Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 102 8831 289023 288233 2026-06-06T08:22:54Z VasyaRogov 1510 /* Працы */ 289023 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара |Імёны = Аляксандр |Прозвішча = Цвікевіч |Варыянты імёнаў = Аляксандр Цвікевіч; Алесь Галынец, Алесь Незалежны, А. Ц. |Выява = Cvikevich.jpg |ДН = 22 чэрвеня 1888 |Месца нараджэння = Берасьце, Расейская імпэрыя |ДС = 30 сьнежня 1937 |Месца смерці = Менск, БССР |Апісанне = |Іншае = |Вікіпедыя = :be:Аляксандр Іванавіч Цвікевіч |Вікіпедыя2 = :be-tarask:Аляксандар Цьвікевіч |Вікіцытатнік = |Вікісховішча = Category:Aliaksandar Cvikievič |Вікіліўр = |ЭСБЕ = |Google = |Катэгорыя = Аляксандр Цвікевіч |Першая літара прозвішча = Ц }} == Працы == * [[Адраджэньне Беларусі і Польшча]] ''(1921)'' * [[Пагляд П. Бяссонава на беларускую справу]] * [[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1925)]] * [[Западно-руссизм. Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі]] ({{Падказка2|1929|Другое выданьне 1993}}) [[Файл:25%.svg]] == Артыкулы == * [[Лёс Беларусі]] * [[Кароткі нарыс узьнікненьня Беларускай Народнай Рэспублікі]] (разам з [[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]]; 1918) * [[Усе дарогі вядуць у Беларусь]] (1919) * [[Чатыры гады 1918-25.ІІІ.1922]] * [[Незалежнасьць як праграма сёнешняга дня]] (1922) * [[Да пытаньня аб незалежнасьці Беларусі]] (1922) * [[«Эўразійцы» (новыя шуканьня расійскай думкі)]] (1922) * [[Старонка з мінулага (Цвікевіч)|Старонка з мінулага]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 11 ліпеня 1926. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1926/155|№155 (1750)]]}} * {{Скан|[[Аб аргумантах ад розуму і аб аргумантах ад сэрца]]|Аб аргумантах ад розуму і аб аргумантах ад сэрца (1925).pdf}} // {{Fine|[[Студэнская думка (1924)|Студэнская Думка]]. — Студзень—сакавік 1925. — [[Студэнская думка (1924)/1925/1|№1 (2)]]—[[Студэнская думка (1924)/1925/2|2 (3)]]}} * [[Зноў «Западная Россия»]] (1926) * [[Бэрлінская конфэрэнцыя]] (1926) * [[Аб так званай «маскоўскай арыентацыі»|Аб так званай „маскоўскай арыентацыі“]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 24 студзеня 1926. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1926/18|№18 (1613)]]}} * [[«Беларускае Чыкаго»|„Беларускае Чыкаго“]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 3—4 сакавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/51|№51 (1943)]]— [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/52|52 (1944)]]}} * [[Як у тыя дні…]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 12 сакавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/59|№59 (1951)]]}} * [[Беларуская культура (Цвікевіч)|Беларуская культура]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 17 красавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/88|№88 (1980)]]}} * [[Вайна — абарона]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 17 ліпеня 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/160|№160 (2052)]]}} * [[Беларускія курорты]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 6 жніўня 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/177|№177 (2069)]]}} * [[Аб саромлівых «дапушчэньнях»]] (1927) * [[Homo Novus]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 16 кастрычніка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/236|№236 (2128)]]}} * [[Часовы трыумф польскай буржуазеі]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 3 лістапада 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/251|№251 (2143)]]}} * [[Хмара над Вільняй]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 26 лістапада 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/268|№268 (2160)]]}} * [[Праф. Няедлы аб белтэатры]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 30 лістапада 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/271|№271 (2163)]]}} * [[«Рэкс ортодоксус»|„Рэкс ортодоксус“, або новы кандыдат на патрыаршы прастол]] // {{Fine|[[Звязда (газета)|Зьвязда]]. — 7 студзеня 1928. — [[Звязда (газета)/1928/6|№6 (2813)]]}} * [[Наш грамадзкі абавязак]] (1928) * [[У абарону Грамады]] (1928) * [[Моцныя нэрвы]] (1928) * [[Прысуд і мы]] (1928) * [[Тайна Бэльвэдара адкрылася]] (1928) * [[Беларуская культурная справа ў Латвіі]] (1928) * [[Надыходзячая пагроза]] (1928) * [[Характарыстыка становішча Беларусі ў 80-90 г.]] (1929) == Бібліяграфія == * {{Кніга|аўтар= А. Цвикевичъ|загаловак= [[:ru:Краткий очерк возникновения Белорусской Народной Республики|Краткій очеркъ возникновенія Белорусской Народной Республики]]|адказны= |сэрыя= |спасылка= |выданьне= |месца= Кіевъ|выдавецтва= |год= 1918|том = |старонак= |isbn= |наклад= }} * {{Кніга|аўтар= А. Цвикевичъ|загаловак= [[:ru:Индекс:Cvikievic Alaksandar.Bielarus.djvu|Беларусь: Политический очерк]]|адказны= |сэрыя= |спасылка= |выданьне= |месца= Берлинъ|выдавецтва= |год= 1919|том = |старонак= |isbn= |наклад= }}; Менск: другое выданьне 1990. * {{Кніга|аўтар= Аляксандар Цьвікевіч|загаловак= [[Індэкс:Западно-руссизм. Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі.djvu|«Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і начатку XX в]]|адказны= |сэрыя= |спасылка= |выданьне= |месца= Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|год= 1929|том = |старонак= 340|isbn= |наклад= }} == Глядзіце таксама == * [[Ліст Вацлава Ластоўскага да Аляксандра Цвікевіча (1 чэрвеня 1920)]] {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Дыпламаты]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка]] [[Катэгорыя:Беларуская партыя сацыялістаў-федэралістаў]] [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]] nsgjhczqs6dcxuvgz5z4uf1i1p60p3q 289024 289023 2026-06-06T08:23:26Z VasyaRogov 1510 /* Працы */ 289024 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара |Імёны = Аляксандр |Прозвішча = Цвікевіч |Варыянты імёнаў = Аляксандр Цвікевіч; Алесь Галынец, Алесь Незалежны, А. Ц. |Выява = Cvikevich.jpg |ДН = 22 чэрвеня 1888 |Месца нараджэння = Берасьце, Расейская імпэрыя |ДС = 30 сьнежня 1937 |Месца смерці = Менск, БССР |Апісанне = |Іншае = |Вікіпедыя = :be:Аляксандр Іванавіч Цвікевіч |Вікіпедыя2 = :be-tarask:Аляксандар Цьвікевіч |Вікіцытатнік = |Вікісховішча = Category:Aliaksandar Cvikievič |Вікіліўр = |ЭСБЕ = |Google = |Катэгорыя = Аляксандр Цвікевіч |Першая літара прозвішча = Ц }} == Працы == * [[Адраджэньне Беларусі і Польшча]] ''(1921)'' * [[Пагляд П. Бяссонава на беларускую справу]] * [[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)]] * [[Западно-руссизм. Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі]] ({{Падказка2|1929|Другое выданьне 1993}}) [[Файл:25%.svg]] == Артыкулы == * [[Лёс Беларусі]] * [[Кароткі нарыс узьнікненьня Беларускай Народнай Рэспублікі]] (разам з [[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]]; 1918) * [[Усе дарогі вядуць у Беларусь]] (1919) * [[Чатыры гады 1918-25.ІІІ.1922]] * [[Незалежнасьць як праграма сёнешняга дня]] (1922) * [[Да пытаньня аб незалежнасьці Беларусі]] (1922) * [[«Эўразійцы» (новыя шуканьня расійскай думкі)]] (1922) * [[Старонка з мінулага (Цвікевіч)|Старонка з мінулага]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 11 ліпеня 1926. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1926/155|№155 (1750)]]}} * {{Скан|[[Аб аргумантах ад розуму і аб аргумантах ад сэрца]]|Аб аргумантах ад розуму і аб аргумантах ад сэрца (1925).pdf}} // {{Fine|[[Студэнская думка (1924)|Студэнская Думка]]. — Студзень—сакавік 1925. — [[Студэнская думка (1924)/1925/1|№1 (2)]]—[[Студэнская думка (1924)/1925/2|2 (3)]]}} * [[Зноў «Западная Россия»]] (1926) * [[Бэрлінская конфэрэнцыя]] (1926) * [[Аб так званай «маскоўскай арыентацыі»|Аб так званай „маскоўскай арыентацыі“]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 24 студзеня 1926. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1926/18|№18 (1613)]]}} * [[«Беларускае Чыкаго»|„Беларускае Чыкаго“]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 3—4 сакавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/51|№51 (1943)]]— [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/52|52 (1944)]]}} * [[Як у тыя дні…]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 12 сакавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/59|№59 (1951)]]}} * [[Беларуская культура (Цвікевіч)|Беларуская культура]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 17 красавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/88|№88 (1980)]]}} * [[Вайна — абарона]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 17 ліпеня 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/160|№160 (2052)]]}} * [[Беларускія курорты]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 6 жніўня 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/177|№177 (2069)]]}} * [[Аб саромлівых «дапушчэньнях»]] (1927) * [[Homo Novus]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 16 кастрычніка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/236|№236 (2128)]]}} * [[Часовы трыумф польскай буржуазеі]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 3 лістапада 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/251|№251 (2143)]]}} * [[Хмара над Вільняй]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 26 лістапада 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/268|№268 (2160)]]}} * [[Праф. Няедлы аб белтэатры]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 30 лістапада 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/271|№271 (2163)]]}} * [[«Рэкс ортодоксус»|„Рэкс ортодоксус“, або новы кандыдат на патрыаршы прастол]] // {{Fine|[[Звязда (газета)|Зьвязда]]. — 7 студзеня 1928. — [[Звязда (газета)/1928/6|№6 (2813)]]}} * [[Наш грамадзкі абавязак]] (1928) * [[У абарону Грамады]] (1928) * [[Моцныя нэрвы]] (1928) * [[Прысуд і мы]] (1928) * [[Тайна Бэльвэдара адкрылася]] (1928) * [[Беларуская культурная справа ў Латвіі]] (1928) * [[Надыходзячая пагроза]] (1928) * [[Характарыстыка становішча Беларусі ў 80-90 г.]] (1929) == Бібліяграфія == * {{Кніга|аўтар= А. Цвикевичъ|загаловак= [[:ru:Краткий очерк возникновения Белорусской Народной Республики|Краткій очеркъ возникновенія Белорусской Народной Республики]]|адказны= |сэрыя= |спасылка= |выданьне= |месца= Кіевъ|выдавецтва= |год= 1918|том = |старонак= |isbn= |наклад= }} * {{Кніга|аўтар= А. Цвикевичъ|загаловак= [[:ru:Индекс:Cvikievic Alaksandar.Bielarus.djvu|Беларусь: Политический очерк]]|адказны= |сэрыя= |спасылка= |выданьне= |месца= Берлинъ|выдавецтва= |год= 1919|том = |старонак= |isbn= |наклад= }}; Менск: другое выданьне 1990. * {{Кніга|аўтар= Аляксандар Цьвікевіч|загаловак= [[Індэкс:Западно-руссизм. Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі.djvu|«Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і начатку XX в]]|адказны= |сэрыя= |спасылка= |выданьне= |месца= Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|год= 1929|том = |старонак= 340|isbn= |наклад= }} == Глядзіце таксама == * [[Ліст Вацлава Ластоўскага да Аляксандра Цвікевіча (1 чэрвеня 1920)]] {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Дыпламаты]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка]] [[Катэгорыя:Беларуская партыя сацыялістаў-федэралістаў]] [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]] hcgh8rxc0xtu46ksyzjk4rplppqqiii 10 9260 289005 287660 2026-06-05T17:38:04Z Gleb Leo 2440 289005 wikitext text/x-wiki :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFA0A0" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту|Патрэбнае распазнаванне тэксту]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFE867" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы|Патрэбная вычытка]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#AFAFFF" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі|‎Гатовая да супастаўлення і падзелу]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#90FF90" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы|Вычытаныя, але патрабуюць праверкі]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#00137F" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы‎|Правераныя]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы}}}}) <hr/> Калі ласка, перад вычытваннем азнаёмцеся з [[Вікікрыніцы:Дапамога#Афармленьне_індэксаў|парадамі]] да гэтага. <div class="center">'''Вычытваецца цяпер'''</div> На дадзены момант на Вікікрыніцах вычытваюцца наступныя буйныя творы, з якімі Вы б маглі дапамагчы: * Бѣлорусскій сборникъ. {{Скан|[[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3|Выпускъ 3]]|Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf}} [[Аўтар:Еўдакім Раманаў|Еўдакіма Раманава]] (1887) * {{Скан|[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]|Вязьмо (1932).pdf}} [[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]] (1932) * {{Скан|[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf}} [[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанціна Кернажыцкага]] (1932) * {{Скан|[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]|Люба Лук’янская (1937).pdf}} [[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]] (1937) * {{Скан|[[Будучыня (1947)|Будучыня]]|Будучыня (1947).pdf}} [[Аўтар:Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]] (1947) <div class="center">'''Варта праверыць'''</div> Ніжэйпададзеныя творы варта праверыць. Магчыма, там ёсць памылкі друку, дапушчаныя ў часе вычытвання. * {{Скан|[[Географія Беларусі (1922)|Географія Беларусі]]|Географія Беларусі.pdf}} [[Аўтар:Аркадзь_Смоліч|Аркадзя Смоліча]] (1922) * {{Скан|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)|Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski]]|Doktar Francišak Skaryna pieršy drukar biełaruski.pdf}} [[Аўтар:Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] (1925) * {{Скан|[[Апошні з магікан (1940)|Апошні з магікан]]|Апошні з магікан.pdf}} [[Аўтар:Джэймс_Фенімар_Купер|Джэймса Фенімара Купера]] (1940) <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]</noinclude> g4iz8s8r638mfzq4x0umznoadsf1x5r 104 98392 289007 233801 2026-06-05T19:53:35Z Gleb Leo 2440 289007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> {{Цэнтар|'''ІV. [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|К. Каліноўскі]] — пачынальнік беларускага палітычнага вызваленьня.'''}} {{Водступ|2|em}}Аб Капіноўскім даводзілася ўжо мне пісаць даволі шырока з нагоды 70-лецьця беларускай прэсы<ref>[[Аўтар:Адам Станкевіч|Ad. Stankiewič]] — [[Kastuś Kalinoŭski, «Mužyckaja Praŭda» i ideja Niezaležnaści Biełarusi (1933)|K. Kalinoŭski, „Mużyckaja Prauda“ I Ideja Niezaležnaści Biełarusi]]. Wilnia 1933.</ref>. Дзеля гэтага ў гэтых нарысах — з нагоды 70-лецьця яго сьмерці аб Каліноўскім скажу толькі агульна і прытым пераважна толькі тое, што ня было сказана аб ім у маей працы ранейшай і ўрэшце тое, што мае паказаць нам Каліноўскага, як пачынальніка беларускага палітычнага вызваленьня. {{Водступ|2|em}}Радзіўся К. Каліноўскі ў 1838 г. ў фальварку Мастаўляны, недалёка ад Ялоўкі, Ваўкавыскага павету, гадаваўся ў фальв. Якужоўка, таго-ж павету, недалёка ад Сьвіслачы. {{Абмылка|Бацкі|Бацькі}} яго былі каталіцкай беларускай спольшчанай шляхтай. Магчыма, што яны з уніятаў, бо Кастусь у сваей „[[Мужыцкая праўда|Mużyckaj Praudzie]]“ — пад мянюшкай Ясько Гаспадар з пад Вільні — ў вадным месцы прыпамінае беларускім сялянам, што ён фактычна такі-ж самы „мужык“ як і яны „ды яшчэ й уніякай веры“. Ведама, можа гэта ў Каліноўскага толькі агітацыйны зварот, але можа гэта і адгалосак шчырай праўды. Не забываймо, што сярод беларускай шляхты былі і праваслаўныя і уніяты, якія ўрэшце аканчальна папераходзілі ў лацінскае каталіцтва. {{Водступ|2|em}}Бацька Кастуся паходзіў з Рэплі, усё таго-ж Ваўкавыскага пав. Быў, як сам аб сабе кажа, „rękodzielnik“, займаўся вырабам „obrusów i serwet“. Граматы вучыўся дома, меў „wychowanie domowe“<ref>Aud. Pol. t. 2 Nr. 917 бач. 887. 1864 г. (Сьледчая справа Сымона Каліноўскага, бацькі Кастуся у Дзярж. Арх. у Вільні).</ref>. {{Водступ|2|em}}Вучыўся Кастусь сьпярша ў Сьвіслацкай гімназіі, а пасьля паўгода (1855) у Маскоўскім і ўрэшце ў Пецярбурскім унівэрсытэце, які скончыў у 1860 г. з стопнем кандыдата права.<noinclude></noinclude> 3jofcalsn4a8qdqivpvbo9h3fgvi184 104 98439 289008 234075 2026-06-05T19:53:50Z Gleb Leo 2440 289008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> {{Цэнтар|[[File:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935). Кастусь Каліноўскі.jpg|200px|center]]}} {{Цэнтар|'''{{smaller|Кастусь Каліноўскі († 1864).}}'''}}<noinclude></noinclude> ricmk8cnwkwaqu2oozm3bxf0fddgwp5 104 98441 289010 233952 2026-06-05T19:58:21Z Gleb Leo 2440 289010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}У унівэрсытэце Кастусь Каліноўскі ня толькі вучыўся права, але адначасна знаёміўся з справамі грамадзка-палітычнымі і належыў да народніцкіх рэвалюцыйных арганізацыяў. Вышаў наш малады Кастусь з унівэрсытэту ідэйным рэвалюцыянэрам-народнікам. Працу сваю палітычную пачаў у роднай Горадзеншчыне сярод беларускага народу. Дзеля гэтай мэты летам 1862 г. у Беластоку наладзіў патаемную друкарню, у якой, як ужо ўспомнена, пад мянюшкай Ясько Гаспадар з пад Вільні выдаваў беларускую часопісь „Mużyckaja Prauda“. {{Водступ|2|em}}Калі ў пачатку 1863 г. выбухла ў нашым краі польскае паўстаньне, Каліноўскі да яго далучыўся і стаўся сьпярша палітычным камісарам Горадзеншчыны, а пасьля, калі паўстаньне ўпадала, абняў над ім дыктатарства ў Літве і Беларусі. {{Водступ|2|em}}Праз увесь час сваей рэвалюцыйна-вызвольнай працы, Каліноўскі належыў да кірунку польскіх дэмократаў-народнікаў і з імі супрацоўнічаў, а з польскім цэнтральным нацыяналістычна-захопніцкім камітэтам, з прычын ідэовых розьніц у паглядах, быў у пастаяннай нязгодзе. {{Водступ|2|em}}29.I.64 Каліноўскі быў жандарамі [[Аўтар:Міхаіл Мураўёў|Мураўёва]] злоўлены, асуджаны на сьмерць і 10.III старога стылю таго-ж 1864 г. на лукіскім пляцы ў Вільні павешаны, калі яшчэ меў усяго толькі 26 гадоў веку. {{Водступ|2|em}}У гэтых нарысах ужо ўспаміналася, што беларускае палітычнае вызваленьне пачалося з тэй грамадзкай клясы, на якой беларускае палітычнае жыцьцё занепала. Фармальна палітычная самастойнасьць нашага народу перастала існаваць на Люблінскай уніі 1569 г., а фактычна значна пазьней. Яшчэ праз некаторы час па Люблінскай Уніі, аж да пачаткаў XVII ст., Беларусь і Літва шмат мелі палітычных і іншых правоў, якіх яны стойка баранілі. Так напр., ня гледзячы на палітычную унію з Польшчай, Беларусь і Літва мелі яшчэ сваё асобнае ад Польшчы войска, асобныя законы і некаторыя асобныя дзяржаўныя пасады. Нават грошы і тыя аж да першай паловы XVII ст. былі асобныя ў Кароне і ў Вялікім Княстве<ref>Праф. [[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|У. Ігнатоўскі]] — [[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1921, Вільня)|Кароткі нарыс Гісторыі Беларусі]] — Вільня 1921 г. бач. 71.</ref>.<noinclude></noinclude> bw6h4lq51sn7btivu5k2gwlec6k5gnj 104 98442 289011 233954 2026-06-05T20:02:08Z Gleb Leo 2440 289011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Апошнім, сапраўды дастойным абаронцам астаткаў палітычнай і культурнай асобнасьці нашага народу і ўсіх беларуска-літоўскіх зямель<ref>Украінскія землі: Валынь, Падольле, а так-жа і Падлясьсе на Люблінскай уніі былі далучаны да Польшчы, як землі каронныя.</ref> быў слаўны канцлер Вялікага Княства Літоўскага вялікі [[Аўтар:Леў Сапега|Леў Сапега]]. А ўжо па ім {{Абмылка|Польшч|Польшча}} хутка зруйнавала ўсю палітычную асобнасьць Беларусі і Літвы і зраўняла іх з землямі этнаграфічнай Польшчы. {{Водступ|2|em}}Беларускія магнаты, як бачым, былі апошнімі абаронцамі палітычных правоў беларускага народу, бо яны належылі да пануючай і кіруючай клясы ў народзе. Першымі-ж пачынальнікамі палітычнага адраджэньня беларускага народу былі ўжо прадстаўнікі дробнай шляхты, бо абяднелай і гэтым збліжанай да народу. Гэта дробная і абяднелая, аканчальна не апалячаная шляхта, была адзінай свайго роду інтэлігенскай клясай у народзе, якая зьберагла памяць аб яго мінуўшчыне і аб яго нацыянальнай асобнасьці ад палякоў. І трэба было толькі адпаведнага часу, аказіі, каб гэная беларуская дробная шляхта, як асьвечаная і вольная няпрыгонная кляса, узноў стала на чале беларускага народу. {{Водступ|2|em}}Гэткім адпаведным часам і адпаведнай аказіяй былі тыя ідэйныя кірункі, якія панавалі ў XIX ст. ў Эўропе і якія дайшлі да нас, а першай асобай, скарыстаўшай і з гэных кірункаў і з гэных аказіяў да дзейнага выступленьня за волю народу, быў К. Каліноўскі, аканчальна не апалячаны беларускі шляхціц, а толькі абяднелы і соцыяльна дужа блізкі да свайго роднага брата прыгоннага селяніна. {{Водступ|2|em}}Прыгледзімся-ж бліжэй да асобы К. Каліноўскага, як першага ідэйнага барацьбіта на беларускіх гонях за лепшы палітычна-соцыяльны лёс беларускага народу. {{Водступ|2|em}}Вось жа Каліноўскі — гэта быў сапраўды першы беларускі народнік, які першы будзіў народ беларускі, пасьля яго доўгай сьпячкі ў няволі палітычнай і соцыяльнай, да вольнага жыцьця. Праўда, беларускае яго народніцтва ня можна разумець так, як гэта мы разумеем сяньня. Сяньня беларус-народнік гэта той, хто разумеючы беларусаў як асобную нацыю, імкнецца ня толькі да таго, каб палепшыць і зрабіць вольным эканамічна-грамадзкае жыцьцё беларусаў, але так-жа і да таго, каб народ гэты на ўсіх сваіх {{перанос-пачатак|п=эт|к=нографічных}}<noinclude></noinclude> i5t9jbfe1nj8grs8lafv0nejhadatur 289014 289011 2026-06-05T20:09:18Z Gleb Leo 2440 289014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Апошнім, сапраўды дастойным абаронцам астаткаў палітычнай і культурнай асобнасьці нашага народу і ўсіх беларуска-літоўскіх зямель<ref>Украінскія землі: Валынь, Падольле, а так-жа і Падлясьсе на Люблінскай уніі былі далучаны да Польшчы, як землі каронныя.</ref> быў слаўны канцлер Вялікага Княства Літоўскага вялікі [[Аўтар:Леў Сапега|Леў Сапега]]. А ўжо па ім Польшч хутка зруйнавала ўсю палітычную асобнасьць Беларусі і Літвы і зраўняла іх з землямі этнаграфічнай Польшчы. {{Водступ|2|em}}Беларускія магнаты, як бачым, былі апошнімі абаронцамі палітычных правоў беларускага народу, бо яны належылі да пануючай і кіруючай клясы ў народзе. Першымі-ж пачынальнікамі палітычнага адраджэньня беларускага народу былі ўжо прадстаўнікі дробнай шляхты, бо абяднелай і гэтым збліжанай да народу. Гэта дробная і абяднелая, аканчальна не апалячаная шляхта, была адзінай свайго роду інтэлігенскай клясай у народзе, якая зьберагла памяць аб яго мінуўшчыне і аб яго нацыянальнай асобнасьці ад палякоў. І трэба было толькі адпаведнага часу, аказіі, каб гэная беларуская дробная шляхта, як асьвечаная і вольная няпрыгонная кляса, узноў стала на чале беларускага народу. {{Водступ|2|em}}Гэткім адпаведным часам і адпаведнай аказіяй былі тыя ідэйныя кірункі, якія панавалі ў XIX ст. ў Эўропе і якія дайшлі да нас, а першай асобай, скарыстаўшай і з гэных кірункаў і з гэных аказіяў да дзейнага выступленьня за волю народу, быў К. Каліноўскі, аканчальна не апалячаны беларускі шляхціц, а толькі абяднелы і соцыяльна дужа блізкі да свайго роднага брата прыгоннага селяніна. {{Водступ|2|em}}Прыгледзімся-ж бліжэй да асобы К. Каліноўскага, як першага ідэйнага барацьбіта на беларускіх гонях за лепшы палітычна-соцыяльны лёс беларускага народу. {{Водступ|2|em}}Вось жа Каліноўскі — гэта быў сапраўды першы беларускі народнік, які першы будзіў народ беларускі, пасьля яго доўгай сьпячкі ў няволі палітычнай і соцыяльнай, да вольнага жыцьця. Праўда, беларускае яго народніцтва ня можна разумець так, як гэта мы разумеем сяньня. Сяньня беларус-народнік гэта той, хто разумеючы беларусаў як асобную нацыю, імкнецца ня толькі да таго, каб палепшыць і зрабіць вольным эканамічна-грамадзкае жыцьцё беларусаў, але так-жа і да таго, каб народ гэты на ўсіх сваіх {{перанос-пачатак|п=эт|к=нографічных}}<noinclude></noinclude> l9ir0hiy5jzk96uyw4s3riam6q1rkt0 104 98443 289012 233955 2026-06-05T20:06:19Z Gleb Leo 2440 289012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>{{перанос-канец|п=эт|к=нографічных}} землях дабіўся поўнай палітычнай незалежнасьці і ўсё сваё эканамічнае, грамадзкае і культурнае жыцьцё будаваў прадусім на сваіх уласных нацыянальных падставах. Гэтак шырока і поўна справы беларускага народу Каліноўскі яшчэ не разумеў. Ён яе разумеў настолькі, насколькі разумець яе пазвалялі яму тагочасныя ідэовыя кірункі ў падобнай справе і насколькі рабіць яму гэта пазваляла і вымагала тагочаснае палітычна-соцыяльнае палажэньне беларускага народу. Нацыянальная асобнасьць беларускага народу была яму яснай. Аб гэтым шмат пісалі і гаварылі лепшыя расейцы: [[Аўтар:Міхаіл Бакунін|Бакунін]], [[Аўтар:Аляксандр Герцэн|Гэрцэн]] і інш. у „Колоколе“ (1857—1867), а так-жа Украінцы: [[Аўтар:Міхаіл Кастамараў|Костомараў]], [[Аўтар:Тарас Шаўчэнка|Шэўчэнка]] і інш. Ідэямі-ж, якія пашыралі гэтыя людзі, як сьведчаць многія гісторыкі<ref>{{Абмылка|Гл..|Гл.}} [[Аўтар:Адам Станкевіч|Ad. Stankiewicz]] — [[Kastuś Kalinoŭski, «Mužyckaja Praŭda» i ideja Niezaležnaści Biełarusi (1933)|Kastuś Kalinoŭski]].</ref>, Каліноўскі жыў і карміўся. Але яшчэ больш ясным фактам была для яго паншчына на Беларусі, поўная соцыяльная няволя беларускага народу і поўная няволя палітычная пад ярмом расейска-царскай улады. Вось-жа першай баявой задачай для Каліноўскага было ня толькі скончыць аканчальна з паншчынай<ref>Трэба ведаць, што хоць цар маніфэстам паншчыну скасаваў у 1861 г., аднак яна фактычна ў нас была скасавана толькі ў 1863—4 г.</ref>, але агулам скончыць з панскай над беларусамі апекай, надзяліўшы беларусаў зямлёй на ўласнасьць і зрабіўшы іх вольнымі соцыяльна і так-жа скончыць з царскім уціскам палітычным, надзяліўшы беларусаў палітычна-грамадзкімі правамі. Надзяліць-жа гэнымі правамі беларусаў, абараніць гэныя правы, іх угрунтаваць і павялічыць было-б магчыма ў вачох Каліноўскага толькі тады, калі-б народ наш не залежыў сусім ад царскай Расеі і ад польскіх паноў, будучы з Польшчай злучаны толькі фэдэрацыйна. {{Водступ|2|em}}Але й тут трэба нам выясьненьня. У Каліноўскага ня было — бо і не магло быць — беларускага нацыяналізму ў сучасным разуменьні, але ў яго, як і ў многіх са шляхты, былі яшчэ жывыя традыцыі Вялікага Княства Літоўскага, ці як тады казалі, проста Літвы, гэта знача — прадусім традыцыі адзінства зямель Літвы і Беларусі. Вось-жа Каліноўскі меў на мэце вызваленьне ад расейцаў і паноў усяго нашага краю: Літвы і Беларусі разам. Імкнуўся ён да таго, каб {{перанос-пачатак|п=лі|к=тоўска-беларускія}}<noinclude></noinclude> d7txn3voom7bpcfnjcsfyu2ristxoc2 104 98444 289013 233956 2026-06-05T20:08:53Z Gleb Leo 2440 289013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>{{перанос-канец|п=лі|к=тоўска-беларускія}} землі, ці Літва, як іх звалі і як ён іх зваў, былі фактычна палітычна незалежныя, злучаныя з Польшчай толькі на правох вольнай фэдэрацыі. Каліноўскага звалі сучасьнікі яго так-жа Літоўцам, гэтакім і ён сябе называў. Паляком не называў ён сябе ніколі, бо гэткім ён не пачуваўся. Фактычна-ж ён быў беларускім народнікам, бо бадай выключна працаваў для і сярод беларускага народу і для яго выдаваў першую ў беларускай мове часопісь „Mużyckuju Praudu“ і іншыя беларускія друкі. {{Водступ|2|em}}Для зямель этнографічна-літоўскіх у тым-жа духу працаваў кс. Мацкевіч. У папярэднім разьдзеле ўспомнена, што фэдэрацыю можна разумець як крайнюю дэцэнтралізацыю дзяржавы, як самы шырокі самаўрад. Вось-жа Каліноўскі у сваіх друках і Мацкевіч у сваіх паказаньнях і выясьненьнях расейскім уладам па сваім арышце жадаюць для нашых зямель „самаўрадзтва“<ref>Тэчка дакумантаў да справы Кс. Мацкевіча у Дзярж. Арх. у Вільні</ref>. Але ня думаймо, што гэта „самаўрадзтва“ надта вузка разумелася: не — у яго паняцьце ўходзіў краёвы сойм і краёвая ўлада для ўнутраных спраў краю. Вось у гэткім значэньні Каліноўскі быў беларускі народнік і пачынальнік беларускага палітычнага вызваленьня. {{Водступ|2|em}}Каліноўскі, — як і беларускі, і літоўскі народ, і бадай большасьць дробнай шляхты, — быў фактычна проціў паўстаньня, бо ня верыў у яго ўдачу і было яно нязгоднае з яго ідэолёгіяй. На чале паўстаньня сталі буйныя польскія паны, якія на Беларусь і Літву глядзелі як на звычайныя польскія правінцыі і якія яны імкнуліся далучыць да Польшчы бяз ніякіх засьцярог. Да таго-ж ня было надзеі, каб паны гэныя, здабыўшы палітычную ўладу ў краі, належна надзялілі сялян зямлёй і далі ім адпаведныя палітычныя і грамадзкія правы. {{Водступ|2|em}}Польшч хутка запалілася да паўстаньня — кажа Каліноўскі ў сваім уласнаручна напісаным паказаньні на судовым сьледзтве — бо ў яе ўжо такі характар. А Літва, як больш сур’ёзная, была асьцярожнай дый варожай да паўстаньня. А да таго Польшч ня брала пад увагу інтарэсаў Літвы. Сяляне Літвы ўважалі, што зямля ўся іх і што паны<noinclude></noinclude> 38ef5uhyr7cd1zbjord8elfw8b86re3 104 98445 289018 233957 2026-06-05T20:36:05Z Gleb Leo 2440 289018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>яе даць ім ня хочуць. Яны бачылі ў паноў яшчэ не абрэзаныя ногці і паўстаньне лічылі справай панскай, што паддзержаваў і ўрад<ref>Aud. Pol. Nr. 280. 1864</ref>. {{Водступ|2|em}}Гэткіх паглядаў быў і сам Каліноўскі, але калі паўстаньне сталася фактам, ён, — як сам у тым-жа паказаньні выражаецца, — як уражэнец гэтага краю мусіў выступіць у імя дабра народу<ref>„Въ моемъ сознаніи я преступникъ не по убѣжденію, но по стеченію обстоятельствъ. А потому пусть и мнѣ будетъ дозволительнымъ утѣшать себя надеждою, что возсоздастся народное благо. Дай {{Абмылка|Бог|Богъ}} только, чтобы для достиженія этого потомки наши не проливали лишней братней крови“. Aud. Pol. там-жа.</ref>. {{Водступ|2|em}}І гэта сусім зразумела. У той час былі дзьве магчымасьці: або разам з народнікамі украінскімі і расейскімі абярнуць царызм і стварыць фэдэрацыю славянскіх народаў з Расеяй на чале, або да такіх-жа мэтаў імкнуцца, апёршыся аб Польшч. {{Водступ|2|em}}І сапраўды, гэткія існавалі тады два палітычныя пагляды, з якімі стыкаўся Каліноўскі. Тым часам на расейскую рэвалюцыю трэба было яшчэ чакаць, а польская ўжо сталася фактам. Ясна, што Каліноўскі мусіў яе выкарыстаць. Да таго-ж польскія рэвалюцыйныя арганізацыі паддзержваныя заграніцай былі куды сільнейшыя, як расейскія, у арганізацыях гэных былі так-жа народнікі фэдэралісты, як і сам Каліноўскі, а ўрэшце ён — як і ўся тады Літва і Беларусь, — культурна ўсёж-дыкі быў да Польшчы недалёкі<ref>„Сѣть обхватывающая насъ во всѣхъ классахъ и соединяющая съ Польшей, имѣетъ столько основаній въ традиціяхъ и даже въ предрассудкахъ, что распутать ее, уничтожить и возсоздать что либо новое, составляетъ вѣковой, систематическій и разумный трудъ“. (Aud. Pol., там-жа).</ref>. Як беларускі аднак народнік, як той, што займаў у гісторыі пасярэдняе месца між Польшчай і Расеяй і як ідэйны дэмократ, Каліноўскі ня меў нацыянальнай ненавісьці да Расеі, што асабліва ў той час так было папулярным у Палякоў. „Я — казаў ён — не праціўнік народнага шчасьця і Расеі, калі яна нам дабра жадае, а праціўнік тых бед, якія адведваюць край наш“<ref>Aud. Pol. там-жа.</ref>. {{Водступ|2|em}}Аднак усё прагаварвала за тым, што Каліноўскі мусіў разам выступіць з Польшчай проціў царскай і панскай {{перанос-пачатак|п=ня|к=волі}}<noinclude></noinclude> pj4t4awy28c51smwxymmxc2rfd9z54q 104 98446 289019 233962 2026-06-05T20:58:21Z Gleb Leo 2440 289019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>{{перанос-канец|п=ня|к=волі}} і папрабаваць шчасьця, папрацаваць для дабра беларускага паднявольнага народу. І ён выступіў, справядліва заслужваючы прад беларускім народам на пачэснае імя першага барацьбіта за палітычна-соцыяльнае вызваленьне беларускага народу. {{Водступ|2|em}}Для большай яснасьці і грунтоўнасьці, доказы, пацьвярджаючыя характар Каліноўскага, як пачынальніка беларускага палічычнага і соцыяльнага вызваленьня, пастараемся прадставіць хоць коратка, але па парадку і сынтэтычна. {{Водступ|2|em}}Сам час, у якім жыў Каліноўскі і тыя ідэовыя палітычнаграмадзкія кірункі, якімі тады жыла інтэлігенцыя, ужо зьяўляюцца доказам, што быў ён народнік-фэдэраліст. Тады паступовая інтэлігенцыя, асабліва-ж акадэміцкая моладзь расейскіх унівэрсытэтаў, што прымала ўчасьце ў тагочасным палітычным і грамадзкім жыцьці, агулам гаворачы, была пераважна народніцкай у справах соцыяльных і культурных і трымалася шырэйшага ці вузейшага фэдэралізму ў палітыцы. Ужо з гэтага відаць, што да гэных кірункаў мусіў належаць і Каліноўскі. {{Водступ|2|em}}Ды-й гістарычным пэўным ёсьць фактам, што Каліноўскі, яшчэ ў Пецярбурскім унівэрсытэце, запазнаўшыся з тагочаснымі рэвалюцыйнымі імкненьнямі Расейцаў, Украінцаў і Палякоў, калі павёў рэвалюцыйную працу сярод Беларусаў Горадзеншчыны, рабіў гэта ў сьціслай лучнасьці з польскімі дэмократамі, з так званымі чырвонымі, якія сапраўды былі народнікамі — федэралістымі. Ясна, што ня інакшым мусіў быць і Каліноўскі. І быў такім сапраўды ды й яшчэ ў большай меры, бо быў заўсёды варожа настроеным да польскіх панскіх<ref>'''…„Nie dbam o nic, to przez okno na dach, to inszemi sposobami zawsze szczęśliwie z {{Абмылка|rak|rąk}} ich''' (Маскалёў — А. С.) '''się wyślizgam. Opieka Boska czuwa nade mną, a jeśli przyjdzie się zawisnąć, to niech będzie na pociechę wszystkim szlagom''' (паном, што проціў яго — А. С) '''litewskim i prześwietne Moskwie“.''' (З лісту Каліноўскага да Б. Длускага. Арыгінал у бібл. Оссолінскіх. Цытую з одпісу Р. Керсноўскага).</ref> арганізацыяў, якія фактычна ніколі не прызнавалі народнай волі народам нашага краю, і апрача гэтага быў ён фактычна павадыром і арганізатарам польскіх дэмакратаў народнікаў. {{Водступ|2|em}}К. Каліноўскі дзеля пашыраньня сваіх ідэяў выдаваў першую беларускую часопісь „Mużyckaja Prauda“ і іншыя беларускія друкі, якія выразна пацьвярджаюць {{перанос-пачатак|п=народніцка|к=-фэдэралістычны}}<noinclude></noinclude> 45ra1sdjdi519axg3bg9a0lq0zjyfvs 104 98447 289020 233966 2026-06-05T21:10:39Z Gleb Leo 2440 289020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>{{перанос-канец|п=народніцка|к=-фэдэралістычны}} характар яго, як палітычнага і грамадзкага беларускага дзеяча. {{Водступ|2|em}}І сапраўды, спатыкаем між іншым там гэткія выражэньні: „O zahrymić nasza (мужыцкая — А. С.) praŭda i jak małanka pralacić pa świecie“… „Ad maskala i panou niema czeho spadziawacisia, bo jany nie wolności a hłumu i zdzierstwa naszeho choczuć… No niedouho jany nas buduć abdziraci, bo my paznali hdzie siła i prauda i budziem wiedać jak rabić treba kab dastać '''ziamlu i wolu'''“ (падкр. — А. С.)<ref>„Mużyckaja Prauda“ Nr. 1.</ref>… „Kab narod nasz na wiek wiekau byu wolny i szczaśliwy“<ref>„Mużyckaja Prauda“ Nr. 2.</ref>… „Czaławiek wolny, kali maje kusok swajej ziamli, za katoru ani czynszu i abroku nie płacić, ani panszczyny nia służyć“. „Nam wolnaści treba nie takoj, jakuju nam car schoča daci, no jakuju my sami mużyki pamiż saboju zrobimo“<ref>{{gap|1em}}„{{gap|2em}}„{{gap|2em}}Nr. 3.</ref>. „U nas adno wuczać pa szkołach, kab ty znau czytaci pa maskousku, a to dla taho, kab ciabie sausim pierarabili na maskala“<ref>{{gap|1em}}„{{gap|2em}}„{{gap|2em}}Nr. 4.</ref>. {{Водступ|2|em}}Краю нашага і нашага народу Каліноўскі ў «Muż. Pr.» ніколі не называе польскім, а наадварот заўсёды яго Польшчы проціўстаўляе. Ад Масквы адгараджваецца выразна. З Польшчай, праўда, цалком ня зрывае, разам з ёю кліча народ наш да паўстаньня, але за сваю вольнасьць: „Stańmo družna razom za naszuju wolnaść… A budzie u nas wolnaść, jakoj nia bylo naszym dziedam i baćkam“<ref>{{gap|1em}}„{{gap|2em}}„{{gap|2em}}Nr. 7.</ref>. {{Водступ|2|em}}Беларускі народніцкі характар Каліноўскага пацьвярджае такжа і факт яго адносінаў да рэлігіі. Ён у «Muż. Pr.»<ref>{{gap|1em}}„{{gap|2em}}„{{gap|2em}}Nr. 6.</ref>. горача выступае ў абароне Уніі. І гэта зразумела; праваслаўе было тады, як і цяпер, аружжам маскоўшчыны, а лацінскае каталіцтва аружжам — польскасьці. Адно і другое было сымболем народнага ўціску. Унія-ж - наадварот: гэта была фактычна мужыцкая народная вера, пагарджаная пануючымі, як і сам мужык беларускі. {{Водступ|2|em}}У іншых беларускіх друках Каліноўскі аказваецца нам яшчэ {{Абмылка|выразьвей|выразьней}}, як беларускі народнік і фэдэралісты. „Kali rad<noinclude></noinclude> kbgsrjwofv6oqj2lkehhvqbc5ueou0v 104 117372 288980 288875 2026-06-05T17:28:48Z Gleb Leo 2440 288980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|У}}СТАНОЎКА Як сонца — агніста,</br> як сэрца — няспынна,</br> працай віхрыстай</br> узьнята краіна!</br> Выбухам творчым</br> як іскрамі горн, —</br> вышлі рабочых</br> брыгады</br> {{gap|4em}}на фронт!</br> Песьні, як вочы,</br> запалам гараць.</br> — Таварыш, рабочы,</br> ты мусіш</br> {{gap|2.5em}}— дагнаць!</br> Краіна ў паходзе!</br> Рабочых брыгады</br> фабрыкі ўзводзяць,</br> нібы барыкады.</br> Тлей, векавая,</br> балотаў пятля!</br> Межы зьнікаюць!</br> — Паўстала зямля!</br><noinclude></noinclude> td32ve037fbs452dgvlgedjl2jqvz7b 104 117373 288981 288929 2026-06-05T17:29:00Z Gleb Leo 2440 288981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>Песьні, як вочы,</br> запалам</br> {{gap|4em}}гараць.</br> Рабочы,</br> настала</br> пара</br> {{gap|2em}}— перагнаць!</br> Паўстаньнем ахвачаны</br> скарбы абшараў.</br> Нямілаваць спадчыну,</br> здаць качагару.</br> Знай,</br> {{gap|2.5em}}цягні!</br> Няхай</br> {{gap|1em}}цягнік,</br> як слава</br> {{gap|1em}}мчыцца</br> навальніцай.</br> Першы ў сьвеце</br> ўсіх сталецьцяў!</br> Сьцяг</br> {{gap|1em}}ўзьняць</br> і дагнаць.</br> Наперад,</br> {{gap|2.5em}}раць —</br> Пера-</br> {{gap|1em}}гнаць.</br> Дагнаць і перагнаць!</br> {{gap|0.5em}}{{smaller|1930}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> e683ncypi69m0vu0kmgm3uq6zsivz37 104 117374 288982 288930 2026-06-05T17:29:13Z Gleb Leo 2440 288982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|Б}}ЕЛАРУСЬ САВЕЦКАЯ <nowiki>*</nowiki> Зямля і хлеб! Сталецьці і зямля!</br> Зямля і барацьба!</br> Зямля і зграяй зайдрасьць!</br> Няроўны люд зямлі! Зямлі няроўны шлях!</br> Жыцьцё супроць жыцьця!</br> Супроць самоты — радасьць!</br> Жыве народ, а поруч з ім другі.</br> Зямля!.. Зямля! Нязьведных скарбаў сховы…</br> Ўладарства дужых шырыць берагі,</br> рвучы ў слабых і родную іх мову.</br> Бядак багатаму заўсёды быў слуга.</br> Бывала так, было, —</br> бо {{Абмылка|зайдрасьць|зайздрасьць}} — там, дзе сіла.</br> Спрабуй ня быць слугой, — сібірская тайга,</br> хоць і Сібір — зямля, хоць і Сібір магіла.</br></br> <nowiki>*</nowiki> Работу катаву паставіць на вагу,</br> страшнейшай лютасьцю сучаснасьць пераважыць.</br> Зямля гудзіць! Зямлі зазыўны гул</br> ня спутаць дротам меж!</br><noinclude></noinclude> m537hpfpkh85jjvhcs7r2pcw9rq9d03 104 117378 288983 288934 2026-06-05T17:29:27Z Gleb Leo 2440 288983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>І пойдзе сонца</br> {{gap|2.5em}}ў шлях прасторны</br> {{gap|5em}}напорам —</br> {{gap|7.5em}}трактарных колён.</br> Хай сёньня пот!</br> Няхай напружанасьць!</br> Хай грудзі ў творчасьці —</br> {{gap|8.5em}}гараць!</br> Мы пачалі</br> і скончыць здужым</br> комуне шлях цэмантаваць.</br> {{gap|0.5em}}{{smaller|1928}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> orix0248kczvrsbz354juh786bykzxm 104 117379 288984 288935 2026-06-05T17:29:40Z Gleb Leo 2440 288984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|К}}ОМСАМОЛ 1 Дні былі мяцежнае стыхіі.</br> Дні былі, але іх грукат змоўк.</br> Гартавалі буры агнявыя</br> нашы сілы маладыя —</br> гартавалі Комсамол.</br></br> 2 Барацьба змагла прымусіць</br> сілай сонечнай вясны,</br> палюбіць —</br> руіны Беларусі.</br> Руіны —</br> спадкі старыны…</br></br> 3 Надрыўна так, — гудок гудзе:</br> — Канчай рабочы дзень!</br> І заклік новы: — зноў на працу,</br> строй атрады-сотні!</br> Сёньня гвардыі юнацкай</br> чаргавы суботнік.</br><noinclude></noinclude> f69tjm6ka9qt6tqx5zihfs5jafuhoui 104 117384 288985 288940 2026-06-05T17:29:56Z Gleb Leo 2440 288985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>Каб вызваліць братоў з скляпеньняў беспрасьветных,</br> каб наш агонь, агонь ідэі зьзяў ярчэй,</br> шырокім зарывам, сусьветным.</br></br> 15 Вялікі шлях прайшлі.</br> Ў паходах мы расьлі.</br> Сусьвет — айчына нам. Ня знаем межаў нацый.</br> Мы гартаваліся ў агні вялікай працы.</br> Гісторыю жыцьця, змаганьне, дасягненьні —</br> зброшуруем з сонечных праменьняў! {{gap|0.5em}}{{smaller|Менск, 1925}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> pk1eqo3geoo1k18bw8xa8799rtif7r2 104 117385 288986 288941 2026-06-05T17:30:07Z Gleb Leo 2440 288986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|В}}ЕКАПОМНЫЯ ПАХОДЫ {{fine|(Шлях поэмы)}} <div style="font-size: 83%; margin-left:8.5em;"> … Эх, яблычка,</br> куды коцішся?</br> 3 Балаховічам ідзі</br> азалоцішся… </div> Хай бяз ботаў, бяз шынэлі</br> у мяцелі-сьцюжы,</br> дружна біліся, гарэлі,</br> агнявелі здужыць!</br> Як штыкі ад сонца, стальлю</br> вочы зырка зьзялі.</br> Што Кастрычнік горда даў нам</br> адстаялі слаўна!</br></br> <nowiki>*</nowiki> <div style="font-size: 83%; margin-left:3em;"> … И по винтику, по кирпичику</br> водрузили мы снова завод… </div> На разваліны-руіны</br> ўзвод за ўзводам,</br> выйшла армія краіны</br> баявым паходам!</br><noinclude></noinclude> 98uw42t0i3epepwlge247xiltvuny0d 104 117404 288987 288944 2026-06-05T17:30:19Z Gleb Leo 2440 288987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>Прывядуць байцы-паўстанцы</br> Ў край электрастанцый?!</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br> Чырвонасьцяжныя паходы</br> Год за годам — лавай —</br> Новых дзён цьвітуць усходы</br> Бальшавіцкай славай!</br> {{gap|1em}}{{smaller|1930}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> hl0egvljoy6ehz9jxyofbqqn04fuxjl 104 117411 288988 288945 2026-06-05T17:30:29Z Gleb Leo 2440 288988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{разьбіўка|{{x-larger|К}}РЫМ}} Шумліва-чароўнае Чорнае мора</br> ўскідвае хвалі на ўзвышша скал.</br> Водгульлем гордым у пролазах горных</br> пераклікаюцца з валам вал. Рабінавай ноччу разьюшацца ветры,</br> хмары насунуцца цёмнай сьцяной.</br> Заліты халодныя грудзі Ай-Петры</br> гарачай татарскай сьлязой. Век пад няволяю гнуўся татарын,</br> у горах бязьлюдна жыцьцё каратаў.</br> Шторм! Навальніца!.. І, — праз ахвяры, —</br> вольным татарын стаў. Нязнацца ўжо болей з тэй доляю горкай,</br> шчасьцем абвіў іх паўстаўшы Ўсход…</br> На небасхіле ясьнеецца зорка —</br> савецкі плыве параход. Зялёным агнём кіпарысы маўкліва</br> радасна вабяць у цемень скал.</br> Чорнае мора, адвеку шумлівае,</br> гучнаю песьняй цябе я спаткаў!</br><noinclude></noinclude> e8okoidmiimg1a8h4j2cryg2yzb6teh 104 117415 288989 288946 2026-06-05T17:30:37Z Gleb Leo 2440 288989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> У сэрцы, ў грудзёх хараством каласілі,</br> білі паклоны, насілі дары.</br> Пазалотай поэзіі ласкава зьвілі</br> сонечна-казачны Крым… {{gap|1em}}{{smaller|Місхор, 1925}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> b2ygb8kwybzwvgfmw6getzjm9t72o4p 104 117416 288990 288947 2026-06-05T17:30:47Z Gleb Leo 2440 288990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|С}}ЬМЕРЦЬ РЫБАКА Што шуміць так, мора,</br> гулам нясьціханым,</br> гулам хвалі чорнай,</br> хвалі раззлаванай. Ледзь відно, далёка,</br> там, на небасхіле —</br> парус адзінокі</br> ў хвалях абясьсілеў. Дый вятры ганяюць…</br> Жудасна ў палоне.</br> Белай пенай грае</br> страшнае прадоньне. Кончыцца бядою,</br> толькі так, няйначай.</br> Абвіе журбою</br> вецер кут рыбачы. А каму па сілах</br> дужацца са штормам?</br> Вецер над магілай</br> хваляю прыгорне.</br><noinclude></noinclude> 1y5bxuzrwe0l6tdlpw3iirm5w9qgpeo 104 117420 288991 288948 2026-06-05T17:30:57Z Gleb Leo 2440 288991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> Шумна чайкі строем</br> спужана крыляцца:</br> сьмерць не за гарою,</br> страшна аглядацца. І гудзіць-жа мора</br> гулам нясьціханым,</br> гулам хвалі чорнай</br> хвалі раззлаванай. Жыў рыбак на сьвеце,</br> рыбака ня стала.</br> Гоніць злосны вецер</br> шквалам вал за валам. {{gap|1em}}{{smaller|Сімеіз, 1927}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 6cd8o76jr0r6tgm5ealli1hzpmapd02 104 117423 288992 288949 2026-06-05T17:31:22Z Gleb Leo 2440 288992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{разьбіўка|{{x-larger|В}}ОЛГА}} Далёка ад родных загонаў,</br> ты — шырокая Волга сястра.</br> Б‘юць аб бераг халодным звонам</br> твае хвалі ў сецях чароўных,</br> туман-кудзель серабра. На палёх, на раўнінах рускіх</br> родным гонарам Волга — ты.</br> Я прыехаў з зямлі беларускай,</br> дзе зрэбна-зялёнаю хусткай</br> бязьмежна ляжаць балаты. Дзе лясы ноччу ціхай і цёмнай,</br> так люба, так слаўна гудуць.</br> Дзе гордыя — Сож і Прыпяць і Нёман,</br> дзе Менск, Вільня, і Віцебск, і Гомель —</br> дзе ўчора пазбылі бяду. На тваіх, на грудзёх бурлівых</br> плылі стройна чаўны казакоў.</br> І песьняй, як белаю грывай,</br> трасьлі рускі абшар віратлівы —</br> да цябе абуджалі любоў.</br><noinclude></noinclude> gtbn7bbp97es4l9mcnosw81te333xf5 104 117426 288993 288950 2026-06-05T17:31:33Z Gleb Leo 2440 288993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> Як прыемна пачуць стыхію —</br> сьпеў рабочага, сьпеў мужыка.</br> Як жыцьцё, як дні агнявыя</br> цябе любіць твая Расія,</br> цябе руская Волга-рака. Ты з сілай жыцьця маладога</br> векавы свой штурмуеш паход</br> і радасна пенішся доўга.</br> Дык люблю цябе руская Волга —</br> бо любіць цябе твой народ!</br> {{gap|1em}}{{smaller|Саратаў, 1925}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 3r6pqpoa1sh69r5vj260b3cx0vtt0jl 104 117435 288994 288951 2026-06-05T17:31:47Z Gleb Leo 2440 288994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|К}}РЫК ГАЛОДНЫХ РЫКШ Ці застогнуць жалем</br> ветры над страхой,</br> ці то гоман хваляў</br> бурнай Хуан-хо —</br> кожную хвіліну,</br> кожны рух і крок</br> пальцы Чжа-о-ліна</br> труцца аб курок.</br></br> <nowiki>*</nowiki> Сіл рабочых скарбы</br> зваў у люты бой.</br> Чжа-о-лін змагар быў</br> за савецкі строй.</br> Горача расказваў</br> пра бальшавіцкі стан.</br> А вочы, як ля фанзы</br> агністы гаолян…</br></br> <nowiki>*</nowiki> Павуціньнем вуліц</br> гул глытае крык, —</br><noinclude></noinclude> 1mtzes2y0n3cg9bigidkeva85b3w7t8 104 117437 288995 288953 2026-06-05T17:31:57Z Gleb Leo 2440 288995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>Бальшавікі за працай,</br> у кратах барыкад.</br> Ня кволаю, ня хмураю,</br> а песьняй баявой</br> сьцяг Леніна Манчжурыя</br> здабудзе барацьбой.</br></br> <nowiki>*</nowiki> Цярпець, трываць, карыцца</br> пакіне галыцьба.</br> Блізка навальніца,</br> блізка барацьба!</br> Горы загрукочаць,</br> уздрогне цаліна.</br> За Кітай рабочы</br> ўздыбіцца вайна!</br> {{gap|1em}}{{smaller|1929}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> iabq70i3fn4ubxmvl4azgztgypasu9f 104 117438 288996 288954 2026-06-05T17:32:07Z Gleb Leo 2440 288996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|М}}ЯСТЭЧКА 1 Пятніца…</br> Запалілі сьвечкі</br> ў кожнай хаце</br> цёмнага мястэчка.</br> На стале ля сьвечак</br> сьпечаная хала.</br> Ў талесах мястэчка</br> сівы талмуд чытала.</br> Сонейка пагасла.</br> Запалілі сьвечкі,</br> Пятніца.</br> Вечар.</br> Моліцца мястэчка.</br></br> 2 Вечар жніўны ціха павявае,</br> рассыпае срэбра кроплямі расы.</br> Ходзіць задуменны местачковец Хаім;</br> месяц завіваўся ў сівыя валасы.</br><noinclude></noinclude> pyl8xeawcfbuw1xsmfy3l428c77pnjo 104 117440 288997 288956 2026-06-05T17:32:20Z Gleb Leo 2440 288997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>Багамольнік крамнік, набажны гандляр —</br> злосьць яго спавіла, злосьць кідала ў жар.</br></br> 3 Ноч мінула ў цемені дубровы,</br> пагасіўшы ветрам сонныя агні.</br> Ноч міне ў зьнямозе… Сьветлаю падковай</br> прывітае раніцу — прозалаць зарніц.</br> Над мястэчкам глуха, пахіліўшы вецьці,</br> шапацелі хвойкі, калыхалі ціш.</br> Талесы, як хмары, доўгія сталецьці</br> мутнымі вачыма чадзілі ў жыцьці.</br> І пад шум гешэфтаў беднае мястэчка</br> каратала буднем сонечныя дні.</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br> Ой, зусім нядаўна, запаліла сьвечкі</br> новая раніца — прозалаць зарніц!</br> {{gap|1em}}{{smaller|Хоцімск, 1925}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> k32czrdcpc5cfvxu0pmaaxmhv8jdmfm 104 117441 288998 288959 2026-06-05T17:32:30Z Gleb Leo 2440 288998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|Р}}АЗБОЙНІК БУЙТРА 1 Нязьмерыць вокам беларускі лес,</br> як і нязьмерыць зор у ноч праяў зімовых.</br> Бязьмежны лес! Разбойнічы начлег!</br> Таемны, як зямля і як зямля — суровы!</br> За лесам плесьняй стыне шыр балот.</br> Шуршацца зарасьлі засохшае асокі.</br> І толькі чуцен гул адвеку вольных вод</br> усьпененай Бярэзіны шырокай.</br> О, гэты гул! Як шмат гавора ён!</br> Як шмат ён захлынаў харобрых армій войска!</br> І швэды гінулі і тут Наполеон</br> зламаў сваю сусьветнай славы стойкасьць.</br> Гнуць ветры над Бярэзінай крутой</br> строй сосен, як над морам кіпарысы.</br> І тут, нібы жабрак, з цярплівасьцю людзкой</br> стаіць гісторыяй пакрыўджаны Барысаў.</br></br> 2 Было таму год семдзесят назад,</br> той час жыве ўспамінамі на вуснах.</br><noinclude></noinclude> o9jns6zv69w30o2lej460fycsvxlfvi 104 117445 288999 288963 2026-06-05T17:32:41Z Gleb Leo 2440 288999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> Пагасьлі сьвечкі. Завіваўся сон.</br> Адно Бярэзіна раскідывала хвалі…</br> Абход ураднікаў. Гурбой зайшлі ў прытон.</br> Разбойнік Буйтра тут. Яго арыштавалі.</br> — Якая навіна. Папаўся чортаў чмут.</br> Барысаў — гутаркамі радаснымі ўсеян.</br> І неўзабаве ў менскую турму</br> вязьлі закутага разбойніка-яўрэя.</br> {{gap|1em}}{{smaller|Менск, 1928}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 8g24bhd6eeza5n4cw28bxi18qrsv8dk 104 117446 289000 288964 2026-06-05T17:32:52Z Gleb Leo 2440 289000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|А}}БРАМ У цёмным, сырым сутарэньні</br> жыве адзінокі Абрам.</br> Ня раз зьбіраў сьлёзы у жменю,</br> Ня раз начаваў ён ля крам…</br> Да вечара, з самага ранку,</br> ў гарачы ліпнёвы час</br> бутэлькай, а хочаш і шклянкай</br> прадае лімонны квас.</br> Паклічуць купцы з „ятак“, —</br> на работу наймецца Абрам:</br> на пласе сячэ цяляты,</br> ня ходзіць тады ён ля крам.</br> Ня крычыць у бурлівым рынку:</br> — „Папера — сьмерць для мух“</br> І чэрствага хлеба скарынку</br> ня ходзіць выпрашваць у „круг“.</br> Вясёлы ён стаў, бо ведае, —</br> у кішэні ўсё-ж будзе рубель…</br> Зморана-кволы абедае,</br> праклінаючы ў думках сябе.</br><noinclude></noinclude> q87srhsuduve08t3cld7w5mj0xqto6p 104 117450 289001 288856 2026-06-05T17:33:07Z Gleb Leo 2440 289001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> Дзеўка ные, дзеўка плача:</br> — Прападзі ты, доля-кляча.</br> {{gap|2.5em}}Ой, люлі, ой люлі, —</br> {{gap|2.5em}}паны польскія прыйшлі.</br> Зноў жыцьцё і зноў забавы, —</br> дзеўка мысьліць аб Варшаве.</br> {{gap|2.5em}}Ой, люлі, ой люлі, —</br> {{gap|2.5em}}і палякі уцяклі.</br> Як знаёмы сталі брамы,</br> Дык і ўспомніла Абрама.</br> {{gap|2.5em}}Ой, люлі, ой люлі, —</br> {{gap|2.5em}}косьці бацькавы згнілі.</br> Дзеўка плача, сьлёзы роем:</br> — Эх, жыцьцё маё ліхое!..</br> Дзяўчыны — сэрца чуткае,</br> вочы — палаючы мак.</br> Кожны знае — і гэта ня чуткі,</br> што Абрама дачка простытутка;</br> і сьмяяліся й проста так…</br> Толькі Менск віхравейны ірдзее,</br> зьмятае асколкі сьмяцьця.</br> Ён зьдзейсьніць заводаў ідэі</br> на крыгах старога жыцьця!</br> {{gap|1em}}{{smaller|Менск, 1924}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> ks4qa5r60v5r0tbynwdjt34ri0l3g9a 104 117451 289002 288855 2026-06-05T17:33:17Z Gleb Leo 2440 289002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|П}}ЕРАД БУДУЧЫНАЙ Ішлі гады. На хвалях мора шквалам</br> схіляў наш парус раззлаваны шторм.</br> За валам вал ляцеў на нашы скалы,</br> разьбіты кідаўся ў падножжа цёмных гор.</br> А вецер гнаў за валам вал навалай,</br> схіляў наш парус раззлаваны шторм.</br> Ідуць гады. І бліжай з хваляў мора</br> агні віднеюцца далёкіх берагоў.</br> У зьяньні тым, у залатым сузор‘і</br> ўзрастае будучына, радасьць новых слоў.</br> Зямля вялікая! Вялікія прасторы</br> агні віднеюцца далёкіх берагоў!</br> {{gap|1em}}{{smaller|1926}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> ervhmwfedybblhypl3k5s151d9t7owz 104 117452 289003 288854 2026-06-05T17:33:33Z Gleb Leo 2440 289003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{block center/s}} {{x-larger|П}}АД СЬЦЯГАМ РАДАСЬЦІ Зьліпае бровы хмар</br> праменная далонь.</br> Кладзецца сонца спаць</br> пад мяккай коўдрай змроку.</br> Зямля запальвае</br> на зьмену</br> свой агонь,</br> як маці, кормячы</br> сваім уласным сокам.</br> Зямля і чалавек!</br> Штурм розума і скарб!</br> Зямля і скарб.</br> Энэргія і згода.</br> І —</br> электрычнасьцю</br> зальлем зямлі абшар —</br> пад сьцягам радасьці,</br> пад сьцягам сонцаўсходу.</br> Угрунь, жыцьцё!</br> Разгортвай сілы скарб!</br> Як хвалі радыё</br> у поступе разьбежным —</br> захватывай абшар,</br><noinclude></noinclude> n5v73khfy3dh3ubcfazkwvta93zd2h3 104 117453 289004 288852 2026-06-05T17:33:47Z Gleb Leo 2440 289004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>правамі ўладара,</br> каб, — як і сонцу, — нам</br> ня ведаць розных межаў.</br> І Беларусь,</br> {{gap|2em}}І Украіна,</br> {{gap|3em}}і Расія —</br> магутнасьць пролетарская</br> {{gap|8em}}паўстань!</br> Зьмянілі рух жыцьця,</br> законы векавыя, —</br> за Днепрабудам</br> цэмантуем</br> Сталінстан.</br> А бліжай,</br> {{gap|2em}}бліжай,</br> {{gap|3em}}бліжай.</br> Што дзень,</br> {{gap|2em}}што час,</br> {{gap|3em}}што крок</br> Народы працы,</br> нацыі плянэты</br> як вусны з вуснамі,</br> так сэрца,</br> {{gap|2em}}думка,</br> {{gap|3em}}зрок</br> зьяднаюцца ў сям‘ю</br> Савецкага Сусьвету.</br> {{fine|1. VIII-29}} {{block center/e}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.5px}}<noinclude></noinclude> 1jyb281i7k7vx6884p4j32ln3pandfu 104 124585 288974 2026-06-05T14:31:39Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «пакарожаныя чорныя рэбры, а на іх дзе-ні-дзе, як лахманы на брудным целе старога жабрака, чмарае, трупехлае лісьце. {{Водступ|2|em}}Ён зноў пераводзіць погляд на паляну і спрабуе ўявіць на ёй далёкі напоўзбыты вобраз. Ён бачыць яе — самотаўю, беспарадную —...» 288974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>пакарожаныя чорныя рэбры, а на іх дзе-ні-дзе, як лахманы на брудным целе старога жабрака, чмарае, трупехлае лісьце. {{Водступ|2|em}}Ён зноў пераводзіць погляд на паляну і спрабуе ўявіць на ёй далёкі напоўзбыты вобраз. Ён бачыць яе — самотаўю, беспарадную — яна плача і працягвае да яго свае рукі, як тады, у астатні раз. З сэрца ў яго цяжка выціскаецца кропля даўнае, рэдкае, вадзяністае пяшчотнасьці. І разам з тым, як падае з сэрца гэтая ўбогая кропля, ураз зьнікае і той смутны перабалелы ў нутры яго вобраз. {{Водступ|2|em}}Іхнае каханьне скончылася пасьля таго, як дзікая бедлагвардзейская экзэкуцыя абярнула яго ў недалужныя руіны былога чалавека. Вобраз яе смутнае, з сьлязьмі ў вачох, з выцянутымі да яго рукамі — гэта апошняя сустрэча іх на гэтым вось месцы перад тым, як ішоў ён на страшную рызыкоўную справу. {{Водступ|2|em}}Якуб Лакота ўсьміхаецца ўжо бяз смуткі і болю. {{Водступ|2|em}}Пакуль ён праз колькі год лячыўся, зьбіваў сяк-так абломкі свайго разьбітага цела, яна вышла замуж. Як ён нарэшце вярнуўся ў Сівалапы і сустрэў яе, яна пастаралася была зірнуць, на яго з ранейшай пяшчотнасьцю і балюча абразіла яго сваім вымушаным поглядам. {{Водступ|2|em}}Яна і цяпер жыве тут — з яе вышла грубая зьвяглівая баба. Якуб Лакота часам думае: якая была-б яна, каб іначай тады, у другі бок павярнулася было іхнае жыцьцё? {{Водступ|2|em}}І тады ўсьміхаецца бяз смутку і болю… {{Водступ|2|em}}Аддаляючыся ад знаёмага куточка і ўглыбляючыся ў нетры лесу, Якуб Лакота адначасна аддаляецца думкамі ад сацьмелых вобразаў таго чароўнага часу і ўглыбляецца ў густыя нетры далейшага свайго жыцьця. Сьмешна і сумна: у гэтым жыцьці ня было ў яго больш жанчын. Думка аб гэтым уводзіць яго ў сарамлівае зьдзіўленьне, за якім цішком хаваецца настойлівая нязбыўная прагнасьць да непазнаных уцех, якую ён за-звычай бязьлітасна душыў у сабе цьвёрдай сьвядомасьцю свайго няўздольнага стану. {{Водступ|2|em}}Сёньня ён адчувае сябе паўнамоцным чалавекам, і сёньня злачынная прагнасьць бярэ ў ім сваю законную неабмежаваную сілу і абарачаецца ў шчымліва-журботнае імкненьне. {{Водступ|2|em}}Няўжо ён, ня жыўшы, пражыў ужо ўсё сваё мужчынскае жыцьцё? Няўжо ён ня можа знайсьці сабе — хай ня зусім поўнага, хай палавіннага, але сапраўднага чалавечага шчасьця? {{Водступ|2|em}}З раптоўнай сьмеласьцю і задорам ён пачынае перабіраць сівецкіх жанчын, успамінае свае мімалётныя сустрэчы з імі і ператлумачвае ў пэўны кірунак іхную сяброўскую ад яго прыязнасьць і ласку. З асаблівай упартасьцю бязульная думка яго сунімаецца на Тацяне Шыбянковай. {{Водступ|2|em}}Тацяна ад таго часу, як паехаў Зелянюк і як утварыўся сівалапаўскі колгас, часта прыходзіць да яго. Яна не баіцца, не бярэ жаднае ўвагі на тое, што гэтыя прыходы могуць выклікаць якія-небудзь нядобрыя дзейкі, могуць набыць сабе ў {{перанос пачатак|п=гра|к=мадзе}}<noinclude></noinclude> m5cgz3x94ellasqxth9ez0w21j9v0m0 104 124586 288975 2026-06-05T14:46:51Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=гра|к=мадзе}} непажаданае тлумачэньне. Ці гэта добра яму ці дрэнна? Можа яна проста ня мае яго за мужчыну і таму так спакойна ідзе да яго, часам нават позна зусім, амаль уначы? {{Водступ|2|em}}Яна прыходзіць і заўсёды з спакойнаю, трошачку сар...» 288975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=гра|к=мадзе}} непажаданае тлумачэньне. Ці гэта добра яму ці дрэнна? Можа яна проста ня мае яго за мужчыну і таму так спакойна ідзе да яго, часам нават позна зусім, амаль уначы? {{Водступ|2|em}}Яна прыходзіць і заўсёды з спакойнаю, трошачку сарамліваю ўсьмешкай пытаецца: {{Водступ|2|em}}— Я не перашкоджу табе, Якубе? {{Водступ|2|em}}Потым сядае і пачынае распытваць пра колгас, пра ўсё драбніцы яго маладога жыцьця і ў адказ на ягонае захапленьне радуецца ціха і проста, з мяккай жаночай стрыманасьцю. Неадменна пытаецца кожны раз пра Зелянюка, ці няма ад яго якой весткі, і заўсёды пахваліцца, калі атрымала ад яго ліст, нават троху-па-троху перакажа ўвесь яго зьмест. Яна заўсёды глядзіць на яго, на Якуба Лакоту, з яснай, але зноў-жа трошачку сарамлівай ласкай, нібы хавае ў сабе нейкае сваё бабскае замяшаньне. {{Водступ|2|em}}Можа гэты мяккі надзвычай прыемны погляд яе тоіць у сабе незразумелае яму салодкае абяцаньне? Можа яе прыходы — гэта выяўленьне яе асаблівага да яго пачуцьця? {{Водступ|2|em}}Сэрца ў Якуба Лакоты ад гэтае думкі пачынае тукаць у хворых грудзёх з недазвольнай заўзятасьцю і зьбівае навакол сябе клубок даўкага болю, які прымушае спыніцца і аддыхацца. Разам з гэтым і спыняюцца сьмелыя, ня ў меру гарэзныя яго думкі-лятучкі, з разгону наткнуўшыся, на адчуваньне, безнадзейнае фізычнае немачы. {{Водступ|2|em}}Канчаецца лес, і разам з ім канчаецца кароткі экскурс Якуба Лакоты ў цьмяна ружовы край яго пачуцьцевага раньня, і асядаюць жорстка — стрыножаныя лятункі яго пра нязбытнае (а можа ўжо і непатрэбнае?) шчасьце. {{Водступ|2|em}}Адгарадзіўшыся ад свае хвіліннае слабасьці сьцяной бязьмерна дзелавітасьці, ён бярэцца за патрэбныя яму выгляданьні і робіць іх перш з хмураю напружанасьцю, з халоднай увагай. Адылі твар яго распагоджваецца, чыстыя вочы загараюцца сьветлым іскрыстым агнём і вусны шукаюць абыклае радасна-шчасьлівае ўсьмешкі: {{Водступ|2|em}}Ён зноў удаецца ў палкія нястрымныя лятуценьні. Гэтыя лятуценьні — законныя, поўнапраўныя, і ён ня толькі ня гоніць іх ад сябе, а старанна песьціць у сваім сэрцы, бо-ж у іх, у гэтых сьмелых і разам з тым такіх блізкіх, такіх дасягальных лятунках — праўдзівае неад‘емнае ягонае шчасьце! {{Водступ|2|em}}Пустое бязьмежнае сьнегавае поле — ці ёсьць дзе большая прастора вольным разьлётам гарачай фантазіі чалавека? Тут нічога ня трэба бурыць ці перайначваць, пераабражаць — на чыстым шырокім раздольлі можна сьмела ўзнасіць якія-хоця гмахі, можна разводзіць пышныя райскія сады, можна стварыць зусім новы сьвет, ня зьвязаны абыклымі формамі сучаснасьці. {{Водступ|2|em}}Ён стварыў сабе такі сьвет. Хто яго ведае? — можа сьвет гэты зусім аблудны, няўжытачны чалавеку, можа ён адно сьмешны ў сваёй наіўнай нязграбнасьці? Пра гэты сьвет ён нікому не гаварыў і ня скажа — ён рабіў яго для сябе, каб аздобіць сваю<noinclude></noinclude> a2hodpvqr890sthy8itv0jyidy9931p 104 124587 288976 2026-06-05T15:00:49Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «жыцьцёвую дарогу, ясным хараством далёкае мэты. Ён рабіў яго здаўна, складаў яго па маленькім кавалачку — і таму ў ім дзівосна памяшаліся кволыя краскі дзяціных лятункаў з цаглінамі сталых вымеркаваньняў дарослага чалавека. {{Водступ|2|em}}Ён стаіць сяр...» 288976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>жыцьцёвую дарогу, ясным хараством далёкае мэты. Ён рабіў яго здаўна, складаў яго па маленькім кавалачку — і таму ў ім дзівосна памяшаліся кволыя краскі дзяціных лятункаў з цаглінамі сталых вымеркаваньняў дарослага чалавека. {{Водступ|2|em}}Ён стаіць сярод самотнага поля і, пільна ўзіраючыся ў сьнегавую даль, бачыць там абрысы збудаванага ім сьвету. Яны — перш нявыразныя бледныя — набіраюць з кожнай хвілінай усё большае лёгкасьці, яны відавочна ружавеюць і, сагрэтыя гэтай ружовасьцю, яшчэ большую маюць прывабнасьць. {{Водступ|2|em}}І яшчэ больш яскравеюць фарбы, празрыстае ружовасьць насычаецца новаю сілай, пыхае новым агнём — і ўжо гарыць, паланее гордая пераможная чырвань! {{Водступ|2|em}}Гэта ўзышло нарэшце познае зімовае сонца. Яно вынырнула з пульхнае белі сьнягоў, як з белых пухавых падушак вясёлы тварык дзіцяці, і з шчырай цікавасьцю зірнула на дзівачную будоўлю апантанага чалавека. І, глыбока расчуленае нечаканым хараством, з цёплаю ласкай пагладзіла яго сваімі мяккімі косамі. {{Водступ|2|em}}Якуб Лакота сьпяшаўся да дому, да тлумных шчасьлівых турбот, у якіх дагарала яго павераджонае здароўе і сіла. {{Ініцыял|3}} На комсамольца Віктара ад‘езд Зелянюка зрабіў глыбокае ўражаньне. Праз доўгічас ён ня мог быў пазбыцца дакучлівага пачуцьця сіратлівай журбы, нібы спасьцігнула яго ў жыцьці вялікая беззваротная згуба. Ды яно так і было, бо яго шчырая дружба з Зелянюком, яго пяшчотная адданасьць гэтаму чалавеку стала для яго адным з найглыбейшых рухаў маладой неспакушонай натуры. У ягоным жыцьці сапраўды адкрылася балюча пустое месца. {{Водступ|2|em}}У такіх выпадках заўсёды горкасьць перажываньня находзіць сабе нейкі асобны, часам нават малазначны пункт для свае фіксацыі (можа гэтым чалавек інстыктыўна хаваецца ад уяўленьня ўсяе велічы страты?) — і ў Віктара за гэты пункт была дробная выпадковая акалічнасьць: ён не разьвітаўся з Зелянюком. Увесь свой смутак концэнтраваў ён на гэтым малазначным пункце, і смутак пераліваўся тады ў едкую шчымлівую крыўду. {{Водступ|2|em}}Ён ведаў, што Зелянюк паедзе ўраньні, але ня думаў, што гэтак рана. Яшчэ досьвіта прыбег ён да Малахавае хаты і, убачыўшы, што ў чыстай палавіне гарыць сьвятло, увайшоў здаволены, рады, што не спазьніўся, што яшчэ засьпеў перад ад‘ездам свайго прыяцеля. Яго крыху зьдзівіла, што ў гаспадаровай палавіне зусім цёмна, але ён доўга аб гэтым не разважаў і адразу падаўся да Зелянюка. {{Водступ|2|em}}Зелянюка ўжо ня было. У ягоным пакоі няпрыемна кінулася ў вочы халоднае бязладзьдзе, якое, астаючыся па ад‘езьдзе чалавека, заўсёды наганяе на блізкіх схутак і нездаволеньне. {{Водступ|2|em}}Па падлозе рассыпаны былі падраныя паперы, а на стале ляжаў грудок кніг — можа забытых, а можа наўмысьля пакінутых тут. Над кніжкамі схілілася ў глыбокай цікавасьці Аўгінька.<noinclude></noinclude> gz0my4jcccny1w0ozf3t6x9bep8d1v2 104 124588 288977 2026-06-05T15:09:44Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «Як увайшоў Віктар, яна спужана адскочыла ад іх, адылі раззлавалася на свой няўмысны спалох і пачала спаганяць злосьць на небараку Віктару. {{Водступ|2|em}}— Ага, паехаў? Што, спазьніўся? Ага? {{Водступ|2|em}}У яе ў голасе поўна было праўдзівае, блізкае да сьлёз...» 288977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>Як увайшоў Віктар, яна спужана адскочыла ад іх, адылі раззлавалася на свой няўмысны спалох і пачала спаганяць злосьць на небараку Віктару. {{Водступ|2|em}}— Ага, паехаў? Што, спазьніўся? Ага? {{Водступ|2|em}}У яе ў голасе поўна было праўдзівае, блізкае да сьлёз, злосьці, але прычына тэй злосьці была, бязумоўна, ня ў тым, што Віктар так нахабна яе патурбаваў: Аўгінька такім спосабам вылівала сваё нездавеленьне ад‘ездам Зелянюка, бо і яна глыбока была да яго прывязалася і прывыкла бачыць у ім свайго блізкага чалавека. {{Водступ|2|em}}Віктар дзеля прылікі запытаў, ці даўно паехаў, і панура сеў на зэдлік, што нядбайна высунуты быў на сярэдзіну хаты. {{Водступ|2|em}}Аўгінька дражнілася далей, толькі ўжо троху ў іншым кірунку. {{Водступ|2|em}}— Ага, цяпер ня будзеш хадзіць? То дык на дні па дваццаць разоў, а цяпер дык ня тое ўжо? Ага, нахадзіўся? {{Водступ|2|em}}Віктар скоса зірнуў на яе і зрабіў трагічнае вока. {{Водступ|2|em}}— А ты што, дужа рада? {{Водступ|2|em}}Тут Аўгінька злавіла сама сябе на тым, што гэта яна можа больш сабе дапякае, чымся яму, і заціхла ў раптоўнай смутнай сур‘ёзнасьці. Віктару гэта ўпадабалася, і ён як мага разьвіваў свой пакорна-пакрыўджаны тон. {{Водступ|2|em}}— Табе, мусіць, абрыдла, што я хажу сюды? Ты толькі і чакала таго, каб як адчапіцца? Ня ўсьпеў ён паехаць, як ты ўжо з хаты гоніш, ужо загадзя кажаш, каб ня прыходзіў. Добра, я ня прыду… Я магу ня прыходзіць, калі табе гэтага хочацца. {{Водступ|2|em}}Яна адвярнулася, каб схаваць свае сьлёзы, і прашаптала з пяшчотным дакорам: {{Водступ|2|em}}— Віця!.. {{Водступ|2|em}}Яны абое ледзьве трымаліся, каб не заплакаць, і абое глыбока ўпэўнены былі, што гэта — з крыўды за ўзаемныя незаслужоныя дакоры. {{Водступ|2|em}}Але-ткі Віктар і папраўдзе падумаў, як гэта будзе яму цяпер сустракацца с Аўгінькай, ці выпадае цяпер прыходзіць да яе бяз дай прычыны. Яшчэ каб былі яны ў колгасе, тады-б можа і нішто, часам можна было-б залучыць. А так — ніякай грамадзкай сувязі. {{Водступ|2|em}}І ён, занядбаўшы сваю крыўду, дзелавіта пытаецца ў Аўгінькі: {{Водступ|2|em}}— Ці пойдзе твой бацька ў колгас? {{Водступ|2|em}}Яна добра разумее, да чаго гэта імкне, і таксама забываецца на сваю крыўду. {{Водступ|2|em}}— Хто яго разьбярэ… Маўчыць усё, нават і гаворкі пра гэта не даводзіць. Ён скрозь так — будзе маўчаць, ні слова ня скажа, аж пакуль не даўміцца да чаго. {{Водступ|2|em}}Віктар зважна ківае галавой і надмеру солідным тонам констатуе: {{Водступ|2|em}}— Гэта дрэнна… Няма чаго чакаць… Час ужо абдумаць усё, абмеркаваць… Час ужо… так… {{Водступ|2|em}}Гэты Віктараў тон, а злашча яго політыка (ён-жа наўмысьля так, каб не паказаць, на што ён уласна пытаўся пра колгас) страшэнна злуе Аўгіньку, і яна рэзка перапыняе яго:<noinclude></noinclude> biwst6aqhxnl05qxu3cjfewtoojyd6p 104 124589 288978 2026-06-05T15:13:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Як бачым, зямлю купляла, галоўным чынам, заможнае сялянства і вясковая буржуазія. Нельга ні ў якім разе думаць, што безьзямельныя першай групы — гэта сапраўды беднякі. Зараз мы падамо даныя, якія абвяргаюць гэта. І зусім дарэмна ўкладальнікі спр...» 288978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Як бачым, зямлю купляла, галоўным чынам, заможнае сялянства і вясковая буржуазія. Нельга ні ў якім разе думаць, што безьзямельныя першай групы — гэта сапраўды беднякі. Зараз мы падамо даныя, якія абвяргаюць гэта. І зусім дарэмна ўкладальнікі справаздач Пазямельнага сялянскага банку насіліся з гэтымі лічбамі. Бо ў гэту групу заносіліся проста тыя асобы, якія раней земляробствам не займаліся. Пасьля пакупкі зямлі гэтыя „безьзямельныя“ адразу траплялі ў групу кулакоў. Гэта даводзіцца вельмі проста. Калі мы возьмем і паглядзім па гадох, колькі ў сярэднім прыпадае на адну пакупку гэтых безьзямельных, то акажацца: {|style="margin:auto; font-size:83%" |У{{gap|0.5em}} ||1909{{gap|0.5em}}г.{{gap|0.5em}}||прыпадала{{gap|0.5em}}||25,1{{gap|0.5em}}||дзес. |- |У ||1910{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||28,2 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1911{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||45 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1912{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||45,1 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1913{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||20,9 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1914{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||28,5 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1915{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||38,7 ||{{gap|1em}}„ |} {{gap|2.5em}}Гэта быў шлях, якім фармавалася сельская буржуазія. У гэтай групе быў валасны пісар, дробны гандляр, мешчанін гораду і г. д. Яны асядалі на зямлю і ў пераважнай большасьці эксплёатавал. батракоў, г. зн. ставілі гаспадарку на капіталістычныя рэйкі.</br> {{gap|2.5em}}Па Магілеўскай губ. 39.902 сялянскіх двары апрача надзельнай мелі прыкупную зямлю. Гэтыя двары, бязумоўна, у сваёй пераважнай большасьці кулацкія гаспадаркі. Яны складалі 14,3% усіх сялянскіх двароў губэрні. Было 20.080 двароў безьзямельных, а колькі было пролетараў з надзелам — пра гэта справачнік земства маўчыць<ref>Календарь-справочник Могилевского земства на 1918 г.</br> {{водступ|-1|em}}1. Стат. сбор. России и некотор. иностр. госуд. за 1909—1915 гг.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Такім чынам, пасьля рэволюцыі 1905 году хуткім тэмпам ідзе мобілізацыйны процэс, старыя прыгоньнікі збываюць свае лятыфундыі па надта высокай цане.</br> {{gap|2.5em}}Мы ўжо паказалі вышэй, што цэны з канца XIX веку ў Магілеўскай губ. падскочылі ў 7-8 разоў і па гэтай павышанай цане раскупляла зямлю вясковая буржуазія. Але трэба адзначыць, што, ня гледзячы на хуткі тэмп продажу зямлі, дваранскае земляўладаньне было ўсё-ж такі вельмі значным. Толькі Кастрычнікавая рэволюцыя зьмяла буржуазны лад, а з ім і ўсе перажыткі прыгоньніцтва.</br> {{gap|2.5em}}Што вясковая буржуазія расла вельмі хутка пасьля 1905 г. можна яшчэ паказаць на росьце ўкладаў у дзяржаўныя ашчадныя касы. <center>{{gap|32em}}''Табліца 1.''</br>'''Пазычкова-ашчадныя касы па Менскай, Віцебскай і Магілеўскай губ.</center> {|style="margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto" |colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- |rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |К</br>1 сту-</br>дзеня |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" |Земляўласьнікі |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |{{разьбіўка|Земляробы}} |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Усяго наогул |- |style="vertical-align:middle; text-align:center;" |Кольк. кніж. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Сума</br>ўкладзен.</br>т. р. |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Кольк. кніж. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Сума</br>ўкладзен.</br>т. р. |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Кольк. кніж. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Сума</br>ўкладзен.</br>т. р. |- |colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |- |1906{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1907{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1908{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1909{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1910{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1911{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1912{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1913{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1914{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1915{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |style="vertical-align:middle; text-align:center;" |2.084</br>2.414</br>2.609</br>3.237</br>2.628</br>3.272</br>2.792</br>2.856</br>4.747</br>2.979 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |{{gap|0em}}625</br>{{gap|0em}}794</br>{{gap|0em}}902</br>1.074</br>{{gap|0em}}887</br>1.143</br>{{gap|0em}}926</br>1.052</br>1.252</br>{{gap|0.7em}}1.250,4 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |{{gap|0.5em}}52.617</br>{{gap|0.5em}}62.293</br>{{gap|0.5em}}73.292</br>{{gap|0.5em}}79.968</br>{{gap|0.5em}}90.015</br>102.212</br>114.969</br>128.586</br>134.494</br>129.266 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |9.313</br>12.945</br>15.004</br>16.428</br>18.114</br>20.625</br>23.347</br>27.094</br>28.401</br>27.389 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |156.608</br>179.550</br>196.722</br>207.599</br>222.724</br>258.615</br>257.820</br>278.860</br>289.372</br>283.792 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |32.345</br>37.725</br>40.653</br>42.588</br>45.986</br>50.073</br>54.076</br>59.301</br>61.387</br>{{gap|0.7em}}67.541,9 |}<noinclude></noinclude> bz6n7ej2ri4t4q0df336fpbhw0xffl3 289017 288978 2026-06-05T20:15:58Z RAleh111 4658 289017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Як бачым, зямлю купляла, галоўным чынам, заможнае сялянства і вясковая буржуазія. Нельга ні ў якім разе думаць, што безьзямельныя першай групы — гэта сапраўды беднякі. Зараз мы падамо даныя, якія абвяргаюць гэта. І зусім дарэмна ўкладальнікі справаздач Пазямельнага сялянскага банку насіліся з гэтымі лічбамі. Бо ў гэту групу заносіліся проста тыя асобы, якія раней земляробствам не займаліся. Пасьля пакупкі зямлі гэтыя „безьзямельныя“ адразу траплялі ў групу кулакоў. Гэта даводзіцца вельмі проста. Калі мы возьмем і паглядзім па гадох, колькі ў сярэднім прыпадае на адну пакупку гэтых безьзямельных, то акажацца: {|style="margin:auto; font-size:83%" |У{{gap|0.5em}} ||1909{{gap|0.5em}}г.{{gap|0.5em}}||прыпадала{{gap|0.5em}}||25,1{{gap|0.5em}}||дзес. |- |У ||1910{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||28,2 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1911{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||45 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1912{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||45,1 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1913{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||20,9 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1914{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||28,5 ||{{gap|1em}}„ |- |У ||1915{{gap|0.5em}}г. ||{{gap|2.5em}}„ ||38,7 ||{{gap|1em}}„ |} {{gap|2.5em}}Гэта быў шлях, якім фармавалася сельская буржуазія. У гэтай групе быў валасны пісар, дробны гандляр, мешчанін гораду і г. д. Яны асядалі на зямлю і ў пераважнай большасьці эксплёатавал. батракоў, г. зн. ставілі гаспадарку на капіталістычныя рэйкі.</br> {{gap|2.5em}}Па Магілеўскай губ. 39.902 сялянскіх двары апрача надзельнай мелі прыкупную зямлю. Гэтыя двары, бязумоўна, у сваёй пераважнай большасьці кулацкія гаспадаркі. Яны складалі 14,3% усіх сялянскіх двароў губэрні. Было 20.080 двароў безьзямельных, а колькі было пролетараў з надзелам — пра гэта справачнік земства маўчыць<ref>Календарь-справочник Могилевского земства на 1918 г.</br> {{водступ|-1|em}}1. Стат. сбор. России и некотор. иностр. госуд. за 1909—1915 гг.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Такім чынам, пасьля рэволюцыі 1905 году хуткім тэмпам ідзе мобілізацыйны процэс, старыя прыгоньнікі збываюць свае лятыфундыі па надта высокай цане.</br> {{gap|2.5em}}Мы ўжо паказалі вышэй, што цэны з канца XIX веку ў Магілеўскай губ. падскочылі ў 7-8 разоў і па гэтай павышанай цане раскупляла зямлю вясковая буржуазія. Але трэба адзначыць, што, ня гледзячы на хуткі тэмп продажу зямлі, дваранскае земляўладаньне было ўсё-ж такі вельмі значным. Толькі Кастрычнікавая рэволюцыя зьмяла буржуазны лад, а з ім і ўсе перажыткі прыгоньніцтва.</br> {{gap|2.5em}}Што вясковая буржуазія расла вельмі хутка пасьля 1905 г. можна яшчэ паказаць на росьце ўкладаў у дзяржаўныя ашчадныя касы. <center>{{gap|32em}}''Табліца 1.''</br>'''Пазычкова-ашчадныя касы па Менскай, Віцебскай і Магілеўскай губ.</center> {|style="margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto" |colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- |rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |К</br>1 сту-</br>дзеня |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" |Земляўласьнікі |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |{{разьбіўка|Земляробы}} |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Усяго наогул |- |style="vertical-align:middle; text-align:center;" |Кольк. кніж. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Сума</br>ўкладзен.</br>т. р. |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Кольк. кніж. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Сума</br>ўкладзен.</br>т. р. |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Кольк. кніж. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |Сума</br>ўкладзен.</br>т. р. |- |colspan="8"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |- |1906{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1907{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1908{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1909{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1910{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1911{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1912{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1913{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1914{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1915{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |style="vertical-align:middle; text-align:center;" |2.084</br>2.414</br>2.609</br>3.237</br>2.628</br>3.272</br>2.792</br>2.856</br>4.747</br>2.979 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |{{gap|0em}}625</br>{{gap|0em}}794</br>{{gap|0em}}902</br>1.074</br>{{gap|0em}}887</br>1.143</br>{{gap|0em}}926</br>1.052</br>1.252</br>{{gap|0.7em}}1.250,4 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |{{gap|0.5em}}52.617</br>{{gap|0.5em}}62.293</br>{{gap|0.5em}}73.292</br>{{gap|0.5em}}79.968</br>{{gap|0.5em}}90.015</br>102.212</br>114.969</br>128.586</br>134.494</br>129.266 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |9.313</br>12.945</br>15.004</br>16.428</br>18.114</br>20.625</br>23.347</br>27.094</br>28.401</br>27.389 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |156.608</br>179.550</br>196.722</br>207.599</br>222.724</br>258.615</br>257.820</br>278.860</br>289.372</br>283.792 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |32.345</br>37.725</br>40.653</br>42.588</br>45.986</br>50.073</br>54.076</br>59.301</br>61.387</br>{{gap|0.7em}}67.541,9 |-<noinclude></noinclude> r3v6kof59xzr9s0hwetwzibf6251m1h 104 124590 288979 2026-06-05T16:04:07Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « |colspan="8"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0" |{{разьбіўка|У процантах}} |- |1906{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1907{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1908{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1909{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1910{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1911{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1912{{gap|...» 288979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> |colspan="8"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0" |{{разьбіўка|У процантах}} |- |1906{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1907{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1908{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1909{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1910{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1911{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1912{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1913{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1914{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1915{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |style="vertical-align:middle; text-align:center;" |100</br>116</br>125</br>155</br>126</br>157</br>134</br>137</br>228</br>143 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100</br>127</br>143</br>172</br>142</br>183</br>148</br>168</br>200</br>200 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100</br>118</br>139</br>152</br>171</br>194</br>278</br>244</br>255</br>245 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100</br>189</br>161</br>177</br>194</br>221</br>250</br>292</br>305</br>294 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100</br>114</br>125</br>132</br>142</br>165</br>164</br>178</br>185</br>191 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100</br>116</br>125</br>131</br>142</br>155</br>167</br>183</br>189</br>209 |} {{gap|2.5em}}У адносінах да ўсіх кніжак і ўкладаў было (таб. 2): <center>{{gap|25em}}''Табліца 2.''</center> {|style="margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto" |colspan="6"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- |rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |К</br>1 студзеня |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" |У земляўласьнікаў |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |У земляробаў |- |style="padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center;" |% кніж. |style="padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |% уклад.</br>т. р. |style="padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |% кніж. |style="padding-left:1.5em; padding-right:1.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |% уклад.</br>т. р. |- |colspan="6"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |- |1906{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1907{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1908{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1909{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1910{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1911{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1912{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1913{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1914{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}</br>1915{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |style="vertical-align:middle; text-align:center;" |1,3</br>1,3</br>1,3</br>1,5</br>1,2</br>1,2</br>1,1</br>1,0</br>1,6</br>1,0 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |1,9</br>2,1</br>2,2</br>2,5</br>1,9</br>2,3</br>1,7</br>1,7</br>2,1</br>1,8 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |33,6</br>34,7</br>37,2</br>38,5</br>46,4</br>39,5</br>44,6</br>46,4</br>46,1</br>45,5 |style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |28,8</br>34,3</br>36,9</br>38,6</br>39,4</br>41,1</br>43,1</br>46,2</br>45,7</br>40,5 |} {{gap|2.5em}}У паданых табліцах зьведзены даныя па трох губэрнях — Менскай, Магілеўскай і Віцебскай. У ёй паказаны рост кніжок і ўкладаў у абсолютных і адносных лічбах пасьля рэволюцыі 1905 г. Нас цікавіць так<noinclude></noinclude> qb2khg9mtbery5pf5zj7yg09yjj1ta0 104 124591 289006 2026-06-05T19:20:00Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «званая група „земляробаў“, — гэта, бязумоўна, кулацтва і заможныя групы сялянства рабілі ўклады і накапленьні. Дзяржаўнымі касамі карысталіся ў першую чаргу капіталістычныя вяршкі вёскі. Земляўласьнікі карысталіся больш паважнымі ўстановамі і трым...» 289006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>званая група „земляробаў“, — гэта, бязумоўна, кулацтва і заможныя групы сялянства рабілі ўклады і накапленьні. Дзяржаўнымі касамі карысталіся ў першую чаргу капіталістычныя вяршкі вёскі. Земляўласьнікі карысталіся больш паважнымі ўстановамі і трымалі свае грошы ў банках, а кулацтва і ўсялякая дробная буржуазія гарадоў і мястэчак рабілі ўклады ў касы. Так, група „земляробаў“ у 1906 г. мела 33,6% усіх кніжак у дзяржаўных ашчадных касах і 28,8% агульнай колькасьці ўсіх укладаў, а ў 1914 годзе на гэту групу прыпадала 46,1% кніжак і 45,7% усіх укладаў. Досыць кінуць вокам на процантныя суадносіны, каб убачыць, якім тэмпам ішло накапленьне ў вясковай буржуазіі. Процант вясковай буржуазіі пакідаў ззаду i агульны рост усіх кніжок і ўкладаў па гэтых трох губэрнях. Сапраўды, калі ў 1906 годзе кніжак вясковай буржуазіі было — 52.617, то ў 1915 г. ужо 129.266, у адносных лічбах гэта — 100—245%. Іншымі словамі, колькасьць кніжок узрасла амаль у 2¹/₂ разы. Калі на гэту групу ў 1906 г. маем укладаў 9.313.000 руб., то ў 1915 г. ужо 27.389.000 руб. у адносных лічбах — {{абмылка|100.294|100—294%}}. Іншымі словамі, уклады за гэтыя 9 год вырасьлі амаль утрая. Гэта ў той час, калі наогул усе кніжкі па трох губэрнях вырасьлі толькі ў 1,8 раз, а ўклады — толькі ў 2 разы. Але ня толькі вырасьлі кніжкі і ўклады; трэба адзначыць, што апошнія зрабіліся больш значнымі. Так, калі ў 1905 годзе на 1 кніжку групы „земляробаў“ прыпадала 177 руб., то ў 1915 г. ужо 212 руб. Такім чынам, вывад ясны — пасьля рэволюцыі 1905 г. хутка ідзе рост вясковай буржуазіі і адбываецца ня толькі колькаснае яе павялічэньне, але і пэўная концэнтрацыя багацьця: багаты робіцца яшчэ больш моцным і заможнейшым за кошт зьбядненьня асноўных мас. Тут яшчэ трэба адзначыць, што і на імпэрыялістычнай вайне вясковая буржузія добра „падработала“, але гэта патрабуе асобнага дасьледваньня і на гэтым мы ня спынімся.</br> {{gap|2.5em}}Але калі багацела буржуазія, калі на адным полюсе вёскі награмаджалася багацьце, то на другім яшчэ хутчэй расла галеча і пролетарызацыя сялянства. Экономічны процэс рыў глыбокую прорву ў самым вясковым грамадзтве. І калі постаць пана кідала цень на клясавыя супярэчнасьці ў вёсцы, калі ўсё сялянства прымала ўдзел у аграрным руху, то сталыпінская рэформа не магла не праясьняць клясавых адносін у самой вёсцы, не магла не навучыць многаму шырокіх сялянскіх мас. Змаганьне з прыгоньнікам панам усяго сялянства пераплятаецца разам са змаганьнем супроць новага пана-кулака — іншы раз у вельмі складаны ўзор.</br> {{gap|2.5em}}Пасьля рэволюцыі 1905 году хуткім тэмпам адбываўся процэс дыфэрэнцыяцыі сялянства, прычым сялянства ўсё больш выходзіла ў рады пролетарызаванага. Так у Магілеўскай губ. к 1917 г. было 20.080 безьзямельных двароў, а колькі было батракоў з надзелам? Пра гэта, бязумоўна, статыстыка маўчыць.</br> {{gap|2.5em}}Згодна з конскімі перапісамі ад 1901 да 1912 гг., бясконных сялянскіх гаспадарак было: {|style="font-size:83%; margin:auto" |{{gap|1em}}{{разьбіўка|Губэрні}} |1901 г.<ref>Статистика Рос. империи, LV. Петербург, 1902 г.</ref> |{{gap|1em}}1912 г.<ref>Там-жа, т. LXXXIII, Петроград, 1914 г.</ref> |- |Магілеўская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} |<center>11,7</center> ||<center>{{gap|1em}}12,8</center> |- |Віцебская{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} |<center>14,1</center> ||<center>{{gap|1em}}20,3</center> |- |Менская{{gap|0.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} |<center>21,3</center> ||<center>{{gap|1em}}21,3</center> |- |Горадзенская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} |<center>25,9</center> ||<center>{{gap|1em}}22,2</center> |- |Віленская{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} |<center>12,4</center> ||<center>{{gap|1em}}25,3</center> |}<noinclude></noinclude> 48wu002dnwo0ll5szujwqdapf64sy6l 104 124592 289009 2026-06-05T19:54:03Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Малюнак досыць рэзкі — 20% бясконных двароў, г. зн. амаль чыстых вясковых пролетараў. Што-ж становіць сабой беларуская вёска і якава была яе дыфэрэнцыяцыя, на падставе адных конскіх перапісаў бяз даных аб гаспадарцы і наёмнай працы меркаваць досы...» 289009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Малюнак досыць рэзкі — 20% бясконных двароў, г. зн. амаль чыстых вясковых пролетараў. Што-ж становіць сабой беларуская вёска і якава была яе дыфэрэнцыяцыя, на падставе адных конскіх перапісаў бяз даных аб гаспадарцы і наёмнай працы меркаваць досыць цяжка. Але ўсё-ж ткі возьмем даныя вайскова-конскіх перапісаў, паданыя Доўнар-Запольскім, апрацаваўшы іх іншым спосабам. Возьмем групу бясконных двароў і складзем з групаю меўшых па аднаму каню, а за групу заможных двароў будзем лічыць меўшых трох коняй і больш. Пры такой групоўцы атрымліваецца вельмі характэрны малюнак, які паказвае распластаваньне беларускае вёскі. Вось даныя на 6 губ. разам са Смаленскай. {|style="margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto" |<center>{{разьбіўка|Групы}}</center> ||1893-1894 г.{{gap|1em}} ||1900 г.{{gap|1em}} ||1912 г. |- |1.{{gap|0.5em}}Бясконных і з адным канём{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.</br>2.{{gap|0.5em}}3 двума коньмі{{gap|1.3em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>3.{{gap|0.5em}}З трыма і больш{{gap|2em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. |<center>54,3</br>25,9</br>19,8</center> |<center>58,6</br>24,4</br>17</center> |<center>67,6</br>21,7</br>10,7</center> |} {{gap|2.5em}}Як бачым, беларуская вёска рэзка раскалолася на два полюсы. На адным 67,6% батракоў, беднаты і маламоцнага сялянства, на другім — 10,7% вясковай буржуазіі і кулакоў, прыбраўшых ня толькі купленую зямлю сваіх аднавяскоўцаў, але і надзельную. Процант вясковай буржуазіі ў 1912 годзе быў куды большы. Зьмяншэньне шматконных гаспадарак якраз падкрэсьлівае рэзкую дыфэрэнцыяцыю беларускай вёскі, і гэтае зьмяншэньне выклікалася цэлым радам прычын, як, напрыклад, увядзеньнем сельска-гаспадарчых машын у гаспадарках вясковых кулакоў, а таксама заменай малых слабасільных коняй мясцовай пароды лепшымі па якасьці.</br> {{gap|2.5em}}Доўнар-Запольскі робіць зусім процілеглы вывад, што нібы зьмяншалася кулацтва, што выкрывае цалкам буржуазны твар данага вучонага. Для зьмяншэньня коняй былі свае прычыны, пра якія гаварыў яшчэ Ленін у „Разьвіцьці капіталізму“, аналізуючы матар‘ял вайскова-конных перапісаў 1891—1900 гг.:</br> {{gap|2.5em}}„Усё сялянства ўцалку стала бядней на коні. І колькасьць і процант шматконных зьменшыўся. З аднаго боку, гэта знамянуе, відавочна, заняпад усяе сялянскае гаспадаркі ў Эўропейскай Расіі. З другога боку, нельга забывацца, што ў Расіі лік коняй у сельскай гаспадарцы ненормальна вялікі ў стасутку да культурнай плошчы. У дробна-сялянскай краіне гэта і не магло быць іначай. Зьмяншэньне ліку коняй зьяўляецца, такім чынам, да пэўнай ступені аднаўленьнем нормальных адносін рабочай жывёлы да колькасьці пахаці ''ў сялянскай буржуазіі''“ (падкрэсьлена Леніным)<ref>Ленін У. І. т. ІІ, выд. 2, стар. 104.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Гэтае зьмяншэньне, як бачым, паказвае на рэзкую дыфэрэнцыяцыю беларускай вёскі, на пэўную концэнтрацыю і нарастаньне багацьця ў заможных кулакоў, якія жылі за кошт зьбядненьня шырокіх сялянскіх мас. Такім чынам, вясковая буржуазія і кулацтва концэнтруюць у сваіх руках і зямлю прыкупную і сялянскія надзелы і рэзка адасабняюцца ў асобную клясавую групу.</br> {{gap|2.5em}}Возьмем яшчэ адну крыніцу — статыстыку земляўладаньня 1905 г. — і паглядзімо на разьмеркаваньне надзельнай зямлі ўнутры сялянства.</br><noinclude></noinclude> 90yowp1gd553s9vejuwmhyh0pb1vefb 104 124593 289015 2026-06-05T20:13:47Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 289015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Вось даныя ў процантных суадносінах<ref>Статистика землевладения 1905 г.</ref>: {|style="margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto" |colspan="15"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- |rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |{{разьбіўка|Групы}} |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" |Магілеўская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Віцебская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Менская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Віленская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Горадзенск. |- |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center;" |%</br>двар. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |- |colspan="15"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |} Групы % 96 % % % двар. зям. двар. зям. двар. зям. двар. зям. % % % % двар. зям. % Да 5 дзес. 4 5-10 дзес. 10-15 15 i 6. 9,7 69,4 64,8 47,5 34,3 18,5 25,9 35,8 36,3 2,4 15,3 14,2 28,8 2,5 0,6 12,3 5,4 3,1 0,7 4,6 0,4 61,8 49,5 14,7 19,6 31,5 16,7 10,4 5,2 28,8 27,5 31,3 24 11,2 25,5 36,6 55,1 53,7 70,4 Усяго 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 </br> {{gap|2.5em}}Ясна, што калі-б мы ведалі прыкупную зямлю побач з надзель- най па дварох, а такой у сялянскай буржуазіі была досыць значная колькасьць, то гэтыя суадносіны былі б іншымі. Але і гэтыя даныя, узятыя разам з данымі конскіх перапісаў, сьведчаць аб рэзкай дыфэ- рэнцыяцыі вёскі. Нават надзельныя землі яшчэ да сталыпінскіх зако наў, ня гледзячы на ўсякія забароны аб продажы, пераходзяць у рукі заможнікаў і кулакоў. Вазьмеце Віленскую і Горадзенскую губэрні. Там гэты процэс выяўляецца надта рэзка. Нават па гэтых даных мы бачым, што вёска раскалолася і сярэднія групы ўжо не зьяўляюцца самымі вялікімі. Дзе тут непарушная нацдэмаўская цэльнасьць бела- рускае вёскі? Толькі ідэолёгі вясковага кулацтва пры савецкай уладзе ў сваіх політычных контррэволюцыйных мэтах сьвядома заплюшчвалі вочы на гэты процэс распластаваньня сялянства і словамі працоўны земляроб імкнуліся прыкрыць свой сапраўдны буржуазна-рэстаўра- тарскі твар. 13 Вы- </br> {{gap|2.5em}}Разьвіцьцё капіталізму і хуткая пролетарызацыя сялянства кідалі з вёскі шмат непатрэбных ёй рабочых рук. і на беларускай вёсцы зьяўляецца вялікая яўная і скрытая перанаселенасьць. Пасьля революцыі 1905 году адбываецца асабліва моцны адліў на фабрыкі і заводы, галоўным-жа чынам у далёкім перасяленьні шукае паратунку сялянства сярэдняе ў Сібір і іншыя часткі імпэрыі, а таксама ідзе адліў і ў далёкую Амэрыку. На Беларусі батракоў і вясковага паў- пролетарыяту была вельмі значная колькасьць. Так Бондар і Паніматка вызначаюць колькасьць батракоў на Беларусі перад вайной у 200 тыс. 2, В. Шчарбакоў-жа- -у 300 тыс. чалавек 3. Калі мы возьмем ня толькі сельска-гаспадарчых рабочых, а і сялянства, меўшае кавалак зямлі, але працаваўшае ў экономіі ці адыходзіўшае на старану, напрыклад, на поўдзень, то мусім прызнаць, што больш сапраўднай будзе лічба т. Шчарбакова. Так, калі мы возьмем надзельнае земляўладаньне па ста тыстыцы 1905 г., то па 5 губ. гаспадарак да 5 дзес. было 56.247. Калі-ж мы возьмем лік бясконных двароў за 1901 i 1912 год, то ўбачым колёсальны рост бясконных гаспадарак і двароў. Усё гэта сьведчыць, што у ХХ ст. на Беларусі вельмі хуткім тэмпам пайшла дыфэрэнцыяцыя 1 3 Бондар и Паниматка. Сельхоз. Белоруссии на путях социалист. реконст. Сельхоз ГИЗ, Москва, Лен. 1931 г., стар. 7. 3 Шчарбакоў В. К. Кастрычніцкая революцыя на Беларусі. БДВ, Менск, стар. 9. 21<noinclude></noinclude> 886apl823vhevi48lyy8d9s1xx364tx 289016 289015 2026-06-05T20:15:30Z RAleh111 4658 289016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Вось даныя ў процантных суадносінах<ref>Статистика землевладения 1905 г.</ref>: {|style="margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto" |colspan="15"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- |rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |{{разьбіўка|Групы}} |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" |Магілеўская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Віцебская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Менская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Віленская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Горадзенск. |- |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center;" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |- |colspan="15"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |} Групы % 96 % % % двар. зям. двар. зям. двар. зям. двар. зям. % % % % двар. зям. % Да 5 дзес. 4 5-10 дзес. 10-15 15 i 6. 9,7 69,4 64,8 47,5 34,3 18,5 25,9 35,8 36,3 2,4 15,3 14,2 28,8 2,5 0,6 12,3 5,4 3,1 0,7 4,6 0,4 61,8 49,5 14,7 19,6 31,5 16,7 10,4 5,2 28,8 27,5 31,3 24 11,2 25,5 36,6 55,1 53,7 70,4 Усяго 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 </br> {{gap|2.5em}}Ясна, што калі-б мы ведалі прыкупную зямлю побач з надзель- най па дварох, а такой у сялянскай буржуазіі была досыць значная колькасьць, то гэтыя суадносіны былі б іншымі. Але і гэтыя даныя, узятыя разам з данымі конскіх перапісаў, сьведчаць аб рэзкай дыфэ- рэнцыяцыі вёскі. Нават надзельныя землі яшчэ да сталыпінскіх зако наў, ня гледзячы на ўсякія забароны аб продажы, пераходзяць у рукі заможнікаў і кулакоў. Вазьмеце Віленскую і Горадзенскую губэрні. Там гэты процэс выяўляецца надта рэзка. Нават па гэтых даных мы бачым, што вёска раскалолася і сярэднія групы ўжо не зьяўляюцца самымі вялікімі. Дзе тут непарушная нацдэмаўская цэльнасьць бела- рускае вёскі? Толькі ідэолёгі вясковага кулацтва пры савецкай уладзе ў сваіх політычных контррэволюцыйных мэтах сьвядома заплюшчвалі вочы на гэты процэс распластаваньня сялянства і словамі працоўны земляроб імкнуліся прыкрыць свой сапраўдны буржуазна-рэстаўра- тарскі твар. 13 Вы- </br> {{gap|2.5em}}Разьвіцьцё капіталізму і хуткая пролетарызацыя сялянства кідалі з вёскі шмат непатрэбных ёй рабочых рук. і на беларускай вёсцы зьяўляецца вялікая яўная і скрытая перанаселенасьць. Пасьля революцыі 1905 году адбываецца асабліва моцны адліў на фабрыкі і заводы, галоўным-жа чынам у далёкім перасяленьні шукае паратунку сялянства сярэдняе ў Сібір і іншыя часткі імпэрыі, а таксама ідзе адліў і ў далёкую Амэрыку. На Беларусі батракоў і вясковага паў- пролетарыяту была вельмі значная колькасьць. Так Бондар і Паніматка вызначаюць колькасьць батракоў на Беларусі перад вайной у 200 тыс. 2, В. Шчарбакоў-жа- -у 300 тыс. чалавек 3. Калі мы возьмем ня толькі сельска-гаспадарчых рабочых, а і сялянства, меўшае кавалак зямлі, але працаваўшае ў экономіі ці адыходзіўшае на старану, напрыклад, на поўдзень, то мусім прызнаць, што больш сапраўднай будзе лічба т. Шчарбакова. Так, калі мы возьмем надзельнае земляўладаньне па ста тыстыцы 1905 г., то па 5 губ. гаспадарак да 5 дзес. было 56.247. Калі-ж мы возьмем лік бясконных двароў за 1901 i 1912 год, то ўбачым колёсальны рост бясконных гаспадарак і двароў. Усё гэта сьведчыць, што у ХХ ст. на Беларусі вельмі хуткім тэмпам пайшла дыфэрэнцыяцыя 1 3 Бондар и Паниматка. Сельхоз. Белоруссии на путях социалист. реконст. Сельхоз ГИЗ, Москва, Лен. 1931 г., стар. 7. 3 Шчарбакоў В. К. Кастрычніцкая революцыя на Беларусі. БДВ, Менск, стар. 9. 21<noinclude></noinclude> owvrov53ljafzimzm5o7cyg6i04dlsc 289022 289016 2026-06-06T07:50:42Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 289022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Вось даныя ў процантных суадносінах<ref>Статистика землевладения 1905 г.</ref>: {|style="margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto" |colspan="15"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- |rowspan="2"; colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |{{разьбіўка|Групы}} |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" |Магілеўская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Віцебская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Менская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Віленская |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 1px" |Горадзенск. |- |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center;" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>двар. |style="padding:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |%</br>зям. |- |colspan="15"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0" | |- |colspan="2"; style="padding-top:1em; padding-bottom:0em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0" |Да{{gap|0.5em}}5 дзес.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} {{gap|0.5em}}„{{gap|1em}}5—10 дзес.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} {{gap|0.5em}}„{{gap|1em}}10—15{{gap|0.5em}}„{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} {{gap|0.5em}}„{{gap|1em}}15 і б.{{gap|1em}}„{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} | style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | | style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right;" |9,7 69,4 18,5 2,4 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |4{{gap|0.7em}} 64,8 25,9 15,3 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |2,5 47,5 35,8 14,2 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |0,6 34,3 36,3 28,8 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |12,3 61,8 14,7 11,2 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |5,4 49,5 19,6 25,5 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |3,1 31,5 28,8 36,6 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |0,7 16,7 27,5 55,1 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |4,6 10,4 31,3 53,7 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |0,4 5,2 24{{gap|0.7em}} 70,4 |- |style="width:30px;" | |colspan="15"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0" | |- | |style="padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px" | |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |style="padding-top:0.5em; padding-left:0.5em; vertical-align:middle; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px" |100 |} {{gap|2.5em}}Ясна, што калі-б мы ведалі прыкупную зямлю побач з надзельнай па дварох, а такой у сялянскай буржуазіі была досыць значная колькасьць, то гэтыя суадносіны былі-б іншымі. Але і гэтыя даныя, узятыя разам з данымі конскіх перапісаў, сьведчаць аб рэзкай дыфэрэнцыяцыі вёскі. Нават надзельныя землі яшчэ да сталыпінскіх законаў, ня гледзячы на ўсякія забароны аб продажы, пераходзяць у рукі заможнікаў і кулакоў. Вазьмеце Віленскую і Горадзенскую губэрні. Там гэты процэс выяўляецца надта рэзка. Нават па гэтых даных мы бачым, што вёска раскалолася і сярэднія групы ўжо не зьяўляюцца самымі вялікімі. Дзе тут непарушная нацдэмаўская цэльнасьць беларускае вёскі? Толькі ідэолёгі вясковага кулацтва пры савецкай уладзе ў сваіх політычных контррэволюцыйных мэтах сьвядома заплюшчвалі вочы на гэты процэс распластаваньня сялянства і словамі „працоўны земляроб“ імкнуліся прыкрыць свой сапраўдны буржуазна-рэстаўратарскі твар.</br> {{gap|2.5em}}Разьвіцьцё капіталізму і хуткая пролетарызацыя сялянства выкідалі з вёскі шмат непатрэбных ёй рабочых рук. І на беларускай вёсцы зьяўляецца вялікая яўная і скрытая перанаселенасьць. Пасьля рэволюцыі 1905 году адбываецца асабліва моцны адліў на фабрыкі і заводы, галоўным-жа чынам у далёкім перасяленьні шукае паратунку сялянства сярэдняе ў Сібір і іншыя часткі імпэрыі, а таксама ідзе адліў і ў далёкую Амэрыку. На Беларусі батракоў і вясковага паўпролетарыяту была вельмі значная колькасьць. Так Бондар і Паніматка вызначаюць колькасьць батракоў на Беларусі перад вайной у 200 тыс.<ref>Бондар и Паниматка. Сельхоз. Белоруссии на путях социалист. реконст. Сельхоз ГИЗ, Москва, Лен. 1931 г., стар. 7.</ref>, В. Шчарбакоў-жа — у 300 тыс. чалавек<ref>Шчарбакоў В. К. Кастрычніцкая рэволюцыя на Беларусі. БДВ, Менск, стар. 9.</ref>. Калі мы возьмем ня толькі сельска-гаспадарчых рабочых, а і сялянства, меўшае кавалак зямлі, але працаваўшае ў экономіі ці адыходзіўшае на старану, напрыклад, на поўдзень, то мусім прызнаць, што больш сапраўднай будзе лічба т. Шчарбакова. Так, калі мы возьмем надзельнае земляўладаньне па статыстыцы 1905 г., то па 5 губ. гаспадарак да 5 дзес. было 56.247. Калі-ж мы возьмем лік бясконных двароў за 1901 i 1912 год, то ўбачым колёсальны рост бясконных гаспадарак і двароў. Усё гэта сьведчыць, што у ХХ ст. на Беларусі вельмі хуткім тэмпам пайшла дыфэрэнцыяцыя<noinclude></noinclude> nkx5xi47pwfwmz57gwip9sh68x5ks83 104 124594 289021 2026-06-05T22:06:30Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Дык пагавары з ім сам, калі хочаш… Што ты мне гэта тлумачыш… {{Водступ|2|em}}Ён нейкі час маўчыць, а тады пытаецца ўжо іншым тонам: {{Водступ|2|em}}— Нічога мне не казаў? {{Водступ|2|em}}Аўгінька разумее, што гэта не пра бацьку, а пра Зелянюка, і вы...» 289021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Дык пагавары з ім сам, калі хочаш… Што ты мне гэта тлумачыш… {{Водступ|2|em}}Ён нейкі час маўчыць, а тады пытаецца ўжо іншым тонам: {{Водступ|2|em}}— Нічога мне не казаў? {{Водступ|2|em}}Аўгінька разумее, што гэта не пра бацьку, а пра Зелянюка, і выкарыстоўвае зручны выпадак для помсты. {{Водступ|2|em}}— Ані нічога… Нават і не ўспамінаў… Вясёлы быў такі, усё песьні пеў сам сабе… папраўдзе… {{Водступ|2|em}}Яна лучае вельмі трапна, бо Віктара гэта коле ў самае сэрца. {{Водступ|2|em}}„Нават ня ўспомніў. Нават не пераказаў яму ніводнага слова… Не разьвітаўся“… {{Водступ|2|em}}І яго ахапляе такая моцная крыўда, штэ Аўгінька, заўважыўшы яе, працінаецца глыбокім да яго жалем і напружана вышуквае якога спосабу, каб паказаць яму сваю ласку. Не знайшоўшы нічога больш складанага, яна проста падыходзіць да яго і асьцярожна датыкаецца да яго рукой, што мае азначыць яе пяшчотнае абыйманьне. {{Водступ|2|em}}— Дык ты, Віцька, больш ня прыдзеш да нас? Ня прыдзеш? {{Водступ|2|em}}І яна, сьмешна схіліўшыся да яго твару, зазірае з настойлівай дапытлівасьцю яму ў вочы. {{Водступ|2|em}}— Ты толькі да яго прыходзіў? Больш табе тут нікога ня трэба? {{Водступ|2|em}}На гэтым у іх адбываецца вельмі гарачае і досыць неасьцярожнае прымірэньне, бо гэты час у пакой уваходзіць бацька і замалым не засьпявае іх на месцы злачынства… {{Водступ|2|em}}…Ад таго дня ў жыцьці комсамольца Віктара адбылася значная зьмена, якая ў сутнасьці рэчы пайшла яму на карысьць. Ён стаў больш сур‘ёзны, у яго зьявілася новая рыска ў характары — упэўненасьць у тым, што ён робіць, адчуваньне свайго пэўнага месца ў агульнай рабоце. Адсутнасьць Зелянюка, бязьмежны аўторытэт якога амаль цалкам паглынаў дасюль яго дзейную ініцыятыву, прыўчыла яго да самастойнасьці ў жыцьці і працы, да пачуцьця поўнае адказнасьці за свае ўчынкі. {{Водступ|2|em}}Як і ўсе сівалапаўскія актывісты, Віктар глыбока захапіўся працаю організаванага нарэшце: колгасу і стаў аддаваць яму больш часу, і энэргіі, чымся гэта дазвалялі асноўныя яго абавязкі, як сакратара комсамольскай ячэйкі, і гэта прывяло яго да рэзкае сутычкі з Сымонам Карызнам. Помнячы паводзіны ў гэтых выпадках Зелянюка і цьвёрда насьледуючы ім, ён скарыў свой юнацкі задор і шчыра згадзіўся з справядліваю заўвагай сакратара партыйнай {{Абмылка|ячэйі|ячэйкі}}. Яму адно страшэнна не ўпадабалася, калі Карызна з зусім не дзелавой і не таварыскай злосьцю крыкнуў быў на канчатак: {{Водступ|2|em}}— Я пакажу вам гэту зелянюкоўшчыну! {{Водступ|2|em}}І вочы ў сакратара ячэйкі гарэлі ў той момант агнём дужа дрэннай нянавісьці. {{Водступ|2|em}}Гэта было не выпадкова. З таго часу бадай штодня даводзілася Віктару зазнаць на сабе часам справядлівы, а больш {{перанос пачатак|п=не|к=справядлівы}}<noinclude></noinclude> ea3jwm3za5didircf6snlfvkvotmkp5 104 124595 289025 2026-06-06T08:48:20Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «сялянства, асабліва-ж пасьля рэволюцыі 1905 году; сталыпіншчына, бязумоўна, гэтаму спрыяла. Вось даныя аб бясконных дварох у абсолютных лічбах: {|style="font-size:83%; margin:auto" |colspan="2" |<center>{{разьбіўка|Губерні}}</center> ||{{gap|0.5em}}1901 г. ||{{gap|1.5em}}1912 г. |- | colspan="2"; style="padding-top:1em" |Віл...» 289025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>сялянства, асабліва-ж пасьля рэволюцыі 1905 году; сталыпіншчына, бязумоўна, гэтаму спрыяла. Вось даныя аб бясконных дварох у абсолютных лічбах: {|style="font-size:83%; margin:auto" |colspan="2" |<center>{{разьбіўка|Губерні}}</center> ||{{gap|0.5em}}1901 г. ||{{gap|1.5em}}1912 г. |- | colspan="2"; style="padding-top:1em" |Віленская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}</br>Віцебская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}</br>Горадзенская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}</br>Менская{{gap|0.3em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}</br>Магілеўская{{gap|1.2em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} | style="padding-top:1em; padding-left:0.5em;" |17.479</br>21.926</br>40.986</br>43.365</br>21.556 | style="padding-top:1em; padding-left:1.5em" |44.192</br>33.846</br>40.840</br>52.457</br>26.098 |- |style="width:100px;" | |colspan="3"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" | |- | |Усяго{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. ||145.312{{gap|0.5em}} ||{{gap|1.0em}}197.433 |} {{gap|2.5em}}Такім чынам, у 1912 годзе мы маем ужо больш двухсот тысяч батракоў і вясковай беднаты. Ясна, што годы вайны процэс дыфэрэнцыяцыі і згаленьня сялянства пайшоў яшчэ хутчэй. Маса сялянскіх гаспадарак бяднела і выходзіла ў рады вясковай беднаты, і нам думаецца, што лічба, паданая т. Шчарбаковым у 300 тыс., зьяўляецца зусім рэальнай, а мо‘ нават крыху зьменшанай.</br> {{gap|2.5em}}У гэтыя часы з беларускай вёскі ідзе масавы адліў у гарады ў шахты, на фабрыкі.</br> {{gap|2.5em}}Так, па Магілеўскай губ. было выдана пашпартоў: {|style="font-size:83%; margin:auto" |1896 г.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}</br>1913 г.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} |style="text-align:right;" |88.936</br>106.103 |} {{gap|2.5em}}Па Віцебскай губ. адыходнікаў было: {|style="font-size:83%; margin:auto" |1901 г.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}</br>1905 г.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}</br>1907 г.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} |style="text-align:left;" |30.177{{gap|0.5em}}чалавек</br>35.761{{gap|2.5em}}„</br>41.501{{gap|0.5em}}чалавек<ref>Дудкоў Д. А. Сталыпінская рэформа ў Віцебскай губ. БАН, 1931 г., стар. 33.</ref> |} {{gap|2.5em}}Калі ў першым з паказаных гадоў большасьць была выдана трохмесячных пашпартоў і гадовыя складалі толькі ¹/₅ частку агульнае колькасьці, то ў 1913 г. гадавых было выдана 91 проц. Па некаторых валасьцёх колькасьць выданых пашпартоў перавышае колькасьць двароў, як, напрыклад, Забялышынскай Клімавіцкага павету, Стараюркавіцкай, Папоўскай Гомельскага павету. Корэспандэнт Магілеўскага губ. земства піша аб вялікім адыходзе сялянства на шахты і плянтацыі: „От отхода пустеют хозяйства. Молодые уходят, а старикам хоть в рог труби“<ref>Могилевская губ. в 1913 г., изд. Мог. губ. земства.</ref>. Маса сялянства разьвіцьцём капіталізму на вёсцы скідалася ў рады вясковага пролетарыяту, які прагне ў горад на фабрыку, адкуль прыносіць назад у вёску рэволюцыйныя настроі ды ідэі. Губарнатарскія справаздачы ня раз зазначаюць на рост „хуліганства“, непаважаньне духавенства і г. д. з боку прыйшоўшай з заработкаў сялянскай моладзі. Настроены па-народніцку корэспондэнт Магілеўскага земства пускаецца ў народніцкія разважаньні аб некарыснасьці адыходу на заработкі і г. д., але мы мусім адзначыць прогрэсыўную ролю адыходаў, рваўшых патрыярхальную захалуснасьць і забітасьць селяніна. Ленін яшчэ ў „Разьвіцьці капіталізму ў Расіі“ аб гэтым пісаў:</br> {{gap|2.5em}}„Адыход у гарады павышае грамадзянскую асобу селяніна, вызваляе яго ад тэй прорвы патрыярхальных і асабістых адносін залежнасьці і станавасьці, якія такія моцныя па вёсках“<ref>Ленін У. І., т. ІІІ, стар. выд. 2, 450.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Каб ясьней уявіць сабе тое змаганьне, што разгарнулася між рознымі прапластаваньнямі сялянства на вёсцы і агульным змаганьнем<noinclude></noinclude> 0xyrb8nmys4b2tdqegxnmj5b7jyqc7z 104 124596 289026 2026-06-06T10:16:51Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «усяго сялянства супроць памешчыцкай экономіі, нам трэба крыху спыніцца на гаспадарцы — як панскай, так і заможна-кулацкай.</br> {{gap|2.5em}}Надзвычай важнае пытаньне — гэта пытаньне аб разьвіцьці і капіталізацыі маёнтку на Беларусі. У якіх конкрэтных формах...» 289026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>усяго сялянства супроць памешчыцкай экономіі, нам трэба крыху спыніцца на гаспадарцы — як панскай, так і заможна-кулацкай.</br> {{gap|2.5em}}Надзвычай важнае пытаньне — гэта пытаньне аб разьвіцьці і капіталізацыі маёнтку на Беларусі. У якіх конкрэтных формах прасякаў капіталізм і які процэс выклікаў ён у памешчыцкім маёнтку? Ці далёка ў сэнсе якасным і колькасным прасунулася капіталізацыя апошняга — гэта вельмі важныя проблемы, якія яшчэ абсолютна ня высьветлены ў беларускай экономіцы, ня гледзячы на цэлы рад прац (Смоліча, Доўнар-Запольскага). У гэтых працах няма нават пастаноўкі пытаньня аб двух кірунках разьвіцьця сельскай гаспадаркі і аб змаганьні гэтых шляхоў, але затое маем цэлы рад глыбака няправільных і шкодных палажэньняў. Так, Доўнар-Запольскі зусім сур‘ёзна тлумачыць „аб исконных привычках белорусса“ да ўласнай зямлі, аб працоўных гаспадарках да 100 дзесяцін г. д.<ref>Довнар-Запольский — „Народное хозяйство“ (за дакладнасьць статыс. у Д.-3. не адказваем).</ref>. Між іншым і ЦСУ у сваім зборніку, выданым у 1925 годзе, гаспадаркі ў 50 і 100 дзес. таксама лічыць працоўнымі. Гэта нічым няпрыкрытая кулацкая ўстаноўка, якая знайшла сабе месца ў органе ЦСУ і якая маскуецца словам працоўны. Вось, што пісаў Ленін аб гэтым слове:</br> {{gap|2.5em}}„Слова працоўны ня мае ніякага політыка-экономічнага сэнсу і ўкосна ўводзіць у памылку. Яно пазбаўлена сэнсу, бо пры ўсякіх грамадзкіх укладах гаспадаркі дробны земляроб, працуе і пры рабстве, і пры прыгоньніцтве, і пры капіталізьме. Слова „працоўны“ ёсьць пусты выраз, дэклямацыя бяз зьместу, якая захоўвае выгоднае для аднэй толькі буржуазіі ''зьмяшэньне'' самых розных грамадзкіх укладаў гаспадаркі. Слова „працоўны“ ўводзіць у памылку, ашуквае публіку, бо яно ''намякае'' на адсутнасьць наёмнай працы“<ref>Ленін У. І., т. ХVІІ, выд. 2, стар. 586.</ref> (падкрэсьлена Леніным). Капіталізацыя маёнтку, бязумоўна, была, і яе толькі ня хоча бачыць Доўнар-Запольскі. Сапраўды ня можна-ж па аднэй Несьвіскай экономіі князя Радзівіла, ды ўласна і не экономіі, а па звычках і традыцыях панскага дому, рабіць вывад аб гаспадарцы ўсіх паноў. З памешчыцкай гаспадаркай адбываўся досыць складаны процэс. Рэволюцыя 1905 году вельмі напалохала паноў і яны выкінулі на рынак досыць многа зямлі. Але ні ў якім разе нельга думаць, што дваранства гэта нешта бяззубае, якое не вядзе і не ўсьведамляе сваіх клясавых інтарэсаў, якраз наадварот, — капіталізаваны маёнтак памешчыка моцна наступае на сялянскія масы, сталыпінская рэформа імкнецца правесьці ломку старога земляўладаньня па-памешчыцку. Політыка Сталыпіна, як гэта было паказана ў ацэнцы яе Леніным, была наскрозь дваранскай. Ня трэба забывацца, што рэакцыйным урадам былі даны ўсе магчымасьці, каб закаваць пры соцыяльна-экономічных умовах, якія зьмяніліся, дваранскае земляўладаньне — шырокі крэдыт, надзвычайна выгодны продаж зямлі, — аб чым вельмі клапаціўся Сялянскі банк, непамерна ўздуваючы цэны і г. д. Але экономічны процэс разьвіваўся не на карысьць прыгоньнікам. Капіталізм вельмі вымагаў ломкі пасьледкаў прыгоньніцтва, i дваранства траціць свае землі. 90-ыя годы былі вельмі няспрыяючымі для разьвіцьця сельскай гаспадаркі і для капіталізацыі прыгоньніцкага маёнтку, з прычыны аграрнага крызісу, захапіўшага ў свае абцугі Эўропу і былую Расію. У гэты час мы маем узмоцнены продаж маёнткаў памешчыкамі. Разьвёртваецца спэкуляцыя зямлёй, а дзеля таго, што ў так званым „Северо-западном крае“ ня ўсе катэгорыі<noinclude></noinclude> i81enimpufesbpnm1hrq8iazz61krp1 104 124597 289027 2026-06-06T11:55:10Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «асоб маглі прадаваць і купляць, зямлю, пры заключэньні зьдзелак на зямлю шырока ўжываецца сыстэма падстаўных асоб (яўрэйскія капіталісты офіцыяльна не маглі купляць зямлю, а польскія памешчыкі набываць зямлю ў так званым „Заходнім краі“). Сельска-гас...» 289027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>асоб маглі прадаваць і купляць, зямлю, пры заключэньні зьдзелак на зямлю шырока ўжываецца сыстэма падстаўных асоб (яўрэйскія капіталісты офіцыяльна не маглі купляць зямлю, а польскія памешчыкі набываць зямлю ў так званым „Заходнім краі“). Сельска-гаспадарчы крызіс моцна выцяў па памешчыцкай гаспадарцы. Так, магілеўскі губарнатар у справаздачы за 1894 год піша:</br> {{gap|2.5em}}„К причине спекуляции имениями необходимо отнести и сельско-хозяйственный кризис посьледнего времени, вынуждающий нередко помещиков продавать имения… количество пахотной земли у землевладельцев до сих пор крайне незначительно и составляет едва пятую часть общей площади частного землевладения“<ref>Л. О. Ц. И. А. Депар. общ. дел М. В. Д., д. № 151-1895 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Гэта характарыстыка, бязумоўна, правільная адносна маёнткаў з фэўдальна-прыгоньніцкімі перажыткамі, з адсталай тэхнікай, — тых маёнткаў, якія амаль цалкам жылі з адработкаў. Крызіс 80—90-х гг. асабліва моцна якраз па іх і выцяў. Ён меней закрануў капіталізаваныя маёнткі і гаспадарку вясковай буржуазіі, бо апошнія не вялі збожжавай гаспадаркі, а ў большасьці малочную з вельмі значнымі засевамі бульбы для бравароў.</br> {{gap|2.5em}}Але крызіс прайшоў з 1897 году, цэны на сусьветным рынку на збожжа зноў пайшлі ўгору. Рэволюцыя 1905 году страшэнна напалохала памешчыкаў, і зараз-жа пасьля рэволюцыі наглядаюцца ўзмоцненыя прапановы зямлі панамі. Але ня толькі ўсё гэта, сам экономічны процэс разьвіцьця капіталізму, які выкідаў ня здолеўшага прыстасавацца да рынку і да новых умоў памешчыка з сельскай гаспадаркі. Мы маем досыць частыя продажы маёнткаў з таргоў. Той ці іншы памешчык, нахапаўшы крэдытаў, заклаўшы і перазаклаўшы маёнтак, урэшце, даходзіў да поўнага банкруцтва і тады яго маёнтак ішоў з малатка. Возьмем пару прыкладаў. У 1894 годзе быў апісаны маёнтак Брызьленнае Менскай губ. пана Іосіфа Валовіча; гэты маёнтак налічваў 1.511,21 дзес. зямлі. На гэтым маёнтку аказваліся наступныя даўгі: {|style="font-size:83%; margin:auto" | colspan="2"; style="padding-top:0em" |Маскоўскаму зямельнаму банку{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0em}}</br>Паручніку Ал. Гасу{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1.5em}}20.000</br>Нядоімак{{gap|1.2em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>Нарушэвічу{{gap|0.3em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>Г. Валовічу{{gap|0.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>фон Ромер{{gap|0.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>Іосіфу Валадкевічу{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>Арэму{{gap|1.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>М. Валовічу{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. | style="padding-left:0em; padding-right:0.5em; text-align:right;" |{{водступ|-0.5|em}}29.400</br>{{водступ|-0.5|em}}+5.800</br>{{водступ|-0.5|em}}170</br>{{водступ|-0.5|em}}6.000</br>{{водступ|-0.5|em}}5.250</br>{{водступ|-0.5|em}}2.400</br>{{водступ|-0.5|em}}8.400</br>{{водступ|-0.5|em}}280</br>{{водступ|-0.5|em}}2.200 | style="padding-top:0em; padding-right:0.5em" |руб.</br>руб.</br>руб.</br>руб.</br>руб.</br>руб.</br>руб.</br>руб.</br>руб. |style="vertical-align:top;" |</br>процантаў</br>32¹/₂ кап. |- |style="width:160px;" | |colspan="3"; style="width:140px; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0" | |- | |colspan="3"; style="padding-top:0.5em; |Усяго{{gap|1.1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}79.932¹/₂{{gap|0.5em}}руб. | |} {{gap|2.5em}}Маёнтак-жа быў праданы з таргоў за 63.055 руб. і замацаваны за дваранінам Кузьміным. Пры опісу маемасьці выявілася, што ўласная гаспадарка маёнтку надзвычай мізэрная. На 1.511 дзес. зямлі жывы інвэнтар маёнтку складаўся: з 24 кароў, 2 бугаёў, 13 быкоў, 1 жарабца і некалькіх коняй<ref>М. Г. А. Акр. суд. Гражд. св. 398, № 27.992</ref>.</br> {{gap|2.5em}}У маёнтку Крошын, які належыў Сьвятаполку Завадоўскаму ў 1895 годзе, лічылася 1.897 дзес. зямлі. У ім няма ніякіх {{перанос пачатак|фабрыч|ных}}<noinclude></noinclude> 8bwa9vrepbc1ta1hht6jfj4zjc0xhyg