Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 10 9254 289340 289182 2026-06-11T21:04:50Z By-isti 3554 289340 wikitext text/x-wiki <!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --> ---- <div style="height:500px;overflow:auto;"> * {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863 * {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648 * {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903 * {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907 * {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947 * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908 * {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949 * {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942 * {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948 * {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935 * {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944 * {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919 * {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909 * {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937 * {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946 * {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937 ---- {{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]'' ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}} </div><noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]</noinclude> mcshwc9vel4osuqa7rqzax0skevnc14 10 9260 289342 289005 2026-06-12T06:16:25Z By-isti 3554 289342 wikitext text/x-wiki :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFA0A0" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту|Патрэбнае распазнаванне тэксту]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFE867" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы|Патрэбная вычытка]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#AFAFFF" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі|‎Гатовая да супастаўлення і падзелу]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#90FF90" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы|Вычытаныя, але патрабуюць праверкі]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы}}}}) :<span style="padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#00137F" title="{{{1}}}">&nbsp;</span> [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы‎|Правераныя]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы}}}}) <hr/> Калі ласка, перад вычытваннем азнаёмцеся з [[Вікікрыніцы:Дапамога#Афармленьне_індэксаў|парадамі]] да гэтага. <div class="center">'''Вычытваецца цяпер'''</div> На дадзены момант на Вікікрыніцах вычытваюцца наступныя буйныя творы, з якімі Вы б маглі дапамагчы: * Бѣлорусскій сборникъ. {{Скан|[[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3|Выпускъ 3]]|Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf}} [[Аўтар:Еўдакім Раманаў|Еўдакіма Раманава]] (1887) * {{Скан|[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932).pdf}} [[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанціна Кернажыцкага]] (1932) * {{Скан|[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]|Люба Лук’янская (1937).pdf}} [[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]] (1937) * {{Скан|[[Будучыня (1947)|Будучыня]]|Будучыня (1947).pdf}} [[Аўтар:Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]] (1947) <div class="center">'''Варта праверыць'''</div> Ніжэйпададзеныя творы варта праверыць. Магчыма, там ёсць памылкі друку, дапушчаныя ў часе вычытвання. * {{Скан|[[Географія Беларусі (1922)|Географія Беларусі]]|Географія Беларусі.pdf}} [[Аўтар:Аркадзь_Смоліч|Аркадзя Смоліча]] (1922) * {{Скан|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)|Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski]]|Doktar Francišak Skaryna pieršy drukar biełaruski.pdf}} [[Аўтар:Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] (1925) * {{Скан|[[Апошні з магікан (1940)|Апошні з магікан]]|Апошні з магікан.pdf}} [[Аўтар:Джэймс_Фенімар_Купер|Джэймса Фенімара Купера]] (1940) <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]</noinclude> gnt95cokg0nyfn6kwppliq0eq0pbkb7 106 33512 289341 268575 2026-06-12T05:50:56Z By-isti 3554 289341 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]] |Language=be |Volume= |Author=[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі |Address=Менск |Year=1932 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist 1=аправа 2to4=- 5=тытул 6=друк 7=3 252to255=- 256=цана /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} 1zn0ee7q6asnvmlivor5jdbc0gosng7 104 124446 289339 288679 2026-06-11T21:03:21Z By-isti 3554 /* Не вычытаная */ 289339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Цэнтар|{{Разьбіўка|'''Частка трэцяя'''}}|памер=120%}} {{Ініцыял|1}} Цімахвей Міронавіч Гвардыян сядзіць на сваім адумысловым троне і маленькаю чарачкаю п‘е нарзан. Яшчэ з найясьнейшае пары свайго перабываньня на пасадзе кур‘ера высачайшай комісіі па такіх-та і такіх-та справах абсмакаваў Цімахвей Міронавіч гэты цудоўны шляхетны трунак і ўжывае яго ў хвіліны найвялікшых уструшэньняў свае чулае далікатнае душы. Мабыць з асаблівае пашаны свае да гэтага трунку ён заве яго не „нарзан“, а больш гучнаю і романтычнаю назваю — „тарзан“ і, глыбока ўпэўнены ў яго жыватворнай моцы, п‘е яго, як гарэлку — размашыста, зухавата — і адчувае пасьля яго лёгкае прыемнае ап‘яненьне. {{Водступ|2|em}}Але сёньня чамусьці „тарзан“ не бярэ сілы. Цімахвей Міронавіч выпівае ўжо пятую ці шостую чарку і адно чуе, як цудадзейны трунак асядае ў жываце халодным нязрушным цяжарам, не даючы нутру жаданага разгарачэньня. Такі зварот справы Цімахвея Міронавіча нават пужае, і ён з падазронай уважлівасьцю разглядае пляшку, шукаючы ў ёй прычыны дзіўнага зьявішча. Ён успамінае, што гэтая пляшка адкаркована з тыдзень таму, калі ня болей, што яна магла дасюль вычхацца, пасьля доўгіх ваганьняў, здаўшыся на тое, што сёньня выключны па сваёй трывожнасьці дзень, адважваецца на рашучы, блізкі да самаахвярнасьці учынак: не дапіўшы пачатае пляшкі, распачаць новую. {{Водступ|2|em}}Як за-звычай, Цімахвей Міронавіч устае з свайго трону з наўмыснай млявай цяжарнасьцю, якая на яго думку дае чалавеку асабліва станавіты выгляд, але раптам чуе, што яму і сапраўды цяжка устаць з крэсла. Тады ён сядае назад і ўстае ўдругае — ужо скоранька, без станавітасьці. Здаецца нішто… Троху заспакоіўшыся, ён бярэ недапітую пляшку „тарзану“ і падаецца да дзьвярэй у чорную палавіну хаты, але па дарозе няўмысьля трапляе вокам у вялікае люстра ў кутку і, зьбянтэжаны, сунімаецца на паўкроку. {{Водступ|2|em}}З люстэрка на яго глядзеў мізэрны, змардаваны і — што асабліва ўразіла яго — перапалоханы чалавечак. Голы пэргамінавы твар пасінеў, зайстрыўся і выцягнуўся ня нроста ўдаўжыню, як-ткі й належыць у падобных выпадках людзкому твару, а наўскасяк, накшталт старой, перахіленай на бок, драбіны. Усё было» крывое: вострая барада драпежна накіроўвала ў бок сваю дзюбку<noinclude></noinclude> 7pqwpokfa0yv5j7cxraokircg1je52v 289343 289339 2026-06-12T06:25:10Z By-isti 3554 289343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Цэнтар|{{Разьбіўка|'''Частка трэцяя'''}}|памер=120%}} {{Ініцыял|'''1'''}} Цімахвей Міронавіч Гвардыян сядзіць на сваім адумысловым троне і маленькаю чарачкаю п‘е нарзан. Яшчэ з найясьнейшае пары свайго перабываньня на пасадзе кур‘ера высачайшай комісіі па такіх-та і такіх-та справах абсмакаваў Цімахвей Міронавіч гэты цудоўны шляхетны трунак і ўжывае яго ў хвіліны найвялікшых уструшэньняў свае чулае далікатнае душы. Мабыць з асаблівае пашаны свае да гэтага трунку ён заве яго не „нарзан“, а больш гучнаю і романтычнаю назваю — „тарзан“ і, глыбока ўпэўнены ў яго жыватворнай моцы, п‘е яго, як гарэлку — размашыста, зухавата — і адчувае пасьля яго лёгкае прыемнае ап‘яненьне. {{Водступ|2|em}}Але сёньня чамусьці „тарзан“ не бярэ сілы. Цімахвей Міронавіч выпівае ўжо пятую ці шостую чарку і адно чуе, як цудадзейны трунак асядае ў жываце халодным нязрушным цяжарам, не даючы нутру жаданага разгарачэньня. Такі зварот справы Цімахвея Міронавіча нават пужае, і ён з падазронай уважлівасьцю разглядае пляшку, шукаючы ў ёй прычыны дзіўнага зьявішча. Ён успамінае, што гэтая пляшка адкаркована з тыдзень таму, калі ня болей, што яна магла дасюль вычхацца, пасьля доўгіх ваганьняў, здаўшыся на тое, што сёньня выключны па сваёй трывожнасьці дзень, адважваецца на рашучы, блізкі да самаахвярнасьці учынак: не дапіўшы пачатае пляшкі, распачаць новую. {{Водступ|2|em}}Як за-звычай, Цімахвей Міронавіч устае з свайго трону з наўмыснай млявай цяжарнасьцю, якая на яго думку дае чалавеку асабліва станавіты выгляд, але раптам чуе, што яму і сапраўды цяжка устаць з крэсла. Тады ён сядае назад і ўстае ўдругае — ужо скоранька, без станавітасьці. Здаецца нішто… Троху заспакоіўшыся, ён бярэ недапітую пляшку „тарзану“ і падаецца да дзьвярэй у чорную палавіну хаты, але па дарозе няўмысьля трапляе вокам у вялікае люстра ў кутку і, зьбянтэжаны, сунімаецца на паўкроку. {{Водступ|2|em}}З люстэрка на яго глядзеў мізэрны, змардаваны і — што асабліва ўразіла яго — перапалоханы чалавечак. Голы пэргамінавы твар пасінеў, зайстрыўся і выцягнуўся ня нроста ўдаўжыню, як-ткі й належыць у падобных выпадках людзкому твару, а наўскасяк, накшталт старой, перахіленай на бок, драбіны. Усё было» крывое: вострая барада драпежна накіроўвала ў бок сваю дзюбку<noinclude></noinclude> dk5iqg0n14w22529iumaqpmbr0mhbnk 104 124578 289344 288927 2026-06-12T06:25:20Z By-isti 3554 289344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Ініцыял|'''2'''}} У Сівалапах дагараў у шчасьлівым запале новае цудоўнае працы старшыня колгасу „Наша перамога“ Якуб Лакота. Ён доуга і настойна адмаўляўся ад гэтае пасады — не таму, што не хацеў, а што ня пэўны быў у сваіх фізычных сілах. Яго ўгаварвалі з цёплай сваяцкай ласкай, абяцалі поўную ад усіх дапамогу, і ён, нарэшце згадзіўся. На сакратара колгасу з яго пропозыцыі выбралі Мікіту Лаўрынёнка, маладога кемкага гаспадара, што спрабаваў некалі ўчыцца на агранома. {{Водступ|2|em}}У Якуба Лакоты ад першага таго сходу асталося ўражаньне радаснага зьдзіўленьня, блізкага да неймавернасьці. Сапраўды, цяжка было даць веры, што гарачыя сьмелыя яго імкненьні, якія часьцякам самому яму здаваліся недасягальнымі лятункамі, сталі раптам на парозе свайго зьдзяйсьненьня. І сам ён будзе ня толькі браць чынны ўдзел у гэтай казачна-новай будоўлі, а нахват будзе ёю кіраваць. {{Водступ|2|em}}Для Якуба Лакоты канчагкова згінулі хвіліны спакойнага адпачынку — і дні і ночы абярнуліся яму ў бязупыннае напружанае гарэньне. Трагічны разлад паміж яго маладым нязгасным запалам і ўбогімі рэшткамі глыбока павераджонага здароўя дасягнуў найвышэйшага пункту. Гэта, ён чуў, не вяшчуе яму нічога добрага, але не задумляўся дужа над гэтым, бо наогул на сваё фізычнае здароўе глядзеў з спакойнаю абыклаю безнадзейнасьцю. {{Водступ|2|em}}У маладым колгасе адразу занялося жвавае бадзёрае жыцьцё. Першыя проблескі яго — дзіўна-сьвежыя, яскравыя атулены былі вясёлым, чыста сьвяточным уздымам. Якуб Лакота добра разумеў, што колектыў тады толькі адчуе сваю дзейную злучнасьць і сваё значэньне, калі возьмецца супольна за якую конкрэтную жывую работу, і таму з першых-жа дзён зачаў шукаць такое работы. {{Водступ|2|em}}Пастанавілі адразу пачаць падрыхтоўку да колгаснага будаўніцтва, і на першую чаргу назначылі будоўлю вялікае стадолы на ўсю, якая мела быць абагулена, жывёлу. Дасталі дззвол на вывазку лесу, і з вяселых масавых выездаў па яго зрабілі праўдзівую дэмонстрацыю свае дружнае сілы і энэргіі. {{Водступ|2|em}}Якуб Лакота здабыў аднекуль будаўнічага тэхніка, і некалькі вечароў узапар зьбіраліся ў яго ў „габінэце“ самарослыя: сівалапаўскія архітэктары, каб разам з тэхнікам абмяркоўваць плян новае будоўлі. Гэта былі дзівосныя незабыўныя гадзіны, калі з непрахддна-дзікіх зарасьляў цёмнай мужыцкай сьвядомасьці, аплеценых атрутным хмелем спрадвечнага чмуру, раптам завязваўся і паволі расьцьвітаў пышны квет колектыўнай творчай фантазіі, імклівага домыслу і ініцыятывы. Забываліся, на ўсё — на позны час, на змору, на нямінучыя турботы заўтрашняга дня — і ў шчыльна зьбітым гарачай дружнасьцю гуртку ламалі галовы над найдрабнейшымі дэталямі складаных будаўнічых конструкцый. {{Водступ|2|em}}Гэта была першая брыгада колгасу „Наша перамога“. Вынікі яе працы — яшчэ хісткія, няпэўныя, проблематычныя — {{перанос пачатак|п=разыхо|к=дзіліся}}<noinclude></noinclude> maqyq4m3sunspm9ba3cs8uoh32pxz5m 104 124587 289345 288976 2026-06-12T06:25:32Z By-isti 3554 289345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>жыцьцёвую дарогу, ясным хараством далёкае мэты. Ён рабіў яго здаўна, складаў яго па маленькім кавалачку — і таму ў ім дзівосна памяшаліся кволыя краскі дзяціных лятункаў з цаглінамі сталых вымеркаваньняў дарослага чалавека. {{Водступ|2|em}}Ён стаіць сярод самотнага поля і, пільна ўзіраючыся ў сьнегавую даль, бачыць там абрысы збудаванага ім сьвету. Яны — перш нявыразныя бледныя — набіраюць з кожнай хвілінай усё большае лёгкасьці, яны відавочна ружавеюць і, сагрэтыя гэтай ружовасьцю, яшчэ большую маюць прывабнасьць. {{Водступ|2|em}}І яшчэ больш яскравеюць фарбы, празрыстае ружовасьць насычаецца новаю сілай, пыхае новым агнём — і ўжо гарыць, паланее гордая пераможная чырвань! {{Водступ|2|em}}Гэта ўзышло нарэшце познае зімовае сонца. Яно вынырнула з пульхнае белі сьнягоў, як з белых пухавых падушак вясёлы тварык дзіцяці, і з шчырай цікавасьцю зірнула на дзівачную будоўлю апантанага чалавека. І, глыбока расчуленае нечаканым хараством, з цёплаю ласкай пагладзіла яго сваімі мяккімі косамі. {{Водступ|2|em}}Якуб Лакота сьпяшаўся да дому, да тлумных шчасьлівых турбот, у якіх дагарала яго павераджонае здароўе і сіла. {{Ініцыял|'''3'''}} На комсамольца Віктара ад‘езд Зелянюка зрабіў глыбокае ўражаньне. Праз доўгічас ён ня мог быў пазбыцца дакучлівага пачуцьця сіратлівай журбы, нібы спасьцігнула яго ў жыцьці вялікая беззваротная згуба. Ды яно так і было, бо яго шчырая дружба з Зелянюком, яго пяшчотная адданасьць гэтаму чалавеку стала для яго адным з найглыбейшых рухаў маладой неспакушонай натуры. У ягоным жыцьці сапраўды адкрылася балюча пустое месца. {{Водступ|2|em}}У такіх выпадках заўсёды горкасьць перажываньня находзіць сабе нейкі асобны, часам нават малазначны пункт для свае фіксацыі (можа гэтым чалавек інстыктыўна хаваецца ад уяўленьня ўсяе велічы страты?) — і ў Віктара за гэты пункт была дробная выпадковая акалічнасьць: ён не разьвітаўся з Зелянюком. Увесь свой смутак концэнтраваў ён на гэтым малазначным пункце, і смутак пераліваўся тады ў едкую шчымлівую крыўду. {{Водступ|2|em}}Ён ведаў, што Зелянюк паедзе ўраньні, але ня думаў, што гэтак рана. Яшчэ досьвіта прыбег ён да Малахавае хаты і, убачыўшы, што ў чыстай палавіне гарыць сьвятло, увайшоў здаволены, рады, што не спазьніўся, што яшчэ засьпеў перад ад‘ездам свайго прыяцеля. Яго крыху зьдзівіла, што ў гаспадаровай палавіне зусім цёмна, але ён доўга аб гэтым не разважаў і адразу падаўся да Зелянюка. {{Водступ|2|em}}Зелянюка ўжо ня было. У ягоным пакоі няпрыемна кінулася ў вочы халоднае бязладзьдзе, якое, астаючыся па ад‘езьдзе чалавека, заўсёды наганяе на блізкіх схутак і нездаволеньне. {{Водступ|2|em}}Па падлозе рассыпаны былі падраныя паперы, а на стале ляжаў грудок кніг — можа забытых, а можа наўмысьля пакінутых тут. Над кніжкамі схілілася ў глыбокай цікавасьці Аўгінька.<noinclude></noinclude> kp16idr1gf1datctqokqci7nzr9i0nj 104 124638 289346 289133 2026-06-12T06:26:01Z By-isti 3554 289346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Ініцыял|'''4'''}} Скончыўшы раскулачваньне ўсіх прызначаных да гэтае мэты сівецкіх гаспадароў, Пацяроб з шляхэтнай сьціпласьцю і лагоднасьцю далажыў Сымону Карызну. {{Водступ|2|em}}— Раскудлычыў, Сымонка… Цяпер будзем у колгас запісваць… {{Водступ|2|em}}Паглядзеўшы на яго жаласна скрыўлёную фізыёномію, можна было падумаць, што ён ня толькі ня пышыцца сваімі баявымі ўдачамі, а, наадварот, цяжарышца імі і гатоў вялікадушна перакласьці іх на гонар каго другога. Але гэтая знадворная сьціпсласьць была толькі асаблівым выяўленьнем яго бязьмежнай амбіцыі, бо ў глыбіні душы ён перажываў цяпер часіны найясьнейшага, якога даўно ня знаў ён, трыумфу. {{Водступ|2|em}}Ён коратка, але надзвычай ясна выклаў Карызну свой геніяльны плян правядзеньня запісу ў колгас, і Карызна цалкам з іх згадзіўся. {{Водступ|2|em}}Плян быў просты і радыкальны. {{Водступ|2|em}}Назаўтра зранку Пацяроб разам з дзядком Цівунчыкам і яшчэ некалькі добраахвотнікамі пачаў з хаты ў хату абхадзіць мястэчка. Што ён рабіў, зайшоўшы ў каторую хату, якія ужываў мэтоды агітацыі і пропаганды, гэта аставалася на яго шчырым пацяробаўскім сумленьні, але выходзіў ён адусюль з гордым выглядам пераможцы і нядбайна кідаў свайму сакратару кароткую многазначную фразу: {{Водступ|2|em}}— Станоў, Цівунчык, чарговы нумар… {{Водступ|2|em}}У сёмай хаце ня было дома гаспадара. У восьмай таксама. І тое самае ў дзевятай. {{Водступ|2|em}}Пацяроб зразумеў, што гэта значыць. Нават ня міргнуўшы вокам, ён перайшоў на другі канец мястэчка і зачаў ад першае хаты. Усё пайшло ў належным парадку. {{Водступ|2|em}}А прыблізна ў сёмай хаце ня было дома гаспадара. {{Водступ|2|em}}Пацяроб вышаў на вуліцу і нейкі час стаяў, глыбокадумна раскірэчыўшы ногі і абмяркоўваючы неспадзяваную сытуацыю. Па якой хвіліне ён размашыста стукнуў далоньню ў лоб, што адзначала ў перакладзе на старагрэцкую мову: {{Водступ|2|em}}— Эўрыка! {{Водступ|2|em}}І павёў свой наступ інакшай тактыкай. Ён браў хаты ня ўрад, адну па аднэй, а ўроскідзь, нечакана зьяўляючыся то ў тым, то ў другім канцы мястэчка. Гэта давала больш працы яго бясконца-даўгім цыбатым нагам, але гарантавала прынамсі пяцьдзесят процантаў удачы. {{Водступ|2|em}}Па мястэчку пайшоў дзівосны рух. Гаспадары пераходзілі з хаты ў хату, ад суседа да суседа, ад сваяка да сваяка, туляючыся, каб ня трапіць на вострае вока страшнага колектывізатара. {{Водступ|2|em}}Пацяроб быў настойны і неадступны, як цень. У адказ на хітрыя манэўры дамыснага жыхарства ён то-ж пачаў ужываць стратэгічныя спосабы, якія-б зрабілі гонар не абы-якому камандзіру. Ён пачаў практыкаваць тонкія дывэрсыі: намеціўшы пункт<noinclude></noinclude> cllx5cjdggo7b4l5kh7bim23tnj8ya3 104 124644 289347 289141 2026-06-12T06:26:13Z By-isti 3554 289347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Яна прывяла яго за руку назад, у свой пакой, там абшчапіла моцна за шыю і, зазірнуўшы ў твар яму бліскучымі ад сьлёз вачмі, зацытала: {{Водступ|2|em}}— За что злуешся? {{Водступ|2|em}}Гэта вышла ў яе так шчыра і так прыгожа, што ў яго ад злосьці не асталася і сьледу. Глыбоха расчулены, ён прытуліў яе да сябе і, пяшчотна гладзячы яе валасы, загаварыў у балючым узрушэньні: {{Водступ|2|em}}— Ты не кахаеш мяне. Ты маніш мне… Можа і сабе маніш таксама… Ты стараешся бачыць ува мне не таго, кім я ёсьць, ты не такога мяне кахаеш… {{Водступ|2|em}}Ён зачаў быў гаварыць гэта проста, каб расчуліць яе, каб выклікаць яе на прызнаньні, і раптам заўважыў, што сказаў нешта большае за таго, што меўся сказаць, нешта блізкае да страшнай нямінучай праўды, якую ён інстыктыўна хаваў дасюль ад самаго сябе. {{Водступ|2|em}}Вера маўчала. {{Водступ|2|em}}Спалоханы сваімі ўласнымі словамі, ён з сударгавай парыўчатасьцю сьціскаў яе у сваіх руках, нібы хто вырываў яе ад яго, і шаптаў гарачым бязладным шэптам: {{Водступ|2|em}}— Што мне рабіць? Вяруська, родная мая… што мне рабіць? Я кахаю цябе бязьмежна — я баюся… мне цяжка, надзвычайна цяжка… Ну, ці кахаеш ты?.. ці кахаеш?.. {{Водступ|2|em}}Яна глядзела на яго з пякучым жалем, яна ледзьве ня плакала, бачачы яго болеснае мятушэньне. І ён быў нявымоўна рад гэтым, бо ня ведаў, ці можа забыўся ў тую хвіліну, што, жаль — гэта яшчэ ня зусім каханьне. {{Водступ|2|em}}…Стары дурней за маладога хлопца кахае… {{Ініцыял|'''5'''}} Ізноў выходзіў за Сівец стары спрадвечны пастух Аніська і, стаўшы на ўзгорку ў гордай рыцарскай паставе, задорнай песьняй свае берасьцянае трубы клікаў на сход маўклівыя Сівалапы. {{Водступ|2|em}}Сівалапаўскія колгасьнікі ішлі {{Абмылка|панўрай|панурай}} марудлівай грамадой. {{Водступ|2|em}}Скасаваньне іхнага маладога, але вельмі дружнага, заўзятага колектыву прыгняло іх неспадзяваным цяжарам і атруціла ўсім ім настрой. Дакладна пільнуючыся пастановы агульнага сходу ячэйкі, Якуб Лакота і іншыя сівалапаўскія комуністы, як станавілі пытаньне пра ўваход у агульны сівецкі колектыў, доўга і ўпарта тлумачылі, чаму гэта патрэбна, даводзілі карысьць такога злучэньня, і колгасьнікі нібы-та згадзіліся. А тым часам у кожнага асталося ў нутры глухое нездавольненьне, бо ўсе бачылі як складаўся сівецкі колгас, і чулі, што такі пачатак не вяшчуе нічога добрага. {{Водступ|2|em}}Рады былі страшэнна тыя, хто зусім не хацеў колгасу. Ворагі колектывізацыі не абмінулі гэтага выпадаку, не скарыстаўшы яго для свае злоснае агітацыі. Колгасьнікаў атачылі насьмешкамі, кпінамі, дадзявалі ім кароткавечнасьцю іхнага гаспадарваньня.<noinclude></noinclude> 2njswx14had2h38tudxqubsdpzvn8t4 104 124657 289348 289192 2026-06-12T06:26:26Z By-isti 3554 289348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=Бур|к=нае}} узрушэньне яго зноў схавалася ў спадзёйную шкарупу яго звычайнае замкнёнасьці. {{Водступ|2|em}}— Кхе… Кхе… позна ўжо… Спаць ужо трэба… {{Водступ|2|em}}І, каб-паказаць, што ён сапраўды хоча спаць, стары хітрун скоранька, але вельмі старанна пазяхнуў. {{Водступ|2|em}}Якуб Лакота правёў Галілея на вуліцу і доўга з глухой няўцямнасьцю слухаў, як пялёсткамі лёгкага хрусту зьнікалі ў цёмры дробныя пасьпешныя крокі старога. {{Водступ|2|em}}— Што ён мае да гэтага Пацяроба? Ня можа быць, каб ён папраўдзе баяўся яго. {{Водступ|2|em}}І Якуб Лакота, бязумоўна, меў рацыю — Галілей не баяўся Пацяроба. Галілей пагарджаў Пацяробам таксама, як Пацяроб Галілеем, і таксама ня лічыў яго за вартага сур‘ёзнае ўвагі чалавека. Калі і стараўся ён менш трапляць на вочы суроваму начальству, калі і ўнікаў усякага з ім дачыненьня, дык рабіў гэта больш з органічнае свае антыпатыі да яго, чымся са страху. І тое, што ў акно глядзеў Пацяроб, што сьмяяўся з ягонага творчага гломазду, то-ж, кажучы, шчыра, турбавала яго ня больш, як леташні сьнег. {{Водступ|2|em}}Але чаму-ж так сьпяшаўся ён да свае самотнае мярлогі, нібы бег ратаваць сваё дзівачнае, нікому непатрэбнае начыньне ад грознае стыхійнае навалы? {{Водступ|2|em}}Можа быў гэта інстыктыўны страх перад тэй самай сілай разбурэньня, аб якой жартам казаў Якуб Лакота, і якую ён, Галілей, у ўласьцівай яму хваравітай экзальтацыі мог уявіць як нешта матэрыяльнае і трывожна блізкае? {{Водступ|2|em}}А мо‘ проста дзівачыў стары мудрагель, ашукваючы людзей і самога сябе? {{Ініцыял|'''6'''}} Бывае часам у сьне такое страшнае адчуваньне няпэўнасьці, адчуваньне вострага крутога рубяжа паміж жыцьцём і сьмерцю, якое страсае нутро чалавека магутным зьвярыным жахам і нават па сьне пакідае ў ім сьлед свой — дрыготны цень нявыразнай трывогі. Сьніш за-звычай тады, што ўзыходзіш на нейкую высокую строму, куды непераможна штурхае салодка-п‘янючае пачуцьце надзвычайнага, ніколі незазнага ў сапраўдным жыцьці, уздыму. Ідзеш на гэтую строму шпарка і лёгка, нібы нясе цябе нявіднае крыльле. І толькі на самай гары, дзе ўжо асталося ступіць адзін яшчэ крок, каб дасягнуць жаданае высакосьці, раптам апаноўвае гэтае жудаснае адчуваньне няпэўнасьці, і застываеш на момант у цудоўным здрантвеньні, баючыся зрабіць найменшы рух, каб не пахіснуцца назад у страшную цяпер таёмную прорву. Тады чалавек хваравіта, страшна чуе ўсю сваю існасьць, напружана стоўпленую ў ім, як у кроплі вады, што во-во гатова капнуць, сарваўшыся берагоў пасудзіны. {{Водступ|2|em}}Прыблізна такі настрой — толькі ня ў сьне, а ў сапраўднасьці — перажываў цяпер Сымон Карызна.<noinclude></noinclude> 5xtb34e6jsbh796vyhxva7qzi38ry1w 104 124698 289363 289262 2026-06-12T10:12:25Z RAleh111 4658 289363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>''{{перанос канец|устра|нения}} жителей мне пришлось высечь нагайками несколько участников, подстрекателей к грабежам''“<ref>ЛОЦИА МВД. Деп. Общ. дело № 7, 1915 г.</ref>. (Падкрэсьлена мной — К. К.).</br> {{gap|2.5em}}Магілеўскі губарнатар Пільц аб пачатку аграрных „непарадкаў“ атрымаў цэлы шэраг тэлеграм ад памешчыкаў і поліцыі.</br> {{gap|2.5em}}Аграрны рух сялянства і мобілізаваных запасных распачаўся 20 ліпня (ст. ст.) у Сеньненскім павеце і, здаецца, ўспыхнуў перш за ўсё у м. Бобр. Сяляне зьявіліся ў маёнтак памешчыка, уварваліся ў самы дом, пагражалі спаліць і г. д. Пільц, як толькі атрымаў аб гэтым зьвесткі, зараз-жа сам асабіста з 20-цю коннымі стражнікамі і чыноўнікам асобных даручэньняў Дічкансам паскакаў у Бобр і там крута расправіўся з „зачыншчыкамі“ беспарадкаў. Цікава адзначыць, што ўдзел у аграрным руху прымалі ня толькі мобілізаваныя запасныя, але і абкружаючае сялянства. Потым разгром маёнткаў пачаўся ў паўночнай частцы Сеньненскага павету. Партыі мобілізаваных, якія зьяўляліся да вайсковага начальніка ў Сянно, потым адтуль накіроўваліся цэлымі партыямі на чыгунку ў Віцебск, — вось гэтыя партыі мобілізаваных запасных зьмянялі свае маршруты і па дарозе пачалі разьбіваць і паліць маёнткі. Так, партыя запасных у 100 чал. разграміла, а потым падпаліла маёнтак памешчыка фон-Рэнтэльн, памешчыцы гр. Красінскай і г. д.<ref>Маг. Арх. фонд 2, спр. № 443, гл. дадатак стар. 91-95.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Уся поліцыя была занята па мобілізацыі на вайну, і партыі запасных з Сянно адпраўляліся бяз усякае аховы. Губарнатар Пільц з атрадам поліцыі з аднаго месца, ахопленага рухам, скакаў у другое і ўсюды, як сам прызнаецца, распраўляўся самым бязьлітасным і зверскім чынам. Захопленых запасных і сялян ён сек шампаламі і нагайкамі і далей перадаваў іх у рукі сьледчай улады. Апрача гэтага ён усюды організоўваў аружную ахову маёнткаў з лясьнікоў, поліцыі і іншых асоб. Гэтая ахова і мусіла адбіваць напады з боку сялянства і запасных на маёнткі.</br> {{gap|2.5em}}Мы можам толькі констатаваць, што „беспорядки“ сапраўды прынялі пагражаючы характар і ахапілі значны раён, калі самому губарнатару патрабавалася два дні, каб іх спыніць. Можна ўявіць сабе тое зьверства, з якім яны былі падаўлены поліцыяй, калі сам Пільц прызнаецца, што сек нагайкамі „подстрекателей“ і гэта за тры гады перад рэволюцыяй. Гэта нагадвае спосабы карных экспэдыцый 1905-1906 году, мэтоды якіх і ўжыў Пільц.</br> {{gap|2.5em}}Так, паводле слоў студэнта Рабушка, які сам наглядаў падзеі ў Сеньненскім павеце Магілеўскай губ. і ў самым Сянно, відаць, што ўся поліцыя была сагнана з Магілева і другіх месц і што пры вялікім натоўпе два селяніна з зачыншчыкаў былі павешаны<ref>Хаця докумэнтальнага падмацаваньня гэтаму пакуль ня знойдзена.</ref>. Тут-жа ў Сянно адбывалася публічная порка ўдзельнікаў „беспарадкаў“ казакамі. Многа людзей было засечана чуць не на сьмерць. Аб тым, што два чалавекі былі павешаны, аб гэтым губарнатар Пільц не паведаміў у сваёй справаздачы. Гэта, бязумоўна, ён хацеў зьнізіць значэньне рэволюцыйных падзей, якія адбыліся ў Магілеўскай губэрні, і размах іх, як мы бачым, быў вялікі.</br> {{gap|2.5em}}Гэта ўсё толькі падкрэсьлівае, што аграрны рух супроць абшарніцкіх маёнткаў на Магілеўшчыне прыняў вельмі значныя і пагражаючыя разьмеры. Сур‘ёзнасьць гэтага руху не абвяргае і сам губарнатар. Гэта сьведчыць і яшчэ аб адным, — што пры мобілізацыі ў Магілеўскай губэрні ў паказаных мясцох разгромлены быў не адзін маёнтак.</br><noinclude></noinclude> fc6lglhtkhce6kmc2vmqa91aaw93hkk 104 124736 289327 2026-06-11T13:25:10Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}І Карызну пачало здавацца, што справа ідзе тут зусім не аб ім, што гэта зусім не яго пералічаюцца тут сапраўды цяжкія, сапраўды нявыбачныя злачынствы. {{Водступ|2|em}}…Скрыўленьне партыйнай лініі ў справе колектывізацыі, злоснае парушэньне...» 289327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}І Карызну пачало здавацца, што справа ідзе тут зусім не аб ім, што гэта зусім не яго пералічаюцца тут сапраўды цяжкія, сапраўды нявыбачныя злачынствы. {{Водступ|2|em}}…Скрыўленьне партыйнай лініі ў справе колектывізацыі, злоснае парушэньне прынцыпа добраахвотнасьці… {{Водступ|2|em}}…Заціск здаровае ініцыятывы бядняцка-серадняцкае часткі насельніцтва… {{Водступ|2|em}}…Парушэньне прынцыпу — „ліквідацыя кулацтва толькі на базе суцэльнае колектывізацыі“ — і скарыстаньне раскулачваньня з выключнай мэтай тэрорызацыі насельніцтва… {{Водступ|2|em}}…Незаконнае высяленьне беднякоў і сераднякоў… {{Водступ|2|em}}…Бяспрынцыпная калатня і звадкі з сябрамі ўласнае ячэйкі… {{Водступ|2|em}}… Затойваньне ад парторганізацыі сваёй сувязі з куланкай сям‘ёй і сваё ранейшае праваопортуністычнае дзейнасьці… {{Водступ|2|em}}Карызна слухае з напружанай увагай, як перабірае дакладчык бясконцую чараду злачынстваў, і злачынствы гэтыя дзіўна абстрагуюцца ў ягонай сьвядомасьці, абарачаючыся ў зусім самастойныя, незалежныя ад нікога, праявы. Потым яны зьбіраюцца ўместа, комбінуюцца, пераплятаюцца і складаюць, нарэшце адзіны — таксама абстрактны — вобраз агіднага злачынцы. Гэта ня ён зусім, не Карызна, гэта нейкі далёкі, прамінулы ў жыцьці чалавек — дурны і агідны — супроць якога Карызна абураецца ня менш за іншых, ня менш за самага дакладчыка. {{Водступ|2|em}}Карызна раптам чуе, што гэты настрой ня новы, што ён ужо некалі перажываў яго, і напружвае памяць, каб успомніць, калі гэта было. {{Водступ|2|em}}Так, успомніў. Гэта было тады, як, едучы ад Рачкоўскага, ён — спакойны, ўпэўнены ў сваёй сіле і незалежнасьці — абарачаўся мысьлёвым поглядам у мінулае і бачыў там замест сябе чужога малазнаёмага чалавека. {{Водступ|2|em}}Карызна нэрвова здрыгаецца. {{Водступ|2|em}}Што гэта — выпадак ці законамернасьць?. Няўжо яму прыдзецца скрозь так, з страхам і агідай азірацца на свае пражытыя дні! {{Водступ|2|em}}Дакладчык скончыў і зачаліся спрэчкі. У спрэчках выступалі ўсе, хто быў тут прысутны, і ўсе гаварылі бадай што адно: усе ганьбілі, асуджвалі, патрабавалі суровае кары. Карызна глядзеў на кожнага, хто пачынаў гаварыць, з нейкай абсолютна пустой цікавасьцю і ўвагу ўсю зварачаў не на словы, не на сэнс іх, а на тое, як хто трымаецца, ці добра патрапіць каторы ўзяць належны тон абурэньня і які кіне на яго, на Карызну, погляд: ці гнеўны, ці спачувальны, ці проста бязуважны. {{Водступ|2|em}}Найактыўнейшы ўдзел у спрэчках браў Пацяроб. Ён бяз ладу, з чыста бабскай зьвяглівасьцю ўтыкаўся ў прамову кожнага, хто выступаў, агрызаўся, лаяўся, нахабна вытыкаў кожнаму яго ўласныя грахі, якіх ён нейкім дзівам меў на ведаме<noinclude></noinclude> 1i7lbrgpws0wvmo3a5m8uuqzuoz3dbp 104 124737 289328 2026-06-11T13:41:38Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «безьліч, і ўпарта напіраў на іх, як на сваё апраўданьне, хоць яны ня мелі ніякага дачыненьня да разгляданай справы. І кожны свой выпад, якія-б вынікі ён ні меў, пакрываў трыумфальным поглядам ваяўнічага пераможцы. {{Водступ|2|em}}У Карызны пацяробаўскія выс...» 289328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>безьліч, і ўпарта напіраў на іх, як на сваё апраўданьне, хоць яны ня мелі ніякага дачыненьня да разгляданай справы. І кожны свой выпад, якія-б вынікі ён ні меў, пакрываў трыумфальным поглядам ваяўнічага пераможцы. {{Водступ|2|em}}У Карызны пацяробаўскія выступленьні абуджалі пачуцьце прыкрай дакукі, а бадзёрыя змоўна-таямнічыя погляды, якімі той раз-по-раз на яго пазіраў, стараючыся падтрымаць згнібёны дух свайго таварыша, кідалі Карызну ў халодную дрыготку агіды. {{Водступ|2|em}}Наогул усе гэтыя спрэчкі страшэнна нудзілі Карызну — яны здаваліся яму лішнімі, непатрэбнымі для справы, і ў значнай меры штучнымі. Нават вялікае выступленьне Зелянюка — фактычна прокурорская прамова, у якой ён з жорсткай бесцарамоннасьцю калупаўся ў Карызнавай псыхіцы, ня сныняючыся перад {{Абмылка|самымыі|самымі}} інтымнымі яе куточкамі, нават гэтая прамова ня выклікала ў Карызны моцнага ўзрушэньня. Яму толькі шкода было чамусьці, што ў Зелянюковай прамове мала агню, мала нянавісьці, што ён залішне об‘ектыўны і стрыманы. Мабыць нянавісьць гэтага нялюбага блазьнюка дала-б яму нейкае асаблівае задавальненьне. {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна нецярпліва чакаў выступленьня Рачкоўскага. Ён чакаў яго з затоенай у нутры зларадасьцю, ён загадзя трыумфаваў, уяўляючы тую ніякавасьць, тое замяшаньне, з якім Рачкоўскаму павядзецца ганьбіць яго, свайго калішняга супольніка. {{Водступ|2|em}}Дзіўная рэч, але з ўсіх прыяцеляў і ворагаў — роўна чужых яму цяпер і далёкіх — найбольшую няпрыязнасьць адчуваў чамусьці Карызна да свайго лепшага друга, да Рачкоўскага. Ён проста ня мог на яго глядзець — яго ўпэўнена-моцны энэргійны твар, яго прысядзістая, крэпкая, што дубовы камень, фігура абуджалі ў ім дрэннае пачуцьце зайздросьлівае варожасьці, якое занялося ў ім яшчэ тады, як, прыехаўшы ў раён, суняўся ён быў перад кватэраю свайго друга, каб, як за-звычай, да яго заехаць. Перш чым зьлезьці з вазка, ён паспрабаваў быў уявіць сабе сцэну сустрэчы з старым прыяцелем, і вось тут замест тае сьвежае бадзёрасьці, якую заўсёды выклікаў у ім адзін успамін пра Рачкоўскага, зажыла раптам у сэрцы ў яго гэтае прыкрае, едкае пачуцьце, і магчымасьць сустрэчы з Рачкоўскім ня ўзрадавала яго, а напалохала. Ён сказаў возьніку ехаць далей і ўпяршыню за ўвесь час быцьця свайго ў гэтым раене спыніўся ў заезным двары. {{Водступ|2|em}}Рачкоўскі і выступіў у самым канцы спрэчак. Ён паволі ўзьняўся з месца, упёрся рукамі ў стол, нібы ўрос у яго, і ўстроміў проста ў Карызну свой цьвёрды няўломны погляд. {{Водступ|2|em}}— Так, браце Сымоне… Зблышыў ты… Сорамна мае за цябе… вось… Партыя на цябе зьвяралася, партыя даручыла табе кіраваць часткай свае організацыі, а ты партыю сваю ашукаў…<noinclude></noinclude> 80emt4fl4wezjgwyzwf1put10p5ifht 104 124738 289329 2026-06-11T13:56:49Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «Чуеш ты? Ашукаў!.. Ты гэтую веру партыі да цябе на што скарыстаў, га? Ты ведаеш, браце, што ты зрабіў? Ты здрадзіў! Так, здрадзіў… {{Водступ|2|em}}І Рачкоўскі з уласьцівай яму грубой пачуцьцёвасьцю стаў найчарнейшымі фарбамі маляваць учынкі Карызны, якія з ко...» 289329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>Чуеш ты? Ашукаў!.. Ты гэтую веру партыі да цябе на што скарыстаў, га? Ты ведаеш, браце, што ты зрабіў? Ты здрадзіў! Так, здрадзіў… {{Водступ|2|em}}І Рачкоўскі з уласьцівай яму грубой пачуцьцёвасьцю стаў найчарнейшымі фарбамі маляваць учынкі Карызны, якія з кожным словам яго — важкім, цьвёрдым, як удар молата, паўставалі ўсё ў страшнейшым выглядзе. {{Водступ|2|em}}Карызна кіпеў шалёным абурэньнем, перамяшаным з зларадасьцю. {{Водступ|2|em}}„Ага! Ты гэтак? Ты такі тон узяў да мяне? Пастой-жа, браток…“ {{Водступ|2|em}}І ён толькі чакаў, пакуль кончыць Рачкоўскі, каб зараз-жа ўстаць і кінуць проста ў твар яму — жорстка, бязьлітасна: {{Водступ|2|em}}— А ты? А ты хто такі, калі я здраднік? Ці не з табой разам рабілі мы палавіну тых грахоў, за якія ты ганьбіш мяне? Ці ня ты вёў мяне на іх, ці ня ты кіраваў? А цяпер што, га?.. Можа твая рызыка, твой задор і штурхнулі мяне на новыя злачынствы? Ты забыўся, як сам пад‘юджваў мяне, як заклікаў мяне біць, варушыць усё да грунту, пераварочваць сьвет? Ага, ты забыўся?… {{Водступ|2|em}}Рачкоўскі нібы адгадаў Карызнаў замер і папярэдзіў яго: {{Водступ|2|em}}— Мы ўсе памыляемся. У кожнага бываюць памылкі. Я таксама рабіў іх… Так, рабіў… Партыя ведае пра іх, ад партыі нельга хаваць ніводнага свайго кроку, як-бы ты ні зрабіў яго: сьвядома ці несьвядома… {{Водступ|2|em}}Ён перавёў погляд на сяброў райкому, нібы бяручы іх у сьведкі правільнасьці сваіх слоў, і гаварыў далей яшчэ з большай сілай і нават урачыстасьцю: {{Водступ|2|em}}— Партыя ведае пра мае грахі… Але партыя ведае і тое, што-я гэтыя свае грахі — во… {{Водступ|2|em}}Ён зрабіў рэзкі размашысты жэст, які выразьней за слоў паказаў, як ён сьцёр з твару зямлі нават апошні сьлед сваіх грахоў. {{Водступ|2|em}}— Адным ударам… Помніш, я казаў табе, га? Адным ударам! Во!.. {{Водступ|2|em}}І ўдар, які ён зрабіў кулаком аб стол, па праўдзе быў настолькі рашучы і моцны, што ўсё на стале задрыжэла і заенчыла ў раптоўным спалоху. {{Водступ|2|em}}Карызна далей ня слухаў. Нечаканае прызнаньне Рачкоўскага ашаламіла яго, выбіла з рук у яго апошні козыр і пагасіла ўсё ягонае абурэньне. Ён адно падумаў, як калісьці пад час прыезду ў свайго да Рачкоўскага: {{Водступ|2|em}}— Што гэта: хітры манэўр, ці простая праўдзівая дарога наперад? {{Водступ|2|em}}Адылі адказу на гэтае сваё запытаньне ён ня шукаў — яго агарнула бяздонна-глыбокая апатыя. Ён не сачыў нават больш за ходам пасяджэньня — сядзеў моўчкі ў сваім кутку, акунуўшыся ў збавіцельную бяздумнасьць. І калі яму раптам прапанавалі<noinclude></noinclude> l17ng2jqkz5j0z2l50whlmbmhtb3l33 104 124739 289330 2026-06-11T18:18:04Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 289330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> {|style="margin:auto; font-size:83%" |colspan="10"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |{{разьбіўка|Групы}} |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |Лік</br>гас. |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" |{{разьбіўка|Зямлі}} |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |Душ</br>сям‘і |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Коняй |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Кар. |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Ця-</br>лят |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |Кошт буд. |- |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Дес. |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |Саж. |- |colspan="10"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; style="padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |Да{{gap|0.5em}}5{{gap|0.5em}}дзес.{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} з{{gap|1em}}5—10{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} з{{gap|0.5em}}10—15{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|1em}}15—20{{gap|1.0em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|1em}}20{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}больш{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |1 1 8 5 20 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |2 9 99 86 642 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |110 1.735 883 2.039 631 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |5 8 28 23 162 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |—{{gap|0.5em}} —{{gap|0.5em}} 7 8 49 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |1 1 10 12 82 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |—{{gap|0.5em}} —{{gap|0.5em}} 12 8 33 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right;" |40 200 3.300 2.300 16.400 |- |style="width:50px; | |colspan="9"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" | |- | |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. |style="padding-top:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |35{{gap|0.5em}} |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |840 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |598 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |226 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |64 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |108 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |53 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |22.240 |} {{gap|2.5em}}Як бачым, у даным таварыстве пераважаюць заможнікі і вясковая буржуазія; калі ў сярэднім на апошнюю групу прыпадае па 40 дзес., дык у гэтай групе асобныя кулакі маюць ад 53 да 93 дзес. зямлі на двор.</br> {{gap|2.5em}}Калі мы разьмяркуем даныя гаспадаркі паводле колькасьці рабочай жывёлы, дык атрымаем наступны малюнак: {|style="margin:auto; font-size:83%" |colspan="20"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Група |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-1.0|em}}два-</br></br> |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |% % |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-1|em}}ко-</br></br> |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |% % |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |colspan="2"; rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |Група |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.5|em}}два-</br></br> |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |% % |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.5|em}}ка-</br></br> |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |% % |- |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.0|em}}Лік</br>{{водступ|-0.0|em}}роў |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|0.0|em}}Лік</br>{{водступ|0.0|em}}няй |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.0|em}}Лік</br>{{водступ|-0.0|em}}роў |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.0|em}}Лік</br>{{водступ|-0.0|em}}роў |- |colspan="20"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; style="padding-top:1em; vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Бяз коняй{{gap|0.8em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} З{{gap|0.5em}}1{{gap|0.5em}}канём{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} З{{gap|0.5em}}2{{gap|1.9em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} З{{gap|0.5em}}3{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}больш{{gap|0.8em}}.{{gap|0.5em}} |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |3 13 16 6 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |8,6 31,1 37,1 17,2 |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |— 13 26 25 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |—{{gap|0.5em}} 20,3 40,6 39,1 |rowspan="3"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |colspan="2"; style="padding-top:1em; valign:top; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |{{gap|0.5em}}Без кароў{{gap|1.2em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}1{{gap|0.5em}}каровай{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}2{{gap|2.5em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}3{{gap|2.5em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}4{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}больш{{gap|1.2em}}.{{gap|0.5em}} |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; valign:top; text-align:right;" |1 8 7 8 11 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; valign:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |2,8 22,8 20{{gap|0.7em}} 22,8 21,4 |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; valign:top; text-align:right;" |— 8 14 24 70 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |—{{gap|0.5em}} 6,9 12,1 20,7 70,3 |- |style="width:40px; | |colspan="7"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0; | |style="width:40px; | |colspan="7"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0; | |- | |style="padding-top:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |{{разьбіўка|Усяго}} |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |35 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |100 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="width:30px; padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |64 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |100 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |} </br> {{gap|2.5em}}Такім чынам, мы бачым сярод сяброў таварыства даволі рэзкую Дыфэрэнцыяцыю. 4-ая група з 3 коньмі больш, бязумоўна, кулацкая гас- падарка, такіх гаспадарак мы маем у таварыстве 17 проц., а коняй на іх прыпадае 39,1 проц. Але і ў групе 3-яй-3 двума коньмі, мы маем, бязумоўна, заможныя гаспадаркі, якія перарастаюць у кулацкія; як апошнія, гэтак і трэція групы, бязумоўна, эксплёатавалі батракоў. Яшчэ больш рэзка можна выявіць дыфэрэнцыяцыю сярод гэтага таварыства, калі глянем на разьмеркаваньне па гаспадарках кароў. Пятая група нашай таблічкі налічвае адзінаццаць гаспадарак, што ў адносінах да ўсяго таварыства складае 31,4 проц., і гэтая група мае 60,3 проц. усіх кароў, іначай з 116 штук 70 штук належыць да гэтай групы. Гэта і ёсьць капіталістычныя гаспадаркі літоўцаў і беларусаў, якія мелі вучасткі зямлі больш за 20 дзес. і ставілі малочную гаспадарку. Зусім зразумела, што ў абшчыне ім зрабілася цесна. Яны імкнуліся расься- ліцца і організаваць. фэрмы, дзе гаспадарку вядуць пры дапамозе бат- ракоў, вельмі эксплёатуючы сваіх-жа сапляменьнікаў. Гэтыя гаспадаркі ўжываюць складаныя сельска-гаспадарчыя машыны, што дае магчы- масьць і пры двух конях разгортваць капіталістычную таварную гас- 74<noinclude></noinclude> j41ytm9tnghlvg9l1htgwdp7725i773 289354 289330 2026-06-12T07:35:21Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 289354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {|style="margin:auto; font-size:83%" |colspan="10"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |{{разьбіўка|Групы}} |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |Лік</br>гас. |colspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" |{{разьбіўка|Зямлі}} |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |Душ</br>сям‘і |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Коняй |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Кар. |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Ця-</br>лят |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |Кошт буд. |- |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Дес. |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |Саж. |- |colspan="10"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; style="padding-top:1em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |Да{{gap|0.5em}}5{{gap|0.5em}}дзес.{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} з{{gap|1em}}5—10{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} з{{gap|0.5em}}10—15{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|1em}}15—20{{gap|1.0em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|1em}}20{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}больш{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |1 1 8 5 20 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |2 9 99 86 642 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |110 1.735 883 2.039 631 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |5 8 28 23 162 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |—{{gap|0.5em}} —{{gap|0.5em}} 7 8 49 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |1 1 10 12 82 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |—{{gap|0.5em}} —{{gap|0.5em}} 12 8 33 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right;" |40 200 3.300 2.300 16.400 |- |style="width:50px; | |colspan="9"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" | |- | |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |{{разьбіўка|Усяго}}{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. |style="padding-top:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |35{{gap|0.5em}} |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |840 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |598 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |226 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |64 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |108 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |53 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |22.240 |} {{gap|2.5em}}Як бачым, у даным таварыстве пераважаюць заможнікі і вясковая буржуазія; калі ў сярэднім на апошнюю групу прыпадае па 40 дзес., дык у гэтай групе асобныя кулакі маюць ад 53 да 93 дзес. зямлі на двор.</br> {{gap|2.5em}}Калі мы разьмяркуем даныя гаспадаркі паводле колькасьці рабочай жывёлы, дык атрымаем наступны малюнак: {|style="margin:auto; font-size:83%" |colspan="20"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Група |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-1.0|em}}два-</br></br> |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |% % |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-1|em}}ко-</br></br> |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |% % |rowspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" | |colspan="2"; rowspan="2"; style="vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Група |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.5|em}}два-</br></br> |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |% % |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.5|em}}ка-</br></br> |rowspan="2"; style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:middle; text-align: center; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |% % |- |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.0|em}}Лік</br>{{водступ|-0.0|em}}роў |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|0.0|em}}Лік</br>{{водступ|0.0|em}}няй |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.0|em}}Лік</br>{{водступ|-0.0|em}}роў |style="padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; transform: rotate(-90deg)" |{{водступ|-0.0|em}}Лік</br>{{водступ|-0.0|em}}роў |- |colspan="20"; style="border-style: solid; border-width: 1px 0px 1px 0px" | |- |colspan="2"; style="padding-top:1em; vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |Бяз коняй{{gap|0.8em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} З{{gap|0.5em}}1{{gap|0.5em}}канём{{gap|0.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} З{{gap|0.5em}}2{{gap|1.9em}}„{{gap|1.5em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} З{{gap|0.5em}}3{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}больш{{gap|0.8em}}.{{gap|0.5em}} |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |3 13 16 6 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |8,6 31,1 37,1 17,2 |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |— 13 26 25 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |—{{gap|0.5em}} 20,3 40,6 39,1 |rowspan="3"; style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" | |colspan="2"; style="padding-top:1em; valign:top; text-align:left; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |{{gap|0.5em}}Без кароў{{gap|1.2em}}.{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}1{{gap|0.5em}}каровай{{gap|1em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}2{{gap|2.5em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}3{{gap|2.5em}}„{{gap|2.5em}}.{{gap|0.5em}} {{gap|0.5em}}З{{gap|0.5em}}4{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}больш{{gap|1.2em}}.{{gap|0.5em}} |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; valign:top; text-align:right;" |1 8 7 8 11 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; valign:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |2,8 22,8 20{{gap|0.7em}} 22,8 21,4 |style="width:30px; padding-top:1em; padding-right:0.5em; valign:top; text-align:right;" |— 8 14 24 70 |style="padding-top:1em; padding-right:0.5em; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |—{{gap|0.5em}} 6,9 12,1 20,7 70,3 |- |style="width:40px; | |colspan="7"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0; | |style="width:40px; | |colspan="7"; style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 1px 0; | |- | |style="padding-top:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |{{разьбіўка|Усяго}} |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |35 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |100 |style="width:30px; padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |64 |style="border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" | |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0px" |100 | |style="padding-top:0.5em; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 0px" |{{разьбіўка|Усяго}} |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |35 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 1px 0px 1px" |100 |style="width:30px; padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right;" |116 |style="padding-top:0.5em; padding-right:0.5em; vertical-align:top; text-align:right; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 1px" |100 |} {{gap|2.5em}}Такім чынам, мы бачым сярод сяброў таварыства даволі рэзкую дыфэрэнцыяцыю. 4-ая група з 3 коньмі больш, бязумоўна, кулацкая гаспадарка, такіх гаспадарак мы маем у таварыстве 17 проц., а коняй на іх прыпадае 39,1 проц. Але і ў групе 3-яй — з двума коньмі, мы маем, бязумоўна, заможныя гаспадаркі, якія перарастаюць у кулацкія; як апошнія, гэтак і трэція групы, бязумоўна, эксплёатавалі батракоў. Яшчэ больш рэзка можна выявіць дыфэрэнцыяцыю сярод гэтага таварыства, калі глянем на разьмеркаваньне па гаспадарках кароў. Пятая група нашай таблічкі налічвае адзінаццаць гаспадарак, што ў адносінах да ўсяго таварыства складае 31,4 проц., і гэтая група мае 60,3 проц. усіх кароў, іначай з 116 штук 70 штук належыць да гэтай групы. Гэта і ёсьць капіталістычныя гаспадаркі літоўцаў і беларусаў, якія мелі вучасткі зямлі больш за 20 дзес. і ставілі малочную гаспадарку. Зусім зразумела, што ў абшчыне ім зрабілася цесна. Яны імкнуліся расьсяліцца і організаваць фэрмы, дзе гаспадарку вядуць пры дапамозе батракоў, вельмі эксплёатуючы сваіх-жа сапляменьнікаў. Гэтыя гаспадаркі ўжываюць складаныя сельска-гаспадарчыя машыны, што дае магчымасьць і пры двух конях разгортваць капіталістычную таварную {{перанос пачатак|гас|падарку}}<noinclude></noinclude> izqrlw6unxrwhtzuuoxzne8hcoia393 104 124740 289331 2026-06-11T20:12:23Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «слова, ён устаў і беспарадна пазіраў навокал, ня ведаючы, пра што гаварыць. І сказаў зусім выпадковае, чаго ня меў на мэце казаць, што неяк само па сабе ўсплыло на думку: {{Водступ|2|em}}— Я стараўся рабіць так, каб было добра… {{Водступ|2|em}}І тут-жа злавіў сам...» 289331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>слова, ён устаў і беспарадна пазіраў навокал, ня ведаючы, пра што гаварыць. І сказаў зусім выпадковае, чаго ня меў на мэце казаць, што неяк само па сабе ўсплыло на думку: {{Водступ|2|em}}— Я стараўся рабіць так, каб было добра… {{Водступ|2|em}}І тут-жа злавіў сам сябе на падступнай двузначнасьці свайго сказу: {{Водступ|2|em}}„Каму добра — партыі ці сабе?“ {{Водступ|2|em}}Яго словы зрабілі на прысутных дрэннае ўражаньне, бо ўсе чакалі ад яго шчырага прызнаньня памылак, і ўсе зразумелі, што ён ад гэтага прызнаньня пастараўся ўнікнуць. Ён адчуў гэта і хваравіта ўсьміхнуўся з свае незадачы. {{Водступ|2|em}}„Смешна-б было адмаўляць віну… бязглузда… Трэба было сказаць… Трэба сказаць…“ {{Водступ|2|em}}Але гаварыць было позна. {{Водступ|2|em}}Сакратар райкому т. Гайдук — мізэрны, хударлявы чалавек, з смарчкаватым тварам, з доўгім, ды ня надта паважным носам — у кароткіх і, здаецца, зусім малазначных словах падагуліў сэнс усяе справы, унітаваўшы яе — дробную, выпадковую ў шырокі размах усяго ўсёабдымнага руху эпохі. І ўсім ясна было, што гэтая агідная сівецкая пацяробаўшчына не ў адным Сіўцы завялася, што гэта — звычайная шума на магутных бурна-пяністых хвалях рэволюцыі. {{Водступ|2|em}}І ўсім ясна было, што ні Карызну, ні Пацяробу няма больш месца ў бальшавіцкай партыі. {{Водступ|2|em}}Далей былі толькі неабходныя формальнасьці. {{Водступ|2|em}}Паклаўшы на стол партбілет, Сымон Карызна пасьпешна, каб унікнуць нязноснай яму ў гэты момант компаніі Пацяроба і іншых сваіх таварышоў, вышаў з райкому. Адылі, збегшы з высокіх ганкаў райкомаўскага дому, ён суняўся і з хвіліну стаяў на адным месцы — не таму, што ня ведаў, куды ісьці, а таму, што ня чуў ніякай патрэбы ў тым, каб ісьці куды-небудзь, каб рухацца, каб што-небудзь наогул распачынаць гэтым новым трагічна пустым і нявыразным сваім жыцьці. {{Водступ|2|em}}На дварэ патыхала ўжо блізкай вясной, і вільготны ветрык, мякка выпырхнуўшы з цемры, шаптаў на вуха даўныя наіўна-салодкія казкі, сабраныя недзе па маладзенькіх, палахліва прытоеных сярод брудных сьнягоў, праталінках. {{Водступ|2|em}}І ў маўклівую пустату Карызнавага нутра прынёс раптам гарэзьлівы вясновы ветрык шчымлівае і простае, як даўныя салодкія казкі, пачуцьцё. {{Водступ|2|em}}Карызну стала сумна. Проста сумна, маркотна, як чалавеку, які разлучыўся з блізкімі людзьмі, як дзіцяці, што сталося бяз маткі. Гэта было першае адчуваньне Карызны ў новым жыцьці, і яно вярнула яго думкамі на хвіліну назад, у райком, адкуль павеяла на яго цудоўнай цяплынёй неўзваротнае дружнасьці, і сяброўства. Але яно і адштурхнула яго ад ганкаў райкомаўскага<noinclude></noinclude> dscitvqc898hmrchcpoyv4xjpo7qc6x 104 124741 289332 2026-06-11T20:23:23Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «дому, бо ён ужо ведаў, што яму трэба ісьці зараз у мізэрную чорную каморку заезнага дому і перажываць там першыя глухія гадзіны свае самоты. {{Водступ|2|em}}Прайшоўшы крокаў з дзесяць па вуліцы, Карызна раптам заўважыў, што ён не адзін, што побач з ім пасува...» 289332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>дому, бо ён ужо ведаў, што яму трэба ісьці зараз у мізэрную чорную каморку заезнага дому і перажываць там першыя глухія гадзіны свае самоты. {{Водступ|2|em}}Прайшоўшы крокаў з дзесяць па вуліцы, Карызна раптам заўважыў, што ён не адзін, што побач з ім пасуваецца ў цемры нёйкі няясны цень. Ён прыгледзеўся і, пазнаўшы ў няясным цені жанчыну, адразу зразумеў, што гэта Марына Паўлаўна. {{Водступ|2|em}}Ясна: яна падпільнавала яго фатальна-трагічную хвіліну і прынесла яму сваю спагаду. {{Водступ|2|em}}Карызна спагады гэтае ня прыняў. Яму мілей было цяпер плаваць у мякка-разьлётных хвалях свайго новага смутку, чымся варочацца да згубленых сьлядоў былога спакою. {{Водступ|2|em}}Яна была яму яшчэ лішняя. {{Водступ|2|em}}І Марына Паўлаўна зразумела гэта. Таму, калі, падышоўшы да заезнага двару, ён моўчкі падаўся ў яго цёмныя, як бяздонны лёх, вароты, яна не затрымала, не паклікала яго, а таксама моўчкі, як нямотны цень, зьнікла ў волкай цемры прадвясновай начы. {{Водступ|2|em}}Карызна ўвайшоў у сваю каморку, запаліў сьвятло і доўга з тупым зьдзіўленьнем азіраў чорныя пакалупаныя сьцены, убогі рахітычнага выгляду стол, такое-ж крэсла, тапчан, нібы перад ім была ня звычайная брудная абстаноўка выпадковага начлегу, а сталыя спадарожнікі яго новага этапу ў жыцьці, да якіх трэба добра прыгледзецца, каб ня трапіць зноў у якую неспадзяваную ператруску. Потым ён падсеў да стала і, падпёршы рукамі галаву, доўга сядзеў у мёртвай нярухомасьці, слухаючы шчымлівы боль свайго сэрца. {{Водступ|2|em}}Яго абудзіў раптоўны стукат у дзьверы. Ня ўправіўся ён яшчэ і вымавіць слова, як дзьверы расчыніліся, і ў іх зьявіўся брыгадзір Зелянюк. {{Водступ|2|em}}Карызна ўзьняў галаву і шырокімі напоўняпрытомнымі вачмі глядзеў на неспадзяванага госьця. {{Водступ|2|em}}Зелянюк быў зьлёгку замяшаўшыся, але сваё замяшаньне досыць удала хаваў пад маскай вясёлага бадзёрага ажыўленьня. Увайшоўшы ў каморку, ён адразу сеў на тапчан і загаварыў — зноў-жа, каб схаваць замяшаньне — наўмысна гучным фамільярным тонам: {{Водступ|2|em}}— Я прышоў, Карызна, са справай да цябе… {{Водступ|2|em}}— Са справай? {{Водступ|2|em}}І Карызна зірнуў на яго такім поглядам, які ясна, бяз слоў, гаварыў: {{Водступ|2|em}}— Чаго табе яшчэ трэба? Калі ты адчэпшіся ад мяне? {{Водступ|2|em}}Зелянюк гаварыў далей і з кожным словам тон яго з грубавата-фамільярнага ўсё больш і больш пераходзіў на сардэчна-інтымны і троху сарамлівы. {{Водступ|2|em}}— Я еду заўтра ў горад… Зноў на завод, на працу. Я хацеў прапанаваць табе…<noinclude></noinclude> 6yriouku08thanr1wbrjik58580qpw2 104 124742 289333 2026-06-11T20:32:15Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Тут ён на момант затрымаўся, перамагаючы шчырым вясёлым бляскам сваіх вачэй варожа-недаверлівую хмурасьць Карызнавага погляду. {{Водступ|2|em}}— Карызна! Давай будзем так… бяз злосьці… Пагаворым хоць раз адкрыта… па-таварыску… {{Водступ|...» 289333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Тут ён на момант затрымаўся, перамагаючы шчырым вясёлым бляскам сваіх вачэй варожа-недаверлівую хмурасьць Карызнавага погляду. {{Водступ|2|em}}— Карызна! Давай будзем так… бяз злосьці… Пагаворым хоць раз адкрыта… па-таварыску… {{Водступ|2|em}}Карызна ледзьве прыкметна ўсьміхнуўся — цьмянай далёкай усьмешкай, якая, мабыць, больш стасавалася да яго ўласных глыбока захаваных думак, чымся да апошніх слоў Зелянюка. Але Зелянюк зразумеў гэтую мімалётную ўсьмешку, як першы крок па шляху прымірэньня, і, парыўчата прыхіліўшыся да Карызны, загаварыў з прыяцельскай зычлівасьцю: {{Водступ|2|em}}— Ведаеш, што, Карызна? Я раю табе пераехаць у горад. Разумееш? Да нас, на завод… Табе там працы знойдзецца колькі хочаш… {{Водступ|2|em}}Карызна доўга глядзеў на яго ўпартым натужным поглядам, нібы толькі цяпер заўважыў яго прысутнасьць і як мага стараўся вынырнуць з свайго бяздоннага забыцьця, каб дабраць сэнсу таго, аб чым гаворыць яму назольлівы неадчэпны брыгадзір. {{Водступ|2|em}}— Да вас?… На завод?… {{Водступ|2|em}}— Ну, вядома… {{Водступ|2|em}}— Чаго? {{Водступ|2|em}}— Як чаго? Працаваць… На новым месцы, з новымі людзьмі… з рабочымі, з пролетарыятам… {{Водступ|2|em}}Карызнава хмурасьць раптам зьмянілася на балючую турботу — ён нібы спалохаўся свайго новага звароту да рэчаіснасьці, які парадзіў новую раптоўную патрэбу думаць, меркаваць, снаваць жыцьцёвыя пляны замест таго, каб бязвольна плысьці па хвалях даўнага шчымлівага смутку. {{Водступ|2|em}}Зелянюк не {{Абмылка|адсупа|адступаў}} ад яго. {{Водступ|2|em}}— Ну, што, згода? Едзем?… Будзем разам працаваць на заводзе… Тут не спрацаваліся, дык можа там лепш патрапім. Будзем разам здабываць назад сабе тое, што разам страцілі… {{Водступ|2|em}}І, сказаўшы гэтыя астатнія словы, Зелянюк чамусьці засароміўся. Карызна паглядзеў на яго з глыбокім неўразуменьнем. {{Водступ|2|em}}— Я ня ведаю, аб чым ты гаворыш… Што мы страцілі разам? {{Водступ|2|em}}Зелянюк мякка, зусім па-дзяцінаму ўсьміхнуўся і адказаў: {{Водступ|2|em}}— Ну, ведаеш… Ты — партбілет, а я… {{Водступ|2|em}}І, зьлёгку адвярнуўшыся ў бок, каб схаваць сваё канчатковае замяшаньне, дакончыў: {{Водступ|2|em}}— А я — Стасю… {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна здрыгануўся, пачуўшы з Зелянюковых вуснаў доччына імя, і цень мятушлівай турботы, што ляжаў на ягоным твары, згусьціўся да выразу вострага нутранага болю. Ён устаў ад стала і, захоплены новымі непакойнымі думкамі, доўга хадзіў па пакоі, нібы забыўшыся зусім на прысутнасьць тут Зелянюка.<noinclude></noinclude> k2yk9pscg4waea7oeugm0pt71z8w2hw 104 124743 289334 2026-06-11T20:43:02Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «Калі-ж той, знуджаны доўгім маўчаньнем, таксама ўзьняўся і, ладзячыся выходзіць, яшчэ ў астатні раз напамянуў пра сваю прапанову, Сымон Карызна нэрвова страпянуўся і, затрымаўшы за руку Зелянюка, з дзелавітай пасьпешнасьцю адказаў: {{Водступ|2|em}}— Так-т...» 289334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>Калі-ж той, знуджаны доўгім маўчаньнем, таксама ўзьняўся і, ладзячыся выходзіць, яшчэ ў астатні раз напамянуў пра сваю прапанову, Сымон Карызна нэрвова страпянуўся і, затрымаўшы за руку Зелянюка, з дзелавітай пасьпешнасьцю адказаў: {{Водступ|2|em}}— Так-так… я паеду… Я паеду, Зелянюк. Абавязкова паеду… {{Водступ|2|em}}І яны разьвіталіся з цёплай таварыскай прастатой і шчырасьцю. {{Ініцыял|'''14'''}} У расчыненыя напята дзьверы і вокны нардому шырокай патокай уліваўся вясновы вецер, насычаны сьвежай цяплынёй і густым араматам толькі што абуджонай зямлі. Прайшоўшыся па галовах шчытна зьбітага ў памяшканьні натоўпу і завіўшы сьмешныя цыбатыя віхры ў калматых мужычых чупрынах, вецер мякка ўзьнімаўся ўгару, шастаў там па даўгіх вязёнках рознакалёрных сьцяжкоў і, залазячы пад скуру самадзелкавых лёзунгаў, надымаў іх тугімі гладкімі пухірамі. {{Водступ|2|em}}Лёзунгі ўсе расьпісаны былі пад непасрэдным кіраўніцтвам настаўніцы пачатковае школы Веры Засуліч і выразна адлюстроўвалі ў сябе індывідуальныя рысы гэтае энэргійнае, спраўнае і чулае да грамадзкага жыцьця працаўніцы. Яны былі ўсё чысьценькія, роўненькія, прыгожанькія і дакладна адпавядалі політычным задачам сёнешняга дня: {{Водступ|2|em}}„Хай жыве соцыялістычная перабудова вёскі!“ {{Водступ|2|em}}„Хай жыве суцэльная колектывізацыя!“ {{Водступ|2|em}}„На базе суцэльнае колектывізацыі ліквідуем кулацтва, як клясу!“ {{Водступ|2|em}}„Заўтра — першы дзень бальшавіцкае колектыўнае сяўбы!“ {{Водступ|2|em}}„Хай жыве соцыялістычная організацыя працы!“ {{Водступ|2|em}}І толькі ў адным невялічкім лёзунгу романтычная натура Веры Засуліч неспадзявана вылілася ў цалком бязьвінныя, але троху залішне лірычныя радкі: {{Водступ|2|em}}„З кволай руні закрасуюць {{Водступ|2|em}}Залатыя каласы…“ {{Водступ|2|em}}Адылі гэты лёзунг павешаны быў у самым цёмным куточку яго мала хто прымячаў. Ды і надгул на лёзунгі, на сьцяжкі на зялёныя хвойныя лапкі, на ўсю гэтую пышную аздобу нардомаўскае залі мала зважалі сівецкія грамадзяне, бо іхная ўвага цалком была скупчана навокал аднаго пункту, які нясьцерпна дражніў усіх сваёй загадкавай таямнічасьцю. {{Водступ|2|em}}Наперадзе, збоку ад сцэны, цэлы куток залі быў завешаны стрыкатай заслонай, зьлепленай з старых — выцьвілых і парудзелых сялянскіх дзяружак. Уваход за гэту заслону быў строга ўсім заказаны і нават дападлівыя падшпаркі, якія памкнуліся былі пераступіць суровы заказ і хоць адным вокам зазірнуць у чароўны куточак, былі злоўлены на гарачым учынку і ўрачыста выдалены з памяшканьня.<noinclude></noinclude> op8s4pdlcfdjnwvfpfvi536sqbqmsfd 104 124744 289335 2026-06-11T20:54:00Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}З самага пачатку вечара цераз залю ператрусіўся быў мізэрны, ушчэнт перапалоханы агульнай увагай Галілей і зьнік за таемнай заслонай. Апрача яго туды раз-по-раз забягалі радасна заклапочаныя комсамольцы на чале з сакратаром ячэйкі Вікта...» 289335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}З самага пачатку вечара цераз залю ператрусіўся быў мізэрны, ушчэнт перапалоханы агульнай увагай Галілей і зьнік за таемнай заслонай. Апрача яго туды раз-по-раз забягалі радасна заклапочаныя комсамольцы на чале з сакратаром ячэйкі Віктарам, які аднак упраўляўся сумленна дзяліць сваю ўвагу паміж гэтым кутком і адным, добра прыкметным яму месцам у натоўпе, адкуль шчасьлівым бляскам зьзялі яму ясныя Аўгіньчыны вочы. {{Водступ|2|em}}Нарэшце агульны сход Сівецкага колгасу абвясьцілі адкрытым, абралі адпаведную моманту шырокую многалюдную прэзыдыю, куды ўвялі безьліч усякіх прадстаўнікоў, і першае слова для дакладу атрымаў старшыня колгасу таварыш Лакота. {{Водступ|2|em}}Якуб Лакота паволі ўстаў са свайго месца ў прэзыдыі, перакінуўся кароткім, але надзвычай выразьлівым і цёплым позіркам з Тацянай Шыбянковай і, усьміхнуўшыся сваёй мілай сьветлай усьмешкай, вышаў на авансцэну. Гаварыў ён, як зазвычай, ціха, марудна, з патугаю, перамагаючы сваю фізычную слабасьць і сваё нязьмернае захапленьне. {{Водступ|2|em}}— Таварышы! Заўтра ўраньні мы кінем першыя зярняты ў нашу новую колгасную глебу, у наша новае агульнае поле. Гэты сход мы сабралі, таварышы, на тое, каб падрахаваць свае сілы і сродкі, свае ўдачы і няўдачы, каб азірнуцца на момант на той шлях, якім мы дайшлі да свае першае бальшавіцкае колектыўнае сяўбы. Наш шлях быў нялёгкі, на ім было многа каўдобін, у якіх мы здорава грузьлі, але пад кіраўніцтвам комуністычсгнай партыі мы перамаглі ўсе перашкоды і вышлі на роўную цьвёрдую дарогу, Таварышы! Мы яшчэ ня ўсе добра ўяўляем, куды вядзе гэта дарога, сярод нас ёсьць яшчэ ці мала такіх, што ня вераць, што сумняваюцца. Мы пакажам усім, мы давядзем сваёй дружнай колектыўнай працай, што наша дарога — пэўная, што яна вядзе да лепшага жыцьця. Таварышы! Вось зараз вы ўбачыце… мы пакажам вам невялічкую карцінку… Гэта ня выдумства якое, не фантазія — усё гэта зроблена на падставе дакладных плянаў, усё гэта вымеркавана да маленькае дробачкі… Гэтага мы можам дасягнуць за якіх пяць-дзесяць год. І дасягнем, мусім дасягнуць, абы ахвота была, энэргія ды дружнасьць!.. {{Водступ|2|em}}Якуб Лакота зрабіў няпрыкметны знак рукой, і заслона, што адгараджвала пярэдні куток залі, ураз раскінулася, адкрыўшы схаваную за ёй таямніцу. {{Водступ|2|em}}У залі ўзьняўся страшэнны вархал. Усе паўставалі з месц, усе лезьлі наперад — кожны хацеў як найхутчэй убачыць дзівоссную штуку. Аднак у першы момант толькі тыя, што былі на самым перадзе здолелі як сьлед разгледзець адкрытую іхным вачом карціну. {{Водступ|2|em}}Гэта быў Сівец, ці, праўдзівей, тое месца, дзе стаяў цяпер гэты шэры, нязграбны, загрузлы ў непралазным брудзе Сівец. Тыя самыя ўзгоркі, тая самая паміж іх вілаватая вёрткая рэчка, той самы шырокі шлях у гонкія засівецкія далі.<noinclude></noinclude> dssl4u7rgfvxdbq77t6zn33ziffc4pw 104 124745 289336 2026-06-11T20:59:53Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Але-ж чаго толькі не нагарадзіла тут гарэзная фантазія непакойнага чалавека! {{Водступ|2|em}}Роўныя, чыстыя, асьветленыя электрычнасьцю вуліцы, новыя вялікія дамы дзіўнай, у сьвеце нябачанай архітэктуры, старанна дапасаванай да найбольшае...» 289336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Але-ж чаго толькі не нагарадзіла тут гарэзная фантазія непакойнага чалавека! {{Водступ|2|em}}Роўныя, чыстыя, асьветленыя электрычнасьцю вуліцы, новыя вялікія дамы дзіўнай, у сьвеце нябачанай архітэктуры, старанна дапасаванай да найбольшае выгоды жыльля. {{Водступ|2|em}}Сярод мястэчка, дзе цяпер самае балота, — гладкі раскошны пляц, навокал якога разьмешчаны розныя грамадзкія і культурныя ўстановы. {{Водступ|2|em}}Зводдаль ад жыльлёвых будынкаў — цэлае сыстэма будынкаў гаспадарчых: сьвірны, адрыны, хлявы — усё з электрычнасьню, з ацяпленьнем, з авадненьнем, з рознымі атрыбутамі найноўшае будаўнічае тэхнікі. {{Водступ|2|em}}А навокал — шырокімі палатнінамі паслалася колгаснае поле, парэзанае на роўныя квадраты сеткай палявых дярог, упарадкаванае паводле правіл найдасканальшага севазвароту. {{Водступ|2|em}}Гэта была папраўдзе цудоўная работа, галоўна каштоўная тым, што ўся яна была зроблена на аснове рэальных разрахункаў, на аснове дакладных плянаў, на якія клаў астатнія рэшткі сваіх надламаных сіл другі непакойны чалавак — чырвоны інвалід Якуб Лакота. {{Водступ|2|em}}Але і тут не абышоўся стары Галілей бяз вечнага свайго дзівацтва: сярод усяе гэтае раскошы, як барадаўка на чыстым здаровым целе, тырчэла ў поўнай сваёй красе мізэрная, убогая Галілеева хацёнка і над ёй, як дзікі недарэчны ўбор на галаве ў вар‘ята, узнасіліся непамерна-вялікія, грамоздныя крыльлі ветрака. {{Водступ|2|em}}Што хацеў паказаць стары мудрагель гэтым сваім дзівачлівым жартам?.. {{Водступ|2|em}}З вялікімі патугамі ўдалося, нарэшце, навесьці ў залі сякі-такі парадак, і Якуб Лакота зноў пачаў гаварыць: — Таварышы! Перш, чым рабіць далей свой даклад, я павінен адзначыць, што гэтая надзвычайна каштоўная і навучальная выстаўка, якую вы ўсе будзеце мець магчымасьць тут аглядаць, збудавана выключна рукамі вядомага вам усім селяніна-бедняка Ахрэма Данілавіча Пунціка, або, як мы прывыклі зваць яго, Галілея. Ад імя ўправы колгасу я выказваю яму шчырую падзяку і прапаную абраць яго ў прэзыдыю нашага сходу… {{Водступ|2|em}}Заля выбухнула дружнымі воплескамі, і ўсе пачалі шукаць вачмі хударлявае фігуры старога вынаходцы. {{Водступ|2|em}}Але Галілея ў залі ўжо ня было: ён уцёк, скарыстаўшы агульнае замяшаньне. {{Водступ|2|em}}На цёмнай сівецкай вуліцы Галілея дагнаў яго прыяцель аптэкар Плакс — ён-жа кіраўнік драмгуртка і местачковы філёзоф. {{Водступ|2|em}}— Гэта — тэхніка, Галілей? Га?.. {{Водступ|2|em}}Галілей, ня сунімаючы свае дробнае лёгкае хады, адказаў: {{Водступ|2|em}}— Кхе-кхе… Тэхніка, доктар… ага… тэхніка…<noinclude></noinclude> k8194r0axt7z78vvxcrea0o2gw5y4dz 104 124746 289337 2026-06-11T21:01:38Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— А дзе-ж там твой чалавек, Галілей? Я ня бачыў там чалавека… Чаму ты, Галілей, якога новага чалавека сабе не прымудраваў, га? {{Водступ|2|em}}Гэта падступнае запытаньне сівецкага мізантропа, відаць, дадзела старому, і ён з навучальнай строгас...» 289337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— А дзе-ж там твой чалавек, Галілей? Я ня бачыў там чалавека… Чаму ты, Галілей, якога новага чалавека сабе не прымудраваў, га? {{Водступ|2|em}}Гэта падступнае запытаньне сівецкага мізантропа, відаць, дадзела старому, і ён з навучальнай строгасьцю прабурчэў: {{Водступ|2|em}}— Няможна, доктар, так казаць пра людзей… ага… няможна… Новых людзей ня трэба… Гэтыя людзі будуць новыя… Трэба, доктар, чалавека любіць… ага… трэба любіць… {{Водступ|2|em}}Аптэкар Плакс хацеў быў яшчэ нешта сказаць, адылі абмежаваўся адным нявыразным гукам, у якім ня было нават досыць прыкметнае дозы звычайнага плаксаўскага скэптыцызму. {{Водступ|2|em}}І тут прыяцелі разлучыліся: Галілей патрусіўся некуды па цёмнай сівецкай вуліцы, а кіраўнік драмгуртка і местачковы філёзоф вярнуўся ў нардом паказваць колектывізаванаму сівецкаму грамадзянству сваю чарговую пастаноўку.<noinclude></noinclude> 6mq7ei25etx0cq0dh0iul918tj0xtjt 0 124747 289338 2026-06-11T21:02:58Z By-isti 3554 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Частка трэцяя | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1932 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Вязьмо (1932)/2|Частка другая]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Вязьмо (1932).pdf" from="173" to="251" /> {{Выроўнівань...» 289338 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Частка трэцяя | аўтар = Міхась Зарэцкі | год = 1932 год | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Вязьмо (1932)/2|Частка другая]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Вязьмо (1932).pdf" from="173" to="251" /> {{Выроўніваньне-канец}} 43dadksja4p6ew7czipdc3eyez582u1 104 124748 289349 2026-06-12T06:39:37Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Калёнтытул|right=ЧАСТКА '''I'''}} {{Водступ|2|em}}Вэня Шлулькевіч быў родам з Камароўкі. Цяпер гэты менскі квартал ці, праўдзівей сказаць, кварталы зменьваюць сваё аблічча. Тады-ж, калі Вэня Шпулькевіч лёгка насіў на сваіх плячах першае сваё юнацтва, гэта сапр...» 289349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Калёнтытул|right=ЧАСТКА '''I'''}} {{Водступ|2|em}}Вэня Шлулькевіч быў родам з Камароўкі. Цяпер гэты менскі квартал ці, праўдзівей сказаць, кварталы зменьваюць сваё аблічча. Тады-ж, калі Вэня Шпулькевіч лёгка насіў на сваіх плячах першае сваё юнацтва, гэта сапраўды была Камароўка. Тут нават не „тракціры“ былі, а карчмы. Карчма — вядома, што гэта за ўстанова такая. Само {{Абмылка|певетра|паветра}}, якое тут стаяла, спрыяла таму, што чалавечая душа абгортвалася карой фальшы і дробнай хітрасці. У тых людзей, якія тут жылі, і ў тых, што тут бывалі, размах жыцця быў вераб‘іны. Такая была і хітрасць. Чулы чалавек яе мог бачыць навылёт. Але справа ў тым, што на гэты вераб‘іны маштаб мералася не толькі ўкрадзеная дошка з агарожы якой-небудзь тагачаснай менскай фабрыкі ці завода, але і ўсё чалавечае жыццё. Быццё вызначае свядомасць кожнаму, а ён, гэты „кожны“ з тубыльцаў нашай планеты, жыве ці жыў на свеце, а значыцца, мае справу з такой вялікай штукай, як само жыццё. Такім парадкам не дзіва, што часамі і пад вераб‘інай хітрасцю камянела гадаўскае сэрца, якое магло абязвечыць свайго, скажам, блізкага навек.<noinclude></noinclude> h8b9h2ijlkru52pp4suni7a6hp17bd7 289350 289349 2026-06-12T06:39:54Z By-isti 3554 289350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Калёнтытул|right='''ЧАСТКА I'''}} {{Водступ|2|em}}Вэня Шлулькевіч быў родам з Камароўкі. Цяпер гэты менскі квартал ці, праўдзівей сказаць, кварталы зменьваюць сваё аблічча. Тады-ж, калі Вэня Шпулькевіч лёгка насіў на сваіх плячах першае сваё юнацтва, гэта сапраўды была Камароўка. Тут нават не „тракціры“ былі, а карчмы. Карчма — вядома, што гэта за ўстанова такая. Само {{Абмылка|певетра|паветра}}, якое тут стаяла, спрыяла таму, што чалавечая душа абгортвалася карой фальшы і дробнай хітрасці. У тых людзей, якія тут жылі, і ў тых, што тут бывалі, размах жыцця быў вераб‘іны. Такая была і хітрасць. Чулы чалавек яе мог бачыць навылёт. Але справа ў тым, што на гэты вераб‘іны маштаб мералася не толькі ўкрадзеная дошка з агарожы якой-небудзь тагачаснай менскай фабрыкі ці завода, але і ўсё чалавечае жыццё. Быццё вызначае свядомасць кожнаму, а ён, гэты „кожны“ з тубыльцаў нашай планеты, жыве ці жыў на свеце, а значыцца, мае справу з такой вялікай штукай, як само жыццё. Такім парадкам не дзіва, што часамі і пад вераб‘інай хітрасцю камянела гадаўскае сэрца, якое магло абязвечыць свайго, скажам, блізкага навек.<noinclude></noinclude> adilaflkebyfoudk8ufszz3k7nxdn8d 104 124749 289351 2026-06-12T06:40:15Z Gabix 3485 /* Праблематычная */ 289351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Gabix" /></noinclude>Посадзили яго на лавку, йзновъ яму й на лавцы душно. «Посодзьця мяне на столъ!» Посадзили на столъ. «Мнѣ й тутъ душно: посодзьця мяне на воконцо, ды ’тчиниця воконцо!» Сядзѣвъ енъ, сядзѣвъ на воконцы ды й скокъ за воконцо. Бабка зъ дзѣдзькомъ побѣгли яго догоняць: гнались, гнались, ды й не догнали яго. Бяжиць пирожокъ, бяжиць, по дорози, и стрѣвъ вовка. «Куды ты, пирожокъ, бяжишъ?» ёнъ пытаетца — вовкъ у пирожка. А ёнъ говориць: я отъ бабки уцёкъ и ’тъ дзѣдзьки ўцёкъ, и ’тъ цябе ўцяку! И пошовъ сабѣ по дорози. Вовкъ гнавсь, гнавсь и не догнавъ ёнъ яго. Бяжиць, бяжиць ёнъ по дорози, и стрѣвъ мядзьвѣдзя. «Пирожокъ, пирожокъ, куды ты бяжишъ?» — Я и ’тъ бабки ўцёкъ, и ’тъ дзѣдзьки ўцёкъ и ’тъ вовка ўцёкъ и ’тъ цябе ўцяку! И побѣгъ. Мядзьвѣдзь бѣгъ, бѣгъ за имъ и не догнавъ. Бяжиць ёнъ, бяжиць по дорози, и стрѣвъ зайчика. «Пирожокъ, пирожокъ, куды ты бяжишъ?» — Я ’тъ бабки ўцёкъ, и ’тъ дзѣдзьки ўцёкъ, и ’тъ вовка ўцёкъ, и ’тъ мядзьвѣдзя ўцёкъ, и ’тъ цябе ўцяку! И побѣгъ йзновъ но дорози. Стрѣвъ лисицу. «Пирожокъ, пирожокъ, куды ты бяжишъ?» —Я ’тъ бабки ўцёкъ, и ’тъ дзѣдзьки ўцёкъ, и ’тъ вовка ўцёкъ, и ’тъ мядзьвѣдзя ўцёкъ, и ’тъ зайца ўцёкъ, и ’тъ цябе ўцяку. — «Я ня чую гетаго, што ты сказуешъ.. Ну-тку, ко мнѣ ближчѣй подыйдзи!» Якъ ёнъ подыйшовъ, яна яго и схапила. Узяла яго, разломила, мякушакъ выѣла, а тамъ чимъ нехорошимъ наклала, ды й сшила скориночку яго оняць. И няседь яго. Стрѣла мужика; ѣдзець мужикъ на волику. «Чаловѣча, чаловѣча добрый! Продай ты мнѣ етаго волика, я табѣ цёпленькій, мякенькій пирожокъ дамъ за етаго волика!» Прознусцила яго. Ёнъ отдавъ ёй волика, сабѣ пирожокъ узявъ. «И ня ѣжъ жа ты етаго пирожка, покуль я забягу за тую горку!» Якая тамъ горка ёсць. Поѣхала яна на волику, заѣхала за горку, мужикъ полядзѣвъ, дыкъ у тымъ пирожку тольки ‘дна шкурочка, а то ўсе г—о. Яна яго, бачь, понапихала и зашила. {{Водступ|2|em}}Ну, ѣдзець яна по дорози, и стрѣла вовка. Ёнъ и проситца у яѐ подъѣхаць: «кумка-голубка, пусци мяне подъѣхаць!» — Э, кумища-дурнища, ты самъ собою купи волика — отказуець ужо яму — я рада, што купила. — «Кумка-голубка, пусци хуць лапку уточиць сюды!» — Э, кумища-дурнища, садзися ўжо соўсимъ! Ѣдуць, ѣдуць, стрѣла зновъ опяць мядзьвѣдзя. «Кумка-голубка, пусци жъ мяне проѣхаць!» проситца у лисицы. — А нѣ, кумища-дурнища, моѐ сани пло́хенькія! — «Кумка-голубка, пусци хуць лапку ўточиць!» — Ну, кумища-дурнища, садзись соўсимъ! Сѣвъ и мядзьвѣдзь соўсимъ. Ѣхали, ѣхали, и стрѣли зновъ зайчика. «Кумка-голубка, пусци жъ и мяне проѣхаць!» —А нѣ, кумища-дурнища, санки моѐ пло́хенькія. И давай имъ укладаць — казаць: вы жъ сами купиця сабѣ волика. Я рада, што сама сабѣ пайшла! Ѣхали, ѣхали яны— а заяцъ подсѣвъ — санки крёхаютца! — «Злѣзайця, кумищи-дурншци, съ санокъ доловъ!» А тыя санки крехъ-крёхъ — ломаютца. — А нѣ, кумка-голубка, ето табѣ здаетца такъ! Ѣхали, ѣхали,— санки и поломались! «Ну ўжо, гово́риць: я вамъ казала злѣзаць! Ступайця цяперь сапки дзѣлаць! Ты, вовчища-дурнища, идзи вязьзя сѣчь! А ты, зайчища-дурнища, идзи па̀кляцки<ref>Продольныя пластины, надеваяемыя на {{Нечытэльна}} поверхъ вязья.</ref> сѣчь. А ты, мядзьвѣдзища-дурнища, идзи по ’глобли. А я буду пасцивиць волика!» Пошли яны у лѣсъ, а яна ужо пасцивиць того волика. Приходзиць икъ ёй другій вовкъ, и {{Нечытэльна}}. Зьѣли волика, ды {{перанос-пачатак|п=шку|к=ру}}<noinclude></noinclude> m99cauzaz5caawgt6ve3sf3canoz983 104 124750 289352 2026-06-12T06:48:23Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=шку|к=ру}} узяли ды напихали соломою, ды подпёрли, кабъ ёнъ стоявъ, и пошли. Тыя жъ попринясли усё своё, по вошто яна досылала ихъ, и рады, што яѐ нема. И здзѣлали яны санки, ўси огуломъ — и вовкъ, и мядзьвѣдзь, и заяцъ. Ну, здзѣлавши санки, зап...» 289352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=шку|к=ру}} узяли ды напихали соломою, ды подпёрли, кабъ ёнъ стоявъ, и пошли. Тыя жъ попринясли усё своё, по вошто яна досылала ихъ, и рады, што яѐ нема. И здзѣлали яны санки, ўси огуломъ — и вовкъ, и мядзьвѣдзь, и заяцъ. Ну, здзѣлавши санки, запрягли того волика и стали погоняць. Ёнъ ня йдзѐць. Яны яго били-били, ёнъ и сунувся. Стали лядзѣць, ажъ ёнъ соломой напханъ. Такъ и поразышлись. {{Водступ|2|em}}{{smaller|Крест. Граница, 62 лѣтъ, вдова, неграмотная.}} {{ц|'''24. Котъ и лисица.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}Живъ сабѣ дѣдъ да баба. И бывъ у ихъ котъ, старый, старый, што ня ўздолѣя и мышъ споймати. Вотъ дѣдъ и говора: «што намъ етому коту дѣлати? Давай мы отвязомъ яго ў лѣсъ: ¹) нехай дурно хлѣба ня ѣсти.» — Ну, давай! Отвязли яны кота ў лѣсъ, и кинули тамъ. Иде котъ по лясу й плача. Бягить лисица. Убачила кота, прибѣгла къ яму да й кажа: «куды йдѐшъ, котя?» — А, живъ я у дѣда и ў бабы, да якъ сустарѣвся, яны мяне и завязли ў лѣсъ и кинули! — «Давай съ тобой, котя, поженимся!» И пожанились лисица съ котомъ. Повяла тоды яна кота у свою хату, и стали яны у хатцы жить. Бягить по лясу мядвѣдь — тресь-ломъ! тресь-ломъ! тресь-ломъ! Выбягла лисица съ хатки: «а хто ў моёмъ ляску тращить?! У мойго дядыща хвостъ съ помялища: икъ вылѣзя, дыкъ и тябе заволоча!...» ²) Спугався мядвѣдь, и побѣгъ. {{Абмылка|Бягити|Бягить}} по лясу вовкъ: тресь-ломъ! тресь-ломъ! тресь-ломъ! Вылѣзла лисица съ своё хаты и кажа: «а хто ў моёмъ ляску тращить?! У мойго дядыща хвостъ съ помялища: икъ вылѣзя, дыкъ и тябе приволоча!....» Спугався вовкъ, и побѣгъ. Бягить кабанъ по лясу: тресь-ломъ! тресь-ломъ! тресь-ломъ! Выбягла лисица съ своё хаты: «хто йто ў моёмъ ляску тращить?! У мойго дядыща хвостъ съ помялища: икъ вылѣзя, дыкъ и тябе заволоча!...» Спугався кабанъ и побѣгъ. Бягити по лясу заяцъ: тресь-ломъ! тресь-ломъ! тресь-ломъ! Выбягла лисица съ своё хаты: «а хто йто ў моёмъ ляску тращить? У мойго дядыща хвостъ съ помялища: икъ вылѣзя, дыкъ и тябе заволоча!....» Спугався заяцъ, и побѣгъ. Собралися яны уси ўкучу: мядвѣдь, вовкъ, кабанъ и заяцъ: собралися, и говорятъ: «Якъ намъ яѐ мужука полядѣть? Нумъ-ка, збяромъ обѣдъ! Ты, мядвѣдь, иди по медъ, а ты, вовкъ, иди по мясо, а ты, кабанъ, иди по сало, а ты, заяцъ, по хлѣбъ!» ⁴) Пошли яны збирати обѣдъ: мядвѣдь принося колоду зъ мёдомъ, вовкъ мясо, а кабанъ сало, а заяцъ хлѣбъ. Принясли ўсё и стали обѣдъ збирать. Зготовили обѣдъ. «Ну, кому ягъ итьти по ихъ? Иди ты, мядвѣдь!» — Нѣ, я лемеховатъ! — «Ну, йди ты, вовкъ!» — Нѣ, я ня ўворотокъ! — «Ну, ици ты, кабанъ!» — Нѣ, я ня швыдокъ!.... Прихоцитца зайцу бѣгти. Пошовъ заяцъ, подбѣгъ икъ норѣ и кажа: «добры-день! просивъ батька и матка, штобъ вы ласковы были, къ намъ на ’бѣдъ пришли, хлѣба-соли зъѣли, чарку горѣлки выпили!....» ³) Да самъ якъ можно скорѣй назадъ! Прибѣгъ заяцъ домовъ. Поставили яны скорѣй усё на столъ, а сами пошли да поховались: мядвѣдь на дуба, вовкъ подъ кустъ, кабанъ у мохъ, заяцъ у крапиву — и сидятъ. Приходятъ котъ да лисица на обѣдъ; бачати — никого нема. Сѣли яны за столъ и почали обѣдать. Котъ убачивъ, што кабанъ хвостомъ махая отъ мухъ. И подумавъ, што ото мышъ, ды якъ скаканувъ! ды лапами за хвостъ!<noinclude></noinclude> 6p6rpd25e83ls28d4nbgdevudhgc9rk 104 124751 289353 2026-06-12T07:15:09Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}От што вядома пра самыя першыя маладыя гады Вэні Шпулькевіча. Ён зваўся Іван, але бацька яго не выгаварваў чыста некаторых гукаў і замест „Ваня (Ванька)“ у яго выходзіла „Вэня (Вэнька)“. Так яно і пайшло назаўсёды. Вэня Шпулькевіч тупаў св...» 289353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}От што вядома пра самыя першыя маладыя гады Вэні Шпулькевіча. Ён зваўся Іван, але бацька яго не выгаварваў чыста некаторых гукаў і замест „Ваня (Ванька)“ у яго выходзіла „Вэня (Вэнька)“. Так яно і пайшло назаўсёды. Вэня Шпулькевіч тупаў сваімі ўвішнымі нагамі па ўсім тагачасным Менску, а найбольш цёрся на Нямізе і „таўкучках“ і жыў добра. Ад каракулёвага каўняра яго шыкарнага паліта заўсёды пахла духамі. Дарагі каракуль і добрыя духі, вядома, могуць быць у дружбе, але што-ж калі над гэтым пахучым каўняром узвышаўся застылы, здаецца без аніводнай рысы на сабе, твар з валовымі вачыма. Вельмі можа быць, што гэта была маска, каб схаваць душу, у якой — хто ведае, што там кішэла і варочалася! Калі так, то Вэня Шпулькевіч быў добры актор. {{Водступ|2|em}}У канцы імперыялістычнай вайны Вэня Шпулькевіч знайшоў сабе талент: ён ад‘ехаў з Менска кілометраў за сто і там астаўся на службу да свінога купца Хурса, які браў падрады ад казны на пастаўку ў армію свіных туш. Вэня, як толькі ўбачыў Хурса і пагаварыў з ім, пачаў старацца быць падобным да яго. Вэнева душа паставіла перад сабой Хурса як самы закончаны ідэал. Ён перавяў яго словы і прыказкі, таксама, як і той, пачаў нізка стрыгчы, а часамі і галіць галаву, запусціў вусікі і падтуліў адно плячо. Усё гэта было як-бы і так, але не гэтак. Чарнявы Хурс быў рухавы, бялявы Вэня адразу стаў падобны на падпёрты знізу нагамі мяшок. Падстрыжаныя хурсавы вусы чарнявілі яго губу, і толькі, у Вэні-ж вусікі звісалі ўвіз бялявыміі вострымі кончыкамі. Вэня стаў хурсавым агентам і пачаў ездзіць па весках, вынюхваючы свіней. Ён напрактыкаваўся на свіной і перакупшчыцкай справе, і так застала яго рэволюцыя, якую ён прывітаў, гледзячы на<noinclude></noinclude> 12es7hx3ho731lqp1fsctwemvszkbm9 104 124752 289355 2026-06-12T07:45:26Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|гас|падарку}}. Гэтая буржуазія як беларуская, так і ўсякага роду выхадцы заводзяць малочную гаспадарку і займаюцца пастаўкай на рынак масла. Але, як відаць з табліцы, некалькі гаспадарак відавочна зруйнаваныя вышла ў рады беднаты. Зразум...» 289355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|гас|падарку}}. Гэтая буржуазія як беларуская, так і ўсякага роду выхадцы заводзяць малочную гаспадарку і займаюцца пастаўкай на рынак масла. Але, як відаць з табліцы, некалькі гаспадарак відавочна зруйнаваныя вышла ў рады беднаты. Зразумела, гэтыя гаспададаркі займаліся ўжо продажам рабочай сілы ў кулацкія і памешчыцкія гаспадаркі.</br> {{gap|2.5em}}Мы можам зрабіць вывад, што так званыя таварыствы складаліся ў сваёй пераважнай частцы з вясковай буржуазіі і заможных элемэнтаў вёскі. Для вясковай буржуазіі пераход на хутары быў выгодны. Паданыя прыклады даюць куды больш чым офіцыяльная статыстыка, якая заўсёды выводзіць сярэднюю лічбу і гэтым злоўжывае, замазваючы дыфэрэнцыяцыю вёскі і ўжо аформленыя капіталістычныя вяршкі. Такім чынам, на хутары выдзяляюцца пераважна заможныя элемэнты; застаецца, зразумела, маламоцнае сялянства, і між гэтымі клясавымі групамі разгараецца лютае клясавае змаганьне. Кулакі захапляюць лепшыя кавалкі зямлі (мы маем безьліч прыкладаў). Сялянская грамада адмаўляе ў выдзеле кулаку, але апошні пры дапамозе земскага начальніка ўсё-ж ткі выдзяляецца і атрымлівае зямлю, там, дзе хоча. Так, у вёсцы Маркаўцы, Магілеўскай губэрні, кулак Іван Пятушкоў захацеў выйсьці на хутар; грамада яму адмовіла, але ўсё-ж такі яго жаданьне было задаволена. Корэспондэнт чорнасоценнай газэты „Русское Знамя“, апісваючы гэта, падае досыць цікавы факт (як вядома, чорнасоценнае „Русское Знамя“ заняла варожую позыцыю адносна сталыпінскай рэформы і адбівала погляды самай махровай чорнай сотні). Ён піша:</br> {{gap|2.5em}}„В нашей местности (Магілеўская губ. — К. К.) выход одного крестьянина на отруба или хутор влечет за собой разгром целого общества. Так как выделенный кусок да еще хорошей земли включает в себе полосы земли многих крестьян, а потому крестьянам приходится или всем выходить на хутора, или делить. В нашем захолустье не только делается непорядок, но и мужиков вынуждают творить беспорядок. Выходит и говорит (землеустроитель — К. К.): „На хуторах и отрубах вам будет лучше“, а мужики отвечают: „Не пойдем и не хотим“. „Ну, не хотите, так вас и так разгоним“ — и разгоняют. А чтобы разгон сделать, ''то первому пожелавшему выйти на отруб или хутор вырезывается та земля, какую он где пожелает, т. е. будет удобней ему, этому самодуру, идущему против всего общества жить да еще держать в кулаке все общество“''. (Падкрэсьлена мной — К. К. (У).</br> {{gap|2.5em}}Корэспондэнт саюзу Архангела назіраў факт, але тлумачэньне яго мы мусім адкінуць: не „самодур“, а вясковы кулак, вызнаўшы свае інтарэсы, рабуе грамаду вёскі пры дапамозе сталыпінскіх законаў, карыстаючыся момантам, каб захапіць лепшыя землі і ў сваіх руках трымаць усю вясковую грамаду. Трэба сказаць, што „ретивые“ земляўпарадкавальнікі ня толькі разьвівалі вялікую агітацыю, але літаральна разганялі грамаду вёскі, бо апошняя пасьля рэволюцыі 1905 г. зрабілася ў вачох улады рэволюцыйным гняздом, якое трэба было зьнішчыць. Ясна, што пры такой рэформе дапушчалася шмат злачынстваў як з боку земляўпарадкавальнікаў, так і з боку ўлады, і гэта не магло не падаграваць аграрнага руху. Так, здаецца, у чорнасоценнай газэце „Гроза“ быў надрукаваны фэльетон „Ретивый землеустроитель“, дзе апісвалася, як земскі начальнік 5 уч. Віленскага павету Сакалоўскі прымусіў сялян вёскі Магуны расьсяліцца; на просьбы сялян не рабіць гэтага ён адказаў „бунт“, выклікаў прыстава, стражнікаў, быў засечаны селянін Тамашэвіч, у адміністрацыйным парадку многія былі загнаны<noinclude></noinclude> pikjbcmebqsjct5nzt4k6wotog5470g 104 124753 289356 2026-06-12T07:58:57Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «ў турмы. Кулаку Макевічу замест 31 дзесяціны дана было 44 дзесяціны: лепшай зямлі. На скаргі сялян у міністэрства ўнутраных спраў Сакалоўскі ня быў пакараны, „ибо он хорошо реформу проводит и один из „лучших“ земских начальников губернии“<ref>ЛОЦИА МВД XI...» 289356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ў турмы. Кулаку Макевічу замест 31 дзесяціны дана было 44 дзесяціны: лепшай зямлі. На скаргі сялян у міністэрства ўнутраных спраў Сакалоўскі ня быў пакараны, „ибо он хорошо реформу проводит и один из „лучших“ земских начальников губернии“<ref>ЛОЦИА МВД XI д-во дел. № 20, 1912 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Земляўпарадкавальнікі сілком бяз згоды грамады выдзялялі кулакоў і вельмі часта пры дапамозе поліцыі разганялі вёску і нішчылі грамаду. Мы маем шмат заяў на „высочайшее имя“, дзе сяляне моляць, каб іх пакінулі ў спакоі. Напомнім тут прыклад, які падае ў сваёй кнізе Карпаў, дзе нават памешчыца заступаецца за сялян перад міністрам ад „ретивых“ земляўпарадкавальнікаў<ref>Карпов. Аграр. полит. Сталыпина.</ref>. Падамо яшчэ прыклад. Так, з самага цэнтру расьсяленьня на хутары ў Магілеўскай губ. Аршанскага павету сяляне вёскі Корунна падалі прашэньне на імя „главноуправляющего“, дзе, між іншым, пішуць:</br> {{gap|2.5em}}''„Оршанская уездная землеустроительная комиссия насильственно заставляет нас делить свою землю на футора, на что мы не имеем желания, что земли у нас совершенно мало и постройки наши уже очень ветхие'', мы должны лишиться как движимого имущества, так как каждый домохозяин имеет всего лишь ''по 2 десятины'' земли; такое малое количество земли если разверстать на единицы, постройки перенести, как нас заставляет ''насильственно'' землемер и Оршанская землеустроительная комиссия, тогда мы, старики и малые дети, должны умереть с голоду. ''Мы обращались в губернскую землеустроительную комиссию и Оршанскую уездную комиссию, чтобы она не производила нам насильственно выдел на футора нашей земли, просьбы наши оставлены без последствий“''<ref>ЛОЦИА ГУЗЗ Юрид. отд., д. № 9, ч. 3, 1913 г.</ref>. (Падкрэсьлена мной — К. К.).</br> {{gap|2.5em}}Вось яркі прыклад таго, як сялянства з бядняцкай часткі адносілася да рэформы і якімі спосабамі ўрад садзіў на хутары бядняцка-серадняцкую частку вёскі. Дзе-ні-дзе паддаўшыся агітацыі земляўпарадкавальніка і ўлады, сяляне падавалі заявы аб выдзеле на хутары, але потым хутка бралі іх назад і прасілі, каб іх не чапалі.</br> {{gap|2.5em}}Але дарэмна, справа была ўжо заведзена і „рэформаторы“ пачыналі дзейнічаць. Так, вёска Тоўпечыцы Магілеўскага павету ў сваім прашэньні пісала наступнае:</br> {{gap|2.5em}}„Некоторые из нас по недоразумению, а некаторые по внушению своих друзей, приятелей и родственников мы все с общего согласия подали заявления в землеустроительную комиссию о размежевании нашей земли под хуторские участки. ''Замысел этот наш совершенно не обдуман и не нашлось нам благодетеля, который внушил-бы нам, что замысел наш явится для нас весьма затруднительным и совершенно разорительным. Мы все бедного состояния и положительно никаких не имеем средств на перевозку и на нашей земле не найдется столько удобных мест… Вышеизложенное обстоятельство явно предвещает не житье, а муку. Пока на хуторской участок переберемся жить, ранее нажимое приходится решить и впоследствии настрадавшись придется от земли отрешиться“''<ref>Маг. Гіст. Арх. МУЗК, справа № 21, 1909 г.</ref>. (Падкрэсьлена мной — К. К.).</br> {{gap|2.5em}}Гэтыя сяляне ў павятовай камісіі нічога не дабіліся. Земляўпарадкавальнікі моцна трымаліся за першую іх заяву, пагроза-ж расьсяленьня, відаць, стала вельмі рэальнай, і сяляне вышэй цытаваную<noinclude></noinclude> 4xjh71ypbify748zz5i03qvhnd7y5pl 104 124754 289357 2026-06-12T08:13:28Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «заяву падалі на імя губарнатара. Але і гэта заява, здаецца, засталася бяз выніку.</br> {{gap|2.5em}}Гэтыя вось матар‘ялы сьведчаць аб тым настроі, які панаваў у бядняцка-серадняцкай часткі сялянства. Яны досыць добра выкрываюць сапраўдную сутнасьць політыкі С...» 289357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>заяву падалі на імя губарнатара. Але і гэта заява, здаецца, засталася бяз выніку.</br> {{gap|2.5em}}Гэтыя вось матар‘ялы сьведчаць аб тым настроі, які панаваў у бядняцка-серадняцкай часткі сялянства. Яны досыць добра выкрываюць сапраўдную сутнасьць політыкі Сталыпіна — разагнаць вёску, выдзеліць кулакоў на хутары, аддаць вёску ім на рабунак. І, бязумоўна, гэта не магло ня выклікаць адпору ў маламоцнага сялянства, якое ўпарта бароніць грамаду ад політыкі ўраду.</br> {{gap|2.5em}}Вакол хутароў разгарнуліся моцныя клясавыя бойкі. Бядняцка- серадняцкая частка вёскі змагаецца з кулацтвам і заможнікамі, а, значыць, і з сталыпіншчынай, якая была толькі манэўрам царызму, шукаўшым на сяле апоры для сваіх клясавых рэакцыйных мэт. Ад „чысткі“ зямель па-сталыпінску тлустыя кавалкі мусілі перапасьці на долю вясковай буржуазіі, і гэтым памешчыцкі ўрад хацеў купіць сабе саюзьніка на сяле. Усе гэтыя Пятушковы, Галдзенкавы і К°, меўшыя 25—40 і больш дзесяцін зямлі, хацелі ня толькі выдзеліцца з грамады, але зрабіць гэта якраз так, каб атрымаць лепшыя кавалкі і каб трымаць усю вёску ў сваіх руках. Зразумела, што на грунце выдзяленьня адбыліся шматлікія бойкі як з кулакамі, так і з поліцыяй, якая заўсёды зьяўляецца неабходным памагатым пры земляўпарадкаваньні. Так, у вёсцы Стражэвічах Магілеўскай губэрні адбылося ўпартае змаганьне з кулакамі і заможнікамі. З 77 гаспадароў яшчэ ў 1908 годзе 56 чалавек падалі заявы аб жаданьні выйсьці на хутары, але пасьля нязгодных на гэта аказалася 33 чалавекі. Земляўпарадкавальнікі так склалі проект, што сядзібы нязгодных трапілі ў агульную разьвёрстку. Атрымалася такое становішча, што тыя, хто застаўся ў грамадзе, мусілі зьнесьці свае будынкі і выселіцца на новыя месцы на абруб, адведзены ім у другім месцы. Тыя гаспадары, што засталіся, скардзіліся ва ўсе інстанцыі губэрні, але дарэмна: ім далі трохгадовы тэрмін на высяленьне і знос будынкаў; увесь гэты час прайшоў у цеганіне, па судох, і ўсюды, бязумоўна, тыя гаспадары, што не пажадалі выдзяляцца і засталіся, атрымалі адмоўны адказ. У 1911 годзе кулакі падпалілі вёску і ўсе хаты тых, якія засталіся, былі спалены чырвоным пеўнем, — думалі выжыць тых гаспадароў, што засталіся ў вёсцы. Але апошнія моцна трымаюцца і не аддаюць сваіх сядзіб. Сам губарнатар так даносіў аб іх у міністэрства ўнутраных спраў:</br> {{gap|2.5em}}„Несмотря на все усилия и старания прибывших в деревню Стражевичи 29 июня сего года местных ''предводителя дворянства, земского начальника и исправника'' путем убеждений и уговоров заставить жалобщиков спокойно подчиниться судебному решению, посьледние ''категорически'' заявили, ''что они отказываются исполнить решение добровольно''. При этом местный уездный исправник донес мне, что жалобщики по характеру крайне дерзки и строптивы и принимали участие во всех аграрных беспорядках 1905—1907 гг., за что многие из них неоднократно ''подвергались каре в административном порядке''… Изложенное выше заставляет по окончании полевых работ принять к концу сего августа или же началу сентября ''решительные меры полицейского воздействия''“<ref>ЛОЦИА МВД Зем. отд., дело № 100, 1910 г.</ref>. (Падкрэсьлена мною — К. К.).</br> {{gap|2.5em}}Вось як выглядала „реформа“ па-сталыпінску: рабаваньне грамады кулакамі, адданьне яе на „паток“ кулацтву. Апошнія паляць вёску, каб выкурыць беднату і захапіць іх сялібы — самую лепшую і багатую зямлю і каб канчаткова яе зруйнаваць. Спраўнік успамінае<noinclude></noinclude> m9ilevxnq5demgwy03w2pkaop2pxxyz 104 124755 289358 2026-06-12T08:31:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «1905 год у доказ таго што, з імі няма чаго цацкцца, — гэта апошні поліцэйскі аргумэнт, калі трэ‘ было „націснуць“ на міністра. Але паглядзім, якое становішча было тых, хто застаўся ў грамадзе: гэта лепш за ўсё відаць з іх-жа прашэньня на імя „главноуправл...» 289358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>1905 год у доказ таго што, з імі няма чаго цацкцца, — гэта апошні поліцэйскі аргумэнт, калі трэ‘ было „націснуць“ на міністра. Але паглядзім, якое становішча было тых, хто застаўся ў грамадзе: гэта лепш за ўсё відаць з іх-жа прашэньня на імя „главноуправляющего“. З гэтага прашэньня відаць, у якім становішчы апынуліся непажадаўшыя выйсьці на хутары — бясконцыя суды, пажар — усё гэта канчаткова зруйнавала іх гаспадаркі, іх прашэньне варта таго, каб яго прывесьці. Між іншым, яны пішуць: „все наши жалобы, просьбы, мольбы остались без уважения, а на некоторые ответа совсем не получили, наконец ''последовало выселение нас из усадебных мест мерами полиции, которая в продолжение двух лет приступала к ломке строений'', производя нам значительные убытки, отразившиеся на нашем жалком благосостоянии, кроме того, многих из нас, домохозяев, подвергали истязаниям за неповиновение властям, судили, по суду многие сами и некоторые члены семей отбывали наказание от одного до трех месяцев… Ломка нашего быта, которая произошла з умыслом бывшего земского начальника господина Волковича, приложившего старания к принудительной разбивке на хутора нашу деревню Стражевичи, может быть одну из богатейших во всем его участке не только населением, но когда в материальном отношении, для того чтобы заслужить внимание высшего начальства, как делового человека по устройству хуторей, между тем благодаря заслуге и поощрениям со стороны начальства, мы помимо того, что разорены и понесли убытки в значительной суме, более 20.000 руб., ''не считаясь с пожаром, происшедшим из-за хутарей'', коим уничтожены почти все жилые постройки в селении, нам, 33 домохозяевам, было воспрещено возводить на усадьбах отошедшие под хутора для других жилые помещения, вследствие чего мы несколько суровых зим с малыми детьми ютились в токах и овинах, терпя холод, который повлек в могилу несколько десятков жизней стариков и детей“<ref>ЛОЦИА ГУЗЗ Юрид. отд. № 49, 1912 г.</ref>. (Падкрэсьлена мною — К. К.).</br> {{gap|2.5em}}У гэтым прыкладзе асабліва выразна ва ўсім сваім „бляску“ выступае сталыпіншчына і асабліва выразна выступаюць адносіны масы сялянства да яе. Нічым няпрыкрытае рабаваньне на карысьць кулакоў і заможнікаў вясковай грамады — пажар, якім імкнуліся выкурыць беднату з самай лепшай зямлі ў вёсцы, — усё гэта, бясспрэчна, было вельмі добрым прадметным урокам, які даваў рэакцыйны ўрад шырокім сялянскім масам. І трэба сказаць, што гэтыя ўрокі сялянская маса добра адзнала, лепшай зарукай таму і доказам гэтага зьяўляецца вялікая Кастрычнікавая рэволюцыя, калі шырокія сялянскія масы расправіліся са сваім спрадвечным ворагам, калі былі зьменены ўсе перажыткі фэўдалізму і сялянскія масы ўрэшце атрымалі тую зямлю, за якую яны змагаліся.</br> {{gap|2.5em}}Але сялянства, яго асноўная бядняцка-серадняцкая маса ў часы сталыпінскай рэформы не заставалася пасыўнай. Яна правяла рашучае змаганьне супроць сталыпінскай політыкі хутарызацыі. Да разгляду гэтага змаганьня мы і пярэйдзем.</br> {{gap|2.5em}}Перш за ўсё адзначым, што супроць сталыпіншчыны выступілі рабочыя Бежацкіх заводаў у мястэчку Хоцімску Магілеўскай губэрні. У гэтым мястэчку агітаваў Магілавец, які лічыў нявыгодным адрубнае землякарыстаньне і выказваўся наогул супроць інстытуту прыватнай уласнасьці і супроць закону 9 лістапада. Урад выслаў Магілеўца за<noinclude></noinclude> 1vah9kbf8b7hnpgwj7abma8lthb3vny 104 124756 289359 2026-06-12T09:10:23Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «людзей, і нават раз выказаўся, што рэволюцыя добра таму, што яна супроць Хурса. „Я на яго стараўся, а ён гроб сабе ў кішэні. Што, не праўда?“ {{Водступ|2|em}}— То чаму ты сабе не стараўся, а Хурсу? — абазваўся нейкі скептык. {{Водступ|2|em}}— А дзе ў мяне той капі...» 289359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>людзей, і нават раз выказаўся, што рэволюцыя добра таму, што яна супроць Хурса. „Я на яго стараўся, а ён гроб сабе ў кішэні. Што, не праўда?“ {{Водступ|2|em}}— То чаму ты сабе не стараўся, а Хурсу? — абазваўся нейкі скептык. {{Водступ|2|em}}— А дзе ў мяне той капітал! — з выглядам няшчаснага пролетарыя адказаў Вэня Шпулькевіч. — Каб у мяне была вялікая кішэня, то я-б тады ого! {{Водступ|2|em}}Ён вярнуўся ў Менск і быў тут на адным месцы да польскай акупацыі, а тады адразу стаў сальнікам. Набыў ён добрага каня з маляванымі драбінкамі і ад‘язджаў купляць затанна свінні часта вёрст за пяцьдзесят і больш ад Менска. Аднойчы ён ехаў па даволі лясістай мясцовасці. Паўз самую дарогу было снежнае поле, а крыху наводдалек, паабапал дарогі, стаяў хвойны лес. Было ціха і блізка да вечара. Конь ішоў паволі, і Вэня ўсмак курыў сабе сігарэту. Ён праехаў ужо вялікую дарогу і тут дзе-небудзь павінен быў спыніцца — і нанач і, самае важнае, апытаць пару кормных свіней. Тут у глушы, далёка ад чыгункі, цана на свінні была нізкая. Вэня весела пра гэта раздумваў і меркаваў — ці ехаць проста ў вялікую вёску (мясцовасць ён ведаў, ён тут быў ужо некалькі раз), ці заехаць на край лесу да чалавека, у якога ён часамі падначоўваў, бываючы тут. Неўзабаве ён пачаў заўважаць, што далёка наперадзе раскалыхваюцца ў павольнай хадзе дзве чалавечыя постаці. Ён пагнаў каня і дагнаў людзей. {{Водступ|2|em}}Адзін быў стары, другі малады, Маладому было год дзевятнаццаць. Стары быў высокага росту, тонкі. Вельмі доўгімі сваімі нагамі ён рабіў малыя крокі, ішоў быццам спацырам, а малады ішоў на поўную сваю хаду; так яны ўвесь час і ішлі поплеч. Стары быў у валенках, у чорных {{перанос пачатак|п=сукон|к=ных}}<noinclude></noinclude> 33oum1kpek102qm1sahhwgf27qm31ca 104 124757 289360 2026-06-12T09:31:03Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «Вотъ кабанъ якъ усхопитца! да якъ побягить! чимъ живъ! А мядвѣдь якъ убачивъ ето, да зъ дуба! да на вовка! да дралы! А заяцъ за ими! Бягуть, ажъ пылъ стовбомъ! Тоды лисица кажа коту: дурный ты, котъ! на што ты ихъ чапавъ? Мы жъ ба ще не разъ хорошо у ихъ подобѣда...» 289360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>Вотъ кабанъ якъ усхопитца! да якъ побягить! чимъ живъ! А мядвѣдь якъ убачивъ ето, да зъ дуба! да на вовка! да дралы! А заяцъ за ими! Бягуть, ажъ пылъ стовбомъ! Тоды лисица кажа коту: дурный ты, котъ! на што ты ихъ чапавъ? Мы жъ ба ще не разъ хорошо у ихъ подобѣдали!... {{Водступ|2|em}}''Гом. у.'' {{Водступ|2|em}}{{smaller|Вар 1) Давай прогонимъ яго. И прогнали. Пошовъ котъ у лѣсъ, и плача. 2) А хто у моемъ ляску лопотунъ? Ё у мяне мужичища, хвостъ якъ помялища: якъ дастъ-дыкъ и тябе приволоча! 3) Обыкновенная Формула приглашеній 4) Ты, мядвѣдь, бяги по хлѣбъ, а ты, вовкъ, по мясо, а ты, кабанъ, бяги по капусту, а ты, заяцъ, бяги по ложки!}} {{Водступ|2|em}}{{smaller|Ср. № 8 «Волкъ и собака.» и Сборн, Афан. IV стр. 60 Садовн. 174.}} {{ц|'''25. Вовкъ, лисица и овца.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}Гонявъ пастухъ овечакъ, и отбилася одна овечка отъ стады и засталася зимоваць у лузи. Приходзя къ ёй лисица сястра — Маръяна зимоваць. И отвѣщая лисица Маръяна: здорова, сястра Маланьня! чаа ты тутъ засталася, Маланьня? А Маланьня отвѣщая: што засталася? — ня знаю ходзяина! Лисица Маръяна сказуя: я цябе, каа, сястра Маланьня, вывяду, на вясну икъ ходзяину завяду! Ну, стали Маланьня зъ Маръяной ходзиць укучи: Маланьня сѣно ѣсь коля стога, а Маръяна мышей копая. Приходзя икъ имъ вовкъ—Миронъ, и каа на Маръяну: здоровъ, сястра Маръяна! Што ты водзишъ за собой сястру Маланьню? А лисица каа: я Маланьню выкормлю, на вясну вывяду и къ ходзяину завяду! Цяперъ вовкъ Миронъ сказуя: и я буду зъ вами ходзиць! А Маръяна отвѣщая: у цябе, братъ Миронъ, поганыя мысли! — Да нѣ, сястра Маръяна! Цяперъ яны утроихъ ходзили-ходзили: лисица мышей копая, овечка сѣно ѣсь, а ёнъ та̀къ ходя, якъ стовпъ. Тоды вовкъ Миронъ каа: ляжамъ спаць! Вотъ яны лягли подъ стогомъ, и сама Маръяна лягла поеяродъ. Поляжали яны, поляжали, тогды Миронъ устаець. А Маръяна и спрашуя: чаа ты, братъ Миронъ, устаешъ? А ёнъ отвѣщая: холо́дно, сястра Маръяна: хочу повшубокъ содраць съ сястры Маланьни! Маръяна тоды каа: эй, братъ Миронъ! у цябе граховъ много: дай повяду уперадъ къ сповядзи! Вотъ яны устаюць, и повяла яна вовка къ сповядзи. Вѣдала яна, дзѣ зялѣзы стояли. Привяла къ зялѣзамъ и каа: отбивай, братъ Миронъ, поклоны! Вотъ вовкъ якъ поклонився, зялѣзы и ухвацили яго. Тогды вовкъ пытаетца: што ето будзя, сястра Маръяна? А яна каа: а вотъ, придзя попъ съ косой, дзякъ съ свячой и паламаръ — будзя свѣчи палиць!... Вотъ стало виднѣць. Идуць лядзѣць зялѣзовъ. Вовкъ и пытаетца: хто ето йдзець? А Маръяна отвѣщая: попъ съ косой, а другій дзякъ съ свячой и паламаръ. Тогды ёнъ пытаетца: што яны будуць дзѣлаць? А йна каа: сповядаць цябе будуць! Ну, тэй пришовъ зъ ружжомъ, да бэхъ! А другій коликомъ, а паламаръ дзивитца. Тоды яна каа: «кадуцы цябе бяри! ты живешь ня ў совѣсьци!» Ды й пошла. Прокормила сястра Маръяна сястру Маланьню зиму; на вясну вышла у поле, завяла яѐ къ ходзяину и упусцила у овечки къ пастуху. {{Водступ|2|em}}С. Чигиринка; бых. у. {{Водступ|2|em}}{{smaller|Запис. въ моемъ присутствіи учитель нар. уч. ''Тихоновичъ'' отъ кр. Ѳедора Леонова.}}<noinclude></noinclude> q2euo3ulbinehwyf2q2r4u88f15g2ip 289361 289360 2026-06-12T09:31:26Z Gabix 3485 289361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>Вотъ кабанъ якъ усхопитца! да якъ побягить! чимъ живъ! А мядвѣдь якъ убачивъ ето, да зъ дуба! да на вовка! да дралы! А заяцъ за ими! Бягуть, ажъ пылъ стовбомъ! Тоды лисица кажа коту: дурный ты, котъ! на што ты ихъ чапавъ? Мы жъ ба ще не разъ хорошо у ихъ подобѣдали!... {{Водступ|2|em}}''Гом. у.'' {{Водступ|2|em}}{{smaller|Вар 1) Давай прогонимъ яго. И прогнали. Пошовъ котъ у лѣсъ, и плача. 2) А хто у моемъ ляску лопотунъ? Ё у мяне мужичища, хвостъ якъ помялища: якъ дастъ-дыкъ и тябе приволоча! 3) Обыкновенная Формула приглашеній 4) Ты, мядвѣдь, бяги по хлѣбъ, а ты, вовкъ, по мясо, а ты, кабанъ, бяги по капусту, а ты, заяцъ, бяги по ложки!}} {{Водступ|2|em}}{{smaller|Ср. № 8 «Волкъ и собака.» и Сборн, Афан. IV стр. 60 Садовн. 174.}} {{ц|'''25. Вовкъ, лисица и овца.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}Гонявъ пастухъ овечакъ, и отбилася одна овечка отъ стады и засталася зимоваць у лузи. Приходзя къ ёй лисица сястра — Маръяна зимоваць. И отвѣщая лисица Маръяна: здорова, сястра Маланьня! чаа ты тутъ засталася, Маланьня? А Маланьня отвѣщая: што засталася? — ня знаю ходзяина! Лисица Маръяна сказуя: я цябе, каа, сястра Маланьня, вывяду, на вясну икъ ходзяину завяду! Ну, стали Маланьня зъ Маръяной ходзиць укучи: Маланьня сѣно ѣсь коля стога, а Маръяна мышей копая. Приходзя икъ имъ вовкъ—Миронъ, и каа на Маръяну: здоровъ, сястра Маръяна! Што ты водзишъ за собой сястру Маланьню? А лисица каа: я Маланьню выкормлю, на вясну вывяду и къ ходзяину завяду! Цяперъ вовкъ Миронъ сказуя: и я буду зъ вами ходзиць! А Маръяна отвѣщая: у цябе, братъ Миронъ, поганыя мысли! — Да нѣ, сястра Маръяна! Цяперъ яны утроихъ ходзили-ходзили: лисица мышей копая, овечка сѣно ѣсь, а ёнъ та̀къ ходя, якъ стовпъ. Тоды вовкъ Миронъ каа: ляжамъ спаць! Вотъ яны лягли подъ стогомъ, и сама Маръяна лягла поеяродъ. Поляжали яны, поляжали, тогды Миронъ устаець. А Маръяна и спрашуя: чаа ты, братъ Миронъ, устаешъ? А ёнъ отвѣщая: холо́дно, сястра Маръяна: хочу повшубокъ содраць съ сястры Маланьни! Маръяна тоды каа: эй, братъ Миронъ! у цябе граховъ много: дай повяду уперадъ къ сповядзи! Вотъ яны устаюць, и повяла яна вовка къ сповядзи. Вѣдала яна, дзѣ зялѣзы стояли. Привяла къ зялѣзамъ и каа: отбивай, братъ Миронъ, поклоны! Вотъ вовкъ якъ поклонився, зялѣзы и ухвацили яго. Тогды вовкъ пытаетца: што ето будзя, сястра Маръяна? А яна каа: а вотъ, придзя попъ съ косой, дзякъ съ свячой и паламаръ — будзя свѣчи палиць!... Вотъ стало виднѣць. Идуць лядзѣць зялѣзовъ. Вовкъ и пытаетца: хто ето йдзець? А Маръяна отвѣщая: попъ съ косой, а другій дзякъ съ свячой и паламаръ. Тогды ёнъ пытаетца: што яны будуць дзѣлаць? А йна каа: сповядаць цябе будуць! Ну, тэй пришовъ зъ ружжомъ, да бэхъ! А другій коликомъ, а паламаръ дзивитца. Тоды яна каа: «кадуцы цябе бяри! ты живешь ня ў совѣсьци!» Ды й пошла. Прокормила сястра Маръяна сястру Маланьню зиму; на вясну вышла у поле, завяла яѐ къ ходзяину и упусцила у овечки къ пастуху. {{Водступ|2|em}}''С. Чигиринка; бых. у.'' {{Водступ|2|em}}{{smaller|Запис. въ моемъ присутствіи учитель нар. уч. ''Тихоновичъ'' отъ кр. Ѳедора Леонова.}}<noinclude></noinclude> lv9js8sxt0pv4ndamdk19ouwebbhzk4 104 124758 289362 2026-06-12T10:08:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «межы губэрні, але агітацыя ня спынілася, а „брожение“ распачалося „среди крестьян и не занимающихся земледелием, мастеровых и рабочих Бежецких заводов“. Гэтак даносіў неадменны член земляўпарадачнай камісіі. Прычым гэтае нежаданьне да пераходу на...» 289362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>межы губэрні, але агітацыя ня спынілася, а „брожение“ распачалося „среди крестьян и не занимающихся земледелием, мастеровых и рабочих Бежецких заводов“. Гэтак даносіў неадменны член земляўпарадачнай камісіі. Прычым гэтае нежаданьне да пераходу на хутары ён тлумачыў тым, што гэтым групам насельніцтва мястэчка нявыгодна, каб сяляне разьбіліся на хутары, бо яны будуць сьціснуты ў выганах. Нам здаецца, што тут дзеяла агітацыя мясцовай партыйнай організацыі. Зусім не дарэмна неадменны член Пржыбышэўскі ківае ў бок рабочых, піша, што:</br> {{gap|2.5em}}„Местечко Хотимск с его еврейским, мастеровым и рабочим Бежецких заводов населением все время является этапом антиправительственного движения и рассадником агитации, что особенно сказалось в 1905 году“<ref>ЛОЦИА ГУЗЗ орг. д-во № 2, ч. III 1911 г. ліст 302.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Факт адмоўных адносін рабочых сьведчыць аб тым, што рабочыя правільна зразумели сталыпіншчыну. У Хоцімскай справе шмат увагі адводзіцца „памылкам“ каморніка Саўчанкі, які так пабіў зямлю, што некаторыя кулакі атрымалі куды больш зямлі і лепшай па якасьці, чым гэта трэ было. Ясна — на шкоду шырокім сялянскім маламоцным масам. Гэта ўсё і выклікала той адпор і глухое хваляваньне, якое адбылося ў мястэчку Хоцімску.</br> {{gap|2.5em}}Але ў другіх мясцох на грунце выдзяленьня кулакоў на хутары змаганьне набыло больш рэзкія формы.</br> {{gap|2.5em}}У вёсцы Лыкава той-жа губэрні чатыры кулакі патрабавалі выдзелу надзельнай зямлі к граніцы імі купленай і падалі аб гэтым заяву ў губэрскую камісію. Грамада вёскі Лыкава катэгорычна адмовіла ў іх хадайніцтве. Улада пастанавіла выдзеліць гэтых кулакоў у абавязковым парадку, і павятовы зьезд прызнаў выдзел магчымым.</br> {{gap|2.5em}}Раніцой 22 чэрвеня 1910 году неадменны член Прус-Жукоўскі і каморнік Жлоба прыехалі ў вёску Лыкава, каб скласьці плян у натуры. Сяляне ў гэты час касілі на лузе памешчыцы графіні Менжынскай, у вёсцы былі толькі бабы і дзеці. Калі сяляне заўважылі каморніка, які спыніўся ў кулака Лісея Чудакова, які выдзеліўся з грамады, то натоўп чалавек у сорак, „узброеных каламі“, падыйшлі да хаты і пачалі біць па сьценах. Каморнік Жлоба выйшаў з хаты і пачаў іх угаварваць. Але натоўп заявіў, што калі каморнік з вёскі ня выедзе, то яго і тых, хто згоджаецца на выдзел, заб‘юць. Каморнік выехаў насустрач Прус-Жукоўскаму, які крыху затрымаўся, і, сустрэўшыся з апошнім за вёскай, параіўся і накіраваўся за ім у вёску. Але ў вёсцы іх сустрэў ужо натоўп у 180 чалавек, у якім былі ўжо і мужчыны. Прус-Жукоўскі ў сваю чаргу пачаў угаварваць натоўп па-добраму выдзеліць кулакоў. Потым яны накіраваліся на месца выдзелу, але на шашы іх спыніў натоўп мужчын, якія кінулі касіць і пачалі зьбягацца. Прус-Жукоўскі і каморнік вышлі з экіпажу, каб пачаць перамаўленьні, але натоўп накінуўся на іх і на кулака Чудакова. Адна жанчына выцяла калом „непременного члена по спине“, а нехта каморніка па руцэ. Каморнік і Прус-Жукоўскі пасьпяшаліся да экіпажу і, як толькі ён крануўся з месца, увесь натоўп кінуўся на кулака Чудакова. Апошні, ратуючыся ад натоўпу, павіс на адным з супражных коняй, але ўдар кала зьбіў яго на зямлю і частка натоўпу кінуліся на яго і пачала зьбіваць, другая частка кінулася за экіпажам і на працягу дзьвюх вёрст гналася за „непременным членом“ і каморнікам, кідаючы ў экіпаж каменьнямі.</br><noinclude></noinclude> 5wj6q8nv6ssxlvs9e4lb416b4oo2dcc 104 124759 289364 2026-06-12T10:23:41Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Калі зьбіты Чудакоў прыйшоў да памяці і папрасіў піць, то „одна с деревенских девиц совершила над им дикое отвратительное издевательство“.</br> {{gap|2.5em}}Назаўтра прэдвадзіцель дваранства, „непременный член“ і каморнік разам з павятовым спраўні...» 289364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Калі зьбіты Чудакоў прыйшоў да памяці і папрасіў піць, то „одна с деревенских девиц совершила над им дикое отвратительное издевательство“.</br> {{gap|2.5em}}Назаўтра прэдвадзіцель дваранства, „непременный член“ і каморнік разам з павятовым спраўнікам і 20 коннымі стажнікамі прыехалі ў вёску Лыкава. На словы прадвадзіцеля і тлумачэньне закону 9 лістапада натоўп крычаў, што ня дасьць зямлі і калі ўсё-ж такі ўлада, ня гледзячы на протэст сялян, — накіравалася на месца выдзелу, то адна з жанчын кінула ў прэдвадзіцеля каменем. Па гэтай справе было арыштавана 26 чалавек і ўсе яны былі засуджаны акруговым судом за злачынства ў турму па 269 артыкулу ад 9 да 2 тыдняў<ref>ЛОЦИА МВД Зем. отд. II, д-во № 14, 1910 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Такім чынам, ня гледзячы на протэст і нежаданьне грамады выдзеліць кулакоў, усё-ж такі апошнія атрымалі лепшыя землі і абрабавалі вёску. Усе чатыры кулакі мелі купленую зямлю, да якой прасілі выдзеліць іх надзельную, апошняй у іх было: у аднаго 12 дзесяцін 927 саж., у другога 16 дзес. 1.235 саж., у трэцяга 8 дзесяцін 617 саж. і ў чацьвертага 8 дзесяцін 618 саж. надзельнай зямлі. Чатыры кулакі, як гаварылася, атрымалі самую лепшую зямлю, гэтаму мы маем докумэнтальныя сьведчаньні. Сяляне в. Лыкава ў сваёй заяве на імя міністра ўнутраных спраў, між іншым, пісалі, што:</br> {{gap|2.5em}}„В пользу 4 лиц отняты из нашей самой удобнай дорогой центральной земли, а нарезано совершенно негодной, доставшейся более 75 человекам, ''отняли землю нахальным путем''“<ref>ЛОЦИА, МВД, Зем. отд. 2, д-во д. № 14, 1910 г.</ref>. (Падкрэсьлена мною — K. K.).</br> {{gap|2.5em}}Такое „проведение“ рэформы, а яно і не магло быць інакшым, не магло не праясьняць клясавых адносін на вёсцы, тым больш, што рэформай закраналіся самыя кроўныя матар‘яльныя інтарэсы асноўных мас. Мы маем далей цэлы рад спраў з выступленьнямі сялянства, дзе яны супраціўляюцца і земляўпарадчай уладзе і каморніку. Характэрна адбылася бойка ў вёсцы Маркаўцы, Клімавіцкага павету Магілеўскай губэрні ў 1913 годзе. Селянін (кулак, меўшы 24 дзес. зямлі) Іван Пятушкоў выявіў жаданьне выдзеліцца на хутар, але гэтага мала, ён захацеў, каб зямля была выдзелена на беразе ракі Беседзі, дзе заўсёды ўся сялянская жывёла ходзіць на вадапой. Грамада захвалявалася, катэгорычна адмовілася ад гэтага выдзелу. Але зьявіліся зямельныя чыны і поліцыя — прыстаў і 4 старжнікі. Бачачы ўзьняты настрой сялян, прыстаў загадаў закласьці патроны і страляць… Сяляне, па словам корэспондэнта „Рус. Зн.“, паднялі рукі ўгару і адказалі — „страляйце“. Так пад рулямі вінтовак адбываецца выдзел. Але Пятушкову гэта дарма ня прайшло: ён быў зьбіты ў гэты самы дзень. А праз колькі дзён, ня гледзячы на ўсё гэта, зьявіўся каморнік і пад аховай 6 конных стражнікаў хутар быў выбіты, а „заваднікі“ ў ліку 11 асоб на розныя тэрміны былі пасаджаны ў турму<ref>ЛОЦИА МВД Земск. Отд. № 30, 1913 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Як ужо зазначалася, шмат сутычак было між клясавымі групамі на вёсцы і з поліцыяй, і з зямельнымі чынамі. Былі яны ня толькі ў Магілеўшчыне. Яшчэ ў 1909 годзе некаторыя з заможнікаў і кулакоў вёскі Магуны Віленскага павету падалі заяву аб пераходзе на хутары. Але калі прыехаў неадменны член і каморнік, то за пераход на хутары выказалася менш ²/₃ гаспадароў. Нягледзячы на гэта, каморнік застаўся ў вёсцы і пачаў быў рыхтавацца да некаторых {{перанос пачатак|земляўпа|радчых}}<noinclude></noinclude> 7ebp14xssgkik1f1y5tmqfgd1maisd1 104 124760 289365 2026-06-12T10:31:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|земляўпа|радчых}} работ. Натоўп перашкодзіў каморніку абмяраць сялянскія палеткі, але зьявілася поліцыя і прыстаў. Апошні быў зьняважаны дзеяньнем. За гэтае супраціўленьне да судовай адказнасьці было прыцягнена 18 чалавек сялян<ref>ЛОЦИА...» 289365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|земляўпа|радчых}} работ. Натоўп перашкодзіў каморніку абмяраць сялянскія палеткі, але зьявілася поліцыя і прыстаў. Апошні быў зьняважаны дзеяньнем. За гэтае супраціўленьне да судовай адказнасьці было прыцягнена 18 чалавек сялян<ref>ЛОЦИА МВД Зем. Отд., дело № 82, 1909 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Больш вострую форму набыло змаганьне ў Менскай губэрні. У сяле Астравы Навагрудзкага павету адбыліся сур‘ёзныя хваляваньні сялян з прычыны разьвярстаньня зямель на хутары на зямлі, купленай з дапамогай Сялянскага пазямельнага банку. Устанавіць, якая соцыяльная праслойка асабліва была актыўнай, нельга. Але на грунце разьдзелу на хутары ў 1912 годзе незадаволеныя выклікалі земскага начальнікі барона фон-Бэрга. Усіх сялян склікалі на сход, звонячы на трывогу. І калі земскі прыбыў, яго абступілі і пабілі. Потым кінуліся ў хату, дзе асталяваўся каморнік Сялянскага банку, зруйнавалі ўсю мэблю, зьнішчылі пляны, а докумэнты спалілі<ref>ЛОЦИА МВД Зем. Отд., д. № 60, 1913 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}У Бабруйскім павеце на грунце выдзяленьня ў вёсцы Сапейках адбыліся „непарадкі“. Два кулакі захацелі выдзеліцца, але нязгодная з гэтым грамада захвалявалася, у выніку чаго многія былі моцна пабіты стражнікамі, а 27 чалавек заарыштавана<ref>ЛОЦИА МВД Земск. Отд. № 30, 1913 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}У гэтым павеце, як відаць з данясеньня спраўніка, сяляне вёскі Заеліцы ў 1912 годзе выдзеленым на хутары кулаком не давалі працаваць — араць поле пад ярыну, і толькі ўмяшальніцтва самога спраўніка і „из‘ятие главарей“, як тэлеграфам спраўнік даносіў губарнатару, спыніла рух. Па гэтай справе было заарыштавана 7 чалавек і галоўнага завадніка Якава Смычкіна пасадзілі на 2 месяцы ў турму. Такім чынам, толькі ўмяшальніцтва поліцыі дапамагло хутаранам-кулаком распачаць работу<ref>Мен. Гіст. Арх. Канц. губ., справа № 8828, 1912 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Здаецца, што і паданых прыкладаў досыць, бо яны з няўхільнасьцю сведчаць аб абвастрэньні клясавага змаганьня між вясковым кулацтвам і бядняцка-серадняцкімі масамі. Гэта быў протэст супроць „прускага“ шляху разьвіцьця сельскае гаспадаркі, супроць політыкі ўраду, выяўляўшай клясавыя інтарэсы юнкера, які капіталізаваўся, гэта было змаганьне супроць „чысткі“ земляўладаньня па-памешчыцку.</br> {{gap|2.5em}}Гэты рух пачаў найбольш выяўляцца пасьля 1910 г. і набіраў напружнае энэргіі ў 1914 г. Старыя супярэчнасьці яшчэ больш абвастрыліся, калі раздаліся сапраўдныя грымоты надыходзячай аграрнай рэволюцыі. Ніжэй мы спынімся на самым яркім прыкладзе змаганьня сялянскай масы супроць кулацтва. У Рэчыцкім павеце рух набыў самыя вострыя формы, прывёўшы да разгрому хутароў. На гэтым прыкладзе асабліва рэльефна выступае змаганьне за „амэрыканскі“ шлях разьвіцьця сельскае гаспадаркі. Акалічнасьці справы такія: памешчык Горват прадаў урочышча „Сьвірэнь“ нейкаму Глебаву, жыхару г. Кіева. Апошні ў 1911 годзе прадаў гэту зямлю 34 сялянам вёскі Баранаўкі Кіеўскай губ… Купіўшыя мелі па 14—20 і больш дзесяцін на хутар. Некаторыя з хутаран завялі ўжо гаспадарку і засеялі поле. Між навасёламі-кулакамі і сялянамі вёскі Грушаўкі пачаліся непаразуменьні літаральна на другі-ж дзень. Між іншым, у 1911 г. грушаўцам было прапанавана ўладай перайсьці на хутары, але яны адмовіліся, і вось пачынаецца ўпартае змаганьне: грушаўцы выганяюць жывёлу на палі хутаран, прычым гаварылі: „нашы дзяды тут пасьвілі і мы будзем<noinclude></noinclude> l2uv6imx3wc7m31mk6uzkbh5cddvdi6 104 124761 289366 2026-06-12T11:13:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «пасьвіць“. Аказваецца, некалі вурочышча Сьвірэнь было ці пад сэрвітутам, ці ў арэндзе сялян грушаўцаў. Гэта і паслужыла асновай непасрэднага змаганьня.</br> {{gap|2.5em}}15 красавіка 1913 году ўсе жыхары вёскі Грушаўкі выгналі сваю рагатую жывёлу ў ліку 300 галоў...» 289366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>пасьвіць“. Аказваецца, некалі вурочышча Сьвірэнь было ці пад сэрвітутам, ці ў арэндзе сялян грушаўцаў. Гэта і паслужыла асновай непасрэднага змаганьня.</br> {{gap|2.5em}}15 красавіка 1913 году ўсе жыхары вёскі Грушаўкі выгналі сваю рагатую жывёлу ў ліку 300 галоў на засеянае поле хутаран. Адзін з хутаран Курганенка хацеў прагнаць жывёлу, але адзін з пастухоў выцяў яго ў сьпіну, а другі выстраліў з стрэльбы, на крык Курганенкі зьбегліся хутаране і адабралі ад пастухоў стрэльбу. Але апошнія зараз-жа пабеглі ў вёску і вярнуліся ўжо з натоўпам чалавек у 40 — хто з калом, а хто і са стрэльбай. Прычым у абвінаваўчым акце гаворыцца, што старыя „подстрекали“ аднавяскоўцаў разьбіць хутары і гэтым прымусіць пакінуць іх зямлю. Хутка натоўп павялічыўся, і ўсе кінуліся на першы хутар. Разьбілі вокны і шыбы, зьбілі замок, уварваліся ў хату, зламалі ўсю мэблю і скрыні. Хутараніну Мікіце Курганенку пераламалі правую руку, а жонку яго цяжка паранілі. Жонку хутараніна Федоценка, якая знаходзілася тут на двары, хацелі ўтапіць у студні, але, кінуўшы яе туды, зьлітаваліся і выцягнулі назад. На хутары Федаценка таксама разьбілі вокны, дзьверы, а гаспадароў моцна пабілі. Адзін з Грушаўцаў так моцна штурхануў хутаранку Маланьню Касьцючэнка, стаяўшую з грудным дзіцем на руках, што апошняя павалілася і задушыла насьмерць сваё дзіцё.</br> {{gap|2.5em}}Паводле даных (губарнатара) натоўп пасьля гэтага разышоўся, а ўвечары зноў напаў на хутары. У хату Паўла Хаменкава праз акно было зроблена два стрэлы, прычым шрот застраў ля самых галоў, дзе спала ўся сям‘я. Па даных газэты „Утро России“ разгром хутароў ва ўрочышчы „Сьвірэнь“ цягнуўся цэлы дзень і толькі прыбыўшая поліцыя спыніла яго.</br> {{gap|2.5em}}Як высьвятляецца з справы, гэтыя хутаране былі заможнікамі і кулакамі. Ня гледзячы на нядаўнюю куплю зямлі, у Мікалая Курганенкі ў часе пагрому было забрана 949 р., у Андрэя Кучарэнкі 441 р., у Федаценкі 155 р. 75 кап.</br> {{gap|2.5em}}Па справе аб разгроме хутароў з вёскі Грушаўкі было заарыштавана 52 чалавекі, з якіх 19 чалавек былі засуджаны на 8 месяцаў турмы з пазбаўленьнем усіх праў па састаяньні, восем чалавек — да 6 месяцаў без пазбаўленьня праў і 25 чалавек апраўданы. Само сабой зразумела, што засуджаныя вышэй адзначаную суму нібы ўкрадзеных у часе разгрому хутароў грошай мусілі вярнуць хутаранам-кулакам<ref>ЛОЦИА МВД Зем. Отд., дело № 60, 1913 г.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}У гэтай праяве клясавага змаганьня асабліва рэльефна выступае змаганьне шырокіх сялянскіх мас супроць хутароў, а разам з гэтым і наогул супроць сталыпінскай політыкі. Тут асабліва ярка выстаўляецца змаганьне за „амэрыканскі“ шлях разьвіцьця сельскае гаспадаркі і ў данай форме сьплятаецца змаганьне сялянства супроць кулацтва, захапіўшага на думку сялян іх землі, са змаганьнем супроць памешчыкаў наогул. Такім чынам, грушаўцы змагаліся за свае старажытныя землі супроць новых памешчыкаў, якія зьявіліся замест старога пана Горвата, бо яны лічылі, што зямля пасьля „іх пана“ павінна дастацца іменна ім.</br> {{gap|2.5em}}Усе паданыя вышэй факты змаганьня бядняцка-серадняцкай часткі вёскі супроць вясковага кулацтва з бясспрэчнасьцю сьведчаць аб нарастаньні новай аграрнай рэволюцыі на Беларусі.</br> {{gap|2.5em}}Гэта нарастаньне асабліва хутка ішло пасьля ўздыму рабочага рэволюцыйнага руху, і змаганьне сялянскай масы робіцца больш {{перанос пачатак|напруж|ным}}<noinclude></noinclude> 45imvigoki3uglunawkjp6oqu1m1wt8 104 124762 289367 2026-06-12T11:13:55Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=сукон|к=ных}} штанах і кароткім кажушку з раменнай падпяразкай на ім. Кажушок на хлопцу быў пацягнен зялёным сукном, а каўнер у ім — з чорнага коціка. Гэта было вельмі падобна на франтаўство. Стары нёс за плячыма маленькі куфэрак, малады...» 289367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=сукон|к=ных}} штанах і кароткім кажушку з раменнай падпяразкай на ім. Кажушок на хлопцу быў пацягнен зялёным сукном, а каўнер у ім — з чорнага коціка. Гэта было вельмі падобна на франтаўство. Стары нёс за плячыма маленькі куфэрак, малады — дзве сталярскія пілкі і дзве сякеры. Дагнаўшы гэтых людзей, Вэня пусціў каня паволі, злез з саней і дастаў з кішэні партабак з сігарэтамі. З выглядам чалавека, звыклага да ўсялякіх сустрэч, высокі стары на-хаду ўзяў з працягненага яму партабака сігарэту і неўзаметку міргнуў хлопцу: „бяры, чаго марудзіш!“ Малады адразу хапіў сігарэту, пстрыкнуў моднай тады машынкай і даў усім агню. Вэня і не заўважыў, як хлопец так шпарка выхапіў машынку з кішэні. Такая спрытнасць спадабалася яму. Адразу ён адчуў сябе на кароткай назе з гэтым хлопцам. {{Водступ|2|em}}— Здалёк? — запытаў Вэня Шпулькевіч. {{Водступ|2|em}}— Не, — адказаў хлопец. {{Водступ|2|em}}Конь пайшоў наперадзе, яны ўсе ўтрох ззаду, поплеч. Стары павярнуў галаву і пільна паглядзеў на Вэню, быццам распазнаючы, што за натура ў гэтага чалавека і ці не лепш перад ім памаўчаць. Аднак мусіць нічога падазронага для сябе на вэневым твары ён не заўважыў, бо падаў голас: {{Водступ|2|em}}— Ідзем не здалёку, а самі то мы здалёк. {{Водступ|2|em}}„Сукін сын, — падумаў Вэня Шпулькевіч, — ужо загаварвае, хоча на сані сесці“. {{Водступ|2|em}}— Адкуль-жа вы? — запытаў ён. {{Водступ|2|em}}— З Менска, — адказаў стары. {{Водступ|2|em}}— Чаго-ж вы, так далёка зайшлі? {{Водступ|2|em}}— А мы ўжо дома месяцаў два не былі, усё ходзім. {{Водступ|2|em}}— Чаго? {{Водступ|2|em}}— Мы стальмахі. {{Водступ|2|em}}— Гэта сын?<noinclude></noinclude> 25wll8v4ru9o4rnz0d8aapllirf41n6 104 124763 289368 2026-06-12T11:17:43Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Сын. {{Водступ|2|em}}— Работы хапае? {{Водступ|2|em}}— Чаму не. Там хутары (кіўнуў направа), то мы чатыры малатарні паправілі, а цяпер вунь за ляском будзе вёска, зараз прыедзем, то ўжо на дзён дванаццаць, калі не на ўсе пятнаццаць, астацца там тр...» 289368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Сын. {{Водступ|2|em}}— Работы хапае? {{Водступ|2|em}}— Чаму не. Там хутары (кіўнуў направа), то мы чатыры малатарні паправілі, а цяпер вунь за ляском будзе вёска, зараз прыедзем, то ўжо на дзён дванаццаць, калі не на ўсе пятнаццаць, астацца там трэба будзе. {{Водступ|2|em}}— Чаго? {{Водступ|2|em}}— Млын райманціраваць. Пазаўчора гаспадар прыязджаў. Казаў запушчан вельмі млын; тое — паправіць, тое — новае зрабіць… Дзе вы такіх цыгарак дасталі? Пасля тутэйшага расляку… {{Водступ|2|em}}— Сігарэты менскія. {{Водступ|2|em}}— У Менску былі? {{Водступ|2|em}}— Я сам менскі. {{Водступ|2|em}}— А-а-а, дык-жа свой чалавек. Ну, што там чуваць? Млын зробім і трэба будзе дадому падацца. Адкуль вы там? {{Водступ|2|em}}— З Камароўкі. {{Водступ|2|em}}— Я там многіх ведаю. Калі крыўды не будзе залішне, то як-жа самых прозвішча? {{Водступ|2|em}}Вэня памаўчаў хвілін напэўна тры, пакуль адказаў: {{Водступ|2|em}}— Шпулькевіч. {{Водступ|2|em}}— Там ёсць Шпулькевіч, што рамізніцкую біржу як-бы трымаў. {{Водступ|2|em}}— Мой бацька. {{Водступ|2|em}}— Ведаю, а як-жа. Толькі што не знаём, а ведаю. У твар ведаю, колькі разоў паказвалі мне. {{Водступ|2|em}}— Хто паказваў? {{Водступ|2|em}}— Ну, значыцца, што яго ведаюць каторыя. Правасвяшчэнны Мелкасядзех служыць, а ён пры свечках стаіць. У саборы і паказвалі, Я чалавек такі, што маё рамяство ў горадзе вялікай славы, сказаць, не мае, а вашага айца… Яго павінны ўсе ведаць.<noinclude></noinclude> gurajmrhqwfcu4mvpfquyz3sxc23ygf 104 124764 289369 2026-06-12T11:23:20Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|напруж|ным}} па меры набліжэньня да 1914 году, калі пры мобілізацыі быў разгромлены цэлы рад маёнткаў на Беларусі. Гэта ўсё сьведчыць аб тым, што ўрокі сталыпіншчыны дарма не загінулі. Яшчэ раз трэба падкрэсьліць, што сталыпіншчына праясьня...» 289369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|напруж|ным}} па меры набліжэньня да 1914 году, калі пры мобілізацыі быў разгромлены цэлы рад маёнткаў на Беларусі. Гэта ўсё сьведчыць аб тым, што ўрокі сталыпіншчыны дарма не загінулі. Яшчэ раз трэба падкрэсьліць, што сталыпіншчына праясьняла клясавыя адносіны на вёсцы, раскрывала шмат каму вочы на політыку ўраду і яго клясавую сутнасьць, а ўся гэта політыка, як ужо зазначалася, была ў тым, каб акапаць маёнтак старога прыгоньніка рэдутам кулацкіх гаспадарак. Гэта змаганьне прыводзіць і яшчэ да таго вываду, што Сталыпін са ўсёй сваёй політыкай пацярпеў крах, яго аграрнай політыкай была толькі крыху выпушчана пара, але накапленьне рэволюцыйных сіл і ў горадзе і на вёсцы ішло моцным тэмпам у меру набліжэньня да 1914 году.</br> {{gap|2.5em}}Аграрная рэволюцыя зноў нарастала вельмі хутка, у клясавыя бойкі ўцягваліся ўсё большыя гушчы сялянскай масы, і першыя ластаўкі аграрнай рэволюцыі сьведчылі, што яна сама ўжо не за гарамі.</br> {{gap|2.5em}}Пасьля ўсяго вышэйсказанага са ўсёй відавочнасьцю выступаюць нацдэмаўскія ўстаноўкі адносна цэльнасьці і адзінства „беларускага народу“. Як-жа інакш можна ацаніць погляды нацдэмаў, як не на праяву кулацкай ідэолёгіі. Яны прыкрыліся тэрмінам „беларускі народ“ і, спэкулюючы гэтым, маскавалі свой сапраўдны твар рэстаўратараў капіталізму. Сапраўды, у той час, калі на беларускай вёсцы адбываўся ўзмоцнены процэс дыфэрэнцыяцыі сялянства, калі вёска раскалолася на два полюсы, калі ў ёй кіпела бязьлітаснае клясавае змаганьне з панам, душыўшым усякімі перажыткамі фэўдалізму, і зрабаваўшы вёску на падставе сталыпінскіх законаў кулаком, — па Лёсіку і Доўнар-Запольскаму ўсё было ціха і спакойна, ніякага расслаеньня сялянства ня было. Так, Лёсік у артыкуле аб культурным стане Беларусі перад Лютаўскай рэволюцыяй піша:</br> {{gap|2.5em}}„Пазнаць культуру Беларусі — гэта значыць пазнаць уклад жыцьця беларускага сяла, беларускай вёскі, мястэчка, засьценку — карацей сказаць, беларускага земляроба“<ref>Зборнік твораў „Беларусь“. Менск, 1924, стар. 101.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Так, Лёсіка і К° больш цікавяць, бязумоўна, шляхецкія засьценкі, дзе, на яго думку, „гнязьдзіцца“ беларуская культура, а пад „земляробам“ тут, бязумоўна, маскуецца кулак, заможнік, вясковая буржуазія. Нацдэмы, як бачым, і шляхту залічалі да беларускіх „земляробаў“ і зусім адмаўлялі расслаеньне на вёсцы як і клясавае змаганьне ў ёй. Так, той-жа аўтар ясна і выразна гаворыць:</br> {{gap|2.5em}}„Сталася так, што беларусы к моманту Лютаўскай рэволюцыі станавілі народнасьць чыста сялянскую і па свайму нацыянальнаму твару“. А вышэй некалькімі радкамі Лёсік зазначае, што Беларусь сялянскай зрабілася па свайму і экономічнаму і грамадзянскаму ладу<ref>Там-жа.</ref>.</br> {{gap|2.5em}}Тут і вядомая „самабытнасьць“ і ўсе іншыя нацдэмаўскія ідэолёгічныя атрыбуты. Напярэдадні імпэрыялістычнай вайны і Лютаўскай рэволюцыі, як мы паказалі, расслаеньне беларускай вёскі зайшло вельмі далёка; яна раскалолася на два процілеглыя полюсы, на адным былі абрабаваная кулакамі і ім-жа эксплётаваная разам з памешчыкамі сялянская бедната і маламоцныя групы і сераднякі, на другім — лятыфундыі памешчыкаў, душыўшых сялянскую масу, i вырасшая вясковая буржуазія і кулацтва, скрыва паглядаўшая на пана, бо само яно карыстае з працы батрака і прэтэндуе на землі памешчыка і на эксплёатацыю пролетарызаванага сялянства. У той-жа час кулацтва<noinclude></noinclude> 0pdynt8mgv8ghe82o8nwl6nwbuo6mna 104 124765 289370 2026-06-12T11:44:47Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «цягнецца за пануючай сілай, да сіл рэакцыі, ад якой яна ўжо атрымала крошкі ў выглядзе сталыпінскіх законаў — права на рабаваньне грамады і вёскі. Думаецца, мы паказалі тое бязьлітаснае клясавае змаганьне, якое кіпела між нацдэмаўскім „земляробам“ і...» 289370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>цягнецца за пануючай сілай, да сіл рэакцыі, ад якой яна ўжо атрымала крошкі ў выглядзе сталыпінскіх законаў — права на рабаваньне грамады і вёскі. Думаецца, мы паказалі тое бязьлітаснае клясавае змаганьне, якое кіпела між нацдэмаўскім „земляробам“ і сялянскай эксплёатаванай масай. Дарэчы сказаць, што ў годы контррэволюцыі газэта „Наша Ніва“ і яе кіраўнікі расьпіналіся за хутары, пропагандуючы іх амаль у кожным нумары газэты. Яны віталі па сутнасьці шыбельніка Сталыпіна з яго політыкай на вёсцы і гэтым самым выкрывалі свой клясавы твар — ідэолёгаў вясковай буржуазіі.</br> {{gap|2.5em}}Тав. Поташ даў правільную характарыстыку „Нашай Ніве“: „Нашаніўцы, замыкаючыся ''ў межах сваёй званіцы, праяўляючы вузкі провінцыялізм і нацыяналістычнае'' адасабленьне, пад выглядам асобных умоў Беларусі (якія, бязумоўна, пры аналізе аграрнага ладу Беларусі і ў прыватнасьці сталыпіншчыны на Беларусі павінны быць прыняты пад увагу) ''адыходзяць ад галоўнага і рашаючага — рэволюцыйнага вырашэньня супярэчнасьцяў'' у краіне, якое адно толькі можа прывесьці да найбольш перадавога яго разьвіцьця і найбольш спрыяючага з пункту гледжаньня пролетарыяту і сялянства вырашэньня насьпеўшых соцыяльна-экономічных супярэчнасьцяў. У канчаткавым выніку яны самі становяцца ''прыхільнікамі сталыпіншчыны і абаронцамі яго аграрнага законадаўства''“<ref>Поташ М. Бальшавізм і дроб. бурж. партыі, стар. 59.</ref>. (Курсыў Поташа).</br> {{gap|2.5em}}Слова „земляроб“ для нацдэмаў — гэта толькі прыкрыцьцё вырасшага і ставіўшага свае патрабаваньні вясковага кулака, а „Наша Ніва“ ашуквала масы. Адказ шырокіх эксплёатаваных мас быў абсолютна ясны — ён хаваўся ў тых клясавых бойках, якія мы апісалі вышэй. Нарастала ўжо новая рэволюцыя, першыя грымоты аграрнай рэволюцыі ўжо раздаваліся і толькі ідэолёгі кулацтва не хацелі заўважаць гэтага. Яны ня бачаць тых боек, якія кіпелі ў кожным беларускім сяле, у кожнай беларускай вёсцы; аполёгеты і ідэолёгі вясковай буржуазіі бачылі і асабліва падкрэсьлівалі прагнасьць сялянства да зямлі і гэты бок яны адзначалі, а гэта і ёсьць у першую чаргу жаданьні вясковай буржуазіі і кулацтва супроць памешчыкаў. Змаганьня-ж экслёатаванай сялянскай масы не заўважаюць, бо ім нявыгодна бачыць і выкрываць змаганьне вясковай беднаты і асабліва беларускага батрацтва з буржуазіяй і нават забуржуазіўшымся памешчыкам. „Тэорыяй самабытнасьці“ нацдэмы імкнуліся адхіліць марксысцкі аналіз, зьняважыць яго. Гэтай „тэорыяй“ імкнуліся застрахаваць сябе ад законаў клясавага змаганьня, аб іх непрыстасавальнасьці да беларускай дарэволюцыйнай, дый пасьлярэволюцыйнай рачаіснасьці.</br> {{gap|2.5em}}Як можна назваць усе гэтыя ўстаноўкі, „тэорыі“, што разьвіваліся нацдэмамі ў часе дыктатуры пролетарыяту ў пэрыод соцыялістычнага будаўніцтва, як не політычным шарлатанствам, як не простытуяваньнем навукі. У апошні час усе гэтыя тэорыі ўжо досыць выкрыты, раскрытыкаваны, і сапраўдны твар нацдэмаў, як рэстаўратараў капіталізму, паказаны. Увесь паданы ў літаратуры матар‘ял з яскравасьцю сьведчыць, што нацдэмы ўсімі мерамі імкнуліся падкрэсьліць, нібы законы руху грамадзтва, адкрытыя Марксам-Леніным, непрыстасавальны да беларускае грамады, што апошняе разьвівалася паводле нацдэмаўскіх, выссаных з пальца „тэорый“. Гэта ўсё належным чынам абвергнута і яшчэ раз паказана, што якраз толькі на падставе матар‘ялістычнай дыялектыкі можна выявіць асаблівасьці і „зігзагі“ беларускага гістарычнага процэсу ў конкрэтнай формацыі, як і кожнага<noinclude></noinclude> fg80sywm8dym44rjupfyfr62mmw6qpd 104 124766 289371 2026-06-12T11:52:37Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «іншага грамадзтва. Ясна, што рэстаўратары капіталізму, яго ідэолёгі і аполётеты польскага фашызму скажалі гістарычную рэчаіснасьць у сваіх політычных мэтах. Яны закрывалі вочы на расслаеньне сялянства, на рост пролетарыяту, на тое, што капіталізм раз...» 289371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>іншага грамадзтва. Ясна, што рэстаўратары капіталізму, яго ідэолёгі і аполётеты польскага фашызму скажалі гістарычную рэчаіснасьць у сваіх політычных мэтах. Яны закрывалі вочы на расслаеньне сялянства, на рост пролетарыяту, на тое, што капіталізм размываў сялянства, выдзяляў з яго вясковую буржуазію, а галоўную масу скідаў у рады беднаты, што вырас сельска-гаспадарчы пролетарыят. Ясна, што нац-дэмы самі зьбіраліся карміцца потам і крывёю працоўных мас, а адсюль усе іх устаноўкі і „концэпцыі“.</br> {{gap|2.5em}}Яшчэ раз трэба падкрэсьліць, што асноўныя супярэчнасьці ў экономіцы Беларусі ў разгляданыя часы ішлі і выліваліся ў сельскай гаспадарцы ў форме змаганьня двох шляхоў аграрнага капіталізму. Трэба было зьнішчыць помешчыка-фэўдала, каб разьвязаць далейшае грамадзкае разьвіцьцё, каб разьвязаць клясавую барацьбу на вёсцы. І адным з галоўных пытаньняў, як гэта ня раз падкрэсьліваў Ленін, было не нацыянальнае, але аграрнае пытаньне, якое зрабілася „нацыянальным“ пытаньнем усяго разьвіцьця былой Расіі. Якраз у аграрным пытаньні былі заключаны вялізныя супярэчнасьці грамадзкага разьвіцьця ў годы контррэволюцыі. І калі ў годы соцыялістычнага будаўніцтва нацдэмы зноў высунулі на першы плян нацыянальнае пытаньне, а ня пытаньне клясавага змаганьня, то гэтым самым яны паказалі свой сапраўдны твар ворагаў рэволюцыі. Паданыя факты клясавага змаганьня сьведчаць, што пасьля ленскіх расстрэлаў, якія рэхам пракаціліся па ўсёй былой Расіі, зноў пачала складацца непасрэдная рэволюцыйная сытуацыя, і імпэрыялістычная вайна вельмі і вельмі наблізіла рэволюцыю.</br> {{gap|2.5em}}Аграрны рух сялянства да рэволюцыі 1917 году, як і разьвіцьцё сельскай гаспадаркі і прамысловасьці на Беларусі, а таксама і ў былой Расіі, немагчыма зразумець бяз ленінскага вучэньня аб двох шляхох разьвіцьця аграрнага капіталізму і аб клясавай барацьбе на гэтай аснове. Гэта адна з цэнтральных проблем усяго „нацыянальнага“ разьвіцьця былой Расіі, у гэтым пункце як у фокусе пераламляюцца ўсе ніткі грамадзкага процэсу і барацьбы клясаў. Мы можам сказаць, што ня толькі XX стагодзьдзе, адрэзак часу да Кастрычнікавай рэволюцыі, але і ўся эпоха з 1861 па 1917 год ёсьць эпоха, калі адзначаныя дзьве тэндэнцыі расьлі, крэпнулі і выяўлялі сябе ў масавым руху ў клясавай барацьбе розных кляс на працягу паказанага пэрыоду і гэта асабліва выявілася ў рэволюцыю 1905 году. На Беларусі гэтая проблема двох шляхоў ускладняецца яшчэ нацыянальным уціскам і колёніяльным становішчам Беларусі, што скідваць з гістарычнай вагі абсолютна нельга. Трэба падкрэсьліць, што проблема двох шляхоў — гэта проблема клясавае барацьбы, і толькі пад гэтым кутом погляду магчыма зразумець увесь гістарычны процэс вызначанай эпохі. Думаць, як гэта рабілі буржуазныя вучоныя яшчэ старой Расіі ці як уяўлялі сабе нацыянал-дэмократы, што ўся справа палепшаньня сялянскага становішча заключалася ў дадатковай нарэзцы сялянству зямлі ці ў лепшай пабудове іх быту, глыбака няправільна, гэта выкрывае іх аполёгіку растучай буржуазіі. Гэта вельмі добра падкрэсьлена Леніным:</br> {{gap|2.5em}}„Нашы лібэралы заўсёды разглядаюць „сялянскае пытаньне“ з пункту погляду „малазямельля“ сялян ці канечнай патрэбы „Дзяржаўнага ўпарадкаваньня“ іх быту… Такі пункт погляду ў корані няправільны. Справа ідзе аб клясавай барацьбе на грунце прыгоньніцкіх адносін гаспадаркі, толькі ўсяго. Пры захаваньні цяперашняга земляўладаньня памешчыкаў няўхільна захаваньне кабалы, прыгоньніцтва<noinclude></noinclude> 5tmfbhz4pq3m8f2q4tat5wfwhofhhhr