;/div&gt;
Замест патронаў — зерне.&lt;/br&gt;
Замест бранявіка —&lt;/br&gt;
трактар пераверне&lt;/br&gt;
хутар кулака.&lt;/br&gt;
За прасторы, за абшары&lt;/br&gt;
і на межы-дрот —&lt;/br&gt;
Армія Чырвоная —&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}— Агропаход!&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 83%; margin-left:4em;&quot;&gt;
… Загіньце ў тры пагібелі&lt;/br&gt;
Пільсудзкія, Цэргібелі…
&lt;/div&gt;
Бяз працы ў голадзе гінуць&lt;/br&gt;
мільёны рабочых краіны.&lt;/br&gt;
На біржах працы&lt;/br&gt;
зьлёт, сход.&lt;/br&gt;
Выходзіць змагацца&lt;/br&gt;
{{gap|4.5em}}галодны паход.&lt;/br&gt;
На барыкады, засесьці ў акопы&lt;/br&gt;
клічуць рабочых Эўропы!&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lpbpkbdp4rmvgi1wfpmmt52zihijncx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117401</id>
    <revision>
      <id>288943</id>
      <parentid>272956</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="5haff5jk92wm2oilfbi0tdgjm53xm7z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 83%; margin-left:5em;&quot;&gt;
… Параход ідзе,&lt;/br&gt;
дожджык крапае.&lt;/br&gt;
Будзем рыбу карміць&lt;/br&gt;
рымскім папаю…
&lt;/div&gt;
Труціць, як калісьці,&lt;/br&gt;
імкнуцца народ.&lt;/br&gt;
Зьбіраецца выйсьці&lt;/br&gt;
ў „крыжовы паход“.&lt;/br&gt;
Разам з прадажным&lt;/br&gt;
штандарам хрыстовым&lt;/br&gt;
крыжам зьляжа —&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„паход крыжовы“.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Мы закон жыцьця зьмянілі.&lt;/br&gt;
Ня стрымаць нас! Не асіліць!&lt;/br&gt;
Рух — на Захад! Мусім там быць!&lt;/br&gt;
Узарвем заставы-дамбы!

Хто ня верыў, што ўзараем&lt;/br&gt;
Поле безгранічна?!&lt;/br&gt;
Што пачуецца над краем&lt;/br&gt;
Гул машын фабрычных?!

Хто ня верыў, што краіну&lt;/br&gt;
З векавых балот і ціны&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5haff5jk92wm2oilfbi0tdgjm53xm7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117404</id>
    <revision>
      <id>288944</id>
      <parentid>272926</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="r8zlcau6ly1vdmgmke74udg2g3hc8a0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Прывядуць байцы-паўстанцы&lt;/br&gt;
Ў край электрастанцый?!&lt;/br&gt;
.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;

Чырвонасьцяжныя паходы&lt;/br&gt;
Год за годам — лавай —&lt;/br&gt;
Новых дзён цьвітуць усходы&lt;/br&gt;
Бальшавіцкай славай!&lt;/br&gt;


{{gap|1em}}{{smaller|1930}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8zlcau6ly1vdmgmke74udg2g3hc8a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117411</id>
    <revision>
      <id>288945</id>
      <parentid>272944</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="6olilimipjqqjdgeomqex53imn27j9i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{разьбіўка|{{x-larger|К}}РЫМ}}


Шумліва-чароўнае Чорнае мора&lt;/br&gt;
ўскідвае хвалі на ўзвышша скал.&lt;/br&gt;
Водгульлем гордым у пролазах горных&lt;/br&gt;
пераклікаюцца з валам вал.

Рабінавай ноччу разьюшацца ветры,&lt;/br&gt;
хмары насунуцца цёмнай сьцяной.&lt;/br&gt;
Заліты халодныя грудзі Ай-Петры&lt;/br&gt;
гарачай татарскай сьлязой.

Век пад няволяю гнуўся татарын,&lt;/br&gt;
у горах бязьлюдна жыцьцё каратаў.&lt;/br&gt;
Шторм! Навальніца!.. І, — праз ахвяры, —&lt;/br&gt;
вольным татарын стаў.

Нязнацца ўжо болей з тэй доляю горкай,&lt;/br&gt;
шчасьцем абвіў іх паўстаўшы Ўсход…&lt;/br&gt;
На небасхіле ясьнеецца зорка —&lt;/br&gt;
савецкі плыве параход.

Зялёным агнём кіпарысы маўкліва&lt;/br&gt;
радасна вабяць у цемень скал.&lt;/br&gt;
Чорнае мора, адвеку шумлівае,&lt;/br&gt;
гучнаю песьняй цябе я спаткаў!&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6olilimipjqqjdgeomqex53imn27j9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117415</id>
    <revision>
      <id>288946</id>
      <parentid>272928</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="6dt2bpy3edue22eo7hbnb48tzdtehgt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

У сэрцы, ў грудзёх хараством каласілі,&lt;/br&gt;
білі паклоны, насілі дары.&lt;/br&gt;
Пазалотай поэзіі ласкава зьвілі&lt;/br&gt;
сонечна-казачны Крым…


{{gap|1em}}{{smaller|Місхор, 1925}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6dt2bpy3edue22eo7hbnb48tzdtehgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117416</id>
    <revision>
      <id>288947</id>
      <parentid>272943</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="4mn52rswcmmog7xsya80ps1uvu3lhk8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|С}}ЬМЕРЦЬ РЫБАКА


Што шуміць так, мора,&lt;/br&gt;
гулам нясьціханым,&lt;/br&gt;
гулам хвалі чорнай,&lt;/br&gt;
хвалі раззлаванай.

Ледзь відно, далёка,&lt;/br&gt;
там, на небасхіле —&lt;/br&gt;
парус адзінокі&lt;/br&gt;
ў хвалях абясьсілеў.

Дый вятры ганяюць…&lt;/br&gt;
Жудасна ў палоне.&lt;/br&gt;
Белай пенай грае&lt;/br&gt;
страшнае прадоньне.

Кончыцца бядою,&lt;/br&gt;
толькі так, няйначай.&lt;/br&gt;
Абвіе журбою&lt;/br&gt;
вецер кут рыбачы.

А каму па сілах&lt;/br&gt;
дужацца са штормам?&lt;/br&gt;
Вецер над магілай&lt;/br&gt;
хваляю прыгорне.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mn52rswcmmog7xsya80ps1uvu3lhk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117420</id>
    <revision>
      <id>288948</id>
      <parentid>272929</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="512" sha1="t92jbfxuuc233bv5hiptkfk08wgow7l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

Шумна чайкі строем&lt;/br&gt;
спужана крыляцца:&lt;/br&gt;
сьмерць не за гарою,&lt;/br&gt;
страшна аглядацца.

І гудзіць-жа мора&lt;/br&gt;
гулам нясьціханым,&lt;/br&gt;
гулам хвалі чорнай&lt;/br&gt;
хвалі раззлаванай.

Жыў рыбак на сьвеце,&lt;/br&gt;
рыбака ня стала.&lt;/br&gt;
Гоніць злосны вецер&lt;/br&gt;
шквалам вал за валам.


{{gap|1em}}{{smaller|Сімеіз, 1927}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t92jbfxuuc233bv5hiptkfk08wgow7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117423</id>
    <revision>
      <id>288949</id>
      <parentid>272942</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="c7to59994masdflthusv4j4n2d4icsp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{разьбіўка|{{x-larger|В}}ОЛГА}}


Далёка ад родных загонаў,&lt;/br&gt;
ты — шырокая Волга сястра.&lt;/br&gt;
Б‘юць аб бераг халодным звонам&lt;/br&gt;
твае хвалі ў сецях чароўных,&lt;/br&gt;
туман-кудзель серабра.

На палёх, на раўнінах рускіх&lt;/br&gt;
родным гонарам Волга — ты.&lt;/br&gt;
Я прыехаў з зямлі беларускай,&lt;/br&gt;
дзе зрэбна-зялёнаю хусткай&lt;/br&gt;
бязьмежна ляжаць балаты.

Дзе лясы ноччу ціхай і цёмнай,&lt;/br&gt;
так люба, так слаўна гудуць.&lt;/br&gt;
Дзе гордыя — Сож і Прыпяць і Нёман,&lt;/br&gt;
дзе Менск, Вільня, і Віцебск, і Гомель —&lt;/br&gt;
дзе ўчора пазбылі бяду.

На тваіх, на грудзёх бурлівых&lt;/br&gt;
плылі стройна чаўны казакоў.&lt;/br&gt;
І песьняй, як белаю грывай,&lt;/br&gt;
трасьлі рускі абшар віратлівы —&lt;/br&gt;
да цябе абуджалі любоў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7to59994masdflthusv4j4n2d4icsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117426</id>
    <revision>
      <id>288950</id>
      <parentid>272916</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288950</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="3p94dtj9xkkt0jwqm8f9ajpxi3wrq7w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

Як прыемна пачуць стыхію —&lt;/br&gt;
сьпеў рабочага, сьпеў мужыка.&lt;/br&gt;
Як жыцьцё, як дні агнявыя&lt;/br&gt;
цябе любіць твая Расія,&lt;/br&gt;
цябе руская Волга-рака.

Ты з сілай жыцьця маладога&lt;/br&gt;
векавы свой штурмуеш паход&lt;/br&gt;
і радасна пенішся доўга.&lt;/br&gt;
Дык люблю цябе руская Волга —&lt;/br&gt;
бо любіць цябе твой народ!&lt;/br&gt;


{{gap|1em}}{{smaller|Саратаў, 1925}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3p94dtj9xkkt0jwqm8f9ajpxi3wrq7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117435</id>
    <revision>
      <id>288951</id>
      <parentid>272941</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="lpgy0clq7ayznhzymupdcmim0py5wbp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|К}}РЫК ГАЛОДНЫХ РЫКШ


Ці застогнуць жалем&lt;/br&gt;
ветры над страхой,&lt;/br&gt;
ці то гоман хваляў&lt;/br&gt;
бурнай Хуан-хо —&lt;/br&gt;
кожную хвіліну,&lt;/br&gt;
кожны рух і крок&lt;/br&gt;
пальцы Чжа-о-ліна&lt;/br&gt;
труцца аб курок.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Сіл рабочых скарбы&lt;/br&gt;
зваў у люты бой.&lt;/br&gt;
Чжа-о-лін змагар быў&lt;/br&gt;
за савецкі строй.&lt;/br&gt;
Горача расказваў&lt;/br&gt;
пра бальшавіцкі стан.&lt;/br&gt;
А вочы, як ля фанзы&lt;/br&gt;
агністы гаолян…&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Павуціньнем вуліц&lt;/br&gt;
гул глытае крык, —&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lpgy0clq7ayznhzymupdcmim0py5wbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117436</id>
    <revision>
      <id>288952</id>
      <parentid>272938</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="nqo1ukv9cv5kyelcjq1ug0v08dnfilv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;крык галодных кулі,&lt;/br&gt;
крык галодных рыкш.&lt;/br&gt;
Песьцяць-даглядаюць&lt;/br&gt;
і хлеб, і рыс, і чай.&lt;/br&gt;
А ў голадзе канаюць,&lt;/br&gt;
а ў голадзе Кітай.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Гарэць, расьці, змагацца&lt;/br&gt;
і ні на крок назад.&lt;/br&gt;
У Манчжурыю дабрацца&lt;/br&gt;
компартыі загад.&lt;/br&gt;
Дарогаю няспынна,&lt;/br&gt;
што новы рух і крок&lt;/br&gt;
пальцы Чжа-о-ліна&lt;/br&gt;
труцца аб курок.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Там… пад хмелем віскі&lt;/br&gt;
выйшлі ў поле-шквал, —&lt;/br&gt;
генэрал расійскі,&lt;/br&gt;
кітайскі генэрал.&lt;/br&gt;
У гонар іх пагонаў&lt;/br&gt;
ім выдаў мандарын —&lt;/br&gt;
Нью-Ёркскія патроны,&lt;/br&gt;
ангельскі карабін.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Гарэць, расьці, змагацца&lt;/br&gt;
і ні на крок назад.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nqo1ukv9cv5kyelcjq1ug0v08dnfilv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117437</id>
    <revision>
      <id>288953</id>
      <parentid>272939</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="mu2trw0sxqa2uu9ceswwlgm23ymv910" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Бальшавікі за працай,&lt;/br&gt;
у кратах барыкад.&lt;/br&gt;
Ня кволаю, ня хмураю,&lt;/br&gt;
а песьняй баявой&lt;/br&gt;
сьцяг Леніна Манчжурыя&lt;/br&gt;
здабудзе барацьбой.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

Цярпець, трываць, карыцца&lt;/br&gt;
пакіне галыцьба.&lt;/br&gt;
Блізка навальніца,&lt;/br&gt;
блізка барацьба!&lt;/br&gt;
Горы загрукочаць,&lt;/br&gt;
уздрогне цаліна.&lt;/br&gt;
За Кітай рабочы&lt;/br&gt;
ўздыбіцца вайна!&lt;/br&gt;


{{gap|1em}}{{smaller|1929}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mu2trw0sxqa2uu9ceswwlgm23ymv910</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117438</id>
    <revision>
      <id>288954</id>
      <parentid>272940</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288954</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="731" sha1="in44q3dhb3ep6loyt736ao7dbfa3wzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|М}}ЯСТЭЧКА


1

Пятніца…&lt;/br&gt;
Запалілі сьвечкі&lt;/br&gt;
ў кожнай хаце&lt;/br&gt;
цёмнага мястэчка.&lt;/br&gt;
На стале ля сьвечак&lt;/br&gt;
сьпечаная хала.&lt;/br&gt;
Ў талесах мястэчка&lt;/br&gt;
сівы талмуд чытала.&lt;/br&gt;
Сонейка пагасла.&lt;/br&gt;
Запалілі сьвечкі,&lt;/br&gt;
Пятніца.&lt;/br&gt;
Вечар.&lt;/br&gt;
Моліцца мястэчка.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
2

Вечар жніўны ціха павявае,&lt;/br&gt;
рассыпае срэбра кроплямі расы.&lt;/br&gt;
Ходзіць задуменны местачковец Хаім;&lt;/br&gt;
месяц завіваўся ў сівыя валасы.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>in44q3dhb3ep6loyt736ao7dbfa3wzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117439</id>
    <revision>
      <id>288955</id>
      <parentid>272949</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="c1f6rgf7691axx6ss37qrkr0dt4ofsa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

Моліцца на месяц, моліцца на неба,&lt;/br&gt;
просіць дапамогі — Борух, адэной.&lt;/br&gt;
Моліцца пакорны местачковец рэбэ,&lt;/br&gt;
просіць неба яснае выслухаць адно.

Глянуў на старога: абадраны, голы,&lt;/br&gt;
талесамі роніць буйную сьлязу.&lt;/br&gt;
А калісьці Хаім езьдзіў балаголам,&lt;/br&gt;
а цяпер ад нечага — гадуе ён казу

і кожны вечар ходзіць з хаты ў хату&lt;/br&gt;
і ў кожнай хаце хэйдар, ну і „гут“.&lt;/br&gt;
І як шчыры рэбэ горача, заўзята&lt;/br&gt;
дзеткам убівае ў голавы талмуд.

І гандлюе, хочаш, бакалеем,&lt;/br&gt;
з камізэлькі, хочаш, какаіну дасьць.&lt;/br&gt;
Моліцца на неба… Сьлязою грудзі рве ён,&lt;/br&gt;
спавіло яго няшчасьце і бяда.&lt;/br&gt;

І ламае рукі, і ламае пальцы,&lt;/br&gt;
і губляе сьлёзы на зялёны дол.&lt;/br&gt;
Родныя сыночкі адкідаюць талесы&lt;/br&gt;
і заместа школы — ідуць у {{Абмылка|камсамол|комсамол}}.&lt;/br&gt;

Іх лаялі… Пракляцьці насылалі.&lt;/br&gt;
Праганялі з дому, голых праганялі.&lt;/br&gt;
Ім хоць-бы што, нібы сьцяна нямая —&lt;/br&gt;
замест талмуду „Арбэйтэр“ чытаюць.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1f6rgf7691axx6ss37qrkr0dt4ofsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117440</id>
    <revision>
      <id>288956</id>
      <parentid>272951</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T07:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1203" sha1="gtheuzdcrg85occfea3dtsewzf9q6q2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Багамольнік крамнік, набажны гандляр —&lt;/br&gt;
злосьць яго спавіла, злосьць кідала ў жар.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
3

Ноч мінула ў цемені дубровы,&lt;/br&gt;
пагасіўшы ветрам сонныя агні.&lt;/br&gt;
Ноч міне ў зьнямозе… Сьветлаю падковай&lt;/br&gt;
прывітае раніцу — прозалаць зарніц.&lt;/br&gt;

Над мястэчкам глуха, пахіліўшы вецьці,&lt;/br&gt;
шапацелі хвойкі, калыхалі ціш.&lt;/br&gt;
Талесы, як хмары, доўгія сталецьці&lt;/br&gt;
мутнымі вачыма чадзілі ў жыцьці.&lt;/br&gt;
І пад шум гешэфтаў беднае мястэчка&lt;/br&gt;
каратала буднем сонечныя дні.&lt;/br&gt;
.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;
Ой, зусім нядаўна, запаліла сьвечкі&lt;/br&gt;
новая раніца — прозалаць зарніц!&lt;/br&gt;


{{gap|1em}}{{smaller|Хоцімск, 1925}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gtheuzdcrg85occfea3dtsewzf9q6q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117441</id>
    <revision>
      <id>288959</id>
      <parentid>272952</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="0ujtrmd0y52ayhisop8ian7b1nglkft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|Р}}АЗБОЙНІК БУЙТРА


1

Нязьмерыць вокам беларускі лес,&lt;/br&gt;
як і нязьмерыць зор у ноч праяў зімовых.&lt;/br&gt;
Бязьмежны лес! Разбойнічы начлег!&lt;/br&gt;
Таемны, як зямля і як зямля — суровы!&lt;/br&gt;

За лесам плесьняй стыне шыр балот.&lt;/br&gt;
Шуршацца зарасьлі засохшае асокі.&lt;/br&gt;
І толькі чуцен гул адвеку вольных вод&lt;/br&gt;
усьпененай Бярэзіны шырокай.&lt;/br&gt;

О, гэты гул! Як шмат гавора ён!&lt;/br&gt;
Як шмат ён захлынаў харобрых армій войска!&lt;/br&gt;
І швэды гінулі і тут Наполеон&lt;/br&gt;
зламаў сваю сусьветнай славы стойкасьць.&lt;/br&gt;

Гнуць ветры над Бярэзінай крутой&lt;/br&gt;
строй сосен, як над морам кіпарысы.&lt;/br&gt;
І тут, нібы жабрак, з цярплівасьцю людзкой&lt;/br&gt;
стаіць гісторыяй пакрыўджаны Барысаў.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
2

Было таму год семдзесят назад,&lt;/br&gt;
той час жыве ўспамінамі на вуснах.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ujtrmd0y52ayhisop8ian7b1nglkft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117442</id>
    <revision>
      <id>288960</id>
      <parentid>272953</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="dm1w5hgqbaiipmofx5ng9pwganddsrz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Разбойнік Буйтра жыў, ён вербаваў атрад,&lt;/br&gt;
атрад разбойнікаў яўрэяў беларускіх.&lt;/br&gt;

Прыняў іх лес, паіў сваёй расой,&lt;/br&gt;
захоўваў ад вачэй узброенай аблавы.&lt;/br&gt;
А ноччу Буйтра сам атрад выводзіў свой&lt;/br&gt;
з гушчару страшнага на страшную расправу.&lt;/br&gt;

Пальлюцца кроплі чалавечае крыві,&lt;/br&gt;
агонь змывае сьлед: гарыць сялянскі хутар.&lt;/br&gt;
Сваімі буйнымі набегамі Давід&lt;/br&gt;
здабыў імя сабе — яго празвалі — Буйтра.&lt;/br&gt;

І буйным быў! Жыцьця не дараваў.&lt;/br&gt;
О, гора тым, дзе быў налёт Давіда.&lt;/br&gt;
Калі папаў яўрэй — Давід яму даваў&lt;/br&gt;
хвіліны тры жыцьця на прачытаньне „Відуй“.&lt;/br&gt;

А ў лесе жуць і страх. А лес шумеў, шумеў.&lt;/br&gt;
Праявы грудзі рвуць, як стогн вятроў заўзятых.&lt;/br&gt;
Разбойнікі ў кустох, здавалася ў турме, —&lt;/br&gt;
як сьцены — змрок лясны, а сосны быццам краты.&lt;/br&gt;

І банда меншала: ў мястэчка беглі зноў.&lt;/br&gt;
Кідалі жудасьці гушчарнай цемры лесу.&lt;/br&gt;
За гандаль браліся і зноў гешэфт пайшоў&lt;/br&gt;
і кожны і цяпер — а газлэн он а мэсэр.&lt;/br&gt;

За хвалямі ракі ляцелі ўсьлед і дні.&lt;/br&gt;
Застаўся Буйтра ў адзіноце, без атраду.&lt;/br&gt;
Адзін застаўся ён. Прысеў з журбой на пні,&lt;/br&gt;
з сваімі думкамі дзяліў сваю дасаду.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dm1w5hgqbaiipmofx5ng9pwganddsrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117443</id>
    <revision>
      <id>288961</id>
      <parentid>272954</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="af8e91b8t9cd9i8djf7rlyic7sjqfcd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

Бязьмежны лес. Ня зьмерыць, не прайсьці.&lt;/br&gt;
Схаваўся Буйтра за зялёную завесу&lt;/br&gt;
ад сонца, ад жыцьця. Ён зубы сьцяўшы сьціх,&lt;/br&gt;
чытаючы што вечар — „Шмэйнэ-эсрэ“.&lt;/br&gt;

Ад сонца, ад жыцьця, ад грамады ён зьбег.&lt;/br&gt;
Чытаючы малітву — чуе: едуць ка́ры.&lt;/br&gt;
Маліцца ня спыніў. Спыніць малітву грэх,&lt;/br&gt;
хоць сэрца точыць жаль — шкада згубіць ахвяру…&lt;/br&gt;

Нібы нажамі сонечнымі, — страх&lt;/br&gt;
пралазіў у жыцьцё тутэйшых балаголаў.&lt;/br&gt;
Ламала рукі Буйтрава сястра,&lt;/br&gt;
разбойніка кляла мальбой вячэрняй школа.&lt;/br&gt;

О, многа сьвежае на могілках зямлі,&lt;/br&gt;
і што курган — то камень шэры, хмуры,&lt;/br&gt;
ён сьведка тых ахвяр, ён сьведка тых хвілін,&lt;/br&gt;
калі чало жыцьця кранаў разбойнік Буйтра.&lt;/br&gt;

О, гора тым, дзе Буйтра пабываў,&lt;/br&gt;
прыносіў сьмерць, дзе толькі гляне вокам.&lt;/br&gt;
І з буйных рук сваіх людзкую кроў змываў&lt;/br&gt;
на беразе Бярэзіны шырокай.&lt;/br&gt;&lt;/br&gt;
3

Прышоў на хмарах восеньскіх эул,&lt;/br&gt;
рассыпаўся халоднаю імглою.&lt;/br&gt;
Імглу прарэзываў лясны надрыўны гул —&lt;/br&gt;
абветранаю водгульнай стралою.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>af8e91b8t9cd9i8djf7rlyic7sjqfcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117444</id>
    <revision>
      <id>288962</id>
      <parentid>272955</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1815" sha1="3egqnpqru1g2us9mtb69acw1u6g0z2n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

Разбойнік Буйтра з цемры лесу зьбег,&lt;/br&gt;
пярсьцёнкі-валасы рукамі злосьці рве ён.&lt;/br&gt;
У родным горадзе знайшоў сабе начлег,&lt;/br&gt;
начлег дала яму ў сваім прытоне Лэя.&lt;/br&gt;

Чураўся ён дзяўчат, хаваўся ад людзей.&lt;/br&gt;
А як напоены адстоенаю брагай —&lt;/br&gt;
дарма ня пройдзе ноч! Бываць ліхой бядзе!&lt;/br&gt;
Пакажа Буйтра моц разбойнічай адвагі!&lt;/br&gt;

Пад хмелем выйдзе ён, пад хмелем што яму?&lt;/br&gt;
Навостраныя зубы, нож па-за халявай…&lt;/br&gt;
А ноч стаяла цёмная… Забраўшыся ў карчму,&lt;/br&gt;
ён там пачаў сваю звычайную расправу.&lt;/br&gt;

З прасоньня гаспадарава дачка&lt;/br&gt;
„Давід“ — трывогай бацьку свайго звала.&lt;/br&gt;
— Пазнала! — крыкнуў Буйтра і яго рука,&lt;/br&gt;
каб сьцяць сьляды, — жыцьцё дзяўчынкі сьцяла.&lt;/br&gt;

У вечар пятніцы за сьвечкамі яўрэй&lt;/br&gt;
чытае нарасьпеў мальбу, як сьвет, старую.&lt;/br&gt;
Угледзіць кожны ў цёмных зарасьлях брывей&lt;/br&gt;
вялікі сум, журботнасьць векавую:&lt;/br&gt;

— „Ня лёгка жыць і крыўдна, гэта горш,&lt;/br&gt;
разьня, пагром — няшчасны лёс народны.&lt;/br&gt;
Жыві, чакай, трывай — усадзіць востры нож&lt;/br&gt;
рука аідэшэ пагібельлю халоднай“…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3egqnpqru1g2us9mtb69acw1u6g0z2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117445</id>
    <revision>
      <id>288963</id>
      <parentid>272957</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="598" sha1="gp3zemqve7mfs49t9w817imz9zr4mar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

Пагасьлі сьвечкі. Завіваўся сон.&lt;/br&gt;
Адно Бярэзіна раскідывала хвалі…&lt;/br&gt;
Абход ураднікаў. Гурбой зайшлі ў прытон.&lt;/br&gt;
Разбойнік Буйтра тут. Яго арыштавалі.&lt;/br&gt;

— Якая навіна. Папаўся чортаў чмут.&lt;/br&gt;
Барысаў — гутаркамі радаснымі ўсеян.&lt;/br&gt;
І неўзабаве ў менскую турму&lt;/br&gt;
вязьлі закутага разбойніка-яўрэя.&lt;/br&gt;


{{gap|1em}}{{smaller|Менск, 1928}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gp3zemqve7mfs49t9w817imz9zr4mar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117446</id>
    <revision>
      <id>288964</id>
      <parentid>272958</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="r5h8ilq1fju250ulj0rttk39nh449o1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{x-larger|А}}БРАМ


У цёмным, сырым сутарэньні&lt;/br&gt;
жыве адзінокі Абрам.&lt;/br&gt;
Ня раз зьбіраў сьлёзы у жменю,&lt;/br&gt;
Ня раз начаваў ён ля крам…&lt;/br&gt;

Да вечара, з самага ранку,&lt;/br&gt;
ў гарачы ліпнёвы час&lt;/br&gt;
бутэлькай, а хочаш і шклянкай&lt;/br&gt;
прадае лімонны квас.&lt;/br&gt;

Паклічуць купцы з „ятак“, —&lt;/br&gt;
на работу наймецца Абрам:&lt;/br&gt;
на пласе сячэ цяляты,&lt;/br&gt;
ня ходзіць тады ён ля крам.&lt;/br&gt;

Ня крычыць у бурлівым рынку:&lt;/br&gt;
— „Папера — сьмерць для мух“&lt;/br&gt;
І чэрствага хлеба скарынку&lt;/br&gt;
ня ходзіць выпрашваць у „круг“.&lt;/br&gt;

Вясёлы ён стаў, бо ведае, —&lt;/br&gt;
у кішэні ўсё-ж будзе рубель…&lt;/br&gt;
Зморана-кволы абедае,&lt;/br&gt;
праклінаючы ў думках сябе.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r5h8ilq1fju250ulj0rttk39nh449o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117447</id>
    <revision>
      <id>288965</id>
      <parentid>272960</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="2jaki5wxdgxmlzqpwurmb93axz0hq5n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

У полі зьвінелі калосься,&lt;/br&gt;
як гораду песьня падпольля…&lt;/br&gt;
.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}— Цяжка, ой, цяжка жылося&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Беларусі пад няволяй.&lt;/br&gt;
Польшчы рука&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}у Менску слаўным&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}панавала.&lt;/br&gt;
А Сьвіслач рака,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}так забаўна&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}злавала.&lt;/br&gt;
Б‘е ў берагі,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}уздымаючы гул,&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}скрыгоча:&lt;/br&gt;
Што, пан дарагі,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}падстаўляе нагу&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}рабочы?&lt;/br&gt;
Дзяржыся!..&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Сьвіслач кіпела&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}няволяй.&lt;/br&gt;
Гэй, расступіся!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гудзела&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}падпольле.&lt;/br&gt;
Панства выла:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}ламаюць&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}засовы.&lt;/br&gt;
І Беларусь радзіла&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Кастрычнік —&lt;/br&gt;
{{gap|5em}}Ліпнёвы.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2jaki5wxdgxmlzqpwurmb93axz0hq5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Устаноўка (1930).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>117448</id>
    <revision>
      <id>288966</id>
      <parentid>272961</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T09:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>288966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1345" sha1="ip4xno742u3an8m5qea14ktoqmynpuc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

На вуліцах сьцягі рдзеюць&lt;/br&gt;
над вокнамі ўзломаных крам…&lt;/br&gt;
Ня відаць Абрама, дзе ён?&lt;/br&gt;
Што цяпер робіць Абрам?&lt;/br&gt;

Яму справілі з блудам заручыны,&lt;/br&gt;
ўцякаючы ўланы-зьвяры.&lt;/br&gt;
І Абрам як-бы атручаны…&lt;/br&gt;

З ім ня хоча й жыцьцё гаварыць,&lt;/br&gt;
яго хваляй сваёю глынула —&lt;/br&gt;
пусьціўшы з пакатай гары…&lt;/br&gt;

У Абрама ў грудзёх мільганула:&lt;/br&gt;
дачку каб сваю адшукаць.&lt;/br&gt;
Дачка ў разгул нырнула, —&lt;/br&gt;
ёй сорам Абрама знаць.&lt;/br&gt;

Вочы ўздымае Абрам&lt;/br&gt;
у бязбожную высь-небазвод:&lt;/br&gt;
і просіць: — сьвяты Аўраам,&lt;/br&gt;
дай дажыць сваіх год без клапот.&lt;/br&gt;

Маліцца, адзеўшы талесы,&lt;/br&gt;
не хадзіў Абрам у школу&lt;/br&gt;
і ламае, ламае пальцы,&lt;/br&gt;
час настаў невясёлы.&lt;/br&gt;

Дачка — сэрца чуткае,&lt;/br&gt;
вочы — палаючы мак.&lt;/br&gt;
Прымушана быць простытуткай,&lt;/br&gt;
з гора прымушана, так…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ip4xno742u3an8m5qea14ktoqmynpuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>123388</id>
    <revision>
      <id>288972</id>
      <parentid>285908</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T11:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>288972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5441" sha1="cr805wl5ykywtf6679mlaj2no26v1i9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;12&quot;/&gt;{{перанос-канец|п=тро|к=ху}} хлѣбца. Тоды сивянькій старичокъ поѣхывъ, за имъ побѣгли и вовки, а чаловѣкъ потовъ у дворъ. Вотъ енъ пришовши, накормивъ гэтымъ хлѣбомъ дзяцей, самъ подъѣвъ, а хлѣба ўсё однаково, ўсе ня ўбываець. И бывъ гэтый человѣкъ дужол бѣдный. Вотъ енъ потовъ къ быгатому сусѣду и кажець: «будземъ обѣдыць, твоя страва, а мой хлѣбъ!» — Вудземъ сабѣ. Идзѣ гзто ты такъ хлѣба набравъ?.... Сѣли обѣдыць. Ѣли, ѣли, а хлѣба усе ня ўбываець. Вотъ быгатый сусѣдъ и приставъ къ гэтому, бѣдному: идзѣ, ды идзѣ ты узявъ такого хлѣба? Тый яму ўсе и рызсказавъ. Зыхоцѣлось быгатому такого хлѣба. «Пойду и я сяду на сосну!» Пошивъ и сѣвъ на сосну. Стали собиратца вовки. Ажъ идзець сивянькій старичокъ на сивянькимъ конику и ставъ раздаваць вовкамъ сивянькій хлѣбъ. Усимъ давъ, а одному не давъ. Тоды гэтый вовкъ кажець: а мнѣ? — А табѣ того, што на соснѣ сядзиць! Полѣзли тоды вовки на сосну, достали того быгатаго и раздзерли.

{{Водступ|2|em}}''Д. Новоселки, латыгов. вол., сѣнн. у.''

{{smaller|{{Водступ|2|em}}Подъ названіемъ: «Волкъ дурень» у Афан. (в. IV стр. 50) помѣщена сказка о волкѣ, откормившемъ старую собаку, и обманутомъ, затѣмъ, козломъ и свиньею. Гораздо больше сходства имѣетъ наша сказка съ нѣмецкою «Счастливый день волка» (Des Wolfes glücklicher Tag). Волку, лежавшему въ берлогѣ и не думавшему выходить въ тотъ день на промыселъ, лиса сказала, что сегодня для него счастливый день. Волкъ на основаніи этихъ словъ вышелъ. Первая встрѣча его была съ ворами, несшими сало. Увидѣвъ волка, воры бросили сало и убѣжали. Волкъ однакоже не ѣлъ сала, т. к. былъ натощакъ и боялся цѣлый день мучиться жаждой. Затѣмъ, онъ встрѣтился съ кобылой, съ свиньею, съ двумя козлами и съ стадомъ овецъ. Всѣ ему льстили и всѣ его жестоко обманывали. Въ довершеніе всего, возвратившись вечеромъ къ тому мѣсту, гдѣ было оставлено утромъ сало, онъ не нашолъ его: сало было утащено лисою. См. Чубинск. 125.}}
&lt;section end=&quot;12&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;13&quot;/&gt;{{ц|'''13 Свинья и вовкъ.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Была у мужучка свиньня, ни хвора, ни больна. Повадзилась яна у овесъ, ўси цвяточки позьядала, ўсю соломку поломала. Почуло свинное вухо, што сыто свинное брухо. Идзець свиньня домой, ажны ляжиць вовкъ пыдъ мяжой. Свиньня и патаецъ: хто тутъ ляжиць, отъ мяне не бяжиць? Вовкъ свиньнѣ отвѣчаець: я тутъ, вовкъ, ляжу, отъ цябе не бяжу. Свиньня молилася, просилася, на ўколянцы становилась ня ѣжъ мяне, вовкъ! Вовкъ свиньнѣ отвѣчаець: будець и табѣ, свиньня, конецъ! Свиньня яму отвѣчаець: я заутра ўрани приду, дванатцаць поросятъ привяду! Не ставъ вовкъ боли свиньни слухаць: якъ узявъ яѐ за шарсцинку, якъ ударивъ объ мяжинку! Зьѣвъ свинку и помянувъ усю яѐ родзинку.

{{Водступ|2|em}}''С. Рясна, сѣнн. у.''

{{smaller|{{Водступ|2|em}}Ср. Афан. IV, 53 и 115 z. Въ Ш в. 22 тоже произведеніе, въ редакціи Якушкина, съ съ присоединеніемъ разсказа о лисѣ и пѣтухѣ.}}
&lt;section end=&quot;13&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;14&quot;/&gt;{{ц|'''14. Собаки, кошка и мыши.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Жили ўмѣсци субаки и кошка. Поѣхали субаки у Вильню на судъ, а своѐ двораньскія паперы отдали пухуваць кошцы: «кошачка, ты заетаесься у доми хозяйкой;
&lt;section end=&quot;14&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cr805wl5ykywtf6679mlaj2no26v1i9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288973</id>
      <parentid>288972</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T11:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>288973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5439" sha1="fh7wik5v1gtvci6f2m7sovo3h1t2d3v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;12&quot;/&gt;{{перанос-канец|п=тро|к=ху}} хлѣбца. Тоды сивянькій старичокъ поѣхывъ, за имъ побѣгли и вовки, а чаловѣкъ потовъ у дворъ. Вотъ енъ пришовши, накормивъ гэтымъ хлѣбомъ дзяцей, самъ подъѣвъ, а хлѣба ўсё однаково, ўсе ня ўбываець. И бывъ гэтый человѣкъ дужо бѣдный. Вотъ енъ потовъ къ быгатому сусѣду и кажець: «будземъ обѣдыць, твоя страва, а мой хлѣбъ!» — Вудземъ сабѣ. Идзѣ гзто ты такъ хлѣба набравъ?.... Сѣли обѣдыць. Ѣли, ѣли, а хлѣба усе ня ўбываець. Вотъ быгатый сусѣдъ и приставъ къ гэтому, бѣдному: идзѣ, ды идзѣ ты узявъ такого хлѣба? Тый яму ўсе и рызсказавъ. Зыхоцѣлось быгатому такого хлѣба. «Пойду и я сяду на сосну!» Пошивъ и сѣвъ на сосну. Стали собиратца вовки. Ажъ идзець сивянькій старичокъ на сивянькимъ конику и ставъ раздаваць вовкамъ сивянькій хлѣбъ. Усимъ давъ, а одному не давъ. Тоды гэтый вовкъ кажець: а мнѣ? — А табѣ того, што на соснѣ сядзиць! Полѣзли тоды вовки на сосну, достали того быгатаго и раздзерли.

{{Водступ|2|em}}''Д. Новоселки, латыгов. вол., сѣнн. у.''

{{smaller|{{Водступ|2|em}}Подъ названіемъ: «Волкъ дурень» у Афан. (в. IV стр. 50) помѣщена сказка о волкѣ, откормившемъ старую собаку, и обманутомъ, затѣмъ, козломъ и свиньею. Гораздо больше сходства имѣетъ наша сказка съ нѣмецкою «Счастливый день волка» (Des Wolfes glücklicher Tag). Волку, лежавшему въ берлогѣ и не думавшему выходить въ тотъ день на промыселъ, лиса сказала, что сегодня для него счастливый день. Волкъ на основаніи этихъ словъ вышелъ. Первая встрѣча его была съ ворами, несшими сало. Увидѣвъ волка, воры бросили сало и убѣжали. Волкъ однакоже не ѣлъ сала, т. к. былъ натощакъ и боялся цѣлый день мучиться жаждой. Затѣмъ, онъ встрѣтился съ кобылой, съ свиньею, съ двумя козлами и съ стадомъ овецъ. Всѣ ему льстили и всѣ его жестоко обманывали. Въ довершеніе всего, возвратившись вечеромъ къ тому мѣсту, гдѣ было оставлено утромъ сало, онъ не нашолъ его: сало было утащено лисою. См. Чубинск. 125.}}
&lt;section end=&quot;12&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;13&quot;/&gt;{{ц|'''13 Свинья и вовкъ.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Была у мужучка свиньня, ни хвора, ни больна. Повадзилась яна у овесъ, ўси цвяточки позьядала, ўсю соломку поломала. Почуло свинное вухо, што сыто свинное брухо. Идзець свиньня домой, ажны ляжиць вовкъ пыдъ мяжой. Свиньня и патаецъ: хто тутъ ляжиць, отъ мяне не бяжиць? Вовкъ свиньнѣ отвѣчаець: я тутъ, вовкъ, ляжу, отъ цябе не бяжу. Свиньня молилася, просилася, на ўколянцы становилась ня ѣжъ мяне, вовкъ! Вовкъ свиньнѣ отвѣчаець: будець и табѣ, свиньня, конецъ! Свиньня яму отвѣчаець: я заутра ўрани приду, дванатцаць поросятъ привяду! Не ставъ вовкъ боли свиньни слухаць: якъ узявъ яѐ за шарсцинку, якъ ударивъ объ мяжинку! Зьѣвъ свинку и помянувъ усю яѐ родзинку.

{{Водступ|2|em}}''С. Рясна, сѣнн. у.''

{{smaller|{{Водступ|2|em}}Ср. Афан. IV, 53 и 115 z. Въ Ш в. 22 тоже произведеніе, въ редакціи Якушкина, съ съ присоединеніемъ разсказа о лисѣ и пѣтухѣ.}}
&lt;section end=&quot;13&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;14&quot;/&gt;{{ц|'''14. Собаки, кошка и мыши.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Жили ўмѣсци субаки и кошка. Поѣхали субаки у Вильню на судъ, а своѐ двораньскія паперы отдали пухуваць кошцы: «кошачка, ты заетаесься у доми хозяйкой;
&lt;section end=&quot;14&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fh7wik5v1gtvci6f2m7sovo3h1t2d3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124508</id>
    <revision>
      <id>288899</id>
      <parentid>288793</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="732oc4ri759i3bfos92ubv0gix21e5k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|Зьмест.|памер=160%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:35em}}
{{Dotted TOC||'''[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Прадмова|Прадмова]]''' — [[Аўтар:Кастусь Езавітаў|К. Езавітаў]]|5 балонка|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC||'''[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?|„Вялікае апрашчэньне, ці вялікае удасканаленьне?“]]''' — [[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|А. Галынец]]|9{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}

{{Цэнтар|'''I.'''|памер=100%}}

{{Dotted TOC|1,|Сялянства захопліваецца беларускім рухам|11{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|2,|Інтэлігэнцыя страціла нацыянальны твар|12{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|3,|Актыўная варожасьць і змаганьне з адраджэнчым рухам|13{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|4,|Довады ворагаў аб непатрэбнасьці беларускага адраджэньня. — „Культура — адзіна!“|14{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|5,|„Ня трэба навінаў! Даволі таго зла, што ўжо істнуе!“|15{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|6,|„Ня трэба беларускае нацыянальнае рэвалюцыі!“|16{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|7,|„Невядома яшчэ што дасьць беларускае адраджэньне!“ — „Куды практычней зрабіцца ангельцамі!“|17{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|8,|„Беларускія таленты могуць выяўляцца і ў чужых мовах!“|19{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|9,|Жыцьцё адкідае старую, варожую нам інтэлігэнцыю|20{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>732oc4ri759i3bfos92ubv0gix21e5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124509</id>
    <revision>
      <id>288900</id>
      <parentid>288794</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2223" sha1="a3l7281lveig8ot51qbsnrvddptbxdp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''II.'''|памер=100%}}

{{Dotted TOC|10,|Розум і пачуцьцё. Адзінасьць і рожнаадменаасьць. Як трэба разумець: „Культура адзіна!„|22{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|11,|Рожнаадменнасьць і навізна найбольш цікавюць нас у творчасьці народаў|25{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|12,|Мова — душа народу і найкаштаўнейшы скарб усяго чалавецтва|27{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|13,|Мы павінны берагчы і ўзбагачаць свае духовыя скарбы|31{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|14,|У беларускім руху німа ніякага „культурнага бунту“|33{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|15,|Інтэллігэнцыя ня йдзе ў беларускі адраджэнчы рух з ленасьці|35{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}

{{Цэнтар|'''III.'''|памер=100%}}

{{Dotted TOC|16,|Інтэллігэнцыя павінна стаць запраўднымі сынамі Беларускага Народу|39{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|17,|Вярнуўшыся да народу, інтэллігэнцыя толькі апрасьціцца, але і духова ўдасканаліцца|39{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC|18,|Удзел у беларускай нацыянальнай працы ўратуе беларускага інтэллігэнта ад абмяшчаніваньня і створыць з яго грамадзяніна свайго краю|42{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{Dotted TOC||{{Разьбіўка|Зьмест}}|46{{gap|1.9em}}„{{gap|1.9em}}|3|col3-width=7em}}
{{block center/e}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=5px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3l7281lveig8ot51qbsnrvddptbxdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Прадмова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124512</id>
    <revision>
      <id>288893</id>
      <parentid>288797</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="874" sha1="9qptt5vx5er7n636ylab9l77ghd6rc2" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Прадмова
 | аўтар     = Кастусь Езавітаў
 | год       = 1926 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?|„Вялікае апрашчэньне, ці вялікае удасканаленьне?“]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;9&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Кастуся Езавітава]]</text>
      <sha1>9qptt5vx5er7n636ylab9l77ghd6rc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124552</id>
    <revision>
      <id>288878</id>
      <parentid>288873</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>288878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="99529fc6f12am59sjcsz6s4645a081l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гэтага слова, знойдзе самога сябе і свае месца, — іншымі словамі — знойдзе сэнс жыцьця і сваю ідэю ў жыцьці. А гэта і ёсць найцэннейшае і найвышэйшае асягненьне, якое дана чалавеку, бо бяз ідэі — жыцьце ёсьць быдлячае істнаваньне!

{{gap|2.5em}}Інтэллігэнт, у старым значэньню, да самай сваей сьмерці можа „жыць“, ці лепш сказаць, істнаваць у супакою, не забіваючы сваей галавы пякучымі, складанымі пытаньнямі. Ён можа быць {{разьбіўка|проста}} чыноўнікам, {{|проста}} вучыцялем, {{|проста}} інжэнэрам. Інтэллігэнт-нацыяналіст ня можа быць проста ці то {{|толькі}} чыноўнікам: ён будзе разам з тым {{|нацыянальным працаўніком}}. Ён ня толькі будзе служыць на чыгунцы, ці хадзіць ў бальніцу, ці магістрат, але разам з тым будзе клапаціцца аб беларускай школе, аб беларускай кнізе, аб беларускім тэатру. Акружаючая яго бязмерная патрэба ў людзях, у адукаваным слове, у асьвечанай сьвядомасьці — наложыць на яго такія абавязкі, якіх раней ён і заўважыць ня мог. Тую энэргію, якую ён, пры старых варунках, траціў у абыватэльшчыне, балтаніне, картах, — ён прымушаны будзе аддаць справе. Патрэба ведаць народную мову — прабудзіць у ім інтэрас да філолёгічных спрэчак; азнаемленьне з народным сьпевам — увядзе яго ў беларускую музыкальную стыхію; проблема адбудаваньня дзяржавы — прымусіць яго агледзіцца ў гістарычных, соцыяльных, экономічных і ўселякіх іншых асаблівасьцях беларускага краю; барацьба за народную волю — апрацуе ў ім сталы абгрунтаваны пагляд
на пытаньня рэвалюцыйнага характару, — у выніку&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99529fc6f12am59sjcsz6s4645a081l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288879</id>
      <parentid>288878</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="4j23wsy0hm42rnzgnqsj8l991kn8ykw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гэтага слова, знойдзе самога сябе і свае месца, — іншымі словамі — знойдзе сэнс жыцьця і сваю ідэю ў жыцьці. А гэта і ёсць найцэннейшае і найвышэйшае асягненьне, якое дана чалавеку, бо бяз ідэі — жыцьце ёсьць быдлячае істнаваньне!

{{gap|2.5em}}Інтэллігэнт, у старым значэньню, да самай сваей сьмерці можа „жыць“, ці лепш сказаць, істнаваць у супакою, не забіваючы сваей галавы пякучымі, складанымі пытаньнямі. Ён можа быць {{разьбіўка|проста}} чыноўнікам, {{разьбіўка|проста}} вучыцялем, {{разьбіўка|проста}} інжэнэрам. Інтэллігэнт-нацыяналіст ня можа быць проста ці то {{разьбіўка|толькі}} чыноўнікам: ён будзе разам з тым {{разьбіўка|нацыянальным працаўніком}}. Ён ня толькі будзе служыць на чыгунцы, ці хадзіць ў бальніцу, ці магістрат, але разам з тым будзе клапаціцца аб беларускай школе, аб беларускай кнізе, аб беларускім тэатру. Акружаючая яго бязмерная патрэба ў людзях, у адукаваным слове, у асьвечанай сьвядомасьці — наложыць на яго такія абавязкі, якіх раней ён і заўважыць ня мог. Тую энэргію, якую ён, пры старых варунках, траціў у абыватэльшчыне, балтаніне, картах, — ён прымушаны будзе аддаць справе. Патрэба ведаць народную мову — прабудзіць у ім інтэрас да філолёгічных спрэчак; азнаемленьне з народным сьпевам — увядзе яго ў беларускую музыкальную стыхію; проблема адбудаваньня дзяржавы — прымусіць яго агледзіцца ў гістарычных, соцыяльных, экономічных і ўселякіх іншых асаблівасьцях беларускага краю; барацьба за народную волю — апрацуе ў ім сталы абгрунтаваны пагляд
на пытаньня рэвалюцыйнага характару, — у выніку&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4j23wsy0hm42rnzgnqsj8l991kn8ykw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124553</id>
    <revision>
      <id>288876</id>
      <timestamp>2026-06-04T13:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Што больш глядзеў ён у загадкова-усьметлівыя вочы Андрэя Шыбянкова, то ўсё шырэй і шырэй расхіналася перад ім чорная заслона ягонага страху.  {{Водступ|2|em}}За заслонай стаяла — ня больш ня менш, як яго ўласнае Гвардыянскае жыцьцё.  {{Водступ|...»</comment>
      <origin>288876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="5gdu40wk752sq48eur8mc9zv82rebeg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Што больш глядзеў ён у загадкова-усьметлівыя вочы Андрэя Шыбянкова, то ўсё шырэй і шырэй расхіналася перад ім чорная заслона ягонага страху.

{{Водступ|2|em}}За заслонай стаяла — ня больш ня менш, як яго ўласнае Гвардыянскае жыцьцё.

{{Водступ|2|em}}Гэта ня былі згрызоты раптам ачуленага сумленьня, гэта ня было познае каяньне, — гэта было больш {{Абмылка|страшое|страшное}} і балючае: адчуваньне поўнае беспаваротнае марнасьці ўсіх нязьлічоных дзён яго нібыта добрага сытага жыцьця. Гэтыя дні грозна паўсталі на яго, парваўшы спарахнелыя ніткі аблуднага шчасьця, якімі ён маніўся злучыць іх у нейкае законнае адзінства, і прыдушылі яго нязносным цяжарам свае ганебнае пустаты. Было падобна да таго, што чалавек цэлы век зьбіраў адусюль розны гломазд — цаглінкі, каменчыкі, чарапкі, усё, што трапляла пад руку, што дзе няпэўна ляжала — і ляпіў з яго пачварную, брыдкую, але мілую яго сэрцу будыніну. А ляпіў ён яе ня цэмантам, ня вапнай, а мокрым пясочкам, які сяк-так трымаўся, покуль быў мокры. Павеяў жорсткі ядраны вецер, і ўраз рассыпаўся абсушаны пясочак і грымнуў увесь той недарэчны гломазд, заваліўшы сабой чалавека.

{{Водступ|2|em}}Урачыста скрывіўшыся і ёмка прыплюшчыўшы вока, чытаў Пацяроб протокол. У яго цудоўна напышаным голасе ня было цяпер ні злосьці, ні нянавісьці, ні нават асаблівай строгасьці — адно вясёлае задавальненьне: ён страшэнна любіў такія важныя сэнсацыйныя справы.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч ня чуў ані слова з таго протоколу. Ён неадступна ўзіраўся ў трыумфальны твар Андрэя Шыбянкова — нават не са страхам, а з нейкай дзіўнай адзервянелай цікавасьцю. Скрозь чорныя насьмешлівыя Андрэевы вочы на яго глядзела насьмешка бязьлітаснага жыцьця, што так жорстка, так балюча яго ашукала. Як скрозь шкло перавернутага бінокля, ён бачыў неспадзявана адкрыты вобраз свайго добрабыту — пачварна-маленькі, убогенькі, сабраны ў адну плаксіва скрыўленую грымасу. І гэта ўсё было так асобна, так незалежна ад самога Андрэя, ад яго фатальнай варожасьці, перад якой цеперся дрыжэў Цімахвей Міронавіч, што пачынала здавацца, нібы паміж іх зусім няма ніякае злосьці, нібы ўсе тыя цёмныя справы былі ў Цімахвея Міронавіча з некім іншым, а Андрэй Шыбянкоў проста быў выпадковы, незацікаўлены і нават цалком бязуважны сьведка. І цяпер ён прышоў сюды не спаганяць сваю застарэлую крыўду, а от проста так — пацікавіцца, можа пасьмяяцца троху з яго няшчасьлівай прыгоды.

{{Водступ|2|em}}Цімахвею Міронавічу страшэнна хацелася, каб гэта было менавіта так, каб страшны зладзюга Шыбянкоў абмінуў яго сваёй помстаю, і ён з прыдуркаватай наіўнасьцю асалапелага ад страху злачынца памкнуўся перад ім апраўдацца. Як кончылі чытаць протокол і настала хвіліна вельмі цяжкага маўчаньня,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gdu40wk752sq48eur8mc9zv82rebeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124554</id>
    <revision>
      <id>288877</id>
      <timestamp>2026-06-04T13:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ён раптам загаварыў да Шыбянкова, сьмешна ківаючы галавой і дзеля большай праканаласьці трымаючы перад носам палец:  {{Водступ|2|em}}— Я ня злодзей… Я ня ўкраў у вас, будучы, не адабраў. Я не абрабаваў вас… не… Я — па закону…  {{Водступ|2|em}}Усе застылі ў глы...»</comment>
      <origin>288877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="a8olbyt5nf7gbyac7uq92u1shcjs9ph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ён раптам загаварыў да Шыбянкова, сьмешна ківаючы галавой і дзеля большай праканаласьці трымаючы перад носам палец:

{{Водступ|2|em}}— Я ня злодзей… Я ня ўкраў у вас, будучы, не адабраў. Я не абрабаваў вас… не… Я — па закону…

{{Водступ|2|em}}Усе застылі ў глыбокай цікавасьці, усе нецярпліва чакалі, як паставіцца да гэтага Шыбянкоў.

{{Водступ|2|em}}Андрэй раптам {{Абмылка|змьяніўся|зьмяніўся}} ў твары. Трыумфальна-самадавольная ўсьмешка яго абярнулася ў драпежную, зларадасную міну, твар скрывіўся ўвесь, скуксіўся, стаў меншы і няпрыгожы. Ні слова не гаворачы, ён пачаў наступаць на Гвардыяна ў грознай павольнасьці, працінаючы яго вострым жудасна-бліскучым зіркам.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч, увесь калоцячыся, адступаў дробненькім расьцярушаным крокам у глыб пакою. Нібы загіпнатызаваны страшным поглядам Шыбянкова, ён ня мог адарваць ад яго сваіх вачэй, шырока расплюшчаных, нярухомых, працятых халодным жахам.

{{Водступ|2|em}}І вышла так, што акурат у гэты момант Пацяроб, мабыць затым, каб перапыніць гэтую прыкрую сцэну, з ўсёй, на якую ён здольны быў, дабрадушнасьцю лэпнуў Гвардыяна па плячы.

{{Водступ|2|em}}— Эх, ты любачка!

{{Водступ|2|em}}Раптоўны — ды й ня надта слабенькі — удар даляцеў да Гвардыянавай сьвядомасьці раней, чымся вясёлыя Пацяробавы словы, і, злучыўшыся з агульным комплексам яго перажываньняў, выклікаў маланкавае-быстрае пякучае адчуваньне:

{{Водступ|2|em}}„Б‘юць“!

{{Водступ|2|em}}І Цімахвей Міронавіч у інстынктыўным парываньні да самаабароны сьмешным нязграбным рухам затуліў галаву рукамі і крыкнуў дзікім фальцэтам:

{{Водступ|2|em}}Ай-яй!

{{Водступ|2|em}}Гэта было так неспадзявана і так не стасоўна да агульнага настрою, што ўсе, хто быў у хаце, зайшліся ад вясёлага сьмеху.

{{Водступ|2|em}}Андрэй Шыбянкоў, цяжка аддыхваючыся, вярнуўся назад з пахмурным выглядам чалавека, якому перашкодзілі зрабіць хоць і жорсткі, але высока справядлівы ўчынак.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч зразумеў сваю памылку. Яму было-б пэўна дужа сорамна, каб не перамагло ў ім другое, больш актуальнае пачуцьцё — паганенькая зьвярыная радасьць шчасьлівага ратунку ад небясьпекі. І ён недалужна сьмяяўся разам з усімі, пазіраючы то на аднаго, то на другога поўзкім лісьлівым поглядам.

{{Водступ|2|em}}У яго так і астаўся гэты разгублена-прыбітымі саладжавы настрой. Нават калі ўгледзеў ён сярод людзей чырвоны карабаты твар свайго брата, нават калі Паўлюк, мабыць упадабаўшы эфэктнае выступленьне Шыбянкова, таксама падступіў да яго і з усіх сіл пяўся зрабіць перад ім як найстрашнейшую міну (яна ніяк у яго ня выходзіла, бо быў залішне п‘яны), нават і тады Цімахвей Міронавіч Гвардыян не вярнуўся да свае ранейшае станавітасьці і ня крыкнуў па-ранейшаму на браша — пагардліва, як на сабаку, — а ўсьміхнуўся і яму і запытаў зусім нечаканай ад яго добратлівасьцю:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a8olbyt5nf7gbyac7uq92u1shcjs9ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124555</id>
    <revision>
      <id>288880</id>
      <timestamp>2026-06-04T14:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «усяго гэтага {{разьбіўка|інтэллігэнт ператворыцца з абыватэля ў грамадзяніна сваей Краіны}}. Бо нацыянальныя хрэсьбіны — гэта ня менш, а мо‘ і больш, як актыўна-рэвалюцыйныя хрэсьбіны.  {{gap|2.5em}}Аб чым казаць, — даволі толькі інтэллігэнту да канца стаць н...»</comment>
      <origin>288880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="66wgay0tctlvw39rjuk13zy0vlm9ird" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;усяго гэтага {{разьбіўка|інтэллігэнт ператворыцца з абыватэля ў грамадзяніна сваей Краіны}}. Бо нацыянальныя хрэсьбіны — гэта ня менш, а мо‘ і больш, як актыўна-рэвалюцыйныя хрэсьбіны.

{{gap|2.5em}}Аб чым казаць, — даволі толькі інтэллігэнту да канца стаць на шлях руху, як гэты рух прымусіць яго „плыць супроць вады“. Нават мімаволі, нават супроць жаданьня спакою, у часіны адпачынку думы аб Беларусі, аб беларускіх ідэалах, аб страшэнных патрэбах народу, — не пакінуць яго. Безупынна, кожны дзень, амаль кожную гадзіну на яго будзе насоўвацца пагроза
варожых поглядаў, зьдзеку, кпін, — ён будзе ўсюдых з імі сустракацца, усюдых яны будуць яго непакоіць. Хвілі самненьня, — сьвятога, творчага самненьня, будуць зьмяняцца ў душы яго хвілямі рашымасьці, пафосам змаганьня і асягненьня. Беларуская Галгофа, — інакш нельзя назваць ператварэньне сучаснага інтэллігэнта на Беларусі ў сьвядомага працаўніка, — беларускага Галгофа прынясе яму „мільён цярпеньняў“, але разам з гэтым яна родзіць з яго „Чалавека Новага Жыцьця“.

{{gap|2.5em}}Што гэта — апрашчэньне, ці удасканаленьне? Крок уперад, ці крок назад? Для нас адказ на гэтае запытаньне ясны.
{{справа|{{larger|Ал. {{разьбіўка|ГАЛЫНЕЦ}}.}}{{gap|1em}}}}
{{fine|Кастрычнік 1925 год.&lt;/br&gt;{{gap|3em}}Коўна.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66wgay0tctlvw39rjuk13zy0vlm9ird</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124556</id>
    <revision>
      <id>288881</id>
      <timestamp>2026-06-04T16:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|ПРАДМОВА}}}}&lt;/center&gt;     {{gap|2.5em}}Праца, якая прапануецца ўвазе чытача, ёсьць крыху пашыраны даклад, які быў зачытаны мной у Інстытуце гісторыі БАН у лістападзе 1930 году. Гэтую працу трэба разглядаць як першы эскізны накід. Па данаму пытаньн...»</comment>
      <origin>288881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1862" sha1="ozh1jmipf5gl7s3svesfopb64jav4nj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|ПРАДМОВА}}}}&lt;/center&gt;


{{gap|2.5em}}Праца, якая прапануецца ўвазе чытача, ёсьць крыху пашыраны даклад, які быў зачытаны мной у Інстытуце гісторыі БАН у лістападзе 1930 году. Гэтую працу трэба разглядаць як першы эскізны накід. Па данаму пытаньню матар‘ял яшчэ толькі зьбіраецца, але матар‘ял, паданы ў працы, зьяўляецца настолькі цікавым і актуальным, што аўтар рашаецца даную працу надрукаваць. Цэлы рад пытаньняў, якія мусілі атрымаць асьвятленьне, не разгледжаны так, як гэтага хацелася-б самому аўтару, але, бязумоўна, праца пралівае яскравае сьвятло на нарастаньне аграрнае рэволюцыі на Беларусі. Аўтар зварочваецца да ўсіх організацый і прыватных асоб, якія маюць матар‘ялы або ведаюць, дзе яны захоўваюцца, з просьбай паведаміць Інстытут гісторыі БАН, падзяліцца сваімі ўспамінамі, — удзельнікаў аграрнага руху на Беларусі. Бо толькі агульнымі колектыўнымі сіламі можна выканаць гэтую вялізную задачу.
{{справа|''К. К.{{gap|2.5em}}}}
{{gap|1em}}{{fine|''15 жніўня 1931 г.}}


{|style=&quot;width:60px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 1px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozh1jmipf5gl7s3svesfopb64jav4nj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288892</id>
      <parentid>288881</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="je67rmkb6ct2texzvo1yzhjxumdvbej" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|{{разьбіўка|ПРАДМОВА}}}}&lt;/center&gt;


{{gap|2.5em}}Праца, якая прапануецца ўвазе чытача, ёсьць крыху пашыраны даклад, які быў зачытаны мной у Інстытуце гісторыі БАН у лістападзе 1930 году. Гэтую працу трэба разглядаць як першы эскізны накід. Па данаму пытаньню матар‘ял яшчэ толькі зьбіраецца, але матар‘ял, паданы ў працы, зьяўляецца настолькі цікавым і актуальным, што аўтар рашаецца даную працу надрукаваць. Цэлы рад пытаньняў, якія мусілі атрымаць асьвятленьне, не разгледжаны так, як гэтага хацелася-б самому аўтару, але, бязумоўна, праца пралівае яскравае сьвятло на нарастаньне аграрнае рэволюцыі на Беларусі. Аўтар зварочваецца да ўсіх організацый і прыватных асоб, якія маюць матар‘ялы або ведаюць, дзе яны захоўваюцца, з просьбай паведаміць Інстытут гісторыі БАН, падзяліцца сваімі ўспамінамі, — удзельнікаў аграрнага руху на Беларусі. Бо толькі агульнымі колектыўнымі сіламі можна выканаць гэтую вялізную задачу.
{{справа|''К. К.{{gap|2.5em}}}}
{{gap|1em}}{{fine|''15 жніўня 1931 г.}}


{|style=&quot;width:60px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 1px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>je67rmkb6ct2texzvo1yzhjxumdvbej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124557</id>
    <revision>
      <id>288882</id>
      <timestamp>2026-06-04T16:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{larger|{{разьібўка|УВОДЗІНЫ}}}}&lt;/center&gt;     {{gap|2.5em}}Пастаўленая тэма зьяўляецца вельмі цікавай, актуальнай і ў той-жа час вельмі складанай.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Перш мною зьбіраўся матар‘ял для аднаго з разьдзелаў рыхтаванай працы — Сталыпінская рэформа ў б. Магілеў...»</comment>
      <origin>288882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="585442k2snn4j0jca6elaooqsb5zxag" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|{{разьібўка|УВОДЗІНЫ}}}}&lt;/center&gt;


{{gap|2.5em}}Пастаўленая тэма зьяўляецца вельмі цікавай, актуальнай і ў той-жа час вельмі складанай.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Перш мною зьбіраўся матар‘ял для аднаго з разьдзелаў рыхтаванай працы — Сталыпінская рэформа ў б. Магілеўскай губ., але з прычыны вельмі цікавага новага і паважнага матар‘ялу прышлося крыху
разьдзьвінуць рамкі дасьледваньня і прадпаслаць патрэбныя ўводзіны.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Зразумела, што мы ня зьбіраемся даць поўны агляд і малюнак
аграрнага руху на Беларусі. Бо ўвесь вялізарны матар‘ял ня толькі не сабраны, але нават і невядома дзе ён і што ў нас маецца (на вялікі сорам архіўных устаноў і архіўных працаўнікоў). Між тым, яшчэ В. Г. Кнорын у артыкуле „Очаркі аграрнай рэволюцыі на Белаpyci“ пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Нашы навучальна-дасьледчыя організацыі павінны паставіць аднэй з сваіх важнейшых задач — збор матар‘ялаў па гісторыі сялянскага паўстаньня і аграрнай рэволюцыі, без вывучэньня якіх ня можа быць зразумелай гісторыя Кастрычніка. Без вывучэньня гісторыі сялянскага
паўстаньня і аграрнай рэволюцыі таксама ня можа быць напісана гісторыя бальшавізму на Беларусі, ня можа быць зразумелы політычны саюз рэволюцыйнага пролетарыяту і сялянства супроць абшарнікаў і той выключны ўплыў, якім бальшавікі карысталіся ў кастрычнікаўскія дні і карыстаюцца да гэтай пары ў шырокіх сялянскіх масах“&lt;ref&gt;Бальшавік Беларусі, № 10, 1927 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Я думаю, што ў гэтых словах выяўлена ўсё значэньне вывучэньня аграрнай рэволюцыі на Беларусі, і трэба сказаць, што мы ня
можам пахваліцца вывучэньнем гэтае проблемы, нават нічога і ня зроблена па збору матар‘ялу закранутай эпохі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мною толькі распачаты збор матар‘ялаў па аграрнаму руху пасьля рэволюцыі 1905 году і да вайны 1914 г., але і той матар‘ял, які маецца на сёньнешні дзень, ускрывае ўпартую і рашучую барацьбу з аднаго боку сялянства з памешчыкамі, і з другога боку ў самім сялянстве кіпіць жорсткая клясавая барацьба з кулацтвам, якое эксплёатавала беднату і рабавала вёску. Жорсткая клясавая барацьба кіпела між шматлікім сельскагаспадарчым пролетарыятам з аднаго боку, памешчыкамі і вясковай
буржуазіяй — з другога. Гэтая апошняя барацьба па сваім задачам і мэтам зьліваецца з барацьбой рабочае клясы. Процэс капіталізацыі маёнтку праходзіў у шматлікіх супярэчнасьцях, як і наогул разьвіцьцё капіталізму. Ня толькі рэформа 1861 году экспропрыявала сялянства, захапіўшы частку сялянскіх зямель (адрэзкі), але гэтая экспропрыяцыя ішла і ўзмацнялася далей, нарастаючая вясковая буржуазія зьявілася новым конкурэнтам памешчыку ў грабяжы сялянства. Упартая барацьба,
якая кіпела на вёсцы, ускрывала, што нарадзіліся новыя сілы на вёсцы, якім цесна было ў шкарлупе старых паўфэўдальных адносін.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>585442k2snn4j0jca6elaooqsb5zxag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288883</id>
      <parentid>288882</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T16:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="lgqp3rv0fq69a3ogqan96ltxcv9orx4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|УВОДЗІНЫ}}}}&lt;/center&gt;


{{gap|2.5em}}Пастаўленая тэма зьяўляецца вельмі цікавай, актуальнай і ў той-жа час вельмі складанай.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Перш мною зьбіраўся матар‘ял для аднаго з разьдзелаў рыхтаванай працы — Сталыпінская рэформа ў б. Магілеўскай губ., але з прычыны вельмі цікавага новага і паважнага матар‘ялу прышлося крыху
разьдзьвінуць рамкі дасьледваньня і прадпаслаць патрэбныя ўводзіны.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Зразумела, што мы ня зьбіраемся даць поўны агляд і малюнак
аграрнага руху на Беларусі. Бо ўвесь вялізарны матар‘ял ня толькі не сабраны, але нават і невядома дзе ён і што ў нас маецца (на вялікі сорам архіўных устаноў і архіўных працаўнікоў). Між тым, яшчэ В. Г. Кнорын у артыкуле „Очаркі аграрнай рэволюцыі на Белаpyci“ пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Нашы навучальна-дасьледчыя організацыі павінны паставіць аднэй з сваіх важнейшых задач — збор матар‘ялаў па гісторыі сялянскага паўстаньня і аграрнай рэволюцыі, без вывучэньня якіх ня можа быць зразумелай гісторыя Кастрычніка. Без вывучэньня гісторыі сялянскага
паўстаньня і аграрнай рэволюцыі таксама ня можа быць напісана гісторыя бальшавізму на Беларусі, ня можа быць зразумелы політычны саюз рэволюцыйнага пролетарыяту і сялянства супроць абшарнікаў і той выключны ўплыў, якім бальшавікі карысталіся ў кастрычнікаўскія дні і карыстаюцца да гэтай пары ў шырокіх сялянскіх масах“&lt;ref&gt;Бальшавік Беларусі, № 10, 1927 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Я думаю, што ў гэтых словах выяўлена ўсё значэньне вывучэньня аграрнай рэволюцыі на Беларусі, і трэба сказаць, што мы ня
можам пахваліцца вывучэньнем гэтае проблемы, нават нічога і ня зроблена па збору матар‘ялу закранутай эпохі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мною толькі распачаты збор матар‘ялаў па аграрнаму руху пасьля рэволюцыі 1905 году і да вайны 1914 г., але і той матар‘ял, які маецца на сёньнешні дзень, ускрывае ўпартую і рашучую барацьбу з аднаго боку сялянства з памешчыкамі, і з другога боку ў самім сялянстве кіпіць жорсткая клясавая барацьба з кулацтвам, якое эксплёатавала беднату і рабавала вёску. Жорсткая клясавая барацьба кіпела між шматлікім сельскагаспадарчым пролетарыятам з аднаго боку, памешчыкамі і вясковай
буржуазіяй — з другога. Гэтая апошняя барацьба па сваім задачам і мэтам зьліваецца з барацьбой рабочае клясы. Процэс капіталізацыі маёнтку праходзіў у шматлікіх супярэчнасьцях, як і наогул разьвіцьцё капіталізму. Ня толькі рэформа 1861 году экспропрыявала сялянства, захапіўшы частку сялянскіх зямель (адрэзкі), але гэтая экспропрыяцыя ішла і ўзмацнялася далей, нарастаючая вясковая буржуазія зьявілася новым конкурэнтам памешчыку ў грабяжы сялянства. Упартая барацьба,
якая кіпела на вёсцы, ускрывала, што нарадзіліся новыя сілы на вёсцы, якім цесна было ў шкарлупе старых паўфэўдальных адносін.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgqp3rv0fq69a3ogqan96ltxcv9orx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124558</id>
    <revision>
      <id>288884</id>
      <timestamp>2026-06-04T16:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Трэба было, зьнішчыць усякія рэшткі фэўдалізму, гэта можна было зрабіць сялянству пад кіраўніцтвам рабочае клясы. У. І. Ленін бліскуча ўскрыў і паказаў, у чым заключаецца сутнасьць аграрнае проблемы ў былой Расіі, колёніяй якой у разгляданы час была і Б...»</comment>
      <origin>288884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5855" sha1="fv1j1m8rfk2p1o6w3vc0c3xu1x2b90k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Трэба было, зьнішчыць усякія рэшткі фэўдалізму, гэта можна было зрабіць сялянству пад кіраўніцтвам рабочае клясы. У. І. Ленін бліскуча ўскрыў і паказаў, у чым заключаецца сутнасьць аграрнае проблемы ў былой Расіі, колёніяй якой у разгляданы час была і Беларусь.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ленін шмат займаўся аграрным пытаньнем і пакінуў нам ясны
і дакладны аналіз яго. Але ў нашы мэты не ўваходзіць агульны разгляд данага пытаньня, мы спынімся на выказваньнях Леніна перад самай імпэрыялістычнай вайной.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У. І. Ленін у 1914 годзе пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„У чым-жа экономічная сутнасьць зямельнага пытаньня ў Расіі?
У буржуазна-дэмократычным прэабразаваньні Расіі. Расія зрабілася
капіталістычнай, буржуазнай краінай. А земляўладаньне ў нас засталося яшчэ ў вельмі вялікай ступені прыгоньніцкім як памешчыцкае, так і надзельнае сялянскае.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Чым больш адстала ў сваім прыгоньніцтве вясковая Русь ад прамысловай, гандлёвай, капіталістычнай, тым кручэй павінна быць няўхільная ломка старога прыгонніцкага і памешчыцкага і надзельнага земляўладаньня. Памешчыкі стараліся правесьці гэтую ломку па-памешчыцку, у памешчыцкіх інтарэсах, захоўваючы ўсё сваё земляўладаньне, дапамагаючы кулаком насьпех абезьзямеліць сялян. Сяляне ў сваёй большасьці стараліся павесьці гэтую ломку па-сялянску, у сялянскіх інтарэсах“&lt;ref&gt;У. І. Ленін, т. XVII, стар. 516.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Выказаную тут думку У. І. Ленін заўжды паўтарае і ня раз яе
падкрэсьлівае і ў спрэчках і ў розных сваіх артыкулах. Асабліва цікавымі зьяўляюцца выказваньні Леніна ў лісьце да Сьцяпанава-Скварцова:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Буржуазнае разьвіцьцё Расіі к 1905 году было ўжо ўпаўне сьпелае для таго, каб патрабаваць неабходнай ломкі ўстарэўшай надбудовы — устарэўшага сярэднявечнага земляўладаньня. (Вы, канечна, разумееце, чаму я тут з усёй надбудовы бяру адно земляўладаньне). Мы жывем у эпоху ''гэтай'' ломкі, якую розныя клясы ''буржуазнае'' Расіі ''стараюцца'' давяршыць, дарабіць па-свойму: сяляне (+рабочыя) шляхам
нацыяналізацыі… Нацыяналізацыя зямлі — сялянская ломка старога земляўладаньня — ёсьць экономічная аснова амэрыканскага шляху. Закон 9 лістапада 1906 году — памешчыцкая ломка старога земляўладаньня — ёсьць экономічная аснова прускага шляху. Наша эпоха, 1905-?? гады, ёсьць эпоха рэволюцыйнай і контррэволюцыйнай барацьбы гэтых
шляхоў“&lt;ref&gt;У. І. Ленін, т. XX, ч. I, Выд. 1, стар. 316.&lt;/ref&gt;. (Курсыў Леніна — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Такім чынам буржуазнае разьвіцьцё было ўжо цалкам сьпела.
Перамагчы царызм, памешчыка магчыма было толькі пролетарыяту, як гегемону рэволюцыі, у саюзе з шырокімі масамі сялянства. Аграрнае пытаньне, як асноўнае пытаньне буржуазна-дэмократычнай рэволюцыі, магло быць вырашана на карысьць сялянства толькі пад кіраўніцтвам пролетарыяту. Узяўшы ўладу ў свае рукі, пролетарыят не
застанавіўся-б на паўдарозе. У. І. Ленін казаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Ад рэволюцыі дэмократычнай мы зараз-жа пачнем пераходзіць і якраз у меру нашай сілы, сілы сьвядомага і організаванага пролетарыяту, пачнем пераходзіць да соцыялістычнай рэволюцыі. Мы ня
спынімся на паўдарозе.“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. VIII, выд. 3, стар. 186.&lt;/ref&gt; Рэволюцыя была толькі часова пераможана, і рэволюцыйны рух зноў нарастае, зноў закіпаюць клясавыя бойкі. І тут толькі можна прывесьці словы Леніна з таго-ж ліста:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fv1j1m8rfk2p1o6w3vc0c3xu1x2b90k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124559</id>
    <revision>
      <id>288885</id>
      <timestamp>2026-06-04T16:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}„У нас яшчэ ідзе барацьба, яшчэ не перамог адзін з двух аграрных шляхоў“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. ХХ, ч. І, выд. 1, стар. 317.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}У сьвятле гэтых поглядаў бязумоўна няправільнымі выступаюць погляды некаторых дасьледчыкаў, напрыклад, Дуброўскага і і...»</comment>
      <origin>288885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6050" sha1="bc1h9jri435x77h5loevuonmzmhdj5c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}„У нас яшчэ ідзе барацьба, яшчэ не перамог адзін з двух аграрных шляхоў“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. ХХ, ч. І, выд. 1, стар. 317.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У сьвятле гэтых поглядаў бязумоўна няправільнымі выступаюць
погляды некаторых дасьледчыкаў, напрыклад, Дуброўскага і інш., якія
бачылі крыніцу аграрнага крызісу ў крызісе экстэнсыўнае сялянскае
гаспадаркі. Крызіс быў больш глыбокі, супярэчнасьці больш вострыя.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Рэволюцыя 1905 году ўскрыла ўсю сілу насьпеўшых супярэчнасьцяў між прыгоньніцтвам, якое жыло і ставіла тысячу рагатак гістарычнаму разьвіцьцю і разьвіўшыміся капіталістычнымі адносінамі. Рэволюцыя паказала, што вытворчыя сілы зайшлі ў тупік і масавы рэволюцыйны ўзрыў адчыніў вочы нават чорнасоценным зубром, тыпу Пурышкевіча і Бобрынскага, — што трэба „спасаць“ становішча. Рэволюцыя і ўскрыла ўсю глыбіню супярэчнасьцяў між рознымі клясамі. Характарнейшая адзнака першай рэволюцыі заключалася ў тым, што ў рамках прыгоньніцкай дзяржавы разьвілася значная капіталістычная
індустрыя, вырас пролетарыят, магільшчык буржуазіі. Разьвіцьцё буржуазных адносін і супярэчнасьцяў, уласьцівых капіталістычнаму спосабу вытворчасьці, зайшло вельмі далёка. Пролетарыят змагаўся за ўладу, быў гегемонам у рэволюцыі 1905 г., вёў шырокія масы на штурм царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Пролетарыят, які быў гегемонам у рэволюцыю 1905 году, выступленьні сялянства, — „ілюмінацыя“ палаўшых абшарніцкіх маёнткаў напалохалі ня толькі памешчыкаў, але і буржуазію, інтарэсы якой і акрамя таго былі пераплецены з інтарэсамі старых прыгоншчыкаў, і буржуазія кінулася ў абоймы контррэволюцыі і царызму. Ленін
прадбачыў гэтае становішча, і далейшыя падзеі толькі пацьвердзілі прогноз Леніна аб контррэволюцыйнасьці рускай буржуазіі. Конкрэтная гістарычная сытуацыя, перастаноўка клясавых сіл пасьля 1905 г. вызначалі політыку царызму наогул і ў прыватнасьці яе аграрную частку. Гэты паварот політыкі самаўладзтва так ацэньваўся Леніным:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Перамога аграрнай політыкі самадзяржаўя мае надзвычайна
вялікае значэньне для „сялянскай“ краіны, як Расія. Гэта перамена не
выпадковасьць, ня хістаньне курсу міністэрства, ня выдумка бюрократыі… Не, гэта самы глыбокі „зрух“ у бок аграрнага бонапартызму, у бок лібэральнай (у экономічным сэнсе слова, г. зн. — буржуазнай) політыкі ў галіне сялянскіх пазямельных адносін… і аграрны бонапартызм Сталыпіна, упаўне сьвядома і няўхільна цьвёрда падтрымліваемы ў гэтым пункце і чорнасоценьнікамі памешчыкамі і акцябрысцкай буржуазіяй, ня мог-бы нават нарадзіцца, а ня толькі пратрымацца вось ужо два гады, калі-б сама абшчына ў Расіі не разьвівалася па-капіталістычнаму, калі-б унутры абшчыны не складалася стала элемэнтаў,
з якімі самадаяржаўе магло-б пачаць заігрываць, якому яно магло сказаць „узбагачайцеся“. „Рабуй абшчыну, але падтрымай мяне“. Таму бясспрэчнай памылкай была-б усякая ацэнка сталыпінскай аграрнай політыкі, якая-б ня ўлічвала, з аднаго боку, яе бонапартысцкіх прыёмаў, з другога боку, яе буржуазнай (лібэральнай) сутнасьці“&lt;ref&gt;Ленин У. І. т. XI, ч. I, выд. 1, стар. 156-157.&lt;/ref&gt; (двукосьсі Леніна — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Сталыпінская рэформа і была спробай рэакцыянэраў павесьці
буржуазную політыку, даць перамогу „прускаму“ шляху, вырашыць аграрнае пытаньне на карысьць старых прыгоншчыкаў за кошт мільёнаў сялянства, кінуўшы дробкі кулацтву. І калі на Беларусі процэс&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bc1h9jri435x77h5loevuonmzmhdj5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124560</id>
    <revision>
      <id>288886</id>
      <timestamp>2026-06-04T17:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «капіталізацыі панскага маёнтку зайшоў далей, калі сялянства больш рэзка дыфэрэнцыявалася, чым у другіх мясцох цэнтральнай паласы, то і супярэчнасьці тут былі больш вострымі, і накапілася многа пары, гатовай узарваць памешчыцкі лад.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Зразумел...»</comment>
      <origin>288886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5803" sha1="jn3bakkcu59ivegomcy6701hmgeldxs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;капіталізацыі панскага маёнтку зайшоў далей, калі сялянства больш рэзка дыфэрэнцыявалася, чым у другіх мясцох цэнтральнай паласы, то і супярэчнасьці тут былі больш вострымі, і накапілася многа пары, гатовай узарваць памешчыцкі лад.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Зразумела, што напалоханае рэволюцыяй 1905 году дваранства ясна бачыла свае клясавыя мэты — трэба было ратаваць маёнтак. Трэба было адшукаць на вёсцы сілу, здольную гэта зрабіць, — і яе знайшлі
ў нарастаючым кулацтве. Прыступілі да пабудовы бар‘еру з кулацкіх гаспадарак, пачалі прышчапляць пачуцьцё „прыватнай уласнасьці“, і ясна што Сталыпін выконваў толькі волю дваранства. Гэтую думку і падкрэсьлівае У. І. Ленін:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Савет аб‘яднанага дваранства яшчэ ў 1905 г. зараз пасьля рэволюцыі заклікаў урад да насаджваньня прыватнай пазямельнай уласнасьці сялян, каб хутчэй стварыць пласт заможных сялян, якія-б сталі
на бок памешчыкаў супроць сялян. Сталыпін, не марудзячы, стаў на шлях, паказаны саветам аб‘яднанага дваранства“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. ХVІІ, выд. 2, стар. 395.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Рэакцыйны ўрад ухапіўся за насаджэньне хутароў, пачаў „чыстку“, але, зразумела, па-абшарніцку, — надзельнага земляўладаньня. Распачалося рабаваньне вёскі. Да рэчы трэба заўважыць, што процэс узьнікненьня хутароў пачаўся на Беларусі задоўга да закону 9 лістапада. Ясна, што рабаваньне вёскі не магло ня выклікаць і абвастрыць
аграрнага руху шырокіх сялянскіх мас, тых мас, за чый кошт была распачата „чыстка“.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Так з прычыны спрэчак у III Думе Ленін пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Сталыпін хоча сьцерці ўсе ранейшыя грані ўсіх ранейшых відаў
земляўладаньня. Гэта імкненьне экономічна правільнае. Капіталізм
зьдзейсьніць яго няўхільна. Пытаньне толькі ў тым, ці зробіцца гэта за кошт мільёнаў сялянскіх двароў (грабеж па закону 9 лістапада), ці за кошт 30.000 буйнейшых памешчыкаў? Апошні шлях немажлівы без нацыяналізацыі зямлі ў буржуазна-дэмократычнай рэволюцыі“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XII, выд. 2, стар. 413.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Сталыпінскае законадаўства і было спробай рэакцыйнага ўраду прыгоншчыкаў павесьці буржуазную політыку, скіраваць разьвіцьцё сельскай гаспадаркі на „прускі шлях“, які абяцаў ціхае доўгае выміраньне мільёнаў сялянскіх сем‘яў. Але гэта была няўдалая спроба, масы вельмі хутка зразумелі „махінацыі“ прыгоншчыкаў, аграрны рух, які распачаўся сьледам, пасьведчыў гэта. І яшчэ задоўга да сваёй сьмерці Сталыпін разам з усёй сваёй політыкай быў ужо
мёртвы. Ленін гэтую думку выказаў у артыкуле „Последний клапан“ яшчэ ў 1912 годзе:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Сталыпінская рэформа ''ня можа'' зьнішчыць ні кабалы і адпрацовак масы сялян, ні іх галадовак. Патрэбны дзесяцігодзьдзі і дзесяцігодзьді такіх-жа пэрыодычных галадовак, каб пакутна вымерла маса
цяперашніх гаспадарак для „посьпеху“ сталыпінскай рэформы, г. зн. для стварэньня ўсталяванага буржуазнага ладу агульна-эўропейскага тыпу ў нашай вёсцы. А ў цяперашні час, пасьля шасьцігадовага выпрабаваньня сталыпінскай „рэформы“ і шасьцігадовых „бліскучых“ прогрэсаў ліку „замацаваўшых зямлю“ і г. д. ''ня можа быць і малейшага сумненьня ў тым, што гэтая рэформа крызісу ня зьнішчыла і зьнішчыць ня можа“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. ХѴІ, выд. 2, стар. 99.&lt;/ref&gt; (двукосьсі Леніна, апошняе падкрэсьлена мною — К.К.).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jn3bakkcu59ivegomcy6701hmgeldxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288887</id>
      <parentid>288886</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T17:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5805" sha1="hcfckhu5g8ntxbnqaqz5e3di6prg29e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;капіталізацыі панскага маёнтку зайшоў далей, калі сялянства больш рэзка дыфэрэнцыявалася, чым у другіх мясцох цэнтральнай паласы, то і супярэчнасьці тут былі больш вострымі, і накапілася многа пары, гатовай узарваць памешчыцкі лад.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Зразумела, што напалоханае рэволюцыяй 1905 году дваранства ясна бачыла свае клясавыя мэты — трэба было ратаваць маёнтак. Трэба было адшукаць на вёсцы сілу, здольную гэта зрабіць, — і яе знайшлі
ў нарастаючым кулацтве. Прыступілі да пабудовы бар‘еру з кулацкіх гаспадарак, пачалі прышчапляць пачуцьцё „прыватнай уласнасьці“, і ясна што Сталыпін выконваў толькі волю дваранства. Гэтую думку і падкрэсьлівае У. І. Ленін:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Савет аб‘яднанага дваранства яшчэ ў 1905 г. зараз пасьля рэволюцыі заклікаў урад да насаджваньня прыватнай пазямельнай уласнасьці сялян, каб хутчэй стварыць пласт заможных сялян, якія-б сталі
на бок памешчыкаў супроць сялян. Сталыпін, не марудзячы, стаў на шлях, паказаны саветам аб‘яднанага дваранства“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. ХVІІ, выд. 2, стар. 395.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Рэакцыйны ўрад ухапіўся за насаджэньне хутароў, пачаў „чыстку“, але, зразумела, па-абшарніцку, — надзельнага земляўладаньня. Распачалося рабаваньне вёскі. Да рэчы трэба заўважыць, што процэс узьнікненьня хутароў пачаўся на Беларусі задоўга да закону 9 лістапада. Ясна, што рабаваньне вёскі не магло ня выклікаць і абвастрыць
аграрнага руху шырокіх сялянскіх мас, тых мас, за чый кошт была распачата „чыстка“.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Так з прычыны спрэчак у III Думе Ленін пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Сталыпін хоча сьцерці ўсе ранейшыя грані ўсіх ранейшых відаў
земляўладаньня. Гэта імкненьне экономічна правільнае. Капіталізм
зьдзейсьніць яго няўхільна. Пытаньне толькі ў тым, ці зробіцца гэта за кошт мільёнаў сялянскіх двароў (грабеж па закону 9 лістапада), ці за кошт 30.000 буйнейшых памешчыкаў? Апошні шлях немажлівы без нацыяналізацыі зямлі ў буржуазна-дэмократычнай рэволюцыі“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XII, выд. 2, стар. 413.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Сталыпінскае законадаўства і было спробай рэакцыйнага ўраду прыгоншчыкаў павесьці буржуазную політыку, скіраваць разьвіцьцё сельскай гаспадаркі на „прускі шлях“, які абяцаў ціхае доўгае выміраньне мільёнаў сялянскіх сем‘яў. Але гэта была няўдалая спроба, масы вельмі хутка зразумелі „махінацыі“ прыгоншчыкаў, аграрны рух, які распачаўся сьледам, пасьведчыў гэта. І яшчэ задоўга да сваёй сьмерці Сталыпін разам з усёй сваёй політыкай быў ужо
мёртвы. Ленін гэтую думку выказаў у артыкуле „Последний клапан“ яшчэ ў 1912 годзе:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Сталыпінская рэформа ''ня можа'' зьнішчыць ні кабалы і адпрацовак масы сялян, ні іх галадовак. Патрэбны дзесяцігодзьдзі і дзесяцігодзьді такіх-жа пэрыодычных галадовак, каб пакутна вымерла маса
цяперашніх гаспадарак для „посьпеху“ сталыпінскай рэформы, г. зн. для стварэньня ўсталяванага буржуазнага ладу агульна-эўропейскага тыпу ў нашай вёсцы. А ў цяперашні час, пасьля шасьцігадовага выпрабаваньня сталыпінскай „рэформы“ і шасьцігадовых „бліскучых“ прогрэсаў ліку „замацаваўшых зямлю“ і г. д. ''ня можа быць і малейшага сумненьня ў тым, што гэтая рэформа крызісу ня зьнішчыла і зьнішчыць ня можа''“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. ХѴІ, выд. 2, стар. 99.&lt;/ref&gt; (двукосьсі Леніна, апошняе падкрэсьлена мною — К.К.).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcfckhu5g8ntxbnqaqz5e3di6prg29e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124561</id>
    <revision>
      <id>288888</id>
      <timestamp>2026-06-04T17:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Гэтае палажэньне мы асабліва падкрэсьліваем, бо некаторыя дасьледчыкі (ужо ня кажучы аб кадэцтвуючых) лічаць, што рэформа ўдалася (у сэнсе вырашэньня аграрнага пытаньня). Увесь ход рэволюцыйных падзей, сьведкамі якіх мы былі самі, гаворыць за гэ...»</comment>
      <origin>288888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5750" sha1="q5stlnxaxqz1821r7fz26yi3sjpz2lc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Гэтае палажэньне мы асабліва падкрэсьліваем, бо некаторыя
дасьледчыкі (ужо ня кажучы аб кадэцтвуючых) лічаць, што рэформа
ўдалася (у сэнсе вырашэньня аграрнага пытаньня). Увесь ход рэволюцыйных падзей, сьведкамі якіх мы былі самі, гаворыць за гэта і не патрабуе іншых і лішніх аргумэнтаў. Сталыпінская ломка мусіла навучыць сялянскія масы, мусіла адчыніць вочы і праясьніць сазнаньне
шырокіх мас і абвастрыць клясавую барацьбу, менавіта гэта Ленін і падкрэсьліў у адным з сваіх артыкулаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Мы адзначым пакуль, што адзіны ўпаўне рэальны вынік сталыпінскай ломкі ёсьць галадоўка 30 мільёнаў. І яшчэ невядома, ці не навучыць рускі народ сталыпінская ломка, ''як трэба'' рабіць больш рашучую ломку. Вучыць яна гэтаму бязумоўна. Ці навучыць, — пажывем,
убачым“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVI,, выд. 2, стар. 14.&lt;/ref&gt; (курсыў Леніна — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мы толькі можам падкрэсьліць, што „ўрокі“ сталыпіншчыны сялянства ўсвоіла вельмі добра, і Ў. І. Ленін у сваёй ацэнцы быў глыбокаправым і далёка прадбачыў усе магчымасьці. Распачаўшыйся аграрны рух толькі пасьведчыў, што „ўрокі“ пачалі ўспрыймацца шырокімі масамі, што „вучні“ аказаліся вельмі здольнымі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Уся сталыпінская рэформа аказалася вельмі эфэмэрнай з сваімі
прогрэсамі, і гэтае палажэньне яшчэ раз падкрэсьлім словамі Леніна. У артыкуле „Последний клапан“ Ленін даў такую ацэнку рэформе:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Гэта рэформа дала, зразумеле, адтэрміноўку гібнучаму прыгоньніцтву, — дакладна так-жа, як „праславутая“ расхваленая лібэраламі
і народнікамі так званая „сялянская“ (а на справе памешчыцкая) рэформа 1861 г. дала адтэрміноўку паншчыне, увекавечыўшы яе пад іншай абалонкай аж да 1905 г.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Адтэрміноўка“ старому парадку і старому прыгоньніцкаму земляробству, якая дана была Сталыпіным, заключаецца ў тым, што адчынены яшчэ адзін і прытым ''апошні'' клапан, які можна было адчыніць, не эксплёатуючы ўсяго памешчыцкага земляўладаньня. Адчынены клапан і некалькі выпушчана пара — тым, што частка зусім ажабрачаных сялян, умацавалі свае надзелы ў асабовую ўласнасьць і прадалі іх,
ператварыўшыся з пролетараў з надзелам у чыстых пролетараў, — далей тым, што частка заможнага сялянства, замацаваўшы свае надзелы і іншы раз усталяваўшыся на адрубах паставілі яшчэ больш моцную капіталістычную гаспадарку, чым раней“&lt;ref&gt;Там-жа, стар. 89.&lt;/ref&gt; (двукосьсі і падкрэсьлена Леніным — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Я думаю, што да гэтай ацэнкі няма чаго дадаць, адсюль вывад
адзін, што сталыпіншчына ня зьняла асноўных супярэчнасьцяў разгляданага часу, а наадварот, пасьля рэволюцыі 1905 году ''старыя'' супярэчнасьці яшчэ больш завастрыліся, сталі яшчэ больш моцным, і сымптомы, аб якіх мы будзем гаварыць далей, ясна сьведчылі, што выбух набліжаўся вялікімі крокамі. Імпэрыялістычная вайна гэтыя крокі зрабіла сямімільнымі, і стары лад з усімі перажыткамі быў узарваны і зьмецены 1917 годам — вялікай Кастрычнікаўскай рэволюцыяй. У гэтым
месцы ня можна не падкрэсьліць, што менавіта Уладзімір Ільліч пісаў аб новым нарастаньні крызісу яшчэ ў 1912 г.:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Стары крызіс нарастае пановаму, у новых абставінах, пры куды
больш акрэсьленых адносінах між клясамі, але ён нарастае і яго {{перанос пачатак|соцы|}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q5stlnxaxqz1821r7fz26yi3sjpz2lc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288889</id>
      <parentid>288888</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T17:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5760" sha1="la8loujz04f05vbjfuntv63me6dkken" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Гэтае палажэньне мы асабліва падкрэсьліваем, бо некаторыя
дасьледчыкі (ужо ня кажучы аб кадэцтвуючых) лічаць, што рэформа
ўдалася (у сэнсе вырашэньня аграрнага пытаньня). Увесь ход рэволюцыйных падзей, сьведкамі якіх мы былі самі, гаворыць за гэта і не патрабуе іншых і лішніх аргумэнтаў. Сталыпінская ломка мусіла навучыць сялянскія масы, мусіла адчыніць вочы і праясьніць сазнаньне
шырокіх мас і абвастрыць клясавую барацьбу, менавіта гэта Ленін і падкрэсьліў у адным з сваіх артыкулаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Мы адзначым пакуль, што адзіны ўпаўне рэальны вынік сталыпінскай ломкі ёсьць галадоўка 30 мільёнаў. І яшчэ невядома, ці не навучыць рускі народ сталыпінская ломка, ''як трэба'' рабіць больш рашучую ломку. Вучыць яна гэтаму бязумоўна. Ці навучыць, — пажывем,
убачым“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVI,, выд. 2, стар. 14.&lt;/ref&gt; (курсыў Леніна — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мы толькі можам падкрэсьліць, што „ўрокі“ сталыпіншчыны сялянства ўсвоіла вельмі добра, і Ў. І. Ленін у сваёй ацэнцы быў глыбокаправым і далёка прадбачыў усе магчымасьці. Распачаўшыйся аграрны рух толькі пасьведчыў, што „ўрокі“ пачалі ўспрыймацца шырокімі масамі, што „вучні“ аказаліся вельмі здольнымі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Уся сталыпінская рэформа аказалася вельмі эфэмэрнай з сваімі
прогрэсамі, і гэтае палажэньне яшчэ раз падкрэсьлім словамі Леніна. У артыкуле „Последний клапан“ Ленін даў такую ацэнку рэформе:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Гэта рэформа дала, зразумеле, адтэрміноўку гібнучаму прыгоньніцтву, — дакладна так-жа, як „праславутая“ расхваленая лібэраламі
і народнікамі так званая „сялянская“ (а на справе памешчыцкая) рэформа 1861 г. дала адтэрміноўку паншчыне, увекавечыўшы яе пад іншай абалонкай аж да 1905 г.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Адтэрміноўка“ старому парадку і старому прыгоньніцкаму земляробству, якая дана была Сталыпіным, заключаецца ў тым, што адчынены яшчэ адзін і прытым ''апошні'' клапан, які можна было адчыніць, не эксплёатуючы ўсяго памешчыцкага земляўладаньня. Адчынены клапан і некалькі выпушчана пара — тым, што частка зусім ажабрачаных сялян, умацавалі свае надзелы ў асабовую ўласнасьць і прадалі іх,
ператварыўшыся з пролетараў з надзелам у чыстых пролетараў, — далей тым, што частка заможнага сялянства, замацаваўшы свае надзелы і іншы раз усталяваўшыся на адрубах паставілі яшчэ больш моцную капіталістычную гаспадарку, чым раней“&lt;ref&gt;Там-жа, стар. 89.&lt;/ref&gt; (двукосьсі і падкрэсьлена Леніным — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Я думаю, што да гэтай ацэнкі няма чаго дадаць, адсюль вывад
адзін, што сталыпіншчына ня зьняла асноўных супярэчнасьцяў разгляданага часу, а наадварот, пасьля рэволюцыі 1905 году ''старыя'' супярэчнасьці яшчэ больш завастрыліся, сталі яшчэ больш моцным, і сымптомы, аб якіх мы будзем гаварыць далей, ясна сьведчылі, што выбух набліжаўся вялікімі крокамі. Імпэрыялістычная вайна гэтыя крокі зрабіла сямімільнымі, і стары лад з усімі перажыткамі быў узарваны і зьмецены 1917 годам — вялікай Кастрычнікаўскай рэволюцыяй. У гэтым
месцы ня можна не падкрэсьліць, што менавіта Уладзімір Ільліч пісаў аб новым нарастаньні крызісу яшчэ ў 1912 г.:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Стары крызіс нарастае пановаму, у новых абставінах, пры куды
больш акрэсьленых адносінах між клясамі, але ён нарастае і яго {{перанос пачатак|соцы|яльна}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>la8loujz04f05vbjfuntv63me6dkken</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124562</id>
    <revision>
      <id>288890</id>
      <timestamp>2026-06-04T17:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|соцы|яльна}}-экономічная сутнасьць (і ня толькі экономічная) прырода застаецца, па істоце справы, ранейшай“&lt;ref&gt;Ленін У. І. т. XVI, выд. 2, стар. 91.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Процэс хутарызацыі — рабаваньне вёскі кулакамі, пролетарызацыя асноўных мас сялянс...»</comment>
      <origin>288890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5887" sha1="00y1x2484o8wigijmcnvavn9prf6357" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|соцы|яльна}}-экономічная сутнасьць (і ня толькі экономічная) прырода застаецца, па істоце справы, ранейшай“&lt;ref&gt;Ленін У. І. т. XVI, выд. 2, стар. 91.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Процэс хутарызацыі — рабаваньне вёскі кулакамі, пролетарызацыя асноўных мас сялянства, пагоршаньне яго становішча, — усё гэта штурхела на рэволюцыйныя выступленьні, і Ільліч у 1914 г. прадракаў новую аграрную рэволюцыю:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Большасьць сялян, ня гледзячы на ўсе праславутыя прогрэсы,
застаецца ў прыгонным зьняволеньні. Ад гэтага так ''вузкі і хісткі'' ўсе „прогрэсы“, ад гэтага няўхільны галадоўкі, ад гэтага слабы і ўбогі
ўвесь унутраны рынак, ад гэтага бяспраўе і свавольства трымаюцца так моцна, ад гэтага ''яшчэ'' мацней ''няўхільнасьць новай аграрнай рэволюцыі''. Бо мацней супярэчнасьці веку аэроплянаў, электрычнасьці, аўтомобіляў і „зімовай наёмкі“ ці „спольшчыны“&lt;ref&gt;Ленін У. І. т. ХVІІ, выд. 2, стар. 397.&lt;/ref&gt; (курсыў, двукосьсі Леніна, апошнія словы падкрэсьлены мной — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Выходзячы з ацэнкі аб нарастаньні новай рэволюцыі, наша
задача і задача будучых дасьледчыкаў — прасачыць, як нарастала аграрная рэволюцыя, як зьбіраліся і консолідаваліся рэволюцыйныя сілы пролетарыяту і сялянства, карыстаючыся каштоўнейшымі заўвагамі і аналізам, якія даны Леніным. Тут-жа мы мусім адкінуць фальсыфікатарскія спробы тлумачэньняў Леніна аб сталыпінскай рэформе, якія рабіліся Доўнар-Запольскім. Ён, між іншым, піша:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Апошні (г. зн. Ленін У. І. — К. К.) глядзеў на гэтую рэформу, як на вельмі важны акт барацьбы з рэшткамі сярэднявечных формаў.
Неабходнасьць ломкі сярэднявечных формаў добра разумеў і прапаведваў сам Ленін“&lt;ref&gt;Довнар-Запольский М. В., проф., „Народное хозяйство Белоруссии 1861-1914 гг.“ Изд. Госплана БССР, Минск, 1926, стар. 72.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Прыведзеная крыху ніжэй цытата нішчыць падобны вывад Доўнар-Запольскага аб поглядах Леніна на сталыпіншчыну. Здаецца, што прыведзеныя цытаты вельмі добра даводзяць усю фальсыфікацыю падобных сьцьвярджэньняў Доўнар-Запольскага. Тут выяўляецца ўсё той-жа буржуазны твар Д.-3., апраўданьне сталыпіншыны, а значыць і політыкі царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Прасачыць разьбег аграрнай рэволюцыі к 1917 году і Кастрычніку — справа складаная. На даную працу мы глядзімо як на першую
спробу на параўнаўча невялікім матар‘яле ахарактарызаваць аграрны
рух перад імпэрыялістычнай вайной на Беларусі. Але і падобная праца дыктуецца яшчэ і тым, што трэба, урэшце, зьнішчыць цалкам і з карэньнямі легенду нацыянал-дэмократаў аб адзінстве беларускага народу, які па іх поглядам зьяўляецца нібы выключэньнем і на яго ня ўплываюць агульныя законы аб класавай барацьбе. Барацьба на беларускай вёсцы пасьля рэволюцыі 1905 г. пацьвярджае і пераканана сьведчыць за тое, што экономічнае і соцыяльнае разьвіцьцё Беларусі падпарадкуецца законам, адчыненым Марксам-Энгельсам-Леніным.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Усю паважнасьць вывучэньня аграрнага пытаньня і аграрнага руху ня трэба даводзіць. У пачатку ўступу мы прыводзілі словы Кнорына, і, як паказалі вышэй, Ленін шмат працаваў над аграрным пытаньнем і над яго вырашэньнем. Менавіта яно (аграрнае пытаньне), а не нацыянальнае стаяла на парадку дня ў разгляданы час і вісела як дамокляў меч над кіруючай клясай былой Расіі. У. І. Ленін у лісьце да Скварцова-Сьцяпанава пісаў:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>00y1x2484o8wigijmcnvavn9prf6357</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124563</id>
    <revision>
      <id>288891</id>
      <timestamp>2026-06-04T17:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}„Вось ''гэтае'' аграрнае пытаньне і ёсьць ''цяпер'' у Расіі ''нацыянальнае'' пытаньне буржуазнага разьвіцьця“ — і, прывёўшы прыклад Германіі, дзе такім пытаньнем было аб‘яднаньне Германіі, Ленін гаварыў далей — „а ''нацыянальным'' пытаньнем канча...»</comment>
      <origin>288891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="jqwlpv1okc7ay5adm4okrnfq0vg04zz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}„Вось ''гэтае'' аграрнае пытаньне і ёсьць ''цяпер'' у Расіі ''нацыянальнае'' пытаньне буржуазнага разьвіцьця“ — і, прывёўшы прыклад Германіі, дзе такім пытаньнем было аб‘яднаньне Германіі, Ленін гаварыў
далей — „а ''нацыянальным'' пытаньнем канчатковага ўсталяваньня буржуазнага разьвіцьця зьяўляецца менавіта аграрнае (нават ужо сялянскае пытаньне)“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XX, ч. I, стар. 316.&lt;/ref&gt; (падкрэсьлена Леніным — К. К.). У рэволюцыі 1905 г.
пролетарыят быў асноўнай рухаючай сілай, ён змагаўся за ўладу і вёў за сабой шырокія масы сялянства. Але апошняе ў 1905 г. не пайшло ўсёй масай за рабочай клясай. Пасьля рэволюцыі старыя супярэчнасьці яшчэ больш абвастрыліся. Эпоха рэакцыі была эпохай, калі шырокія масы сялянства канчаткова распазналі, што яго саюзьнік — пролетарыят. Бо толькі пад кіраўніцтвам пролетарыяту мажліва было перамагчы абсолютызм. Так Ленін У. І. яшчэ задоўга нават да першай рэволюцыі
ў 1894 г. пісаў: „Рускі ''рабочы'', падняўшыся на чале ўсіх дэмократычных
элемэнтаў, зваліць абсолютызм і павядзе ''рускі пролетарыят'' (побач
з пролетарыятам ''усіх краёў'') прамым шляхам адкрытай політычнай барацьбы да ''пераможнай комуністычнай рэволюцыі'' (падкр. Леніным)&lt;ref&gt;Ленін У. І. выд. 3, стар. 200.&lt;/ref&gt;. Партыя бальшавікоў пасьля 1905 г. адваявала ад лібэральнай буржуазіі шырокія масы сялянства, якія хутка сьпелі, каб зрабіцца саюзьнікамі пролетарыяту.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Перад намі і стаіць задача адхіліць заслону і паглядзець як на экономіку Беларусі, гэтак і на клясавую барацьбу, якая кіпела ў беларускай вёсцы вакол вырашэньня аграрнага пытаньня. Глыбокае вывучэньне гэтага пытаньня на Беларусі магчыма толькі на падставе ленінскае спадчыны і ленінскага вывучэньня, і зразумела, што на аснове адшуканых матар‘ялаў мы можам даць толькі самы эскізны нарыс аграрнага руху ў разгляданы час.


{|style=&quot;width:60px; margin:auto; border-style: solid; border-width: 1px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jqwlpv1okc7ay5adm4okrnfq0vg04zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124564</id>
    <revision>
      <id>288894</id>
      <timestamp>2026-06-04T18:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?  | аўтар     = Кастусь Езавітаў  | год       = 1926 год  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Прадмова|Прадмова]]  | наступны  =...»</comment>
      <origin>288894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1407" sha1="osxi2tfb1ig44a4ygbdalm97g9nvuyx" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?
 | аўтар     = Кастусь Езавітаў
 | год       = 1926 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Прадмова|Прадмова]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;11&quot; to=&quot;11&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

== I ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;23&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== II ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;24&quot; to=&quot;38&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== III ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;39&quot; to=&quot;47&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>osxi2tfb1ig44a4ygbdalm97g9nvuyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288896</id>
      <parentid>288894</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1411" sha1="etrghx1mw079ptmxjybjl2aezvedvhd" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?
 | аўтар     = Аляксандр Езавітаў
 | год       = 1926 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Прадмова|Прадмова]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;11&quot; to=&quot;11&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

== I ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;23&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== II ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;24&quot; to=&quot;38&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== III ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;39&quot; to=&quot;47&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>etrghx1mw079ptmxjybjl2aezvedvhd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288897</id>
      <parentid>288896</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1411" sha1="t2mtnanl0fausxpe3hl7p4xlphlxfzt" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?
 | аўтар     = Аляксандр Цвікевіч
 | год       = 1926 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)/Прадмова|Прадмова]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;11&quot; to=&quot;11&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

== I ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;23&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== II ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;24&quot; to=&quot;38&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== III ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926).pdf&quot; from=&quot;39&quot; to=&quot;47&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>t2mtnanl0fausxpe3hl7p4xlphlxfzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Прадмова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124565</id>
    <revision>
      <id>288902</id>
      <timestamp>2026-06-04T18:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Прадмова  | аўтар     = Канстанцін Кернажыцкі  | год       = 1932 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні =   | наступны  = [[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Уводзіны|Уводзіны]]  | анат...»</comment>
      <origin>288902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="c31wevszyeqok5xhzszj1mnn406e88d" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Прадмова
 | аўтар     = Канстанцін Кернажыцкі
 | год       = 1932 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Уводзіны|Уводзіны]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf&quot; from=&quot;9&quot; to=&quot;9&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>c31wevszyeqok5xhzszj1mnn406e88d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Уводзіны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124566</id>
    <revision>
      <id>288903</id>
      <timestamp>2026-06-04T18:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Уводзіны  | аўтар     = Канстанцін Кернажыцкі  | год       = 1932 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = [[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Прадмова|Прадмова]]  | наступны  = Да гі...»</comment>
      <origin>288903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="r4hm7tpnb6ttx3s5fx32k02hv702igj" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Уводзіны
 | аўтар     = Канстанцін Кернажыцкі
 | год       = 1932 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Прадмова|Прадмова]]
 | наступны  = [[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Некаторыя штрыхі экономікі Беларусі|Некаторыя штрыхі экономікі Беларусі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf&quot; from=&quot;11&quot; to=&quot;17&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>r4hm7tpnb6ttx3s5fx32k02hv702igj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124567</id>
    <revision>
      <id>288905</id>
      <timestamp>2026-06-04T19:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>288905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6708" sha1="fu9yjulkrqmoufnod9vyaf5ypyi87ov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|{{разьбіўка|НЕКАТОРЫЯ ШТРЫХІ&lt;/br&gt;ЭКОНОМІКІ БЕЛАРУСІ}}}}&lt;/center&gt;


{{gap|2.5em}}Для таго, каб для нас былі ясны клясавыя суадносіны пасьля
рэволюцыі 1905 г. на Беларусі, мы мусім коратка спыніцца на некаторых штрыхох соцыяльна-экономічнай і гаспадарчай абстаноўкі гэтых гадоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Галоўная супярэчнасьць, якая вырасла ў выніку разьвіцьця капіталізму на Беларусі, заключалася ўсё-ж такі ў панаваньні старога
фэўдальнага земляўладаньня, якое было ўзаконена рэформай 1861 г. Капіталізм патрабаваў зьнішчэньня старога земляўладаньня. А вясковая буржуазія, якая вырасла і разьвілася пасьля таго часу, патрабавала таксама месца пад сонцам. Для поўнай пераапрацоўкі вёскі
ў капіталістычным катле перажыткі прыгоньніцтва зьяўляліся вялікаю
перашкодаю. Думаецца, гэта можна характарызаваць данымі статыстыкі 1905 году, ня гледзячы на ўсе яе адмоўныя якасьці. Дваранству і духавенству належала:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Лік&lt;/br&gt;уладаньняў
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;на 1 уладан.
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |2.138

3.417

6.991
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |1.295.855

1.405.411

4.044.117
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |809,3

418,8

580,4
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |12.436
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |6.745.373
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |542,4
|}

{{gap|2.5em}}Сялянскіх двароў і ў іх надзельнае зямлі было:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |{{разьбіўка|Двароў}}
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Усяго&lt;/br&gt;на 1 двор
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |138.566

198.283

213.924
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |1.593.147

1.619.346

1.945.998
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |11,2

8,1

9
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |550.773
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |5.158.491
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |9,1
|}
Статистика землевладения 1905 г. Ц.С.К. Петербург, 1907 г.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fu9yjulkrqmoufnod9vyaf5ypyi87ov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288907</id>
      <parentid>288905</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T19:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>288907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6718" sha1="lrvq3u30gsbxfp6dcf5c3u2zd3tdf6o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|{{разьбіўка|НЕКАТОРЫЯ ШТРЫХІ&lt;/br&gt;ЭКОНОМІКІ БЕЛАРУСІ}}}}&lt;/center&gt;


{{gap|2.5em}}Для таго, каб для нас былі ясны клясавыя суадносіны пасьля
рэволюцыі 1905 г. на Беларусі, мы мусім коратка спыніцца на некаторых штрыхох соцыяльна-экономічнай і гаспадарчай абстаноўкі гэтых гадоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Галоўная супярэчнасьць, якая вырасла ў выніку разьвіцьця капіталізму на Беларусі, заключалася ўсё-ж такі ў панаваньні старога
фэўдальнага земляўладаньня, якое было ўзаконена рэформай 1861 г. Капіталізм патрабаваў зьнішчэньня старога земляўладаньня. А вясковая буржуазія, якая вырасла і разьвілася пасьля таго часу, патрабавала таксама месца пад сонцам. Для поўнай пераапрацоўкі вёскі
ў капіталістычным катле перажыткі прыгоньніцтва зьяўляліся вялікаю
перашкодаю. Думаецца, гэта можна характарызаваць данымі статыстыкі 1905 году, ня гледзячы на ўсе яе адмоўныя якасьці. Дваранству і духавенству належала&lt;ref&gt;Статистика землевладения 1905 г. Ц.С.К. Петербург, 1907 г.&lt;/ref&gt;:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Лік&lt;/br&gt;уладаньняў
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;на 1 уладан.
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |2.138

3.417

6.991
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |1.295.855

1.405.411

4.044.117
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |809,3

418,8

580,4
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |12.436
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |6.745.373
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |542,4
|}

{{gap|2.5em}}Сялянскіх двароў і ў іх надзельнае зямлі было:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |{{разьбіўка|Двароў}}
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Усяго&lt;/br&gt;на 1 двор
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |138.566

198.283

213.924
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |1.593.147

1.619.346

1.945.998
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |11,2

8,1

9
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |550.773
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |5.158.491
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |9,1
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrvq3u30gsbxfp6dcf5c3u2zd3tdf6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124568</id>
    <revision>
      <id>288906</id>
      <timestamp>2026-06-04T19:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>288906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5824" sha1="82z3a96ga32q2l3yg1k81i8yotlf7wt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap|2.5em}}Такім чынам, калі ў руках дваранства і духавенства знаходзілася
ў трох памянёных губэрнях 6.745.373 дзесяціны зямлі, якая прыпадала на 12.436 уладаньняў, то на другім полюсе мы маем 550.773 сялянскія двары, якія маюць усяго 5.158.491 дзес., іначай кажучы, больш як паўмільёна сялянскіх двароў маюць на паўтара мільёна дзесяцін менш, чым 12 тыс. памешчыкаў-дваран. Ясна, што такое становішча было нясьцерпным пры разьвіцьці капіталізму, і гэта лепш за ўсё давяла
рэволюцыя 1905 г.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэтыя даныя вельмі агульны, каб дасканала прадставіць гэты процэс, але яны ўскрываюць галоўную супярэчнасьць. З другога боку, нарадзілася вясковая буржуазія, ужо маецца даволі моцная група капіталістычных гаспадарак, якія складаюцца з усякага віду старых відаў уладаньня: і з надзельнай і з памешчыцкай, прыкупной і арэнднай і г. д. Так, сяляне ў трох губэрнях мелі ў асабовай уласнасьці наступную колькасьць зямлі&lt;ref&gt;Статистика землевладения 1905 г.&lt;/ref&gt;.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Лік&lt;/br&gt;двароў
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |На адзін&lt;/br&gt;двор
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |4.691

6.340

3.414
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |178.369

219.992

141.781
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |38

34,7

41,5
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |14.445
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |540.142
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |37,4
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 0 0px&quot;|
|}
{{gap|2.5em}}Гэтыя даныя гавораць аб тым, што вырасла капіталістычная верхавіна вёскі; гэтыя гаспадаркі — вынік прасяканьня капіталізму ў сельскую гаспадарку. Трэба адзначыць, што вясковая буржуазія ўваходзіць у склад і прыведзеных вышэй 550 тыс. сялянскіх двароў. Гэтыя двары маюць яшчэ прыкупленую сялянскімі таварыствамі і вобчаствамі зямлю.
Бязумоўна, зямля ў таварыствах і вобчаствах належала ў сваёй значнай і пераважнай частцы вясковаму кулацтву і заможным пластом сялянства. Вось даныя аб уласнасьці гэтага віду:
Віцебская
Магілеўская
Менская.
Губэрні
Усяго.
Лік уладаньняў
Дзесяцін зямлі
2.277
181.088
2.384
432.891
1.637
342.438
6.248
956.417
{{gap|2.5em}}Побач з надзельнай зямлёй сялянская буржуазія мела і прыкуп-
ную зямлю ў даволі значнай колькасьці. Калі мы складзем асабо-
вую ўласнасьць сялянскай буржуазіі і прыкупную зямлю вобчастваў
і таварыстваў, дык атрымаем па трох губэрнях 20.693 уладаньні
1 
ОТЕКА
BIBLIO
13&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>82z3a96ga32q2l3yg1k81i8yotlf7wt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288924</id>
      <parentid>288906</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T05:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>288924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7559" sha1="d242tpk9eka5hi1azym4esgsgy0y2ih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap|2.5em}}Такім чынам, калі ў руках дваранства і духавенства знаходзілася
ў трох памянёных губэрнях 6.745.373 дзесяціны зямлі, якая прыпадала на 12.436 уладаньняў, то на другім полюсе мы маем 550.773 сялянскія двары, якія маюць усяго 5.158.491 дзес., іначай кажучы, больш як паўмільёна сялянскіх двароў маюць на паўтара мільёна дзесяцін менш, чым 12 тыс. памешчыкаў-дваран. Ясна, што такое становішча было нясьцерпным пры разьвіцьці капіталізму, і гэта лепш за ўсё давяла
рэволюцыя 1905 г.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэтыя даныя вельмі агульны, каб дасканала прадставіць гэты процэс, але яны ўскрываюць галоўную супярэчнасьць. З другога боку, нарадзілася вясковая буржуазія, ужо маецца даволі моцная група капіталістычных гаспадарак, якія складаюцца з усякага віду старых відаў уладаньня: і з надзельнай і з памешчыцкай, прыкупной і арэнднай і г. д. Так, сяляне ў трох губэрнях мелі ў асабовай уласнасьці наступную колькасьць зямлі&lt;ref&gt;Статистика землевладения 1905 г.&lt;/ref&gt;.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Лік&lt;/br&gt;двароў
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |На адзін&lt;/br&gt;двор
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |4.691

6.340

3.414
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |178.369

219.992

141.781
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |38

34,7

41,5
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |14.445
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |540.142
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |37,4
|-
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 0 0px&quot;|
|}
{{gap|2.5em}}Гэтыя даныя гавораць аб тым, што вырасла капіталістычная верхавіна вёскі; гэтыя гаспадаркі — вынік прасяканьня капіталізму ў сельскую гаспадарку. Трэба адзначыць, што вясковая буржуазія ўваходзіць у склад і прыведзеных вышэй 550 тыс. сялянскіх двароў. Гэтыя двары маюць яшчэ прыкупленую сялянскімі таварыствамі і вобчаствамі зямлю.
Бязумоўна, зямля ў таварыствах і вобчаствах належала ў сваёй значнай і пераважнай частцы вясковаму кулацтву і заможным пластом сялянства. Вось даныя аб уласнасьці гэтага віду:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Лік уладаньняў
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Дзесяцін зямлі
|-
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |2.277

2.384

1.637
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |181.088

432.891

342.438
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |6.248
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |956.417
|}
{{gap|2.5em}}Побач з надзельнай зямлёй сялянская буржуазія мела і прыкупную зямлю ў даволі значнай колькасьці. Калі мы складзем асабовую ўласнасьць сялянскай буржуазіі і прыкупную зямлю вобчастваў і таварыстваў, дык атрымаем па трох губэрнях 20.693 уладаньні&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d242tpk9eka5hi1azym4esgsgy0y2ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Повстанье</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124569</id>
    <redirect title="Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)/Повстанье" />
    <revision>
      <id>288910</id>
      <timestamp>2026-06-04T20:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Повстанье]] у [[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)/Повстанье]]</comment>
      <origin>288910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="183" sha1="3d3wi187nbwpcygkl7uehw6j0s0a8as" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)/Повстанье]]</text>
      <sha1>3d3wi187nbwpcygkl7uehw6j0s0a8as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтар:Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў</title>
    <ns>102</ns>
    <id>124570</id>
    <revision>
      <id>288911</id>
      <timestamp>2026-06-04T20:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Пра аўтара |Імёны            = Міхаіл |Прозвішча        = Дзмітрыеў |Варыянты імёнаў  =  |Выява            =  |ДН               = 1832 |Месца нараджэння = Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя |ДС               = 26 траўня 1873 |Месца смерці     = Горадня, Гарадзенскі павет, Гарадзенская губэрня,...»</comment>
      <origin>288911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="tinfif4b7tvxugfvj8et5deocj95n0g" xml:space="preserve">{{Пра аўтара
|Імёны            = Міхаіл
|Прозвішча        = Дзмітрыеў
|Варыянты імёнаў  = 
|Выява            = 
|ДН               = 1832
|Месца нараджэння = Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя
|ДС               = 26 траўня 1873
|Месца смерці     = Горадня, Гарадзенскі павет, Гарадзенская губэрня, Літоўскае генэрал-губэрнатарства, Расейская імпэрыя
|Апісанне         = беларускі этнограф, фальклярыст, пэдагог
|Іншае            = 
|Вікіпедыя        = Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў
|Вікіпедыя2       = Міхаіл Аляксеевіч Дзьмітрыеў
|Вікіцытатнік     = 
|Вікісховішча     = 
|Вікіліўр         = 
|ЭСБЕ             = 
|Google           = 
|Катэгорыя        = Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў
|Першая літара прозвішча = Д
}}

== Творы ==
{{Усе творы}}

* {{Скан|[[Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869)|Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края]]|Собраніе пѣсенъ, сказокъ, обрядовъ и обычаевъ крестьянъ Сѣверо-Западнаго края (1869).pdf}}. {{Fine|Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1869}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Беларускія аўтары]]
[[Катэгорыя:Фалькларысты]]
[[Катэгорыя:Этнографы]]
[[Катэгорыя:Педагогі]]
[[Катэгорыя:Аўтары XIX стагоддзя]]</text>
      <sha1>tinfif4b7tvxugfvj8et5deocj95n0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124571</id>
    <revision>
      <id>288913</id>
      <timestamp>2026-06-04T20:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вікіпэдыя}}  {{DEFAULTSORT:Дзмітрыеў, Міхаіл Аляксеевіч}}  [[Катэгорыя:Катэгорыі аўтараў]]»</comment>
      <origin>288913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="st2igmpvxb5dci1hqefv8s6iuxl95e8" xml:space="preserve">{{Вікіпэдыя}}

{{DEFAULTSORT:Дзмітрыеў, Міхаіл Аляксеевіч}}

[[Катэгорыя:Катэгорыі аўтараў]]</text>
      <sha1>st2igmpvxb5dci1hqefv8s6iuxl95e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Иллюстрація. 1848. Томъ 7. № 36.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>124572</id>
    <revision>
      <id>288915</id>
      <timestamp>2026-06-04T20:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «»</comment>
      <origin>288915</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142" sha1="53it0x0xc0e32npz0iqzlmw06sk7umt" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Кинууши, ринууши поустане… (1848)|Кинууши, ринууши поустане…]]
|Language=be
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=1848
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=15
|Progress=OCR
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>53it0x0xc0e32npz0iqzlmw06sk7umt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescen… (1648).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>124573</id>
    <revision>
      <id>288916</id>
      <timestamp>2026-06-04T20:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «»</comment>
      <origin>288916</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="gy7f1ve1qdgymg7wwhhw7z7qqvqdjed" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]
|Language=be
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=1648
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=15
|Progress=OCR
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>gy7f1ve1qdgymg7wwhhw7z7qqvqdjed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288918</id>
      <parentid>288916</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T20:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>288918</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="cr22hjh27zu17isoo6zkzii3ap97itf" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]
|Language=be
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=1648
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=15
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>cr22hjh27zu17isoo6zkzii3ap97itf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescen… (1648).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124574</id>
    <revision>
      <id>288917</id>
      <timestamp>2026-06-04T20:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|Ruthenicæ}}  {{block center/s}} {{Капітэль|Weliki Hospodarv presławnych Narodow,}}&lt;br /&gt; {{Капітэль|Tobie Boh Panstwa życzyt, Cae-yKrym horodow.}} {{block center/e}}»</comment>
      <origin>288917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="ss2gln0l884k9gkxcrbn5alo5au9bol" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|Ruthenicæ}}

{{block center/s}}
{{Капітэль|Weliki Hospodarv presławnych Narodow,}}&lt;br /&gt;
{{Капітэль|Tobie Boh Panstwa życzyt, Cae-yKrym horodow.}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ss2gln0l884k9gkxcrbn5alo5au9bol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288921</id>
      <parentid>288917</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T21:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="kzn34cl38p4ri6yrtfmta1ynl4z2p6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|Ruthenicæ}}

{{block center/s}}
{{Капітэль|Weliki Hospodarv presławnych Narodow,}}&lt;br /&gt;
{{Капітэль|Tobie Boh Panstwa życzyt, Car-yKrym horodow.}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzn34cl38p4ri6yrtfmta1ynl4z2p6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Weliki Hospodarv presławnych Narodow…</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124575</id>
    <revision>
      <id>288919</id>
      <timestamp>2026-06-04T21:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?  | аўтар     = Аляксандр Цвікевіч  | год       = 1648 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні =   | наступны  =   | крыніца = Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescens, pvblicae felicitatis amaenitatem et minimae Societati...»</comment>
      <origin>288919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1241" sha1="csjotjmk4ocksr9on3xf33cscpqa8zq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?
 | аўтар     = Аляксандр Цвікевіч
 | год       = 1648 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | крыніца = Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescens, pvblicae felicitatis amaenitatem et minimae Societatis Iesv venerabvndam hilaritatem iisdem serenissimis Vladislao IV et Lvdovicae Mariae Poloniarvm maiestatibvs typo exhibet. [Wilno]: in praedio suburbano colleg. Viln. Soc. Iesv, 1648. S. — C2r.
 | анатацыі  = Урывак са шматмоўнага верша «Certamen lingvarvm, qvæinter personas societas iesv…».
}}

&lt;pages index=&quot;Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescen… (1648).pdf&quot; from=&quot;15&quot; to=&quot;15&quot; /&gt;

[[Катэгорыя:Вершы невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Творы пра Уладзіслава IV Вазу]]
[[Катэгорыя:Вершы на старабеларускай мове]]
[[Катэгорыя:Панегірыкі]]
[[Катэгорыя:Творы XVII стагоддзя]]</text>
      <sha1>csjotjmk4ocksr9on3xf33cscpqa8zq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288920</id>
      <parentid>288919</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T21:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1210" sha1="b51fgs3b19l7l3lp8qt19na6f86wwi0" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?
 | безаўтара = 
 | год       = 1648 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | крыніца = Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescens, pvblicae felicitatis amaenitatem et minimae Societatis Iesv venerabvndam hilaritatem iisdem serenissimis Vladislao IV et Lvdovicae Mariae Poloniarvm maiestatibvs typo exhibet. [Wilno]: in praedio suburbano colleg. Viln. Soc. Iesv, 1648. S. — C2r.
 | анатацыі  = Урывак са шматмоўнага верша «Certamen lingvarvm, qvæinter personas societas iesv…».
}}

&lt;pages index=&quot;Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescen… (1648).pdf&quot; from=&quot;15&quot; to=&quot;15&quot; /&gt;

[[Катэгорыя:Вершы невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Творы пра Уладзіслава IV Вазу]]
[[Катэгорыя:Вершы на старабеларускай мове]]
[[Катэгорыя:Панегірыкі]]
[[Катэгорыя:Творы XVII стагоддзя]]</text>
      <sha1>b51fgs3b19l7l3lp8qt19na6f86wwi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288923</id>
      <parentid>288920</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T21:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>288923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="4apprjm50ber6pemiw92f7302yhknhh" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Weliki Hospodarv presławnych Narodow…
 | безаўтара = 
 | год       = 1648 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | крыніца = Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescens, pvblicae felicitatis amaenitatem et minimae Societatis Iesv venerabvndam hilaritatem iisdem serenissimis Vladislao IV et Lvdovicae Mariae Poloniarvm maiestatibvs typo exhibet. [Wilno]: in praedio suburbano colleg. Viln. Soc. Iesv, 1648. S. — C2r.
 | анатацыі  = Урывак са шматмоўнага верша «Certamen lingvarvm, qvæinter personas societas iesv…».
}}

&lt;pages index=&quot;Ver Lvkiskanvm ad serenissimarvm maiestatvm praesentiam efflorescen… (1648).pdf&quot; from=&quot;15&quot; to=&quot;15&quot; /&gt;

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Вершы невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Творы пра Уладзіслава IV Вазу]]
[[Катэгорыя:Вершы на старабеларускай мове]]
[[Катэгорыя:Панегірыкі]]
[[Катэгорыя:Творы XVII стагоддзя]]</text>
      <sha1>4apprjm50ber6pemiw92f7302yhknhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124576</id>
    <revision>
      <id>288925</id>
      <timestamp>2026-06-05T06:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Ужо набраўся, га? Хе-хе… Выпіў сабе троху?..  {{Водступ|2|em}}Зьбянтэжаяы такім абаротам Паўлюк доўга бурчэў сабе пад нос нешта нявыразнае.  {{Водступ|2|em}}Але быў яшчэ адзін момант, што Цімафей Міронавіч Гвардыян стаў зноў Цімахвеем Міронавіча...»</comment>
      <origin>288925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4886" sha1="1ox6s5vqwy1imjfvhupj8otkmlrsiqh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Ужо набраўся, га? Хе-хе… Выпіў сабе троху?..

{{Водступ|2|em}}Зьбянтэжаяы такім абаротам Паўлюк доўга бурчэў сабе пад нос нешта нявыразнае.

{{Водступ|2|em}}Але быў яшчэ адзін момант, што Цімафей Міронавіч Гвардыян стаў зноў Цімахвеем Міронавічам Гвардыянам у поўнай велічы свае грознае жорсткае натуры.

{{Водступ|2|em}}Гэта было ўжо на дварэ.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч вышаў з хаты з пакорнай слухмянасьцю чалавека, які з мілай ахвотаю зробіць ўсё, што ад яго патрабуюць. Зьнімаючы з крука ключы (яны спрадвеку віселі там у сьвятой незачэпнасьці, і ніхто, апроч гаспадара, не заважыўся да іх дакрануцца) — зьнімаючы з круга ключы, ён ласкава гукнуў жонку, якая была зашыўшыся недзе ў зацішны куточак:

{{Водступ|2|em}}— Матрёша! Пойдзем!

{{Водступ|2|em}}І гэтым словам „Матрёша“, сказаным бадай упяршыню за ўсё іхняе сумеснае жыцьцё, ён увёў маленькую молепадобную жанчыну ня ў меншае замяшаньне, як і брата Паўлюка.

{{Водступ|2|em}}На дварэ былі яшчэ людзі, цэлы натоўп — яны, відаць, даўно ўжо сышліся тут і з нецярплілівасьцю чакалі пачатку цікавае процэдуры.

{{Водступ|2|em}}Цімахвею Міронавічу гэта был неспадзеўка, і, стаўшы на ганку, ён з хвіліну ўзіраўся ў натоўп ня то са страхам, ня то з задзіўленьнем, ня то проста з цікавасьцю. І вось тут, мабыць у апошні раз, абудзіўся ў ім сапраўдны Цімахвей Міронавіч Гвардыян, суровы гаспадар і былы кур‘ер высачайшай комісіі па такіх-та і такіх-та справах.

{{Водступ|2|em}}Паперадзе ўсяго натоўпу стаяў Галілей. Ён тупаў на месцы ад холаду, дробна кхекаў і, здалося Гвардыяну, падміргваў яму хітра і насьмешліва.

{{Водступ|2|em}}Цімахвей Міронавіч увесь страсянуўся. Невядома, ці ўжо дужа датклівае было Галілеева падміргваньне, ці можа проста пачуў Гвардыян па сваёй сіле чалавека, але ўся яго зьвярыная злосьць, прыдушаная знадворнаю, роджанаю інстынктам самаабароны, падрыжнасьцю, раптам скінула з сябе вымушаную заслону і паўстала ў поўнай сваёй натуральнай сіле. Ён дзіка напружыўся, рукі ў яго сударгава сашчаміліся ў кулакі, а твар акасьцянеў у драпежнай корці. Саступіўшы з ганку, ён паволі, так, як там, у хаце, Андрэй Шыбянкоў пасунуўся на Галілея.

{{Водступ|2|em}}Стары дзівак падпусьціў яго крокаў на два да сябе і зрабіў сьмешнае, недарэчнае, зусім нестасоўнае да сталага чалавека: ён паказаў Цімахвею Міронавічу Гвардыяну язык. І гэта было так неспадзявана, што Гвардыян зьбянтэжыўся і спыніўся, ня ведаючы, што яму рабіць далей. Пакуль ён ахамянуўся, там, дзе стаяў Галілей, асталося адио пустое месца.

{{Водступ|2|em}}Дружны бязьлітасна-глумлівы рогат прыгбаў апошні выбух суровага гаспадара і былога кур‘ера высачайшай комісіі па такіх-та і такіх-та справах, і ён, пакорна схіліўшы галаву, пайшоў адмыкаць свае адрыны і сьвірны.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ox6s5vqwy1imjfvhupj8otkmlrsiqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124577</id>
    <revision>
      <id>288926</id>
      <timestamp>2026-06-05T06:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «з 1.496.559 дзес. зямлі. Гэта здабытак вясковай буржуазіі — вынік працы капіталізму, які вырваў глебу з-пад ног старых фэўдалаў-прыгоншчыкаў. Па-першае, яны прымушаны былі экономічным процэсам збываць свае землі буржуазіі, па-другое-ж, рэволюцыя 1905 г. іх вел...»</comment>
      <origin>288926</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7114" sha1="q9fny7dqxpa84oj7797bat6e431ukfs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з 1.496.559 дзес. зямлі. Гэта здабытак вясковай буржуазіі — вынік працы
капіталізму, які вырваў глебу з-пад ног старых фэўдалаў-прыгоншчыкаў. Па-першае, яны прымушаны былі экономічным процэсам збываць свае землі буржуазіі, па-другое-ж, рэволюцыя 1905 г. іх вельмі напалохала.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Як расла вясковая буржуазія, можна лепш за ўсё характарызаваць данымі аб набытку зямлі. Так, па беларускім раёне па даным, якія прыведзены ў статыстычным зборніку па сельскай гаспадарцы ў XX в., рост прыватнай уласнасьці сялян па губэрнях Менскай, Віцебскай, Магілеўскай і Смаленскай быў наступны:
{|style=&quot;margin:auto; font-size:83%;&quot;
|style=&quot;vertical-align:top;&quot; |Гады. ||Зямлі{{gap|2em}}&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}т. дз. ||style=&quot;vertical-align:top;&quot; |Процант
|-
|1862{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|1em}}94 ||{{gap|0.5em}}100
|-
|1872{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|0.5em}}130 ||{{gap|0.5em}}138
|-
|1882{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|0.5em}}240 ||{{gap|0.5em}}255
|-
|1892{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|0.5em}}804 ||{{gap|0.5em}}855
|-
|1902{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||1.520 ||1691
|-
|1907{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||1.772 ||1885
|-
|1909{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||1.870 ||1989
|}
{{gap|2.5em}}Такім чынам, годы крызісу 80-90 гадоў былі гадамі, калі вясковая буржуазія асабліва шпарка расьце і прыбірае зямлю да сваіх рук. Годы крызісу спрыялі росту вясковай буржуазіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Як ва ўсёй былой Расіі, гэтак сама і на Беларусі галоўная маса
зямель належала дваранству, але капіталістычнае разьвіцьцё выяўлялася менавіта ў тым, што дваранства бязупынна прадавала свае землі,
зразумела, за вельмі высокую цану, і зямля ішла ў рукі капіталістаў і буржуазнай верхавіны вёскі. Вось даныя, якія характарызуюць гэты
процэс да 1905 году.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;6&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Гады
|style=&quot;padding-left:0em; padding-right:0em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;/center&gt;% дзесяц.&lt;/br&gt;зямлі, належ.&lt;/br&gt;дваранам&lt;/center&gt;
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;% зямлі,&lt;/br&gt;належ.&lt;/br&gt;гандляром&lt;/center&gt;
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;% зямлі,&lt;/br&gt;належ.&lt;/br&gt;сялянам&lt;/center&gt;
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;% зямлі,&lt;/br&gt;належ.&lt;/br&gt;мяшчанам&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;6&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|2em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|2em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Менская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|2em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|2em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Магілеўская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|2em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|2em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |1877

1887

1905

1877

1887

1905

1877

1887

1905
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |83,5

82,4

60,7

93,1

93,4

76,6

89,4

82,3

60,0
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |5,7

6,6

12,0

4,3

2,7

6,4

3,4

3,6

3,6
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |2,6

4,5

12,1

1,2

1,4

4,6

3,3

8,1

28,0
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |4,5

5,0

6,6

1,3

2,1

1,1

3,2

4,8

6,1
|}

{{gap|2.5em}}Ясна відаць, што дваранства траціць землі; у гэтым і ёсьць кі-
рунак разьвіцьця сельскай гаспадаркі, стаўшай на капіталістычныя
рэйкі. Як бачым, тэмп страты зямлі, нязначны да 80 г. ХІХ ст., набывае
большую хуткасьць к рэволюцыі 1905 г. і к 1914 г. робіцца бясспрэчна
яшчэ больш хуткім 1. Зразумела, хто мог купляць землі — гэта былі
1 Статистический справочник по аграрному вопросу в. І, вып. 11. Унив
библ. Москва. 1916 г.
14&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q9fny7dqxpa84oj7797bat6e431ukfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124578</id>
    <revision>
      <id>288927</id>
      <timestamp>2026-06-05T06:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Ініцыял|2}} У Сівалапах дагараў у шчасьлівым запале новае цудоўнае працы старшыня колгасу „Наша перамога“ Якуб Лакота. Ён доуга і настойна адмаўляўся ад гэтае пасады — не таму, што не хацеў, а што ня пэўны быў у сваіх фізычных сілах. Яго ўгаварвалі з ц...»</comment>
      <origin>288927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5176" sha1="bsu53xrl0u1osgm9kr1wt2rq3e3ct5h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Ініцыял|2}} У Сівалапах дагараў у шчасьлівым запале новае цудоўнае працы старшыня колгасу „Наша перамога“ Якуб Лакота. Ён доуга і настойна адмаўляўся ад гэтае пасады — не таму, што не хацеў, а што ня пэўны быў у сваіх фізычных сілах. Яго ўгаварвалі з цёплай сваяцкай ласкай, абяцалі поўную ад усіх дапамогу, і ён, нарэшце згадзіўся. На сакратара колгасу з яго пропозыцыі выбралі Мікіту Лаўрынёнка, маладога кемкага гаспадара, што спрабаваў некалі ўчыцца на агранома.

{{Водступ|2|em}}У Якуба Лакоты ад першага таго сходу асталося ўражаньне радаснага зьдзіўленьня, блізкага да неймавернасьці. Сапраўды, цяжка было даць веры, што гарачыя сьмелыя яго імкненьні, якія часьцякам самому яму здаваліся недасягальнымі лятункамі, сталі раптам на парозе свайго зьдзяйсьненьня. І сам ён будзе ня толькі браць чынны ўдзел у гэтай казачна-новай будоўлі, а нахват будзе ёю кіраваць.

{{Водступ|2|em}}Для Якуба Лакоты канчагкова згінулі хвіліны спакойнага адпачынку — і дні і ночы абярнуліся яму ў бязупыннае напружанае гарэньне. Трагічны разлад паміж яго маладым нязгасным запалам і ўбогімі рэшткамі глыбока павераджонага здароўя дасягнуў найвышэйшага пункту. Гэта, ён чуў, не вяшчуе яму нічога добрага, але не задумляўся дужа над гэтым, бо наогул на сваё фізычнае здароўе глядзеў з спакойнаю абыклаю безнадзейнасьцю.

{{Водступ|2|em}}У маладым колгасе адразу занялося жвавае бадзёрае жыцьцё. Першыя проблескі яго — дзіўна-сьвежыя, яскравыя атулены былі вясёлым, чыста сьвяточным уздымам. Якуб Лакота добра разумеў, што колектыў тады толькі адчуе сваю дзейную злучнасьць і сваё значэньне, калі возьмецца супольна за якую конкрэтную жывую работу, і таму з першых-жа дзён зачаў шукаць такое работы.

{{Водступ|2|em}}Пастанавілі адразу пачаць падрыхтоўку да колгаснага будаўніцтва, і на першую чаргу назначылі будоўлю вялікае стадолы на ўсю, якая мела быць абагулена, жывёлу. Дасталі дззвол на вывазку лесу, і з вяселых масавых выездаў па яго зрабілі праўдзівую дэмонстрацыю свае дружнае сілы і энэргіі.

{{Водступ|2|em}}Якуб Лакота здабыў аднекуль будаўнічага тэхніка, і некалькі вечароў узапар зьбіраліся ў яго ў „габінэце“ самарослыя: сівалапаўскія архітэктары, каб разам з тэхнікам абмяркоўваць плян новае будоўлі. Гэта былі дзівосныя незабыўныя гадзіны, калі з непрахддна-дзікіх зарасьляў цёмнай мужыцкай сьвядомасьці, аплеценых атрутным хмелем спрадвечнага чмуру, раптам завязваўся і паволі расьцьвітаў пышны квет колектыўнай творчай фантазіі, імклівага домыслу і ініцыятывы. Забываліся, на ўсё — на позны час, на змору, на нямінучыя турботы заўтрашняга дня — і ў шчыльна зьбітым гарачай дружнасьцю гуртку ламалі галовы над найдрабнейшымі дэталямі складаных будаўнічых конструкцый.

{{Водступ|2|em}}Гэта была першая брыгада колгасу „Наша перамога“. Вынікі яе працы — яшчэ хісткія, няпэўныя, проблематычныя — {{перанос пачатак|п=разыхо|к=дзіліся}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bsu53xrl0u1osgm9kr1wt2rq3e3ct5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124579</id>
    <revision>
      <id>288928</id>
      <timestamp>2026-06-05T07:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=разыхо|к=дзіліся}} па ўсіх Сівалапах і залучалі ў кола далейшых меркаваньняў амаль усіх колгасьнікаў, а часам і аднаасобных гаспадароў. Бо што-ж можа з такой сілай захапіць знудзелую ў тупой абыдзеншчыне сьвядомасьць земляроба, як ня сь...»</comment>
      <origin>288928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5199" sha1="kh9g3d407w4dlgjpzrk360843g1eezc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=разыхо|к=дзіліся}} па ўсіх Сівалапах і залучалі ў кола далейшых меркаваньняў амаль усіх колгасьнікаў, а часам і аднаасобных гаспадароў. Бо што-ж можа з такой сілай захапіць знудзелую ў тупой абыдзеншчыне сьвядомасьць земляроба, як ня сьмелыя пляны хоць яшчэ і неверагоднага, але конкрэтна-ўяўленага ўжо добрабыту! 

{{Водступ|2|em}}Так пачынаў жыць колгас новымі супольнымі інтарэсамі, так завязвалася новая тварчая сувязь паміж яго сябрамі.

{{Водступ|2|em}}Тым часам старшыня колгасу меў яшчэ свой асаблівы клопат, якому аддаваў ён пазасталыя ад штодзённых турбот часіны: ён перарабляў свае вялікія, з такой стараннасьцю і з такім цяжарам складзеныя пляны. Фактычна, гэта была не пераробка, а скарачэньне, звужэньне да сьціслых меж сівалапаўскае рэчаістасьці. І праца гэта была Якубу Лакоту бадай не лягчэйшая, чымся першапачатковае іх складаньне. Гэта была вельмі балючая праца, бо выпадала з бязьлітаснай жорсткасьцю абпінаць пышныя квяцістыя галіны таго дрэва новага жыцьця, якое стварыў быў ён у сваім творчым парываньні. Яго стан быў падобны да стану мастака-разьбяра, які, стварыўшы бязьмежна-прыгожы вобраз, прымушаны быў-бы груба абсеч яго чароўныя формы, каб мог ён зьмясьціцца ў прызначанай яму нішы. Але вострае адчуваньне плодатворнасьці свае працы, упэўненасьць у блізкім зьдзяйсьненьні сваіх новых хоць і меншых, і хоць ня гэткіх яскравых плянаў компэнсавала яму вымушанае самаабмежаваньне, і ён працаваў з даўнейшым запалам, з даўнейшай фанатычнай адданасьцю справе.

{{Водступ|2|em}}Часамі траплялася, што ў сваёй заложнай рабоце сярод глухой маўклівай начы ён натыкаўся раптам на нечаканую перашкоду, на брак якіх-небудзь конкрэтных матэрыялаў, пра расплянаваньне колгаснага поля, пра разьмяшчэньне тых ці іншых дзялянак, якія мог ён здабыць толькі непасрэдна пабыўшы на месцы. Тады адкладаў ён справу да раньня, і да раньня ня зводзіў вокам, да раньня кавэнчыўся на сваім мулкім ложку, пазіраючы {{Абмылка|штохвліны|штохвіліны}}, ці ня сівее ўжо акно марудлівым зімовым золкам.

{{Водступ|2|em}}Нарэшце ў скрозь пракалупанай нецярплівымі вачмі цемры азначаўся хісткі квадрат акна, і Якуб Лакота зрываўся з абрыдзелага, абмуленага непакойнымі бакамі ложка. Насьпех апрануўшыся, ёй наўмысна млявай разьмякчонай сном хадою праходзіў цераз агульную хату і, абмінаючы старую матку, якая поркалася ўжо каля печы, пазяхаў з такой заразьлівай слодыччу, што той і ў думцы ня было, каб гэта ён куды выбіраўся з гэткай пары на работу. Так з наіўнай дзяцінай хітрасьцю падманьваў ёй пяшчотную чуйнасьць маткі, якая з балючай трывогай сачыла за няўхільным згасаньнем свайго каханага сына.

{{Водступ|2|em}}У сенцах цішком, па-зладзейску намацаваў ён старыя лыжы — рэшткі свайго калішняга маладога раздольля — і, ухапіўшы іх пад паху, выбягаў за двор, сьцеражліва азіраючыся, каб часам не злавіла яго на месцы злачынства руплівая маці.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kh9g3d407w4dlgjpzrk360843g1eezc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124580</id>
    <revision>
      <id>288957</id>
      <timestamp>2026-06-05T08:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «капіталістычныя групы. Але як мы бачым, пакупка гандлярамі і іншымі не асабліва значная, рост набыцьця імі зямлі застаецца далёка ззаду пры параўнаньні з набыцьцём зямлі сялянствам. Ясна, хто з сялянства мог плаціць за зямлю па ўздутым цэнам, — гэта был...»</comment>
      <origin>288957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9097" sha1="f9whw44akh0pxtenw0vli11qq46d14u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;капіталістычныя групы. Але як мы бачым, пакупка гандлярамі і іншымі не асабліва значная, рост набыцьця імі зямлі застаецца далёка ззаду пры параўнаньні з набыцьцём зямлі сялянствам. Ясна, хто з сялянства
мог плаціць за зямлю па ўздутым цэнам, — гэта былі аформленыя капіталістычныя вяршкі вёскі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Як расла вясковая буржуазія, лепш за ўсё можна характарызаваць данымі набыцьця зямлі. Так, па беларускім раёне ў статыстычным зборніку па сельскай гаспадарцы падаюцца наступныя даныя па трох беларускіх губэрнях і па Смаленскай.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Вясковай буржуазіі з так званага прыватнага земляўладаньня
належала:
{|style=&quot;margin:auto; font-size:83%&quot;
|1862 год{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1872{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1882{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1892{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1902{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1902{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1909{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.
|style=&quot;text-align:right;&quot; |94{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;130{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;240{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;804{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;1520{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;1772{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;1870{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}
|&lt;center&gt;дзес.&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/center&gt;
|style=&quot;text-align:right;&quot; |100&lt;/br&gt;138&lt;/br&gt;255&lt;/br&gt;855&lt;/br&gt;1691&lt;/br&gt;1885&lt;/br&gt;1989
|}
{{gap|2.5em}}Гэтая таблічка вельмі добра паказвае, як вясковая буржуазія
гарнула да сваіх рук зямлю. Цікава адзначыць, што годы крызісу зьяўляюцца і гадамі ўзмоцненага скупляньня вясковай буржуазіяй зямлі. Гэта цалкам зразумела, бо старое прыгоньніцкае земляўладаньне пад ціскам капіталізму зьнікае, і вырасшая вясковая буржуазія і кулацтва прыбірае зямлю да сваіх рук, каб паставіць на ёй гаспадарку
па-капіталістычнаму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мы сказалі, што к 1914 г. процэс мобілізацыі земляўладаньня пайшоў больш хуткім тэмпам. У нас няма даных для ўсіх губэрань Беларусі. Падамо прыклад па Магілеўскай губ.&lt;ref&gt;Календарь-справочник Могилевской губ.&lt;/ref&gt;.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;10&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Магілеўская губ.}}
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px&quot; |
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;1905 г.
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;1917 г.
|-
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Кольк.&lt;/br&gt;уладан.
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |% да&lt;/br&gt;ўсёй&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Кольк.&lt;/br&gt;уладан.
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |% да&lt;/br&gt;ўсёй&lt;/br&gt;зямлі
|-
|colspan=&quot;10&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0&quot; |Магілеўская{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Ганар. грам. і гандляр.{{gap|0.5em}}.{{gap|0.5em}}

Мяшчанам{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Сялянам{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Сял. воб. і т-вам.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Інш. станам{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Інш. воб. і т-вам{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px&quot; |
|style=&quot;padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |3.347

146

5.360

6.340

2.384

94

23
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |1.401.828

73.328

158.264

219.992

432.891

5.284

12.153
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |60,8

3,2

6,9

9,6

18,8

0,2

0,6
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |3.611

499

8.460

39.902

2.468

646

—{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |1.006.700

90.900

165.200

631.800

609.700

78.000

—{{gap|1em}}
|style=&quot;padding-top:1em; padding-top:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |39{{gap|0.9em}}

3,6

6,2

24,5

23,6

3,1

—
|}
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;4&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |12.436
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |6.745.373
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |542,4
|}
1917 г.
%% да
1905 г.
Магілеўская губ.
Кольк. Дзесяцін
уладан. зямлі
% да
Усёй
зямлі
Кольк.
уладан.
Дзесяцін
зямлі
Усёй
зямлі
Магілеўская
Ганар. грам. і гандляр.
146
Мяшчанам.
5.360
Сялянам
6.340
Сял. воб. і т-вам.
інш. станам
94
інш. воб. і т-вам
23
3.347 1.401.828
73.328 3,2
158.264 6,9
219.992
9,6
2.384 432.891 18,8
5.284 0,2
0,6
60,8
3.611 1.006.700
39
39
499
8.460
39.902
2.468
90.900 3,6
165.200 6,2
631.800 24,5
609.700 23,6
646
78.000 3,1
12.153
Усяго.
56.586 2.582.300 100
17.964 2.303.740 100
Мы ўзялі так званую прыватную ўласнасьць па Магілеўскай губ.
Лічбы для 1917 г. Магілеўскім земствам былі прапрацаваны відавочна
з перапісу 1917 г. і крыху, відаць, закруглены. Нам ня зусім зразумелы
прынцыпы вылічэньняў земскіх статыстыкаў, але кулацкая ўстаноўка
гэтых прынцыпаў абсолютна ясная. Мы бачым найяскравейшы процес
страты зямлі дваранствам, набыўшы вельмі хуткі тэмп пасьля рэво-
1 
15&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f9whw44akh0pxtenw0vli11qq46d14u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>288958</id>
      <parentid>288957</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T08:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>288958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9048" sha1="1fsrz8922fxgd0cl580k6r1jcsr5dvt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;капіталістычныя групы. Але як мы бачым, пакупка гандлярамі і іншымі не асабліва значная, рост набыцьця імі зямлі застаецца далёка ззаду пры параўнаньні з набыцьцём зямлі сялянствам. Ясна, хто з сялянства
мог плаціць за зямлю па ўздутым цэнам, — гэта былі аформленыя капіталістычныя вяршкі вёскі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Як расла вясковая буржуазія, лепш за ўсё можна характарызаваць данымі набыцьця зямлі. Так, па беларускім раёне ў статыстычным зборніку па сельскай гаспадарцы падаюцца наступныя даныя па трох беларускіх губэрнях і па Смаленскай.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Вясковай буржуазіі з так званага прыватнага земляўладаньня
належала:
{|style=&quot;margin:auto; font-size:83%&quot;
|1862 год{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1872{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1882{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1892{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1902{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1902{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;1909{{gap|1em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.
|style=&quot;text-align:right;&quot; |94{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;130{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;240{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;804{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;1520{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;1772{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;1870{{gap|0.5em}}т.{{gap|0.5em}}
|&lt;center&gt;дзес.&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/center&gt;
|style=&quot;text-align:right;&quot; |100&lt;/br&gt;138&lt;/br&gt;255&lt;/br&gt;855&lt;/br&gt;1691&lt;/br&gt;1885&lt;/br&gt;1989
|}
{{gap|2.5em}}Гэтая таблічка вельмі добра паказвае, як вясковая буржуазія
гарнула да сваіх рук зямлю. Цікава адзначыць, што годы крызісу зьяўляюцца і гадамі ўзмоцненага скупляньня вясковай буржуазіяй зямлі. Гэта цалкам зразумела, бо старое прыгоньніцкае земляўладаньне пад ціскам капіталізму зьнікае, і вырасшая вясковая буржуазія і кулацтва прыбірае зямлю да сваіх рук, каб паставіць на ёй гаспадарку
па-капіталістычнаму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мы сказалі, што к 1914 г. процэс мобілізацыі земляўладаньня пайшоў больш хуткім тэмпам. У нас няма даных для ўсіх губэрань Беларусі. Падамо прыклад па Магілеўскай губ.&lt;ref&gt;Календарь-справочник Могилевской губ.&lt;/ref&gt;.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;10&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Магілеўская губ.}}
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px&quot; |
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;1905 г.
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;1917 г.
|-
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Кольк.&lt;/br&gt;уладан.
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |% да&lt;/br&gt;ўсёй&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Кольк.&lt;/br&gt;уладан.
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Дзесяцін&lt;/br&gt;зямлі
|style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |% да&lt;/br&gt;ўсёй&lt;/br&gt;зямлі
|-
|colspan=&quot;10&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0&quot; |Магілеўская{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Ганар. грам. і гандляр.{{gap|0.5em}}.{{gap|0.5em}}

Мяшчанам{{gap|0.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Сялянам{{gap|1.9em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Сял. воб. і т-вам{{gap|0.8em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Інш. станам{{gap|1.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

Інш. воб. і т-вам{{gap|0.9em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px&quot; |
|style=&quot;padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |3.347

146

5.360

6.340

2.384

94

23
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |1.401.828

73.328

158.264

219.992

432.891

5.284

12.153
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |60,8

3,2

6,9

9,6

18,8

0,2

0,6
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |
|style=&quot;padding-top:1em; vertical-align:middle; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |3.611

499

8.460

39.902

2.468

646

—{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |1.006.700

90.900

165.200

631.800

609.700

78.000

—{{gap|1em}}
|style=&quot;padding-top:1em; padding-top:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |39{{gap|0.9em}}

3,6

6,2

24,5

23,6

3,1

—
|-
|style=&quot;width:60px;&quot; |
|colspan=&quot;9&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px&quot; |
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |17.964
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |2.303.740
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-right:1.0em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |100
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |56.586
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |2.582.300
|style=&quot;padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |100
|}
{{gap|2.5em}}Мы ўзялі так званую прыватную ўласнасьць па Магілеўскай губ. Лічбы для 1917 г. Магілеўскім земствам былі прапрацаваны відавочна
з перапісу 1917 г. і крыху, відаць, закруглены. Нам ня зусім зразумелы
прынцыпы вылічэньняў земскіх статыстыкаў, але кулацкая ўстаноўка
гэтых прынцыпаў абсолютна ясная. Мы бачым найяскравейшы процэс страты зямлі дваранствам, набыўшы вельмі хуткі тэмп пасьля {{перанос пачатак|рэво|люцыі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fsrz8922fxgd0cl580k6r1jcsr5dvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124581</id>
    <revision>
      <id>288968</id>
      <timestamp>2026-06-05T09:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|рэво|люцыі}} 1905 г. Сапраўды, калі дваранству Магілеўскай губ. у 1887 г. належала 82,3 проц. усёй прыватнай уласнасьці, то ў 1905 г. — ужо толькі 60,8 проц., а ў 1917 г. 39 проц.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Зямля, галоўным чынам, пераходзіць у рукі капіталістычных вяршкоў вё...»</comment>
      <origin>288968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7492" sha1="mjjrb9uk1x763y9teo0p4qmbe3qw6u4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|рэво|люцыі}} 1905 г. Сапраўды, калі дваранству Магілеўскай губ. у 1887 г. належала 82,3 проц. усёй прыватнай уласнасьці, то ў 1905 г. — ужо толькі 60,8 проц., а ў 1917 г. 39 проц.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Зямля, галоўным чынам, пераходзіць у рукі капіталістычных
вяршкоў вёскі. Зразумела, што ад гэтага люты зямельны голад асноўнай масы сялянства не зьмяншаўся, а яшчэ больш абвастраўся. Сапраўды, калі сялянам „асобным“ y 1905 г. належала 9,6% усёй прыватнай уласнасьці, то ў 1917 г. — ужо 24,5%. Апрача гэтага таварыствам у 1905 г. належала 18,8%, у 1917 г. — ужо 23,6%. З параўнаньня гэтых лічбаў ясна відаць, што на вёсцы хутка рос кулак. Бо і купляць зямлю мог толькі той, у каго былі грошы, а былі яны, зразумела, не ў бядняцкай частцы вёскі, на долю якой заставалася
толькі эксплёатацыя як з боку юнкера, які капіталізаваўся, старога прыгоньніка, так і з боку вырасшага кулака. Вясковая буржуазія набывала зямлю як праз Сялянскі пазямельны банк, так і непасрэдна ад пана, а таксама скупляла надзелы беднаты і тых, хто ішоў шукаць шчасьця ў далёкі Сібір. Плаціць за зямлю высокую цану мог, зразумела, толькі вясковы кулак, бо вытрымаць, напрыклад, плацяжы банку другія групоўкі амаль не маглі. Вось маленькая ілюстрацыя росту цэн на
зямлю ў той жа Магілеўскай губ. Возьмем гэтыя даныя па пяцігодзьдзям.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|1883—1887{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1888—1892{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1893—1897{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1898—1902{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1903—1907{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1908—1912{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1913{{gap|0.6em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1914{{gap|0.6em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;1915{{gap|0.6em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}&lt;/br&gt;
|style=&quot;padding-right:0.5em&quot; |{{gap|0.5em}}17,6&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}23,8&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}30,8&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}64,4&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}93&lt;/br&gt;101&lt;/br&gt;102&lt;/br&gt;128&lt;/br&gt;148
|style=&quot;padding-right:0.5em&quot; |&lt;center&gt;руб.&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/br&gt;„&lt;/center&gt;
|style=&quot;padding-right:0.5em&quot; |—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;—&lt;/br&gt;
|100&lt;/br&gt;135&lt;/br&gt;175&lt;/br&gt;366&lt;/br&gt;529&lt;/br&gt;574&lt;/br&gt;580&lt;/br&gt;727&lt;/br&gt;841
|}
{{gap|2.5em}}Як бачым, цэны на зямлю з часу адчыненьня Сялянскага пазямельнага банку да 1915 г. падскочылі амаль у 8&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; раз; гэта яшчэ сьведчыць аб тым, што адзначаны банк сапраўды не сялянам дапамагаў выгодна набываць свае землі, а пану-памешчыку збываць землі, і толькі па назьве быў сялянскім.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Цікава яшчэ адзначыць адну характэрную рысу. Пасьля 1905 году пакупкі зямлі вобчаствамі вельмі зьмяншаюцца, зьмяншаюцца і пакупкі
таварыствамі, а пры агульным значным росьце гэта сьведчыць, што зямлю концэнтраваў кулак. Агульны-ж рост праданай зямлі быў вельмі значны, і пакупкі даюць вельмі рэзкую крывую ўверх. Падамо яшчэ адну ілюстрацыю аб соцыяльным стане пакупнікоў. Наступная таблічка складзена на падставе справаздач Сялянскага пазямельнага банку за адпаведныя гады&lt;ref&gt;Отчеты Крест. позем. банка 1909—1915 г.г.&lt;/ref&gt;.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;6&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |{{разьбіўка|Год}}
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |Безьзя&lt;/br&gt;мельн.
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |З адным&lt;/br&gt;канём
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |З двума&lt;/br&gt;коньмі
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |З трыма&lt;/br&gt;і больш
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}
|-
|colspan=&quot;6&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|style=&quot;padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |1909{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;

1910{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;

1911{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;

1912{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;

1913{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;

1914{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}&lt;/br&gt;

1915{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;268

166

143

147

314

164

{{gap|0.5em}}44&lt;/center&gt;
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;1.598

{{gap|0.9em}}969

1.415

1.785

1.721

1.428

{{gap|0.9em}}554&lt;/center&gt;
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;1.845

1.238

1.502

1.843

2.092

1.681

{{gap|0.9em}}552&lt;/center&gt;
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;1.433

{{gap|0.9em}}982

1.043

1.617

1.663

1.341

{{gap|0.9em}}562&lt;/center&gt;
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |&lt;center&gt;5.144

3.354

4.103

5.092

5.770

4.614

1.712&lt;/center&gt;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjjrb9uk1x763y9teo0p4qmbe3qw6u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124582</id>
    <revision>
      <id>288969</id>
      <timestamp>2026-06-05T10:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Па полю хадзіў сінімі халоднымі хвалямі апошні перадранішні змрок. Поле дрымала лядовай дрымотай — глыбока самотнае і чулае ў сваёй сіратлівай закінутасьці, Працавіты шоргат лыж працінаў маркотна-застылую цішыню з жорсткай нахабнай рэ...»</comment>
      <origin>288969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5031" sha1="czzwnygaa0cejqvvkx19qn5lapph4st" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Па полю хадзіў сінімі халоднымі хвалямі апошні перадранішні змрок. Поле дрымала лядовай дрымотай — глыбока самотнае і чулае ў сваёй сіратлівай закінутасьці, Працавіты шоргат лыж працінаў маркотна-застылую цішыню з жорсткай нахабнай рэзкасьцю, нібы, прынёсшы з сабой сьмелы водгалас няспынёнага людзкога жыцьця, дражніўся з санлівай зьмярцьвеласьці зімовага поля.

{{Водступ|2|em}}Якуб Лакота з гоні ішоў шпарка, размашыста, успамінаючы свой калішні спрыт і падманьваючы самога сябе гарачкавыя выбухам свае астатняе сілы. Потым сунімаўся, зьвяможаны, і, хваравіта аддыхваючыся, усьміхаўся пакорнай вінаватай усьмешкай.

{{Водступ|2|em}}Адылі радасна было і раздольна апынуцца аднаму ў пустым засьнежаным полі, дзе бяскрайная самота давала чароўна зманлівую магчымасьць забыцца на сваю няўздольнасьць і пачуць у сабе былога, поўнага нязбытых сіл, чалавека. Абкружэньне здаровых людзей заўсёды падкрэсьлівае слабасьць хворага, даючы яму відочную, неабмыльную мерку ягонае немачы, і толькі пазбыўшыся гэтых хадзячых узбораў фізычнае дасканаласьці, можа ён пацешыць сябе мімалётнымі бліскамі збавіцельнага самаспадману.

{{Водступ|2|em}}Прайшоўшы з чвэртку вярсты павольным ужо, спакойным крокам, Якуб Лакота з глыбокім здаволеньнем адзначаў, што ён амаль зусім яшчэ ня чуе зморы, і пачынаў старанна вымяркоўваць, колькі-б ён здолеў прайсьці за гадзіну, за дзьве, за тры — вядомая рэч, з адпачынкамі, спакваля, не сьпяшаючыся, бо чаго-ж яму канечна ляцець, як няпрытомнаму? Выходзіла, што дужа многа, і тады на паружавелым ад хады і марозу твары ў яго грала бясконца-шчасьлівая радасная ўсьмешка. Яму здавалася, што ён зусім яшчэ здаровы чалавек. І, неўзаметку для самога сябе, ён зноў пераходзіў на шпаркі размашысты рух, каб, з гоні прайшоўшы, зноў спыніцца, задыхаўшыся і закашляўшыся.

{{Водступ|2|em}}Згарнуўшы з сябе астатнія косы ночнага змроку, зімовае поле ў раптоўнай яснасьці паказвала свае прасторы. Гонка, імкліва разьбягаліся ў розныя бакі белыя прытульныя далі, хаваючыся за шызыя драцяністыя хмызьнякі, за гладкія пукатыя ўзгоркі. Навакол — куды ні зірні — паўставалі ў ваччу з дзяцінства знаёмыя куточкі, дзіўныя і інакшыя ў сваім зімовым убраньні. Якуб Лакота бесцарамонна зрываў з іх гэтае пышнае вялічнае ўбраньне і апранаў іх у лёгкія квяцістыя шаты залатога лета. І нейкую часіну жыў ён тады жыцьцём даўно прамінулым, сьветлым, прамяніста-прыгожым…

{{Водступ|2|em}}Успаміны пацешна пераблытваліся, зводзячы ўместа далекія адзін ад аднаго і дзіўна розныя моманты жыцьця.

{{Водступ|2|em}}Вось засыпанаесьнегай глыбокае глінішча вытыркнула абвеяны ветрам кавалак свайго стромкага звалу. У чорнай адубелай гліне відаць цэлая сыстэма пячурак, што дзеля забаўкі пакапалі, пасьвячы коняй, сялянскія хлапчукі. Напэўна, дзе-не-будзь яшчэ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czzwnygaa0cejqvvkx19qn5lapph4st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124583</id>
    <revision>
      <id>288970</id>
      <timestamp>2026-06-05T11:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «захавалася такая пячурка, выкапаная калісьці даўно-даўно ягонымі рукамі. Што яна мела тады выабражаць у тых чароўных казках-гульнях сонечнага дзяцінства? Можа якую хату, можа печку сапраўдную, зусім такую, як у хаце, нават можна паліць яе і пячы ў ёй бул...»</comment>
      <origin>288970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4980" sha1="e3ck3z5ayxm8zk5ihlbdcrdei1ytx9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;захавалася такая пячурка, выкапаная калісьці даўно-даўно ягонымі рукамі. Што яна мела тады выабражаць у тых чароўных казках-гульнях сонечнага дзяцінства? Можа якую хату, можа печку сапраўдную, зусім такую, як у хаце, нават можна паліць яе і пячы ў ёй бульбу, можа таёмнае логва якога-небудь дужа страшнага зьвера?

{{Водступ|2|em}}Якуб Лакота з усьмешкай успамінае, што ягоная і ўсіхныя пячуркі выяўлялі тады, як абстрэльвалі яны з гэтага глінішча атрад белапалякаў. З гэтых пячурак слаўныя вышлі былі байніцы!

{{Водступ|2|em}}Успамін далёкага дзяцінства шчытна сплятаецца з пякуча-яскравымі карцінамі партызаншчыны. І цяжка азначыць, што мілей успамінаецца: тое ці тое?

{{Водступ|2|em}}А вунь далёка леваруч паўстае густая сьцяна лесу. Гэты лес завуць Ганьніна пушча, і пра романтычна-таемную Ганну блукае па ўсёй акрузе ці мала страшных і прыгожых легенд, якія калісь былі і яму глыбейшай сапраўднасьцю, чымся тое, што ён бачыў наўкола на свае вочы.

{{Водступ|2|em}}Якуб Лакота ўспамінае, што яму якраз і трэба да гэтае пушчы, і збочвае туды з вялікай ахвотай.

{{Водступ|2|em}}Тут зноў ружовыя карціны дзяцінства (грыбы, ягады, арэхі, лісавы норы), і праз кволую іх ружовасьць гарачай чырваньню выступаюць нязводныя плямы першага пачуцьця — магутнага і дурнога, дзівачнага і бяз меры прыгожага, яснага.

{{Водступ|2|em}}Ён зварачае ў лес па вузкім, абвешаным сьнегавым сарпантынам прахоне, які астаўся на месцы летняй дарогі. З ціхім зьдзіўленьнем прыглядаецца ён да знаёмых мясьцінак, што пахаваліся ад яго пад белай маскай зімы, вышуквае іх, выцягвае вокам з-за сьнегавой заслоны. Ад яго не схаваешся, не!

{{Водступ|2|em}}Вось пад гэтым дубам — ня йначай, як пад гэтым — знайшоў ён некалі дваццаць баравікоў за адзін раз. Як марудна расьце гэты дуб! Ён амаль астаўся такі, як тады, колькі дзесяткаў год таму. А можа гэта зьмяніўся маштаб ягоных вачэй, і тое, што ўдвая ці ўтрая пабольшала, яму выдае гэткім самым?

{{Водступ|2|em}}А вось тут трэба зьвярнуць з дарожкі і пашукаць аднаго дужа патаемнага і дужа зацішнага месца. Да яго ня лёгка дапасьці — тут і ўлетку цяжка прайсьці, а ўзімку, на лыжах, і пагатове. Але дзе-ж ён, быўшы тут, абміне той чароўны куточак, што некалі цьвіў у яго сэрцы адзінымі непаўторнымі ў чалавечым жыцьці краскамі?

{{Водступ|2|em}}Пяць прысядзістых шырокіх дубоў абсталі маленечкі лапік-палянку. Папраўдзе, тут улетку павінна быць дужа прыгожа. Жывы шацёр.

{{Водступ|2|em}}Але як не падобна тут цяпер да таго, што было! Урослыя ў сьнег дубы паніжэлі, адрузьлі, сталі старыя і няпрыязныя. Замест прытульнае палянкі — крывы сумёт жорсткаг сьнегу.

{{Водступ|2|em}}На вуснах у Якуба Лакоты стыне маркотная балючая ўсьмешка. Ён няўцямна азірае палянку, потым узьнімае вочы ўгору — мо‘ там асталося што ад ранейшага хараства? — і бачыць жудасна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e3ck3z5ayxm8zk5ihlbdcrdei1ytx9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124584</id>
    <revision>
      <id>288971</id>
      <timestamp>2026-06-05T11:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=задав|к=лю}}. ³) Спужався быкъ, хоця — не хоця пусцивъ парсюка у хату: ходзи, удвухъ весялѣй будзець жиць! На другій дзень приходзиць козелъ: быкъ, быкъ пусци мяне ў хату! — «Было и мнѣ помоги строиць хату, я-бъ цябе и пусцивъ. А цяперъ зимуй...»</comment>
      <origin>288971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6093" sha1="284ye6wba39jvbiqeewrqgona8kmiks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=задав|к=лю}}. ³) Спужався быкъ, хоця — не хоця пусцивъ парсюка у хату: ходзи, удвухъ весялѣй будзець жиць! На другій дзень приходзиць козелъ: быкъ, быкъ пусци мяне ў хату! — «Было и мнѣ помоги строиць хату, я-бъ цябе и пусцивъ. А цяперъ зимуй у дуплѣ!» — Ну, коли ты мяне ня пусцишъ жиць у хату, дыкъ я разгонюся, удару рогами у сцяну и пробъю дзюрку: морозъ зайдзець, вотъ и табѣ сцидзено будзець! Нечаго дзѣлаць быку, пусцивъ енъ и козла у хату: «тутъ и тромъ ''до'' мѣста!» Вотъ приходзиць гусакъ: быкъ, быкъ пусци мяне у хату! — «Ня пущу, чаму не пособивъ строиць хаты!» — Ну, коли ты мяне ня пусцишъ у хату, дыкъ я дзюбкой выдзявбу чащу, выцягаю мохъ, и будзець табѣ сцидзено. Спужався быкъ, пусцивъ и гусака жиць у хату. Ажъ во подыходзиць и пятухъ: быкъ, быкъ, пусци у хату! — «А што, ци подъ ялиной сцидзено? Хуць-ба, нечаго, пришовъ упередъ за ўсихъ проситца! А цяперъ нейдзѣ табѣ тутъ жиць! Пятухъ узнова почавъ проситца: быкъ, быкъ, пусци ў хату! — «Ня пущу!» — Ну, коли-шъ ты мяне ня пусцишъ, узлячу я ноччу на хату, и ўвесь мохъ разграбу на столи: духъ изъ хаты выйдзець, будзець и табѣ сцидзено!... Спужався быкъ, пусцивъ и пятуха. И стали яны жиць укучи упяцярыхъ. Тоды яны живуць сабѣ да поживаюць. Ажъ въ одзинъ разъ приходзиць мядзьвѣдзь: ⁴) «хто тутъ, живець?» Яны говоруць: быкъ, парсюкъ, козелъ, ды гусакъ, ды пятухъ. — «Пусциця мяне у свою хату!» — Ды нѣ, ня пусцимъ! Тоды мядзьвѣдзь стукнувъ у дзвери лапой, и проломивъ у дзверахъ дзюрку. Вотъ, козелъ ускочивъ на печь, парсюкъ подлѣзъ подъ печь, гусакъ узляцѣвъ на полицу, пятухъ на курчанину.... Вотъ, и приходзитца быку одному бо̀ратца зъ мядзьвѣдземъ! Быкъ тоды, ничого не говоручи, якъ мядзьвѣдзь на порогъ — дыкъ енъ яго рогами, ды къ сцянѣ и прициснывъ. Тутъ и козелъ, соскочивши съ печи, ды рогами ў плечи! а парсюкъ съ упуга мядзьвѣдзя за пузо! а гусакъ съ полицы — выскубъ побочниды! а пятухъ ходзиць но курчанини ды кричиць: кудакъ-дакъ-дакъ! кудакъ-дакъ-дакъ! Чуць вырвався отъ ихъ мядзьвѣдзь. 5) Сустрѣкаець яго стадо вовковъ: идзѣ ты, мядзьвѣдзь, бывъ? — Ой, братцы, уцекайця скорѣй у лѣсъ! Тутъ усилились нѣйкіе людзи. Якъ увыйшовъ я къ имъ у хату, одзинъ стоиць ли порогу: якъ схопиць вилки — прициснывъ мяне къ сцянѣ, а ни повярнутца! А другій схопивъ топоръ, ды давай мяне по плечахъ обухомъ осаджаваць! А третьцій абцугами чуць кишакъ мнѣ ня выпусцивъ; а чатвертый напаливъ шлэнтыль — уси боки попрокалувавъ! А пятый ходзиць по бальцы у красной шапцы, ззаду кривая шабля, ды кричиць: подайця яго суды, подайця яго суды! Добро, што я уцекъ: ня вѣдаю, што-бъ енъ со мной здѣлавъ, можа-бъ и зарѣзавъ.....

{{Водступ|2|em}}''Д. Мигулино, сѣнн. у. Отъ мѣщ. Ермоловича.''

{{Водступ|2|em}}{{smaller|Варіанты: 1) Въ с. Дугиновичахъ. сѣнн. у. сказка начинается такъ: «Живъ сабѣ дзѣдъ да баба. И бывъ у ихъ сынокъ. Тоды енъ выросъ большій; вотъ бацька захоцѣвъ яго жаниць. Лотовъ енъ рѣзаць быка. Тодьки пришовъ у хлѣвъ — а быкъ уцекъ. Енъ потовъ барана рѣзаць; тольки у хлѣвъ — баранъ уцекъ. Енъ тоды узявъ пятуха рѣзаць — и пятухъ уцекъ. Нѐякъ жаниць сына!» Въ д. Бутримовѣ, островен. вол. того-же у. «Пасвився на лугу быкъ, увидзѣвъ кыло лозы туманъ и спужався: уздумалось яму, што ето земля и выда гориць. «Побягу-ткы яны край свѣта!» Задравъ хвостъ, якъ пара, побѣгъ. Сустрѣвся яму быранъ: куды ты, быкъ, бягишъ? — «А вотъ, у насъ выда и земля гориць: я бягу на край свѣта!» Пойду и я съ тобой! — «Ходзи!» Пошли удвоихъ. Идуць, идуць—}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>284ye6wba39jvbiqeewrqgona8kmiks</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>