Старонка:А што далей?.pdf/1

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Старонка:А што далей?.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>18366</id>
    <revision>
      <id>289242</id>
      <parentid>278762</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5222" sha1="hy6gk55o4xfb219ch41p9g8351xb8f6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ibn Battutolid&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{цэнтар|А ШТО ДАЛЕЙ?|памер=120%}}

{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{цэнтар|КАРОТКІ НАРЫС УЗАЕМААДНОСІНАЎ СЯРОД БЕЛАРУСКАЙ&lt;br /&gt;ЭМІГРАЦЫІ|памер=120%}}

{{Накіравальная рыса|4em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Водступ|2|em}}Умовы, у якіх разьвівалася беларускае нацыянальнае жыцьцё ў апошніх дзесяцігодзьдзях, сучаснае міжнароднае палітычнае палажэньне, урэшце, пасіленьне барацьбы паміж заходнімі дэмакрацыямі на чале з Амэрыкай і Англіяй і тоталітарным Усходам на чале з Савецкім Саюзам, — усё гэта не засталося бяз уплыву і на ўзаемаадносіны паміж нашай беларускай эміграцыяй.

{{Водступ|2|em}}Стан эміграцыі вельмі важны для кожнага народу, асабліва-ж важны ён для нашага народу ў сучасны мамэнт. Таму я наважыўся забраць голас у дачыненьні да некаторых зьявішчаў нашага нацыянальнага жыцьця, каб знайці адказ на важныя для будучыні нашага нацыянальнага існаваньня пытаньні.

{{Водступ|2|em}}Перш за ўсё неабходна выясьніць, ці ўзьнікшая ў беларускім эміграцыйным грамадзтве барацьба зьяўляецца ў пэўнай меры адбіцьцём сёньнешняй барацьбы ў грамадзтвах {{Абмылка|іншых-|іншых}} народаў? Трэба зазначыць, што ў сёньнешнім змаганьні, якое адбываецца на нашых вачох у сьвеце, галоўнымі прычынамі яго зьяўляецца ня столькі дзьве супрацьлежныя ідэі--сацыялізму і капіталізму, як аб гэтым бязупынна крычаць бальшавікі, колькі два зусім супроцьлежныя погляды на практычнае ажыцьцяўленьне гэтых ідэяў у грамадзка-дзяржаўным жыцьці.

{{Водступ|2|em}}Змаганьне двух сьветапоглядаў — сацыялістычнага і капіталістычнага — зьявішча ня новае, яно трывае ўжо стагодзьдзі і нагледаецца сёньня амаль ува ўсіх краінах сьвету. Аднак усюды, дзе ў гэтым змаганьні ня прымаюць удзелу камуністы з-пад знаку Леніна-Сталіна, яно праходзіць спакойна, не пагражаючы народам і дзяржавам няўхільнаю катастрофаю.

{{Водступ|2|em}}Сапраўдныя сацыялісты, вывесіўшы на сваім сьцягу лёзунг--{{Разьбіўка|свабоды}}, {{Разьбіўка|роўнасьці}} і {{Разьбіўка|брацтва}}, зразумела, ня могуць ставіцца на шлях гвалту, прымусу і дыктатуры адзінкі або клікі над усімі іншымі, -- у сваім змаганьні за ідэю сацыялізму яны якраз карыстаюцца {{Разьбіўка|дэмакратычнымі}} мэтадамі барацьбы, стараючыся вызваліць адзінку і грамадзтва з атмасфэры сацыяльнай няроўнасьці, экспляатацыі слабейшага больш сільным ды ўсякага роду прымусу і гвалту.

{{Водступ|2|em}}Зусім інакш падыходзяць да гэтага пытаньня камуністы наагул; а савецка-сталінскія бальшавікі ў асаблівасьці. За дэвіз у барацьбе быццам за тыя самыя ідэалы — свабоды, роўнасьці і брацтва, сталіся — гвалт, прымус, тэрор ды непадзельнае панаваньне адзінак /камуністаў/ над усімі іншымі. Такім чынам, у сваім змаганьні быццам за свабоду грамадзтва, яны зусім ня {{Абмылка|розьнецца|розьняцца}} ад так званых фашыстоўскіх ці нацыскіх сыстэмаў, з якімі яны ў пэўных мамэнтах вядуць змаганьне, але ў пэўных мамэнтах дасканала супрацоўнічаюць /пакт Гітлер—Сталін 1939 г./&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hy6gk55o4xfb219ch41p9g8351xb8f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сам я не знаю, як на свеці жыці…</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43206</id>
    <revision>
      <id>289252</id>
      <parentid>116223</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T20:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="ol9xodj118okcra6p877mdbm9pv86a9" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Сам я не знаю, як на свеці жыці…
 | безаўтара = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  =  
 | год       = 1702—1716 год
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Самъ я не знаю, якъ на свѣти жити… (1900)|Самъ я не знаю, якъ на свѣти жити…]] // {{fine|[[Аўтар:Уладзімір Ператц|В. Н. Перетцъ]]. Изслѣдованія и матеріалы: изъ исторіи русской пѣсни. Томъ I. С-Петербургъ: Типографія Ф. Вайсберга и П. Гершунина, 1900}}
* [[Рукапісны зборнік Дамініка Рудніцкага (1716)/4|Sam ia ne znaiu, Iak na swiety zyty…]] // {{fine|[[Аўтар:Уладзімір Ператц|В. Н. Перетцъ]]. Замѣтки и матеріалы для исторіи пѣсни въ Россіи. Санктпетербургъ: Типографія Императорской Академіи Наукъ, 1901}}

[[Катэгорыя:Рукапісны зборнік Дамініка Рудніцкага (1716)]]
[[Катэгорыя:Хрысціянская паэзія]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>ol9xodj118okcra6p877mdbm9pv86a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:А што далей?.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>119574</id>
    <revision>
      <id>289244</id>
      <parentid>278772</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="ec8yr43on0k20vxw7fpuavcxdo6sf6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|I-ы і II-гі Усебеларускія Кангрэсы.}}

{{Накіравальная рыса|12em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Водступ|2|em}}„Дзеячы“ з г. зв. „крывіцкага“ лягеру, карыстаючыся тым, што ўжо мала засталося ня толькі ўдзельнікаў I-га Усебеларускага Кангрэсу, але і наагул людзей, якія прыймалі тады актыўны удзел у беларускім вызвольным руху, тэндэнцыйна стараюцца панізіць значэньне II-га Усебеларускага Кангрэсу, даходзячы ў сваіх вузка-груповых разважаньнях аж да недарэчнасьці ды не заўважаючы, што яны якраз падсякаюць той сук, на які хочуць сесьці самі.

{{Водступ|2|em}}Як удзельнік I-га і II-га Усебеларускіх Кангрэсаў, ды, відаць, адзіны яшчэ жывы сябра Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, я лічу сваім нацыянальна-грамадзкім абавязкам здэмэнтаваць шмат якія сьцьверджаньні нашых &quot;дамарослых“ гісторыкаў.

{{Водступ|2|em}}1. Няпраўдаю ёсьць, што I-шы Усебеларускі Кангрэс, які адбыўся у часе ад 5/13/.12.1917г. да 18/31/.12.1917 г. „абвесьціў наш Край асобным гаспадарством у форме дэмакратычнае Беларускае Народнае Рэспублікі“, як гэта піша пан [[Аўтар:Антон Адамовіч|Н. Недасек]] у артыкуле „I9I7-I947, да традыцыйных угодкаў найзвычайнейшых падзеяў нашага нацянальнага руху“ /№5/6/ „Бацькаўшчыны“ ад 8-га лютага 1948 г./.

{{Водступ|2|em}}Але гістарычную праўдаю ёсьць, што незалежнасьць Беларусі была абвешчана толькі 25-га сакавіка 1918 г. Бадай Беларускай Народнай Рэспублікі, якая ўтварылася толькі ў лютым 1918 г. з Рады Усебеларускага Кангрэсу, дапоўненай дакааптаванымі прадстаўнікамі гарадоў, земстваў, нациянальных меншасьцяў і палітычных партыяў Беларусі.

{{Водступ|2|em}}2 /Няпраўда таксама, што „мандат кожнага дэлегата I-га Кангрэсу паходзіў з вольных дэмакратычных выбараў, што можна аж прыраўнаць да ангельскай ці амэрыканскай парлямантарнай сыстэмы /Н. Недасек, „Бацькаўшчына“, 3/6/ — 8.2.1948 г./. Але праўда, што мандаты удзельнікаў паходзілі ад самых розных беларускіх арганізацыяў і ўстановаў, палітычных партыяў, вайсковых часьцей ды зямляцтваў, а таксама некаторых земскіх і гарадзкіх управаў, ужо, праўда, выбраных на дэмакратычных падставах. Гэтым і трэба тлумачыць той факт, што 3/4 дэлегатаў I-га Усебеларускага Кангрэсу прамаўляла з трыбуны па-расейску, а цэлыя групы і зямляцтвы, як, нпр., Магілёўскае, „варожа накідаліся на кожнага прамоўцу, які пачынаў гутарыць аб патрэбе беларускай дзяржаўнасьці“ /К. Езавітаў, дэлегат I-га і II-га Усебеларускага Кангрэсу, „2-гі Усебеларускі Кангрэс у Менску“, „Раніца“, №29/191 з 23.7.1944/.

{{Водступ|2|em}}Гэтым якраз і тлумачыцца тое, што „I-му Усебеларускаму Кангрэсу запатрабавалася аж 12 дзён змаганьня і працы на штодзённых сходах у пленуме і комісіях, каб залагодзіць нутраныя&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ec8yr43on0k20vxw7fpuavcxdo6sf6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289245</id>
      <parentid>289244</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="8fw1g2bbpicpleftn9oggfuvp22wul2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|I-ы і II-гі Усебеларускія Кангрэсы.}}

{{Накіравальная рыса|14em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Водступ|2|em}}„Дзеячы“ з г. зв. „крывіцкага“ лягеру, карыстаючыся тым, што ўжо мала засталося ня толькі ўдзельнікаў I-га Усебеларускага Кангрэсу, але і наагул людзей, якія прыймалі тады актыўны удзел у беларускім вызвольным руху, тэндэнцыйна стараюцца панізіць значэньне II-га Усебеларускага Кангрэсу, даходзячы ў сваіх вузка-груповых разважаньнях аж да недарэчнасьці ды не заўважаючы, што яны якраз падсякаюць той сук, на які хочуць сесьці самі.

{{Водступ|2|em}}Як удзельнік I-га і II-га Усебеларускіх Кангрэсаў, ды, відаць, адзіны яшчэ жывы сябра Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, я лічу сваім нацыянальна-грамадзкім абавязкам здэмэнтаваць шмат якія сьцьверджаньні нашых &quot;дамарослых“ гісторыкаў.

{{Водступ|2|em}}1. Няпраўдаю ёсьць, што I-шы Усебеларускі Кангрэс, які адбыўся у часе ад 5/13/.12.1917г. да 18/31/.12.1917 г. „абвесьціў наш Край асобным гаспадарством у форме дэмакратычнае Беларускае Народнае Рэспублікі“, як гэта піша пан [[Аўтар:Антон Адамовіч|Н. Недасек]] у артыкуле „I9I7-I947, да традыцыйных угодкаў найзвычайнейшых падзеяў нашага нацянальнага руху“ /№5/6/ „Бацькаўшчыны“ ад 8-га лютага 1948 г./.

{{Водступ|2|em}}Але гістарычную праўдаю ёсьць, што незалежнасьць Беларусі была абвешчана толькі 25-га сакавіка 1918 г. Бадай Беларускай Народнай Рэспублікі, якая ўтварылася толькі ў лютым 1918 г. з Рады Усебеларускага Кангрэсу, дапоўненай дакааптаванымі прадстаўнікамі гарадоў, земстваў, нациянальных меншасьцяў і палітычных партыяў Беларусі.

{{Водступ|2|em}}2 /Няпраўда таксама, што „мандат кожнага дэлегата I-га Кангрэсу паходзіў з вольных дэмакратычных выбараў, што можна аж прыраўнаць да ангельскай ці амэрыканскай парлямантарнай сыстэмы /Н. Недасек, „Бацькаўшчына“, 3/6/ — 8.2.1948 г./. Але праўда, што мандаты удзельнікаў паходзілі ад самых розных беларускіх арганізацыяў і ўстановаў, палітычных партыяў, вайсковых часьцей ды зямляцтваў, а таксама некаторых земскіх і гарадзкіх управаў, ужо, праўда, выбраных на дэмакратычных падставах. Гэтым і трэба тлумачыць той факт, што 3/4 дэлегатаў I-га Усебеларускага Кангрэсу прамаўляла з трыбуны па-расейску, а цэлыя групы і зямляцтвы, як, нпр., Магілёўскае, „варожа накідаліся на кожнага прамоўцу, які пачынаў гутарыць аб патрэбе беларускай дзяржаўнасьці“ /К. Езавітаў, дэлегат I-га і II-га Усебеларускага Кангрэсу, „2-гі Усебеларускі Кангрэс у Менску“, „Раніца“, №29/191 з 23.7.1944/.

{{Водступ|2|em}}Гэтым якраз і тлумачыцца тое, што „I-му Усебеларускаму Кангрэсу запатрабавалася аж 12 дзён змаганьня і працы на штодзённых сходах у пленуме і комісіях, каб залагодзіць нутраныя&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8fw1g2bbpicpleftn9oggfuvp22wul2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289246</id>
      <parentid>289245</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T18:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="pftzkovz0qzpf59x00d0sxqayooziie" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|I-ы і II-гі Усебеларускія Кангрэсы.}}

{{Накіравальная рыса|16em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Водступ|2|em}}„Дзеячы“ з г. зв. „крывіцкага“ лягеру, карыстаючыся тым, што ўжо мала засталося ня толькі ўдзельнікаў I-га Усебеларускага Кангрэсу, але і наагул людзей, якія прыймалі тады актыўны удзел у беларускім вызвольным руху, тэндэнцыйна стараюцца панізіць значэньне II-га Усебеларускага Кангрэсу, даходзячы ў сваіх вузка-груповых разважаньнях аж да недарэчнасьці ды не заўважаючы, што яны якраз падсякаюць той сук, на які хочуць сесьці самі.

{{Водступ|2|em}}Як удзельнік I-га і II-га Усебеларускіх Кангрэсаў, ды, відаць, адзіны яшчэ жывы сябра Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, я лічу сваім нацыянальна-грамадзкім абавязкам здэмэнтаваць шмат якія сьцьверджаньні нашых &quot;дамарослых“ гісторыкаў.

{{Водступ|2|em}}1. Няпраўдаю ёсьць, што I-шы Усебеларускі Кангрэс, які адбыўся у часе ад 5/13/.12.1917г. да 18/31/.12.1917 г. „абвесьціў наш Край асобным гаспадарством у форме дэмакратычнае Беларускае Народнае Рэспублікі“, як гэта піша пан [[Аўтар:Антон Адамовіч|Н. Недасек]] у артыкуле „I9I7-I947, да традыцыйных угодкаў найзвычайнейшых падзеяў нашага нацянальнага руху“ /№5/6/ „Бацькаўшчыны“ ад 8-га лютага 1948 г./.

{{Водступ|2|em}}Але гістарычную праўдаю ёсьць, што незалежнасьць Беларусі была абвешчана толькі 25-га сакавіка 1918 г. Бадай Беларускай Народнай Рэспублікі, якая ўтварылася толькі ў лютым 1918 г. з Рады Усебеларускага Кангрэсу, дапоўненай дакааптаванымі прадстаўнікамі гарадоў, земстваў, нациянальных меншасьцяў і палітычных партыяў Беларусі.

{{Водступ|2|em}}2 /Няпраўда таксама, што „мандат кожнага дэлегата I-га Кангрэсу паходзіў з вольных дэмакратычных выбараў, што можна аж прыраўнаць да ангельскай ці амэрыканскай парлямантарнай сыстэмы /Н. Недасек, „Бацькаўшчына“, 3/6/ — 8.2.1948 г./. Але праўда, што мандаты удзельнікаў паходзілі ад самых розных беларускіх арганізацыяў і ўстановаў, палітычных партыяў, вайсковых часьцей ды зямляцтваў, а таксама некаторых земскіх і гарадзкіх управаў, ужо, праўда, выбраных на дэмакратычных падставах. Гэтым і трэба тлумачыць той факт, што 3/4 дэлегатаў I-га Усебеларускага Кангрэсу прамаўляла з трыбуны па-расейску, а цэлыя групы і зямляцтвы, як, нпр., Магілёўскае, „варожа накідаліся на кожнага прамоўцу, які пачынаў гутарыць аб патрэбе беларускай дзяржаўнасьці“ /К. Езавітаў, дэлегат I-га і II-га Усебеларускага Кангрэсу, „2-гі Усебеларускі Кангрэс у Менску“, „Раніца“, №29/191 з 23.7.1944/.

{{Водступ|2|em}}Гэтым якраз і тлумачыцца тое, што „I-му Усебеларускаму Кангрэсу запатрабавалася аж 12 дзён змаганьня і працы на штодзённых сходах у пленуме і комісіях, каб залагодзіць нутраныя&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pftzkovz0qzpf59x00d0sxqayooziie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124557</id>
    <revision>
      <id>289234</id>
      <parentid>288883</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4933" sha1="93z76fnvnaacrq39s54x9d5ftg4vdcn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|{{разьбіўка|УВОДЗІНЫ}}}}}}


{{gap|2.5em}}Пастаўленая тэма зьяўляецца вельмі цікавай, актуальнай і ў той-жа час вельмі складанай.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Перш мною зьбіраўся матар‘ял для аднаго з разьдзелаў рыхтаванай працы — Сталыпінская рэформа ў б. Магілеўскай губ., але з прычыны вельмі цікавага новага і паважнага матар‘ялу прышлося крыху
разьдзьвінуць рамкі дасьледваньня і прадпаслаць патрэбныя ўводзіны.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Зразумела, што мы ня зьбіраемся даць поўны агляд і малюнак
аграрнага руху на Беларусі. Бо ўвесь вялізарны матар‘ял ня толькі не сабраны, але нават і невядома дзе ён і што ў нас маецца (на вялікі сорам архіўных устаноў і архіўных працаўнікоў). Між тым, яшчэ В. Г. Кнорын у артыкуле „Очаркі аграрнай рэволюцыі на Белаpyci“ пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Нашы навучальна-дасьледчыя організацыі павінны паставіць аднэй з сваіх важнейшых задач — збор матар‘ялаў па гісторыі сялянскага паўстаньня і аграрнай рэволюцыі, без вывучэньня якіх ня можа быць зразумелай гісторыя Кастрычніка. Без вывучэньня гісторыі сялянскага
паўстаньня і аграрнай рэволюцыі таксама ня можа быць напісана гісторыя бальшавізму на Беларусі, ня можа быць зразумелы політычны саюз рэволюцыйнага пролетарыяту і сялянства супроць абшарнікаў і той выключны ўплыў, якім бальшавікі карысталіся ў кастрычнікаўскія дні і карыстаюцца да гэтай пары ў шырокіх сялянскіх масах“&lt;ref&gt;Бальшавік Беларусі, № 10, 1927 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Я думаю, што ў гэтых словах выяўлена ўсё значэньне вывучэньня аграрнай рэволюцыі на Беларусі, і трэба сказаць, што мы ня
можам пахваліцца вывучэньнем гэтае проблемы, нават нічога і ня зроблена па збору матар‘ялу закранутай эпохі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мною толькі распачаты збор матар‘ялаў па аграрнаму руху пасьля рэволюцыі 1905 году і да вайны 1914 г., але і той матар‘ял, які маецца на сёньнешні дзень, ускрывае ўпартую і рашучую барацьбу з аднаго боку сялянства з памешчыкамі, і з другога боку ў самім сялянстве кіпіць жорсткая клясавая барацьба з кулацтвам, якое эксплёатавала беднату і рабавала вёску. Жорсткая клясавая барацьба кіпела між шматлікім сельскагаспадарчым пролетарыятам з аднаго боку, памешчыкамі і вясковай
буржуазіяй — з другога. Гэтая апошняя барацьба па сваім задачам і мэтам зьліваецца з барацьбой рабочае клясы. Процэс капіталізацыі маёнтку праходзіў у шматлікіх супярэчнасьцях, як і наогул разьвіцьцё капіталізму. Ня толькі рэформа 1861 году экспропрыявала сялянства, захапіўшы частку сялянскіх зямель (адрэзкі), але гэтая экспропрыяцыя ішла і ўзмацнялася далей, нарастаючая вясковая буржуазія зьявілася новым конкурэнтам памешчыку ў грабяжы сялянства. Упартая барацьба,
якая кіпела на вёсцы, ускрывала, што нарадзіліся новыя сілы на вёсцы, якім цесна было ў шкарлупе старых паўфэўдальных адносін.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93z76fnvnaacrq39s54x9d5ftg4vdcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124599</id>
    <revision>
      <id>289266</id>
      <parentid>289109</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6957" sha1="12e0fpdijey9ulsz2cnfj44qfgivj4t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{|style=&quot;margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;7&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Губэрні}}
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px&quot; |
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |% закладзенай зямлі ўсёй&lt;/br&gt;прыватнай уласнасьці
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-left:1.0em; padding-right:1.0em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |Доўг на 1 дзесяціну
|-
| style=&quot;padding-top:1em; padding-bottom:1em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0&quot; |1894 г.
| style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |1912 г.
| style=&quot;padding-left:1.0em; padding-right:1.0em; vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0&quot; |1894 г.
| style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |1912 г.
|-
|colspan=&quot;7&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|style=&quot;padding-top:1em&quot;|Смаленская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}

Віцебская{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}

Віленская{{gap|0.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}

Менская{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}

Магілеўская{{gap|0.7em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}

Горадзенская{{gap|0.2em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}
| style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 1px&quot; |
|style=&quot;padding-left:2.5em; padding-top:1em&quot; |31

47,3

44,7

58

47,8

53
|style=&quot;padding-left:2.5em; padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |53

59

66

64

60

68
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |
|style=&quot;padding-left:2.5em; padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |18,04

10,35

20,76

9,24

14,95

24,40
|style=&quot;padding-left:2.0em; padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |39

32

33

22

36

42
|}
{{gap|2.5em}}Такім чынам запазычанасьць значна вырасла ў XX сталецьці: ад паловы да &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; усёй прыватна-ўласьніцкай зямлі было ў закладзе і гэта ў годы спрыяючай рыначнай коньюнктуры.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэта лепшы паказьнік, з аднаго боку, адсталасьці лятыфундый,
якія часамі жылі толькі за кошт эксплёатацыі ўсялякіх прыгоньніцкіх
перажыткаў, з другога-ж боку, гэта паказьнік і капіталізацыі маёнтку, — браліся крэдыты і, каб паставіць гаспадарку па-капіталістычнаму, рабіліся значныя ўкладаньні капіталу ў сельскую гаспадарку. Няправільна думка Доўнар-Запольскага, што на Беларусі ня было высока-капіталізаваных маёнткаў. Гэта патрэбна Д.-3., каб давесьці, што толькі кулацтва і буржуазія можа як сьлед паставіць і організаваць па-капіталістычнаму гаспадарку. З другога боку, няправільна і палажэньне Пічэты Ў. І., што беларускі аграры паставіў гаспадарку па-капіталістычнаму&lt;ref&gt;Пічэта Ў. І. Клясавыя супярэчнасьці напярэдадні рэволюцыі. Зборнік „Беларусь“ 1924 г., стар. 37.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Бязумоўна, ня ўсе маглі прыстасавацца і наладзіць высока-капіталістычную гаспадарку, ня трэба забывацца на шматлікія перажыткі
прыгоньніцтва. Нельга разглядаць панскую гаспадарку як нешта адзінае, монолітнае, што знаходзіцца ў адным і тым-же стане. Тут патрэбны дыфэрэнцыяваны падыход. Зразумела, што былі панскія гаспадаркі высока-капіталістычныя, а яшчэ больш было такіх, дзе скрыжоўваліся элемэнты капіталістычныя з абломкамі фэўдалізму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Да самай рэволюцыі Кастрычніка праіснавалі гэтыя перажыткі і толькі яна (Кастрычнікавая рэволюцыя) жалезнай мятлой зьмяла пасьледкі прыгоньніцкіх перажыткаў, разам пахавала і ўладу буржуазіі. Капіталістычныя адносіны яшчэ задоўга да рэволюцыі 1905 г. панавалі ў сельскай гаспадарцы на Беларусі, і толькі перажыткі прыгоньніцтва затрымалі разьвіцьцё капіталізму, надзвычайна ўскладняючы процэс разьвіцьця.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Была вельмі на Беларусі разьвіта і пашырана арэнда.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Што-ж станавіла сабою гэта арэнда? Мы ўжо падавалі тут „скаргі“ губарнатара Пільца, што большасьць маёнткаў знаходзіцца ў закладзе і арэндзе, што самі памешчыкі не вядуць гаспадаркі. Мы мусім адзначыць, што арэнда маёнткаў была ўсякага роду — ад тыпова-капіталістычнай да простага перажытку фэўдалізму. Падамо некалькі {{перанос пачатак|прыкла|даў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>12e0fpdijey9ulsz2cnfj44qfgivj4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124610</id>
    <revision>
      <id>289267</id>
      <parentid>289050</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9421" sha1="p2sgns8koduzg0uc3m7h0ptkkvvap7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}У Менскім павеце маёнткаў, маючых звыш 50 дзесяцін, 517, а прадпрыемстваў яны маюць усяго 60. Значыць, пераважная большасьць бравароў была ў руках ня ўласьнікаў маёнткаў, але арандатараў і капіталістаў. Зразумела, цэлы рад лятыфундый зусім ня меў уласнай гаспадаркі, гэта пераважна закладзеныя, запушчаныя маёнткі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Каб яшчэ раз праілюстраваць выстаўленае палажэньне і паказаць на суадносіны між капіталізаванымі маёнткамі і лятыфундыямі, возьмем Менскую губ. у 1917 годзе і ў межах гэтага году паглядзімо, як разьмяркоўваліся маёнткі і ўжыткоўнасьць у іх. Па 6 паветах Менскай губ. было:
{|style=&quot;margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;center&gt;Групы&lt;/center&gt;
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot; |Кольк. улад.
|style=&quot;padding-left:1em; padding-right:1em; vertical-align:top;&quot; |&lt;center&gt;%%&lt;/center&gt;
|style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;center&gt;У іх дзес.&lt;/br&gt;зямлі&lt;/center&gt;
|style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;center&gt;%%&lt;ref&gt;Стат. штогоднік ЦСУ 1924—1925 гг. Выд. ЦСУБ, Менск 1925, стар. 91.&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
|Да&lt;/br&gt;Ад&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}„&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}„
|style=&quot;text-align:right;&quot; |20&lt;/br&gt;20&lt;/br&gt;100&lt;/br&gt;500
| {{gap|0.5em}}дзес.&lt;/br&gt;да 100&lt;/br&gt;{{gap|0.5em}}„{{gap|0.5em}}500&lt;/br&gt;і{{gap|0.5em}}больш
|.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.&lt;/br&gt;.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.
|style=&quot;padding-right:1.5em; text-align:right;&quot;  |6.844&lt;/br&gt;4.102&lt;/br&gt;991&lt;/br&gt;672
|style=&quot;padding-right:1em; text-align:right;&quot; |54,3&lt;/br&gt;32,5&lt;/br&gt;7,8&lt;/br&gt;5,4
|style=&quot;padding-right:2em; text-align:right;&quot; |82.523.2&lt;/br&gt;172.525{{gap|0.7em}}&lt;/br&gt;259.796{{gap|0.7em}}&lt;/br&gt;2.484.470{{gap|0.7em}}
|style=&quot;padding-right:0em; text-align:right;&quot; |2,8&lt;/br&gt;5,8&lt;/br&gt;6,5&lt;/br&gt;82,9
|-
|
|
|colspan=&quot;6&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 0px 0&quot; |
|-
|
|
|colspan=&quot;6&quot;; style=&quot;padding-top:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 0px&quot; |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|3em}}—{{gap|3em}}100{{gap|3.5em}}—{{gap|4.5em}}100
|}
{{gap|2.5em}}Зірнем цяпер на разьмеркаваньне ўжыткоўнасьцяў па маёнтках рознай велічыні ў адносных лічбах.
&lt;center&gt;{{накіравальная рыса|35em|height=1.5px}}&lt;/center&gt;
{|style=&quot;margin:auto; font-size:83%;&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center;&quot; |{{разьбіўка|Групы}}
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px&quot; |
|style=&quot;height:30px;&quot; |
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}ерк.
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.4em}}кі
|rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |
|
|-
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}ібы
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|1em}}лі
|
|
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|1em}}ця
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|1.0em}}ну
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|1.4em}}зьм
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}жыт
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}го
|-
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.5em}}Сядз
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}Раль
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}Лугу
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}Лесу
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}Кусь
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.8em}}Выга
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.9em}}Нера
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.9em}}Няў
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;transform: rotate(-90deg)&quot; |{{gap|0.9em}}Уся
|-
|colspan=&quot;20&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0px&quot; |
|-
|style=&quot;padding-top:1em&quot; |Ад{{gap|0.5em}}20{{gap|0.5em}}да{{gap|0.5em}}100{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|0.5em}}„{{gap|0.5em}}100{{gap|0.5em}}„{{gap|1em}}400{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}

{{gap|0.5em}}„{{gap|0.5em}}500{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}больш{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}}
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px&quot; |
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|1em}}2

{{gap|1em}}1,5

{{gap|1em}}0,4
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-right:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|1em}}37,6

{{gap|1em}}35,3

{{gap|1em}}13,1
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-right:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|1em}}14,9

{{gap|1em}}16,1

{{gap|1em}}13,3
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; padding-right:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|1em}}20,6

{{gap|1em}}28,9

{{gap|1em}}53,3
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|1em}}0,4

{{gap|1em}}1,3

{{gap|1em}}2,4
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|1em}}3,3

{{gap|1em}}5,8

{{gap|1em}}3,3
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|0.5em}}14,2

{{gap|1em}}4,2

{{gap|1em}}2,8
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px&quot; |{{gap|1em}}6,9

{{gap|1em}}7,2

{{gap|0.5em}}11,4
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px&quot; |{{gap|0.5em}}100

{{gap|0.5em}}100

{{gap|0.5em}}100
|}
{{gap|2.5em}}Досыць зірнуць на паданае ў табліцах, каб прыйсьці да зусім
пэўных вывадаў. Па-першае, у Менскай губ., дый у іншых, ня гледзячы на ўвесь мобілізацыйны процэс, ''пануючай застаецца лятыфундыя'' — гэта, галоўным чынам, лясныя маёнткі (53,3 проц). Гэтыя маёнткі менш за ўсё маюць сядзіб і найбольшы процант няўжыткоўнасьці кусьця. Такім чынам, маёнткі да 500 дзесяцін маюць ледзь не ўтрая больш пахаці, 35,3 проц. усіх ужыткоўнасьцяў. Але затое на палову маюць менш лесу і куды менш усякіх няўжыткоўнасьцяў. Памешчыцкае земляўладаньне ў Менскай губэрні панавала да самай рэволюцыі, і яно вось і душыла сялянскія масы і затрымлівала капіталістычнае разьвіцьцё, — ня так як гэта думае Смоліч, што расійскі памешчык душыў беларускага і польскага памешчыка&lt;ref&gt;Зборнік „Беларусь“, 1924 г. Смоліч — „Экономічнае становішча Беларусі“ і г. д.&lt;/ref&gt;, — вывад, які выкрывае буржуазную аполёгетыку гэтага аўтара. Пасьля рэволюцыі 1905 г. памешчык польскі, расійскі і беларускі знайшлі супольную мову, пад пагрозай нарастаўшай новай рэволюцыі. Усе яны з буржуазіяй склалі адзін фронт контррэволюцыі.
Дый гэта няправільна, і фактычна пасьля 1905 году адпалі ўсе абмежаваньні царскай уладай польскага земляўладаньня, i рэволюцыю душылі аднолькава і беларускі і польскі і расійскі пан, — так, адназгодна, як люта яны эксплёатавалі батракоў і галоднага селяніна.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p2sgns8koduzg0uc3m7h0ptkkvvap7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124632</id>
    <revision>
      <id>289268</id>
      <parentid>289119</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5593" sha1="oo4teqg14o4j1s0todynnnnxsv50x76" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Да ўсіх заводаў Эўропейскай часткі былой Расіі і ўсяе продукцыі
сьпірытусу гэта складала:
{|style=&quot;margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|{{gap|1em}}Гады ||Бровараў{{gap|1.5em}} ||Вядзёр сьпірытусу&lt;ref&gt;Сборник стат. эконом. свед. России и иностр. госуд. за адпав. гады.&lt;/ref&gt;
|-
|1903-4{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|1.0em}}29,6% ||&lt;center&gt;15%&lt;/center&gt;
|-
|1913-14{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|1.0em}}27,7% ||&lt;center&gt;12%&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2.5em}}Такім чынам, амаль 30 проц. усіх бровараў было сконцэнтравана на Беларусі, на гэтым, так сказаць, спэцыялізаваўся даны раён у даваенныя часы. Аб гэтым-жа сьведчыць і засеў бульбы для перагонкі на сьпірытус. Так, пры гэтых заводах было ў 1903 г.
{|style=&quot;margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|1903{{gap|0.5em}}г.{{gap|1em}}38.029{{gap|0.5em}}дзес.&lt;/br&gt;1913{{gap|0.5em}}г.{{gap|1em}}50.009{{gap|1.5em}}„
|}
{{gap|2.5em}}Гэтая сума дзесяцін да ўсяе плошчы пры заводах Эўропейскай Расіі ў 1903 г. складае 23,6, 1913 г. — 29,8 проц. Збор бульбы з паказанай плошчы вырас з 17.449.000 пудоў у 1903 г. да 31.239.000 — 1913 г., што складае ў першым годзе 21,8 проц., а ў другім 32,5 проц. да ўсяе Эўропейскае Расіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Тое самае патрэбна сказаць і аб піўных броварах. У гэтым самым раёне было:
{|style=&quot;margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|Гады ||Бровараў{{gap|1.5em}} ||Вядзёр піва
|-
|1904{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|1.5em}}92 ||&lt;center&gt;4.831.027&lt;/center&gt;
|-
|1913{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|1.5em}}83 ||&lt;center&gt;8.591.410&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2.5em}}Бровары і продукцыя піва складалі ў адносінах да ўсяе продукцыі Эўропейскай Расіі:
{|style=&quot;margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|Гады ||Бровары{{gap|1.5em}} ||Вядзёр піва
|-
|1904{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|0.5em}}16% ||&lt;center&gt;11,6%&lt;/center&gt;
|-
|1913{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||{{gap|0.5em}}13,4% ||&lt;center&gt;11,6%&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2.5em}}Кожны больш-менш „приличный“ маёнтак меў свой бровар, а гэта пашырыла плошчу засеваў бульбы, адыходы скарыстоўваліся на корм жывёле і прымушалі заводзіць інтэнсыўную гаспадарку. Такім чынам, Беларусь зрабілася бульбяным раёнам. Гэта констатуе і Шастакоў, які піша аб процэсе капіталізацыі сельскай гаспадаркі:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Разам з тым вызначаліся асобныя географічныя раёны інтэнсыўных бульбяных гаспадарак, прычым на першым месцы стаялі беларускія губэрні, затым цэнтральныя губэрні, дзе бульба ішла галоўным чынам на броварніцтва“&lt;ref&gt;Шестоков — „Капитализация сельского хозяйства в России“, стар. 11.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Бровары ня толькі мелі ўплыў на панскую, але на заможна-сялянскую гаспадарку, бо, зразумела, на сваёй бульбе цалкам ніводзін бровар не працаваў. Гэта выклікала патрэбу і ў сялянскіх кулацкіх
гаспадарках пашыраць культуру бульбы дзеля продажу броварам.
{|style=&quot;margin-top:-0.5em; margin-bottom:1em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|1903-4 г.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||17.934.457{{gap|0.5em}}пуд.,{{gap|0.5em}}21,3% да ўсяе Эўропейскае Расіі
|-
|1913-14 г.{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. ||32.229.822{{gap|1.5em}}„{{gap|1.3em}}20,1%{{gap|5.5em}}„
|}
&lt;center&gt;Хлебных продуктаў:&lt;/center&gt;
{|style=&quot;margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|1903 г.{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||4.204.384{{gap|0.5em}}пуд.,{{gap|0.5em}}13,4%
|-
|1913-14 г.{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}} ||4.066.303{{gap|1.5em}}„{{gap|1.8em}}9,4%
|}
{{gap|2.5em}}Мы бачым, што колькасьць перагнанай бульбы вырасла амаль удвая за 10 год, у той час як хлебныя продукты для перагонкі {{перанос пачатак|сьпі|рытусу}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oo4teqg14o4j1s0todynnnnxsv50x76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124649</id>
    <revision>
      <id>289270</id>
      <parentid>289150</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14100" sha1="rymkxrhiuwu37g9fbtab49nska1a0pq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Як бачым, процант сох,
смыкоў і драўляных плугоў па беларускім губэрням быў вельмі значны — 35,2 проц.,
89,1 проц. На адну толькі Менскую губэрню прыпадала больш за палову жалезных плугоў, у іншых-жа пануе саха і драўляная барана; гэта сродкі вытворчасьці селяніна-бедняка
і ў масе серадняка. Амаль увесь удасканалены інвэнтар прыпадае на гаспадаркі абшарнікаў і вясковай буржуазіі. Паказчыкам капіталізацыі сельскай гаспадаркі было тое, што зьявіліся паравыя плугі ў буйных панскіх гаспадарках. Такіх плугоў статыстыкі налічылі ў Менскай губэрні 8, у Магілеўскай 34. Аднак, апошнія лічбы выклікаюць сумненьне, таму што ў статыстыцы Магілеўскага земства за 1913 год яны ня фігуруюць і земства піша, што нават былі пасланы людзі ў адпаведныя
павятовыя гарады для праверкі статыстыкі сельска-гаспадарчага інвэнтару 1910 году
паравых плугоў і яны паравых плугоў не знайшлі. Зразумела, тут можна ўсяк меркаваць. Можа быць, што паравыя плугі аказаліся нерэнтабельнымі і прышлося не карыстацца імі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Вясковая буржуазія, кулацтва, якое вельмі вырасла ў годы рэакцыі, ставіць моцную капіталістычную гаспадарку з ужываньнем складаных сельска-гаспадарчых
машын, з эксплёатацыяй батрацтва і сваіх-жа аднавяскоўцаў-беднякоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Каб ахарактарызаваць заможную гаспадарку на сяле, прывядзем даныя аб 340 гаспадарках, прыслаўшых весткі ў Магілеўскую управу.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Прыводзім іх у тым-жа выглядзе.
{|style=&quot;margin-top:0em; font-size:83%; margin:auto&quot;
|colspan=&quot;50&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 3px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;24&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;{{разьбіўка|Інвэртар мёртвы}}&lt;/center&gt;
|colspan=&quot;7&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;
Жывы інвэртар&lt;/center&gt;
|colspan=&quot;14&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0 1px 1px&quot; |&lt;center&gt;{{разьбіўка|Жывёла}}&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot;; rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;vertical-align:middle; text-align:center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0 0px&quot; |Групы
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:30px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.5|em}}Лік апрошан.&lt;/br&gt;{{водступ|-1.5|em}}гаспадарак
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2|em}}У іх зямлі
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:40px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2.0|em}}На аднаго&lt;/br&gt;{{водступ|-2.0|em}}гаспадара
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:30px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2.5|em}}Плугоў
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:30px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2.7|em}}Касарак і&lt;/br&gt;{{водступ|-2.7|em}}жатак
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2|em}}Конных гра-&lt;/br&gt;{{водступ|-2|em}}бель
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;Малатарні&lt;/center&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2.7|em}}Веялак
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-3|em}}Сеялак
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|colspan=&quot;5&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;Коняй&lt;/center&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-3|em}}Іншых
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 0 1px&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-3|em}}Валоў
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2.5|em}}Кароў
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot;; valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:100px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2.7|em}}Цялят
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;Сьвіней&lt;/center&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|colspan=&quot;3&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |&lt;center&gt;Авечак&lt;/center&gt;
|-
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2|em}}Ручных
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2|em}}Конных
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.5|em}}Паравых
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.3|em}}Выяздных
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.7|em}}Рабочых
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.7|em}}Жарабят
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.2|em}}Дарослых
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-2|em}}Парасят
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.2|em}}Дарослых
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|valign=&quot;middle&quot;; style=&quot;height:80px; width:20px; transform: rotate(-90deg);&quot; |{{водступ|-1.5|em}}Ягнят
|-
|colspan=&quot;50&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0&quot; |
|-
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |&lt;/br&gt;Да 9 дз.

{{gap|0.5em}}10— 49

{{gap|0.5em}}50—149

200 і&lt;/br&gt;больш{{gap|0em}}
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:1em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;7

283

45

5
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; width:40px; padding-right:0em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;49{{gap|2.0em}}

7,171

3,309

3,750
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;7{{gap|1.0em}}

25,3

73,5

750{{gap|1.0em}}
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;7

477

129

26
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

4

2

—
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:1.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

—

1

—
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.2em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

3

2

—
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

44

18

1
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

—

—

1
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

85

24

2
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

—

—

—
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:1em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

9

5

2
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;9

599

179

41
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

103

40

9
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

16

—

—
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;—

10

2

—
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;12

1.037

411

86
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;3

552

156

65
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;8

673

142

48
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;8

634

133

30
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;11

1.063

334

69
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;vertical-align:top; padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |&lt;/br&gt;6

1.179

370

56
|-
|style=&quot;width:20px;&quot; |
|colspan=&quot;50&quot;; style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0&quot; |
|-
|
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |Усяго{{gap|0.5em}}
|style=&quot;padding-right:1em; text-align:right;&quot; |340
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0em; text-align:right;&quot; |14,280
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0em; text-align:right;&quot; |&lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |639
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |6
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:1.5em; text-align:right;&quot; |1
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |5
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |63
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |1
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |111
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |—
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:1em; text-align:right;&quot; |16
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |828
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |152
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |16
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |12
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |1.566
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |776
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |871
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |805
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.5em; text-align:right;&quot; |1.477
|style=&quot;border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0&quot; |
|style=&quot;padding-right:0.3em; text-align:right;&quot; |1.611
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rymkxrhiuwu37g9fbtab49nska1a0pq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124652</id>
    <revision>
      <id>289237</id>
      <parentid>289180</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T16:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1042" sha1="i56iijqz7crkmiwvcwjzc7epv7hgjcx" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj
 | безаўтара = 
 | год       = 1863 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Ліст Яські-гаспадара з-пад Вільні да мужыкоў зямлі польскай]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Piśmo Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863).jpg&quot; from=&quot;Piśmo Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863).jpg&quot; to=&quot;Piśmo Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863).jpg&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Улёткі]]
[[Катэгорыя:Творы на лацінцы]]
[[Катэгорыя:Творы 1863 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Парыжы]]</text>
      <sha1>i56iijqz7crkmiwvcwjzc7epv7hgjcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124669</id>
    <revision>
      <id>289219</id>
      <timestamp>2026-06-09T13:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|пала|жэньня}} аб Булыгінскай думе. Зварочваючыся да сялянства, ЦК настойвае на організацыі рэволюцыйных сялянскіх камітэтаў для кіраўніцтва сялянскім рухам, для непасрэднай барацьбы з памешчыкамі і органамі самаўладзтва на мясцох. Для...»</comment>
      <origin>289219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5984" sha1="mw77hki8t2togyrxrfa5k8d43i38fhw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|пала|жэньня}} аб Булыгінскай думе. Зварочваючыся да сялянства, ЦК настойвае на організацыі рэволюцыйных сялянскіх камітэтаў для кіраўніцтва сялянскім рухам, для непасрэднай барацьбы з памешчыкамі і органамі самаўладзтва на мясцох. Для ўзгадненьня рэволюцыйных выбухаў сялянства са збройнай барацьбой рабочае клясы супроць царызму&lt;ref&gt;Мороховец, там-жа, стар. 53.&lt;/ref&gt;. Новаабраны ЦК (об‘единительным с‘ездом) складаўся ў большасьці з меншавікоў, гэтым вызначалася яго позыцыя ў аграрным
пытаньні і опортуністычная лінія яго тактыкі. Там-жа, дзе было бальшавіцкае кіраўніцтва на мясцох, там і аграрнае пытаньне ставілася больш выразна, там і работа соцыял-дэмократыі на вёсцы вялася
больш шырока.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Даныя, якія прыводзіць Марахавец, сьведчаць, што на Беларусі
ўплыў соцыял-дэмократыі быў вялікі. Бальшавіцкая літаратура распаўсюджвалася даволі шырока і аказвала свой уплыў, што сьведчыць аб значнай рабоце беларускіх соцыял-дэмократычных організацый. Так
корэспондент „Вольного экономического общества“ піша, што агітацыя соцыял-дэмократыі мела вялікі ўплыў у Менскай губэрні. Так у Менскім павеце распаўсюджвалася соцыял-дэмократычная літаратура і проклямацыі, якія з цікавасьцю чыталіся сялянствам. У 1905 годзе было праведзена с.-д. рад стачак сельска-гаспадарчых рабочых. Напрыклад,
у Столбцах, Заямы, Мікалаеўшчыны і інш. Мазырская група Палескага камітэту організавала ў чэрвені 1905 году стачку сельска-гаспадарчых рабочых у маёнтку Сідкова. Капыльская група, якая належала да заходняга камітэту, выпусьціла некалькі лістовак, і цікава, між іншым, адзначыць, што яна заклікала і да дэмократычнай рэспублікі і ў той-жа час імкнулася ўтрымаць сялянства ад зруйнаваньня маёнткаў. Ці ня ёсьць гэта вынік меншавіцкага ўплыву. У 1906 годзе ў
Менску пры с.-д. камітэце існавала акруговая сялянская організацыя, якая мела шырокія сувязі з вёскай. У Магілеўскай губэрні вялі работу, праводзіла Копыская група Палескага камітэту. У канцы 1905 году ці пачатку 1906 у сяле Жгуні Гомельскага павету ўзьнік гурток соцыял-дэмократаў, які складаўся з рабочых добрускай фабрыкі, чыгуначных рабочых, ён таксама вёў работу на вёсцы. Пры Віцебскай групе яшчэ ў 1904 годзе была сялянская соцыял-дэмократычная організацыя. Поташ адзначае, што групы РСДРП паставілі сабе задачу — весьці работу сярод сялянства і ажыцьцявіць кіраўніцтва рэволюцыйным змаганьнем беларускага сялянства… і ў рэчаіснасьці, разам з ростам і ўзмацненьнем організацыі РСДРП у Беларусі, усе больш расьце і пашыраецца іх работа сярод сялянства і ўзмацняецца кіраўніцтва сялянскім рухам&lt;ref&gt;Поташ М. — Бальшавізм і дробна-буржуазныя партыі ў рэв. 1905 г. у Беларусі. Выд. БДВ. 1931 г., стар. 23.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Бальшавіцкая організацыя на Беларусі вяла работу — агітацыю
і пропаганду сярод сялянства. Пасьля разгорому рэволюцыі 1905 году, пасьля ўдушэньня ў моры крыві рабочага рэволюцыйнага руху і зьнішчэньня сялянскіх рухаў работа, зразумела, замерла, але ўжо ў 1908 годзе РСДРП дала дакладны партыйны адказ на ўсе самыя
карэнныя пытаньні. Так, Ленін у проекце пляцформы IV зьезду с.-д. Латыскага краю піша:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Гады, што прайшлі з часу прыняцьця гэтай рэзолюцыі, упаўне
пацьвердзілі яе правільнасьць яе паказаньні на зьмены прыроды самадзяржаўя, на контррэволюцыйнасьць лібэралізму і г. д. і яе вывад,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mw77hki8t2togyrxrfa5k8d43i38fhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124670</id>
    <revision>
      <id>289220</id>
      <timestamp>2026-06-09T13:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Мы гэта ведаем… Дрэнная тая ячэйка, якая не вядзе за сабой беднату.  {{Водступ|2|em}}І, яшчэ з момант пачакаўшы, ці ня возьме хто слова, Сымон Карызна рэзюмаваў:  {{Водступ|2|em}}— Я думаю, што асаблівых спрэчак па гэтым пытаньні ня можа быць. Там...»</comment>
      <origin>289220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4500" sha1="anq94frwo27puicjmb99sm975oeo2o5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Мы гэта ведаем… Дрэнная тая ячэйка, якая не вядзе за сабой беднату.

{{Водступ|2|em}}І, яшчэ з момант пачакаўшы, ці ня возьме хто слова, Сымон Карызна рэзюмаваў:

{{Водступ|2|em}}— Я думаю, што асаблівых спрэчак па гэтым пытаньні ня можа быць. Там не спрачаюцца, дзе трэба дзейнічаць рашуча і дружна. Я прапаную адразу-ж распачаць конкрэтнае абмеркаваньне, каго неабходна выселіць.

{{Водступ|2|em}}Ня ўправіўся ён закончыць сваіх слоў, як паслужны Пацяроб грымнуў — задзёрыста і амаль што весела:

{{Водступ|2|em}}— Любачкі мае! Я-ж іх усіх, як аблупленых…

{{Водступ|2|em}}Але заўважыў сам, што гульлівы тов яго ня зусім падыходзіць да агульнага сходу пасяджэньня і, сьціхамірыўшыся, стаў сьціпла пералічаць кандыдатуры:

{{Водступ|2|em}}— Ну, перш будзе, ня іначай, Цімахвей Міронавіч… Гвардыян, значыцца…

{{Водступ|2|em}}Усе ў знак згоды кіўнулі галовамі.

{{Водступ|2|em}}— Потым, пэўная рэч, Кандрацёнак Максім…

{{Водступ|2|em}}— Сахацкага не абмінуць… ніяк не абмінуць…

{{Водступ|2|em}}— Прахора таксама…

{{Водступ|2|em}}Як памянуў Прахора, нехта з прысутных нявыразна мыркнуў, а сьледам за ім комсамолец Віктар зусім выразна заявіў:

{{Водступ|2|em}}— Прахор ня кулак. Прахора мы заўсёды мелі за бедняка.

{{Водступ|2|em}}Пацяроб нахіліў да яго мілосна скрыўлены твар і саладжава, як да дзіцяці, прашапялявіў:

{{Водступ|2|em}}— Любачка, ён горш за ўсякага кулака. Ён увесь Сівец баламуціць. Ён гэты колгас жыўцом-бы праглынуў… Разумееш мой залаценькі?..

{{Водступ|2|em}}Але Віктара так лёгка ня імеш — ён цьвёрда стаяў на сваім.

{{Водступ|2|em}}— Прахор — бядняк. Што ён нездаволены, што злуе няма веадама на каго і за што — гэта іншая рэч. Можа мы самі ў гэтым вінаваты…

{{Водступ|2|em}}Пацяроб тым-жа тонам перапытаў:

{{Водступ|2|em}}— Можа мы самі, золатка, вінаваты?…

{{Водступ|2|em}}— Мы не зьвярнулі дасюль на яго належнае ўвагі і, замест таго, каб апрацаваць яго, узьвесьці на правільны шлях, аддалі яго ў рукі кулакоў…

{{Водступ|2|em}}Віктар гаварыў гэта, зьвяртаючыся да ўсіх, але сам чуў, што ўсе ягоныя словы ідуць галоўна да Сымона Карызны і што ніхто іх ня ловіць з такой увагай, як ён. Віктар чакаў з боку сакратара ячэйкі чарговага выбуху. І сапраўды Карызна запытаў, яго здушаным злосьцю голасам:

{{Водступ|2|em}}— Ты, значыцца, супроць высяленьня Прахора?

{{Водступ|2|em}}— Так. Я супроць гэтага.

{{Водступ|2|em}}— А супроць высяленьня Цімахвея Міронавіча Градыяна — таксама?

{{Водступ|2|em}}Віктар на момант замяўся. Ясная рэч, што ён ня стане абараняць Гвардыяна, як і іншых кулакоў, праўдзівых злосьнікаў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>anq94frwo27puicjmb99sm975oeo2o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124671</id>
    <revision>
      <id>289221</id>
      <timestamp>2026-06-09T13:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «што самадзяржаўе, хоць і паднавіўшае сябе, існуе, як і раней, што ўмовы, якія выклікалі рэволюцыю 1905 году, дзейнічаюць, як і раней, што перад с.-д. партыяй стаяць ''старыя задачы'', якія патрабуюць рэволюцыйнага вырашэньня і революцыйнай тактыкі“&lt;ref&gt;Ленін У....»</comment>
      <origin>289221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5443" sha1="2f0le5r8obg69w8q8l3nj6kpa0xuajs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;што самадзяржаўе, хоць і паднавіўшае сябе, існуе, як і раней, што ўмовы, якія выклікалі рэволюцыю 1905 году, дзейнічаюць, як і раней, што перад с.-д. партыяй стаяць ''старыя задачы'', якія патрабуюць рэволюцыйнага вырашэньня і революцыйнай тактыкі“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVII, выд. 2, стар. 62.&lt;/ref&gt;. (Падкрэсьлена Леніным — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Рэзолюцыя летняе нарады 1913 году ЦК РСДРП з партыйнымі работнікамі ў разьдзеле аб задачах агітацыі ў сучасчы момант па цікавячаму нас пытаньню падмацоўвала рэзолюцыі студзеньскай конфэрэнцыі 1912 году, дзе было адзначана, што галоўнымі лёзунгамі эпохі застаюцца: 1) дэмократычная рэспубліка, 2) конфіскацыя ''памешчыцкіх'' зямель, 3) васьмігадзінны рабочы дзень. Агульна-політычнае становішча ў той-жа рэзолюцыі было вызначана так:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Становішча ў краіне ўсё больш і больш абвастраецца. Панаваньне рэакцыйных памешчыкаў выклікае ўсё большае і большае нездаволеньне нават сярод самых памяркоўных пластоў насельніцтва. На шляху наколькі-небудзь сапраўднай політычнай свабоды ў Расіі
па-старому стаіць царская монархія, варожая да ўсякай сур‘ёзнай рэформы, якая ахоўвае толькі ўладу і прыбыткі прыгоньнікаў і асабліва жорстка падаўляе ўсякую праяву рабочага руху“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVII, стар. 56.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Але ўжо к 1910-1911 гг. рабочая кляса, а за ёю і сялянства, зноў
пачала штурмаваць царызм. Ленскі расстрэл громам пакаціўся па ўсёй Расіі. Рэволюцыя зноў нарастала, бо яшчэ больш нясьцерпнымі сталі старыя супярэчнасьці, яшчэ больш абвастрыліся супярэчнасьці між
сялянскай масай і памешчыкамі. Гэта ўсё, зразумела, адбілася ў пад‘ёме рэволюцыйнага руху па гарадох, а таксама і ў нарастаньні аграрных хваляваньняў на вёсцы. Партыя вяла шырокую работу і шырокую організацыю падрыхтоўкі новай рэволюцыі, зьбіраліся сілы для штурму царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}І трэба падкрэсьліць, што толькі бальшавікі змагаліся за рэволюцыю і правільна ставілі пытаньне аб сялянстве, каб прыцягнуць яго да рэволюцыі, каб аб‘яднанымі сіламі ўдарыць супроць монархіі; меншавікі-ж скатваліся да буржуазіі, як скатваліся да яе і ўсе іншыя дробна-буржуазныя і нацыяналістычныя партыі:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Толькі гэтыя плыні, бальшавіцкая і меншавіцкая, адны толькі яны выявілі сябе ў політыцы мас у 1904-1908, як і пясьля 1908—1914 гадоў. Чаму? Таму, што толькі гэтыя плыні мелі трывалыя клясавыя карэньні, першыя — пролетарскія, другія — лібэральна-буржуазныя“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVIII, стар. 316.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}І ў тым-жа артыкуле, крыху вышэй, Ленін падкрэсьлівае, што
толькі:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Бальшавікі сьвядома дапамагалі пролетарыяту ісьці па першай
лініі, змагацца з беззаветнай адвагаю і весьці за сабой сялянства. Меншавікі пастаянна скочваліся… да лібэралаў“&lt;ref&gt;Там-жа, стар. 315.&lt;/ref&gt;. (Падкрэсьлена Леніным — К.К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}На Беларусі дзейнічала БСГ — дробна-буржуазная нацыяналістычная партыя, якая, па-першае, не орыентавалася на рэволюцыю, а на паступовыя рэформы, па-другое, яна была прасякнута ўся нацыяналізмам, па-трэцяе, БСГ ніякім чынам няздольна была давесьці {{перанос пачатак|бела|рускае}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2f0le5r8obg69w8q8l3nj6kpa0xuajs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124672</id>
    <revision>
      <id>289222</id>
      <timestamp>2026-06-09T13:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=пус|к=пытоў}} дзидувы каши. «Ну, дзидъ, такъ! твуя каша смашнаа. Дыкъ ты, дзидъ, мяне пудманиў!» На другій гудъ пусіяў дзидъ рэпы на мишкувымъ лядзи. Приходзя мядзьвидзь: «дзидъ, шту ты пусіяў?» — Рэпы! Пурусла рэпа добрая. — Ну, мишка, што бу...»</comment>
      <origin>289222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5886" sha1="fqus3i3d7xr1pvu8rt1l9nf84v2tx84" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=пус|к=пытоў}} дзидувы каши. «Ну, дзидъ, такъ! твуя каша смашнаа. Дыкъ ты, дзидъ, мяне пудманиў!» На другій гудъ пусіяў дзидъ рэпы на мишкувымъ лядзи. Приходзя мядзьвидзь: «дзидъ, шту ты пусіяў?» — Рэпы! Пурусла рэпа добрая. — Ну, мишка, што будзешъ браць? А мишка утвищаа: «няхай таби, дзидъ, будуць уже кумлюшки, а мни вярхушки!» — Ну, миша, дыкъ скручуй вярхушки! Мядзьвидзь узёў, вярхушки путрывоў, а дзидъ рэпы накупоў. Кули (коли) дзидъ навуривъ рэпы и призвавъ мядзьвидзя: мишка, пукушай-ка муѐ рэпы! Миша рэпы пуспытоў, шту смашна. Тоды зувець къ саби дзида. Привюў (привёвъ) дзида, дзидъ и ня хуча й исци гетыя лисьця. «Ну, шту жъ ты, дзидъ, пе яси?» — А, мишка: ня смашнаа твуя рэпа. — «Дакъ я виду», дзидъ, ты хитрый: мяне уже два разы пудманиў. Цяперъ я цябе убъю!» А дзидъ пруситца ў яго: дай жа мни хуць рэпу паравезци думоў! Мядзьвидзь каа: ну, ступой! Дзидъ узёў и пушоў. Идзець, и гулуву пувисиў. Бяжиць лисичка на ўстричу къ яму и пытоетца: «шту ты, дзидъ, скушанъ?» — Ай мувчи, лисица: сіяли мы зь мядзьвидземъ рэпу, дыкъ я яго пудманиу. Дыкъ юнъ мяне хуча и ўбиць. — «Цыць, дзидъ: я цябе пуратую. Кули будзешъ ты ихаць исъ кунюмъ (конёмъ), то доидзешъ до гетаго миста, и гукни мяне!» Дзидъ запрутъ дума куня, узёў съ субой тупоръ и вужки, и пуихаў. Пріижжаа ду туго миста, дзи стуяла лисичка. «Ну, лисица-сястрица: худзи ку мни, рускужи, што мни дзилаць?» Лисичка прибигла и каа дзиду: «акъ будзешь ты ихаць и выйдзя къ таби мядзьвидзь, и ты скажи яму: ну шту? ты хучашъ мяне убиць! Дыкъ лужися на кулюсы, я цябе пувязу думоў у госци! И тоды якъ доидзешъ до гетаго миста, гукни мяне. И я буду сядзиць за кустомъ и пупытоюся: чулувича, чулувича, шту ты вязешъ? А скужи, шту пня. А скужу: кули пень, дыкъ будзя увязанъ. Дыкъ ты вузьми, ды й увяжи вужками. Ище жъ: кули пень, дыкъ и тупоръ будзя тырчаць. Мядзьвидзь таби сколка: утыркни тупоръ! Дыкъ ты ня торкай узъ-бокъ, а сячи прамо у пузо!» Ту, шту лисичка гувурила, усю (все) туе дзидъ сповниў: зарубиў мядзьвидзя. Пудбягая къ яму лисичка: ну шту, дзидъ: засикъ мядзьвидзя? — Засикъ, спусибу таби! — Шту жъ ты мни даси за гето? — Я жъ ня видую, лисичка, шту таби даць. — Привязи ты мни ко́рубъ курэй, утъ па такую ту пулянку!... Дзидъ пріихуў думоў. Ну, баба, каа: мядзьвидзя я зусикъ! — Якъ жа ты яго зусикъ? — А мяне научила лисица, якъ дзилаць. Цяперъ, баба, пушію таби шубу цюплую, а ме́со пуядзимъ. И звалили мядзьвидзя съ кулюсъ. Ну, баба, няхай жа мядзьвидзь иуляжиць! Узе́ў ко́рубъ, пусто́виў на кулюсы, и усадзиў туды двохъ субакъ. Баба пытаетца у яго: шту гето ты, дзидъ, дзилаешъ! — Мувчи, баба: лисица прусила курэй. Я вутъ пувязу двохъ субакъ, дыкъ пуймаю и лисицу! — Ну, дзидъ, кули пуймаешъ лисицу, тоды я цябе пуцулую! — Ну, баба, некули мнѣ съ тубой гувурыць, пуиду ўже. Пріижжаа на пулянку и гукаа: «лисица-сястрица, худзи сюды! Привюзъ таби ко́рубъ курэй.» Лисичка прибигла и стала пусярудъ пуляны. Дзидъ каа юй: чо жъ ты тамъ стала? — А пуско́й, каа, курэй, дыкъ я буду и лувиць. — «Ни, ты худзи къ самымъ кулюсамъ, дыкъ я таби буду пускаць пу ’дной» — Ни, дзидъ, буюсь, кобъ ты мяне не пудманивъ. — «А ня буйся!» Пудыйшла лисица къ кулюсамъ. Дзидъ пуднявъ ко́руба, выскучили два субаки, и пубигли за лисицуй, ды такъ прижоли, шту насилу лисица ўцякла у но́ра. Субаки устались куля нора. Яна у норы и гувора: «вочки,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fqus3i3d7xr1pvu8rt1l9nf84v2tx84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124673</id>
    <revision>
      <id>289223</id>
      <timestamp>2026-06-09T13:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «працоўнае беднаты. Ясная рэч, што ён за тое, каб выселіць іх, раз гэта патрэбна. Але ён наогул ува ўсіх гэтых справах апошніх дзён бачыць многа такога, што абуджае ў іх шчырыя сумненьні, і ён хоча неяк усё гэта выказаць, растлумачыць, ды ня ведае як, з чаго т...»</comment>
      <origin>289223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4785" sha1="q4ot1y4umlafrz9247wn6gavjgidj06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;працоўнае беднаты. Ясная рэч, што ён за тое, каб выселіць іх, раз гэта патрэбна. Але ён наогул ува ўсіх гэтых справах апошніх дзён бачыць многа такога, што абуджае ў іх шчырыя сумненьні, і ён хоча неяк усё гэта выказаць, растлумачыць, ды ня ведае як, з чаго тут пачаць.

{{Водступ|2|em}}Сымон Карызна едка ўсьміхнуўся і, не чакаючы адказу, адчыкрыжыў:

{{Водступ|2|em}}Мы возьмем гэта на ўвагу, таварыш сакратар комсамольскай ячэйкі… Далей…

{{Водступ|2|em}}Пацяроб пасьпешна хапіўся за новыя кандыдатуры, і Віктар астаўся ў дрэнным падазронным маўчаньні.

{{Водступ|2|em}}Сьпіс быў прыняты бяз спрэчак, хоць у ім, побач з сапраўднымі кулакамі, былі сераднякі і нават беднякі, накшталт Прахора. Пасьля навучальнае практыкі з комсамольцам Віктарам ніхто ня важыўся супярэчыць ці выказваць свае сумненьні.

{{Водступ|2|em}}Раптам Пацяроб размашыста лэпнуў сябе далоняй па лбу.

{{Водступ|2|em}}А братачкі! Гэта-ж у нас адны тут сівецкія… А Сівалапы?..

{{Водступ|2|em}}Сябра бюро, комуніст з Сівалапаў, зазначыў:

{{Водступ|2|em}}— Ды ў Сівалапах бадай што і няма такіх надта ўжо злосных кулакоў. У насжа скрозь — галеча…

{{Водступ|2|em}}Пацяроб хітра падміргнуў яму (мы вашага брата ведаем!) і потым, узяўшы езуіцка-бязьвіяны від ды пазіраючы скоса на комсамольца Віктара, працягнуў:

{{Водступ|2|em}}— А што, залаценькія, каб гэтага самага Загароўскага Малаха калупнуць…

{{Водступ|2|em}}Віктар зьбялеў і адвярнуўся ў бок, каб схаваць сваё мімавольнае ўзрушэньне. Некаторыя з прысутных кінулі на яго быстрыя спачувальныя погляды, і ён балюча адчуў іх.

{{Водступ|2|em}}Карызна з радасьцю падхапіў Пацяробаву пропозыцыю:

{{Водступ|2|em}}— Супроць высяленьня з Сівалапаў Малаха Загароўскага ніхто ня мае супярэчыць?

{{Водступ|2|em}}Віктар нэрвова таргануў галавой, але моцнай патугаю волі суняў сябе і змаўчаў. Маўчалі і ўсе іншыя, хоць усе добра бачылі віданую недарэчнасьць высяленьня гэтага спакойнага беззаваднага серадняка.

{{Водступ|2|em}}Сьпіс быў закончаны. Але-ж гэтым ня скончыліся яшчэ нягоды, што шчодрым дажджом сыпаліся сёньня на галаву няшчаснага комсамольца Віктара.

{{Водступ|2|em}}Сымон Карызна вёў далей пасяджэньне бюра.

{{Водступ|2|em}}— Таварышы! Я мушу дадаць яшчэ, што гэтую опэрацыю мы правядзем у найкарацейшы тэрмін. Заўтра ўвечары ўсе, хто падлягае высяленьню, павінны быць дастаўлены на чыгуначную станцыю. Сёньня-ж мы нашую пастанову правядзём праз сход беднаты, які я ўжо даў загад склікаць. Адказным за высяленьне, я лічу, трэба вызначыць таварыша Пацяроба. Супяречаньняў няма?

{{Водступ|2|em}}Супярэчаньняў ня было. Карызна хацеў быў ужо закрыць пасяджэньне, але акурат у гэты момант яго працяла новая думка, і ён, ледзьве прыкметна ўсьміхнуўшыся дадаў:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q4ot1y4umlafrz9247wn6gavjgidj06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124674</id>
    <revision>
      <id>289224</id>
      <timestamp>2026-06-09T13:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|бела|рускае}} сялянства да перамогі ў аграрнай рэволюцыі і, такім чынам, вырашыць аграрнае пытаньне.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Пасьля рэволюцыі 1905 году ўсе гэтыя партыі абанкрутаваліся. Аналіз іх ідэолёгіі і тактыкі, напрыклад эсэраў, меншавікоў, быў дан...»</comment>
      <origin>289224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5047" sha1="tap0l4q1dyqjzfz1rhuwi28cahgr5bq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|бела|рускае}} сялянства да перамогі ў аграрнай рэволюцыі і, такім чынам, вырашыць аграрнае пытаньне.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Пасьля рэволюцыі 1905 году ўсе гэтыя партыі абанкрутаваліся. Аналіз іх ідэолёгіі і тактыкі, напрыклад эсэраў, меншавікоў, быў даны ў свой час Леніным бліскуча. Таксама і меншавізм, які скочваўся да лібэральнай буржуазіі, зразумела, ні ў якай меры ня мог вырашыць
аграрнага пытаньня. Нам цікава падкрэсьліць, што і Троцкі сваёй „орыгінальнай тэорыяй“ 1905 г. аб сялянстве, як гэта было паказана Леніным, скочваўся да лібэралаў. Бліскучую характарыстыку гадоў між рэволюцыямі і аналіз ідэолёгіі розных партый даў Ленін у адпаведных артыкулах. Мы прывядзем толькі адну вытрымку, у якой Ленін
характарызуе дзесяцігодзьдзе 1905—1915 гг.:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Усё дзесяцігодзьдзе — вялікае дзесяцігодзьдзе 1905-1915 гг. — давяло наяўнасьць дзьвюх і толькі дзьвюх клясавых ліній рускай рэволюцыі. Распластаваньне сялянства ўзмацніла клясавую барацьбу ўнутры яго. Абудзіла вельмі многія політычна сьпячыя элемэнты, наблізіла да гарадзкога пролетарыяту вясковы пролетарыят (на ''асобнай'' яго
організацыі бальшавікі настойвалі з 1906 году і ўвялі гэтае патрабаваньне ў рэзолюцыю Стокгольмскага меншавіцкага зьезду). Але антагонізм „сялянства“ і Маркавых - Раманавых - Хвастовых узмацніўся і абвастрыўся. Гэта такая вачавідная ісьціна, што ''нават'' тысячы слоў Троцкага ў дзесятках парыскіх артыкулаў не абвяргаюць яе. Троцкі на справе дапамагае лібэральным рабочым політыкам Расіі, якія пад адмаўленьнем ролі сялянства разумеюць ''нежаданьне'' ўзьнімаць сялян на рэволюцыю.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}А ў гэтым зараз гвозд. Пролетарыят змагаецца і будзе самааддана змагацца за заваёву ўлады, за рэспубліку, за конфіскацыю зямлі, гэта значыць, за прыцягненьне сялянства, за вычарпаньне яго рэволюцыйных сіл. За ўдзел „непролетарскіх народных мас“ у вызваленьні ''буржуазнай'' Расіі ад ''ваенна-фэўдальнага'' „імпэрыялізму“ (-царызму). І гэта вызваленьне буржуазнай Расіі ад царызму, ад зямельнай улады
памешчыкаў пролетарыят выкарыстае зараз-жа не для дапамогі заможным сялянам у іх барацьбе з вясковым рабочым, а для ўчыненьня соцыялістычнай рэволюцыі ў саюзе з пролетарамі Эўропы“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVIII, стар. 317-318.&lt;/ref&gt;. (Падкрэсьлена Леніным — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}З усяго вышэйпаданага ясна відаць, што толькі бальшавіцкая партыя сьвядома і ўпарта вяла работу сярод сялянства ўзьнімаючы яго на барацьбу, на дапамогу пролетарыяту для нізрынуцьця царскай монархіі ў Расіі. Што толькі бальшавіцкая партыя была адзінапасьлядоўнай рэволюцыйнай партыяй, якая здольна была павесьці масы ў бой супроць памешчыкаў і буржуазіі, супроць старога парадку, супроць дыктатуры буржуазіі. Мы ведаем, што ўсе прогнозы Леніна зьдзейсьніліся цалкам і поўнасьцю.


&lt;center&gt;{{накіравальная рыса|5em}}&lt;/center&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tap0l4q1dyqjzfz1rhuwi28cahgr5bq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289227</id>
      <parentid>289224</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5095" sha1="d2kojcjemab0izdk58acgk84mx1fxco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|бела|рускае}} сялянства да перамогі ў аграрнай рэволюцыі і, такім чынам, вырашыць аграрнае пытаньне.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Пасьля рэволюцыі 1905 году ўсе гэтыя партыі абанкрутаваліся. Аналіз іх ідэолёгіі і тактыкі, напрыклад эсэраў, меншавікоў, быў даны ў свой час Леніным бліскуча. Таксама і меншавізм, які скочваўся да лібэральнай буржуазіі, зразумела, ні ў якай меры ня мог вырашыць
аграрнага пытаньня. Нам цікава падкрэсьліць, што і Троцкі сваёй „орыгінальнай тэорыяй“ 1905 г. аб сялянстве, як гэта было паказана Леніным, скочваўся да лібэралаў. Бліскучую характарыстыку гадоў між рэволюцыямі і аналіз ідэолёгіі розных партый даў Ленін у адпаведных артыкулах. Мы прывядзем толькі адну вытрымку, у якой Ленін
характарызуе дзесяцігодзьдзе 1905—1915 гг.:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Усё дзесяцігодзьдзе — вялікае дзесяцігодзьдзе 1905-1915 гг. — давяло наяўнасьць дзьвюх і толькі дзьвюх клясавых ліній рускай рэволюцыі. Распластаваньне сялянства ўзмацніла клясавую барацьбу ўнутры яго. Абудзіла вельмі многія політычна сьпячыя элемэнты, наблізіла да гарадзкога пролетарыяту вясковы пролетарыят (на ''асобнай'' яго
організацыі бальшавікі настойвалі з 1906 году і ўвялі гэтае патрабаваньне ў рэзолюцыю Стокгольмскага меншавіцкага зьезду). Але антагонізм „сялянства“ і Маркавых - Раманавых - Хвастовых узмацніўся і абвастрыўся. Гэта такая вачавідная ісьціна, што ''нават'' тысячы слоў Троцкага ў дзесятках парыскіх артыкулаў не абвяргаюць яе. Троцкі на справе дапамагае лібэральным рабочым політыкам Расіі, якія пад адмаўленьнем ролі сялянства разумеюць ''нежаданьне'' ўзьнімаць сялян на рэволюцыю.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}А ў гэтым зараз гвозд. Пролетарыят змагаецца і будзе самааддана змагацца за заваёву ўлады, за рэспубліку, за конфіскацыю зямлі, гэта значыць, за прыцягненьне сялянства, за вычарпаньне яго рэволюцыйных сіл. За ўдзел „непролетарскіх народных мас“ у вызваленьні ''буржуазнай'' Расіі ад ''ваенна-фэўдальнага'' „імпэрыялізму“ (-царызму). І гэта вызваленьне буржуазнай Расіі ад царызму, ад зямельнай улады
памешчыкаў пролетарыят выкарыстае зараз-жа не для дапамогі заможным сялянам у іх барацьбе з вясковым рабочым, а для ўчыненьня соцыялістычнай рэволюцыі ў саюзе з пролетарамі Эўропы“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVIII, стар. 317-318.&lt;/ref&gt;. (Падкрэсьлена Леніным — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}З усяго вышэйпаданага ясна відаць, што толькі бальшавіцкая партыя сьвядома і ўпарта вяла работу сярод сялянства ўзьнімаючы яго на барацьбу, на дапамогу пролетарыяту для нізрынуцьця царскай монархіі ў Расіі. Што толькі бальшавіцкая партыя была адзінапасьлядоўнай рэволюцыйнай партыяй, якая здольна была павесьці масы ў бой супроць памешчыкаў і буржуазіі, супроць старога парадку, супроць дыктатуры буржуазіі. Мы ведаем, што ўсе прогнозы Леніна зьдзейсьніліся цалкам і поўнасьцю.


{|style=&quot;margin:auto; margin-bottom:-0.5em; width:70px; border-style: solid; border-width: 1px 0px 0px 0&quot;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2kojcjemab0izdk58acgk84mx1fxco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124675</id>
    <revision>
      <id>289225</id>
      <timestamp>2026-06-09T14:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «шту вы бачили?» — А мы лядзили, кобъ хутчій уцекци у нора. — А вы, вушки, шту чули?» — А мы слухали, ци дале́ко субаки усталися, кобъ хутчій у нора уцекци. — «А вы, нужки, шту дзилали?» — А мы вельми хутко бигли, кобъ уцекци у нора. — «Ну а ты хвусцища-дурнища,...»</comment>
      <origin>289225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5048" sha1="bdpce9grg82vrtu5sspg59rzdnp1n0f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;шту вы бачили?» — А мы лядзили, кобъ хутчій уцекци у нора. — А вы, вушки, шту чули?» — А мы слухали, ци дале́ко субаки усталися, кобъ хутчій у нора уцекци. — «А вы, нужки, шту дзилали?» — А мы вельми хутко бигли, кобъ уцекци у нора. — «Ну а ты хвусцища-дурнища, шту ты дзилаў?» — А я ту за пень, ту за кулоду, кобъ скурэй субаки пурвали. — «Ну, хвусцища, утдамъ жа субакамъ. Субаки, надя хвустъ!» И ўзяла, и высудзила (высадила) зъ нора. Субаки узе́ли за хвустъ, задушили, и поцягли икъ самому дзиду и лисицу. Дзидъ усклоў лисицу на кулюсы и пувюзъ душу. Кули пріихувъ думоў, ту крикнуў: эй, баба, выйдзи сюды! Пулядзитку, вязу лисицу. Пушію таби цюплыя чарувики! Баба узяла, дзида пудулувала три разы. Узёли и облупили лисицу; шкурку пувисили сушиць, а ме́со выкинули за плутъ. «Ну, баба, дувай жа лупиць мядзьвидзя!» Узе́ли, облупили мядзьвидзя, шкуру утдали у выдзялку, а мё́со пурубили и на ’бидъ навурили. Пузвали и мяне туды, и я пуспро́бувавъ мядзьвидчаго ме́са, шту вельми смашно. Я принюсъ цылую кварту гурэлки. Выпили мы ды й рузыйшлися.

{{Водступ|2|em}}{{smaller|Крестьян. Антонъ, 65 лѣтъ, неграмотный, слыветъ знахаремъ. Говоръ медленный, по слогамъ, при полузакрытомъ ртѣ. Записано мною.}}

{{ц|'''20. Лиса — католичка.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Ишла сабѣ лисица, знайшла говядзину поджараную и жалѣзо наведзеное. Догадалась яна, што гэто яе хочуць зловиць, и не потрогала мяса. И пошла дальше. Сустрачаець яна мядзьвѣдзя. «Кумокъ-голубокъ, ци снѣдавъ ты сягоньни?» — Нѣ, кумка-голубка, кажець мядзьвѣдзь: ня злучилось! — «Ну, ходзи-жъ, я цябе завяду у водно мѣсто, — славное сняданьня будзець! Сама бъ зьѣла, ды сягоньни серада, мнѣ няльзя ѣець: я католичка» — Спасибо, кумка-голубка, ходземъ! Вотъ лисица и подвяла мядзьвѣдзя къ тэй говядзини. Якъ тольки е́нъ сунувся къ е́й, такъ яго жалѣзо й обхвацило и подняло угору. Лисица тоды узяла говядзину и ѣедь. А мядзьвѣдзь и кажець: кумка-голубка, табѣ жъ серада! — «Э, кумокъ-голубокъ, нехай той серадзиць, хто ўгору глядзиць!»

{{Водступ|2|em}}''С. Ульяновичи, сѣни, у. Запис. С. М. Космачевская.''

{{ц|'''21. Лисичка-сестричка, заяцъ, вовкъ и медвѣдь.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}а, Живъ дзѣдъ ды баба. У дзѣда бывъ пятушокъ, а у бабы курка-рабушка. Пошли ; яны на шуметничакъ. Пятушокъ дзѣдовъ копався, копався на шуметничку, и выкопавъ бобинку. Курка бабина копалася, копалася и выкопала горошинку. Понясли яны гето добро у дворъ. Пятушокъ свою бобинку отдавъ дзѣду, а курычка свою горошинку— баби. Баба кажець дзѣду: посѣемъ гетыя зерни! А дзѣдъ кажець: нѣ, баба: треба ихъ змолоць, и спечь къ святу пирожокъ. Ну, и спякли яны пирожокъ. Баба положила яго на вокно, капъ енъ простыгъ, а унучцы кажець: пилнуй, сучка-унучка! Пирожокъ лежавъ, лежавъ на вокнѣ, ды скокъ на столъ! — Пилнуй, сучка-унучка! А ёнъ, полежавши, скокъ на лавку! — Пилнуй, сучка-унучка! Скокъ на зямлю! — Пилнуй,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdpce9grg82vrtu5sspg59rzdnp1n0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289226</id>
      <parentid>289225</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T14:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>289226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5046" sha1="54t06821xledh62jlcyzag8phtv0rdt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;шту вы бачили?» — А мы лядзили, кобъ хутчій уцекци у нора. — А вы, вушки, шту чули?» — А мы слухали, ци дале́ко субаки усталися, кобъ хутчій у нора уцекци. — «А вы, нужки, шту дзилали?» — А мы вельми хутко бигли, кобъ уцекци у нора. — «Ну а ты хвусцища-дурнища, шту ты дзилаў?» — А я ту за пень, ту за кулоду, кобъ скурэй субаки пурвали. — «Ну, хвусцища, утдамъ жа субакамъ. Субаки, надя хвустъ!» И ўзяла, и высудзила (высадила) зъ нора. Субаки узе́ли за хвустъ, задушили, и поцягли икъ самому дзиду и лисицу. Дзидъ усклоў лисицу на кулюсы и пувюзъ душу. Кули пріихувъ думоў, ту крикнуў: эй, баба, выйдзи сюды! Пулядзитку, вязу лисицу. Пушію таби цюплыя чарувики! Баба узяла, дзида пудулувала три разы. Узёли и облупили лисицу; шкурку пувисили сушиць, а ме́со выкинули за плутъ. «Ну, баба, дувай жа лупиць мядзьвидзя!» Узе́ли, облупили мядзьвидзя, шкуру утдали у выдзялку, а мё́со пурубили и на ’бидъ навурили. Пузвали и мяне туды, и я пуспро́бувавъ мядзьвидчаго ме́са, шту вельми смашно. Я принюсъ цылую кварту гурэлки. Выпили мы ды й рузыйшлися.

{{Водступ|2|em}}{{smaller|Крестьян. Антонъ, 65 лѣтъ, неграмотный, слыветъ знахаремъ. Говоръ медленный, по слогамъ, при полузакрытомъ ртѣ. Записано мною.}}

{{ц|'''20. Лиса — католичка.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Ишла сабѣ лисица, знайшла говядзину поджараную и жалѣзо наведзеное. Догадалась яна, што гэто яе хочуць зловиць, и не потрогала мяса. И пошла дальше. Сустрачаець яна мядзьвѣдзя. «Кумокъ-голубокъ, ци снѣдавъ ты сягоньни?» — Нѣ, кумка-голубка, кажець мядзьвѣдзь: ня злучилось! — «Ну, ходзи-жъ, я цябе завяду у водно мѣсто, — славное сняданьня будзець! Сама бъ зьѣла, ды сягоньни серада, мнѣ няльзя ѣець: я католичка» — Спасибо, кумка-голубка, ходземъ! Вотъ лисица и подвяла мядзьвѣдзя къ тэй говядзини. Якъ тольки е́нъ сунувся къ е́й, такъ яго жалѣзо й обхвацило и подняло угору. Лисица тоды узяла говядзину и ѣедь. А мядзьвѣдзь и кажець: кумка-голубка, табѣ жъ серада! — «Э, кумокъ-голубокъ, нехай той серадзиць, хто ўгору глядзиць!»

{{Водступ|2|em}}''С. Ульяновичи, сѣни, у. Запис. С. М. Космачевская.''

{{ц|'''21. Лисичка-сестричка, заяцъ, вовкъ и медвѣдь.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}а, Живъ дзѣдъ ды баба. У дзѣда бывъ пятушокъ, а у бабы курка-рабушка. Пошли яны на шуметничакъ. Пятушокъ дзѣдовъ копався, копався на шуметничку, и выкопавъ бобинку. Курка бабина копалася, копалася и выкопала горошинку. Понясли яны гето добро у дворъ. Пятушокъ свою бобинку отдавъ дзѣду, а курычка свою горошинку— баби. Баба кажець дзѣду: посѣемъ гетыя зерни! А дзѣдъ кажець: нѣ, баба: треба ихъ змолоць, и спечь къ святу пирожокъ. Ну, и спякли яны пирожокъ. Баба положила яго на вокно, капъ енъ простыгъ, а унучцы кажець: пилнуй, сучка-унучка! Пирожокъ лежавъ, лежавъ на вокнѣ, ды скокъ на столъ! — Пилнуй, сучка-унучка! А ёнъ, полежавши, скокъ на лавку! — Пилнуй, сучка-унучка! Скокъ на зямлю! — Пилнуй,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54t06821xledh62jlcyzag8phtv0rdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/215</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124676</id>
    <revision>
      <id>289228</id>
      <timestamp>2026-06-09T15:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Гэта — па Сіўцы. Што да Сівалапаў, дык я ўважаю, што ўся гэтая справа павінна кіравацца таварышамі з мясцовых жыхароў. Таму я прапаную адказным за высяленьне кулакоў у Сівалапах вызначыць сакратара нашае комсамольскае ячэйкі. Супярэчаньн...»</comment>
      <origin>289228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4950" sha1="9rcox24b0445b1elu01m6vmjf9zs4xg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Гэта — па Сіўцы. Што да Сівалапаў, дык я ўважаю, што ўся гэтая справа павінна кіравацца таварышамі з мясцовых жыхароў. Таму я прапаную адказным за высяленьне кулакоў у Сівалапах вызначыць сакратара нашае комсамольскае ячэйкі. Супярэчаньняў няма?

{{Водступ|2|em}}Супярэчаньняў ня было. Усе былі ашаломлены гэтай наўмыснай, для справы не патрэбнай жорсткасьцю, бо ўсе ведалі пра стасункі Віктара з дачкой Загароўскага.

{{Водступ|2|em}}Віктар няўцямна ўзьняў сваё па-дзяцінаму чыстыя вочы і паволі абвёў усіх цяжкім ліпучым поглядам, нібы пытаючыся ўва ўсіх, што гэта значыць, ці мо‘ просячы спагады сабе, ратунку.

{{Водступ|2|em}}Усе — ня то з замяшаньнем, ня то з дзіўным нейкім сорамам — унікалі гэтага погляду.

{{Водступ|2|em}}— На гэтым, таварышы, пасяджэньне бюро ячэйкі лічу закрытым.

{{Водступ|2|em}}Комсамолец Віктар адразу ўстаў і вышаў з памяшканьня. Ён мог вытрымаць з патрэбнай цьвёрдасьцю офіцыйна-дзелавы тон пасяджэньня, але прыватныя гутаркі былі яму цяпер ня ў змогу: яму трэба было акрыяць на самоце, прывесьці да ладу разматлашаныя думкі свае і пачуцьці.

{{Водступ|2|em}}Ён адразу падаўся пад Сівалапы і ішоў шпаркім пасьпешным крокам, нібы чакала яго там пільная, неадкладная справа, хоць ніякага пэўнага замеру ў яго пакуль што ня было.

{{Водступ|2|em}}Уся істота маладога хлапца была занята цяпер, вядомая рэч, каханай дзяўчынай, а тым часам, як ні напружваў ён свае мазгі, ніяк ня мог узбіцца на якую конкрэтную, зьвязаную з ёй, думку. Нават яснага вобразу Аўгіньчынага ня мог ён адрадзіць у сваім расстроеным уяўленьні.

{{Водступ|2|em}}Так прайшоў ён бадай што паўдарогі. Як падыходзіў ужо пад млын, чамусьці ўспомніў:

{{Водступ|2|em}}„Учора занёс ёй новыя кніжкі… Якія гэта кніжкі?..“

{{Водступ|2|em}}І гэта першая выразная, хоць зусім не актуальная цяпер, думка займала яго ўсю пазасталую да Сівалапаў дарогу. Усю дарогу ён напружваў памяць сваю, каб успомніць, якія ён занёс ёй учора кніжкі. Памяць упарта не давала адказу, адумка аб тых няшчасных кніжках рабілася ўсё больш дакучная, неадчэпная. Толькі ўвайшоўшы ўжо ў Сівалапы, здолеў ён ад яе адкараскацца, бо трэба было вырашыць неяк, куды цяпер пахінуцца.

{{Водступ|2|em}}Камсамолец Віктар мо‘ колькі хвілін стаяў так сярод сівалапаўскай вуліцы ў поўнай разгубленасьці і няўцямна вадзіў наўкола пустымі нявідушчымі вачмі. Колькі раз, сунімаючыся поглядам на вокнах хаты, супроць якой стаяў, ён ўпарта стараўся ўспомніць нешта пільнае, дужа яму патрэбнае, і ніяк ня мог. І толькі як забразгалі з хаты ў вакно і знаёмы голас гукнуў:

{{Водступ|2|em}}— Заходзь, Віктар, да нас! Чаго ты стаіш?..

{{Водступ|2|em}}Тады толькі заўважыў, што стаіць супроць хаты Якуба Лакоты, і борзьдзенька, нібы сьпяшаючыся схавацца ад некага ў гэту спадзейную схову, пабег да дзьвярэй.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rcox24b0445b1elu01m6vmjf9zs4xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124677</id>
    <revision>
      <id>289229</id>
      <timestamp>2026-06-09T15:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{x-larger|ПЕРШЫЯ ПРАЯВЫ АГРАРНАГА РУХУ ПАСЬЛЯ 1905 ГОДУ}}}} &lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Рэволюцыя 1905 году ўскалыхнула самыя Мядзьвежыя куткі на Беларусі. Сялянства выступіла на барацьбу з сваім адвечным ворагам панам. Але гэты стыхійны і неорганізаваны рух быў у розных мяс...»</comment>
      <origin>289229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4677" sha1="1fy68wmifm864c3eorufw4qunrfa3so" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|ПЕРШЫЯ ПРАЯВЫ АГРАРНАГА РУХУ ПАСЬЛЯ 1905 ГОДУ}}}}
&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Рэволюцыя 1905 году ўскалыхнула самыя Мядзьвежыя куткі на Беларусі. Сялянства выступіла на барацьбу з сваім адвечным ворагам панам. Але гэты стыхійны і неорганізаваны рух быў у розных мясцох неадначасным і неаднолькавым па форме і мэтам. Трэба падкрэсьліць, што там, дзе былі ўплывы соцыял-дэмократычнай партыі, ці там, дзе
ў руху прымалі ўдзел сяляне, якія пабывалі на шахтах і заводах, там было больш організаванасьці і сьвядомасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Дзякуючы вялікай аграрнай перанаселенасьці беларускай вёскі, якая была створана разьвіўшымся капіталізмам, адыходніцтва на заводы і шахты поўдню было вельмі значным. Цікава падкрэсьліць, што магілеўскі губарнатар фон-Гагман піша ў сваёй справаздачы аб 1905 годзе наступнае:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„К началу 1906 года аграрное революционное движение широкою волною захватило почти все другие уезды (Гомельскі павет хваляваўся ўжо раней — К.К.). Движение это было создано оторвавшимися от земли рабочими крестьянами, исключительно молодежью, вернувшейся посьле забастовок с заводов южных губерний. Восприняв там социалистическо-революционное учение, они явились ярыми проповедниками идей известного крестьянского союза и, пользуясь темнотою народною, внушили крестьянам уверенность в необходимости и
безнаказанности захватного права, грозя поджогами и убийствами тому, кто будет противиться их преступным целям“&lt;ref&gt;ЛОЦИА Депар. общ. д. МВД д. № 46, 1907 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэта бязумоўна правільна было заўважана чыноўнікамі і жандарамі, якія даносілі губарнатару аб рэволюцыйных падзеях губэрні. Трэба глыбока вывучыць рэволюцыйны рух 1905 году і асабліва дасьледваць, хто зьяўляўся непасрэдным узбуджальнікам аграрнага рэволюцыйнага руху на Беларусі. Мы пакуль што можам адзначыць, што застрэльшчыкамі рэволюцыйнага аграрнага руху на Беларусі, як гэта можна ўстанавіць для Магілеўскай губэрні, былі сяляне і сялянская моладзь, якая пабывала на заводах і асабліва шахтах поўдню і прынесла з сабой рэволюцыйныя ідэі. Такім чынам, вялізарны рэволюцыянізуючы ўплыў руху і барацьбы пролетарыяту на сялянскую масу на Беларусі можам устанавіць з пунктуальнасьцю. Прычын-жа і повадаў для аграрных хваляваньняў было шмат, літаральна ў кожнай {{абмылка|вёцсы|вёсцы}}, і ў гэтым сэнсе глеба была вельмі багатая для агітацыі і пропаганды супроць дыктатуры прыгоншчыкаў і царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Напалоханая моцным націскам пролетарыяту і пажарамі памешчыцкіх гнёздаў, царская ўлада з асаблівай азьвярэласьцю распраўлялася з рэволюцыяй у горадзе і на вёсцы. Ленін пісаў:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fy68wmifm864c3eorufw4qunrfa3so</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289230</id>
      <parentid>289229</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4681" sha1="78rc7cn1aomfhvwzyxvhchfq0a1qjm1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|ПЕРШЫЯ ПРАЯВЫ АГРАРНАГА РУХУ ПАСЬЛЯ&lt;/br&gt;1905 ГОДУ}}}}
&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Рэволюцыя 1905 году ўскалыхнула самыя Мядзьвежыя куткі на Беларусі. Сялянства выступіла на барацьбу з сваім адвечным ворагам панам. Але гэты стыхійны і неорганізаваны рух быў у розных мясцох неадначасным і неаднолькавым па форме і мэтам. Трэба падкрэсьліць, што там, дзе былі ўплывы соцыял-дэмократычнай партыі, ці там, дзе
ў руху прымалі ўдзел сяляне, якія пабывалі на шахтах і заводах, там было больш організаванасьці і сьвядомасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Дзякуючы вялікай аграрнай перанаселенасьці беларускай вёскі, якая была створана разьвіўшымся капіталізмам, адыходніцтва на заводы і шахты поўдню было вельмі значным. Цікава падкрэсьліць, што магілеўскі губарнатар фон-Гагман піша ў сваёй справаздачы аб 1905 годзе наступнае:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„К началу 1906 года аграрное революционное движение широкою волною захватило почти все другие уезды (Гомельскі павет хваляваўся ўжо раней — К.К.). Движение это было создано оторвавшимися от земли рабочими крестьянами, исключительно молодежью, вернувшейся посьле забастовок с заводов южных губерний. Восприняв там социалистическо-революционное учение, они явились ярыми проповедниками идей известного крестьянского союза и, пользуясь темнотою народною, внушили крестьянам уверенность в необходимости и
безнаказанности захватного права, грозя поджогами и убийствами тому, кто будет противиться их преступным целям“&lt;ref&gt;ЛОЦИА Депар. общ. д. МВД д. № 46, 1907 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэта бязумоўна правільна было заўважана чыноўнікамі і жандарамі, якія даносілі губарнатару аб рэволюцыйных падзеях губэрні. Трэба глыбока вывучыць рэволюцыйны рух 1905 году і асабліва дасьледваць, хто зьяўляўся непасрэдным узбуджальнікам аграрнага рэволюцыйнага руху на Беларусі. Мы пакуль што можам адзначыць, што застрэльшчыкамі рэволюцыйнага аграрнага руху на Беларусі, як гэта можна ўстанавіць для Магілеўскай губэрні, былі сяляне і сялянская моладзь, якая пабывала на заводах і асабліва шахтах поўдню і прынесла з сабой рэволюцыйныя ідэі. Такім чынам, вялізарны рэволюцыянізуючы ўплыў руху і барацьбы пролетарыяту на сялянскую масу на Беларусі можам устанавіць з пунктуальнасьцю. Прычын-жа і повадаў для аграрных хваляваньняў было шмат, літаральна ў кожнай {{абмылка|вёцсы|вёсцы}}, і ў гэтым сэнсе глеба была вельмі багатая для агітацыі і пропаганды супроць дыктатуры прыгоншчыкаў і царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Напалоханая моцным націскам пролетарыяту і пажарамі памешчыцкіх гнёздаў, царская ўлада з асаблівай азьвярэласьцю распраўлялася з рэволюцыяй у горадзе і на вёсцы. Ленін пісаў:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78rc7cn1aomfhvwzyxvhchfq0a1qjm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289231</id>
      <parentid>289230</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4679" sha1="249u9ukpe2uvn5vask9ms1o8oodc1yu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|ПЕРШЫЯ ПРАЯВЫ АГРАРНАГА РУХУ ПАСЬЛЯ&lt;/br&gt;1905 ГОДУ}}}}
&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Рэволюцыя 1905 году ўскалыхнула самыя Мядзьвежыя куткі на Беларусі. Сялянства выступіла на барацьбу з сваім адвечным ворагам панам. Але гэты стыхійны і неорганізаваны рух быў у розных мясцох неадначасным і неаднолькавым па форме і мэтам. Трэба падкрэсьліць, што там, дзе былі ўплывы соцыял-дэмократычнай партыі, ці там, дзе
ў руху прымалі ўдзел сяляне, якія пабывалі на шахтах і заводах, там было больш організаванасьці і сьвядомасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Дзякуючы вялікай аграрнай перанаселенасьці беларускай вёскі, якая была створана разьвіўшымся капіталізмам, адыходніцтва на заводы і шахты поўдню было вельмі значным. Цікава падкрэсьліць, што магілеўскі губарнатар фон-Гагман піша ў сваёй справаздачы аб 1905 годзе наступнае:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„К началу 1906 года аграрное революционное движение широкою волною захватило почти все другие уезды (Гомельскі павет хваляваўся ўжо раней — К.К.). Движение это было создано оторвавшимися от земли рабочими крестьянами, исключительно молодежью, вернувшейся посьле забастовок с заводов южных губерний. Восприняв там социалистическо-революционное учение, они явились ярыми проповедниками идей известного крестьянского союза и, пользуясь темнотою народною, внушили крестьянам уверенность в необходимости и
безнаказанности захватного права, грозя поджогами и убийствами тому, кто будет противиться их преступным целям“&lt;ref&gt;ЛОЦИА Депар. общ. д. МВД д. № 46, 1907 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэта бязумоўна правільна было заўважана чыноўнікамі і жандарамі, якія даносілі губарнатару аб рэволюцыйных падзеях губэрні. Трэба глыбока вывучыць рэволюцыйны рух 1905 году і асабліва дасьледваць, хто зьяўляўся непасрэдным узбуджальнікам аграрнага рэволюцыйнага руху на Беларусі. Мы пакуль што можам адзначыць, што застрэльшчыкамі рэволюцыйнага аграрнага руху на Беларусі, як гэта можна ўстанавіць для Магілеўскай губэрні, былі сяляне і сялянская моладзь, якая пабывала на заводах і асабліва шахтах поўдню і прынесла з сабой рэволюцыйныя ідэі. Такім чынам, вялізарны рэволюцыянізуючы ўплыў руху і барацьбы пролетарыяту на сялянскую масу на Беларусі можам устанавіць з пунктуальнасьцю. Прычын-жа і повадаў для аграрных хваляваньняў было шмат, літаральна ў кожнай {{абмылка|вёцсы|вёсцы}}, і ў гэтым сэнсе глеба была вельмі багатая для агітацыі і пропаганды супроць дыктатуры прыгоншчыкаў і царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Напалоханая моцным націскам пролетарыяту і пажарамі памешчыцкіх гнёздаў, царская ўлада з асаблівай азьвярэласьцю распраўлялася з рэволюцыяй у горадзе і на вёсцы. Ленін пісаў:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>249u9ukpe2uvn5vask9ms1o8oodc1yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289232</id>
      <parentid>289231</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4673" sha1="gyqp7gfliu2ubzww8l7is0tkvmmnhx5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|ПЕРШЫЯ ПРАЯВЫ АГРАРНАГА РУХУ&lt;/br&gt;ПАСЬЛЯ 1905 ГОДУ}}}}
{{gap|2.5em}}Рэволюцыя 1905 году ўскалыхнула самыя Мядзьвежыя куткі на Беларусі. Сялянства выступіла на барацьбу з сваім адвечным ворагам панам. Але гэты стыхійны і неорганізаваны рух быў у розных мясцох неадначасным і неаднолькавым па форме і мэтам. Трэба падкрэсьліць, што там, дзе былі ўплывы соцыял-дэмократычнай партыі, ці там, дзе
ў руху прымалі ўдзел сяляне, якія пабывалі на шахтах і заводах, там было больш організаванасьці і сьвядомасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Дзякуючы вялікай аграрнай перанаселенасьці беларускай вёскі, якая была створана разьвіўшымся капіталізмам, адыходніцтва на заводы і шахты поўдню было вельмі значным. Цікава падкрэсьліць, што магілеўскі губарнатар фон-Гагман піша ў сваёй справаздачы аб 1905 годзе наступнае:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„К началу 1906 года аграрное революционное движение широкою волною захватило почти все другие уезды (Гомельскі павет хваляваўся ўжо раней — К.К.). Движение это было создано оторвавшимися от земли рабочими крестьянами, исключительно молодежью, вернувшейся посьле забастовок с заводов южных губерний. Восприняв там социалистическо-революционное учение, они явились ярыми проповедниками идей известного крестьянского союза и, пользуясь темнотою народною, внушили крестьянам уверенность в необходимости и
безнаказанности захватного права, грозя поджогами и убийствами тому, кто будет противиться их преступным целям“&lt;ref&gt;ЛОЦИА Депар. общ. д. МВД д. № 46, 1907 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэта бязумоўна правільна было заўважана чыноўнікамі і жандарамі, якія даносілі губарнатару аб рэволюцыйных падзеях губэрні. Трэба глыбока вывучыць рэволюцыйны рух 1905 году і асабліва дасьледваць, хто зьяўляўся непасрэдным узбуджальнікам аграрнага рэволюцыйнага руху на Беларусі. Мы пакуль што можам адзначыць, што застрэльшчыкамі рэволюцыйнага аграрнага руху на Беларусі, як гэта можна ўстанавіць для Магілеўскай губэрні, былі сяляне і сялянская моладзь, якая пабывала на заводах і асабліва шахтах поўдню і прынесла з сабой рэволюцыйныя ідэі. Такім чынам, вялізарны рэволюцыянізуючы ўплыў руху і барацьбы пролетарыяту на сялянскую масу на Беларусі можам устанавіць з пунктуальнасьцю. Прычын-жа і повадаў для аграрных хваляваньняў было шмат, літаральна ў кожнай {{абмылка|вёцсы|вёсцы}}, і ў гэтым сэнсе глеба была вельмі багатая для агітацыі і пропаганды супроць дыктатуры прыгоншчыкаў і царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Напалоханая моцным націскам пролетарыяту і пажарамі памешчыцкіх гнёздаў, царская ўлада з асаблівай азьвярэласьцю распраўлялася з рэволюцыяй у горадзе і на вёсцы. Ленін пісаў:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gyqp7gfliu2ubzww8l7is0tkvmmnhx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289235</id>
      <parentid>289232</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T15:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4678" sha1="idbs4yre592xqpo93jq5mgcyuf159cc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|ПЕРШЫЯ ПРАЯВЫ АГРАРНАГА РУХУ&lt;/br&gt;ПАСЬЛЯ 1905 ГОДУ}}}}


{{gap|2.5em}}Рэволюцыя 1905 году ўскалыхнула самыя Мядзьвежыя куткі на Беларусі. Сялянства выступіла на барацьбу з сваім адвечным ворагам панам. Але гэты стыхійны і неорганізаваны рух быў у розных мясцох неадначасным і неаднолькавым па форме і мэтам. Трэба падкрэсьліць, што там, дзе былі ўплывы соцыял-дэмократычнай партыі, ці там, дзе
ў руху прымалі ўдзел сяляне, якія пабывалі на шахтах і заводах, там было больш організаванасьці і сьвядомасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Дзякуючы вялікай аграрнай перанаселенасьці беларускай вёскі, якая была створана разьвіўшымся капіталізмам, адыходніцтва на заводы і шахты поўдню было вельмі значным. Цікава падкрэсьліць, што магілеўскі губарнатар фон-Гагман піша ў сваёй справаздачы аб 1905 годзе наступнае:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„К началу 1906 года аграрное революционное движение широкою волною захватило почти все другие уезды (Гомельскі павет хваляваўся ўжо раней — К.К.). Движение это было создано оторвавшимися от земли рабочими крестьянами, исключительно молодежью, вернувшейся посьле забастовок с заводов южных губерний. Восприняв там социалистическо-революционное учение, они явились ярыми проповедниками идей известного крестьянского союза и, пользуясь темнотою народною, внушили крестьянам уверенность в необходимости и
безнаказанности захватного права, грозя поджогами и убийствами тому, кто будет противиться их преступным целям“&lt;ref&gt;ЛОЦИА Депар. общ. д. МВД д. № 46, 1907 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэта бязумоўна правільна было заўважана чыноўнікамі і жандарамі, якія даносілі губарнатару аб рэволюцыйных падзеях губэрні. Трэба глыбока вывучыць рэволюцыйны рух 1905 году і асабліва дасьледваць, хто зьяўляўся непасрэдным узбуджальнікам аграрнага рэволюцыйнага руху на Беларусі. Мы пакуль што можам адзначыць, што застрэльшчыкамі рэволюцыйнага аграрнага руху на Беларусі, як гэта можна ўстанавіць для Магілеўскай губэрні, былі сяляне і сялянская моладзь, якая пабывала на заводах і асабліва шахтах поўдню і прынесла з сабой рэволюцыйныя ідэі. Такім чынам, вялізарны рэволюцыянізуючы ўплыў руху і барацьбы пролетарыяту на сялянскую масу на Беларусі можам устанавіць з пунктуальнасьцю. Прычын-жа і повадаў для аграрных хваляваньняў было шмат, літаральна ў кожнай {{абмылка|вёцсы|вёсцы}}, і ў гэтым сэнсе глеба была вельмі багатая для агітацыі і пропаганды супроць дыктатуры прыгоншчыкаў і царызму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Напалоханая моцным націскам пролетарыяту і пажарамі памешчыцкіх гнёздаў, царская ўлада з асаблівай азьвярэласьцю распраўлялася з рэволюцыяй у горадзе і на вёсцы. Ленін пісаў:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>idbs4yre592xqpo93jq5mgcyuf159cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124678</id>
    <revision>
      <id>289233</id>
      <timestamp>2026-06-09T15:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}У Якуба Лакоты ў „габінэце“ было поўна людзей. Непакойны запал чырвонага інваліда ўсё яшчэ мучыў яго, вядучы да магілы.  {{Водступ|2|em}}Адхілены ад кіраўніцтва ў новым колгасе, ён усё роўна гарэў турботамі і творчым энтузыязмам. Цяпер у гурт...»</comment>
      <origin>289233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4768" sha1="8i6fkpj4ymyupxgrtoxdfvdageuf8ya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}У Якуба Лакоты ў „габінэце“ было поўна людзей. Непакойны запал чырвонага інваліда ўсё яшчэ мучыў яго, вядучы да магілы.

{{Водступ|2|em}}Адхілены ад кіраўніцтва ў новым колгасе, ён усё роўна гарэў турботамі і творчым энтузыязмам. Цяпер у гуртку блізкіх колгасьнікаў ён з уласьцівым яму гарачкавым захапленьнем абмяркоўваў нейкі новы проект, які меўся прапанаваць на разгляд управы колгасу.

{{Водступ|2|em}}Віктар моўчкі сеў і пачаў слухаць. Ён не разумеў ніводнага слова і не стараўся зразумець, а толькі ўбіраў у сябе агульны фон густога дружнага гоману, і гэты гоман яго супакойваў, варочаў да звычайнага стану. На яго пазіралі з лёгкім зьдзіўленьнем, бо ніколі дасюль ён ня быў гэткі сумны, але на шчасьце не чапалі яго. Ён сядзеў так аж датуль, пакуль не паразышліся ўсё чыста. Тады Якуб Лакота падышоў да яго і, пільна зазіраючы яму ў твар сваімі хваравіта-бліскучымі вачмі, запытаў:

{{Водступ|2|em}}— Што з табой, Віця?

{{Водступ|2|em}}І Віктар пачаў апавядаць усё зусім спакойна, разважна, нібы справа гэта зусім мала яго і абходзіла. Толькі у канцы апавяданьня зьявіліся ў яго ў голасе ноткі балючага, зусім дзяцінага неўразуменьня. Ён глядзеў на Лакоту гарачым цупкім поглядам і ўпарта дапытваўся ў яго:

{{Водступ|2|em}}— Гэтак няправільна, га? Дзядзька Якуб… Гэта-ж непатрэбна? Непатрэбна?.. Я не к таму, што… Я магу зрабіць… І я зраблю… хай сабе… Але-ж гэта наўмысьля ён… Гэта несправядліва… Праўда, дзядзька Якуб? Несправядліва?..

{{Водступ|2|em}}Якуб Лакота з хвіліну думаў — пахмуры, скупчаны ў сябе — і потым адказаў з рашучай цьвёрдасьцю:

{{Водступ|2|em}}— Гэта няправільна і непатрэбна…

{{Водступ|2|em}}І Віктар, забыўшыся раптам на тое, што гэта ён „не к таму“, што „ён можа зрабіць і ён зробіць“, загарэўся палкай надзеяй.

{{Водступ|2|em}}— Дык што-ж, дзядзька Якуб? Што рабіць?.. Скажэце мне…

{{Водступ|2|em}}Якуб Лакота, яшчэ з хвіліну падумаўшы, сказаў ціхім глыбока-праканальным голасам:

{{Водступ|2|em}}— Па-баявому, па-ваеннаму так… Калі ты атрымаў няправільны на твой погляд баявы загад, ты мусіш перш яго выканаць, а потым абскардзіць…

{{Водступ|2|em}}Віктар аўтаматычна пераказаў сьледам за ім:

{{Водступ|2|em}}— Перш выканаць, а потым абскардзіць…

{{Водступ|2|em}}І, сабраўшы ўсю сваю пазасталую цьвёрдасьць, заявіў з магчымай бадзёрасьцю і рашучасьцю:

{{Водступ|2|em}}— Добра… Я так і зраблю…

{{Водступ|2|em}}Ён кінуўся да дзьвярэй, але з паўдарогі вярнуўся і, падышоўшы зусім блізка да Якуба Лакоты, папрасіў яго па-змоўніцку ціхім прытоеным голасам:

{{Водступ|2|em}}— Вы мне паможаце, дзядзька Якуб, гэта ўсё… абладзіць… Добра?

{{Водступ|2|em}}Якуб Лакота пяшчотна абняў яго за плечы.

{{Водступ|2|em}}— Добра, Віця, я памагу.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8i6fkpj4ymyupxgrtoxdfvdageuf8ya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124679</id>
    <revision>
      <id>289236</id>
      <timestamp>2026-06-09T16:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}„Нястрыманае бешанства, з якім правыя нападаюць на рэволюцыю, на канец 1905 г., на паўстаньне, на абедзьве першыя Думы, паказваюць лепш усякіх іншых размоў, што вартаўнікі самаўладзтва бачаць перад сабой ''жывога'' ворага, што барацьбу з рэволюцыяй...»</comment>
      <origin>289236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5914" sha1="nxgbqzzn5zh4wat90u65zbt6qnd0a2d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}„Нястрыманае бешанства, з якім правыя нападаюць на рэволюцыю, на канец 1905 г., на паўстаньне, на абедзьве першыя Думы, паказваюць лепш усякіх іншых размоў, што вартаўнікі самаўладзтва бачаць перад сабой ''жывога'' ворага, што барацьбу з рэволюцыяй яны ня лічаць скончанай, што ''адраджэньне рэволюцыі стаіць перад імі штомінутна як самая рэальная і непасрэдная пагроза. З мёртвым ворагам так не змагаюцца. Мёртвага так не ненавідзяць''“ (апошняе падкрэсьлена мной — К. К.)&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XII, стар. 405.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Але атрымаўшая перамогу рэакцыя ў моры крыві зьверскімі экзэкуцыямі імкнулася задушыць рэволюцыю і думала гэтым супакоіць сялянскія масы. Але гэтая дзікая расправа i перамога рэакцыйнага ўраду былі часовымі. Сялянскія масы глыбака затаілі мару аб зямлі, якую яны спадзяваліся атрымаць дарма. Барон Нолькен, Магілеўскі губарнатар, аб рэволюцыі 1905 году толькі ў 1908 годзе пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Вслед за волною революционного движения на политической и
аграрной почве течение местной жизни, войдя в мирное естественное русло, приняло, наконец, направление желаемое всею благоразумною (чытай памешчыкамі і буржуа — К. К.) подавляющею частью населения и в этом отношении счастлив отметить 1908 год, как прочное начало
вступления губерний на путь созидательного труда“&lt;ref&gt;ЛОЦИА МВД деп. общ. дел., № 105, 1910 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Такім чынам, толькі ў 1908 годзе губарнатар меў магчымасьць адзначыць, што рэволюцыйны рух спыніўся. Гэта была маленькая перадышка пасьля разгрому рэволюцыі, пасьля зьверскіх распраў ураду. Але мы мусім сьцьвярджаць, што новыя сутычкі пачаліся ўжо з 1908 г., яны сьведчылі, што старыя супярэчнасьці ня былі зьнятымі, а наадварот, яшчэ больш абвастрыліся. Зразумела, сялянская маса не пакінула сваіх думак, як гэта здавалася барону Нолькену, які ў той-
жа справаздачы на „высачайшае імя“ — пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Главное ядро населения — крестьянская масса разочаровалась в своих ожиданиях „Земли и Воли“, не возлагает больше надежд на Государственную Думу и, почти нисколько не интересуясь её деятельностью, всё более и более проникается убеждением в утопичности социалистических мечтаний о даровом отчуждении в пользу крестьян памещичьих земель… И идет на встречу деятельности учреждений, призванных осуществить землеустроительные акты“&lt;ref&gt;ЛОЦИА МВД общ. дел., № 105, 1910 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Што сялянская маса расчаравалася ў Дзяржаўнай думе, гэта
можа быць і так, але каб сялянства кінула надзею атрымаць панскую зямлю дарма, тут барон Нолькен глыбака памыляўся. Аб гэтым сьведчыць і ніжэйшы разгляд аграрнага руху і сама рэволюцыя. Думка аб атрыманьні дарма зямлі глыбака ўвайшла ў масы, і ў той час, калі кулак рабаваў вёску на падставе сталыпінскіх законаў, гэта думка яшчэ больш замацоўвалася сярод бядняцкіх мас сялянства. Аб гэтым сьведчаць усе выступленьні сялянства супроць паноў да часу імпэрыялістычнай вайны. Гэта служыла і моцным стымулем у распачатых клясавых бойках.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Сялянства вяло барацьбу з лятыфундыямі прыгоншчыкаў, якія душылі яго, за тып аграрнага капіталізму, які Ленін называў „амэрыканскім“. Але ў гэтай агульнай барацьбе ўсяго сялянства супроць
памешчыкаў трэба падкрэсьліць насьпеўшыя супярэчнасьці ўнутры сялянства, якія выкліканы былі разьвіцьцём капіталізму. Сялянства&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nxgbqzzn5zh4wat90u65zbt6qnd0a2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124680</id>
    <revision>
      <id>289238</id>
      <timestamp>2026-06-09T17:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «хутка дыфэрэнцуецца, выдзяляе з сябе вясковую буржуазію — кулацтва, з аднаго боку, і, з другога боку, масы сялянства выходзяць у рады пролетарыяту і вясковай беднаты. І калі ўсё сялянства вяло барацьбу супроць памешчыка, то ўнутры яго ўжо склаліся кляса...»</comment>
      <origin>289238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6097" sha1="96s2tngrt1kj7nmamz2es9wh9iovl6l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;хутка дыфэрэнцуецца, выдзяляе з сябе вясковую буржуазію — кулацтва, з аднаго боку, і, з другога боку, масы сялянства выходзяць у рады пролетарыяту і вясковай беднаты. І калі ўсё сялянства вяло барацьбу супроць памешчыка, то ўнутры яго ўжо склаліся клясавыя групоўкі і бедната ўжо часта выступала супроць мясцовага кулака, які, выкарыстаўшы сталыпінскія законы, рабаваў вёску. Зразумела, што асобным струменям у гэтай барацьбе адпавядалі і вызначаныя клясавыя групоўкі на вёсцы. Ленін пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„У пытаньні аб сучаснай сялянскай барацьбе за зямлю мы павінны адрозьніваць ''чатыры асноўныя групы'' зямельных уладаньняў: 1) маса сялянскіх гаспадарак, прыдаўленых прыгоньніцкімі лятыфундыямі і непасрэдна зацікаўленымі ў іх экспропрыяцыі непасрэдна і ўсяго больш выйграваючыя ад такой экспропрыяцыі. 2) невялікая меншасьць сярэдняга сялянства, якое мае ўжо цяпер прыблізна сярэднюю, дазваляючую зноснае гаспадараньне, колькасьць зямлі, 3) невялікая колькасьць заможнага сялянства, якое абарачаецца ў сялянскую буржуазію і радам паступовых пераходаў зьвязанае з капіталістычным гаспадарчым земляўладаньнем, 4) прыгоньніцкія лятыфундыі, далёка перавышаючыя сваім памерам капіталістычныя экономіі данай эпохі ў Расіі і ўсё больш атрымліваючыя прыбытак ад кабальнай і адпрацовачнай эксплёатацыі сялянства.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}…Такавы асноўны фон таго поля, на якім разгортваецца сялянская барацьба за зямлю. На гэтым асноўным фоне нязьбежна паразіцельная адсталасьць тэхнікі, закінутае становішча земляробства, прыдаўленасьць і забітасьць сялянскай масы, бяз конца размаітыя формы прыгоньніцкай паншчыннай эксплёатацыі. Гваздом барацьбы зьяўляюцца прыгоньніцкія лятыфундыі, як самае выдатнае ўвасабленьне і самая моцная апора рэштак прыгоньніцтва ў Расіі. Разьвіцьцё таварнае гаспадаркі і капіталізму з абсолютнай нязьбежнасьцю кладзе канец гэтым рэшткам. У гэтых адносінах перад Расіяй толькі адзін шлях буржуазнага разьвіцьця“&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. IX, выд. 1, стар. 432-433.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Вось бліскучы аналіз і зьмест разгорнутай барацьбы між сялянствам і памешчыкамі, і ясна, што ўсё вышэйсказанае Леніным зьяўляецца падагульненьнем тых фактычных даных, якія мы прывялі вышэй аб тых супярэчнасьцях, якія ляжалі між памешчыкамі і сялянствам, а таксама і ўнутры самога сялянства. З тых часоў, як былі напісаны гэтыя радкі Леніным, супярэчнасьці яшчэ больш абвастрыліся, капіталізм вырыў яшчэ большую яму для лятыфундый, яшчэ больш
завастрыў барацьбу за зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Барацьба сялянства пасьля 1905 году на Беларусі прарываецца і выяўляецца па асобных мясцох, гэты рух мае як-бы адзіны зьмест, адзіны кірунак — гэта барацьба з лятыфундыямі абшарнікаў, з перажыткамі прыгоньніцтва за „амэрыканскі“ шлях разьвіцьця капіталізму. Але ў гэтай барацьбе трэба адрозьніваць некалькі струменяў, якія
зьявіліся пад уплывам насьпелых супярэчнасьцяў унутры самога сялянства. Гэтыя супярэчнасьці былі выкліканы разьвіцьцём капіталізму і яго прасяканьнем у сялянскую гаспадарку. І калі супроць абшарніка выступала ўсё „сялянства“, дык у вёсцы мы наглядаем барацьбу беднаты і маламоцнага сялянства з кулацтвам, якое рабавала абшчыну і вёску на падставе сталыпінскіх законаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Бязумоўна, асобна трэба разглядаць барацьбу сельска-гаспадарчага пролетарыяту, гэтая барацьба ў сваіх мэтах зьлівалася з {{перанос пачатак|бараць|бою}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>96s2tngrt1kj7nmamz2es9wh9iovl6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124681</id>
    <revision>
      <id>289239</id>
      <timestamp>2026-06-09T17:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|бараць|бою}} рабочае клясы — супроць пана і супроць буржуазіі. Аб барацьбе сельска-гаспадарчага пролетарыяту ў данай працы мы гаварыць ня будзем, бо гэта асобная галіна дасьледваньня.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Барацьба за „амэрыканскі шлях“ разьвіцьц...»</comment>
      <origin>289239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5926" sha1="ov6o5kfbz5nzxevsxqubqmqwaauuxss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|бараць|бою}} рабочае клясы — супроць пана і супроць буржуазіі. Аб барацьбе сельска-гаспадарчага пролетарыяту ў данай працы мы гаварыць ня
будзем, бо гэта асобная галіна дасьледваньня.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Барацьба за „амэрыканскі шлях“ разьвіцьця разгортвалася ў пэўных соцыяльна-экономічных абставінах, якія крыху былі ўжо апісаны вышэй. Часамі два зазначаныя струмені барацьбы пераплятаюцца ў надзвычайна складаным малюнку.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Прычыны аграрных хваляваньняў і пасьля рэволюцыі 1905 году
застаюцца „старыя“. Успомнім, якія патрабаваньні высоўвала сялянства супроць памешчыка ў часе рэволюцыі 1905 году. Вось маленькі прыклад: сяляне вёскі Суловы 18 сьнежня 1905 году, зьявіўшыся
ў маёнтак памешчыка Касьпера Будзіскага ў Пінскім павеце, прад‘явілі наступныя запатрабаваньні:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}1) дазволіць высечку лесу на дровы па ўсяму маёнтку,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}2) з усяго маёнтку перадаць ва ўласнасьць сялян урочышчы Загуменьне і Загароды, якія знаходзяцца пры самай усадзьбе,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}3) дазволіць бясплатны збор ягад і грыбоў па ўсіх лясок маёнтку,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}4) заплаціць сялянам за ўсе тыя работы ў маёнтку Суловы, якія былі выкананы сялянамі бясплатна на працягу апошніх 16-ці год за права пасьбы жывёлы на землях маёнтку,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}5) зьвярнуць сялянам грошы, якія былі ўнесены імі за той-жа тэрмін за права збору ягад і грыбоў у лесе,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}6) зьвярнуць усе штрафы, якія былі ўзысканы памешчыкам паводле
судовых пастаноў за самавольныя высечкі, пасьбу жывёлы і г. д.&lt;ref&gt;МГА акр. суд., крым, ад., зьвязка 861, № 30068.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Тут адбіліся як у люстры ўсе перажыткі прыгоньніцтва, люты голад на зямлю, адсутнасьць выгану і эксплатацыі памешчыкам усякага роду перажыткаў фэўдалізму.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Якія-ж былі прычыны аграрнага руху пасьля 1905 г., што выклікалі частыя і нярэдка крывавыя сутычкі як з адміністрацыяй маёнтку, так і з поліцыяй? Першай галоўнай прычынай быў люты зямельны голад сялянскай масы, недахват сенажаці, выгану і г. д. На Меншчыне, на якой мы галоўным чынам спынім сваю ўвагу, прычынай асабліва
частых сутычак былі: сенажаць, выган, сэрвітуты, якія капіталізаваўшыся панскі ці арандатарскі маёнтак пры ўсякім выпадку захопліваў, адмаўленьне ў арэндзе, усё гэта яшчэ больш абвастрала зямельны голад сялянства. Спрыяючая рыначная коньюнктура і ўзмоцнены процэс капіталізацыі маёнткаў давіў яшчэ больш на сялянства, якому часта пан адмаўляе ў арэндзе, і захопліваў спрэчныя вучасткі зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Патравы — гэта самы пашыраны спосаб барацьбы сялянства з маёнткам, на гэтай глебе адбылося многа сутычак. Пры гэтым разумеюцца патравы масавыя, калі цэлая вёска, ці яе пэўная частка травіла панскія сенажаці і гэтым рабіла наступ на панскі маёнтак. Такога-ж тыпу маем буйную сутычку ў маёнтку „Навасёлкі“ Ігуменскага
павету, Менскай губэрні. Гэты маёнтак належаў князю Радзівілу і з 1910 году быў у арэндзе дваран Рымашэўскіх Антона і Сьцяпана. Абвінавальны акт Менскага акруговага суду малюе справу так: — Яшчэ з вясны 1911 году сяляне вёскі Навасёлкі пачалі выганяць коняй на панскі луг. Рымашэўскія нібы зварочваліся да грамады вёскі, але сяляне заявілі, што ў іх існуе звычай пасьвіць жывёлу на панскім лузе да 9 мая. Вясной 1912 году паўтарылася тая ж самая зьява. Аднойчы Рымашэўскія, зьявіўшыся на луг з лясьнікамі, хацелі забраць&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ov6o5kfbz5nzxevsxqubqmqwaauuxss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124682</id>
    <revision>
      <id>289240</id>
      <timestamp>2026-06-09T18:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «коняй, але пачуўся трэск — сяляне ламалі калы, і калі Рымашэўскія пад‘ехалі бліжэй, дык хтосьці запытаў — „хто тут старшы?“, і калі Рымашэўскі абазваўся, дык нехта крыкнуў — „беце іх, больш езьдзіць ня будуць“. Арандатары прымушаны былі ўцячы. Непаср...»</comment>
      <origin>289240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6343" sha1="532hzk6h32wsojn3umie5f9iwvub11s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;коняй, але пачуўся трэск — сяляне ламалі калы, і калі Рымашэўскія пад‘ехалі бліжэй, дык хтосьці запытаў — „хто тут старшы?“, і калі Рымашэўскі абазваўся, дык нехта крыкнуў — „беце іх, больш езьдзіць ня будуць“. Арандатары прымушаны былі ўцячы. Непасрэднай прычынай сутычкі паслужыла наступнае. 5 мая старожа і 2 „чэркесы“-інгушы (якіх трымалі многія паны на Беларусі пасьля рэволюцыі 1905 г.
для аховы) зьбілі сялянскіх хлопчыкаў нагайкамі і вельмі напалохалі іх стралянінай. На сьледзтве Рымашэўскія трымаліся далікатна, а звычайна з сялянамі яны размаўлялі нагайкамі, што ў сваіх паказаньнях падкрэсьлівалі сяляне, прыцягнутыя да судовай адказнасьці. 5-га мая коні былі забраны ў маёнтак. Гэтая акалічнасьць выклікала абурэньне ў вёсцы і вось 6-га мая натоўп чалавек у 100 накіраваўся ў маёнтак; кухарка Рымашэўскіх першая заўважыла натоўп і крыкнула, што сяляне ідуць іх забіваць. У маёнтку пачаўся перапалох, пабеглі шукаць „абаронцаў“ інгушаў. Натоўп, падышоўшы да ганку, запатрабаваў аддаць коняй. Насустрач выскачылі ігнушы — адзін з вінтоўкай, а другі з рэвольвэрам і загадалі, каб натоўп адышоў. На сьледзтве і судзе істцы ўсімі мерамі імкнуліся давесьці, што сяляне першыя пачалі зьбіваць ігнушаў. Але справа была іншая, як відно з паказаньня сялян, ігнуш, які стаяў на ганку, першы стрэліў, а пасьля стрэліў і другі. Пасьля гэтага натоўп накінуўся на іх і зьбіў каменьнямі і кольлямі і адабраў аружжа. З сялян паранена было 2 чалавекі — Сямён Кашлыч і Сьцяпан Батура. Цікава адзначыць, што калі Рымашэўскі вышаў, спачатку яго ня было, бо ён, бачыце, ня мог глядзець „на дзікую сцэну“, дык адзін з сялян сказаў: „Аддай, панок, коні, ато каб і табе гэтага ня было“. Гэта вельмі характарна, характарна і тое, што арандатараў сяляне не баяліся і сьмела выступалі супроць іх. Прычына гэтага была ў тым, што сяляне лічылі землі маёнтку сваімі і, ясна, у асобе арандатараў яны бачылі конкурэнтаў на панскую зямлю. Характарна яшчэ і тое, што сяляне не баяліся арандатараў. Так нібы на запытаньне Рымашэўскага, чаму пасьвяць жывёлу, сяляне адказалі — „Гэта ня ваша справа, будзем пасьвіць і вас не баімся“. Цікава адзначыць, што Рымашэўскі як на вінавайцаў паказвае на салдат, якія прыехалі з вайсковай службы і, „падбухторваюць сялян на самавольную пасьбу“.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Па гэтай справе акруговы суд судзіў дванаццаць чалавек, і цікава
падкрэсьліць, што ўсе сяляне ў сваіх паказаньнях аднадушны. Так галоўны абвінавачаны Пётра Жук гаворыць — „сенакосу ў нас мала і хаця сяляне мелі права пасьбы па лесе, але ў князя Радзівіла шмат культурных пасадак у лесе… нам няма чым карміць жывёлу і коняй; чэркесы б‘юць людзей нагайкамі“&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. Фонд МАС, справа № 38, 387.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэты інцыдэнт ясна даводзіць, з аднаго боку, наступ капіталізаванага маёнтку на сялян; культурныя пасадкі — гэта толькі падставы
захапіць сэрвітут у лесе. Арандатары, відаць, ставілі гаспадарку так, каб выкарыстаць усе ўдоб‘і і, значыць, яшчэ больш сьцясьніць сялян сенажацямі. На грунце гэтага спрэчкі між вёскай і маёнткам абвастраліся. Недахоп сенажаці і зямлі ў сялян — вось прычына наступу сялян на маёнтак. Сяляне заяўляюць права на панскую зямлю і рух супроць маёнтку адліваецца ў самыя рознастайныя формы. Рэволюцыя 1905 г. навучыла не баяцца аружжа і ўзброеных стражнікаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Яшчэ больш сутычак між сялянствам і маёнткам адбылося ў Піншчыне і ў Мазыршчыне. З прычыны патраў адбыўся ў 1913 г. вельмі востры інцыдэнт у маёнтку „Дварэц“ Пінскага павету, які {{перанос пачатак|нале|жаў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>532hzk6h32wsojn3umie5f9iwvub11s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124683</id>
    <revision>
      <id>289241</id>
      <timestamp>2026-06-09T18:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|нале|жаў}} Казімеру Шчыту. Вінаватыя 5 чалавек былі прыцягнуты да судовай адказнасьці і пакараны зьняволеньнем па 8 месяцаў кожнаму. У тым-жа павеце адбылася больш цікавая справа. За патравы з сялян вёскі Альшанкі земскім начальнікам на к...»</comment>
      <origin>289241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6196" sha1="nlznhp8wsaeewfkhjwmrq1cplhoyvm5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|нале|жаў}} Казімеру Шчыту. Вінаватыя 5 чалавек былі прыцягнуты да судовай адказнасьці і пакараны зьняволеньнем па 8 месяцаў кожнаму. У тым-жа павеце адбылася больш цікавая справа. За патравы з сялян вёскі Альшанкі земскім начальнікам на карысьць памешчыцы Караліны Скірмунт было прысуджана 700 руб. Ясна, што сяляне гэтай сумы не заплацілі і прыстаў апісаў сялянскую жывёлу і прызначыў яе на продаж з публічных таргоў. Зразумела, у вызначаны тэрмін сяляне жывёлы ня прыгналі на таргі, і прыстаў нічога ня мог зрабіць. Тады ў вёску адправіўся сам спраўнік з 27 коннымі і некалькімі пешымі
стражнікамі. Даведаўшыся аб гэтым, сяляне пачалі зьбягацца, хто з граблямі, хто з калом, каб ня пусьціць поліцыю праехаць праз гаць і гэтым выратаваць жывёлу. Іспраўнік Ансенс загадаў конным стражнікам кар‘ерам прарвацца праз гаць, яны праехалі праз натоўп. Таму-сяму перапала з поліцыі, раздаліся крыкі „бей поліцыю“. Але сьледзтва нічога не гаворыць аб тым, колькі было растаптана сялян на гаці. Клясавы суд прыцягвае да адказнасьці сялян гэтай вёскі ў ліку 16 чалавек за „вооруженное сопротивление власти“. 16 чалавек судзіў акруговы суд, прычым у ліку падсудных быў і семідзесяцігадовы дзед&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. Фонд Менскага Акруг. Суду. Справа № 38893, 1914 г.&lt;/ref&gt;. Бязумоўна, што такія выпадкі не маглі ня выклікаць страшэннага абурэньня, не маглі рэволюцыянізаваць масы на барацьбу з абшарнікамі. Усё гэта гаварыла аб тым, што набралася многа супярэчнасьцяў між
экономіяй, абшарнікам і сялянствам вёскі. Яшчэ больш сур‘ёзная справа з крывавымі вынікамі адбылася ў тым-жа павеце ў Кожан-Гарадзецкай воласьці ў маёнтку „Вулька“ у 1912 годзе. Тут прычынай
выбуху былі сэрвітуты і зноў-жа пасьба жывёлы. Затрымаемся на гэтай буйной справе больш падрабязна.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Меншчына мела найбольш сэрвітутаў — гэтых жывых абломкаў фэўдалізму. Сэрвітут быў у маёнтку „Вулька“. Ён паслужыў прычынаю крывавай сутычкі. Цікава адзначыць, што непаразуменьні асабліва абвастрыліся пры новым уласьніку маёнтку.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Дваране Казімер і Юзаф Шчыты прадалі маёнтак „Вульку“ Давыдаву. У дагаворы было ўказана, што даны маёнтак „обременен сервитутами“. Абвінавальны акт, зразумела, малюе справу так, што сяляне нібы карыстаючыся тым, што зьявіўся новы ўласьнік, хацелі завесьці
парадак — пасьвіць жывёлу па ўсяму маёнтку, у той час, як сяляне мелі права толькі на лясы, якія акружалі іх надзелы. Але з справы відаць, што ўласьнік маёнтку, пры дапамозе земскага начальніка, адмежаваў сялянам сэрвітут у адным месцы, у той час, як паводле докумэнтаў сяляне мелі іх у некалькіх мясцох. Тут проста земскі начальнік узаконіў рабаваньне сэрвітутаў маёнткам. Ясна, што сялянскія скаргі на земскага начальніка засталіся без адказу і сяляне
дабіваліся свайго права пасьвіць жывёлу па старых мясцох. Усё гэта паслужыла прычынаю, што старыя супярэчнасьці між маёнткам і сялянствам аджылі з новай сілай. Сяляне пачалі пасьвіць жывёлу па ўсяму маёнтку, адміністрацыя і лясьнікі забіралі сялянскую жывёлу, — гэта
выклікала страшэннае азлабленьне. Сяляне пагражалі зруйнаваць маёнтак.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}22 красавіка 1913 году кіраўнік маёнтку „Вулька“ Лявон Кіслоў,
даведаўшыся, што сяляне пасьвяць жывёлу ня там, дзе ім было паказана, захапіў канторшчыка і лясьнікоў і паехаў на месца. Яны хацелі забраць сялянскую жывёлу. Але як толькі выгналі жывёлу з балота на дарогу, дык з вёскі Вулька прыбеглі „ўзброеныя“ каламі і палкамі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlznhp8wsaeewfkhjwmrq1cplhoyvm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124684</id>
    <revision>
      <id>289243</id>
      <timestamp>2026-06-09T18:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сяляне ў ліку да 100 чалавек і пачалі адбіваць жывёлу. Пазьней да іх на дапамогу падбеглі і сяляне з суседняй вёскі Бродніцы ў ліку 20 чалавек. Сяляне пачалі зьбіваць лясьнікоў і аднаго з іх, Сьцяпана Кучарэнку, павалілі і хацелі затаптаць у балота (аднак г...»</comment>
      <origin>289243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6304" sha1="6w61vssed9e4bgm1c4ifp92scyi917l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сяляне ў ліку да 100 чалавек і пачалі адбіваць жывёлу. Пазьней да іх на дапамогу падбеглі і сяляне з суседняй вёскі Бродніцы ў ліку 20 чалавек. Сяляне пачалі зьбіваць лясьнікоў і аднаго з іх, Сьцяпана Кучарэнку, павалілі і хацелі затаптаць у балота (аднак гэты факт у сваіх паказаньнях сяляне адмаўлялі). Жывёлу сяляне адбілі. Кіраўнік маёнтку Кіслоў па тэлефону зьвярнуўся за дапамогай да прыстава Благавешчынскага, бо ў той жа дзень, як інкрымінуецца, сяляне вёскі Бродніцы разьнесьлі старожку лясьніка Багачэнкі. На справе ў старожцы лясьніка былі выбіты некалькі шыб і крыху пасечаны тапаром дзьверы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Раніцою прыстаў з вураднікам і трыма стражнікамі зьявіўся ў маёнтак. Раніцой-жа лясьнік Багачэнка паведаміў па тэлефону, што каля яго старожкі сабраўся натоўп сялян, чалавек у 50, які быў
узброены каламі; натоўп накіраваўся да маёнтку, у 2-3 вярстах ад маёнтку прыстаў з стражнікамі і кіраўнічым спынілі натоўп і прыстаў „у звычайным тоне“ павёў з сялянамі размову аб іх патравах і адносінах да маёнтку. Сяляне заявілі, што ад свайго права не адступяцца. Прыстаў распачаў бойку, даў аднаму селяніну ў зубы. Сяляне накінуліся на прыстава і пачалі яго зьбіваць. Урадніку Васілю Акуліч, які падскочыў на дапамогу, нехта ўсадзіў нож у руку. Прыстаў выхапіў шашку i разам з вураднікам пачаў рубіць направа і налева. Выскачыўшы з натоўпу, прыстаў аддаў загад стражнікам — страляць. Залпам
адзін з сялян быў забіты на месцы, адзін цяжка паранены ў чэрап і некалькі чалавек былі паранены шашкай прыстава і ўрадніка. Як выявіла сьледзтва — страляў з браўнінга і Кіслоў, хаця ў судзе ён даводзіў, што страляў уверх, стралялі і лясьнікі. Як толькі натоўп адступіў пасьля залпу, прыстаў выкарыстаў момант — ускочыў з ураднікам у брычку і пад градам палак ускакаў у маёнтак.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Як бачым, і тут супярэчнасьці між маёнткам і сялянствам былі надзвычайна вострыя. Даны маёнтак, бязумоўна, капіталізаваўся; так, тэлефонамі былі зьвязаны старожкі лясьнікоў з канторай — гэта сьведчыць аб капіталізацыі. Ясна, што перажыткі прыгоньніцтва, сэрвітуты, перашкаджалі правільнай організацыі гаспадаркі і маёнтак іх проста рабуе ў сялян. Бязумоўна, што гэта рабаваньне мусіла выклікаць адпор. Сялянста расчаравалася ў падачы скаргаў і перайшло да беспасрэднай барацьбы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У выніку гэтай сутычкі было заарыштавана і перадана суду 11 чалавек. Цікава адзначыць, што ў гэтым руху ў маёнтку Вульцы прымалі ўдзел ўсе прапласткі сялянства. Але ясна, пад суд трапіла найбольш беднаты, якая мела ад &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; надзелу да &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;. Клясавы дваранскі суд засудзіў усіх абвінавачаных, ня гледзячы на тое, што ніводзін з падсудных ня прызнаў сябе вінаватым. Мы мусім адзначыць, што гэты інцыдэнт меў значнае рэволюцыянізуючае значэньне: „нашы білі прыстава“ — перадавалася з адной вёскі ў другую&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. Фонд МАС, справа № 73903, 1912 г. Па прыгавору суду Мікалая
і Грыгора Ванюкоў пазбавілі ўсіх праў і аддалі ў папраўчыя арыштанскія аддзяленьні тэрмінам на 1 год і 3 месяцы. Якава Пясоцкага, Андрэя Макейчыка, Луку Яраховіча, Язэпа Паўловіча пазбавілі праў і заключылі ў турму тэрмінам на 8 месяцаў кожнага.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Думаецца, што ўжо гэтыя факты, якія мы прывялі, сьведчаць аб новым ажыўленьні аграрнага руху, аб тым, што апошні нанова пачаў актывізавацца, што рэволюцыя глыбака захавалася ў сялянскіх масах. Разьвіваючыйся капіталізм уласна патрабаваў зьнішчэньня перажыткаў прыгоньніцтва. Але дваране і ўлада, якая стаяла цалкам за іх інтарэсы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6w61vssed9e4bgm1c4ifp92scyi917l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124685</id>
    <revision>
      <id>289247</id>
      <timestamp>2026-06-09T18:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «імкнуліся зьнішчыць гэтыя перажыткі, правесьці „чыстку“ за кошт сялянства. Сяляне-ж, наадварот, імкнуліся „чыстку“ зрабіць за кошт дваранства. Абшарнікі пры дапамозе ўлады пускаюцца на ўсякія махінацыі, каб пакінуць за сабой сэрвітуты. Цана на зямлю...»</comment>
      <origin>289247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6048" sha1="5hw7u151l06wg0vobpw22j7glcten3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;імкнуліся зьнішчыць гэтыя перажыткі, правесьці „чыстку“ за кошт сялянства. Сяляне-ж, наадварот, імкнуліся „чыстку“ зрабіць за кошт дваранства. Абшарнікі пры дапамозе ўлады пускаюцца на ўсякія махінацыі, каб пакінуць за сабой сэрвітуты. Цана на зямлю ў той час была
вельмі высокая, за яе можна было выручыць вялікія грошы, і таму сэрвітуты адбіраюцца ад сялян на ўсякіх падставах, з якіх галоўнай была пастаноўка правільнае лясное гаспадаркі. Цікавы ў гэтых адносінах прыклад маем у Данілавіцкім лясьніцтве князя Радзівіла, дзе ад сялян вёскі Малой Усы на вышэйпаказанай падставе былі адабраны
сэрвітуты. Данілавіцкае лясьніцтва ўваходзіла ў склад вялізнай лятыфундыі князя Радзівіла. Сяляне вёскі Малой Усы карысталіся пасьбай жывёлы па лесе, за што адпрацоўвалі ля месяцу на карысьць князя. Вось перад намі жывыя перажыткі прыгоньніцтва. Калі адміністрацыя князя Радзівіла пажадала завесьці правільную лясную гаспадарку, сялянам забаранілі пасьвіць жывёлу ў лесе.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Аднак, сяляне глядзелі на гэтую пасьбу як на сваё неад‘емнае права і, ня гледзячы на забарону, усёроўна пасьвілі жывёлу па лесе. Адміністрацыя лясьніцтва надумала паставіць плот, для чаго 25 красавіка 1912 году аб‘езчык Хмялеўскі і 19 цесьляроў прыбылі ў лес і пачалі будаваць плот. Яны ўжо паставілі да 20 сажняў плоту, як к месцу іх працы зьявіўся вялікі натоўп. Натоўп заявіў, што ён не дазволіць ставіць плот і г. д. 3 крыкам кінуўся натоўп на плот і зьнішчыў яго на працягу 20 сажняў. У гэтым учынку прымала ўдзел і зьбяднелая
шляхта, выкінутая разьвіцьцём капіталізму ў рады зусім зьбяднелых гаспадароў. У гэтым натоўпе больш за ўсіх крычаў дваранін Язэп Зэнглігер — „надо убивать всех этих гадов князей и прочих“&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. Фонд МАС Справа № 38413, 1912 г.&lt;/ref&gt;. Значны ўдзел у гэтай справе прымалі і жанчыны. 3 14 падсудных было
7 жанчын. Цікава адзначыць, што і тут выяўляецца тая-ж думка, якую масы сялянства глыбака затаілі і якая стымулявала іх барацьбу, — што зямля належыць ім. На глебе сэрвітуту адбываліся інцыдэнты і праявы аграрнага руху ў былым Ігуменскім павеце. Капіталізаваўшыся, маёнтак пашыраў сваю запашку і для гэтага імкнуўся захапіць
сялянскія сэрвітуты, якія служылі для сялян выганамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Справа адбывалася ў маёнтку „Буды“ пана Гамаліцкага. 17 красавіка 1912 году ў урочышча высокі Стан прыехаў аб‘езчык з 4 рабочымі і пачаў араць поле. У хуткім часе зьявілася чалавек 10 жанчын з вёскі Чорнагрудзьдзе, якія заявілі, што гэта зямля належыць ім і адведзена пад выган. Хутка натоўп павялічваўся і спыніў працу рабочых. Праўда, кіраўнік маёнтку Зарэмба выкарыстаў момант і ўвечары заараў гэтую зямлю і пасеяў авёс, але калі 20 красавіка рабочыя зьявіліся баранаваць, дык сустрэлі вялікі натоўп жанчын, якія, узброіўшыся кольлямі, не далі працаваць.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Па гэтай справе было прыцягнена да адказнасьц! 16 жанчын
і 1 мужчына. Усе былі засуджаны ад 5 да 8 месяцаў, ня гледзячы на тое, што сярод іх было 2 жанчыны па 60 гадоў і 2 па 80&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. Справа № 38494, 1912 г.&lt;/ref&gt;. Ня гледзячы на тое, што сяляне сапраўды мелі ў гэтым месцы сэрвітут, маёнтак адабраў яго ад вёскі, а клясавы суд пакараў сялян. Як бачым, перад намі нічым няпрыкрытае рабаваньне сэрвітутаў капіталізаваным юнкерам.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Больш сур‘ёзная сутычка адбылася у маёнтку „Заямнае“ абшарніцы Калодкінай. Апошняя адмовіла сялянам у пасьбе жывёлы па&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5hw7u151l06wg0vobpw22j7glcten3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124686</id>
    <revision>
      <id>289248</id>
      <timestamp>2026-06-09T19:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «лясок, сенажацях і палёх і судом гэтая забарона была падмацавана. Аказалася, што да 1901 году сяляне за адпрацоўкі пасьвілі жывёлу амаль па ўсім маёнтку. Зразумела, што гэта забарона выклікала ў сялян страшэннае абурэньне — пачаліся патравы. Трэба сказац...»</comment>
      <origin>289248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6079" sha1="ncg4kmbtzs3gd393ovy6qec4n76zj8o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;лясок, сенажацях і палёх і судом гэтая забарона была падмацавана. Аказалася, што да 1901 году сяляне за адпрацоўкі пасьвілі жывёлу амаль па ўсім маёнтку. Зразумела, што гэта забарона выклікала ў сялян страшэннае абурэньне — пачаліся патравы. Трэба сказаць, што гэтая забарона зноў-жа была выклікана капіталізацыяй маёнтку. Прыметы нарастаючага руху супроць маёнтку пачалі выяўляцца яшчэ ў ліпні 1911 году, калі зроблены былі вельмі значныя патравы ў маёнтку. Зьявіўся прыстаў і хацеў дапрасіць па гэтай справе сялян, але большасьць з сялян зусім не зьявілася. Калі праз некалькі дзён рабочыя з экономіі з кіраўнічым Дабравольскім зьявіліся ў урочышча „Куляшоўку“, каб заараць зямлю, яны знайшлі там жанчын, якія заявілі, што араць не дазволяць. Натоўп чалавек у 40 перашкаджаў працаваць рабочым, сьцягвалі коняй з барознаў, жанчыны клаліся з груднымі дзяцьмі ўпоперак баразны, каб гэтым спыніць рух коняй. Эканом Дабравольскі зьвярнуўся да прыстава Бекарэвіча, які прыехаў 3 стражнікамі на месца работ. На пытаньне — чаго хочаце, сяляне ў адзін голас заявілі, што зямля іх, араць яе яны не дадуць. Прыстаў загадаў не рабіць перашкоды ў працы, бо ў праціўным выпадку сяляне будуць адказваць і загадаў рабочым распачаць працу. Але, як толькі коні крануліся — натоўп зноў спыніў іх. Тады прыстаў пачаў перапісваць сялян і запісаў 31 чалавека, але гэты факт толькі падліў масла ў агонь. Урэшце прыстаў загадаў стражнікам адціснуць натоўп і апошнія пачалі зьбіваць сялян. Васіль Шчурэвіч 80 год, відаць, вельмі заможны селянін, які меў між прысутнымі сваякоў, быў так зьбіты, што хутка памёр. У стражнікаў паляцелі каменьні і палкі, Васіль Герлоўскі з каменем кінуўся да прыстава і толькі наведзеныя рэвольверы стражнікаў спынілі яго. Урэшце поліцыя кінулася наўцекі, пад градам каменьняў паўскакала на коняй і, як піша сам прыстаў, „преследуемые толпой бросавших камни уехали“&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. МАС № 37759, 1912 г.&lt;/ref&gt;. Па гэтай справе былі прыцягнены 18 чалавек і засуджаны ад 1 да 4 гадоў турмы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У данай вёсцы, як і ва ўсёй Сьмілавіцкай воласьці, кіпела страшэннае абурэньне, а бясконцыя суды з абшарнікамі за зямлю і страты па іх яшчэ больш узбуджалі масы, сяляне згубілі ўжо ўсякую надзею дабіцца „праўды“ ў судзе, рэволюцыйны рух нарастаў, сялянства ішло
на рэволюцыйныя выступы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Прыстаў у сваіх паказаньнях адзначае, што насельніцтва Сьмілавіцкай воласьці „вообще нельзя назвать спокойным. Крестьяне повсюду возбуждены, потому нет такого селения, где-бы крестьяне не самоуправствовали подобно крестьянам деревни Калиты“. На пытаньне
адкуль гэта бярэцца, між іншым, прыстаў паказаў, што сяляне Андрэй Шчурэвіч і Барыс Сушчынскі былі на службе ў Пухавіцкай воласьці ў вядомага соцыял-рэволюцыянэра Бонч-Асмалоўскага. Такім чынам, маем спасылку на работу эсэраў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Але трэба падкрэсьліць, што толькі соцыял-дэмократычная партыя, як мы бачылі вышэй, вяла вялікую работу сярод сялянства, што толькі гэта работа давала свае вынікі, а ня эсэраўская, як гэта паказана ў Марахаўца. Эсэры к гэтаму часу цалкам выявілі свой твар — дробна-буржуазнай партыі; бліскучы клясавы аналіз іх програмы і тактыкі быў даны Леніным. Тое, што бальшавікі вялі работу сярод сялянства, падкрэсьлівае і Палескі камітэт РСДРП у сваім органе&lt;ref&gt;Поташ М. — Бальшавізм і дробна-бур. партыі на Беларусі ў эпоху рэв. 1905 г. Зьвязда № 3—1931 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ncg4kmbtzs3gd393ovy6qec4n76zj8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124687</id>
    <revision>
      <id>289249</id>
      <timestamp>2026-06-09T19:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Як бачым, прычын, якія выклікалі хваляваньне і аграрны рух, было шмат, усяго нават не пералічыш, што падагравала барацьбу сялян. Рабаваньне капіталізаваным маёнткам сялянскіх сэрвітутаў, якія сяляне лічылі сваімі, страшэнная зямельная цяснота...»</comment>
      <origin>289249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6102" sha1="kb21q6afgxzahriddepg5lfhok58xlu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Як бачым, прычын, якія выклікалі хваляваньне і аграрны рух, было шмат, усяго нават не пералічыш, што падагравала барацьбу сялян. Рабаваньне капіталізаваным маёнткам сялянскіх сэрвітутаў, якія сяляне лічылі сваімі, страшэнная зямельная цяснота маламоцнага
сялянства рабіла становішча масы вельмі цяжкім. Усе прыведзеныя прыклады сьведчаць, што аграрны рух пасьля рэволюцыі 1905 году ўвесь час нарастаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мы мусім адзначыць яшчэ раз, што прычын, якія выклікалі рух, было вельмі многа. Аднэй з іх вельмі важнай была адмова сялянам у арэндзе. Так яшчэ ў 1907 годзе маёнтак „Вялікія Арлы“ князя
Радзівіла адмовіў сялянам у арэндзе. Гэта выклікала значны рух і шматлікія сутычкі з стражай&lt;ref&gt;М. Г. А. Ф. МАС, справа № 37759.&lt;/ref&gt;. У маёнтку Велепольскай Бабруйскага павету пры аднаўленьні межавых знакаў у 1911 годзе 7 кастрычніка
паміж сялянамі вёскі Вязычына і каморнікам адбылася сутычка з-за кавалку зямлі, які названыя сяляне лічылі сваім. Натоўп ня даў ставіць слупоў, а ўжо пастаўленыя павыкідваў і пазакідаў вырытыя ямы. Па гэтай справе было прыцягнена да адказнасьці 14 чалавек, з якіх было 12 жанчын&lt;ref&gt;Мін. Гіст. Арх. Фонд МАС, справа № 36546.&lt;/ref&gt;. Маем цікавы прыклад сутычкі з заможнікамі, якія купілі зямлю, на якой калісьці быў сэрвітут. З маёнтку Піатровічы былога Ігуменскага павету павераны пана Бэкмана Шут запрадаў 23&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; дзесяціны зямлі сялянам вёскі Шаметава, відаць, пяці братом Лучыкам у ўрочышчы „Вялікі Лес“. 21 кастрычніка 1911 году Нікіта Лучык прыступіў да распрацоўкі набытае зямлі. Але зьявіліся сяляне вёскі Дзяханы і запатрабавалі даць тлумачэньне, чаму распрацоўваецца іх зямля, пры гэтым заявілі, што яны знаць ня хочуць Бэкмана, што яны заўсёды пасьвілі сваю жывёлу тут і будуць і далей пасьвіць. Пагражаючы тапарамі, яны выпраглі коняй і прагналі Лучыка з работы. Аказалася, што сяляне некалі мелі тут сэрвітут, але павераны пана Бэкмана Шут раздабыў ад Менскага лесаахоўчага камітэту дазвол на расчыстку 9.000 дзесяцін. Лес быў ім высечаны, а зямля распрадавалася. Пан Бэкман і яго давераны Шут лічылі, што сэрвітут быў
у сялян па лесе, а калі лес сьсечаны, дык, на іх думку, сэрвітут зьнішчыўся. Сяляне-ж думалі іначай і лічылі, што гэтая зямля належыць ім. Такім чынам, маёнтак, абрабаваўшы сялянскую масу, распрадаваў зямлю асобным кулаком. Тут мы спатыкаемся з цікавым пераплётам барацьбы сялян і супроць абшарніка і супроць кулака.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Усе прыведзеныя вышэй факты сьведчаць аб аджыўшым нанова аграрным руху, аб адноўленай барацьбе сялянства з абшарнікамі. Рэволюцыя 1905 году ня зьнішчыла старых супярэчнасьцяў і перажыткаў прыгоньніцтва, не дала перамогі „амэрыканскаму“ шляху разьвіцьця сельскай гаспадаркі. Атрымаўшая верх рэакцыя дзікім тэрорам сьпяшалася расправіцца з рэволюцыяй на сяле. Але рэволюцыя 1905 г. шмат чаму навучыла асноўную зруйнаваную частку сялянства. Сьвядомасьць расла, тым больш, што з далейшым разьвіцьцём капіталізму яшчэ больш нясьцерпнымі былі старыя супярэчнасьці, яшчэ больш цяжкім зрабіўся ўціск лятыфундый і перажыткаў прыгоньніцтва. Як бачым, прычыны сутычак з абшарнікамі засталіся старыя, але цяпер
яны яшчэ бальней білі па бядняцка-серадняцкай частцы сяла. Масы нанова распачынаюць змаганьне з абшарнікамі, навучаныя практыкай мінулай барацьбы. Ува ўсёй гэтай барацьбе з абшарнікамі, дзе, бязумоўна, прымала ўдзел і заможная частка вёскі, ''праглядвае адна''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kb21q6afgxzahriddepg5lfhok58xlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124688</id>
    <revision>
      <id>289250</id>
      <timestamp>2026-06-09T19:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «''думка, — што ня толькі сэрвітут, але зямля наогул, уся панская зямля — наша''. У рэволюцыю 1905 году масы сялянства ішлі ў бойку з абшарнікамі об‘ектыўна — гэта яны стаялі за амэрыканскі шлях: гэта азначала, што сялянства імкнулася вырашыць аграрнае пыта...»</comment>
      <origin>289250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="bmn8k696xolnl80mtzt79m38mq6eidh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''думка, — што ня толькі сэрвітут, але зямля наогул, уся панская зямля — наша''. У рэволюцыю 1905 году масы сялянства ішлі ў бойку з абшарнікамі об‘ектыўна — гэта яны стаялі за амэрыканскі шлях: гэта
азначала, што сялянства імкнулася вырашыць аграрнае пытаньне на сваю карысьць, а не за шлях разьвіцьця капіталізму „прускі“, які бесканечна паступова, цягуча вёў да зацяжнага выміраньня шырокіх мас. І сапраўды, мы бачылі, як капіталізаваны юнкер паступова сьціскаў вёску адбіраючы выганы, арэнду, сэрвітуты. Рабілася гэта пры дапамозе
ўлады, у першую чаргу земскіх начальнікаў, якія ўстанаўлялі межы
сэрвітутаў, іначай кажучы, узаканялі рабаваньне вёскі маёнткам. Бясконцыя суды і цеганіна па іх, матар‘яльныя страты, з адным вынікам — абшарнік заўсёды правы, — усё гэта прымусіла сялянства перайсьці на
шлях адчыненай барацьбы, ад дробных сутычак з вартай, з поліцыяй — да масавага руху. 1914 год паказаў, што аграрная рэволюцыя ўжо не за гарамі.


{|style=&quot;margin:auto; width:70px; border-style: solid; border-width: 1px 0px 0px&quot; |
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bmn8k696xolnl80mtzt79m38mq6eidh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Некаторыя штрыхі экономікі Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124689</id>
    <revision>
      <id>289251</id>
      <timestamp>2026-06-09T19:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Некаторыя штрыхі экономікі Беларусі  | аўтар     = Канстанцін Кернажыцкі  | год       = 1932 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Уводзіны|У...»</comment>
      <origin>289251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="5w4q9ywbn3pc4ch7hlj6hmpv4q3p9gs" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Некаторыя штрыхі экономікі Беларусі
 | аўтар     = Канстанцін Кернажыцкі
 | год       = 1932 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Уводзіны|Уводзіны]]
 | наступны  = [[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)/Першыя праявы аграрнага руху пасьля 1905 году|Першыя праявы аграрнага руху пасьля 1905 году]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf&quot; from=&quot;18&quot; to=&quot;53&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>5w4q9ywbn3pc4ch7hlj6hmpv4q3p9gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124690</id>
    <revision>
      <id>289253</id>
      <timestamp>2026-06-09T20:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Ініцыял|'''8'''}} Быў гэта выдатны для Марыны Паўлаўны дзень, які страсянуў яе даўно ўжо нязнанымі і бадай забытымі турботамі. А пачаўся ён быў таксама даўно ўжо нязнанаю Марыне Паўлаўне радасьцю.  {{Водступ|2|em}}У раньні мімаездам залучыла была ў Сівец рай...»</comment>
      <origin>289253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4888" sha1="kpqi5jmwegsaa6g907x68jktrutfnzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Ініцыял|'''8'''}} Быў гэта выдатны для Марыны Паўлаўны дзень, які страсянуў яе даўно ўжо нязнанымі і бадай забытымі турботамі. А пачаўся ён быў таксама даўно ўжо нязнанаю Марыне Паўлаўне радасьцю.

{{Водступ|2|em}}У раньні мімаездам залучыла была ў Сівец райжанорганізатар — дзябёлая прастадушная і вельмі разумная жанчына, з якой Марыне Паўлаўне давялося мець доўгую гутарку. Яна зацікавілася жыцьцёвымі ператрускамі Марыны Паўлаўны, і тая мусіла расказаць ёй усё чыста, як на споведзі, што аднак ані не цяжарыла яе, бо райжанорганізатар абуджала да сябе найшчырэйшую даверлівасьць. У выніку гэтае гутаркі Марына Паўлаўна атрымада сур‘ёзнае і нават катэгорычнае запрашэньне перайсьці на працу ў раён і прыняла гэтае запрашэньне з вялікай радасьцю і ўдзячнасьцю.

{{Водступ|2|em}}Райжанорганізатар вельмі сьпяшалася і зьнікла з Сіўца так-жа раптоўна, як і зьявілася ў ім, пакінуўшы Марыне Паўлаўне, апроч нечаканае радасьці, яшчэ адчуваньне дзівоснае казачнасьці ўсяго, што адбылося.

{{Водступ|2|em}}Можа гэта быў проста прыемны шчасьлівы сон?

{{Водступ|2|em}}Марыну Паўлаўну даўно ўжо цяжарыла недарэчнасьць быцьця яе тут ў Сіўцы, пад бокам у свайго былога мужа. Яе нічога тут ня трымала, яна нічым ня была тут зьвязана, і выходзіла так, нібы яна жыве тут выключна таму, што чакае звароту да ранейшага, спадзяецца яшчэ вярнуцца да мужа. Гэта надзвычайна мучыла яе, і яна скрозь лятуцела аб тым, каб як выбрацца з гэтага нялюбага Сіўца, але ня мела спосабу, як гэта зрабіць.

{{Водступ|2|em}}Цяпёр пытаньне разьвязалася само па сябе проста і дасканала.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна праз цэлы той дзень жыла ў ружовым чадзе новага адчуваньня. Яна нібы памаладзела адразу па дзесятак год — у яе ў галаве мітусіліся такія сьмелыя і такія пекныя лятункі, якія-б задаволілі палкую фантазію маладой дзяўчыны. І сёньня ёй упяршыню пасьля разлукі захацелася пабачыцца з Сымонам Карызнам, сказаць колькі слоў яму — разьвітацца ці што. Яе, зусім не абыходзіла, пра што яны-б мелі там гаварыць — ёй хацелася, каб ён толькі адчуў яе новы настрой, каб пабачыў яе шчасьлівую, радасную. Яна знаходзіла безьліч тлумачэньняў свайму такому жаданьню і, ясная рэч, не дапускала і думкі пра тое, што гэта ў яе памаладзелай істоце загаварыў цьмяны прыглушаны голас жаночага какецтва.

{{Водступ|2|em}}А гэта, мабыць, так і было.

{{Водступ|2|em}}У вечары Марына Паўлаўна ў апошні раз ішла на сходку жаночага гуртка. Пасьля гуртка яна назначыла сабе абавязкова зайсьці да Карызны. Што-ж там такога? Яна мо‘ заўтра ці пазаўтраму едзе, у яе там яшчэ ці мала патрэбных рэчаў — ёй-жа трэба сабраць іх, папарадкаваць?

{{Водступ|2|em}}Абы хутчэй скончылася гэтая сходка. Ды зрэшты яна можа і не даседзець да канца, раз у яе пільная справа.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpqi5jmwegsaa6g907x68jktrutfnzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124691</id>
    <revision>
      <id>289254</id>
      <timestamp>2026-06-09T20:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}У школе, дзе быў прызначаны сход, замест шумнае бабскае грамады яна засьпела ўсяго трох ці чатырох вельмі маркотных жанчын і нязьменна-вясёлую бадзёрую Тацяну, якая гэтым жанчынам нешта вельмі знэргійна тлумачыла.  {{Водступ|2|em}}Марына Паў...»</comment>
      <origin>289254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="0rfhawjd5qmi1i2ozmkspmhi5vj0dw8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}У школе, дзе быў прызначаны сход, замест шумнае бабскае грамады яна засьпела ўсяго трох ці чатырох вельмі маркотных жанчын і нязьменна-вясёлую бадзёрую Тацяну, якая гэтым жанчынам нешта вельмі знэргійна тлумачыла.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна зьдзіўлена запытала:

{{Водступ|2|em}}{{Абмылка|А|— А}} дзе жанчыны?

{{Водступ|2|em}}Тацяна адказала спакойна, але з падкрэсьлена-цьвёрдай стрыманасьцю, якая паказвала, што ў яе ў нутры таксама ня ўсё ў парадку.

{{Водступ|2|em}}— Ня прыдуць… Выпраўляюць сваіх суседак у далёкую дарогу.

{{Водступ|2|em}}Жанчыны нібы па камандзе заўздыхалі:

{{Водступ|2|em}}— Божа мілы! Што гэта толькі дзеецца! Ну хай-бы ўжо тых багатыроў каторых, а то-ж бядоту, гапоту… Што яны маюць да іх?..

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна глядзела на іх шырока расплюшчанымі вачмі і нічога не разумела. Тады Тацяна пасьпешна выправіла маркотных жанчын і, астаўшыся сам-на-сам з Марынай Паўлаўнай, расказала пра тое, што ўжо вядома было ўсяму Сіўцу, апроч аднае, захопленае сваёй новай радасьцю, Марыны Паўлаўны. Апавядала Тацяна ўжо інакшым, таемна-напружаным тонам, не хаваючы больш свайго глыбокага ўзрушэньня. Як скончыла, Марына Паўлаўна парыўчата схапіла яе за руку.

{{Водступ|2|em}}— Тацяначка, родная… Ці гэта так трэба? Скажы, ці гэта ім трэба было гэтак рабіць? Ці гэта закон такі?..

{{Водступ|2|em}}Тацяна раптам замкнулася ў жорсткай чужасьці.

{{Водступ|2|em}}— Хто яго… Можа і трэба, а можа і ня трэба… Яны — начальства… больш чаго ведаюць…

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна, мала ня плачучы, прасіла яе:

{{Водступ|2|em}}— Тацяначка, родная… Ты пэўна ведаеш… чаму ты ня скажаш мне?..

{{Водступ|2|em}}Тацяна яшчэ памаўчала з момант, а тады раптам адчыкрыжыла з сьмелай злосьцю:

{{Водступ|2|em}}— Шалеюць яны, во што… Нешта есьць нутро катораму, дык ён на людзёх спаганяе. Ня будзе з гэтага ладу…

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна зусім ціха, нібы баючыся ўласнага запытаньня, прашаптала:

{{Водступ|2|em}}— Гэта ты — пра Карызну?

{{Водступ|2|em}}Тацяна змоўчыла. Марына Паўлаўна раптам зарупілася:

{{Водступ|2|em}}— Пойдзем дахаты, Тацяначка… Пойдзем дахаты…

{{Водступ|2|em}}Дарогаю Тацяна, нібы выпраўляючы сваю мімавольную рэзкасьць, тлумачыла больш лагодна і пагадліва:

{{Водступ|2|em}}— Яно пэўна, што трэба прыбраць з дарогі сяго-таго, каб не заміналі… Але-ж трэба ведаць — каго, а ня то, што гамузам — хто першы пад руку трапіў…

{{Водступ|2|em}}Як падыходзілі ўжо пад самую хату, Марына Паўлаўна сунялася.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0rfhawjd5qmi1i2ozmkspmhi5vj0dw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124692</id>
    <revision>
      <id>289255</id>
      <timestamp>2026-06-10T06:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Мне, Тацяна, яшчэ трэба схадзіць у адно месца. Я скора прыду.  {{Водступ|2|em}}Тацяна нічога ня пыталася, бо ведала добра сама, куды ідзе Марына Паўлаўна. І ў думках яна пахваліла яе.   {{Водступ|2|em}}Аднак Марына Паўлаўна сямігодку мінула — толькі...»</comment>
      <origin>289255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4617" sha1="tlk57datjhswh865p9jtgtgj7llv7yc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Мне, Тацяна, яшчэ трэба схадзіць у адно месца. Я скора прыду.

{{Водступ|2|em}}Тацяна нічога ня пыталася, бо ведала добра сама, куды ідзе Марына Паўлаўна. І ў думках яна пахваліла яе. 

{{Водступ|2|em}}Аднак Марына Паўлаўна сямігодку мінула — толькі з момант прыстоіла пад ёй у нерашучасьці — і пайшла далей у самы канец даўгой сівецкай вуліцы. Там збочыла яна на вузенькую ў адзін сьлед сьцежачку, што вяла да загубленае ў сьнегавых сумётах Галілеевае хацёнкі.

{{Водступ|2|em}}У маленькіх крывых акенцах няўмеру пышна зьзяла яснае сьвятло Галілеевае саматужнае электрычнасьці. Марына Паўлаўна асьцярожна паляпала ў заваленыя дзьверы — і сьвятло зараз-жа згасла. Гэта мела адзначыць, што Галілей ня прымае. Але Марыне Паўлаўне пільна трэба было яго бачыць, і яна, паляпаўшы мацней, гукнула дрыжачым ад хваляваньня голасам:

{{Водступ|2|em}}— Дзядзька Ахрэм! Адчынеце!

{{Водступ|2|em}}Сьвятло зноў запалілася, і за дзьвярмі пачулася непакойная Галілеева шарпаніна.

{{Водступ|2|em}}— Кхе-кхе… Гэта вы, Марына Паўлаўна? Зараз адчыню…

{{Водступ|2|em}}Але, адваліўшы дзьверы, ён усё-ткі перш сьцеражліва вытыркнуў у шчэлку сваю барадзёнку і, толькі канчаткова праканаўшыся, што ніякае небясьпекі няма, шырока расчыніў дзьверы перад нечаканай, але прыемнай госьцяй.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна стала ў парозе, ашаломленая нясусьветным Галілеевым гармідарам. Да яе зараз-жа падышоў Босы і, пазнаўшы яе, стаў ветла церціся аб яе ногі. Яна ўздыхнула з гаспадарлівай рупнасьцю і паспагадала бязладнаму Галілею:

{{Водступ|2|em}}— Ня прыбрана ў вас тут, дзядзька Ахрэм… Жывіцё вы неяк так… не па-людзку…

{{Водступ|2|em}}Галілей бесцарамонна прапусьціў міма вушэй гэту заўвагу, бо быў глыбока заняты нечым сваім і апрача таго „свайго“ ня мог бачыць і чуць больш нічога на сьвеце. Нават не запрасіўшы Марыну Паўлаўну сесьці, ён нэрвова перабег сюды-туды паміж свайго гломазду і, суняўшыся перад ёй, зашаптаў таемна і радасна:

{{Водступ|2|em}}— А я ведаю ўсё… Я ўсё разумею… усё разумею…

{{Водступ|2|em}}— Што вы разумееце, дзядзька Ахрэм?

{{Водступ|2|em}}Галілей яшчэ бліжэй нахіліўся да яе і здушаным ад захапленьня шэптам прасіпеў:

{{Водступ|2|em}}— Яны баяцца… ага… Яны баяцца, во што… Баяцца… хі-хі-хі…

{{Водступ|2|em}}І нават засьмяяўся стары дзівак, што траплялася з ім толькі ў хвіліны найвыдатнейшых перажываньняў. Марына Паўлаўна толькі дагадвалася, пра каго гаворыць ёй Галілей, але ведала добра, што распытваць яго цяпер без карысьці, і таму пастаралася ўлучыць яму ў тон:

{{Водступ|2|em}}— Чаго-ж ім баяцца, дзядзька Ахрэм?

{{Водступ|2|em}}Галілей трыумфаваў.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlk57datjhswh865p9jtgtgj7llv7yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124693</id>
    <revision>
      <id>289256</id>
      <timestamp>2026-06-10T06:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Тэхнікі, Марына Паўлаўна… Тэхнікі баяцца…  {{Водступ|2|em}}— А што ім тэхніка?  {{Водступ|2|em}}— Тэхнікай трэба браць… ага… тэхнікай… А яны ня ўмеюць… хі-хі-хі… ня ўмеюць…  {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна з ціхім дакорам перапыніла яго:  {{Водс...»</comment>
      <origin>289256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="5lbcxpzgajysky5o299yv1hwfpcfu4i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Тэхнікі, Марына Паўлаўна… Тэхнікі баяцца…

{{Водступ|2|em}}— А што ім тэхніка?

{{Водступ|2|em}}— Тэхнікай трэба браць… ага… тэхнікай… А яны ня ўмеюць… хі-хі-хі… ня ўмеюць…

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна з ціхім дакорам перапыніла яго:

{{Водступ|2|em}}— Людзі тут, дзядзька Ахрэм, а ня тэхніка.

{{Водступ|2|em}}Галілей на хвіліну змоўк, нібы ўслухваючыся ў яе словы, а тады загаварыў яшчэ ў большым захацленьні:

{{Водступ|2|em}}— Ага… ага… людзі… А на людзей тэхніка трэба… І на людзей — тэхніка… ага… А яны ня ўмеюць… Яны баяцца…

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна зразумела, што пад гэткі настрой нічога людзкага ад Галілея ня дойдзеш і, каб растлумачыць прычыну свайго прыходу, упяршыню за ўсё жыцьцё зманіла свайму старому прыяцелю:

{{Водступ|2|em}}— А я прышла са справаю да вас, дзядзька Ахрэм. Ці не перанесьлі-б вы тую сушыльню, што некалі мне зрабілі, туды, да Тацяны… Я не патраплю сама…

{{Водступ|2|em}}Галілей суняўся разгублены сярод свайго гломазду і вінавата лапатаў:

{{Водступ|2|em}}— Сушыльня… ага… сушыльня… Я ведаю… я разумею… ага… сушыльня…

{{Водступ|2|em}}Ён так мо‘ разоў з дзесяць пераказаў нечаканае для яго ў гэту хвіліну слова і ўсё роўна не дабраўся жаданага сэнсу: так цяжка было яму вымкнуцца з свайго цудоўнага непераможнага захапленьня.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна адвіталася і пайшла з хаты. Босы праводзіў яе жаласным енкам, нібы жаліўся на няшчасную сваю долю, якая прымушае яго сядзець у хаце адзін-на-адзін з гэтым апантаным гаспадаром.

{{Водступ|2|em}}Галілей выпускаў Марыну Паўлаўну з такой адумысловай асьцярожнасьцю, што сапраўды цяжка было адзначыць, хто больш баіцца, ці ён, ці тыя, над кім ён трыўмфаваў сваю хімерную перамогу.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна ішла ад свайго прыяцеля нездаволеная. Адно, што здолела яна вынесьці з свае візыты, гэта тое, што Галілей адмоўна глядзіць на апошнія падзеі ў Сіўцы і што ён прачувае ў іх нейкі новы правал Сымона Карызны. Але гэта толькі згусьціла яе змрочны трывожны настрой.

{{Водступ|2|em}}Яна ішла цяпер да Сымона Карызны. Яна не здавала сама сабе справы, з якой мэтай яна туды ідзе, — адно з жалем і крыўдай усьведамляла, што гэта ня будзе ўжо тая прыемная сустрэча, аб якой яна думала праз увесь сёнешні дзень.

{{Водступ|2|em}}Сымон Карызна хадзіў па свайму пакою буйнымі гонкімі крокамі, з чаго Марына Паўлаўна зразумела, што ён моцна ўзрушаны. Ён сустрэў сваю былую жонку з шчыраю радасьцю, але яна адчула, што радасьць гэта ня злучана непасрэдна з ёй, што&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5lbcxpzgajysky5o299yv1hwfpcfu4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124694</id>
    <revision>
      <id>289257</id>
      <timestamp>2026-06-10T06:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ён з роўным пачуцьцем сустрэў-бы цяпер кожную рэч, якая-б на момант выбіла яго з цяжкога ўзрушэньня.   {{Водступ|2|em}}— А, гэта ты, Марына… Як добра, што ты прышла… Сядай, калі ласка…  {{Водступ|2|em}}Яна, не распранаючыся, прысела на свае калішняе аблюбёнае мес...»</comment>
      <origin>289257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4643" sha1="8bi3uy1a8i3ahwqg4gsmieybq08zu72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ён з роўным пачуцьцем сустрэў-бы цяпер кожную рэч, якая-б на момант выбіла яго з цяжкога ўзрушэньня.


{{Водступ|2|em}}— А, гэта ты, Марына… Як добра, што ты прышла… Сядай, калі ласка…

{{Водступ|2|em}}Яна, не распранаючыся, прысела на свае калішняе аблюбёнае месца — у куток старой абшарпанай канапы. Карызна кінуўся да стала і нэрвовым рухам схапіў з яго паперку.

{{Водступ|2|em}}— Я акурат атрымаў сёньня ліст ад дачкі… Ты ёй мусіць нічога яшчэ ня пісала?.. Яна ня ведае… Яна піша нам абаім… На, пачытай…

{{Водступ|2|em}}Яна выцягнула руку, каб узяць паперку, і рука здрадліва закалацілася дробнай дрыготкай. Ён заўважыў гэту дрыготку і, нібы апечаны ёй, пасьпешна адхапіў ад ліста сваю руку. І гэты невялічкі глупасны інцыдэнт чамусьці вярнуў яго ў стан цяжкога яго ўзрушэньня — ён зноў нэрвовымі крокамі засігаў па пакою.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна ўздыхнула і ціха, нібы сама сабе, праказала:

{{Водступ|2|em}}— Я прышла ўзяць некаторыя свае рэчы. Я заўтра еду…

{{Водступ|2|em}}І яна не зманіла — яна ў гэту хвіліну ўжо сапраўды была ўпэўнена, што едзе менавіта заўтра.

{{Водступ|2|em}}Карызна з крыўднай бязуважнасьцю мыркнуў сабе пад нос:

{{Водступ|2|em}}— Ага… заўтра едзеш… Куды?..

{{Водступ|2|em}}Яна цьмяна, нярадасна пахвалілася:

{{Водступ|2|em}}— Мяне бяруць на работу ў раён… па лініі жанаддзелу…

{{Водступ|2|em}}Ён паказаў від, што зацікавіўся і з штучным зьдзіўленьнем у голасе перапытаў:

{{Водступ|2|em}}— Так? У раён?.. Гэта добра… Гэта надзвычайна добра…

{{Водступ|2|em}}Марына Маўлаўна змоўкла, працятая крыўдай і расчараваньнем. Але гэтыя пачуцьці трывалі ў ёй нядоўга. Гледзячы на балючыя мітушэньні свайго былога мужа (яна-ж прывыкла разумець кожны ягоны рух), Марына Паўлаўна памалу ахаплялася даўным сваяцкім жалем, і ўсе думкі яе концэнтраваліся на адным: як-бы разьвеяць гэты чорны яго настрой, якое-б даць яму хоць невялічкае спацяшэньне. У мімавольным парываньні яна падышла да яго і, пяшчотна дакрануўшыся да яго рукі, прашаптала:

{{Водступ|2|em}}— Сымон! Нашто ты мучыш сябе?

{{Водступ|2|em}}Ён здрыгануўся ад неспадзеўкі і інстынктыўна адшаснуўся ад яе, гатовы да злоснага энэргійнага адпору. Адылі ўбачыў пакорны боль у яе глыбока запалых вачох і, стрымаўшы сябе, адказаў халодна, але спакойна:

{{Водступ|2|em}}— Ты пра гэта… пра высяленьне… Ты не разумееш, Марына… Гэта — трэба. Гэта суровая неабходнасьць рэволюцыі… Рэволюцыя бяз ахвяр ня бывае… Каб ісьці наперад, трэба церабіць дарогу…

{{Водступ|2|em}}Ён гаварыў зьнехаця — сухім офіцыйным тонам, абы адкараскацца ад яе, а мо‘ і ад сваіх сумненьняў. Але Марына Паўлаўна была надзіва настойная і рашучая.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8bi3uy1a8i3ahwqg4gsmieybq08zu72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289258</id>
      <parentid>289257</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T06:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>289258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4642" sha1="0orxezxpg27m16zpb00bwet6snp6sx3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ён з роўным пачуцьцем сустрэў-бы цяпер кожную рэч, якая-б на момант выбіла яго з цяжкога ўзрушэньня.

{{Водступ|2|em}}— А, гэта ты, Марына… Як добра, што ты прышла… Сядай, калі ласка…

{{Водступ|2|em}}Яна, не распранаючыся, прысела на свае калішняе аблюбёнае месца — у куток старой абшарпанай канапы. Карызна кінуўся да стала і нэрвовым рухам схапіў з яго паперку.

{{Водступ|2|em}}— Я акурат атрымаў сёньня ліст ад дачкі… Ты ёй мусіць нічога яшчэ ня пісала?.. Яна ня ведае… Яна піша нам абаім… На, пачытай…

{{Водступ|2|em}}Яна выцягнула руку, каб узяць паперку, і рука здрадліва закалацілася дробнай дрыготкай. Ён заўважыў гэту дрыготку і, нібы апечаны ёй, пасьпешна адхапіў ад ліста сваю руку. І гэты невялічкі глупасны інцыдэнт чамусьці вярнуў яго ў стан цяжкога яго ўзрушэньня — ён зноў нэрвовымі крокамі засігаў па пакою.

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна ўздыхнула і ціха, нібы сама сабе, праказала:

{{Водступ|2|em}}— Я прышла ўзяць некаторыя свае рэчы. Я заўтра еду…

{{Водступ|2|em}}І яна не зманіла — яна ў гэту хвіліну ўжо сапраўды была ўпэўнена, што едзе менавіта заўтра.

{{Водступ|2|em}}Карызна з крыўднай бязуважнасьцю мыркнуў сабе пад нос:

{{Водступ|2|em}}— Ага… заўтра едзеш… Куды?..

{{Водступ|2|em}}Яна цьмяна, нярадасна пахвалілася:

{{Водступ|2|em}}— Мяне бяруць на работу ў раён… па лініі жанаддзелу…

{{Водступ|2|em}}Ён паказаў від, што зацікавіўся і з штучным зьдзіўленьнем у голасе перапытаў:

{{Водступ|2|em}}— Так? У раён?.. Гэта добра… Гэта надзвычайна добра…

{{Водступ|2|em}}Марына Маўлаўна змоўкла, працятая крыўдай і расчараваньнем. Але гэтыя пачуцьці трывалі ў ёй нядоўга. Гледзячы на балючыя мітушэньні свайго былога мужа (яна-ж прывыкла разумець кожны ягоны рух), Марына Паўлаўна памалу ахаплялася даўным сваяцкім жалем, і ўсе думкі яе концэнтраваліся на адным: як-бы разьвеяць гэты чорны яго настрой, якое-б даць яму хоць невялічкае спацяшэньне. У мімавольным парываньні яна падышла да яго і, пяшчотна дакрануўшыся да яго рукі, прашаптала:

{{Водступ|2|em}}— Сымон! Нашто ты мучыш сябе?

{{Водступ|2|em}}Ён здрыгануўся ад неспадзеўкі і інстынктыўна адшаснуўся ад яе, гатовы да злоснага энэргійнага адпору. Адылі ўбачыў пакорны боль у яе глыбока запалых вачох і, стрымаўшы сябе, адказаў халодна, але спакойна:

{{Водступ|2|em}}— Ты пра гэта… пра высяленьне… Ты не разумееш, Марына… Гэта — трэба. Гэта суровая неабходнасьць рэволюцыі… Рэволюцыя бяз ахвяр ня бывае… Каб ісьці наперад, трэба церабіць дарогу…

{{Водступ|2|em}}Ён гаварыў зьнехаця — сухім офіцыйным тонам, абы адкараскацца ад яе, а мо‘ і ад сваіх сумненьняў. Але Марына Паўлаўна была надзіва настойная і рашучая.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0orxezxpg27m16zpb00bwet6snp6sx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124695</id>
    <revision>
      <id>289259</id>
      <timestamp>2026-06-10T06:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{x-larger|АГРАРНЫ РУХ У ЧАСЕ МОБІЛІЗАЦЫІ 1914 ГОДУ}}}} {{gap|2.5em}}Пачынаючы з 1910-11 гг. рабочы і рэволюцыйны рух зноў узмацняецца. Пасьля паражэньня рэволюцыі 1905 году і дзікага тэрору пролетарыят зноў пайшоў пад кіраўніцтвам бальшавіцкай партыі на штурм царызму...»</comment>
      <origin>289259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="7ywnrionetblxy3p8kap8tfs9faeloc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|АГРАРНЫ РУХ У ЧАСЕ МОБІЛІЗАЦЫІ 1914 ГОДУ}}}}
{{gap|2.5em}}Пачынаючы з 1910-11 гг. рабочы і рэволюцыйны рух зноў узмацняецца. Пасьля паражэньня рэволюцыі 1905 году і дзікага тэрору пролетарыят зноў пайшоў пад кіраўніцтвам бальшавіцкай партыі на штурм царызму і буржуазіі. Гэтаму лепшым падмацаваньнем служыць
тое, што ўжо ў 1914 годзе царскі ўрад чакаў новай рэволюцыі. Так, у абсолютна сакрэтным цыркуляры Міністэрства ўнутраных спраў ад 17 лістапада 1913 году на імя ўсіх губарнатараў б. Расіі пісалася:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„За последний год почти повсеместно значительно усилилось забастовочное движение среди фабричных, заводских и цеховых рабочих, а также среди служащих разного рода городских предприятий, причем особенно резкий характер движение это приняло в найболее крупных фабричных и промышленных районах империи. ''Отличительными признаками всех этих забастовок является пред‘явление рабочими однородных точно формулированных требований, единодушное и длительное упорство в отстаивании своих домогательств и стремление к осуществлению последних захватным правом''“ (падкрэсьлена мною — К. К.)&lt;ref&gt;Маг. Цэнтр. Арх. фонд 2, спр. № 443. Гл. дадатак, стар. 90-91.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Царызм і яго сатрапы зноў адчулі нарастаючую хвалю рэволюцыі ў горадзе і міністар унутраных спраў адзначаў, што ўсе забастоўкі рабочых адбываюцца з асаблівай упартасьцю і што рабочыя прад‘яўляюць точна сформуляваныя патрабаваньні — у гэтым сказывалася
кіраўніцтва бальшавіцкай партыі рабочым рухам, у гэтым адбівалася нарастаючая хваля новай рэволюцыі. У даным цыркуляры падкрэсьліваецца і менавіта што ўзрасла дзейнасьць рэволюцыйных партый і організацый: „Все эти прискорбные явления с очевидностью свидетельствуют об усилении планомерной деятельности разного рода преступных революционных партий и организаций, поставивших себе в настоящее время задачей возобновление массовой смуты и политических беспорядков“&lt;ref&gt;Маг. Apx. фонд 2, спр. № 443. Там-жа.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У гэтых словах адбіваецца ўзросшы ўплыў рэволюцыйнай партыі і разгортваньне яе дзейнасьці па падрыхтоўцы новай рэволюцыі, а мы ведаем, што адзіна пасьлядоўнай рэволюцыйнай партыяй была партыя бальшавікоў, што ўсе дробна-буржуазныя партыі і меншавікі ў тым ліку, збанкрутаваліся ў рэволюцыі 1905 г. і што менавіта толькі бальшавікі зьбіралі зноў сілы для штурму царызму і буржуазіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Усьлед за аднаўленьнем рабочага руху па індустрыяльным цэнтрам былой імпэрыі пачынае ўзрастаць і аграрны рух сялянства супроць&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ywnrionetblxy3p8kap8tfs9faeloc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124696</id>
    <revision>
      <id>289260</id>
      <timestamp>2026-06-10T06:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «памешчыкаў, а гэтак сама разгараецца і клясавая барацьба з кулацтвам на вёсцы. Уплыў барацьбы пролетарыяту на сялянства сказываўся менавіта ўва ўзросьце аграрнага руху. Барацьба пролетарыяту аказвала вялікі рэволюцыянізаваны ўплыў на сялянства.&lt;/br&gt; {{...»</comment>
      <origin>289260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6095" sha1="nb70xxsht7oydrrzh75y4v71qb6p0po" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;памешчыкаў, а гэтак сама разгараецца і клясавая барацьба з кулацтвам на вёсцы. Уплыў барацьбы пролетарыяту на сялянства сказываўся менавіта ўва ўзросьце аграрнага руху. Барацьба пролетарыяту
аказвала вялікі рэволюцыянізаваны ўплыў на сялянства.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Усе факты, якія мы прывялі вышэй, далёка яшчэ няпоўныя і можа ня самыя яскаравыя, усё-ж сьведчаць аб нарастаньні новай аграрнай рэволюцыі. Як-бы ні былі рознастайны прычыны і формы змаганьня сялянства з абшарнікамі і барацьбы супроць капіталізаванага юнкера,
супроць маруднага росту разьвіцьця сельскае гаспадаркі, — гэтая барацьба зьяўляецца змаганьнем за „амэрыканскі“ шлях. Прыведзеныя факты барацьбы бядняцка-серадняцкіх мас супроць кулацтва, супроць сталыпінскай рэформы трэба разглядаць іменна з пункту погляду
барацьбы двух шляхоў разьвіцьця сельскай гаспадаркі. Пераплёт гэтых двух кірункаў, двух шляхоў быў часамі надзвычайна складаным. Мы ўжо ня раз адзначалі, што клясавыя супярэчнасьці на Беларусі былі вельмі вострыя і што пасьля рэволюцыі 1905 году, якая ня зьнішчыла старых супярэчнасьцяў, якімі яна была выклікана, гэтыя супярэчнасьці мусілі яшчэ больш паглыбіцца і абвастрыцца ў абставінах
апошняй стадыі капіталізму ў былой Расіі. Усе праявы барацьбы між клясамі на Беларусі набывалі яшчэ больш востры характар, што паказвала на паглыбленьне супярэчнасьцяў. Да барацьбы сельска-гаспадарчага пролетарыяту на Беларусі мы вернемся ў асобнай працы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Усе факты клясавай барацьбы сьведчылі аб тым, што супярэчнасьці ўзрасталі ня толькі колькасна, але і якасна. Даволі было якога-небудзь моцнага штуршка, якім зьявілася, напрыклад, мобілізацыя 1914 году, каб выклікаць выбух (вядома мясцовы).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Аграрны рух на Беларусі, як бачым з усяго папярэдняга агляду, ня быў чыста выпадковым у якой-небудзь адной мясцовасьці. Ён быў даволі шырока распаўсюджаны па тэрыторыі Беларусі. Ужо на сёнешні дзень па далёка яшчэ не сабраным матар‘ялам мы можам констатаваць гэта. Аграрны рух сялянства ў 1914 годзе пракаціўся шырокай хваляй амаль па ўсім губэрням Беларусі, па крайняй меры мы можам сьцьвярджаць гэта адносна Менскай і Магілеўскай губэрань. Так у першай губэрні мы наглядаем рух у Мазырскім, Пінскім, Бабруйскім, Навагрудзкім паветах, па прыватным весткам і ў Ігуменскім павеце — вёскі Дукоры, Сьмілавічы, Рудня (паводле слоў Д. І. Серко, Пісарчык). У Магілеўскай губэрні гэты рух адбываўся ў Сеньненскім і Чавускім паветах. Бязумоўна, ён праявіўся таксама амаль ва ўсіх паветах. На нашу думку, далейшы росшук матар‘ялаў пацьвердзіць гэта.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Аб аграрным руху пры мобілізацыі ў Магілеўскай губэрні можна
меркаваць пакуль што па „всеподобнейшему докладу“ губарнатара Пільца за 1914 г.&lt;ref&gt;Самыя-ж матар‘ялы, надзвычайна цікавыя і каштоўныя, гінуць дзесьці ў хаосе Магілеўскага архіву.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Аб руху ў Магілеўскай губэрні губарнатар Пільц піша наступнае:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Все мобилизации прошли в полном порядке (?! — К. К.) за исключением июльской… Запасные нижние чины произвели беспорядки, ограбили винные и бакалейные лавки и обстановку в домах некоторых имений. ''Беспорядки эти приняли серьезный оборот в Сенненском уезде'', куда тотчас я отправился с 20 конными стражниками из Могилева в течение 20 и 21 июля (старый стиль — К. К.) подавил их самыми энергичными решительными мерами, ''причем, к сожалению, для {{перанос пачатак|устра|нения}}''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nb70xxsht7oydrrzh75y4v71qb6p0po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124697</id>
    <revision>
      <id>289261</id>
      <timestamp>2026-06-10T07:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Няпраўда, гэтага ня трэба… Гэта робяць ня так, як ты… Ты — жорсткі… Ты мучыш сябе і праз гэта ўсіх… Ты ў сабе носіш атруту, і сам ня хочаш пазбыцца яе… На што ты так робіш?  {{Водступ|2|em}}Карызна ледзьве стрымліваў злосьць.  {{Водступ|2|em}}— Т...»</comment>
      <origin>289261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4484" sha1="9boum4rep4tt8t8eyt4lw83vkk3mxte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Няпраўда, гэтага ня трэба… Гэта робяць ня так, як ты… Ты — жорсткі… Ты мучыш сябе і праз гэта ўсіх… Ты ў сабе носіш атруту, і сам ня хочаш пазбыцца яе… На што ты так робіш?

{{Водступ|2|em}}Карызна ледзьве стрымліваў злосьць.

{{Водступ|2|em}}— Ты што, ўгаварваць прышла?.. Мо‘ падаслалі? Агітуеш — за пакутнікаў-кулакоў?..

{{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна зусім распалілася.

{{Водступ|2|em}}— Я не дапушчу гэтага! Я не магу дапусьціць… Ты сам сябе губіш! Ты ня тэй дарогай ідзеш, якой трэба: ісьці… Комуністы ня так робяць… ім гэтага не патрэбна!.. Ты баішся, і таму на гэта ідзеш.

{{Водступ|2|em}}Тады Сымон Карызна падышоў блізка, усутыч, да свае былое жонкі і з бязьлітаснай едкасьцю праказаў:

{{Водступ|2|em}}— Ты пэўна забылася, што мы ўжо ня муж і жонка?

{{Водступ|2|em}}Так, Марына Паўлаўна сапраўды была на гэта забылася. Карызнаў напамінак, як струмень ледзяной вады, ахаладзіў яе і вярнуў да прытомнасьці. Цяжка знібёная, асаромленая, яна адышлася і ціхенька села ў свой куточак канапы. Потым узьнялася зноў і праказала пакорна, вінавата:

{{Водступ|2|em}}— Я забяру патрэбныя рэчы.

{{Водступ|2|em}}Яна доўга поркалася, ў шафе — нічога ня брала там і ня шукала — абы схаваць сваю нязносную цяжкую няёмкасьць.

{{Водступ|2|em}}Як выходзіла, у руках у яе ня было нічога, апроч пакомчанага доччынага ліста. Яна заўважыла яго і ўжо ад парогу сказала:

{{Водступ|2|em}}— Я напішу дачцэ… пра ўсё… Добра?

{{Водступ|2|em}}Карызна каротка згадзіўся:

{{Водступ|2|em}}— Гэта даўно трэба было зрабіць.

{{Водступ|2|em}}І Марына Паўлаўна праз усю тую ноч пісала даўгі, поўны матчынскіх сьлёз ліст да дачкі, у якім аднак менш за ўсё наракала на свой боль ці на свае нягоды, а больш апісвала трагічна-бязвыходны стан, у якім, на яе думку, знаходзіўся цяпер Сымон Карызна, і настойна клікала дачку на ратунак.

{{Водступ|2|em}}Гэты ліст назаўтрага Марына Паўлаўна сама і завязла на пошту ў раён, як пераяжджала туды на новую працу і на новае жыцьцё.

{{Ініцыял|'''9'''}} Комсамолец Віктар скроз чорную ноч, скразь лютую, мабыць апошнюю перад вясной, завіруху ехаў у далёкую незнаёмую вёску шукаць свайго друга.

{{Водступ|2|em}}Змораная, але бяз меры старанная шаўлюжка сваім конскім інстынктам адгадвала загубленую ў цемры і сьнегавай замяці дарогу і клыпала сабе па-маленьку, ані не заважаючы на частыя ўдары пугаю, якімі больш з інэрцыі, чымся сьвядома, частаваў яе ачмурэлы гаспадар.

{{Водступ|2|em}}Сам Віктар ня бачыў і ня чуў ні дарогі, ні шаўлюжкі, ні пугі, якою без жаднае патрэбы махаў у паветры, ні шурпатага сьнегу,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9boum4rep4tt8t8eyt4lw83vkk3mxte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124698</id>
    <revision>
      <id>289262</id>
      <timestamp>2026-06-10T07:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «''{{перанос канец|устра|нения}} жителей мне пришлось высечь нагайками несколько участников, подстрекателей к грабежам''“&lt;ref&gt;ЛОЦИА МВД. Деп. Общ. дело № 7, 1915 г.&lt;/ref&gt;. (Падкрэсьлена мной — К. К.).&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Магілеўскі губарнатар Пільц аб пачатку аграрных „непар...»</comment>
      <origin>289262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6156" sha1="0jwam5urv6vsqvv2mygfxchy0okpgh4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''{{перанос канец|устра|нения}} жителей мне пришлось высечь нагайками несколько участников, подстрекателей к грабежам''“&lt;ref&gt;ЛОЦИА МВД. Деп. Общ. дело № 7, 1915 г.&lt;/ref&gt;. (Падкрэсьлена мной — К. К.).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Магілеўскі губарнатар Пільц аб пачатку аграрных „непарадкаў“ атрымаў цэлы шэраг тэлеграм ад памешчыкаў і поліцыі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Аграрны рух сялянства і мобілізаваных запасных распачаўся 20 ліпня (ст. ст.) у Сеньненскім павеце і, здаецца, ўспыхнуў перш за ўсё у м. Бобр. Сяляне зьявіліся ў маёнтак памешчыка, уварваліся ў самы дом, пагражалі спаліць і г. д. Пільц, як толькі атрымаў аб гэтым зьвесткі, зараз-жа сам асабіста з 20-цю коннымі стражнікамі і чыноўнікам асобных даручэньняў Дічкансам паскакаў у Бобр і там крута расправіўся з „зачыншчыкамі“ беспарадкаў. Цікава адзначыць, што ўдзел у аграрным руху прымалі ня толькі мобілізаваныя запасныя, але і абкружаючае сялянства. Потым разгром маёнткаў пачаўся
ў паўночнай частцы Сеньненскага павету. Партыі мобілізаваных, якія зьяўляліся да вайсковага начальніка ў Сянно, потым адтуль накіроўваліся цэлымі партыямі на чыгунку ў Віцебск, — вось гэтыя партыі
мобілізаваных запасных зьмянялі свае маршруты і па дарозе пачалі разьбіваць і паліць маёнткі. Так, партыя запасных у 100 чал. разграміла, а потым падпаліла маёнтак памешчыка фон-Рэнтэльн, памешчыцы гр. Красінскай і г. д.&lt;ref&gt;Маг. Арх. фонд 2, спр. № 443, гл. дадатак стар. 91-95.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Уся поліцыя была занята па мобілізацыі на вайну, і партыі запасных з Сянно адпраўляліся бяз усякае аховы. Губарнатар Пільц з атрадам поліцыі з аднаго месца, ахопленага рухам, скакаў у другое і ўсюды, як сам прызнаецца, распраўляўся самым бязьлітасным і зверскім чынам. Захопленых запасных і сялян ён сек шампаламі і нагайкамі і далей перадаваў іх у рукі сьледчай улады. Апрача гэтага ён усюды організоўваў аружную ахову маёнткаў з лясьнікоў, поліцыі і іншых асоб. Гэтая ахова і мусіла адбіваць напады з боку сялянства
і запасных на маёнткі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мы можам толькі констатаваць, што „беспорядки“ сапраўды прынялі пагражаючы характар і ахапілі значны раён, калі самому губарнатару патрабавалася два дні, каб іх спыніць. Можна ўявіць сабе тое зьверства, з якім яны былі падаўлены поліцыяй, калі сам Пільц прызнаецца, што сек нагайкамі „подстрекателей“ і гэта за тры гады перад рэволюцыяй. Гэта нагадвае спосабы карных экспэдыцый 1905-1906 году, мэтоды якіх і ўжыў Пільц.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Так, паводле слоў студэнта Рабушка, які сам наглядаў падзеі ў Сеньненскім павеце Магілеўскай губ. і ў самым Сянно, відаць, што ўся поліцыя была сагнана з Магілева і другіх месц і што пры вялікім натоўпе два селяніна з зачыншчыкаў былі павешаны&lt;ref&gt;Хаця докумэнтальнага падмацаваньня гэтаму пакуль ня знойдзена.&lt;/ref&gt;. Тут-жа ў Сянно адбывалася публічная порка ўдзельнікаў „беспарадкаў“ казакамі. Многа людзей было засечана чуць не на сьмерць. Аб тым, што два чалавекі былі павешаны, аб гэтым губарнатар Пільц не паведаміў у сваёй справаздачы. Гэта, бязумоўна, ён хацеў зьнізіць значэньне рэволюцыйных падзей, якія адбыліся ў Магілеўскай губэрні, і размах іх, як мы бачым, быў вялікі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэта ўсё толькі падкрэсьлівае, што аграрны рух супроць абшарніцкіх маёнткаў на Магілеўшчыне прыняў вельмі значныя і пагражаючыя разьмеры. Сур‘ёзнасьць гэтага руху не абвяргае і сам губарнатар. Гэта сьведчыць і яшчэ аб адным, — што пры мобілізацыі ў Магілеўскай губэрні ў паказаных мясцох разгромлены быў не адзін маёнтак.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jwam5urv6vsqvv2mygfxchy0okpgh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124699</id>
    <revision>
      <id>289263</id>
      <timestamp>2026-06-10T07:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Больш дакладныя весткі аб аграрным руху пры мобілізацыі мы маем па Менскай губэрні. У Менскай губэрні быў разгромлены маёнтак „Юзэфін“ князя Радзівіла ў Мазырскім павеце. Гэта быў выбух даўно назьбіраных супярэчнасьцяў і старых спрэчак між м...»</comment>
      <origin>289263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6069" sha1="ryddze46tmioypdh4dopumk09pcw05a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Больш дакладныя весткі аб аграрным руху пры мобілізацыі мы маем па Менскай губэрні. У Менскай губэрні быў разгромлены маёнтак „Юзэфін“ князя Радзівіла ў Мазырскім павеце. Гэта быў выбух даўно назьбіраных супярэчнасьцяў і старых спрэчак між маёнткам і вёскай. Гэты маёнтак быў зруйнаваны запаснымі дзьвюх суседніх вёсак. Так, у адной з іх — у вёсцы Гліннае, яшчэ з вечара 19 ліпня
(стары стыль) пачалі хадзіць чуткі, што надышоў момант расправіцца з экономіяй „Юзэфін“, аддзякаваць за ўсё зло як належыць. Старыя гаварылі запасным, „что настало их время и они могут сделать все,
что захотят“&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. фонд акр. суду, дело № 40, 1915 г.&lt;/ref&gt;. Высечкі, патравы, выканаўчыя лісты, штрафы — усё гэта былі тыя факты, якія абуралі сялян супроць маёнтку.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Акрамя вышэйпаказанага быў яшчэ зруйнаваны маёнтак „Вялікі Бокаў“, які належыў пані Ізабэле Бржэзінскай, а таксама „Буда Софіеўка“ пана Маркварда.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У Бабруйскім павеце, каля самага гораду Бабруйску быў зруйнаваны фальварак Балычына, які належыў „действительному статскому советнику Палферову Я. Я.“. Гэтыя факты падводзілі ітог усім супярэчнасьцям, усёй злобе, якая расла на працягу дзесяткаў год. Але,
бязумоўна, ня толькі сяляне бліжэйшых вёсак руйнавалі маёнткі бліжэйшых паноў, тут наогул выявіўся клясавы антагонізм, клясавая нянавісьць да абшарнікаў. Так, фальварак Палферава быў зруйнаваны
запаснымі, якіх ні пан, ні яны яго ня ведалі раней. З крыкам „давай сюды памешчыка“ кінуліся на фальварак Балычына запасныя і разьнесьлі яго. Гэтыя факты былі першымі ластаўкамі аграрнай рэволюцыі, новай нарастаўшай супроць паноў хвалі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Тут яшчэ цікава адзначыць, з якім настроем ішло сялянства на імпэрыялістычную вайну. Трэба адразу падкрэсьліць, што гэты настрой быў далёка не „патрыотычны“. У гэтых адносінах цікава данясеньне ўрадніка ад 21 ліпня аб маёнтку „Юзэфін“, у якім ураднік, між іншым, піша:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Между ними (запасными — К. К.) происходили странные брожения, высказывая, что некоторые из них были в русско-японской войне и ''штыками кололи русских офицеров'', так что и теперь все можно делать, суда никакого не будет“&lt;ref&gt;Менск. Гіст. Арх. фонд, акр. суду, № 40604, 1915 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэтае цікавае месца падкрэсьлівае тую думку, што бядняцка-
серадняцкая частка сялянства ішла на вайну страшэнна нездаволенай, і ў гэтых адносінах глеба для рэволюцыйнай агітацыі была вельмі ўдзячнай і павінна была даць багатыя вынікі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Але і настрой сялянства, якое засталося па вёскам, быў далёка не патрыотычны. У Менскім архіве ёсьць многа спраў з данясеньнямі жандармэрыі і поліцыі аб тым, што такі-то „нехорошими словами обозвал его величество“. У Слуцкім павеце малады хлапец, прышоўшы
на вячоркі да дзяўчат і ўбачыўшы на сьцяне каля „бога“ портрэт „августейшего семейства“, прабіў яго „вялікасьці“ жалезным кіем лоб, а „государыню абазваўшы б… прабіў нагу вышэй калена“&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. канц. губ. № 9696, 1914 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Перад імпэрыялістычнай вайной увесь буржуазны друк адзначаў
узрост „хуліганства“ на вёсцы. Ленін яшчэ ў 1913 годзе даў ацэнку гэтаму зьявішчу, як першапачатковай форме протэсту. Ён пісаў:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Азлабленьне на вёсцы страшэннае. Тое, што называюць хуліганствам, ёсьць вынік, галоўным чынам, неймавернага азлабленьня сялян і ''першапачатковых'' формаў іх ''протэсту''. Ніякія прасьледваньні,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ryddze46tmioypdh4dopumk09pcw05a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124700</id>
    <revision>
      <id>289264</id>
      <timestamp>2026-06-10T07:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ніякае ўзмацненьне пакараньняў ня зьнішчыць гэтага азлабленьня і гэтага протэсту мільёнаў галодных сялян, якіх руйнуюць цяпер „земляўпарадкавацелі“ з нябачнай хуткасьцю, грубасьцю і жорсткасьцю“. (Падкрэсьлена Леніным — К. К.)&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVI, выд...»</comment>
      <origin>289264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5870" sha1="28oly7zvdgpfi5srxvlzi045lv35dqd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ніякае ўзмацненьне пакараньняў ня зьнішчыць гэтага азлабленьня і гэтага протэсту мільёнаў галодных сялян, якіх руйнуюць цяпер „земляўпарадкавацелі“ з нябачнай хуткасьцю, грубасьцю і жорсткасьцю“. (Падкрэсьлена Леніным — К. К.)&lt;ref&gt;Ленін У. І., т. XVI, выд. 2, стар. 458.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У 1914 годзе адбылося многа пажараў панскіх маёнткаў. Так, 20 кастрычніка ў маёнтку Лычыца Наваградзкага павету згарэла гумно пана А. А. Булгак. Пажар прынёс страты 17.940 руб.; у тым-жа павеце згарэла гумно з манежам у маёнтку Каросна ад невядомай прычыны, страт — 5.750 руб.; у Слуцкім павеце ў маёнтку Масьцілавічы згарэла
гумно з ураджаем і кармамі арандатара Браніслава Рымашэўскага. Страт усяго на 15.000 руб.; у Менскім павеце 10 лістапада згарэла гумно у маёнтку Ліхачы з усім ураджаем гэтага году - страты 18.265 р.; у маёнтку Еўла згарэла гумно пана Ленскага М. А., страты 11.500 руб.&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. канц. губ., спр. № 9696, 1914 г.&lt;/ref&gt;. І яшчэ ў буйным маёнтку „Мутвіцы“ Горадненскай губ., які належыў да Пазямельнага сялянскага банку, адбылася моцная сутычка з сялянствам. У выніку гэты маёнтак быў спалены разам з усімі будынкамі і жывёлай. Страты вялізарныя. Па абвінавачаньню ў падпале было заарыштавана 4 селяніна&lt;ref&gt;ЛОЦИА МВД XI, дел. № 63, 1914 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У Менскім павеце ў ваколіцы в. Халяўшчына згарэла гумно з ураджаем і з сельска-гаспадарчымі машынамі — малацілкай, веялкай, фурамі і г. д. Гумно належала мясцоваму кулаку&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. канцыл, губ-ра, спр. № 9696, 1914.&lt;/ref&gt;. Паданы сьпіс можна было-б прадоўжыць і далей. Але і гэтыя факты даволі сьведчаць, што гэта ўсё было не выпадковасьць, а чыясьці рука пушчала чырвонага пеўня, каб выкурыць пана з яго маёнтку. Усе гэтыя прыведзеныя намі пажары адбыліся за два месяцы восені 1914 году. Мы мусім разглядаць іх як праявы аграрнага руху супроць абшарнікаў. Усе гэтыя ўчынкі лепш за ўсё сьведчылі, што пад зямлёй зноў забурлілі сілы, гатовыя ўзарваць стары парадак.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Цяпер пяройдзем да разгляду фактаў разгрому маёнткаў у 1914 г. Перш спынімся на больш дробным факце — зруйнаваньні фальварку Балычына, які належаў Палфераву Я.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}19 ліпня (стары стыль) 1914 году ў Бабруйскім павеце была абвешчана мобілізацыя запасных на імпэрыялістычную вайну. Улада была мабыць упэўнена, што мобілізацыя ня пройдзе гладка і зараз-
жа спыніла продаж гарэлкі. На наступны дзень пачаўся зьезд запасных у горад Бабруйск. Па дарозе, у вёсцы Гарбацэвічы, дзе была манаполька, зьявіліся мясцовыя запасныя яшчэ 19 ліпня, але ім адмовілі ў продажы гарэлкі. К вечару 20-га пачалі ехаць запасныя з іншых валасьцей, яны таксама патрабавалі гарэлкі і, прайшоўшы праз заднія дзьверы ў манапольку, кінулі некалькі рублёў на прылавак і набралі
гарэлкі колькі хацелі. Новая партыя запасных зноў накінулася на манапольку і ўраднік, які было пачаў абараняць яе, быў адціснуты і яму пагражалі забойствам. Сядзелец Карэтка даў знаць аб гэтым у Бабруйск, адкуль і быў прысланы паручнік Сафронаў і 5 конных стражнікаў. 21 ліпня раніцою прыбыла новая партыя запасных да 300 чалавек. Паводле слоў поліцэйскага паручніка, многія з іх ужо былі ў нецьвярозым стане. Усе патрабавалі адчыніць манапольку і прадаць гарэлкі, але паручнік Сафронаў загадаў стражнікам біць нагайкамі сялянскіх коняй, каб яны хутчэй праяжджалі. Гэты манэўр ня ўдаўся,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28oly7zvdgpfi5srxvlzi045lv35dqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124701</id>
    <revision>
      <id>289265</id>
      <timestamp>2026-06-10T08:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «усе запасныя спыніліся і кінуліся да манаполькі. Асабліва „буйстваваў“ Сабан Асташковіч, калі стражнік Лагун А. выцягнуў рэвольвэр і сказаў, што будзе страляць. Асташковіч ускочыў на ганак, разарваў на сабе кашулю і выставіўшы грудзі крыкнуў — „стра...»</comment>
      <origin>289265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6039" sha1="erfmfcayii1bdwg3toblv6dw87dhtfy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;усе запасныя спыніліся і кінуліся да манаполькі. Асабліва „буйстваваў“ Сабан Асташковіч, калі стражнік Лагун А. выцягнуў рэвольвэр і сказаў, што будзе страляць. Асташковіч ускочыў на ганак, разарваў на сабе кашулю і выставіўшы грудзі крыкнуў — „страляй“, потым, зьвярнуўшыся да натоўпу, крыкнуў „бей рабята, бяры водку“. Паручнік і стражнікі нічога не маглі зрабіць і на іх вачох былі выбіты дзьверы і гарэлка забрана. Мы тут мусім падкрэсьліць у гэтым інцыдэнце бясьсільле поліцыі перад натоўпам. Гэта сьведчыла аб тым, што поліцыю пераставалі баяцца.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Далей у 7 вярстах ад Бабруйску быў разьбіты фальварак Балычына. Цяжка сказаць, якія запасныя прымалі ў гэтым удзел. Абставіны гэтай справы наступныя.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}З матар‘ялаў сьледзтва высьвятляецца, што ўвесь дзень 20 ліпня
запасныя ішлі амаль бесьперапынна; некаторыя з іх, паводле слоў самога Палферава, заходзілі у фольварак і заяўлялі, што яны ідуць праліваць кроў, патрабавалі грошай і частаваньня. У праціўным выпадку пагражалі спаліць сядзібу. Я. Палфераў, „чувствуя себя беззащитным“, даваў якуюсь дробязь і запасныя выходзілі. Але 21 ліпня а 9 гадзіне раніцы ўвайшло ў двор 5 чалавек запасных і запатрабавалі грошай і частаваньня. Палфераў, сустрэўшы іх, сказаў, што зараз вынясе, і пайшоў да дому. У гэты час надыйшла новая партыя запасных, яны кінуліся на сядзібу і пачалі ламаць плот, нішчыць цьвятнік,
выбіваць шыбы з крыкам — „давай памещика“. Перапалоханы Палфераў з жонкай і сынам-студэнтам кінуліся ўцякаць праз сад у суседнюю вёску. Заўважыўшы гэта, некалькі чалавек запасных пагналіся за імі. Адзін з запасных ударыў жонку Палферава рукой па твары, і яна звалілася, другі ўдарыў колам сына. Атрымаў удар і сам „действительный статский советник“. Бачачы, што яго здаганяюць, Палфераў вынуў браўнінг і накіраваў яго на запасных, гэта спыніла
нападаўшых і яны пабеглі назад у фальварак.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Запасныя, відаць, даволі доўга гаспадарылі ў фальварку Балычына. Імі былі выбіты ўсе шыбы і рамы, разьбіты ў трэскі шафы і мэбля. Бялізны многа было парвана, а частка зьнесена, гатоўкай было забрана 350 руб., залатыя рэчы, усяго Палфераў налічыў страты на 2.000 рублёў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Бабруйская поліцыя была паведамлена праз стражніка аб зруйнаваньні манаполькі ў вёсцы Гарбацэвічы, а крыху пасьля была паведамлена і аб зьнішчэньні фальварку Палферава. Значны атрад поліцыі, на чале з прыставам, чакаў на ўскраіне гораду запасных. Як толькі апошнія пачалі пад‘яжджаць, па ўказцы стражніка поліцыя пачала заарыштоўваць запасных. Тут былі затрыманы: Сабан Асташковіч, Васіль Русаковіч, Сава Саланец, Ільля Шаранда, Рыгор Караленя, Дзямян Лабуцька, Каленік Каленіцеля, Пётра Валодзька, Сьцяпан
Жартун, Рыгор Пятровіч. Пры вобыску шмат у каго была знойдзена пустая пасуда з-пад гарэлкі, у Васіля Русаковіча аказалася падушка і мяшок з тонкай бялізнай — мужчынскай і жаночай, у Валодзькі кальсоны, ручнік, верхняя жаночая юбка і панталоны. Караленя сазнаўся ў разгроме фалварку Палферава. Частка затрыманых, а менавіта Асташковіч, Караленя, Русаковіч, Саланец, Валодзька былі адпраўлены ў турму, а рэшта накіравана да вайсковага начальніка, які і адправіў іх у армію. Толькі пазьней судовае сьледзтва апамяталася і добра ўявіла небясьпеку пагрому і яго сутнасьць, але знайсьці адасланых у армію было ня так лёгка. Пачалася бясконцая перапіска&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>erfmfcayii1bdwg3toblv6dw87dhtfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124702</id>
    <revision>
      <id>289269</id>
      <timestamp>2026-06-10T08:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «што агнёва-калючай жарствою абсыпаў яго твар. Усё адчуваньне гэтае далёкае начное дарогі пералівалася ў разбушлаванай яго сьвядомасьці ў адчуваньне няўхільнага паданьня ў глухую чорную яміну, на самым дне якой, недзе глыбока-глыбока, у вязкім цёплым м...»</comment>
      <origin>289269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4776" sha1="fxoso5r02kbgxkqyk4fwhnvcxa0mzku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;што агнёва-калючай жарствою абсыпаў яго твар. Усё адчуваньне гэтае далёкае начное дарогі пералівалася ў разбушлаванай яго сьвядомасьці ў адчуваньне няўхільнага паданьня ў глухую чорную яміну, на самым дне якой, недзе глыбока-глыбока, у вязкім цёплым муце, марылася яму салодкае збавеньне ад бязьлітаснай чарады вобразаў, што настойна гналіся за ім.

{{Водступ|2|em}}— Зарэж мяне лепей…Віця, ў а мяне…Во табе нож…Віця, я ня буду злавацца…

{{Водступ|2|em}}Куды яму дзецца ад гэтых балючых слоў неадступных, назольлівых, як звон спалашонай асвы. Яны праз цэлы дзень лётаюць над яго галавой і ўпіваюцца ў яе атрутнымі джгаламі. Яны залятаюць цяпер наперад і апантаным роем кідаюцца ў твар яму і коляць, кусаюць, паляць яго пякучым агнём.

{{Водступ|2|em}}А можа гэта лятуць на сустрэчу яму іншыя словы — ня менш балючыя і яшчэ больш жорсткія, як тыя?

{{Водступ|2|em}}— Перш выканаць загад, а потым абскардзіць.

{{Водступ|2|em}}А калі гэтае „потым“ будзе неўзваротна познае?

{{Водступ|2|em}}Ён загад выканаў. Ёй выканаў яго па сто — ды не, на дзьвесьце процантаў! Бо ён рабіў тое, чаго мог не рабіць, ад чаго мог унікнуць бяз ніякае завады для справы. Напрыклад, ён мог толькі організаваць, наладзіць ўсё як сьлед, а чаго яму было ісьці самому туды, калі можна было папрасіць каго, даручыць каму другому гэта зрабіць?

{{Водступ|2|em}}О, не! Комсамолец Віктар ня гэткі! Ён мае досыць цьвёрдасьці, каб выканаць самому ўскладзены на яго партыяй абавязак! Ён мае досыць юнацкай упартасьці, каб выпіць усю чашу да дна, да астатняе кроплі!

{{Водступ|2|em}}Яно ня доўга і цягнулася гэтае яго наўмыснае самакатаваньне — мо‘ якіх пяць ці дзесяць хвілін. Ён зайшоў толькі затым, каб абвясьціць пастанову і загадаць, што да такой-та пары павінны быць гатовы ў дарогу, ды яшчэ растлумачыць, што можна узяць з сабой з гаспадаркі, а што трэба здаць, як сродкі вытворчасьці, у колгас. Ён так і хацеў падыйсьці проста да гаспадара, узяць адпаведны моманту тон — строгі, вядома, нават суровы, але не зьвяглівы, ня злосны — і выкласьці слова па слове ўсю сутнасьць справы. Але яго здэтанавала троху агульная карціна, якая адкрылася яму ў гэтай няшчасьлівай для яго хаце сівалапаўскага селяніна-серадняка Малаха Загароўскага.

{{Водступ|2|em}}Галоўна зьбянтэжыла Віктара тое, што, замест, якой ён чакаў, сумятні, гармідару, можа нават лаянкі, абурэньня, ён сустрэў тут жудасную, хаўтурную ціхасьць. Тут поўная хата была людзей — больш, вядома, жанчын — і ўсе яны зважна сядзелі па лавах у глыбокім жалобным маўчаньні. Можа яшчэ і тым падкрэсьлівалася гэтае падабенства да хаўтур, што паваленая раптоўнай бядой гаспадыня ляжала на ложку васкова-белая і нярухомая, як нябожчыца.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fxoso5r02kbgxkqyk4fwhnvcxa0mzku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124703</id>
    <revision>
      <id>289271</id>
      <timestamp>2026-06-10T08:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}“  {{Водступ|2|em}}Віктар чуў, што гэтая нямотка-напружаная сцэна мусіць выбухнуць, як і на праўдзівых хаўтурах, агульным дружным галашэньнем, і баяўся, каб ня сталася гэта акурат цяпер, як аб‘явіць ён гаспадару няўмольна-катэгорычную волю рэ...»</comment>
      <origin>289271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4772" sha1="nlu3rpo0907wfmc41mhvno8j23sueeh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}“

{{Водступ|2|em}}Віктар чуў, што гэтая нямотка-напружаная сцэна мусіць выбухнуць, як і на праўдзівых хаўтурах, агульным дружным галашэньнем, і баяўся, каб ня сталася гэта акурат цяпер, як аб‘явіць ён гаспадару няўмольна-катэгорычную волю рэволюцыйнае неабходнасьці.

{{Водступ|2|em}}Зьдзівіла яго Аўгінька. Ён чакаў, што ўбачыць яе заплаканую, зарумзаную, і загадзя нарыхтаваўся змагацца з ліпучым жалем, які ў ім заўсёды ўзьнімалі жаночыя сьлёзы. Ажне Аўгінька зусім ня плакала. Праўда, вочы ў яе былі хваравіта-чырвоныя, але сьлёз ня было на іх (мо‘ павыплакала ўсё?) і стаяла яна ў нейкім дзіўным ненатуральным здранцьвеньні проста сярод хаты, нават ня прыхіліўшыся ні да чога, — убога схіленая, нібы здаманая.

{{Водступ|2|em}}Замест жалю, зірнуўшы на яе, адчуў Віктар глухі трывожны страх, які прымусіў яго, ідучы цераз хату, сьцеражліва абмінуць яе зводдаль, як зачумленую.

{{Водступ|2|em}}Гаспадар стаяў, прыхіліўшыся да вушака дзьвярэй, што ішлі ў чыстую палавіну хаты, і то-ж быў жудасна нярухомы, здрантвелы. Ён мабыць нічога і ня чуў з таго, што казаў яму Віктар, бо пустыя няпрытомвыя вочы яго скрозь глядзелі паўз Віктараву голаву некуды ў нявідную кропку, а на застылым твары была жахлівая адсутнасьць усякага выразу і сэнсу.

{{Водступ|2|em}}Віктар ня ўправіўся яшчэ скончынь свае прамовы, як да яго падышла Аўгінька. Яна нэрвовым нязграбным рухам кранула яго за рукаў і ціха спытала:

{{Водступ|2|em}}— Што вы робіце, Віця?

{{Водступ|2|em}}Ён абярнуўся да яе, і іхныя вочы сустрэліся. Тут страшэнна падашукала была Віктара адна нікчэмная дробязь, праз якую ён ледзьве ня страціў быў свае мужнасьці, Аўгінька стаяла перад ім напружаная, суровая, шчытна аж да бялосьці сашчаміўшы вусны. І вось адзін куточак гэтых прыгожых, так добра знаёмых і любых Віктару вуснаў увесь час сьмешна, наіўна сморгаўся ўгару, гарэзна парушаючы стрыманую строгасьць усяго твару. Акурат ў гэту хвіліну, праз гэты недарэчны, нікчэмны куточак вуснаў апанаваў быў Віктара той дрэнны ліпучы жаль, якога ён баяўся. Толькі напяўшы ўсе свае сілы, ён стрымаўся, каб ня кінуцца да яе і, плачучы разам з ёй, не закрычаць:

{{Водступ|2|em}}— Аўгінька, любая мая, я не вінават… Я сам ведаю, што гэта несправядліва і непатрэбна, але я мушу рабіць так, бо маю баявы загад, які трэба перш выканаць, а потым абскардзіць… Я абскарджу яго, ня бойся…Я ўпраўлюся, я не спазьнюся…Родная мая, я ратую цябе…

{{Водступ|2|em}}Казалі потым некаторыя дападлівыя людзі, якія былі там, што ў комсамольца Віктара былі такі бліснулі ў вачох сьлёзы. Але гэта, мабыць, казалі проста затым, каб скомпромэтаваць комсамольца Віктара, наказаць што і комсамольцы могуць часамі зблышыць.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlu3rpo0907wfmc41mhvno8j23sueeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289272</id>
      <parentid>289271</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T08:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>289272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4744" sha1="rjkc4wvlqyg7s60sefbo3qy5n850zsx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Віктар чуў, што гэтая нямотка-напружаная сцэна мусіць выбухнуць, як і на праўдзівых хаўтурах, агульным дружным галашэньнем, і баяўся, каб ня сталася гэта акурат цяпер, як аб‘явіць ён гаспадару няўмольна-катэгорычную волю рэволюцыйнае неабходнасьці.

{{Водступ|2|em}}Зьдзівіла яго Аўгінька. Ён чакаў, што ўбачыць яе заплаканую, зарумзаную, і загадзя нарыхтаваўся змагацца з ліпучым жалем, які ў ім заўсёды ўзьнімалі жаночыя сьлёзы. Ажне Аўгінька зусім ня плакала. Праўда, вочы ў яе былі хваравіта-чырвоныя, але сьлёз ня было на іх (мо‘ павыплакала ўсё?) і стаяла яна ў нейкім дзіўным ненатуральным здранцьвеньні проста сярод хаты, нават ня прыхіліўшыся ні да чога, — убога схіленая, нібы здаманая.

{{Водступ|2|em}}Замест жалю, зірнуўшы на яе, адчуў Віктар глухі трывожны страх, які прымусіў яго, ідучы цераз хату, сьцеражліва абмінуць яе зводдаль, як зачумленую.

{{Водступ|2|em}}Гаспадар стаяў, прыхіліўшыся да вушака дзьвярэй, што ішлі ў чыстую палавіну хаты, і то-ж быў жудасна нярухомы, здрантвелы. Ён мабыць нічога і ня чуў з таго, што казаў яму Віктар, бо пустыя няпрытомвыя вочы яго скрозь глядзелі паўз Віктараву голаву некуды ў нявідную кропку, а на застылым твары была жахлівая адсутнасьць усякага выразу і сэнсу.

{{Водступ|2|em}}Віктар ня ўправіўся яшчэ скончынь свае прамовы, як да яго падышла Аўгінька. Яна нэрвовым нязграбным рухам кранула яго за рукаў і ціха спытала:

{{Водступ|2|em}}— Што вы робіце, Віця?

{{Водступ|2|em}}Ён абярнуўся да яе, і іхныя вочы сустрэліся. Тут страшэнна падашукала была Віктара адна нікчэмная дробязь, праз якую ён ледзьве ня страціў быў свае мужнасьці, Аўгінька стаяла перад ім напружаная, суровая, шчытна аж да бялосьці сашчаміўшы вусны. І вось адзін куточак гэтых прыгожых, так добра знаёмых і любых Віктару вуснаў увесь час сьмешна, наіўна сморгаўся ўгару, гарэзна парушаючы стрыманую строгасьць усяго твару. Акурат ў гэту хвіліну, праз гэты недарэчны, нікчэмны куточак вуснаў апанаваў быў Віктара той дрэнны ліпучы жаль, якога ён баяўся. Толькі напяўшы ўсе свае сілы, ён стрымаўся, каб ня кінуцца да яе і, плачучы разам з ёй, не закрычаць:

{{Водступ|2|em}}— Аўгінька, любая мая, я не вінават… Я сам ведаю, што гэта несправядліва і непатрэбна, але я мушу рабіць так, бо маю баявы загад, які трэба перш выканаць, а потым абскардзіць… Я абскарджу яго, ня бойся…Я ўпраўлюся, я не спазьнюся…Родная мая, я ратую цябе…

{{Водступ|2|em}}Казалі потым некаторыя дападлівыя людзі, якія былі там, што ў комсамольца Віктара былі такі бліснулі ў вачох сьлёзы. Але гэта, мабыць, казалі проста затым, каб скомпромэтаваць комсамольца Віктара, наказаць што і комсамольцы могуць часамі зблышыць.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjkc4wvlqyg7s60sefbo3qy5n850zsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124704</id>
    <revision>
      <id>289273</id>
      <timestamp>2026-06-10T08:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сьледчай улады, якая дабіралася да самых перадавых позыцый. Той-сёй з запасных прапаў на вайне бяз вестак. Большая частка з памянёных запасных была адшукана. Ім прад‘яўлена было абвінавачаньне, але чым скончылася справа — невядома.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}Тых запас...»</comment>
      <origin>289273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6089" sha1="qv8qw0lvhv1ex6zk9tsupghlae6ev8f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сьледчай улады, якая дабіралася да самых перадавых позыцый. Той-сёй з запасных прапаў на вайне бяз вестак. Большая частка з памянёных запасных была адшукана. Ім прад‘яўлена было абвінавачаньне, але чым скончылася справа — невядома.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Тых запасных на чале з Асташковічам, якіх зараз-жа арыштавалі
адправілі ў турму, судзілі 14 сьнежня 1915 г. у акруговым судзе. Яны былі прысуджаны да 8 месяцаў турмы, а па грамадзянскаму іску за монопольку павінны былі заплаціць 149 руб. 37 кап. Калі ў гэтым процэсе ўлада празявала абвінавачаных і не магла некаторых з іх адшукаць, каб пакараць, дык у другім выпадку мы маем самую жорсткую расправу клясавага суду.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У Мазырскім павеце зруйнаваньне маёнтку адбылося ў значна
большым маштабе і мела папярэднюю падрыхтоўку. Маёнтак „Юзэфін“ князя Радзівіла быў зруйнаваны запаснымі дзьвюх бліжэйшых вёсак, прычым важна адзначыць, што ў гэтым прымалі ўдзел ня толькі
мобілізаваныя на вайну сяляне, а і іншае сялянства з вёсак.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}На нашу думку, гэты напад зьяўляецца найяскравейшым прыкладам нарастаньня новай аграрнай рэволюцыі, у выніку абвастрыўшыхся старых супярэчнасьцяў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Непасрэднай прычынай зруйнаваньня маёнтку „Юзэфін“ былі тыя
супярэчнасьці, якія зьбіраліся на працягу доўгіх гадоў між экономіяй і суседнімі вёскамі, а таксама і тыя зьдзекі і матар‘яльныя страты, якія цярпела сялянства ад экономіі. Як выяўляецца з сьледзтва, паводле слоў кіраўніка маёнтку і лясьнікоў — адносіны паміж сялянствам і экономіяй былі самыя варожыя. Лясьнічы Дашкевіч, які кіраваў маёнткам „Юзэфін“, на сьледзтве паказаў, што:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„Отношение между имением и крестьянами деревень Глинное и Ближево — скверное. На почве черезполосицы и сервитутов у нас с крестьянами постоянные недоразумения; так, крестьяне пасут скот где хотят, запахивают и делают потравы. С крестьянами этих деревень было до 2 тыс дел, да на руках имеется исполнительных листов 3.000 штук, большинство которых лежит по нескольку лет“&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. фонд. Акруг. суда, № 40604, 1915 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Такім чынам, зруйнаваньне маёнтку завяршыла барацьбу сялянства з абшарнікам, тую барацьбу, якая ішла на працягу доўгіх гадоў. Маёнтак сьціскаў сялянства з усіх бакоў і душыў перажыткі прыгоньніцтва, сялянства даўно жадала зьмесьці яго з твару зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Яшчэ з вечара 19 ліпня (стар. стылю) па вёсцы Гліннае пачалі
хадзіць чуткі аб тым, што прышла пара расправіцца з экономіяй „Юзэфін“. Тут мы маем папярэднюю падрыхтоўку да нападу. Напад гэты, паводле матар‘ялаў сьледзтва і абвінавальнага акту, адбыўся наступным чынам: 19 ліпня (ст. ст.) была абвешчана мобілізацыя ў раёне Бярозаўскай воласьці Мазырскага павету, і ўсім сялянам адпаведнага ўзросту патрэбна было па загаду зьявіцца ў воласьць у сяло Бярозава. Мобілізаваныя вёскі Гліннае 20-га ліпня чакалі суседнюю вёску Бліжава, каб разам накіравацца далей да воласьці. Як толькі апошнія пад‘ехалі — усе разам накіраваліся далей. Нам думаецца, што між
запаснымі сялянамі гэтых вёсак быў папярэдні згавор, каб разьбіць маёнтак. Дарога ішла якраз каля экономіі „Юзэфін“; калі запасныя параўняліся з маёнткам, селянін Цярэнці Скакавец пачаў крычаць: „ребята, ступайце все сюда, берите что хотите, разбивайте“. Так паказваў лясьнік Сухадольскі. Другі лясьнік Сьлесарчук паказаў, што Каханевіч Мікалай першы схапіў кол і пабег да княскага дому і пачаў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qv8qw0lvhv1ex6zk9tsupghlae6ev8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124705</id>
    <revision>
      <id>289274</id>
      <timestamp>2026-06-10T10:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «біць вокны. Усе спыніліся, прымусілі возчыкаў выпрагчы коняй і пусьцілі іх у сад, у гарод і ў авёс. Сяляне перш за ўсё кінуліся ў кантору маёнтку. (Гэта мы падкрэсьліваем, бо гэта была першая мэта нападаўшых). Там разьбілі колам тэлефонны апарат і пачалі р...»</comment>
      <origin>289274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6133" sha1="27jwohrkf3y9mo1a3w8nvgjg0od4f7m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;біць вокны. Усе спыніліся, прымусілі возчыкаў выпрагчы коняй і пусьцілі іх у сад, у гарод і ў авёс. Сяляне перш за ўсё кінуліся ў кантору маёнтку. (Гэта мы падкрэсьліваем, бо гэта была першая мэта нападаўшых). Там разьбілі колам тэлефонны апарат і пачалі рваць кнігі, справы і асабліва выканаўчыя лісты. Другая група кінулася ў дом кіраўнічага маёнтку Дашкевіча, дзе таксама пачалі біць вокны, ламаць дзьверы, потым мэблю, рваць усякага роду адзежу і г. д. Пазьней толькі быў разьбіты пограб, дзе забраны розныя продукты, як масла, сала і г. д.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Страты ад гэтага нападу былі вельмі значныя. Так, паводле слоў
кіраўнічага, яго ўласных грошай гатоўкай было забрана 1.835 рублёў і маемасьці зьнішчана на 3.179 руб. Апрача гэтага, у канторы было парвана выканаўчых лістоў на суму 3.375 руб. У княжацкім доме і ў доме кіраўнічага ўся мэбля была разьбіта на трэскі; агулам страты было больш як на 10.000 руб.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У протоколе агляду маёнтку „Юзэфін“ прыстаў піша:&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}„В доме Дашкевича найдено 7 наружных двойных окон и 2 одиночных, разбиты, сломаны в некоторых и переплеты, входные двери открыты, в некоторых сломаны замки. Вся обстановка сломана в щепы, все бумаги, документы, одежда разбросаны на полу, потоптаны ногами,
на кухне и кладовой все разьбито и разграблено. В доме князя Радзивилла разбито 15 наружных двойных окон, переплеты поломаны, вся обстановка разбросана и сломана, набросано в комнатах дикого камня… в заговоре участвовал сам староста“.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}У часе нападу сялянства на маёнтак там былі толькі лясьнікі, якія ахоўвалі яго. Першы акт расправы быў накіраваны на іх. Знайшоўшы лясьнікоў у канторы, дзе яны пахаваліся за шафы, запасныя выцягнулі іх, парвалі на іх адзеньне і зьбілі іх. Цікава адзначыць, што пры гэтым нападзе прысутнічаў сам вясковы стараста і ня толькі ня прыняў ніякіх мер, каб спыніць расправу, але нават дапамагаў ім. Мы мусім адзначыць яшчэ адну цікавую рыску. Напаўшыя на маёнтак абсолютна нічога ня бралі з сабой з рэчаў, а ўсё зьнішчалі. Так, адзін з запасных вынес з пакою кіраўнічага дзьве стрэльбы, другі люстра, але ўсё гэта было разьбіта аб колы. Пасьля гэтага запасныя
напалі яшчэ на старожку аднаго з лясьнікоў. Адабралі ў яго ружжо, грошы і гадзіньнік, а самога моцна зьбілі, бо, як вядома, злоба супроць лясьнікоў была вялікая, нарасла яна ў зьвязку з высечкамі панскага лесу. Па данай справе было прыцягнена да судовай адказнасьці
20 чалавек, галоўным чынам з тых, хто вёз запасных у с. Бярозава.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Запасныя адправіліся далей i ніхто не затрымліваў ix у маёнтку. Ня былі затрыманы запасныя і ў сяле Бярозаве і, як потым аказалася, некаторыя з запасных, зруйнаваўшых экономію „Юзэфін“,
разьбілі таксама маёнтак пані Ізабэлы Бржэзінскай — „Вялікі Бокаў“
Мейлешковічаскай воласьці, таго-ж Мазырскага павету, а таксама
і „Буда Сафіеўку“ памешчыка Маркварда. Памешчыцкі клясавы суд жорстка расправіўся з сялянамі. Як відаць з протоколу вайскова-акруговага суду ня тэатры ваенных падзей ад 18 лістапада 1914 г.&lt;ref&gt;Гл. дадатак стар. 95—102.&lt;/ref&gt;, запасныя, а менавіта: Мікалай Каханевіч, Максім Каханевіч, Яраслаў Каханевіч, Патрыкей Скакавец, Яўхім Скакавец, Аляксандар Ахрамчук, Рыгор Ахрамчук, Дзьмітры Калодзіч, Цімафей Кулакевіч, Міхаіл Кулакевіч, Лаўрын Рункевіч, Хведар Кібукевіч, Іван Краўчэня, Іван Кулакевіч і Клім Петравец былі суджаны вайсковым акруговым судом толькі за зруйнаваньне маёнтку „Вялікі Бокаў“.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27jwohrkf3y9mo1a3w8nvgjg0od4f7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124706</id>
    <revision>
      <id>289275</id>
      <timestamp>2026-06-10T10:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}А Віктар проста быў растлумачыў Аўгіньцы усё, як мае быць, прасіў яе супакоіцца, нават падвёў яе да лаўкі і хацеў пасадзіць. Але яна ўзяла тады са стала звычайны хлебны нож, і, падаючы яго яму, сказала дзіўна простым і шчырым тонам, які страся...»</comment>
      <origin>289275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4544" sha1="mw59cpnuz4zoqxxp4u3enmuuefzxb57" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}А Віктар проста быў растлумачыў Аўгіньцы усё, як мае быць, прасіў яе супакоіцца, нават падвёў яе да лаўкі і хацеў пасадзіць. Але яна ўзяла тады са стала звычайны хлебны нож, і, падаючы яго яму, сказала дзіўна простым і шчырым тонам, які страсянуў усю істоту комсамольца Віктара:

{{Водступ|2|em}}— Зарэж мяне лепей… Віця, зарэж мяне… Во табе нож… Віця, я ня буду злавацца…

{{Водступ|2|em}}Што было далей, па гэтых словах, Віктар неяк ня помніць — усё зацямрылася чорнай нязводнай жудасьцю гэтых Аўгіньчыных слоў.

{{Водступ|2|em}}Не, няпраўда. Яшчэ адно помніцца добра. На стале ён убачыў быў кніжку, якую ў астатні раз прынёс быў Аўгіньцы, і, убачыўшы, з радаснай хаплівасьцю кінуўся да яе, каб паглядзець яе назву, нібы ад гэтага залежала няма ведама што.

{{Водступ|2|em}}Гэта была „Програма і статут усесаюзнага ленінскага комупістычнага саюзу моладзі“. Віктар кніжку схаваў у кішэню не таму, што баяўся, каб не прапала, а лічыў за недапушчальнае блюзьнерства пакідаць яе тут, у гэтым хоць і несправядліва, але ўсё-ткі асуджаным, ганебна асуджаным, доме.

{{Водступ|2|em}}Комсамолец Віктар ведае добра свае саюзныя абавязкі!

{{Водступ|2|em}}А цяпер ён знойдзе свайго друга, раскажа яму ўсё чысьценька, і яны ўдвух нешта прыдумаюць. У яго нарыхтаваны ўжо нават і словы, з якімі зьвярнецца, ён да прыяцеля. Ён скажа яму так:

{{Водступ|2|em}}Братачка! Можа я і дрэнна, не па-комсамольску раблю, можа падаўся я сэнтымэнтальнай слабасьці, можа патураю сам сабе, сваім пачуцьцям… Але слухай пра ўсё, што было…

{{Водступ|2|em}}І скажа тады ня толькі пра гэта, апошняе, а і пра ўсё, што дзеялася ў Сіўцы па ад‘езьдзе друга. І яны нешта прыдумаюць тады і ўсё будзе добра.

{{Водступ|2|em}}Абы пазбыцца гэтых неадступных балючых вобразаў! Абы ня сьцёбалі ў твар агнёвай жарствой гэтыя назольлівыя, як звон спалашонай асвы, атрутныя словы.

{{Водступ|2|em}}…Здаровы конскі інстынкт няўтомнай шаўлюжкі ды шчасьлівая выпадковасьць прывялі нарэшце комсамольца Віктара ў патрэбную яму вёску. Там прыстоіў ён ля першае хаты і — абмёрзлы ўвесь, адубелы — ледзьве споўз з санак, каб паляпаць у акно, ды папытацца, дзе жыве Зелянюк, Яго доўга ня чулі, потым доўга перапытвалі і яшчэ даўжэй тлумачылі, як трапіць ў патрэбную хату.

{{Водступ|2|em}}Але нарэшце звайшоў. Блізкасьць мэты падбадзёрыла яго, і ён нарабіў такога грукату, што перапалашыў увесь дом. Пакуль гаспадары спрачаліся, з ім, да дзьвярэй падышоў сам. Зелянюк і запытаў сваім звонкім, так знаёмым Віктару і так прыемным яму голасам:

{{Водступ|2|em}}— Гэта — да мяне? Хто там такі?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mw59cpnuz4zoqxxp4u3enmuuefzxb57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124707</id>
    <revision>
      <id>289276</id>
      <timestamp>2026-06-10T10:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Віктар хацеў весела крыкнуць, але ад узрушэньня ледзь прапішчэў — танклява і жаласна:  {{Водступ|2|em}}— Гэта я…Віктар, з Сіўца…Адчыні хутчэй…  {{Водступ|2|em}}Дзьверы расчыніліся, і Віктар з асалодаю нырнуў у густую цяплыню хаты.  {{Водступ|2|em}}...»</comment>
      <origin>289276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="6v9cedff95bkjkni13dfa1sjihqzln4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Віктар хацеў весела крыкнуць, але ад узрушэньня ледзь прапішчэў — танклява і жаласна:

{{Водступ|2|em}}— Гэта я…Віктар, з Сіўца…Адчыні хутчэй…

{{Водступ|2|em}}Дзьверы расчыніліся, і Віктар з асалодаю нырнуў у густую цяплыню хаты.

{{Водступ|2|em}}Зелянюк злавіў яго у цемры за руку і павёў на сваю палавіну хаты. Там запаліў сьвятло і, зірнуўшы на Віктараў разгублены твар, адразу з ласкавай турботай запытаўся:

{{Водступ|2|em}}— Што, Віця, нешта благое здарылася?

{{Водступ|2|em}}— Братачка…

{{Водступ|2|em}}Але на гэтым і скончылася яго ўступная прамова, бо маладыя нязломныя сілы яго ўсё-ткі нарэшце зрадзілі яму, і ён горка, па-дзіцячаму заплакаў.

{{Водступ|2|em}}Пакуль Віктар адплакаўся, Зелянюк ужо быў апрануты, і яго сьвежы бадзёры выгляд ані не паказваў на тое, што яго адарвалі ад самага сну.

{{Водступ|2|em}}— Ну як, Віця, можа цяпер раскажаш ужо?

{{Водступ|2|em}}І ён ласкава палэпаў Віктара па плячы.

{{Водступ|2|em}}Віктару Доўга не давялося апавядаць, бо Зелянюк з першых слоў зразумеў, аб чым тут справа, і нецярпліва перапыніў яго:

{{Водступ|2|em}}— Ну, рэшту дакажаш дарогай. Зараз-жа едзем у раён…

{{Водступ|2|em}}Віктар на такі зварот ніяк не спадзяваўся і з раптоўнай радасьці паспрабаваў нават пярэчыць:

{{Водступ|2|em}}— Можа ня варта турбавацца па гэтым? Можа ты запіску напішаш, ці што — дык я сам?..

{{Водступ|2|em}}Але Зелянюк строга перапыніў яго:

{{Водступ|2|em}}— Тут справа не аб тваёй каханцы, Віця, — тут справа вялікае грамадзкае значнасьці… Конь твой нас давязе яшчэ да раёну?

{{Водступ|2|em}}— Можа яшчэ і давязе.

{{Водступ|2|em}}І зноў змораная, але бяз меры старанная шаўлюжка клыпала па-маленьку, адгадваючы загубленую ў цемры і сьнегавой замеці дарогу, і зноў бяз сэнсу, чыста з інэрцыі махаў Віктар пугаю, ня бачачы і ня чуючы ні дарогі, ні шаўлюжкі, ні шурпатага сьнегу, што агнёва-калючай жарствою абсыпаў яго твар. Але ўжо ня ў чорную глухую яміну падаў загнаны бязьлітаснымі вобразамі комсамолец Віктар, а лётаў сярод завірухі сьмелымі яснымі надзеямі.

{{Водступ|2|em}}У раёне адразу пад‘ехалі да кватэры сакратара райкому таварыша Гайдука. Тут адчынілі ім адразу, бо відаць прызвычаіліся да гэткіх раптоўных візытаў, і, як увайшлі хлопцы ў невялічкі Гайдукоў пакой, гаспадар яго ляжаў у ложку, хоць ужо і варушыўся патроху спрасоньня.

{{Водступ|2|em}}Зелянюк усьцёр сярнічку, і яны ўбачылі, што кіраўнік раённае організацыі ўжо сядзіць на сваім непрэзэнтабэльным ложку&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6v9cedff95bkjkni13dfa1sjihqzln4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124708</id>
    <revision>
      <id>289277</id>
      <timestamp>2026-06-10T11:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «і, яшчэ не адышоўшы ад сну, дробненька чмыхае сваім хоць і даўгім, але ня надта паважным носам.  {{Водступ|2|em}}— А! Хлопцы… Ну, што?  {{Водступ|2|em}}Зелянюк бяз доўгіх абыходаў сьціслым стрыманым тонам баявога рапорту пачаў дакладваць сакратару райкому пра с...»</comment>
      <origin>289277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4425" sha1="np48l77wyuivtzwon0rc56wsxkwoy83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і, яшчэ не адышоўшы ад сну, дробненька чмыхае сваім хоць і даўгім, але ня надта паважным носам.

{{Водступ|2|em}}— А! Хлопцы… Ну, што?

{{Водступ|2|em}}Зелянюк бяз доўгіх абыходаў сьціслым стрыманым тонам баявога рапорту пачаў дакладваць сакратару райкому пра сутнасьць справы. Гэты яго тон надзвычай імпонаваў Віктару, затое мізэрны выгляд Гайдука, які, седзячы на ложку, усё яшчэ чмыхаў носам, спачатку не абуджаў у ім асаблівае даверлівасьці.

{{Водступ|2|em}}Гайдук, выслухаўшы даклад, пацьвярджальна кіўнуў галавой, нібы хацеў сказаць, што ўсё так ідзе, як і мусіла ісьці і буркнуў:

{{Водступ|2|em}}— Я хацеў выклікаць Карызну… пагаманіць… Аж цяпер прыдзецца неяк іначай…

{{Водступ|2|em}}Ён млява пацягнуўся да тэлефона, што стаяў тут-жа, пра ложку, і доўга, з д‘ябальскай цярплівасьцю, выклікаў сонную тэлефоністку.

{{Водступ|2|em}}І вось нявыразныя, пакомчаныя санлівасьцю словы сакратара райкома прагучэлі камсамольцу Віктару цудоўна прыгожай райскай музыкай:

{{Водступ|2|em}}…а восьмай ураньні?… ага… цяпер шэсьць… Ты чуеш?… Во што, браток… Пазвані туды, на станцыю… Усіх перасяленцаў з сівецкага сельсавету затрымаць да выясьвеньня справы… Тэлеграму?… Давай тэлеграму… Бывай…

{{Водступ|2|em}}І такім самым млявым, нібы вымушаным рухам паклаў назад тэлефонную трубку.

{{Водступ|2|em}}Комсамолец Віктар адчуў ува ўсім целе цягучую нявымоўна-салодкую слабасьць. Ён убачыў каля грубкі вольнае крэсла і сеў на яго, прыхіліўшы ацежалелую галаву да цёплых кафляў. У вушшу ў яго зьлілася ў роўную буркатлівую песьню ўжо далёкая ад яго сьвядомасьці гутарка Гайдука з Зелянюком, а ў ваччу распрасьцёрся белы зімовы шлях, што адкрываецца за Сіўцом бязьмежным разгонам, і па тым па шляху папоўз бясконца даўгі, кашлаты абоз, над якім паплылі зусім ціхамірныя, пазбаўленыя ўсякага трагізму, людзкія рыданьні. А збоку ад шляху, на сьнегавым узгорку, няма ведама адкуль зьявіўшыся там, вытыркнулася нязграбная фігура старога Галілея разам з яго верным другам і спадарожнікам — Босым.

{{Водступ|2|em}}Адтуль, ад Галілея, даляцеў быў таксама нейкі дзіўны завыўна-цягучы чалавечы гук.

{{Водступ|2|em}}Можа гэта і Галілей плакаў там, стоячы на сваім узвышшы? А мо‘ ён сьпяваў, чаго добрага?

{{Водступ|2|em}}Ці плакаў Галілей, ці сьпяваў?

{{Водступ|2|em}}…І над разьвязаньнем гэтага складанага пытаньня, ці плакаў, ці сьпяваў Галілей, праводзячы сівецкіх перасяленцаў, заснуў Віктар глыбокім спакойным сном, які компэнсаваў яму ўсе яго трывогі і мукі апошніх дзён.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>np48l77wyuivtzwon0rc56wsxkwoy83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124709</id>
    <revision>
      <id>289278</id>
      <timestamp>2026-06-10T11:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Ініцыял|'''10'''}} Вязьмо зацягнулася, і туга скручаны канцы яго падвярнуліся пад самае сэрца даўкім балючым вузлом чорнае роспачы. І сталася-ж гэта акурат у той момант, як Сымон Карызна, зрабіўшы свой астатні рашучы крок, адчуваў сябе на верхавіне жадана...»</comment>
      <origin>289278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4788" sha1="kitswanxoswaqecxs2q8ej2ac2wqpaz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Ініцыял|'''10'''}} Вязьмо зацягнулася, і туга скручаны канцы яго падвярнуліся пад самае сэрца даўкім балючым вузлом чорнае роспачы. І сталася-ж гэта акурат у той момант, як Сымон Карызна, зрабіўшы свой астатні рашучы крок, адчуваў сябе на верхавіне жаданага трыумфу. Нават вышла тут зусім дзівоснае, неверагоднае супаданьне: у тую хвіліну, як паляпалі ў дзьверы, ён пісаў акурат данясеньне ў раён аб канчаткавым завяршэньні суцэльнае колектывізацыі ў сівецкім, сельсавеце.

{{Водступ|2|em}}Пачуўшы стукат у дьзверы, Карызна адклаў у бок пяро і, паціраючы рукі, крыкнуў бадзёра і весела:

{{Водступ|2|em}}— Уваходзь! Хто там?…

{{Водступ|2|em}}Але зараз-жа настрой яго глыбока апаў, бо сярод нечаканых гасьцей ён убачыў бледы, рэзка акрэсьлены твар ненавіснага Зелянюка.

{{Водступ|2|em}}Карызна зразумеў усё. І гэта раптоўнае яснае разуменьне сытуацыі дапамагло яму авалодаць сабой. Ён запрасіў ўсіх сесьці, і з лёгкай усьмешачкай слухаў тлумачэньні незнаёмага таварыша, што гэта ёсьць вызначаная раённым комітэтам партыікомісія па дасьледваньні стану партыйвае і савецкае работы ў сельсавеце.

{{Водступ|2|em}}Комісія сядзела ў яго нядоўга. Умовіліся толькі аб працы на заўтрашні дзёнь, ды Зелянюк з далікатнасьці зрабіў колькі запытаньняў звычайнага прыяцельскага характару, якія у такія хвіліны прымаюцца яшчэ халадней, чымся офіцыйныя размовы. І потым комісія пайшла, паведаміўшы напасьледак, што закватараваліся яны ўсе ў сівецкім нардоме. Гэта апошняя вестка задзела Карызну бальней, чымся ўся папярэдняя гутарка.

{{Водступ|2|em}}„Нават не зайшлі адразу да яго! Нават не захацелі ў яго спыніцца! Зрабілі дэмонстрацыю супроць яго!..“

{{Водступ|2|em}}Астаўшыся адзін, Сымон Карызна перш-на-перш падышоў да стала і з хаплівай пасьпешнасьцю падраў недапісанае данясеньне ў раён, нібы хацеў як мага хутчэй зьнішчыць апошні сьлед свае ганьбы. Потым паволі, млява, як лунатык, адышоўся да канапы і сеў у той прытульны куток, дзе любіла сядзець Марына Паўлаўна.

{{Водступ|2|em}}Ён адчуваў глыбокую да ўсяго апатыю і дзіўнае, амаль шчасьлівае палягчэньне. Нібы нёс ён нейкую вельмі патрэбную, але разам з тым і вельмі цяжкую ношку, якую цяпер скінулі ў яго з плеч. Можа дрэнна, можа пуста будзе без яе потым, але ў гэтую першую хвіліну над усім пануе адно салодкае адчуваньне раптоўнае палёгкі, І хочацца, каб адчуваньне гэтае цягнулася бясконца, каб ня было ні думак ніякіх, ні турбот, каб адно слухаць, як па ўсім целе пераліваецца цудоўная ўсеабдымная змора.

{{Водступ|2|em}}У такім стане засьпеў Сымона Карызну Пацяроб, які зьявіўся не па доўгім часе пасьля візыты партыйнае комісіі. Ён увайшоў як за-звычай, не паляпаўшы, не панытаўшы дазволу, прыдыбаў да&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kitswanxoswaqecxs2q8ej2ac2wqpaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124710</id>
    <revision>
      <id>289279</id>
      <timestamp>2026-06-10T11:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сучка-унучка! Скокъ на порогъ! — Пилнуй, сучка-унучка! Скокъ за порогъ! и покацився по дорози... Увидзѣвъ яго заяцъ; гнався, гнався, а пирожокъ кажець: я — ’тъ бабы ўцекъ, я — ’тъ дзѣда ўцекъ, отъ унучки ўцекъ, отъ сучки ўцекъ, отъ цябе ўцяку, и табѣ на..ру. И н...»</comment>
      <origin>289279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5833" sha1="p0791svzkcynbnccec1hzdednp9lbmj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сучка-унучка! Скокъ на порогъ! — Пилнуй, сучка-унучка! Скокъ за порогъ! и покацився по дорози... Увидзѣвъ яго заяцъ; гнався, гнався, а пирожокъ кажець: я — ’тъ бабы ўцекъ, я — ’тъ дзѣда ўцекъ, отъ унучки ўцекъ, отъ сучки ўцекъ, отъ цябе ўцяку, и табѣ на..ру. И не догнавъ заяцъ пирожка. Увидзѣвъ яго вовкъ; гнався, гнався, а пирожокъ кажець: я — ’тъ бабы уцекъ, я — ’тъ дзѣда уцекъ, отъ унучки уцекъ, отъ сучки уцекъ, отъ зайца уцекъ, отъ цябе ўцяку, и табѣ на..ру! И покацився. Увидзѣвъ яго мядзьвѣдзь и погнався. Гнався, гнався, а пирожокъ кажець: я — ’тъ бабы уцекъ, я — ’тъ дзѣда уцекъ, отъ унучки уцекъ, отъ сучки уцекъ, отъ зайца уцекъ, отъ вовка уцекъ, отъ цябе ўцяку, и табѣ на..ру! И уцекъ отъ мядзьвѣдзя. Напослѣдыкъ увидзѣла яго лисица, и побѣгла за имъ. Енъ и тэй почавъ казаць: я — ’тъ бабы уцекъ, я — ’тъ дзѣда уцекъ, отъ унучки уцекъ, отъ сучки уцекъ, отъ зайца уцекъ, отъ вовка уцекъ, отъ мядзьвѣдзя уцекъ, отъ цябе по́готови ўцяку, и табѣ на..ру! А лисица кажець: «ай, пирожокъ! Якъ твоя пѣсня пригожа! Али тое жаль, што я ня чую, бы ужо стара. Спѣй ящо!» Пирожокъ тодыш ставъ піяць, а яна подбѣгла ды и ухвацила.&lt;ref&gt;Вар. «Живъ дзѣдъ зъ бабой. Жили яны бѣдно, не було съ чаго хлѣба спечь. Вотъ пошли по міру ходзиць. Ходзили яны, ходзици и назбираци добра на цѣлый пирогъ. Вотъ пришовши у дворъ, спякли яны пирогъ, и положили яго на вокно простудзитца. Положили яны гетый пирожокъ простудзитца, а сами отвярнуляси некуды. Ашъ прибѣгаець лисица. Ухвацила ихный пирожокъ и побѣгла».&lt;/ref&gt; Ды узяла, мякишъ выѣла, а на мѣсто мякиша наклала туды пяску зъ гразьзю. Тоды пошла сабѣ дали, йдзець, ашъ пастухи пасцюць статокъ. Пришла яна къ пастухамъ, ды говориць имъ: пастушки, пастушки, вы мнѣ дайця бычка-третьцячка, а я вамъ отдамъ пирожокъ! Пастухи дали лисицы бычка-третьцячка, а лисица пастухамъ отдала пирожокъ. Отдала пастухамъ пирожокъ ды й говориць: ня ѣшця яго, покуль я зъ бычкомъ зайду за гору! Пастухи такъ и здзѣлыли. А лисица якъ тольки зайшла за гору, дыкъ скорѣй и повяла бычка-третьцячка у борокъ. Пришла у борокъ, ды й давай сабѣ сани сѣчь, сячець и приговарыець: сяку, сяку разъ! сяку, сяку два! сяку, сяку три! сяку, сяку чатыре! сяку, сяку пяць! сяку, сяку шесь! сяку, сяку семъ! сяку, сяку восемъ! сяку, сяку дзевяць! сяку, сяку дзесяць! и высякла сани&lt;ref&gt;Приговоръ: сяку просто, будзець криво! сяку просто, будзець криво!&lt;/ref&gt;. Запрагла ў сани свойго бычка третьцячка, ды поѣхыла. Ѣдзець, ѣдзець, ажны бяжиць заяцъ: «лисичка, — сястричка, поѣду и я съ тобою?!» — Ахъ ты, косый заяцъ! ци ты ня видзишъ, што мой ''конъ'' плошанькій, сани мое плошанькія, и сама я ѣду? Ну, али ѣдзь сабѣ! Садзися на сани! Поѣхыли яны удвоихъ. Ѣдуць, ѣдуць, ашъ бяжиць вовкъ: «кумка-голубка! пусци и мяне на санычки!» — Ахъ ты, вовчища-дурнища! ци ты ня видзишъ гэтаго, што мой ''конекъ'' плошанькій, сани моѐ плохѐя, и мы удвоихъ ѣдземъ? А ты ящо просисься у мяпе ѣхыць! Ну, али ѣдзь сабѣ! Садзися на сани! Поѣхыли яны утроихъ. Ѣдуць, ѣдуць, ашъ бяжиць мядзьвѣдзь «кумка-голубка, поѣду и я съ тобою?!» — Ахъ ты, мишка-косолапый! Ци ты ня видзишъ, што мой ''конь'' плошанькій, сани моѐ плохея, и мы й такъ ужо утроихъ ѣдземъ? А ты ящо просисься со мной ѣхыць! Ну, али ѣдзь сабѣ! Садзися на сани! И поѣхыли яны. учецьвярыхъ. Ѣдуць, Ѣдуць, ашъ бяжиць лисъ: «лисичка-сястричка, поѣду и я&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0791svzkcynbnccec1hzdednp9lbmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289280</id>
      <parentid>289279</parentid>
      <timestamp>2026-06-10T11:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>289280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5837" sha1="ninmr1025sk5ewp6iapow04m6cfvypa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br&gt;
сучка-унучка! Скокъ на порогъ! — Пилнуй, сучка-унучка! Скокъ за порогъ! и покацився по дорози... Увидзѣвъ яго заяцъ; гнався, гнався, а пирожокъ кажець: я — ’тъ бабы ўцекъ, я — ’тъ дзѣда ўцекъ, отъ унучки ўцекъ, отъ сучки ўцекъ, отъ цябе ўцяку, и табѣ на..ру. И не догнавъ заяцъ пирожка. Увидзѣвъ яго вовкъ; гнався, гнався, а пирожокъ кажець: я — ’тъ бабы уцекъ, я — ’тъ дзѣда уцекъ, отъ унучки уцекъ, отъ сучки уцекъ, отъ зайца уцекъ, отъ цябе ўцяку, и табѣ на..ру! И покацився. Увидзѣвъ яго мядзьвѣдзь и погнався. Гнався, гнався, а пирожокъ кажець: я — ’тъ бабы уцекъ, я — ’тъ дзѣда уцекъ, отъ унучки уцекъ, отъ сучки уцекъ, отъ зайца уцекъ, отъ вовка уцекъ, отъ цябе ўцяку, и табѣ на..ру! И уцекъ отъ мядзьвѣдзя. Напослѣдыкъ увидзѣла яго лисица, и побѣгла за имъ. Енъ и тэй почавъ казаць: я — ’тъ бабы уцекъ, я — ’тъ дзѣда уцекъ, отъ унучки уцекъ, отъ сучки уцекъ, отъ зайца уцекъ, отъ вовка уцекъ, отъ мядзьвѣдзя уцекъ, отъ цябе по́готови ўцяку, и табѣ на..ру! А лисица кажець: «ай, пирожокъ! Якъ твоя пѣсня пригожа! Али тое жаль, што я ня чую, бы ужо стара. Спѣй ящо!» Пирожокъ тодыш ставъ піяць, а яна подбѣгла ды и ухвацила.&lt;ref&gt;Вар. «Живъ дзѣдъ зъ бабой. Жили яны бѣдно, не було съ чаго хлѣба спечь. Вотъ пошли по міру ходзиць. Ходзили яны, ходзици и назбираци добра на цѣлый пирогъ. Вотъ пришовши у дворъ, спякли яны пирогъ, и положили яго на вокно простудзитца. Положили яны гетый пирожокъ простудзитца, а сами отвярнуляси некуды. Ашъ прибѣгаець лисица. Ухвацила ихный пирожокъ и побѣгла».&lt;/ref&gt; Ды узяла, мякишъ выѣла, а на мѣсто мякиша наклала туды пяску зъ гразьзю. Тоды пошла сабѣ дали, йдзець, ашъ пастухи пасцюць статокъ. Пришла яна къ пастухамъ, ды говориць имъ: пастушки, пастушки, вы мнѣ дайця бычка-третьцячка, а я вамъ отдамъ пирожокъ! Пастухи дали лисицы бычка-третьцячка, а лисица пастухамъ отдала пирожокъ. Отдала пастухамъ пирожокъ ды й говориць: ня ѣшця яго, покуль я зъ бычкомъ зайду за гору! Пастухи такъ и здзѣлыли. А лисица якъ тольки зайшла за гору, дыкъ скорѣй и повяла бычка-третьцячка у борокъ. Пришла у борокъ, ды й давай сабѣ сани сѣчь, сячець и приговарыець: сяку, сяку разъ! сяку, сяку два! сяку, сяку три! сяку, сяку чатыре! сяку, сяку пяць! сяку, сяку шесь! сяку, сяку семъ! сяку, сяку восемъ! сяку, сяку дзевяць! сяку, сяку дзесяць! и высякла сани&lt;ref&gt;Приговоръ: сяку просто, будзець криво! сяку просто, будзець криво!&lt;/ref&gt;. Запрагла ў сани свойго бычка третьцячка, ды поѣхыла. Ѣдзець, ѣдзець, ажны бяжиць заяцъ: «лисичка, — сястричка, поѣду и я съ тобою?!» — Ахъ ты, косый заяцъ! ци ты ня видзишъ, што мой ''конъ'' плошанькій, сани мое плошанькія, и сама я ѣду? Ну, али ѣдзь сабѣ! Садзися на сани! Поѣхыли яны удвоихъ. Ѣдуць, ѣдуць, ашъ бяжиць вовкъ: «кумка-голубка! пусци и мяне на санычки!» — Ахъ ты, вовчища-дурнища! ци ты ня видзишъ гэтаго, што мой ''конекъ'' плошанькій, сани моѐ плохѐя, и мы удвоихъ ѣдземъ? А ты ящо просисься у мяпе ѣхыць! Ну, али ѣдзь сабѣ! Садзися на сани! Поѣхыли яны утроихъ. Ѣдуць, ѣдуць, ашъ бяжиць мядзьвѣдзь «кумка-голубка, поѣду и я съ тобою?!» — Ахъ ты, мишка-косолапый! Ци ты ня видзишъ, што мой ''конь'' плошанькій, сани моѐ плохея, и мы й такъ ужо утроихъ ѣдземъ? А ты ящо просисься со мной ѣхыць! Ну, али ѣдзь сабѣ! Садзися на сани! И поѣхыли яны учецьвярыхъ. Ѣдуць, Ѣдуць, ашъ бяжиць лисъ: «лисичка-сястричка, поѣду и я&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ninmr1025sk5ewp6iapow04m6cfvypa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124711</id>
    <revision>
      <id>289281</id>
      <timestamp>2026-06-10T11:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Відаць, вайсковы суд ня ведаў, што амаль усе гэтыя сяляне запасныя прымалі ўдзел у зруйнаваньні маёнтку „Юзэфін“, дзе справа прыняла вялікія разьмеры. Але і без таго памешчыцкі клясавы суд жорстка пакараў падсудных, бо зразумеў і адчуў у гэтым...»</comment>
      <origin>289281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6289" sha1="8qrrqg5xcnadz15nyzd7g7pam48qy42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}Відаць, вайсковы суд ня ведаў, што амаль усе гэтыя сяляне запасныя прымалі ўдзел у зруйнаваньні маёнтку „Юзэфін“, дзе справа прыняла вялікія разьмеры. Але і без таго памешчыцкі клясавы суд жорстка пакараў падсудных, бо зразумеў і адчуў у гэтым акце подых рэволюцыі, бо ўбачыу у гэтым акце небясьпеку для дваранскай „сьвяшчэннай уласнасьці“. 13 чалавек, за выключэньнем Рункевіча М., Каханевіча Кліма і Пятроўца, якія былі апраўданы, рэшту падсудных вайсковы суд прысудзіў да кары сьмерцю праз павешаньне. Гэты прыгавар вайсковага суду быў пасланы камандуючаму паўднёва-заходнім фронтам генэралу Іванову, які прыгавор зацьвердзіў адносна галоўных „Зачыншыкаў“, трох чалавек — Мікалая Каханевіча, Патрыкея Скакаўца і Аляксандра Ахрамчука — пастанавіў павесіць. Прыгавор быў выкананы 18 сьнежня 1914 году. Іншым 10 чалавекам шыбеніцу замянілі бястэрміновай катаргай, пазбавіўшы іх усіх праў. Яўхіма Скакаўца і Рыгора Ахрамчука засудзілі на 20 год катаргі. Гэты апошні прыгавор быў зацьверджаны ў горадзе Халме 7 сьнежня 1914 г. Так клясава-памешчыцкі суд расправіўся з тымі, хто адважыўся ўзьняць руку на ўласнасьць двараніна. Але гэта яшчэ ня ўсё. Па данай справе за зруйнаваньне экономіі „Юзэфін“ былі прыцягнены да адказнасьці падводчыкі, якія везьлі запасных. Яны праседзелі ў турме амаль цэлы год да суду, апошні адбыўся толькі 26 мая 1915 году. І, ня гледзячы на тое, што сьледству абсолютна не ўдалося давесьці, што даныя асобы вінаваты, як відаць з рэзолюцыі суду, былі асуджаны наступныя сяляне вёскі Бліжава і Гліннай: Цярэнці Скакавец, Павал Рагульчык, Нічыпар Ляскавец, Сьцяпан Кулакевіч, Константын Кулакевіч.
Усіх гэтых сялян аддалі ў „исправительные арестанские отделения“ тэрмінам на 2 гады кожнага і толькі Нічыпара Ляскоўца суд пастанавіў зьняволіць на 1 год у турму, а Васіля Каханевіча апраўдаў&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. Фонд. Акр. Суда. Справа № 40604, 1915 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Мы мусім яшчэ раз падкрэсьліць, што віна даных асоб абсолютна нічым ня была даведзена, тым больш што пагалоўны вобыск у паказаных вёсках абсолютна ня даў ніякіх вынікаў. Сьледства грунтавалася на паказаньні аднаго з лясьнікоў, які як быццам бачыў, што адна жанчына несла чырвоную коўдру, а другая набрала ў панскім гародзе гуркоў. Мы можам падкрэсьліць яшчэ адно, што сьледства не дакончылася, што адны і тыя-ж запасныя, што нішчылі і маёнтак „Юзэфін“, а то, бязумоўна-б, клясавы суд усіх разам адправіў-бы на шыбеніцу.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Трэба сказаць, што страты маёнтку „Вялікага Бокава“ выразіліся ў мізэрнай суме 150 руб., у той час як мы бачылі, што ў „Юзэфіне“ гэтыя страты былі большымі за 10.000 руб., што відно з сьпісу рэчаў, прадстаўленых кіраўнічым маёнтку „Юзэфін“ — Дашкевічам.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Што адбылося ў маёнтку „Буда-Сафіеўка“ абшарніка Маркварда,
невядома; якія формы і разьмеры прыняў рух у гэтым маёнтку, застаецца няясным. Як відно з пастановы сьледчага па важнейшым справам ад 10 лістапада 1914 году, за зруйнаваньне паказанага маёнтку вінаватыя сядзелі ў мазырскай турме, прычым сьледчы падкрэсьлівае, што амаль
усе яны былі выключна з Беразоўскай воласьці Мазырскага павету&lt;ref&gt;Мен. Гіст. Арх. Фонд. Акр. Суда спр. № 40604, 1915 г.&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Гэтыя пагромы абшарніцкіх гнёздаў былі першымі выбухамі надыходзячай аграрнай рэволюцыі. Мы вышэй ужо адзначалі ў многіх мясцох сваёй працы, што супярэчнасьці між абшарніцкім маёнткам і вёскай былі настолькі вострыя і глыбокія, што ў самых рознастайных формах клясавая барацьба прарывалася вельмі часта. Разьвіцьцё&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8qrrqg5xcnadz15nyzd7g7pam48qy42</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>