Індэкс:А. Быкаў. Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі.pdf

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Індэкс:А. Быкаў. Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>3300</id>
    <revision>
      <id>289683</id>
      <parentid>289531</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289683</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="348" sha1="b4lko7cyaqxsobeqcual1fgynv2sexa" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]] / Матар’ялы да геаграфіі і статыстыкі Беларусі
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]
|Translator=
|Editor=[[Аўтар:Аркадзь Смоліч|Аркадзь Смоліч]]
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=Менск
|Year=1928
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=2
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>b4lko7cyaqxsobeqcual1fgynv2sexa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>289681</id>
      <parentid>289533</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25530" sha1="1p4s6rwocuuzc4hyxyd9mzikw833dgu" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1p4s6rwocuuzc4hyxyd9mzikw833dgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98464</id>
    <revision>
      <id>289661</id>
      <parentid>289560</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="jbpeabkhba0nb2m2y98icgqoa3oagtz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Пасьля гэтых агульных уваг аб „Гомане“ прыступім да бліжэйшага разгляду яго паводле таго парадку, у якім разложаны ў ім матарыял.

{{Цэнтар|§ 1. „{{Разбіўка|Бѣлорусское революціонное обозрѣніе}}“.}}

{{Водступ|2|em}}Гэтак названы першы артыкул „Гоману“. Падаём ніжэй галоўны зьмест яго, галоўныя мясцы цытуючы даслоўна парасейску.

{{Водступ|2|em}}— У грамадзкім жыцьці Расейскай Імпэрыі чытаем у гэным артыкуле — заўважваецца няўхільнае імкненьне да рэвалюцыі. Урад сваім гнётам гэтай рэвалюцыйнасьці толькі памагае. Апазыцыя, да якой належаць групы лібэралаў аж да тэррорыстаў, расьце і разьвіваецца. Адчуваецца патрэба супольнага гэтых груп фронту. Аднак трэба жадаць ня толькі супольнага фронту апазыцыйных да цара груп, але так-жа і самастойнасьці гэтых груп: „…приходится пожелать очень и очень многаго не только в отношеніи совмѣстной борьбы, но и по {{Абмылка|отношеоію|отношенію}} к самостоятельному начинанію“.

{{Водступ|2|em}}Да апошняга часу, праўду кажучы, сапраўды барацьбу з царызмам праводзіць адна партыя „Народной Воли“, а іншыя групы толькі займаюцца гутаркай і крытыкай. Павінны існаваць партыі самастойныя, але яны павінны бароцца толькі разам усе. Дзеля гэтага вітаем „присоединеніе польской партыі „Пролетаріата“ к организаціи «Народнай воли» в их заимных оффиціальных об’ясненіях в 10 № „Народной Воли“. Мы соцыялісты-Беларусы імкнемся заняць у гэтай адзінай актыўнай партыі адпаведнае да сілы нашай групы месца, каб бароцца для справы так важнай для самай Беларусі. Апрача нашай помачы «Нар. Воли» для барацьбы з урадам „мы внесем в сознаніе членов этой партіи практическую возможность федеративной самостоятельности Бѣлоруссіи в будущем и необходимость подготовки этой самостоятельности в настоящее время“.

{{Водступ|2|em}}У прынцыпе й цяпер гэта партыя стаіць „за федеративность областей Россіи“, што яна няраз выказвала; але фактычна на такую самастойнасьць можа разьлічаць „только та из областных груп“, каторая будзе рука аб руку ісьці ў барацьбе з „дѣйствующей партіей“ і мець сваіх прадстаўнікоў дастатачна абзнаёмленых з меснымі патрэбамі.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jbpeabkhba0nb2m2y98icgqoa3oagtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98468</id>
    <revision>
      <id>289664</id>
      <parentid>289639</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="th1pzbsrjts3qsj7r9ldyqbl4vlqtg5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;судить о нашей програмѣ на основаніи толков лиц, не принадлежащих к нашей организации. Мы отвѣчаем лишь за то, что будет появляться в нашем органѣ, или в особом изданіи от групы „Гомона“. {{Абмылка|то|Что}} же касается наших отношеній к бѣлорусским кружкам, образовавшимся, как нам извѣстно, в нѣкоторых университетских центрах среди молодежи, то они опредѣляются нашей програмой. Так как главной задачей бѣлоруссов является пропаганда федеративной самостоятельности Бѣлоруссіи, то, полагая, что лучшая часть этих кружков неизбѣжно должна будет примкнуть к нашей постановкѣ дѣла, мы постараемся завести самыя тѣсныя сношенія для болѣе близкаго знакомства з нашей программой.

{{Водступ|2|em}}В заключеніе скажем, что наша задача представляет для своего существованія много трудностей, которыя нам предстоят как со стороны инертности бѣлорусской интеллигенціи, так и со стороны косности ходячих понятій і мнѣній о федерализмѣ. Но как бы не велики были эти трудности, мы, насколько это будет в наших силах, положим первый камень для фундамента федеративной самостоятельности, Бѣлоруссии.

{{Водступ|2|em}}Был-бы сдѣлан первый шаг, для продолженія же дѣла выступят, несомнѣнно, новыя силы с большей энергией и увѣнчают дѣло успѣхом“. —

{{Водступ|2|em}}Гэтак выглядае зьмест першага артыкулу „Гомана.“ Далей будзем знаёміцца з артыкуламі наступнымі.

{{Цэнтар|§ 2. „{{Разбіўка|Внутреннее обозрѣніе}}“.}}

{{Водступ|2|em}}Наступны артыкул „Гоману“ - „Внутреннее обозрѣніе“ пасьвячаны, як сам загаловак яго кажа, агляду ўнутранай царскай палітыкі ў Беларусі і так-жа для нас дужа цікавы. Гаворыцца ў ім аб тэй шалёнай русыфікацыі нашага краю, якую праводзілі ў нас розныя так званыя начальнікі краю — віленскія генэрал-губэрнатары.

{{Водступ|2|em}}Агульны зьмест гэтага артыкулу выражаны ясна ў падзагалоўку: „Новый начальник края. Искорѣненіе полонизма. Пробужденіе народнаго сознанія. Безцеремонность продажнаго писаки и новые всходы“. Бліжэй зьмест выглядае ў скарочаньні гэтак.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>th1pzbsrjts3qsj7r9ldyqbl4vlqtg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98470</id>
    <revision>
      <id>289662</id>
      <parentid>289641</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="qul7yd2wryfr39rl1rwpnqajvdvw3hv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;народу тасуе толькі сілу. Гэткае палажэньне зачынае выводзіць з цярпеньня сялян-беларусаў, каторыя гэтулькі працярпелі ў працягу ўсяго свайго гістарычнага жыцьця.

{{Водступ|2|em}}Праўда, зямельная рэформа 1863 г., а так-жа абяцанкі розных палёгкаў і прывілеяў праз некаторы час у народзе падтрымоўвалі надзею на расейскі ўрад, але пасьля таго, калі ні адно з прырачэньняў урадавых ня было споўнена і калі беззямельным бедняком прышлося ўміраць з голаду, аб ранейшай сваей пашане да ўладаў народ стаў забывацца і адносіны яго да гэтых уладаў сталі штораз больш завастрацца. Доказам гэтага служаць сялянскія спраціўленьні проціў улады ў розных мясцох Беларусі. Да цара народ адносіцца так-жа няпрыхільна. Урад-жа на ўсё мае адно лякарства — ўціск, якім яшчэ больш павялічвае цяжкое палажэньне народу,

{{Водступ|2|em}}Бяручы гэта ўсё пад увагу, няможна ня цешыцца з выступленьняў тых людзей, што імкнуцца сказаць слова праўды аб Беларусі. Такім напр. ёсьць „Первое письмо о Бѣлоруссіи“ у заграничным „Вѣстникѣ Народной Воли“. Да гэткіх выступаў можна залічыць нядаўна паявіўшаеся „Посланіе к Землякам Бѣлоруссам“, у якім дужа ўдатна апісаны здарэньні нашых дзён. Але ўсё гэта толькі спробы. Больш акуратна гэта зробіць наш орган, які сябе пасьвяціў выясьненьню крычачых патрэб нашага няшчаснага краю. —

{{Водступ|2|em}}Далей у „Гомане“ йдзе аддзел карэспандэнцыяў, з якімі хоць коратка належа нам так жа пазнаёміцца.

{{Цэнтар|§ 3 „{{Разбіўка|Корреспонденціи}}“.}}

{{Водступ|2|em}}Аддзел карэспандэнцыяў „Гомана“, зразумелая рэч менш цікавы. Аднак для поўнасьці нашага з гэтай часопісяй знаёмства, збольшага пазнаёмімся і з іх зьместам.

{{Водступ|2|em}}''З Дзісенскага пав''. Завастраюцца адносіны зямельныя ня толькі між абшарнікамі, але і духавенствам. Так напр. сяляне арэндатары царкоўнай зямлі ў Друі, ня гледзячы, што срок арэнды скончыўся яшчэ ў 1882 г., зямлі не пакінулі, сілай аставаліся ў фальварку, карысталіся ім далей і дамагаліся бяссрочнай арэнды. Знача, „понятіе о собственности в народѣ еще не выдѣлилось окончательно из понятія владѣнія и что право по земельной собственности&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qul7yd2wryfr39rl1rwpnqajvdvw3hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98472</id>
    <revision>
      <id>289663</id>
      <parentid>289643</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3491" sha1="e6z780jgcz49zbnt5x7nkjq8ez50o1r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;національную независимость, при чем этот послѣдній вовсе не находит в самостоятельном существовании революціонных партій отдѣльных народностей бесполезнаго дробленія и несовместимости с найбольшей интенсивностью борьбы против общаго врага: обезпеченіем этой интенсивности должен служить тѣсный союз между партіями, который, {{Абмылка|но|по}} словам Исп. Комитета, в интерессах революціи столь же необходим, кас і точная іх самостоятельность“.

{{Водступ|2|em}}Урад робіць сваю работу, а рэволюцыянэры сваю. Прыдзе час, калі няволі настане канец. —

{{Водступ|2|em}}Пасьля корэспандэнцыяў ідзе вялікі незаглаўлены артыкул, які так-жа прыносіць нам шмат чаго цікавага і з якім так жа мусімо пазнаёміцца.

{{Цэнтар|§ 4. {{Разбіўка|Неазаглаўлены артыкул аб {{Абмылка|нацыяналяным|нацыянальным}} пытаньні}}.}}

{{Водступ|2|em}}Рэдакцыя „Гоману“ пасьля карэспандэнцыяў памяшчае безназоўны артыкул, зьмест якога, як убачым, пасьвячаны нацыянальнаму пытаньню, які папярэджваюць наступныя рэдакцыйныя ўвагі.

{{Водступ|2|em}}— Артыкул гэты ўжо даволі даўно хадзіў у рукапісе ў Пецярбурзе сярод беларусаў. Уважаючы пытаньні, закранутыя аўтарам, цікавымі і важнымі, а так-жа лічачы пастаноўку іх гармонізуючай у многім з уласнымі нашымі паглядамі, зьмяшчаем гэны артыкул у нашым органе, жадаючы такім чынам зрабіць яго больш даступным для шырэйшага кругу чытачоў. —

{{Водступ|2|em}}Далей ідзе гэны артыкул, якога зьмест у скарочаньні ніжэй падаём.

{{Водступ|2|em}}— Нацыянальнае пытаньне, распрацавана ўжо дастатачна тэорэтычна і знайшоўшае ўжо самастойнасьць сярод іншых грамадзкіх пытаньняў, паявілася ня так даўно. Практычны яго зародак адносіцца да самай глыбокай старадаўнасьці, калі асобныя плямёны варожа спатыкаліся між сабой за панаваньне адно над другім. Бачым мы яго і пазьней у Грэкаў і Рымлян, каторыя ў імя перавагі „сваей пароды“ дапускаліся жудасных гвалтаў пад рознымі „барбарамі“, {{пераонос-пачатак|п=лі|к=чачы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6z780jgcz49zbnt5x7nkjq8ez50o1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98474</id>
    <revision>
      <id>289651</id>
      <parentid>234051</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="aneuuc76jpo7elwnv5wwddb5s3nzf28" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Асаблівасьць аднак характару кожнага народу, яго эканамічнага і палітычнага палажэньня, кліматычныя і этнографічныя асаблівасьці краю змусілі соцыялізм значна зьмяніць сваю нацыянальную праграму. Нават сам Бакунін, сьпярша крайны вораг нац. пытаньня, у канцы канцоў прызнаваў у некаторай меры права нацыі. „Всякій народ, точно также, как всякое лицо, есть поневолѣ то, что он есть и {{Разбіўка|имѣет несомнѣнное право быть самим собою}}. В этом заключается все так наз. національное право“. Нацыянальнасьць — гэта адзін з элемэнтаў разьвіцьця чалавецтва, насколькі адна нацыя не няволіць другой нацыі і насколькі разьвіцьцё гэна служыць матар’яльным і духовым патрэбам дадзенай нацыі і яе свабодзе. Бяз сьведамасьці сваей асобы ў кожнага чалавека народ быў-бы стадай, бяз сьведамасьці сваіх асаблівасьцяў у кожнага народу такой стадай было б усё чалавецтва.

{{Водступ|2|em}}Дзяржаўная цэнтралізацыя, што хоць і штучна зьвязала ўсе дробныя плямёны, аддаляючы такім чынам дужа шкодную для чалавецтва барацьбу гэтых плямён, адслужыла гістарычную службу і ў сваім часе мела сваё апраўданьне. Цяпер-жа, калі плямёны зжыліся між сабой да больш-менш сьведамай салідарнасьці, калі паўсталі нацыі ў сучасным разуменьні, яны ўжо, як асобы, вышлі з пад апекі пут цэнтралізацыі і стараюцца заняць у грамадзкім жыцьці адпаведнае месца, усестаронна і свабодна разьвіваючы сваю індывідуальнасьць. „Всякая нація, как и всякая личность, не только имѣет право, но и обязана защищать свою самостоятельность во всем, что не противорѣчить развитію человѣчества вообще и каждой чужой націи в частности. Всякая поэтому нація, как бы она слаба не была, заслуживает полнаго признанія ея самостоятельности“… Дык няслушна цьвердзяць вузкія нацыяналісты, што народ, які ня можа абараніць сваю самастойнасьць, павінна праглынуць іншая нацыя сільнейшая. А мы думаем, што такую нацыю трэба паддзяржаць і даць ёй магчымасьць стаць на ногі дзеля таго, каб свабодна праявіць сябе. Трымаючыся гэткага пагляду, мы „считаем необходимым энергично защищать Бѣлоруссію, как от польскаго, так и от великороссійскаго насилія…“ Наша бацькаўшчына мае ўсе арыгінальныя асаблівасьці, якія прыдаюць ёй характэрную фізіономію і самым&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aneuuc76jpo7elwnv5wwddb5s3nzf28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98475</id>
    <revision>
      <id>289652</id>
      <parentid>234052</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4166" sha1="842b29d0vznsoxy7uqcan6bdou80lii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;натуральным спосабам высоўваюць яе, як асобную галіну славянскага племя. Яна рэзка рожніцца ад сваіх суседзяў — Вялікарусаў, Палякоў і Маларусаў. Беларускі народ на працягу доўгіх вякоў, зносячы горкі свой лёс ад Палякоў і Вялікарусаў, чуе сваю арганічную лучнасьць і адрожнівае свае інтарэсы ад інтарэсаў польскіх і вялікарасейскіх.

{{Водступ|2|em}}Да ўсяго гэтага трэба прыбавіць, што Беларусь мае сваю асобную мову, якая паводле думкі дазнаных філёлёгаў, мае ў сабе шмат чаго цікавага. „Развитіе языка, конечно, дѣло будущаго, когда сама Бѣлоруссія воспрянет духом, а это главным образом будет зависѣть от ея экономическаго улучшенія. Заботу о нем мы оставляем любителям бѣлоруссам.

{{Водступ|2|em}}Всѣ эти особенности Бѣлоруссіи дают право на автономную, федеративную самостоятельность в семьѣ других народностей Россіи в будущем…“

{{Водступ|2|em}}Кажуць, што Беларусі, як і іншым народам, для гэтага трэба мець свае гістарычныя традыцыі. Вось-жа Беларусь і гэткія мае, а калі ня гэтулькі і яны не такія слаўныя, як у іншых народаў, дык не бяда. „В Бѣлоруссіи нѣт исторических традицій славнаго прошлага и ей не приходится рядиться и прикрываться лохмотьями старины — она заживет во имя славнаго будущего и в этом ея преимущество. Народ сгрупируется около той интеллигенціи, которая будет стоять за его насущные интересы, интересы прежде всего экономическіе и на этой почвѣ приходится интеллигенціи заложить фундамент новых традицій, традицій благотворных“.

Але можа народ так забіты, што і не патрапіць і не захоча бараніць сваіх інтарэсаў і карыстацца ў будучай фэдэрацыі аўтономіяй? І гэта не. Беларусы няраз падымаліся ў абарону сваей рэлігіі і проціў гнёту шляхецтва. Пры [[Аўтар:Аляксандр I Раманаў|Аляксандры I]] яны пры помачы масавага руху ў Віцебскай губ. і у інш. прабавалі асвабадзіцца ад паншчыны. Гэта-ж самае яны рабілі пры [[Аўтар:Мікалай I Раманаў|Мікалаю I]]; пры надзеле зямлёй яны трэбавалі больш справядлівасьці, былі бунты і экзэкуцыі. Сяньня беларусы так-жа энэргічную вядуць аграрную барацьбу з панамі. А гэная вонкавая прыбітасьць і незараднасьць беларуса — гэта ў яго толькі спосаб, каб скрыць свае думкі. „Всякій бѣлорусс всегда {{Разбіўка|старается показаться}} простяком и дураком только для того, чтобы вѣрнѣе угадать „тайное“ намѣреніе собесѣдника“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>842b29d0vznsoxy7uqcan6bdou80lii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98476</id>
    <revision>
      <id>289653</id>
      <parentid>234053</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4079" sha1="6tkx0alw2xcv9o5f0s1hafg4d79uedw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Пераходзячы да беларускай інтэлігенцыі трэба сказаць, што яна, як прадстаўніца народных інтарэсаў, знаходзіцца „в потенціи“ і што шмат прыдзецца працаваць, каб яна праявілася. Але яна паявіцца з тых слаёў, што стаяць блізка да народу. Гэная бел.-нар. інтэлігенцыя будзе больш іншых здольная узвысіцца да сучасных здабыч агульна-людзкога поступу. „Правда, у нея не будет того безсознательно узкаго націонализма, который называется обыкновенно «духом», — у нея не будет „{{Разбіўка|бѣлорусскаго духа}}“, — но за то она будет проникнута сознательным народничеством… Насколько бѣлорусская інтеллигенція, при всей своей инертности, заключает в себѣ дѣвственной силы, может служить доказательством огромный процент участников в общественной борьбѣ за лучшіе идеалы интеллигенции в Россіи (Судзиловскій, Ковалик, Исаев, [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|Гриневицкий]] и масса менѣе извѣстныхъ в борьбѣ партіи „Народной Воли“).

{{Водступ|2|em}}Бліжэйшыя-ж задачы бел. інтэлігенцыі наступныя: яна павінна разьвівацца ўсестаронна, тэорэтычна і практычна. Трэба працаваць для народу і ведаць у якім кірунку. Вялікая розьніца ў тым, ці народнік інтэлігент зьверне ўсю сваю ўвагу на „развитіе бѣлорусскаго языка и на развитіе бѣлорусской народной гордости и сепаратизма, или он выставит на первый план экономическое улучшеніе и политическое развитіе страны… И так, теорія и практика, практика и теорія — обѣ параллельно, обѣ рука об руку.

{{Водступ|2|em}}„При такой постановкѣ бѣлорусскаго вопроса, Бѣлоруссов нельзя было бы назвать {{Разбіўка|сепаратистами}}, да и самыя условія борьбы настолько сближают Бѣлоруссов с соседями и настолько препятствуют какой бы-то не было замкнутости, что всякія сепаратистическія стремленія становятся рѣшительно немыслимы.

{{Водступ|2|em}}„И так, мы Бѣлоруссы, так-как мы должны бороться во имя мѣстных интересов бѣл. народа и федеративной автономіи страны: мы революціонеры, потому, что, раздѣляя программу борьбы „Народной Воли“, считаем необходимым принять участіе в этой борьбѣ; (с „Нар. Волей“ мы уже связаны традиціами: Гриневицкій, бомбой катораго казнен [[Аўтар:Аляксандр II Раманаў|Александр II]], был одним из горячых основателей бѣл. мѣстной фракціи); мы соціалисты, потому что нашей главной&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6tkx0alw2xcv9o5f0s1hafg4d79uedw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98477</id>
    <revision>
      <id>289654</id>
      <parentid>253377</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4077" sha1="77x5m7igagtbuhups6jhke0bz8svvgt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;цѣлью является экономическое улучшеніе страны на началах научнаго соціализма.

{{Водступ|2|em}}„Вот основныя положенія программы, которыя ясно могли бы опредѣлить отдаленныя цѣли и ближайшую практическую дѣятельность Бѣлоруссов.

{{Водступ|2|em}}„Нынешній исторический момент является найболѣе удобным для пробужденія Бѣлоруссіи, которая при дружной работѣ и борьбѣ нашей интеллигенціи переродится для новой самостоятельной жизни и займет почетное мѣсто среди других федерацій Россіи на началах {{Разбіўка|свободнаго соглашенія с ними}}“.

{{Водступ|2|em}}Гэта-ж усё асягнецца барацьбой рука аб руку з „Нар. Воляй“, каб не драбіць рэвалюцыйных сіл і ня шкодзіць як для вызваленьня Расеі, так і Беларусі. Беларусы павінны з агульным ворагам змагацца — паводле сваіх здольнасьцяў — хто ў цэнтры, а хто па сёлах Беларусі. —

{{Водступ|2|em}}Гэтак выглядае агульна галоўны зьмест гэнага бязіменнага артыкулу.

{{Водступ|2|em}}Канчаюць „Гоман“ рэдакцыйныя ўвагі: — а) праф. [[Аўтар:Міхаіл Каяловіч|Кояловіч]] цікавіцца „Гоманам“: дзе ён выходзіць і хто ў ім працуе. Хто з ім спатыкаецца — павінен быць асьцярожным.

{{Водступ|2|em}}б) Многія артыкулы і корэспондэнцыі не ўвашлі ў гэты нумар „Гоману“, бо або ўстарэлі, або проста да рэдакцыі не дайшлі. Рэдакцыя просіць сваіх супрацоўнікаў пісаць, а асабліва даваць весткі з розных канцоў нашай бацькаўшчыны.

{{Водступ|2|em}}в) Абвестка: прымаюцца ахвяры на пашырэньне выдавецтва „Гоману“ і арганізаваньне друкарні. —

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Водступ|2|em}}Гэтым і {{Абмылка|канчаепца|канчаецца}} другі нумар „Гоману“, аб якім тут вядзецца гутарка.&lt;ref&gt;Аб „Гомане“ ўдалося мне яшчэ даведацца наступнае: [[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|А. Цьвікевіч]] некалькі гадоў таму ў Менску меў шмат аб „Гомане“ сабраўшы матар’ялу. Між іншым А. Цьвікевіч цьвердзіць, што ёсьць „Гоману“ так-жа й № 1 у Інстытуце Леніна у Маскве, якога ён бачыў орыгінал. Фатаграфію з орыгіналу бачыў у тым-жа Інстытуце Л. Мэнке. А. Цьвікевіч, на падставе сабраных ім матар’ялаў, дагадваецца, што „Гоман“ выходзіў у Менску. Гэтыя весткі падаў мне Л. Мэнке, якому тут за гэта выражаю сваю падзяку. (А. С.).&lt;/ref&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77x5m7igagtbuhups6jhke0bz8svvgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98479</id>
    <revision>
      <id>289655</id>
      <parentid>234067</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="88gm4m8ls7114h4jnksubfegmgj8oeu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''VII. „[[Мужыцкая праўда|Mużyckaja Prauda]]“ i „Гомон“.'''}}

{{Водступ|2|em}}З таго, што вышэй сказана аб „Mużyckaj Praudzie“ i аб „Гомане“, можна ўжо аб іх мець даволі поўнае паняцьце. І дзеля гэтага шмат паўтарацца тут ня будзем, хіба толькі ў меру канечнасьці, а пераважна на падставе ведамых нам аб гэных часопісах вестак пастараемся зрабіць сынтэтычнае між імі параўнаньне.

{{Водступ|2|em}}Галоўная палітычна-грамадзкая мэта „Muž. Pr.“, да якой яна заклікае беларускіх сялян, гэта: пазбыцца расейскага цара, пазбыцца паноў і паншчыны, здабыць для сялян зямлю на ўласнасьць, не плаціць вялікіх і крыўдных падаткаў, служыць у краёвым войску і ваяваць толькі за волю свайго краю, калі хто на яго нападзе, мець вольнасьць трымацца тэй веры, якой трымаліся прэдкі народу і быць вольнымі людзьмі, як гэта было ўжо ў многіх, а ў многіх  заводзілася, дэмократычных дзяржавах Эўропы.

{{Водступ|2|em}}„Muž. Pr.“ заклікае беларускіх сялян да паўстаньня разам з палякамі проціў расейскага цара і проціў польскіх паноў. Палітычным сваім зьместам яна такім чынам адгараджваецца ад Расеі, як такой, з Польшчай-жа ня зрывае, а зрывае толькі з панскай, пануючай клясай.

{{Водступ|2|em}}Мэта беларускага ўчасьця ў польскім паўстаньні — здабыць вольнае і шчасьлівае жыцьцё, вольнае ад паншчыны і вольнае ад палітычнага польска-дзяржаўнага цэнтралізму.

{{Водступ|2|em}}У часапісе гэтым, праўда, не спатыкаем ані разу слоў: Беларусь, беларускі народ. Гаворыцца там толькі аб „нашым народзе“ агулам, гаворыцца аб „мужыкох“, аб „мужыцкай долі“, аб „мужыцкім народзе“, аб „нашым краі“. Але край гэты і народ ягоны хоць дужа агульна, дужа асьцярожна, разважаецца як нешта асобнае і рознае ад Польшчы і палякоў. Заклікае гэты часапіс беларускіх сялян да паўстаньня разам з Польшчай, але з тэй, якая ідзе за „мужыкоў“ і якая гварантуе вольнасьць беларускаму народу і краю.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88gm4m8ls7114h4jnksubfegmgj8oeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98480</id>
    <revision>
      <id>289656</id>
      <parentid>234078</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="78rkrp2vwib4xr04g7e4lkjdwhdm6ii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Словам, „Muž. Pr.“ гэта тыповы беларускі пачаткава-народніцкі часопіс&lt;ref&gt;Народніцтва разьвівалася на працягу 30-х гадоў: ад 1860 да 1890. (Савецк. Энцыкл.).&lt;/ref&gt;. Праўда, у ім яшчэ пануюць традыцыі Вял. кн. Літоўскага, але праз гэныя традыцыі, асабліва на тле часу яго выхаду ў сьвет, відацца ўжо зародкі новых беларускіх вызвольна-нацыянальных ідэяў. „Muž. Pr.“ гэта прадвесьніца і пачынальніца палітычна-соцыяльнага вызваленьня беларускага народу, як складовай часткі ўсебаковага нацыянальнага адраджэньня ягонага, гэта ранішняя зорка на беларускім небасхіле, якая азнаймляе беларускаму народу ўсход сонца і будзіць гэты народ да долі і волі.

{{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Водступ|2|em}}Думка беларускага палітычна-соцыяльнага вызваленьня, засееная „Muž. Praudaj“, марна не прапала, а жыла і разьвівалася далей. На дваццаць другім годзе пасьля выхаду яе ў сьвет, паявіўся новы беларускі палітычны часопіс „Гомон“. Часапіс гэты сапраўды ёсьць прадаўжэньнем „Muž. Pr.“ і яе дапаўненьнем.

{{Водступ|2|em}}Ідэовы зьмест „Гоману“, вылажаны цалком выразна, як мы ўжо бачылі, у артыкуле першым і апошнім -— гэта барацьба за палітычную і эканамічную самастойнасьць Беларусі ў агульна-расейскай фэдэрацыі.

{{Водступ|2|em}}Першы артыкул, абгаварыўшы тактыку барацьбы беларускіх народавольцаў і іх адносіны да расейскай „Народнай Волі“ і труднасьці, якія яны ў сваіх пачынаньнях напатыкаюць, канчаецца гэтак: „Но как-бы не велики были эти трудности, мы, посколько это будет в наших силах, положим первый камень для фундамента федеративной самостоятельности Бѣлоруссіи“…

{{Водступ|2|em}}Беларускія народавольцы, як гэта відаць з „Гоману“, з боку многіх расейцаў напатыкалі нямала перашкод і сумніваў у вартасьць іх працы. Ужо тады яны нашых барацьбітоў за Беларусь страшылі нацыяналізмам і сэпаратызмам. Вось-жа артыкул аб нацыянальнай праблеме адбівае закіды, абасноўвае паняцьце нацыі агулам і беларускай у асобнасьці, а так-жа пасвойму бароніць правоў беларускага народу на палітычную і эканамічную самастойнасьць у {{перанос-пачатак|п=агульна|к=расейскай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78rkrp2vwib4xr04g7e4lkjdwhdm6ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98481</id>
    <revision>
      <id>289657</id>
      <parentid>234070</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3699" sha1="qloqs77duxtgrm6s5yqehz8rwjz1q1r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=агульна|к=расейскай}} фэдэрацыі. Вось хоць некаторыя даслоўныя выбаркі з апошняга — шырэйшы зьмест якога паданы вышэй — артыкулу у „Гомане“, які яскрава пацьвярджае вышэй
сказанае.

{{Водступ|2|em}}„Считаем необходимым энергично защищать Бѣлоруссію, как от польскаго, так и от великороссійскаго насилія… Всѣ особенности Бѣлоруссіи дают право на автономную федеративную самостоятельность в семьѣ других народностей Россіи в будущем“…

{{Водступ|2|em}}У новаўзгадаванай беларускай інтэлігенцыі „не будет того безсознательнаго узкаго націонализма, который называется обыкновенно „духом“, — у нея не будет — бѣлорусскаго духа, — но за то она будет проникнута сознательным народничеством“…

{{Водступ|2|em}}Беларуская інтэлігенцыя павінна зьвярнуць сваю ўвагу не на „развитіе бѣлорусскага языка и на развитіе бѣлорусской народной гордости и сепаратизма“, але яна павінна выставіць „на первый план экономическое улучшеніе и политическое развитіе страны… При такой постановкѣ бѣлорусскаго вопроса. Бѣлоруссов нельзя было-бы назвать сепаратистами… Нынѣшній историческій момент является найболѣе удобным для пробужденія Бѣлоруссіи, которая при дружной работѣ и борьбѣ нашей интеллигенціи переродится для новой самостоятельной жизни и займет почесное мѣсто среди других федерацій Россіи на началах свободнаго соглашения с ними“…

{{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Водступ|2|em}}Маем мы ўжо, такім чынам, агульнае паняцьце аб „Mužyckaj Praudzie“ i аб „Гомане“. Для поўнасьці нашых нарысаў дакінем слоў колькі аканчальнага параўнаньня між імі.

{{Водступ|2|em}}Цэнтрам і апорай імкненьняў „Muž. Pr.“ была Польшча. Каля яе, як каля свайго ядра, мела тварыцца федэрацыя, — аб якой там яшчэ выразна не ўспамінаецца, — народаў быўшага Вял. Кн. Літоўскага. У „Гомане“ ўжо яўна спатыкаем ідэю фэдэрацыі, але ўжо з Расеяй, чаго вымагалі тагачасныя гістарычна-палітычныя варункі Беларусі.

{{Водступ|2|em}}„Muž. {{Абмылка|Pr|Pr.}}“ пісалі і выдавалі беларусы каталікі польскай культуры, а сярод беларускіх народавольцаў-гоманцаў ужо&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qloqs77duxtgrm6s5yqehz8rwjz1q1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98482</id>
    <revision>
      <id>289658</id>
      <parentid>234071</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4112" sha1="kr4g7i0k9sonbqpkjs8slziah062yv0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;паяўлялася беларуская інтэлігенцыя праваслаўная. Першыя йшчэ аглядаліся на Польшч і на традыцыі Вял. Кн. Літ., а другія лучылі лёс Беларусі з Расеяй і ўжо аб традыцыях Вял. Кн. Літ., калі ня лічыць [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|Грынявіцкага]], бадай ня помнілі нічога. Гэтыя інтэлігенты ўжо не называлі сябе літоўцамі, як гэта рабіў [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Каліноўскі]] і нават яшчэ Грынявіцкі, але выразна беларусамі. Яны ўжо перасталі жыць традыцыямі Вял. Кн. Літоўскага.

{{Водступ|2|em}}Можна сьмела сказаць, што на беларускіх народавольцах, што групаваліся каля „Гоману“, ці мо‘ яшчэ лепш: на
самым „Гомане“ — традыцыі польскія, шляхоцкія і літоўскія адмерлі цалком. Такім чынам „Гоман“ — гэта сапраўды далейшы і зваротны пункт у беларускай палітычна-вызвольнай думцы. „Гоман“, як мы ўжо бачылі, усе беларускія землі заве беларускімі, а ўвесь народ наш беларускім і снуе выразныя думкі аб яго палітычнай, соцыяльнай і экономічнай самастойнасьці, чаго так выразна і ў такой меры, у „Muž. Pr.“ яшчэ не спатыкаем.

{{Водступ|2|em}}Заходзіць так-жа розьніцца між „Гоманам“ і „Muž. Pr.“ і што да ідэолёгічных асноваў іх. „Muž. Pr.“ — гэта часапіс,
які-бы можна было сяньня назваць беларускім радыкальным і сялянскім, або народным радыкальна-дэмократычным, а „Гоман“ — гэта ўжо часапіс з ідэолёгіяй — хоць яшчэ не марксаўскай, — але па свойму соцыялістычнай, які ў аснову будучай Беларусі кладзе, як выразна аб гэтым сам кажа, „научный соціализм“.

{{Водступ|2|em}}Калі-ж урэшце ідзе аб беларускі нацыянальны элемэнт, як такі, дык яго ў „Muž. Pr.“ можна бачыць толькі ў тым, што яна была пісана пабеларуску і што бараніла палітычныя і экономічныя правы беларускага народу.

{{Водступ|2|em}}У „Гомане“-ж шмат больш беларускага нацыянальнага „духу“, хоць ад гэтага ён энэргічна адкараскваецца. У „Гомане“ беларускі народ — гэта народ самастойны, розны ад іншых славянскіх народаў, а так-жа мова яго, псыхіка, абычаі, — усё рознае, асаблівае, беларускае. Ужо гэткі пагляд на беларускі народ сапраўды мае ў сабе нямала беларускага нацыянальнага элемэнту. Праўда, „Гоман“ ці з пракананьня, ці мо‘ з тактычных паглядаў, каб не дражніць расейскіх патрыотаў-імпэрыялістых, якія здараліся сярод народавольцаў, заяўляе, што Беларусь да сэпаратызму ня {{перанос-пачатак|п=імк|к=нецца}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kr4g7i0k9sonbqpkjs8slziah062yv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>98483</id>
    <revision>
      <id>289659</id>
      <parentid>234072</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3742" sha1="5413f1jdtehg20yeyys9gungrgrsz90" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nejurist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=імк|к=нецца}}, што справу разьвіцьця беларускай мовы і культуры трэба пакінуць „любителям“, бо галоўнай мэтай бел. народавольцаў павінна быць фэдэрацыйная самастойнасьць Беларусі і эканамічны яе дабрабыт, — то ўсёждыкі гэта ўсё не зьмяншае ў ім — наадварот павялічвае — вялікую дозу беларускага нацыянальнага элемэнту. Сам факт разважаньня нацыянальнай беларускай праблемы і адгароджваньне ад беларускага нацыяналізму гаворыць аб яго існаваньні, аб патрэбе з ім лічыцца і аб патрэбе заняць да яго адпаведнае становішча.

{{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Водступ|2|em}}Дык пытаем урэшце, што важнейшае для беларускага народу: „Mużyckaja Prauda“, ці „Гоман“? Здаецца, не памылімся, калі скажам, што абодва гэтыя часапісы важныя кожны ў сваім часе, у сваіх варунках і ў сваім значэньні. „Muž. Pr.“ — гэта першае зярнё, першы пачатак беларускай палітычна-вызвольнай думкі, а „Гоман“ — гэта тэй-жа думкі прадаўжэньне. Тое, аб чым „Muž. Pr.“ пісала дужа агульна, імгліста, „Гоман“ называў па іменьні.

{{Водступ|2|em}}„Muž. Pr.“ да беларускага нацыянальнага прынцыпу як такога, да паняцьця бел. народу, як нацыі, яшчэ дужа далёка. Сусім да яго блізкі „Гоман“, на які прынцып гэны ўжо насядае, хваляй сваей яго залівае, але й „Гоман“ ад яго поўнага {{Абмылка|зразуме ьня|зразуменьня}}, ад яго прыняцьця ў сваю палітычную ідэолёгію, яшчэ ўхіляецца і адмаўляецца.

{{Водступ|2|em}}Але нядоўга ўжо прынцып беларускай нацыі дабіваўся ў дзьверы беларускага вызваленьня, каб даць яму новыя творчыя сілы і ськіраваць беларускі народ на шлях усебаковага нацыянальнага адраджэньня і соцыяльна-палітычнага вызвальня. Калі расейскія народавольцы, а ў іх ліку і беларускія, гінулі на царскіх шыбеніцах, тады разьлягаўся новы творчы кліч да беларускага народу слаўнага [[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Фр. Багушэвіча]]: „Не пакідайце мовы нашай, беларускай, каб ня ўмёрлі“.

{{Водступ|2|em}}Кліч-жа гэны якраз і выражае той нацыянальны прынцып, які лёг у аснову сучаснага адраджэньня і вызваленьня беларускага народу.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5413f1jdtehg20yeyys9gungrgrsz90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98484</id>
    <revision>
      <id>289692</id>
      <parentid>234076</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="129uk3gk638kmiirqxx8n45c14ijei8" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = VII. „Mužyckaja Prauda“ i „Гомон“
 | аўтар     = Адам Станкевіч
 | год       = 1935 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/VI|VI. „Гомон“ і яго беларускія вызвольныя імкненьні]]
 | наступны  = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/VIII|VIII. Нацыянальны элемэнт у беларускай палітычна-вызвольнай думцы]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;61&quot; to=&quot;65&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>129uk3gk638kmiirqxx8n45c14ijei8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124829</id>
    <revision>
      <id>289730</id>
      <parentid>289478</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>289730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6061" sha1="2xmo9h5qao3qkprffvu9oixwzkkc72d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;и сказала, што ничо̀го яно не помогло. Вотъ, кабъ ёнъ принёсъ молока медзьвядзинаго, Ёнъ и пошовъ. Якъ тольки ёнъ пошовъ, тойчасъ къ Але́ни пришовъ разбойникъ: «ну, коли-жъ яго не разорвуць мядзьвѣдзи, дыкъ скажи, што хочешъ молока лявинаго!» А Иванъ царевичъ ишовъ, ишовъ, пройшовъ пущу драмущу, увыйшовъ у другую такую, ашъ видзиць — идзець мядзьвѣдзица зъ мядзьвѣдзенятами. Иванъ царевичъ зложився страляць, а мядзьвѣдзица стала проситца: «Иванъ Ивановичъ, руській царевичъ, не страляй мяне, а возьми, што хочетъ!» — Ничо́го мнѣ ня треба, а дай тольки мнѣ свойго молока! Яна станула, и Иванъ надоивъ у бутэлочку молока. Тоды мядзьвѣдзица гово́риць: «на̀ табѣ сына на оборону, ёнъ табѣ у худую годзину понадобитца!» Узявъ Иванъ мядзьвѣдзянёнка, поспасибовавъ и пошовъ. Приходзиць домовъ, отдаѐць сястрѣ молоко; а яна яго за посцелю выльлила и сказала, што яно ничого не помогло. «Вотъ, я видзѣла уво снѣ, што кабъ ты мнѣ принёсъ молока лявинаго, тоды я была-бъ здорова!» Иванъ царевичъ пошовъ. Ишовъ, ишовъ, увыйшовъ у пущу драмущу, пройшовъ яѐ, увыйшовъ у другую такую; пройшовъ и яѐ, ухо́дзиць у третьцяю, у такую, што ни людзи ня ходзюць, ни птушки ня лётаюць, а ходзюць тольки дзикіе звярѝ, и видзиць Иванъ идзець лявица зъ лявенятами. Иванъ зложився страляць, а яна якъ стала проситца: «Иванъ Иване́вичъ, руській царевичъ! не страляй мяне, а возьми, што хочетъ!» — Ничо̀го мнѣ твоё ня треба, а дай мнѣ свойго молока! Лявица станула, а Иванъ надоивъ у бутэлочку молока и хоцѣвъ ици. Лявица говориць: «возьми сына на оборону, ёнъ табѣ у худую годзину понадобитца!» Иванъ узявъ, поспасибовавъ и пошовъ. А тымъ часомъ, покуль ёнъ ходзивъ, разбойникъ бывъ зъ Але́ной и сказавъ: «коли и лявы не зьядуць яго, дыкъ ты скажи, што видзѣла уво снѣ, што ёсь заклятая мельница на дванатцаць вянцовъ, на дванатцаць камянёвъ. Кабъ ёнъ съ самаго нижняго вянца принёсъ илу (мучной пыли), дыкъ ты зъ гэтаго илу поздоровѣептъ!» Вотъ, якъ Иванъ пришовъ домовъ, Але́на выльлила лявиное молоко за посцелю и сказала, што яно ничого не помогло. «Видзѣла я уво снѣ, што кабъ ты принёсъ илу съ тэй мельницы, што на дванатцаць вянцовъ, на дванатцаць камянёвъ, съ самаго нижняго вянца, тоды я поздоровѣю.»&lt;ref&gt;''Вар.'' Вмѣсто илу сестра посылаетъ брата купить пирожокъ у чертей, «што жми у тымъ лѣси за дванатцацьми зялѣзными дверами. «Нечаго дзѣлаць, треба ици» кажець братъ. Пошовъ, а звяри за имъ. Приходзиць къ первымъ дверамъ, яны расчинилиси; енъ къ другимъ — и тыя расчинилиси. Такъ уси дванатцаць и перайшовъ, Приходзиць къ самому старшому чорту, купивъ у яго пирожокъ, поспасибовавъ, и пошовъ назадъ. Тольки енъ пройшовъ одны двери — яны и зачинилиси: звяри яго тамъ и осталиси:»&lt;/ref&gt; Иванъ пошовъ, а звяри яго за имъ. Ишовъ, ишовъ, приходзиць къ тэй мельницы, ашъ тамъ стоиць старенькій чаловѣчакъ. Иванъ царевичъ запытався у гэтаго чаловѣка: «ци можно тутъ илу достаць?» — Нѣ, кажець: трудно! И пошовъ доставаць Ивану илу, а Иванъ пославъ туды зъ имъ вовка. Ждавъ, ждавъ, а вовкъ тамъ забавився. Тоды ёнъ пославъ за вовкомъ мядзьвѣдзя. Ждавъ, ждавъ, не дождався, пославъ ильва, кабъ барджѣй приходзили. Якъ тольки левъ зайшовъ на нижній вянецъ, дыкъ двери уси и замкнулиси. Вынесъ тоды старенькій чаловѣчакъ Ивану илу трошку, ёнъ и пошовъ домовъ одзинъ, безъ звяровъ&lt;ref&gt;''Вар.'' Ждавъ, ждавъ Иванъ звяровъ, не дождався, къ сястрѣ вярнувся: «ня принесъ табѣ илу, няможно ўвыйци!»&lt;/ref&gt;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2xmo9h5qao3qkprffvu9oixwzkkc72d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124861</id>
    <revision>
      <id>289682</id>
      <parentid>289532</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="lpzzcwngvqeeb1t2lu3knzay8u1qgxs" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі
 | аўтар     = Аркадзь Быкаў
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Эканамічная праца
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;А. Быкаў. Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі.pdf&quot; from=&quot;2&quot; to=&quot;2&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;А. Быкаў. Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі.pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;16&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Эканамічныя працы Аркадзя Быкава]]
[[Катэгорыя:Сельская гаспадарка]]
[[Катэгорыя:Творы 1928 года]]</text>
      <sha1>lpzzcwngvqeeb1t2lu3knzay8u1qgxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289684</id>
      <parentid>289682</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі]] у [[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]</comment>
      <origin>289682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="lpzzcwngvqeeb1t2lu3knzay8u1qgxs" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі
 | аўтар     = Аркадзь Быкаў
 | год       = 1928 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Эканамічная праца
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;А. Быкаў. Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі.pdf&quot; from=&quot;2&quot; to=&quot;2&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;А. Быкаў. Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі.pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;16&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Эканамічныя працы Аркадзя Быкава]]
[[Катэгорыя:Сельская гаспадарка]]
[[Катэгорыя:Творы 1928 года]]</text>
      <sha1>lpzzcwngvqeeb1t2lu3knzay8u1qgxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124904</id>
    <revision>
      <id>289646</id>
      <timestamp>2026-06-20T12:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «храбрасьці вільцаў, адзначыў, што яны леўтыкамі (люцічамі) яшчэ называюцца. Гэта-ж адзначаў і Гельмальд[[Волаты (1929)/Увагі#85)|&lt;sup&gt;85&lt;/sup&gt;)]] і іншыя.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Разам з тым усе яны — і Кароль Альфрэд[[Волаты (1929)/Увагі#86)|&lt;sup&gt;86&lt;/sup&gt;)]], Адам БрэменскіВолаты (1929)/Увагі#87)|&lt;...»</comment>
      <origin>289646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4255" sha1="dj0p8axoynfslclk0wp5wjkvb89qq80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;храбрасьці вільцаў, адзначыў, што яны леўтыкамі (люцічамі) яшчэ называюцца. Гэта-ж адзначаў і Гельмальд[[Волаты (1929)/Увагі#85)|&lt;sup&gt;85&lt;/sup&gt;)]] і іншыя.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Разам з тым усе яны — і Кароль Альфрэд[[Волаты (1929)/Увагі#86)|&lt;sup&gt;86&lt;/sup&gt;)]], Адам Брэменскі[[Волаты (1929)/Увагі#87)|&lt;sup&gt;87&lt;/sup&gt;)]] і Гельмальд[[Волаты (1929)/Увагі#88)|&lt;sup&gt;88&lt;/sup&gt;)]] і інш. вызначалі краіну волатаў значна заходней, чым Птолёмэй, а ўласна ў Памор‘і ў Батавіі, у Брытаніі і галоўным чынам каля Одры. Праўда, географ равенскі ў сваім месцы ўспамінае раку Люту[[Волаты (1929)/Увагі#89)|&lt;sup&gt;89&lt;/sup&gt;)]] на ўсход ад Віслы, якая сваёй назвай нагадвае люцічаў, ды географ баварскі гаворыць, што „люцічы маюць 98 гарадоў“[[Волаты (1929)/Увагі#90)|&lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;)]] дзесь пасярод славян рускіх, а Константын Парфірагэнэці, гаворачы аб месцапалажэньні „Харавоі блізка да Расіі“, адзначае, што месцапалажэньне „Іаўдзіертым мяжуе з мяйсцовасьцямі, што плацяць дань старонцы Расіі, с Ульцінамі, Драўляўнамі,
{{Няма выявы}}
Ленцэніанамі і рэштай славян“[[Волаты (1929)/Увагі#91)|&lt;sup&gt;91&lt;/sup&gt;)]]. Але гэтыя весткі вельмі бедныя і могуць толькі нагадваць аб волатах дзесь каля драўлян, г. зн. недалёка ад птолёмэевых велетаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Амаль усе першакрыніцы сьведчаць аб тым, што волаты былі народам славянскага племені. Шафарык на сваім месцы прыводзіць цэлы шэраг
цытат з гэтых першакрыніц, ад Эйнгарда да Длугаша[[Волаты (1929)/Увагі#92)|&lt;sup&gt;92&lt;/sup&gt;)]], якія навочна паказваюць прыналежнасьць волатаў да славян.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ня гледзячы на гэта сярод новачасных пісьменьнікаў няма адназгоднасьці ў поглядах на этнографічную прыналежнасьць волатаў, а таксама на месца знахаджэньня птолёмэевых велетаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гэта ў значнай меры залежыць ад таго, што Птолёмэй зьмясьціў сваіх волатаў там, дзе як лічыць большасьць спэцыялістых — Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#93)|&lt;sup&gt;93&lt;/sup&gt;)]], Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#94)|&lt;sup&gt;94&lt;/sup&gt;)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#95)|&lt;sup&gt;95&lt;/sup&gt;)]], Сапуноў[[Волаты (1929)/Увагі#96)|&lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;)]] і інш., — спрадвеку жылі жмудзіны і
латышы. А раз волаты зьмешчаны на месцы апошніх, то вельмі спакусьліва агаласіць іх літоўцамі, латышамі, або, нават, фінамі. Так і прабавалі рабіць шэраг дасьледчыкаў, як напр., Мюленгоф, Росіна, Пэрвольф і інш[[Волаты (1929)/Увагі#97)|&lt;sup&gt;97&lt;/sup&gt;)]]. З імі згаджаўся і Весялёўскі, лічачы волатаў айстамі. Для гэтага яму прышлося ўтварыць тэорыю, згодна якой імя волатаў — айстаў было перанесена на славянскія народы ля Одры[[Волаты (1929)/Увагі#98)|&lt;sup&gt;98&lt;/sup&gt;)]].&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dj0p8axoynfslclk0wp5wjkvb89qq80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124905</id>
    <revision>
      <id>289647</id>
      <timestamp>2026-06-20T12:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>289647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6313" sha1="24zpmzm9gwmr47vef1br6al0vq7uuzx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;począwszy, do takich koryfeuszów, jak Zeuss i Mullenhof, w Letwai przeobražali, by z niej nazwę Litwy wycisnąć“.
==={{x-smaller|77)===
{{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры Этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 10.
==={{x-smaller|78)===
{{gap|2em}}Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. II Вільня. „Наша Ніва“, Вільня 1915, № 24. Пар. Юры Верашчака. У справе номэнклятуры Менску. „Беларусь“, Менск 1919, № 44 (71). Пар. Я. Лёсік. Літва-Беларусь (Гістарычныя выведы) „Школа и культура
Советской Белоруссии“, Менск 1921, № 1-2, беларускі аддзел, ст. 12-22. Пар. прыказку: „лютва ішла — пакойнікаў харанілі“ з дарагабускага і ельнінскаго пав. Смаленскай губ. — Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі. № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 37.
==={{x-smaller|79)===
{{gap|2em}}Бібліотэка Беларускай акадэміі навук (Менск), інв. С42. Пар. I. Lelewel. Atlas do dziejów polskich. Warszawa 1829 і інш.
==={{x-smaller|80)===
{{gap|2em}}Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 82 і наст., 108 і інш.
==={{x-smaller|81)===
{{gap|2em}}Гэта карта адноўлена мной тутака з Lubor Niederle. Słovanské starozitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 351.
==={{x-smaller|82)===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926 ст. 367-369. Птолёмэй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}8. ’Eλάττονα δἐ ἔνη
rtova è ёдт véustat суу Sapuariav napd uèу том Обстолах потамом
OTO Tobs Obevédas Tódovec, eita Divvot eita Loúhoves up' ous Ppouyouvoi@vec, eita
Abapivoi napà xepay to Obiotoiha motapos. up' ous &quot;Oußpovec, eita 'Avap-
toppáxto sita Boupyiwves sita 'Apoytat, eita Laßoxoi, eita Ilievyital xat Biescor
пара ток Карпатy tо орос.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9. Tov de eipnuevov sisiv avatolixotepot no pèv tobe Obevédas (máλiv) Taliv-
dai xai Loudivoi xai tavavoi péypi tov 'Alavov op' og 'Iyohhiwves, eita Kottoẞo-
dat zai Tpavouovtavol péype Ileuxivov opéwy.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Iláv de tape to Obeveixo xómo napoxsavitiv xatéyosiy
Oberat, nep og &quot;Ostot, sita Kápẞovec apxtixotato, y avatotxotepot Kapsutat
zai Lákot no toutous xai l'éhoveç xai Innómodes xal Meháryharvot up' ous 'Arádu-
pool sita &quot;Aopsor xai Пазорітал оф оӧс Дабарог zai Воробоков pexpix@y Pinal»
opéwv. sita &quot;Axiẞot xai Násxot, up' ous Obiẞiwves xal &quot;Iopat xat no tous Obẞiovas
péypt tov 'Alavov Σtoopvot, petab de toy 'Alavov xai Apatoẞiwy Kapioves zai
Хартário хай пара түу етіотрофуу той Таѵаїбос потамой &quot;Oploves zai Tavaïtal,
op'ous &quot;Osthot péypt tov Patolavov peta de tov Apatoßiov xai tov 'Polohavov
Pauxavalot xai EoBuyitat xai náhev petab pèv Ilexivov xal Bastevooy Kapravo,
onep our Inouïvoi, eita Bwoivot, pata de Bastepvov xai Paolavov Xouvor, xat,
Опо та їбла ёрт Арабоко каi Navápor.
КОИХ
==={{x-smaller|77)===
{{gap|2em}}83) П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
упоминается
Том ІІ, книга III, Москва 1848, ст. 87: „Древнейшие источники, в
поморских велетах, суть разные немецкие летописи начала IX стол., а именно: Annal
Nazariani, Lanreschamenses, Petavienses, S. Amandi, Guelerbytani, Laurissenses, Einhardi,
Fuldens,, Betriniam, Ghron Moisšiak., Theuni Vita Hludovici Imper., Annal. Pzudentii Tre-
cens, и т. д. В другой половине IX и в течение Х и ХІ столетий имя и деяния их зву-
чат почти у всех германских историков, напр., баварского землеписца, поэта Соксона,
Альфреда, в Ann. Alaman. Weingard, Augiens, Витекинда, Дитмара, Ноткера, Адемара,
Германа Котракта, в Ann S. Galens. major, у Адама Бременского, летописца Саксона,
Гельмольда, и др.&quot;.
==={{x-smaller|77)===
{{gap|2em}}84) А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Верон-
ском), СПБ 1906, ст. 13, увага I: &quot;Eingardi, Vita Caroli, Pertz, Mon. Germ. II, 449: Ad
litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quas vel praecipui
sunt, quibus tunc, a rege bellum inferebatur, Weletabi; Annales ad a. 789: natio quaedam
sclavenorum... qual propia lingua Welatabi, francisca autem Wilzi vocantur (то же, под
тем-же годом и в Vita Caroli)&quot;.
==={{x-smaller|77)===
{{gap|2em}}85) П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
Том ІІ, книга 1, Москва 1898, ст. 40, увага 17: „Adam Brem. c. 140. Cum multi sint Wi-
nulorum populi, fortitudine celebres, soli quatvor sunt, qui ab illis Wilzi, a nobis vero Le-
uticii dikuntur, inter quos de nobilitate potentiaque contenditur. Helmold. Chron. Slav. 1,
1, с. 2. Hi quatuor populi (Kyzini, Cikcipani, Tholenzi et Rhedari), a fortitudine Vilzi sive
Lutici appellantur&quot;. Пар. тамсама, кніга 3, Приложения: сведетельства о древних славя-
нах: Гельмольд, ст. 108: „Hi quatuor populi Wilzi sive Luticl appellantur&quot;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>24zpmzm9gwmr47vef1br6al0vq7uuzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289648</id>
      <parentid>289647</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6315" sha1="7gy4v66tx4bwqalzy9tvofbcd7avnu4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;począwszy, do takich koryfeuszów, jak Zeuss i Mullenhof, w Letwai przeobražali, by z niej nazwę Litwy wycisnąć“.
==={{x-smaller|77)}}===
{{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры Этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 10.
==={{x-smaller|78)}}===
{{gap|2em}}Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. II Вільня. „Наша Ніва“, Вільня 1915, № 24. Пар. Юры Верашчака. У справе номэнклятуры Менску. „Беларусь“, Менск 1919, № 44 (71). Пар. Я. Лёсік. Літва-Беларусь (Гістарычныя выведы) „Школа и культура
Советской Белоруссии“, Менск 1921, № 1-2, беларускі аддзел, ст. 12-22. Пар. прыказку: „лютва ішла — пакойнікаў харанілі“ з дарагабускага і ельнінскаго пав. Смаленскай губ. — Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі. № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 37.
==={{x-smaller|79)}}===
{{gap|2em}}Бібліотэка Беларускай акадэміі навук (Менск), інв. С42. Пар. I. Lelewel. Atlas do dziejów polskich. Warszawa 1829 і інш.
==={{x-smaller|80)}}===
{{gap|2em}}Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 82 і наст., 108 і інш.
==={{x-smaller|81)}}===
{{gap|2em}}Гэта карта адноўлена мной тутака з Lubor Niederle. Słovanské starozitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 351.
==={{x-smaller|82)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926 ст. 367-369. Птолёмэй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}8. ’Eλάττονα δἐ ἔνη
rtova è ёдт véustat суу Sapuariav napd uèу том Обстолах потамом
OTO Tobs Obevédas Tódovec, eita Divvot eita Loúhoves up' ous Ppouyouvoi@vec, eita
Abapivoi napà xepay to Obiotoiha motapos. up' ous &quot;Oußpovec, eita 'Avap-
toppáxto sita Boupyiwves sita 'Apoytat, eita Laßoxoi, eita Ilievyital xat Biescor
пара ток Карпатy tо орос.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9. Tov de eipnuevov sisiv avatolixotepot no pèv tobe Obevédas (máλiv) Taliv-
dai xai Loudivoi xai tavavoi péypi tov 'Alavov op' og 'Iyohhiwves, eita Kottoẞo-
dat zai Tpavouovtavol péype Ileuxivov opéwy.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Iláv de tape to Obeveixo xómo napoxsavitiv xatéyosiy
Oberat, nep og &quot;Ostot, sita Kápẞovec apxtixotato, y avatotxotepot Kapsutat
zai Lákot no toutous xai l'éhoveç xai Innómodes xal Meháryharvot up' ous 'Arádu-
pool sita &quot;Aopsor xai Пазорітал оф оӧс Дабарог zai Воробоков pexpix@y Pinal»
opéwv. sita &quot;Axiẞot xai Násxot, up' ous Obiẞiwves xal &quot;Iopat xat no tous Obẞiovas
péypt tov 'Alavov Σtoopvot, petab de toy 'Alavov xai Apatoẞiwy Kapioves zai
Хартário хай пара түу етіотрофуу той Таѵаїбос потамой &quot;Oploves zai Tavaïtal,
op'ous &quot;Osthot péypt tov Patolavov peta de tov Apatoßiov xai tov 'Polohavov
Pauxavalot xai EoBuyitat xai náhev petab pèv Ilexivov xal Bastevooy Kapravo,
onep our Inouïvoi, eita Bwoivot, pata de Bastepvov xai Paolavov Xouvor, xat,
Опо та їбла ёрт Арабоко каi Navápor.
КОИХ
==={{x-smaller|83)===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
упоминается
Том ІІ, книга III, Москва 1848, ст. 87: „Древнейшие источники, в
поморских велетах, суть разные немецкие летописи начала IX стол., а именно: Annal
Nazariani, Lanreschamenses, Petavienses, S. Amandi, Guelerbytani, Laurissenses, Einhardi,
Fuldens,, Betriniam, Ghron Moisšiak., Theuni Vita Hludovici Imper., Annal. Pzudentii Tre-
cens, и т. д. В другой половине IX и в течение Х и ХІ столетий имя и деяния их зву-
чат почти у всех германских историков, напр., баварского землеписца, поэта Соксона,
Альфреда, в Ann. Alaman. Weingard, Augiens, Витекинда, Дитмара, Ноткера, Адемара,
Германа Котракта, в Ann S. Galens. major, у Адама Бременского, летописца Саксона,
Гельмольда, и др.&quot;.
==={{x-smaller|84)===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Верон-
ском), СПБ 1906, ст. 13, увага I: &quot;Eingardi, Vita Caroli, Pertz, Mon. Germ. II, 449: Ad
litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quas vel praecipui
sunt, quibus tunc, a rege bellum inferebatur, Weletabi; Annales ad a. 789: natio quaedam
sclavenorum... qual propia lingua Welatabi, francisca autem Wilzi vocantur (то же, под
тем-же годом и в Vita Caroli)&quot;.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
Том ІІ, книга 1, Москва 1898, ст. 40, увага 17: „Adam Brem. c. 140. Cum multi sint Wi-
nulorum populi, fortitudine celebres, soli quatvor sunt, qui ab illis Wilzi, a nobis vero Le-
uticii dikuntur, inter quos de nobilitate potentiaque contenditur. Helmold. Chron. Slav. 1,
1, с. 2. Hi quatuor populi (Kyzini, Cikcipani, Tholenzi et Rhedari), a fortitudine Vilzi sive
Lutici appellantur&quot;. Пар. тамсама, кніга 3, Приложения: сведетельства о древних славя-
нах: Гельмольд, ст. 108: „Hi quatuor populi Wilzi sive Luticl appellantur&quot;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7gy4v66tx4bwqalzy9tvofbcd7avnu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289649</id>
      <parentid>289648</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6319" sha1="be9pskfj7wnlmjfjs29phhfedicg1ij" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;począwszy, do takich koryfeuszów, jak Zeuss i Mullenhof, w Letwai przeobražali, by z niej nazwę Litwy wycisnąć“.
==={{x-smaller|77)}}===
{{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры Этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 10.
==={{x-smaller|78)}}===
{{gap|2em}}Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. II Вільня. „Наша Ніва“, Вільня 1915, № 24. Пар. Юры Верашчака. У справе номэнклятуры Менску. „Беларусь“, Менск 1919, № 44 (71). Пар. Я. Лёсік. Літва-Беларусь (Гістарычныя выведы) „Школа и культура
Советской Белоруссии“, Менск 1921, № 1-2, беларускі аддзел, ст. 12-22. Пар. прыказку: „лютва ішла — пакойнікаў харанілі“ з дарагабускага і ельнінскаго пав. Смаленскай губ. — Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі. № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 37.
==={{x-smaller|79)}}===
{{gap|2em}}Бібліотэка Беларускай акадэміі навук (Менск), інв. С42. Пар. I. Lelewel. Atlas do dziejów polskich. Warszawa 1829 і інш.
==={{x-smaller|80)}}===
{{gap|2em}}Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 82 і наст., 108 і інш.
==={{x-smaller|81)}}===
{{gap|2em}}Гэта карта адноўлена мной тутака з Lubor Niederle. Słovanské starozitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 351.
==={{x-smaller|82)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926 ст. 367-369. Птолёмэй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}8. ’Eλάττονα δἐ ἔνη
rtova è ёдт véustat суу Sapuariav napd uèу том Обстолах потамом
OTO Tobs Obevédas Tódovec, eita Divvot eita Loúhoves up' ous Ppouyouvoi@vec, eita
Abapivoi napà xepay to Obiotoiha motapos. up' ous &quot;Oußpovec, eita 'Avap-
toppáxto sita Boupyiwves sita 'Apoytat, eita Laßoxoi, eita Ilievyital xat Biescor
пара ток Карпатy tо орос.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9. Tov de eipnuevov sisiv avatolixotepot no pèv tobe Obevédas (máλiv) Taliv-
dai xai Loudivoi xai tavavoi péypi tov 'Alavov op' og 'Iyohhiwves, eita Kottoẞo-
dat zai Tpavouovtavol péype Ileuxivov opéwy.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Iláv de tape to Obeveixo xómo napoxsavitiv xatéyosiy
Oberat, nep og &quot;Ostot, sita Kápẞovec apxtixotato, y avatotxotepot Kapsutat
zai Lákot no toutous xai l'éhoveç xai Innómodes xal Meháryharvot up' ous 'Arádu-
pool sita &quot;Aopsor xai Пазорітал оф оӧс Дабарог zai Воробоков pexpix@y Pinal»
opéwv. sita &quot;Axiẞot xai Násxot, up' ous Obiẞiwves xal &quot;Iopat xat no tous Obẞiovas
péypt tov 'Alavov Σtoopvot, petab de toy 'Alavov xai Apatoẞiwy Kapioves zai
Хартário хай пара түу етіотрофуу той Таѵаїбос потамой &quot;Oploves zai Tavaïtal,
op'ous &quot;Osthot péypt tov Patolavov peta de tov Apatoßiov xai tov 'Polohavov
Pauxavalot xai EoBuyitat xai náhev petab pèv Ilexivov xal Bastevooy Kapravo,
onep our Inouïvoi, eita Bwoivot, pata de Bastepvov xai Paolavov Xouvor, xat,
Опо та їбла ёрт Арабоко каi Navápor.
КОИХ
==={{x-smaller|83)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
упоминается
Том ІІ, книга III, Москва 1848, ст. 87: „Древнейшие источники, в
поморских велетах, суть разные немецкие летописи начала IX стол., а именно: Annal
Nazariani, Lanreschamenses, Petavienses, S. Amandi, Guelerbytani, Laurissenses, Einhardi,
Fuldens,, Betriniam, Ghron Moisšiak., Theuni Vita Hludovici Imper., Annal. Pzudentii Tre-
cens, и т. д. В другой половине IX и в течение Х и ХІ столетий имя и деяния их зву-
чат почти у всех германских историков, напр., баварского землеписца, поэта Соксона,
Альфреда, в Ann. Alaman. Weingard, Augiens, Витекинда, Дитмара, Ноткера, Адемара,
Германа Котракта, в Ann S. Galens. major, у Адама Бременского, летописца Саксона,
Гельмольда, и др.&quot;.
==={{x-smaller|84)}}===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Верон-
ском), СПБ 1906, ст. 13, увага I: &quot;Eingardi, Vita Caroli, Pertz, Mon. Germ. II, 449: Ad
litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quas vel praecipui
sunt, quibus tunc, a rege bellum inferebatur, Weletabi; Annales ad a. 789: natio quaedam
sclavenorum... qual propia lingua Welatabi, francisca autem Wilzi vocantur (то же, под
тем-же годом и в Vita Caroli)&quot;.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
Том ІІ, книга 1, Москва 1898, ст. 40, увага 17: „Adam Brem. c. 140. Cum multi sint Wi-
nulorum populi, fortitudine celebres, soli quatvor sunt, qui ab illis Wilzi, a nobis vero Le-
uticii dikuntur, inter quos de nobilitate potentiaque contenditur. Helmold. Chron. Slav. 1,
1, с. 2. Hi quatuor populi (Kyzini, Cikcipani, Tholenzi et Rhedari), a fortitudine Vilzi sive
Lutici appellantur&quot;. Пар. тамсама, кніга 3, Приложения: сведетельства о древних славя-
нах: Гельмольд, ст. 108: „Hi quatuor populi Wilzi sive Luticl appellantur&quot;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>be9pskfj7wnlmjfjs29phhfedicg1ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289694</id>
      <parentid>289649</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6565" sha1="9srb3xp2gzujuso1ht3z2wit2dsvkik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;począwszy, do takich koryfeuszów, jak Zeuss i Mullenhof, w Letwai przeobražali, by z niej nazwę Litwy wycisnąć“.
==={{x-smaller|77)}}===
{{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры Этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 10.
==={{x-smaller|78)}}===
{{gap|2em}}Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. II Вільня. „Наша Ніва“, Вільня 1915, № 24. Пар. Юры Верашчака. У справе номэнклятуры Менску. „Беларусь“, Менск 1919, № 44 (71). Пар. Я. Лёсік. Літва-Беларусь (Гістарычныя выведы) „Школа и культура
Советской Белоруссии“, Менск 1921, № 1-2, беларускі аддзел, ст. 12-22. Пар. прыказку: „лютва ішла — пакойнікаў харанілі“ з дарагабускага і ельнінскаго пав. Смаленскай губ. — Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі. № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 37.
==={{x-smaller|79)}}===
{{gap|2em}}Бібліотэка Беларускай акадэміі навук (Менск), інв. С42. Пар. I. Lelewel. Atlas do dziejów polskich. Warszawa 1829 і інш.
==={{x-smaller|80)}}===
{{gap|2em}}Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 82 і наст., 108 і інш.
==={{x-smaller|81)}}===
{{gap|2em}}Гэта карта адноўлена мной тутака з Lubor Niederle. Słovanské starozitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 351.
==={{x-smaller|82)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926 ст. 367-369. Птолёмэй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}8. ’Eλάττονα δἐ ἔυνη νέμεται τὴν Σαρματίαν παρα&amp;#768; μἑν το&amp;#768;ν Οὐἲστούλαν ποταμο&amp;#768;ν ύπο&amp;#768; τοὺς Οὐενέδας Γύ

&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;Φφυ&lt;/span&gt;

rtova è ёдт véustat суу Sapuariav napd uèу том Обстолах потамом
OTO Tobs Obevédas Tódovec, eita Divvot eita Loúhoves up' ous Ppouyouvoi@vec, eita
Abapivoi napà xepay to Obiotoiha motapos. up' ous &quot;Oußpovec, eita 'Avap-
toppáxto sita Boupyiwves sita 'Apoytat, eita Laßoxoi, eita Ilievyital xat Biescor
пара ток Карпатy tо орос.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9. Tov de eipnuevov sisiv avatolixotepot no pèv tobe Obevédas (máλiv) Taliv-
dai xai Loudivoi xai tavavoi péypi tov 'Alavov op' og 'Iyohhiwves, eita Kottoẞo-
dat zai Tpavouovtavol péype Ileuxivov opéwy.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Iláv de tape to Obeveixo xómo napoxsavitiv xatéyosiy
Oberat, nep og &quot;Ostot, sita Kápẞovec apxtixotato, y avatotxotepot Kapsutat
zai Lákot no toutous xai l'éhoveç xai Innómodes xal Meháryharvot up' ous 'Arádu-
pool sita &quot;Aopsor xai Пазорітал оф оӧс Дабарог zai Воробоков pexpix@y Pinal»
opéwv. sita &quot;Axiẞot xai Násxot, up' ous Obiẞiwves xal &quot;Iopat xat no tous Obẞiovas
péypt tov 'Alavov Σtoopvot, petab de toy 'Alavov xai Apatoẞiwy Kapioves zai
Хартário хай пара түу етіотрофуу той Таѵаїбос потамой &quot;Oploves zai Tavaïtal,
op'ous &quot;Osthot péypt tov Patolavov peta de tov Apatoßiov xai tov 'Polohavov
Pauxavalot xai EoBuyitat xai náhev petab pèv Ilexivov xal Bastevooy Kapravo,
onep our Inouïvoi, eita Bwoivot, pata de Bastepvov xai Paolavov Xouvor, xat,
Опо та їбла ёрт Арабоко каi Navápor.
КОИХ
==={{x-smaller|83)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
упоминается
Том ІІ, книга III, Москва 1848, ст. 87: „Древнейшие источники, в
поморских велетах, суть разные немецкие летописи начала IX стол., а именно: Annal
Nazariani, Lanreschamenses, Petavienses, S. Amandi, Guelerbytani, Laurissenses, Einhardi,
Fuldens,, Betriniam, Ghron Moisšiak., Theuni Vita Hludovici Imper., Annal. Pzudentii Tre-
cens, и т. д. В другой половине IX и в течение Х и ХІ столетий имя и деяния их зву-
чат почти у всех германских историков, напр., баварского землеписца, поэта Соксона,
Альфреда, в Ann. Alaman. Weingard, Augiens, Витекинда, Дитмара, Ноткера, Адемара,
Германа Котракта, в Ann S. Galens. major, у Адама Бременского, летописца Саксона,
Гельмольда, и др.&quot;.
==={{x-smaller|84)}}===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Верон-
ском), СПБ 1906, ст. 13, увага I: &quot;Eingardi, Vita Caroli, Pertz, Mon. Germ. II, 449: Ad
litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quas vel praecipui
sunt, quibus tunc, a rege bellum inferebatur, Weletabi; Annales ad a. 789: natio quaedam
sclavenorum... qual propia lingua Welatabi, francisca autem Wilzi vocantur (то же, под
тем-же годом и в Vita Caroli)&quot;.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
Том ІІ, книга 1, Москва 1898, ст. 40, увага 17: „Adam Brem. c. 140. Cum multi sint Wi-
nulorum populi, fortitudine celebres, soli quatvor sunt, qui ab illis Wilzi, a nobis vero Le-
uticii dikuntur, inter quos de nobilitate potentiaque contenditur. Helmold. Chron. Slav. 1,
1, с. 2. Hi quatuor populi (Kyzini, Cikcipani, Tholenzi et Rhedari), a fortitudine Vilzi sive
Lutici appellantur&quot;. Пар. тамсама, кніга 3, Приложения: сведетельства о древних славя-
нах: Гельмольд, ст. 108: „Hi quatuor populi Wilzi sive Luticl appellantur&quot;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9srb3xp2gzujuso1ht3z2wit2dsvkik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289711</id>
      <parentid>289694</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>289711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6567" sha1="f2rpnag3x10ikcq9hc3la9mpe8jd616" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;począwszy, do takich koryfeuszów, jak Zeuss i Mullenhof, w Letwai przeobražali, by z niej nazwę Litwy wycisnąć“.
==={{x-smaller|77)}}===
{{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры Этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 10.
==={{x-smaller|78)}}===
{{gap|2em}}Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. II Вільня. „Наша Ніва“, Вільня 1915, № 24. Пар. Юры Верашчака. У справе номэнклятуры Менску. „Беларусь“, Менск 1919, № 44 (71). Пар. Я. Лёсік. Літва-Беларусь (Гістарычныя выведы) „Школа и культура
Советской Белоруссии“, Менск 1921, № 1-2, беларускі аддзел, ст. 12-22. Пар. прыказку: „лютва ішла — пакойнікаў харанілі“ з дарагабускага і ельнінскаго пав. Смаленскай губ. — Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі. № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 37.
==={{x-smaller|79)}}===
{{gap|2em}}Бібліотэка Беларускай акадэміі навук (Менск), інв. С42. Пар. I. Lelewel. Atlas do dziejów polskich. Warszawa 1829 і інш.
==={{x-smaller|80)}}===
{{gap|2em}}Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 82 і наст., 108 і інш.
==={{x-smaller|81)}}===
{{gap|2em}}Гэта карта адноўлена мной тутака з Lubor Niederle. Słovanské starozitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 351.
==={{x-smaller|82)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926 ст. 367-369. Птолёмэй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}8. ’Eλάττονα δἐ ἔυνη νέμεται τὴν Σαρματίαν παρα&amp;#768; μἑν το&amp;#768;ν Οὐἲστούλαν ποταμο&amp;#768;ν ύπο&amp;#768; τοὺς Οὐενέδας Γύ

&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;Φφυ&lt;/span&gt;

rtova è ёдт véustat суу Sapuariav napd uèу том Обстолах потамом
OTO Tobs Obevédas Tódovec, eita Divvot eita Loúhoves up' ous Ppouyouvoi@vec, eita
Abapivoi napà xepay to Obiotoiha motapos. up' ous &quot;Oußpovec, eita 'Avap-
toppáxto sita Boupyiwves sita 'Apoytat, eita Laßoxoi, eita Ilievyital xat Biescor
пара ток Карпатy tо орос.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9. Tov de eipnuevov sisiv avatolixotepot no pèv tobe Obevédas (máλiv) Taliv-
dai xai Loudivoi xai tavavoi péypi tov 'Alavov op' og 'Iyohhiwves, eita Kottoẞo-
dat zai Tpavouovtavol péype Ileuxivov opéwy.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Iláv de tape to Obeveixo xómo napoxsavitiv xatéyosiy
Oberat, nep og &quot;Ostot, sita Kápẞovec apxtixotato, y avatotxotepot Kapsutat
zai Lákot no toutous xai l'éhoveç xai Innómodes xal Meháryharvot up' ous 'Arádu-
pool sita &quot;Aopsor xai Пазорітал оф оӧс Дабарог zai Воробоков pexpix@y Pinal»
opéwv. sita &quot;Axiẞot xai Násxot, up' ous Obiẞiwves xal &quot;Iopat xat no tous Obẞiovas
péypt tov 'Alavov Σtoopvot, petab de toy 'Alavov xai Apatoẞiwy Kapioves zai
Хартário хай пара түу етіотрофуу той Таѵаїбос потамой &quot;Oploves zai Tavaïtal,
op'ous &quot;Osthot péypt tov Patolavov peta de tov Apatoßiov xai tov 'Polohavov
Pauxavalot xai EoBuyitat xai náhev petab pèv Ilexivov xal Bastevooy Kapravo,
onep our Inouïvoi, eita Bwoivot, pata de Bastepvov xai Paolavov Xouvor, xat,
Опо та їбла ёрт Арабоко каi Navápor.
КОИХ
==={{x-smaller|83)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга III, Москва 1848, ст. 87: „Древнейшие источники, в коих упоминается о поморских велетах, суть разные немецкие летописи начала IX стол., а именно: Annal Nazariani, Lanreschamenses, Petavienses, S. Amandi, Guelerbytani, Laurissenses, Einhardi, Fuldens,, Betriniam, Ghron Moissiak., Theuni Vita Hludovici imper., Annal. Pzudentii Trecens, и т. д. В другой половине IX и в течение X и XI столетий имя и деяния их звучат почти у всех германских историков, напр., баварского землеписца, поэта Соксона, Альфреда, в Ann. Alaman. Weingard, Augiens, Витекинда, Дитмара, Ноткера, Адемара, Германа Котракта, в Ann S. Galens. major, у Адама Бременского, летописца Саксона, Гельмольда, и др.“.
==={{x-smaller|84)}}===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 13, увага I: „Eingardi, Vita Caroli, Pertz, Mon. Germ. II, 449: Ad litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quas vel praecipui sunt, quibus tunc, a rege bellum inferebatur, Weletabi; Annales ad a. 789: natio quaedam sclavenorum… qual propia lingua Welatabi, francisca autem Wilzi vocantur (то же, под тем-же годом и в Vita Caroli)“.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга I, Москва 1898, ст. 40, увага 17: „Adam Brem. c. 140. Cum multi sint Winulorum populi, fortitudine celebres, soli quatvor sunt, qui ab illis Wilzi, a nobis vero Leuticii dikuntur, inter quos de nobilitate potentiaque contenditur. Helmold. Chron. Slav. 1, I, с. 2. Hi quatuor populi (Kyzini, Cikcipani, Tholenzi et Rhedari), a fortitudine Vilzi sive Lutici appellantur“. Пар. тамсама, кніга 3, Приложения: сведетельства о древних славянах: Гельмольд, ст. 108: „Hi quatuor populi Wilzi sive Luticl appellantur“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2rpnag3x10ikcq9hc3la9mpe8jd616</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124906</id>
    <revision>
      <id>289650</id>
      <timestamp>2026-06-20T12:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>289650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6633" sha1="07c3h483zkgniiovlatrcp7zrqvq93g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;[[Волаты (1929)/Увагі#)|&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;)]]&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Процілеглага погляду трымаецца школа Шафарыка. „Ніводнага з гэтых зданьняў ня лічу я за пэўнае, за праўдзівае, і настойліва прытрымоўваюся тлумачэньня, якое даў Шафарык, а да яго ўжо іншыя“, пісаў
Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#99)|&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;)]]. Але разам з тым ён лічыў канечна патрэбным выправіць Птолёмэя і яго карту з тым, каб зьмясьціць Птолёмеевых волатаў заходней на Вісьле. „Я думаю, — казаў ён, — што вельты ўжо тады сядзелі каля ніжняй Віслы і што Птолёмэй дзеля таго толькі пасунуў іх далёка на ўсход, што расьсяленьне вэнэдаў паміж Балтыцкім морам і Карпатамі ён зразу-
меў конкрэтна і пад рад&quot; 100). „Я пераконаны, сьцьверджваў далей ён, -
што птолёмэевы волаты - славянскае племя велеты - люцічы&quot; 101). Забе-
лін-жа, не адмаўляючы існаваньня птолёмэевых волатаў каля Нёману 102),
у процівагу думцы Нідэрле аб тым, што волаты ад Віслы распаўсюдзілі-
ся на заход да Орды 103), лічыць, што гэтыя птолёмэеўскія волаты прышлі
сюды з-пад Одры і былі тутака колёністымі 104).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}
Але, мне здаецца, што пасьля працы Шафарыка няма патрэбы вы-
праўляць Птолёмэя і ўтвараць неверагодную тэорыю колёнізаваньня вола-
тамі Нёманшчыны і 6. Русі з заходу. Супярэчнасьць існаваньня волатаў
на тэрыторыях спрадвеку занятых літоўцамі-жмудзінамі і латышамі Шафа-
рык ухіліў тым, што волаты суседзілі з імі 105) пасьля заваяваньня вола.
тамі балтыцкага ўзьбярэжжа ля Нёману 106) і, быць можа, нават у Птолё-
мэеў час зьяўляліся тамака пануючымі колёністамі, не складаючы боль-
шасьці. Заваяваньне-ж адбывалася не з-пад Одры, а з глыбі нёманскага
краю. &quot;У часе Птолёмэя мы знаходзім, што славянскія велеты або люцічы
выгналі готаў з Бальту&quot;, - кажа Шафарык. Але гэтыя-ж велеты,
сьцьверджвае ён далей, ,- былі яшчэ зусім невядомы Плінію і Тацыту, жы-
вучы тады глыбока пасярод краю, званага Вількамір, у сучаснай віленскай
губэрніі&quot; 107). Наогул троцкі, вількамірскі і віленскі край Шафарык лічыў
прарадзімай волатаў, 108) зусім слушна адзначаючы, што жмудзінскія пасе-
лішчы ў гэтых мясцох зьявіліся толькі каля паловы 13 сталецьця 109). Вось
з гэтага краю, як убачым зараз даволі пашыранага на поўдзень і ўсход, і
адбываўся колёнізацыйны рух волатаў на заход 110) і на ўсход 111). Так, га-
ворачы пра палабскіх славян, Шафарык лічыў, што яны наогул кажучы,
вышлі з гэтага краю, які пашыраецца ад Одры цераз Віслу да самай за-
ходняй Дзьвіны і Бярозы&quot; 112) з аднага боку і да Прыпяці з яе прытокамі -
з другога 113). Разам з тым ён-жа правільна адзначаў, што з радзімы во-
латаў выходзілі толькі лішкі насяленьня, ваяўнічныя дружыны і моладзь,
а ня ўвесь народ 114). Таму пазьней на гэтай тэрыторыі ўпаміналася яшчэ
назва люцічаў, а таксама некаторыя племянныя назвы волатаў 115). Адна-
часна з вызначэньнем краю птолёмэевых волатаў Шафарык падкрэсьліў і
бясспрэчнасьць іх прыналежнасьці да славян. Што велеты былі, па па-
ходжаньні і мове сваёй, славяне, гэта можна давесьці больш, чым трэба,
не адно яснымі сьведчаньнямі летапісцаў сярэдніх вякоў, але таксама i
разборам асабовых і мясцовых назваў іх, чыста славянскіх&quot;, - констата-
ваў ён 116).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}
Гільфэрдынг таксама лічыў волатаў славянамі 117). З Шафарыкам-жа
згаджаліся і Лелевэль 118) і Катлярэўскі 119) і інш., а Буслаеў 120), Тышке-
віч 121) і г. д. сьцьверджвалі існаваньне птолёмэевых волатаў на тэрыто-
рыі паміж Дзьвіной, Дняпром, Нёмнам і Прыпяцьцю новымі фактамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}
Гістарычных вестак пра волатаў на тэрыторыях паміж Нёманам, Дня-
пром, Дзьвіной і Прыпяцьцю амаль зусім няма. Гэта тлумачыцца як мір-
ным жыцьцём іх у той час 122), так адсутнасьцю ўласнага летапісань-
ня 123). Старажытныя пісьменьнікі цікавіліся больш за ўсё войнамі, ды
занадта далёка былі ад волатаў для таго, каб дакладна ведаць іх жыцьцё&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07c3h483zkgniiovlatrcp7zrqvq93g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289708</id>
      <parentid>289650</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>289708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7751" sha1="t5i0xc6tw706kqfs7k3x48888radcat" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Процілеглага погляду трымаецца школа Шафарыка. „Ніводнага з гэтых зданьняў ня лічу я за пэўнае, за праўдзівае, і настойліва прытрымоўваюся тлумачэньня, якое даў Шафарык, а да яго ўжо іншыя“, пісаў
Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#99)|&lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;)]]. Але разам з тым ён лічыў канечна патрэбным выправіць Птолёмэя і яго карту з тым, каб зьмясьціць Птолёмеевых волатаў заходней на Вісьле. „Я думаю, — казаў ён, — што вельты ўжо тады сядзелі каля ніжняй Віслы і што Птолёмэй дзеля таго толькі пасунуў іх далёка на ўсход, што расьсяленьне вэнэдаў паміж Балтыцкім морам і Карпатамі ён зразумеў конкрэтна і пад рад“[[Волаты (1929)/Увагі#100)|&lt;sup&gt;100&lt;/sup&gt;)]]. „Я пераконаны, сьцьверджваў далей ён, —
што птолёмэевы волаты — славянскае племя велеты — люцічы“[[Волаты (1929)/Увагі#101)|&lt;sup&gt;101&lt;/sup&gt;)]]. Забелін-жа, не адмаўляючы існаваньня птолёмэевых волатаў каля Нёману[[Волаты (1929)/Увагі#102)|&lt;sup&gt;102&lt;/sup&gt;)]], у процівагу думцы Нідэрле аб тым, што волаты ад Віслы распаўсюдзіліся на заход да Орды[[Волаты (1929)/Увагі#103)|&lt;sup&gt;103&lt;/sup&gt;)]], лічыць, што гэтыя птолёмэеўскія волаты прышлі сюды з-пад Одры і былі тутака колёністымі[[Волаты (1929)/Увагі#104)|&lt;sup&gt;104&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але, мне здаецца, што пасьля працы Шафарыка няма патрэбы выпраўляць Птолёмэя і ўтвараць неверагодную тэорыю колёнізаваньня волатамі Нёманшчыны і б. Русі з заходу. Супярэчнасьць існаваньня волатаў на тэрыторыях спрадвеку занятых літоўцамі-жмудзінамі і латышамі Шафарык ухіліў тым, што волаты суседзілі з імі[[Волаты (1929)/Увагі#105)|&lt;sup&gt;105&lt;/sup&gt;)]] пасьля заваяваньня волатамі балтыцкага ўзьбярэжжа ля Нёману[[Волаты (1929)/Увагі#106)|&lt;sup&gt;106&lt;/sup&gt;)]] і, быць можа, нават у Птолёмэеў час зьяўляліся тамака пануючымі колёністамі, не складаючы большасьці. Заваяваньне-ж адбывалася не з-пад Одры, а з глыбі нёманскага краю. „У часе Птолёмэя мы знаходзім, што славянскія велеты або люцічы выгналі готаў з Бальту“, — кажа Шафарык. „Але гэтыя-ж велеты, сьцьверджвае ён далей, — былі яшчэ зусім невядомы Плінію і Тацыту, жывучы тады глыбока пасярод краю, званага Вількамір, у сучаснай віленскай губэрніі“[[Волаты (1929)/Увагі#107)|&lt;sup&gt;107&lt;/sup&gt;)]]. Наогул троцкі, вількамірскі і віленскі край Шафарык лічыў прарадзімай волатаў,[[Волаты (1929)/Увагі#108)|&lt;sup&gt;108&lt;/sup&gt;)]] зусім слушна адзначаючы, што жмудзінскія паселішчы ў гэтых мясцох зьявіліся толькі каля паловы 13 сталецьця[[Волаты (1929)/Увагі#109)|&lt;sup&gt;109&lt;/sup&gt;)]]. Вось з гэтага краю, як убачым зараз даволі пашыранага на поўдзень і ўсход, і адбываўся колёнізацыйны рух волатаў на заход[[Волаты (1929)/Увагі#110)|&lt;sup&gt;110&lt;/sup&gt;)]] і на ўсход[[Волаты (1929)/Увагі#111)|&lt;sup&gt;111&lt;/sup&gt;)]]. Так, гаворачы пра палабскіх славян, Шафарык лічыў, што яны наогул кажучы,
вышлі з гэтага краю, які пашыраецца ад Одры цераз Віслу да самай заходняй Дзьвіны і Бярозы“[[Волаты (1929)/Увагі#112)|&lt;sup&gt;112&lt;/sup&gt;)]] з аднага боку і да Прыпяці з яе прытокамі — з другога[[Волаты (1929)/Увагі#113)|&lt;sup&gt;113&lt;/sup&gt;)]]. Разам з тым ён-жа правільна адзначаў, што з радзімы волатаў выходзілі толькі лішкі насяленьня, ваяўнічныя дружыны і моладзь, а ня ўвесь народ[[Волаты (1929)/Увагі#114)|&lt;sup&gt;114&lt;/sup&gt;)]]. Таму пазьней на гэтай тэрыторыі ўпаміналася яшчэ назва люцічаў, а таксама некаторыя племянныя назвы волатаў[[Волаты (1929)/Увагі#115)|&lt;sup&gt;115&lt;/sup&gt;)]]. Адначасна з вызначэньнем краю птолёмэевых волатаў Шафарык падкрэсьліў і бясспрэчнасьць іх прыналежнасьці да славян. Што велеты былі, па паходжаньні і мове сваёй, славяне, гэта можна давесьці больш, чым трэба, не адно яснымі сьведчаньнямі летапісцаў сярэдніх вякоў, але таксама i разборам асабовых і мясцовых назваў іх, чыста славянскіх“, — констатаваў ён[[Волаты (1929)/Увагі#116)|&lt;sup&gt;116&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гільфэрдынг таксама лічыў волатаў славянамі[[Волаты (1929)/Увагі#117)|&lt;sup&gt;117&lt;/sup&gt;)]]. З Шафарыкам-жа згаджаліся і Лелевэль[[Волаты (1929)/Увагі#118)|&lt;sup&gt;118&lt;/sup&gt;)]] і Катлярэўскі[[Волаты (1929)/Увагі#119)|&lt;sup&gt;119&lt;/sup&gt;)]] і інш., а Буслаеў[[Волаты (1929)/Увагі#120)|&lt;sup&gt;120&lt;/sup&gt;)]], Тышкевіч[[Волаты (1929)/Увагі#121)|&lt;sup&gt;121&lt;/sup&gt;)]] і г. д. сьцьверджвалі існаваньне птолёмэевых волатаў на тэрыторыі паміж Дзьвіной, Дняпром, Нёмнам і Прыпяцьцю новымі фактамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гістарычных вестак пра волатаў на тэрыторыях паміж Нёманам, Дняпром, Дзьвіной і Прыпяцьцю амаль зусім няма. Гэта тлумачыцца як мірным жыцьцём іх у той час[[Волаты (1929)/Увагі#122)|&lt;sup&gt;122&lt;/sup&gt;)]], так адсутнасьцю ўласнага летапісаньня[[Волаты (1929)/Увагі#123)|&lt;sup&gt;123&lt;/sup&gt;)]]. Старажытныя пісьменьнікі цікавіліся больш за ўсё войнамі, ды занадта далёка былі ад волатаў для таго, каб дакладна ведаць іх жыцьцё&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t5i0xc6tw706kqfs7k3x48888radcat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124907</id>
    <revision>
      <id>289660</id>
      <timestamp>2026-06-20T15:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|VIII. Нацыянальны элемэнт&lt;br /&gt;у беларускай палітычна-вызвольнай думцы.}}  {{Цэнтар|§ 1. [[Аўтар:Францішак Багушэвіч|{{Разьбіўка|Фр. Багушэвіч}}]].}}  {{Водступ|2|em}}Разважаныя намі дагэтуль кірункі палітычнага вызваленьня беларускага народу ня мелі аднэй,...»</comment>
      <origin>289660</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="1hprau73zdh25t4gqbautpkhn3yickl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|VIII. Нацыянальны элемэнт&lt;br /&gt;у беларускай палітычна-вызвольнай думцы.}}

{{Цэнтар|§ 1. [[Аўтар:Францішак Багушэвіч|{{Разьбіўка|Фр. Багушэвіч}}]].}}

{{Водступ|2|em}}Разважаныя намі дагэтуль кірункі палітычнага вызваленьня беларускага народу ня мелі аднэй, дужа важнай прыкметы — гэта: беларускага нацыянальнага пачуцьця. Праўда, кірункі гэныя імкнуліся да здабыцьця для беларускага народу правоў грамадзка-палітычных, але правоў гэтых яшчэ яны ня думалі ставіць на аснове беларускай нацыянальнасьці, на асновах беларускіх, {{Абмылка|самастойных,|самастойных.}} Яшчэ гэткай сьведамасьці ня было ані ў [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Каліноўскага]], ані ў [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|Грынявіцкага]], ані ў тых беларускіх народнікаў, што гуртаваліся каля „Гоману“.

{{Водступ|2|em}}Каліноўскі бароўся за грамадзкія і палітычныя правы беларускага народу, але правы гэтыя бачыў не ў асобнай, не ў нацыянальнальнай самастойнасьці гэтага народу на ягоных землях, але ў палітычнай самастойнасьці разам усіх народаў зямель быўшага Вялікага Княства Літоўскага, а да таго, — хоць свабодна і лёзна, — але злучаных фэдэрацыйна з Польшчай.

{{Водступ|2|em}}Узноў-жа Грынявіцкі, як мы бачылі, вырастаў ужо з гэткай ідэолёгіі, пакідаў яе; ён, праўда, яшчэ аднэй нагой стаяў на грунце палітычнага сьветагляду Каліноўскага, але за тое другой стаяў ужо на грунце новым, на грунце „Гоману“. Але ані Грынявіцкі, ані „Гоман“ у барацьбе сваей за палітычнае вызваленьне беларускага народу прынцыпу беларускай нацыянальнасьці яшчэ ня ўводзіць. У „Гомане“, як памятаем, ужо нічога не спатыкаем, што наводзіла-б нас на ўспамін Вял. Кн. Літоўскага, а проста ў ім гаворыцца аб Беларусі і аб беларускім народзе. І гэтым „Гоман“ бліжэй да беларускага народу, як „[[Мужыцкая праўда|Muż. Prauda]]“. Але прынцыпу беларускай нацыянальнасьці, на якой можна будаваць беларускую волю і долю, „Гоман“ яшчэ так-жа ў сабе ня мае. Праўда, гоманцам, хоць яны парасейску пішуць свой часапіс,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hprau73zdh25t4gqbautpkhn3yickl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289665</id>
      <parentid>289660</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="5b91h1dwltqdom7y9xar0sj9kpus482" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''VIII. Нацыянальны элемэнт&lt;br /&gt;у беларускай палітычна-вызвольнай думцы.'''}}

{{Цэнтар|§ 1. [[Аўтар:Францішак Багушэвіч|{{Разьбіўка|Фр. Багушэвіч}}]].}}

{{Водступ|2|em}}Разважаныя намі дагэтуль кірункі палітычнага вызваленьня беларускага народу ня мелі аднэй, дужа важнай прыкметы — гэта: беларускага нацыянальнага пачуцьця. Праўда, кірункі гэныя імкнуліся да здабыцьця для беларускага народу правоў грамадзка-палітычных, але правоў гэтых яшчэ яны ня думалі ставіць на аснове беларускай нацыянальнасьці, на асновах беларускіх, {{Абмылка|самастойных,|самастойных.}} Яшчэ гэткай сьведамасьці ня было ані ў [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Каліноўскага]], ані ў [[Аўтар:Ігнат Грынявіцкі|Грынявіцкага]], ані ў тых беларускіх народнікаў, што гуртаваліся каля „Гоману“.

{{Водступ|2|em}}Каліноўскі бароўся за грамадзкія і палітычныя правы беларускага народу, але правы гэтыя бачыў не ў асобнай, не ў нацыянальнальнай самастойнасьці гэтага народу на ягоных землях, але ў палітычнай самастойнасьці разам усіх народаў зямель быўшага Вялікага Княства Літоўскага, а да таго, — хоць свабодна і лёзна, — але злучаных фэдэрацыйна з Польшчай.

{{Водступ|2|em}}Узноў-жа Грынявіцкі, як мы бачылі, вырастаў ужо з гэткай ідэолёгіі, пакідаў яе; ён, праўда, яшчэ аднэй нагой стаяў на грунце палітычнага сьветагляду Каліноўскага, але за тое другой стаяў ужо на грунце новым, на грунце „Гоману“. Але ані Грынявіцкі, ані „Гоман“ у барацьбе сваей за палітычнае вызваленьне беларускага народу прынцыпу беларускай нацыянальнасьці яшчэ ня ўводзіць. У „Гомане“, як памятаем, ужо нічога не спатыкаем, што наводзіла-б нас на ўспамін Вял. Кн. Літоўскага, а проста ў ім гаворыцца аб Беларусі і аб беларускім народзе. І гэтым „Гоман“ бліжэй да беларускага народу, як „[[Мужыцкая праўда|Muż. Prauda]]“. Але прынцыпу беларускай нацыянальнасьці, на якой можна будаваць беларускую волю і долю, „Гоман“ яшчэ так-жа ў сабе ня мае. Праўда, гоманцам, хоць яны парасейску пішуць свой часапіс,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5b91h1dwltqdom7y9xar0sj9kpus482</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124908</id>
    <revision>
      <id>289666</id>
      <timestamp>2026-06-20T15:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «іхныя таварышы маскалі закідаюць, што яны сэпаратысты, але яны горача ад гэтага бароняцца і даказваюць, што ад Расеі цалком аддзяляцца ня думаюць, бо стаяць за Беларусь у фэдэрацыі з Расеяй і што справа беларускай нацыянальнасьці агулам і беларускай на...»</comment>
      <origin>289666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="ozic000bsvvgoa6stpooly9ingaxz85" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;іхныя таварышы маскалі закідаюць, што яны сэпаратысты, але яны горача ад гэтага бароняцца і даказваюць, што ад Расеі цалком аддзяляцца ня думаюць, бо стаяць за Беларусь у фэдэрацыі з Расеяй і што справа беларускай нацыянальнасьці агулам і беларускай нацыянальнай культуры — гэта справа можа якіх аматараў, а не паважных палітычных дзеячоў. І тут, як бачым, сьведамасьці беларускага нацыянальнага прынцыпу, на якім трэба было-б будаваць самастойнасьць Беларусі, яшчэ нямашака.

{{Водступ|2|em}}Вось-жа, у параўнаньні з беларускімі народнікамі часу Каліноўскага і часу гоманцаў, у справе беларускай агулам, а гэтым самым і ў справе беларускай палітычна-вызвольнай думкі, важны і рашучы робіць шаг наперад Фр. Багушэвіч. Гэты ягоны шаг мае пераломнае і прынцыповае значэньне.

{{Водступ|2|em}}Жадаючых бліжэй пазнаёміцца з Багушэвічам, адсылаю да маей аб ім кніжыцы&lt;ref&gt;[[Аўтар:Адам Станкевіч|{{Разьбіўка|Ad. Stankiewič}}]] — [[Franciš Bahušewič (1930)|Franciš Bahušewič, jaho žyćcio i tworčaść. U tryccatyja ŭhodki śmierci (1900—1930)]]. Willnia, 1930.&lt;/ref&gt;; тут-жа пастараюся ў кароткіх словах сказаць аб гэтым вялікім беларусе тое, што дагэтуль аб ім ня было ведама і што беспасрэдна адносіцца да гэтай маей працы.

{{Водступ|2|em}}Радзіўся Фр. Багушэвіч у 1840 г., але не ў Кушлянах, Ашмянскага пав., як дагэтуль думалася, а ў Сьвіранах, Сьвянцянскага пав. Скончыў праўны Ліцэй у Нежыне, займаў праўныя пасады ў глыбі Расеі, а каля 1884 г. асеў настала ў Вільні і займаўся адвакатурай пераважна сярод беларускага сялянства. Працаваў так-жа нямала пяром. Пладом гэтай працы, апрача шырока ведамых „[[Дудка беларуская|Дудкі]]“ і „[[Смык беларускі|Смыка]]“ і апрача дагэтуль нядрукаваных: „Скрыпкі“ і „[[Тралялёначка|Тралялёначкі]]“, меў так-жа быць беларускі слоўнік, для якога Багушэвіч быў назьбіраўшы шмат матар’ялу&lt;ref name=&quot;2&quot;&gt;„św. pam. Franciszek Bohuszewicz, dydaktyczny wierszopis białoruski, literat, ludoznawca, filantrop, ziemianin z gubernii Wileńskiej, urodził się w Swiranach w roku 1840, nauki gimnazyalne pobierał w Wilnie, z kolei studjował matematykę i przyrodnictwo we wszechnicy petersburckiej, wreszcie skończywszy świetnie liceum prawnicze w Nieżynie zajmował posady rządowe w głębi cesarstwa, a około roku 1884 osiadł w Wilnie na stale i trudnił się adwokaturą, przeważnie w sferze ludu, dla którego mając szczególną miłość bratnią, poświęcał swe wytrawne pióro. Owocem tej pracy były gawędy: „Dudka“ pod pseudonimem Macieja Buraczka, „Smyk“
pod pseudonimem Szymona Reuki i „Tralalonoczka“. Miał też wydać poemat&lt;/ref&gt;. На вялікі жаль, гэны&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozic000bsvvgoa6stpooly9ingaxz85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289668</id>
      <parentid>289666</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3992" sha1="7buxfcb7xc5e2rfk4zavnmlvrbf2f6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;іхныя таварышы маскалі закідаюць, што яны сэпаратысты, але яны горача ад гэтага бароняцца і даказваюць, што ад Расеі цалком аддзяляцца ня думаюць, бо стаяць за Беларусь у фэдэрацыі з Расеяй і што справа беларускай нацыянальнасьці агулам і беларускай нацыянальнай культуры — гэта справа можа якіх аматараў, а не паважных палітычных дзеячоў. І тут, як бачым, сьведамасьці беларускага нацыянальнага прынцыпу, на якім трэба было-б будаваць самастойнасьць Беларусі, яшчэ нямашака.

{{Водступ|2|em}}Вось-жа, у параўнаньні з беларускімі народнікамі часу Каліноўскага і часу гоманцаў, у справе беларускай агулам, а гэтым самым і ў справе беларускай палітычна-вызвольнай думкі, важны і рашучы робіць шаг наперад Фр. Багушэвіч. Гэты ягоны шаг мае пераломнае і прынцыповае значэньне.

{{Водступ|2|em}}Жадаючых бліжэй пазнаёміцца з Багушэвічам, адсылаю да маей аб ім кніжыцы&lt;ref&gt;[[Аўтар:Адам Станкевіч|{{Разьбіўка|Ad. Stankiewič}}]] — [[Franciš Bahušewič (1930)|Franciš Bahušewič, jaho žyćcio i tworčaść. U tryccatyja ŭhodki śmierci (1900—1930)]]. Willnia, 1930.&lt;/ref&gt;; тут-жа пастараюся ў кароткіх словах сказаць аб гэтым вялікім беларусе тое, што дагэтуль аб ім ня было ведама і што беспасрэдна адносіцца да гэтай маей працы.

{{Водступ|2|em}}Радзіўся Фр. Багушэвіч у 1840 г., але не ў Кушлянах, Ашмянскага пав., як дагэтуль думалася, а ў Сьвіранах, Сьвянцянскага пав. Скончыў праўны Ліцэй у Нежыне, займаў праўныя пасады ў глыбі Расеі, а каля 1884 г. асеў настала ў Вільні і займаўся адвакатурай пераважна сярод беларускага сялянства. Працаваў так-жа нямала пяром. Пладом гэтай працы, апрача шырока ведамых „[[Дудка беларуская|Дудкі]]“ і „[[Смык беларускі|Смыка]]“ і апрача дагэтуль нядрукаваных: „Скрыпкі“ і „[[Тралялёначка|Тралялёначкі]]“, меў так-жа быць беларускі слоўнік, для якога Багушэвіч быў назьбіраўшы шмат матар’ялу&lt;ref name=&quot;Jelski&quot;&gt;„św. pam. Franciszek Bohuszewicz, dydaktyczny wierszopis białoruski, literat, ludoznawca, filantrop, ziemianin z gubernii Wileńskiej, urodził się w Swiranach w roku 1840, nauki gimnazyalne pobierał w Wilnie, z kolei studjował matematykę i przyrodnictwo we wszechnicy petersburckiej, wreszcie skończywszy świetnie liceum prawnicze w Nieżynie zajmował posady rządowe w głębi cesarstwa, a około roku 1884 osiadł w Wilnie na stale i trudnił się adwokaturą, przeważnie w sferze ludu, dla którego mając szczególną miłość bratnią, poświęcał swe wytrawne pióro. Owocem tej pracy były gawędy: „Dudka“ pod pseudonimem Macieja Buraczka, „Smyk“
pod pseudonimem Szymona Reuki i „Tralalonoczka“. Miał też wydać poemat&lt;/ref&gt;. На вялікі жаль, гэны&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7buxfcb7xc5e2rfk4zavnmlvrbf2f6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124909</id>
    <revision>
      <id>289667</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «багаты матар’ял, сабраны Багушэвічам да беларускага слоўніка, як і іншыя яго розныя матэр’ялы і дакумэнты, відаць, прапалі ў дзяцей яго, ці мо’ зайздросна хаваюцца імі дзе ў куфры ад беларусаў, да якіх адносіны іх цалком іншыя, як іх вялікага ў беларуск...»</comment>
      <origin>289667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="0nws519n8vtx3bg6wgo4ipr77907jan" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;багаты матар’ял, сабраны Багушэвічам да беларускага слоўніка, як і іншыя яго розныя матэр’ялы і дакумэнты, відаць, прапалі ў дзяцей яго, ці мо’ зайздросна хаваюцца імі дзе ў куфры ад беларусаў, да якіх адносіны іх цалком іншыя, як іх вялікага ў беларускім адраджэньні бацькі.

{{Водступ|2|em}}Адносіны-ж гэтыя Багушэвіча да справы беларускай сапраўды асаблівыя. Справе гэтай ён уліў душу беларускую, бо ён першы надаў ёй беларускі нацыянальны характар у сучасным разуменьні. Праўда, Багушэвіч увёў гэты беларускі нацыянальны прынцып у літаратуру, бо-ж ніякай беларускай палітыкай ён не займаўся, аднак значэньне гэнага яго нацыянальнага прынцыпу так вялікае і шырокае, што адносіцца яно да ўсяго беларускага адраджэньня, а знача і да справы палітычнага вызваленьня беларускага народу.

{{Водступ|2|em}}Дык прыгледзімся-ж бліжэй, у чым для нас асаблівае значэньне Багушэвіча. А вось у чым. Праўда, гадоў бязмала сто прад Багушэвічам, ужо паявілася першая ластаўка беларускай літаратуры ў жывой мове народу, якой была «[[Энэіда навыварат|Энэіда]]“. Пасьля гэтага па беларуску пісаў [[Аўтар:Паўлюк Багрым|Паўлюк Бахрым]], паявіўся беларускі літаратурны твор „[[Тарас на Парнасе]]“, пісалі пабеларуску [[Аўтар:Ян Баршчэўскі|Баршчэўскі]], [[Аўтар:Аляксандр Рыпінскі|Рыпінскі]], [[Аўтар:Ян Чачот|Чэчат]], Каліноўскі, [[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Дунін-Марцінкевіч]] і інш. Але ў творах гэтых, пісаных сучаснай беларускай мовай, спатыкаем то жарты з беларуса, то навуковыя разважаньні над беларусам, над яго бытам і мовай, то спагадлівасьць беларусу ў яго цяжкім жыцьці то ўрэшце некаторыя з твораў гэных прадстаўляюцца нам, як творы беларускага прыгожага пісьменства, але ня {{Абмылка|было,|было}} ў іх аднаго найважнейшага — гэта сьвядомага беларускага нацыянальнага пачуцьця. Гэтую часьціну, цалком прынцыповую, істотную для нас, увёў у беларускую літаратуру
&lt;ref follow=&quot;Jelski&quot;&gt;„Skrypka“ i inne rzeczy, a głównie „Słownik białoruski“, do czego zgromadzał obszerny materyał: lecz siły, wyczerpane praca, nie dopisały i ро ciężkich cierpieniach zgasł w Bogu 18 kwietnia 1900 r. w rodzinnym folwareczku Kuszlanach (powiat Oszmiański), pochowany na cmentarzu parafialnym w {{Абмылка|żupranach|Żupranach}} przy wielkiem zebraniu opłakującego go ludu i licznego obywatelstwa.
{{Калёнтытул|right=&lt;center&gt;[[Аўтар:Аляксандр Ельскі|{{Разьбіўка|Aleksander Jelski}}]].“&lt;br /&gt;(Kalendarz 1902. R. — K. T-wo Dobroczynności w Petersburgu).&lt;/center&gt;}}&lt;br /&gt;{{Водступ|2|em}}Цэнную гэту вестку аб Багушэвічу, узятую з успомненага календара, даў мне Кс. [[Аўтар:Уладзіслаў Талочка|Ул. Талочка]], за што яму выражаю тут падзяку. (А. С.).&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0nws519n8vtx3bg6wgo4ipr77907jan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289669</id>
      <parentid>289667</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4342" sha1="ejmldtp9y1fuvrd5oozdp1325gtfsuv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;багаты матар’ял, сабраны Багушэвічам да беларускага слоўніка, як і іншыя яго розныя матэр’ялы і дакумэнты, відаць, прапалі ў дзяцей яго, ці мо’ зайздросна хаваюцца імі дзе ў куфры ад беларусаў, да якіх адносіны іх цалком іншыя, як іх вялікага ў беларускім адраджэньні бацькі.

{{Водступ|2|em}}Адносіны-ж гэтыя Багушэвіча да справы беларускай сапраўды асаблівыя. Справе гэтай ён уліў душу беларускую, бо ён першы надаў ёй беларускі нацыянальны характар у сучасным разуменьні. Праўда, Багушэвіч увёў гэты беларускі нацыянальны прынцып у літаратуру, бо-ж ніякай беларускай палітыкай ён не займаўся, аднак значэньне гэнага яго нацыянальнага прынцыпу так вялікае і шырокае, што адносіцца яно да ўсяго беларускага адраджэньня, а знача і да справы палітычнага вызваленьня беларускага народу.

{{Водступ|2|em}}Дык прыгледзімся-ж бліжэй, у чым для нас асаблівае значэньне Багушэвіча. А вось у чым. Праўда, гадоў бязмала сто прад Багушэвічам, ужо паявілася першая ластаўка беларускай літаратуры ў жывой мове народу, якой была «[[Энэіда навыварат|Энэіда]]“. Пасьля гэтага па беларуску пісаў [[Аўтар:Паўлюк Багрым|Паўлюк Бахрым]], паявіўся беларускі літаратурны твор „[[Тарас на Парнасе]]“, пісалі пабеларуску [[Аўтар:Ян Баршчэўскі|Баршчэўскі]], [[Аўтар:Аляксандр Рыпінскі|Рыпінскі]], [[Аўтар:Ян Чачот|Чэчат]], Каліноўскі, [[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Дунін-Марцінкевіч]] і інш. Але ў творах гэтых, пісаных сучаснай беларускай мовай, спатыкаем то жарты з беларуса, то навуковыя разважаньні над беларусам, над яго бытам і мовай, то спагадлівасьць беларусу ў яго цяжкім жыцьці то ўрэшце некаторыя з твораў гэных прадстаўляюцца нам, як творы беларускага прыгожага пісьменства, але ня {{Абмылка|было,|было}} ў іх аднаго найважнейшага — гэта сьвядомага беларускага нацыянальнага пачуцьця. Гэтую часьціну, цалком прынцыповую, істотную для нас, увёў у беларускую літаратуру
&lt;ref follow=&quot;Jelski&quot;&gt;„Skrypka“ i inne rzeczy, a głównie „Słownik białoruski“, do czego zgromadzał obszerny materyał: lecz siły, wyczerpane praca, nie dopisały i ро ciężkich cierpieniach zgasł w Bogu 18 kwietnia 1900 r. w rodzinnym folwareczku Kuszlanach (powiat Oszmiański), pochowany na cmentarzu parafialnym w {{Абмылка|żupranach|Żupranach}} przy wielkiem zebraniu opłakującego go ludu i licznego obywatelstwa.
{{Калёнтытул|right=&lt;center&gt;[[Аўтар:Аляксандр Ельскі|{{Разьбіўка|Aleksander Jelski}}]].“&lt;br /&gt;(Kalendarz 1902. R. — K. T-wo Dobroczynności w Petersburgu).&lt;/center&gt;}}
{{Водступ|2|em}}Цэнную гэту вестку аб Багушэвічу, узятую з успомненага календара, даў мне Кс. [[Аўтар:Уладзіслаў Талочка|Ул. Талочка]], за што яму выражаю тут падзяку. (А. С.).&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ejmldtp9y1fuvrd5oozdp1325gtfsuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124910</id>
    <revision>
      <id>289670</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «і агулам у беларускі адраджэнскі рух — Фр. Багушэвіч. А даканаў ён гэтага першы, у сваей слаўнай прадмове да „Дудкі“ і часткова да „Смыка“, зварачваючы ўвагу нашага народу на тое, што ён беларускі народ, асобны ад іншых, бо беларуская яго мова і той кра...»</comment>
      <origin>289670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="npkx0ee4lko7etc59r7cat3kgv5aycl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і агулам у беларускі адраджэнскі рух — Фр. Багушэвіч. А даканаў ён гэтага першы, у сваей слаўнай прадмове да „Дудкі“ і часткова да „Смыка“, зварачваючы ўвагу нашага народу на тое, што ён беларускі народ, асобны ад іншых, бо беларуская яго мова і той край, дзе жыве ён так-жа Беларусяй завецца. Да новага, да сьведама нацыянальнага жыцьця клікаў Багушэвіч беларускі народ, намаўляючы яго трымацца пры гэтым роднай беларускай мовы, як душы нацыянальнай, як азнакі жыцьця народу. «Шмат было такіх народаў — кажа Багушэвіч у прадмове да «Дудкі», — што страцілі найперш мову сваю, так як той чалавек прад скананьнем, катораму мову займе, — а потым зусім замёрлі. Не пакідайце-ж мовы нашай беларускай, каб ня ўмёрлі!». Знача, мову беларускую, як той сродак, праз які можна абудзіць увесь беларускі народ да нацыянальнага жыцьця, Багушэвіч ацаніў належна. Такім чынам Багушэвіч сваім літаратурным творствам, якое мае на мэце усебаковае духовае і матар’яльнае адраджэньне беларускага народу, „кладзе магутны камень пад рух беларускі і зьяўляецца духоўным бацькам беларускага адраджэньня. Ён — першы ўсенародны беларускі правадыр і першы беларускі нацыянальны пясьняр рэвалюцыянэр“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]] — [[Гісторыя беларускае літэратуры (1920)|Гіст. Бел. Літаратуры]]. Вільня, 1920. (Гл. разьдзел аб Багушэвічу).&lt;/ref&gt;. „Першае сапраўднае выяўленьне беларускае ідэі кажа [[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Ал. Цьвікевіч]], — І сьвядомае зацьверджаньне яе, як ідэі не провінцыяльна-польскай і не провінцыяльна-расейскай, а самастойнай, незалежнай ад таго ці другога боку, адносіцца да дзейнасьці Фр. Багушэвіча“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|А. Цьвікевіч]] — [[«Западно-руссизм» (1929)|„Западно-руссизм“]]. Менск 1929. Бач. 184—187.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Зварачваючы такім чынам у сваей літаратурнай творчасьці ўвагу беларускага народу на яго нацыянальнасьць, на яго {{Абмылка|нацыьнальную|нацыянальную}} культуру і родную мову, а так-жа і на яго цяжкое соцыяльнае палажэньне, рознае ад пануючых клясаў і ўрадоўцаў чужынцаў. Багушэвіч гэтым самым і справу палітычнага вызваленьня беларускага народу ськіраваў на новы, ужо сапраўды беларускі нацыянальны шлях. Фр. Багушэвіч скончыў назаўсёды з беларуска-польскім народніцтвам Каліноўскага і з народніцтвам {{перанос-пачтак|п=беларуска-ра|к=сейскім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npkx0ee4lko7etc59r7cat3kgv5aycl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289671</id>
      <parentid>289670</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="5t0tm4oqznbjo5a7oyr5ctg0zho8s4z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і агулам у беларускі адраджэнскі рух — Фр. Багушэвіч. А даканаў ён гэтага першы, у сваей слаўнай прадмове да „Дудкі“ і часткова да „Смыка“, зварачваючы ўвагу нашага народу на тое, што ён беларускі народ, асобны ад іншых, бо беларуская яго мова і той край, дзе жыве ён так-жа Беларусяй завецца. Да новага, да сьведама нацыянальнага жыцьця клікаў Багушэвіч беларускі народ, намаўляючы яго трымацца пры гэтым роднай беларускай мовы, як душы нацыянальнай, як азнакі жыцьця народу. «Шмат было такіх народаў — кажа Багушэвіч у прадмове да «Дудкі», — што страцілі найперш мову сваю, так як той чалавек прад скананьнем, катораму мову займе, — а потым зусім замёрлі. Не пакідайце-ж мовы нашай беларускай, каб ня ўмёрлі!». Знача, мову беларускую, як той сродак, праз які можна абудзіць увесь беларускі народ да нацыянальнага жыцьця, Багушэвіч ацаніў належна. Такім чынам Багушэвіч сваім літаратурным творствам, якое мае на мэце усебаковае духовае і матар’яльнае адраджэньне беларускага народу, „кладзе магутны камень пад рух беларускі і зьяўляецца духоўным бацькам беларускага адраджэньня. Ён — першы ўсенародны беларускі правадыр і першы беларускі нацыянальны пясьняр рэвалюцыянэр“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]] — [[Гісторыя беларускае літэратуры (1920)|Гіст. Бел. Літаратуры]]. Вільня, 1920. (Гл. разьдзел аб Багушэвічу).&lt;/ref&gt;. „Першае сапраўднае выяўленьне беларускае ідэі кажа [[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Ал. Цьвікевіч]], — І сьвядомае зацьверджаньне яе, як ідэі не провінцыяльна-польскай і не провінцыяльна-расейскай, а самастойнай, незалежнай ад таго ці другога боку, адносіцца да дзейнасьці Фр. Багушэвіча“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|А. Цьвікевіч]] — [[«Западно-руссизм» (1929)|„Западно-руссизм“]]. Менск 1929. Бач. 184—187.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Зварачваючы такім чынам у сваей літаратурнай творчасьці ўвагу беларускага народу на яго нацыянальнасьць, на яго {{Абмылка|нацыьнальную|нацыянальную}} культуру і родную мову, а так-жа і на яго цяжкое соцыяльнае палажэньне, рознае ад пануючых клясаў і ўрадоўцаў чужынцаў. Багушэвіч гэтым самым і справу палітычнага вызваленьня беларускага народу ськіраваў на новы, ужо сапраўды беларускі нацыянальны шлях. Фр. Багушэвіч скончыў назаўсёды з беларуска-польскім народніцтвам Каліноўскага і з народніцтвам {{перанос-пачатак|п=беларуска-ра|к=сейскім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t0tm4oqznbjo5a7oyr5ctg0zho8s4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124911</id>
    <revision>
      <id>289672</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=беларуска-ра|к=сейскім}} гоманцаў, а пачаў і стварыў народніцтва беларускае нацыянальнае&lt;ref&gt;„…Ідеологом освобожденія Белоруссии через национально-культурное самоопределеніе белоруссов и родоначальником новейшей белорусской литера...»</comment>
      <origin>289672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="0ml5q8cbqcgi9wx4hkn3rosw9wf91z6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=беларуска-ра|к=сейскім}} гоманцаў, а пачаў і стварыў народніцтва беларускае нацыянальнае&lt;ref&gt;„…Ідеологом освобожденія Белоруссии через национально-культурное самоопределеніе белоруссов и родоначальником новейшей белорусской литературы явился сын беднаго шляхтича Богушэвич“… (Мал. Сов. Энц. 1930 т. I. Белоруссия).&lt;/ref&gt; і паказаў самастойныя дарогі беларускага нацыянальнага адраджэньня агулам і нацыянальна-палітычнага вызваленьня.

{{Цэнтар|}}§ 2. [[Аўтар:Адам Гурыновіч|{{Разьбіўка|Адам Гурыновіч}}]].}}

{{Водступ|2|em}}Першым і годным спадкабернікам беларускага нацыянальнага народніцтва па Ф. Багушэвічу, а так-жа далейшым колцам у ланцугу беларускай палітычна-вызвольнай думкі, быў Адам Гурыновіч. Пазнаёмімся з ім крыху бліжэй.

{{Водступ|2|em}}Радзіўся ў 1869 г. у двары сваей маткі Кавалёх, Вялейскага пав. Бацька яго — беларускі апалячаны шляхціц, а матка — полька. Дом Гурыновічаў авеены быў лібэралізмам і дэмократызмам. Вучыўся малады Адам сьпярша дома, а пасьля ў віленскай рэальнай гімназіі, па сканчэньні якой уступіў у Пецярбурскі Тэхнолёгічны Інстытут. Пайшоў ён, як бачым, шукаючы навукі, па тэй-жа дарозе, што і Ігнат Грынявіцкі. І той, як памятаем, сьпярша беластоцкі рэаліст, а пасьля пецярбурскі студэнт-тэхнолёг. У Інстытуце Гурыновіч спэцыяльна займаўся справай палепшаньня паравозаў. У гэтым кірунку быў ён быццам ужо на дарозе да важных і цікаўных навуковых вынаходаў. На жаль, навуковыя яго рукапісы разам з часьцяй іншай літаратуры, зьнішчаны перад адным з паліцэйскіх вобыскаў.

{{Водступ|2|em}}У 1893 г. за прыналежнасьць да рэволюцыйнага руху, за праводжаньне ідэяў беларускага нацыянальнага народніцтва, Гурыновіча расейскія царскія ўлады арыштавалі. Здарылася гэта ў Вільні, у ўласным Гурыновічаў доме, пры вул. Пірамонт № 22. Пагоршылася справа, калі сярод яго папераў паліцыя знайшла напісаны Гурыновічам беларускі верш, у якім ён кліча беларускі народ прачнуцца і ськінуць з сябе царскае ярмо. Арыштаваны Гурыновіч апынуўся ў Петрапаўлаўскай крэпасьці ў Пецярбурзе, у якой, прабыўшы блізка год, моцна заняпаў на здароўі; дзеля гэтага быў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ml5q8cbqcgi9wx4hkn3rosw9wf91z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289673</id>
      <parentid>289672</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="py8cdlid3obgf0bpaioktcxce88uwsy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=беларуска-ра|к=сейскім}} гоманцаў, а пачаў і стварыў народніцтва беларускае нацыянальнае&lt;ref&gt;„…Ідеологом освобожденія Белоруссии через национально-культурное самоопределеніе белоруссов и родоначальником новейшей белорусской литературы явился сын беднаго шляхтича Богушэвич“… (Мал. Сов. Энц. 1930 т. I. Белоруссия).&lt;/ref&gt; і паказаў самастойныя дарогі беларускага нацыянальнага адраджэньня агулам і нацыянальна-палітычнага вызваленьня.

{{Цэнтар|§ 2. [[Аўтар:Адам Гурыновіч|{{Разьбіўка|Адам Гурыновіч}}]].}}

{{Водступ|2|em}}Першым і годным спадкабернікам беларускага нацыянальнага народніцтва па Ф. Багушэвічу, а так-жа далейшым колцам у ланцугу беларускай палітычна-вызвольнай думкі, быў Адам Гурыновіч. Пазнаёмімся з ім крыху бліжэй.

{{Водступ|2|em}}Радзіўся ў 1869 г. у двары сваей маткі Кавалёх, Вялейскага пав. Бацька яго — беларускі апалячаны шляхціц, а матка — полька. Дом Гурыновічаў авеены быў лібэралізмам і дэмократызмам. Вучыўся малады Адам сьпярша дома, а пасьля ў віленскай рэальнай гімназіі, па сканчэньні якой уступіў у Пецярбурскі Тэхнолёгічны Інстытут. Пайшоў ён, як бачым, шукаючы навукі, па тэй-жа дарозе, што і Ігнат Грынявіцкі. І той, як памятаем, сьпярша беластоцкі рэаліст, а пасьля пецярбурскі студэнт-тэхнолёг. У Інстытуце Гурыновіч спэцыяльна займаўся справай палепшаньня паравозаў. У гэтым кірунку быў ён быццам ужо на дарозе да важных і цікаўных навуковых вынаходаў. На жаль, навуковыя яго рукапісы разам з часьцяй іншай літаратуры, зьнішчаны перад адным з паліцэйскіх вобыскаў.

{{Водступ|2|em}}У 1893 г. за прыналежнасьць да рэволюцыйнага руху, за праводжаньне ідэяў беларускага нацыянальнага народніцтва, Гурыновіча расейскія царскія ўлады арыштавалі. Здарылася гэта ў Вільні, у ўласным Гурыновічаў доме, пры вул. Пірамонт № 22. Пагоршылася справа, калі сярод яго папераў паліцыя знайшла напісаны Гурыновічам беларускі верш, у якім ён кліча беларускі народ прачнуцца і ськінуць з сябе царскае ярмо. Арыштаваны Гурыновіч апынуўся ў Петрапаўлаўскай крэпасьці ў Пецярбурзе, у якой, прабыўшы блізка год, моцна заняпаў на здароўі; дзеля гэтага быў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>py8cdlid3obgf0bpaioktcxce88uwsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124912</id>
    <revision>
      <id>289674</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Без тэксту */</comment>
      <origin>289674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124913</id>
    <revision>
      <id>289675</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «звольнены пад надзор паліцыі ў двор свайго бацькі, Крыстынопаль, Сьвянцянскага пав., дзе пасьля колькіх дзён захварэў на чорную воспу, прывезеную з паўночнай сталіцы, і памёр 14-га студзеня 1894 г. Паліцыя зорка сачыла Гурыновіча, ня верачы, што памёр. І тол...»</comment>
      <origin>289675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="idur56ywlcb2kq9g2duktivqtzko9cg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;звольнены пад надзор паліцыі ў двор свайго бацькі, Крыстынопаль, Сьвянцянскага пав., дзе пасьля колькіх дзён захварэў на чорную воспу, прывезеную з паўночнай сталіцы, і памёр 14-га студзеня 1894 г. Паліцыя зорка сачыла Гурыновіча, ня верачы, што памёр. І толькі матка Адама, як цьвердзяць сваякі ягоныя, пераканала паліцыю, паказываючы на нябошчыка, як на ахвяру паліцэйскага і царскага прасьледу. Пахаваны Гурыновіч у Крыстынопалі, у фамілійных грабніцах.

{{Водступ|2|em}}Яшчэ ў апошняй хвіліне свайго жыцьця, маючы надзею перамагчы страшэнную хваробу, снаваў Г-ч пляны будучае працы на ніве роднага краю, з думкаю будзіць і клікаць да жыцьця беларускі народ.

{{Водступ|2|em}}Гурыновіч пісаў пабеларуску вершам і прозай, перакладаў на беларускую мову вершы і прозу польскіх і расейскіх пісьменьнікаў, а так-жа зьбіраў беларускія этнографічныя матар‘ялы. Частка літаратурнай спадчыны яго знаходзіцца ў Беларускім Музэі ў Вільні, а асабістая карэспандэнцыя знаходзіцца ў сваякоў Гурыновіча&lt;ref&gt;Усе паданыя вышэй весткі аб Ад. Гурыновічу зачэрпнуты з наступных крыніц: „[[Беларускі Звон (1921)|Бел. Звон]]“ [[Беларускі Звон (1921)/1921/3|№ 3]], 1921 г., „[[Беларуская крыніца (1917)|Бел. Крыніца]]“ [[Беларуская крыніца (1917)/1934/12|№ 12]], 1934, „[[Шлях моладзі (часопіс)|Шлях Моладзі]]“ [[Шлях моладзі (часопіс)/1934/3|№ 3]], 1934, „[[Калосьсе (1935)/1935/1|Калосьсе]]“ кн. 1, 1935.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Шкада, што літаратурная спадчына Гурыновіча так
доўга марынуецца ў Бел. Музэі ў Вільні. Выданая друкам,
яна ў значнай меры прыслужылася б да ярчэйшага асьвят
леньня асобы аўтара, як барацьбіта за беларускае нацы
янальна-палітычнае вызваленьне згодна з думкай Багушэвіча.
Аднак і з тых твораў Гурыновіча, якія ўжо надрукаваны,
відаць выразна, што ён — гэта сапраўды ідэовы наступік
Багушэвіча, цалком пераняўшы яго думкі аб беларускім
нацыянальным вызваленьні.

{{Водступ|2|em}}Гісторык беларускай літаратуры [[Аўтар:Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]] цьвердзіць&lt;ref&gt;[[Аўтар:Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]] — [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924)|Гіст. бел. літаратуры]]. Менск, 1924, бач. 247.&lt;/ref&gt;, што Ад. Гурыновіч належыў да складу рэдакцыі „Гоману“. А з гэтага сам сабой напрашваецца вывад, што апрача Багушэвіча, меў на яго ўплыў так жа і „Гоман“. Вось-жа да рэдакцыі „Гоману“ Гурыновіч належыць ня мог, бо меў тады толькі 15 гадоў, але мог ён спатыкацца з гэным часапісам, тайна пашыраным, і сапраўды мог гэтак паддавацца яго ўплыву. Сусім магчыма, што Гурыновіч стаўся {{перанос-пачатак|п=народа|к=вольцам}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>idur56ywlcb2kq9g2duktivqtzko9cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124914</id>
    <revision>
      <id>289676</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=народа|к=вольцам}} дзякуючы „Гоману“ і тым беларусам народавольцам, што каля „Гоману“ групаваліся. Але той факт, што Гурыновіч быў ужо ня толькі народавольцам-гоманцам, але прадусім беларускім {{Разьбіўка|нацыянальным}} народавольцам...»</comment>
      <origin>289676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="tnss91phjs6cpg8h3ca3rwaorazrzkt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=народа|к=вольцам}} дзякуючы „Гоману“ і тым беларусам народавольцам, што каля „Гоману“ групаваліся. Але той факт, што Гурыновіч быў ужо ня толькі народавольцам-гоманцам, але прадусім беларускім {{Разьбіўка|нацыянальным}} народавольцам, — гэта ўжо заслуга Багушэвіча.

{{Водступ|2|em}}Аб тым, што Гурыновіч сапраўды быў беларускім народавольцам, які ўжо апіраў сваё народавольства на прынцыпе беларускай нацыянальнасьці, сьведчыць выразна вось гэты ягоны верш „[[Дзякуй табе, браце, Бурачок Мацею|Да Мацея Бурачка]]“:

{{Block center/s}}
„Дзякуй табе, браце Бурачок Мацею,&lt;br /&gt;
За тое, што ў сэрцы збудзіў ты надзею.&lt;br /&gt;
Што між братоў нашых знаходзяцца людзі&lt;br /&gt;
З кахаючым сэрцам і баляшчай грудзяй.&lt;br /&gt;
Дзякуй {{Абмылка|табе.|табе,}} браце, і за тые словы,&lt;br /&gt;
Што ўспомнілі звукі нашай роднай мовы.&lt;br /&gt;
Бяры, браце, дудку, наладзь і жалейку,&lt;br /&gt;
Няхай песьнь смутная ідзе ў калейку&lt;br /&gt;
І будзіць у сэрцах мысьль аб лепшай далі,&lt;br /&gt;
Якой мы ня зналі дагэтуль ніколі“.
{{Block center/e}}

{{Водступ|2|em}}Шмат так-жа ў гэтым сэнсе дае нам сьвятла і другі, ськіраваны да беларуса, верш Гурыновіча „[[Што ты сьпіш, мужычок…|Што ты сьпіш мужычок]]“. Тут заклікае аўтар „мужыка“, за прыкладам іншых такіх-жа „мужыкоў“, устаць, глянуць на сябе і запытацца: хто ён, хто такі?

{{Водступ|2|em}}Наракае ў тым-жа вершы Гурыновіч на маскоўскага цара за ягоныя чужацкія „Букі-азы“, якіх прыказаў вучыць беларусаў „бярозкай“:

{{Block center/s}}
„Хаця скрось настаўляў&lt;br /&gt;
Вучылішч, гдзе вёска&lt;br /&gt;
„Букі-аз“ — наказаў&lt;br /&gt;
Навучаць бярозкай;&lt;br /&gt;

{{Разьбіўка|А раднога слаўца}}&lt;br /&gt;
Ніхто і ня чуіць,&lt;br /&gt;
Толькі так малайца&lt;br /&gt;
Саўсім ён сапсуіць“.
{{Block center/e}}

{{Водступ|2|em}}А ў вершы „[[Што за звук ды так громка раздаўся…|Што за звук ды так громка раздаўся]]“ — кажа Гурыновіч, што „звук“ — гэта стогн, і што&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tnss91phjs6cpg8h3ca3rwaorazrzkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124915</id>
    <revision>
      <id>289677</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Block center/s}} „…гэты стогн быць ня можа,&lt;br /&gt; Каб з грудзі ён выходзіў аднэй, —&lt;br /&gt; То ўвесь наш народ гэтак стогне&lt;br /&gt; Над няшчаснаю доляй сваей“.&lt;ref&gt;Усе тры ўспомненыя вершы надрукаваны у „[[Беларускі Звон (1921)|Бел. Звоне]]“ [[Беларускі Звон (1921)/1921/3|№ 3]], 1921.&lt;/ref...»</comment>
      <origin>289677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3793" sha1="28fofw7t5vhlo6b18cnic968gvao852" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Block center/s}}
„…гэты стогн быць ня можа,&lt;br /&gt;
Каб з грудзі ён выходзіў аднэй, —&lt;br /&gt;
То ўвесь наш народ гэтак стогне&lt;br /&gt;
Над няшчаснаю доляй сваей“.&lt;ref&gt;Усе тры ўспомненыя вершы надрукаваны у „[[Беларускі Звон (1921)|Бел. Звоне]]“ [[Беларускі Звон (1921)/1921/3|№ 3]], 1921.&lt;/ref&gt;
{{Block center/e}}

{{Водступ|2|em}}Ясна такім чынам, што Адам Гурыновіч — гэта верны пасьлядоўнік Багушэвіча, гэта беларускі палітычны вызваленец, які волю і долю беларускага народу за прыкладам Багушэвіча бачыць у развою прынцыпу беларускай нацыянальнасьці.

{{Цэнтар|§ 3. {{Разьбіўка|Беларуская Соцыялістычная Грамада}}.}}

{{Водступ|2|em}}Узбуджаную Фр. Багушэвічам думку беларускага адраджэньня і вызваленьня на прынцыпе беларускай нацыянальнасьці першы падхапіў, як мы бачылі, Ад. Гурыновіч, які для гэтай думкі рабіў, што мог і што рабіць у тагочасных варунках было можна. Але завялікая гэна думка, каб для яе зьдзейсьненьня ды маглі што значнае даканаць адзінкі. Тут ужо апрача сьведамасьці, апрача пракананьня, патрэбна так-жа арганізаваная грамадзкая сіла.

{{Водступ|2|em}}Вось-жа думка, зроджаная Багушэвічам, што да вызваленьня народу йдзецца прадусім праз нацыянальную сьведамасьць, нацыянальную культуру, хутка спаткала для сваей рэалізацыі ўжо не паасобныя адзінкі, але і арганізацыю. Першай такой арганізацыяй была Беларуская Соцыялістычная Грамада. Гісторыя яе ў агульных словах наступная.

{{Водступ|2|em}}У канцы XIX ст. у Пецярбурзе сярод студэнтаў былі сьведамыя беларусы, якія ўжо думалі аб патрэбе беларускай нацыянальнай палітычнай арганізацыі. Адным з выдатных гэткіх беларусаў студэнтаў ад 1896 г. быў там [[Аўтар:Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў Іваноўскі]], цяперашні прафэсар у політэхніцы ў Варшаве. Ад 1896 г. да 1902 ужо ў Пецярбурзе існаваў кружок беларусаў студэнтаў, настроеных рэвалюцыйна і соцыялістычна. Кружок гэты, хоць яшчэ тады ня меў формы арганізацыйнай, фактычна быў пачаткам, як убачым далей, Бел. Соц. Грамады&lt;ref&gt;З лісту праф. [[Аўтар:Вацлаў Іваноўскі|В. Іваноўскага]] да аўтара гэтай працы 16.XI.34.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}У тым-жа Пецярбурзе 1902 г. студэнская беларуская рэвалюцыйная моладзь заснавала арганізацыю пад назовам&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28fofw7t5vhlo6b18cnic968gvao852</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124916</id>
    <revision>
      <id>289678</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: ««Круг беларускай народнай прасьветы“. Арганізацыя гэта займалася распаўсюджваньнем друкаваных заграніцай беларускіх друкаў, а так-жа рабіла ўжо пачаткі беларускага выдавецтва і ў Расеі. Гэта яе захадамі былі надрукаваны: „[[Вязанка (1903)|Вязанка]]“, „...»</comment>
      <origin>289678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="noe8hhm20xxqp4t4589tkqcvk2msw7r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;«Круг беларускай народнай прасьветы“. Арганізацыя гэта займалася распаўсюджваньнем друкаваных заграніцай беларускіх друкаў, а так-жа рабіла ўжо пачаткі беларускага выдавецтва і ў Расеі. Гэта яе захадамі былі надрукаваны: „[[Вязанка (1903)|Вязанка]]“, „[[Калядная пісанка на 1904 год (1903)|Калядная Пісанка]]“ і адбіты на цыклястылю часапіс „Свабода“.

{{Водступ|2|em}}Зімой таго-ж 1902 г. частка моладзі з успомненай арганізацыі заснавала «Беларускую Рэвалюцыйную Партыю». Праграмы гэта партыя ня мела. Яна займалася прадусім распаўсюджваньнем сярод беларусаў па гарадох і на сяле Багушэвічавых твораў і агулам беларускіх друкаў.

{{Водступ|2|em}}У тым-жа 1902 г. гэта партыя перахрысьцілася на „Беларускую Рэвалюцыйную Грамаду“. У 1903 г. „Грамада“ адбыла першы свой зьезд, на якім пастанавіла дабівацца краёвай аўтаноміі для Беларусі, з соймам у Вільні, і перадачы сялянам бяз выкупу панскай, казённай і інш. зямлі. На гэтым зьезьдзе Рэв. Грамада пастанавіла ўрэшце назвацца „Беларускай Соцыялістычнай Грамадой“.

{{Водступ|2|em}}У студзені месяцы 1906 г. Бел. Соц. Грамада адбыла другі свой зьезд, на якім шырока была абгаворвана справа зямельная і прынята ў гэтай справе праграма соцыяльнай дэмокрацыі. У пытаньні палітычным зьезд пастанавіў бароцца за перабудову Расеі на асновах фэдэралізму, падчыркваючы ў першую чаргу аўтаномную Беларусь, сфэдэраваную з Літвой, Латвіяй і Украінай.

{{Водступ|2|em}}Далейшая арганізацыйная праца БСГ дзеля паліцэйскага прасьледу наперад фармальна бадай не пасунулася сусім. Затое фактычна ў нутры яе далей кіпела праца. БСГ выдавала рэвалюцыйнага і палітычнага зьместу беларускія ўлёткі і брашуры і шырыла іх сярод беларускага пролетарыяту і сялянства. Захопленае рэвалюцыйным рухам беларускае сялянства, дзякуючы працы сярод яго БСГ, засыпала першую й другую Дзяржаўную Думу прыгаварамі і наказамі патрабуючымі зямлі, аўтаноміі Беларусі, нацыяналізацыі школы і г. д. Урэшце БСГ ад працы вузка партыйнай перайшла да беларускай працы агульна-нацыянальнай. Пладамі гэткай яе працы пасьля „Mużyckaj Praudy“, „Гоману“ і „Свабоды“ — быў чародны беларускі часапіс „[[Наша Доля (1906)|Наша Доля]]“ і пасьля „[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]“, а так-жа праца агулам на грунце беларускага выдавецтва. Праца-ж БСГ партыйная і {{перанос-пачатак|п=рэвалю|к=цыйная}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>noe8hhm20xxqp4t4589tkqcvk2msw7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124917</id>
    <revision>
      <id>289679</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=рэвалю|к=цыйная}} змушана была схавацца ў падпольле. І гэтак працавала БСГ аж да выбуху сусьветнае вайны і вялікай расейскай рэвалюцыі&lt;ref&gt;[[Аўтар:Аляксандр Бурбіс|А. Бурбіс]] — Беларуская Соцыялістычная Грамада ў першым пэрыядзе яе прац...»</comment>
      <origin>289679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="6xr5ccpvvnvpuyqgqkewbm777bp8wjq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=рэвалю|к=цыйная}} змушана была схавацца ў падпольле. І гэтак працавала БСГ аж да выбуху сусьветнае вайны і вялікай расейскай рэвалюцыі&lt;ref&gt;[[Аўтар:Аляксандр Бурбіс|А. Бурбіс]] — [[Беларуская Соцыялістычная Грамада ў першым пэрыядзе яе працы]] („Беларусь“, Менск 1924, бач. 177—181) Малая Советская Энциклоп. 1930, т. I, Белоруссия.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Урэшце ў кастрычніку 1917 г. Бел. Соц. Грамада адбыла трэці зьезд. Тут ужо зазначыўся ў грамадаўцаў разлом. Левая часьць яе адышла ў камуністы. Рэшта-ж БСГ далей вяла сваю беларускую соцыяльную і палітычную працу на карысьць беларускага народу, кладучы асаблівыя заслугі пры скліканьні Ўсебеларускага Кангрэсу ў 1917 г., пры абвешчаньні 25.III.1918 г. незалежнасьці Беларусі і пры спробах зрэалізаваньня гэтай незалежнасьці.

{{Водступ|2|em}}Але тут мусім зазначыць, што гэтыя заслугі належаць ня ўсім грамадаўцам, а толькі лепшай, патрыотычнай часьці яе.

{{Водступ|2|em}}На пункце справы сувэрэннай незалежнасьці Беларусі ў улоньні БСГ йшоў заядлы бой, які ў тым жа 1918 г. скончыўся падзелам яе на соцыялістаў дэмакратаў, на соцыялістаў рэвалюцыянэраў і на соцыялістаў фэдэралістаў. Гэты падзел БСГ раўняўся яе ліквідацыі. Пасьля гэтага падзелу БСГ існаваць перастала.

{{Водступ|2|em}}Бліжэйшых прычын паўстаньня Бел. Соц. Грамады бязумоўна трэба шукаць прадусім у Багушэвіча, які сваімі беларускімі творамі, будзячымі беларускі народ да нацыянальнага жыцьця, меў вялізарны ўплыў на тагочасную беларускую студэнскую моладзь. Уплыў гэты Багушэвіча прычыніўся ня толькі да паўстаньня „Грамады“, але так-жа — і можа прадусім — надаў ёй беларускі нацыянальны характар.

{{Водступ|2|em}}Калі-ж узноў ідзе аб самую арганізацыю Бел. Соц. Грамады, дык так-жа важную — калі не рашаючую — роль у яе лёсе адыграла ППС — Польская Партыя Соцыялістычная. Вось што аб гэтым піша сябра «Грамады», беларускі паэт [[Аўтар:Алесь Гарун|Алесь Гарун]] (А. Прушынскі):

{{Водступ|2|em}}„Праца ППС была ні зусім чужою і для беларусаў. Шмат хто, асабліва з першых яе працаўнікоў, быў родам з нашага краю. У Вільні заўсёды была арганізацыя ППС і выходзіў партыйны орган, і ў ёй-жа адбыўся III зьезд партыі. ''Яе працай быў паложаны пачатак беларускага соцыялістычнага руху'' (падч. А. С.), бо працуючы сярод нашага&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xr5ccpvvnvpuyqgqkewbm777bp8wjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289680</id>
      <parentid>289679</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4156" sha1="4zybnbkzl5vu5qkwnfi3n3t0t991w2s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=рэвалю|к=цыйная}} змушана была схавацца ў падпольле. І гэтак працавала БСГ аж да выбуху сусьветнае вайны і вялікай расейскай рэвалюцыі&lt;ref&gt;[[Аўтар:Аляксандр Бурбіс|А. Бурбіс]] — [[Беларуская Соцыялістычная Грамада ў першым пэрыядзе яе працы 1903—1907|Беларуская Соцыялістычная Грамада ў першым пэрыядзе яе працы]] („Беларусь“, Менск 1924, бач. 177—181) Малая Советская Энциклоп. 1930, т. I, Белоруссия.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Урэшце ў кастрычніку 1917 г. Бел. Соц. Грамада адбыла трэці зьезд. Тут ужо зазначыўся ў грамадаўцаў разлом. Левая часьць яе адышла ў камуністы. Рэшта-ж БСГ далей вяла сваю беларускую соцыяльную і палітычную працу на карысьць беларускага народу, кладучы асаблівыя заслугі пры скліканьні Ўсебеларускага Кангрэсу ў 1917 г., пры абвешчаньні 25.III.1918 г. незалежнасьці Беларусі і пры спробах зрэалізаваньня гэтай незалежнасьці.

{{Водступ|2|em}}Але тут мусім зазначыць, што гэтыя заслугі належаць ня ўсім грамадаўцам, а толькі лепшай, патрыотычнай часьці яе.

{{Водступ|2|em}}На пункце справы сувэрэннай незалежнасьці Беларусі ў улоньні БСГ йшоў заядлы бой, які ў тым жа 1918 г. скончыўся падзелам яе на соцыялістаў дэмакратаў, на соцыялістаў рэвалюцыянэраў і на соцыялістаў фэдэралістаў. Гэты падзел БСГ раўняўся яе ліквідацыі. Пасьля гэтага падзелу БСГ існаваць перастала.

{{Водступ|2|em}}Бліжэйшых прычын паўстаньня Бел. Соц. Грамады бязумоўна трэба шукаць прадусім у Багушэвіча, які сваімі беларускімі творамі, будзячымі беларускі народ да нацыянальнага жыцьця, меў вялізарны ўплыў на тагочасную беларускую студэнскую моладзь. Уплыў гэты Багушэвіча прычыніўся ня толькі да паўстаньня „Грамады“, але так-жа — і можа прадусім — надаў ёй беларускі нацыянальны характар.

{{Водступ|2|em}}Калі-ж узноў ідзе аб самую арганізацыю Бел. Соц. Грамады, дык так-жа важную — калі не рашаючую — роль у яе лёсе адыграла ППС — Польская Партыя Соцыялістычная. Вось што аб гэтым піша сябра «Грамады», беларускі паэт [[Аўтар:Алесь Гарун|Алесь Гарун]] (А. Прушынскі):

{{Водступ|2|em}}„Праца ППС была ні зусім чужою і для беларусаў. Шмат хто, асабліва з першых яе працаўнікоў, быў родам з нашага краю. У Вільні заўсёды была арганізацыя ППС і выходзіў партыйны орган, і ў ёй-жа адбыўся III зьезд партыі. ''Яе працай быў паложаны пачатак беларускага соцыялістычнага руху'' (падч. А. С.), бо працуючы сярод нашага&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zybnbkzl5vu5qkwnfi3n3t0t991w2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124918</id>
    <redirect title="Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі" />
    <revision>
      <id>289685</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Грашовы баланс сялянскай гаспадаркі Беларусі]] у [[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]</comment>
      <origin>289685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="6x4131i0dtrl074gr6ipjenva3br21h" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]</text>
      <sha1>6x4131i0dtrl074gr6ipjenva3br21h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124919</id>
    <revision>
      <id>289686</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «работніцтва і сялянства, партыя старалася разбудзіць у іх нацыянальнае самапачуцьцё. Гэта рабілася як на моцы пастановы II зьезду, каб у стасунках з проціў-урадавымі групамі другіх народаў… старацца будзіць у іх сэпаратыстычныя імкненьні“ для суполь...»</comment>
      <origin>289686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="fpj3psf6mfs45zwtlqdescaz1rnllhd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;работніцтва і сялянства, партыя старалася разбудзіць у іх нацыянальнае самапачуцьцё. Гэта рабілася як на моцы пастановы II зьезду, каб у стасунках з проціў-урадавымі групамі другіх народаў… старацца будзіць у іх сэпаратыстычныя імкненьні“ для супольнай барацьбы з царызмам, так і дзеля таго, што многія члены ППС — беларусы, толькі ў яе радах пачаўшы працу, задумаўшыся мо’ у першы раз над нацыянальным пытаньнем, пачулі і пазналі, хто яны такія.

{{Водступ|2|em}}Частка гэтых, у лоне ППС пазнаўшых сябе соцыялістаў, увайшла потым у склад тых дзеячоў, каторымі заложана была першая беларуская соцыялістычная партыя „Беларуская Соцыялістычная Грамада“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Алесь Гарун|А. Прушынскі]] — [[25-я гадаўшчына ППС]]. („[[Вольная Беларусь (газета)|Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917).&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Як бачым, уплыў ППС на БСГ быў вялікі. І гэта сусім зразумела: пачынальнікамі беларускага адраджэнскага руху, у першую чаргу, дзякуючы гістарычным і соцыяльным варункам беларускага жыцьця, былі беларусы каталікі, беларусы культурна збліжаныя да палякоў. Вось-жа гэтым прадусім, а так-жа опозыцыйнасьцяй да царскага ўраду адных і другіх, тлумачацца гэныя адносіны між ППС і БСГ.

{{Водступ|2|em}}Як паказвае сама назова, БСГ трымалася ідэолёгіі соцыялізму. Аднак мыляўся-б той, хто ў сябрах гэнай арганізацыі жадаў-бы бачыць прававерных соцыялістаў-марксыстаў. Быць можа, што ў думцы, у паглядах не адзін сябра БСГ сапраўды гэткім сябе лічыў, але ў працы сваей гэтага не паказваў, бо й ня было дзе гэтага паказваць. Соцыялізм сяброў БСГ выражаўся толькі ў тым, што многія з іх былі беларускімі рэвалюцыянэрамі, бароліся за соцыяльную справядлівасьць і нацыянальныя правы сярод беларускага народу і ў зямельную сваю праграму ўводзілі пункты ў дусе соцыяльнай дэмокрацыі. У сутнасьці рэчы БСГ была беларускай патрыятычнай рэвалюцыйнай арганізацыяй, а не соцыялістычнай. Гэтак характэрызуюць яе [[Аўтар:Фёдар Турук|Турук]], [[Аўтар:Самуіл Агурскі|Агурскі]]&lt;ref&gt;[[Аўтар:Фёдар Турук|А. Турук]] — Белорусское движение, Москва 1921. [[Аўтар:Самуіл Агурскі|Агурскі]], прыточваная вышэй праца: 103—110.&lt;/ref&gt; і інш.

{{Водступ|2|em}}Але гэта ўсё між іншым. Нам тут ідзе аб аснаўную характэрыстыку Грамады, як беларускай палітычна-вызвольнай партыі. Вось-жа трэба адцеміць, што ў гэтым сэнсе Грамада на першы пагляд бадай нічым ня розьнілася ад {{перанос-пачатак|п=бе|к=ларускіх}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fpj3psf6mfs45zwtlqdescaz1rnllhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124920</id>
    <revision>
      <id>289687</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=бе|к=ларускіх}} народавольцаў-гоманцаў, бо-ж і яна, як і гэныя, баролася толькі за фэдэратыўную перабудову Расеі, толькі за аўтаномію для Беларусі&lt;ref&gt;Праўда, у вышэй прыточваным тут лісьце праф. [[Аўтар:|В. Іваноўскага]] спатыкаем цьверджан...»</comment>
      <origin>289687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4540" sha1="mh8bpq3fx5k69t8sko34qdte1gh9qjn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=бе|к=ларускіх}} народавольцаў-гоманцаў, бо-ж і яна, як і гэныя, баролася толькі за фэдэратыўную перабудову Расеі, толькі за аўтаномію для Беларусі&lt;ref&gt;Праўда, у вышэй прыточваным тут лісьце праф. [[Аўтар:|В. Іваноўскага]] спатыкаем цьверджаньне, што БСГ мела ўжо беларускія палітычна-незалежніцкія ідэалы. Думка аб сувэрэннай незалежнасьці Беларусі — піша праф. В. І. паўстала у 1899—1900 г. сярод сяброў Бел Рэвалюцыйнай, а пасьля Бел Соц. Грамады. Пашырылася гэта думка аканчальна у 1904—5 г… Трэба сказаць, што напіралі на неабходнасьць памяшчэньня незалежнасьці у палітычнай праграме „Грамады“ тагдышнія прыяцелі ППС-ы. У тым ліку нябошчык [[Аўтар:Мацей Сулькевіч|М. Сулькевіч]] і [[Аўтар:Язэп Пілсудскі|Язэп Пілсудзкі]].“ Усе іншыя аднак дадзеныя аб БСГ бачаць у ёй толькі ідэал Беларусі аўтаномнай у Расейскай фэдэрацыі. Надта аднак {{Абмылка|магчыма.|магчыма,}} што сярод сяброў БСГ былі ўжо і беларускія незалежнікі.&lt;/ref&gt;. Гэтак сапраўды здаецца на першы пагляд, але калі да справы прыгледзіцца бліжэй, дык лёгка кідаецца ў вочы між БСГ і гоманцамі вялікая прынцыповая розьніца. Розьніцай тут зьяўляецца беларускі нацыянальны элемэнт Грамады. Не здарма-ж на рубяжы думак гоманцаў і БСГ стаў такі чалавек, як Фр. Багушэвіч. Зроджаны ім прынцып беларускай нацыянальнасьці ўсей сілай адбіўся і на думках, і на працы, і на ідэолёгіі БСГ, у якой беларуская нацыянальнасьць мела сапраўды прынцыповае значэньне.

{{Водступ|2|em}}Пэрыяд Бел. Соц. Грамады, такім чынам, гэта новы вялікі шаг уперад у беларускай палітычна-вызвольнай думцы.

{{Цэнтар|§ 4. „{{Разьбіўка|Свабода}}“.}}

{{Водступ|2|em}}Пасьля „Мuż. Praudy“ і „Гоману“, як ужо выжэй успаміналася, быў часопіс „Свабода“. Часапіс гэты шчыльна лучыцца з дзейнасьцяй БСГ. Ведаем аб ім дужа мала. Вось-жа затым, што сваім зьместам „Свабода“ зьяўляецца ўжо, як і дзейнасьць БСГ, друкам беларускім нацыянальным, і што дзякуючы праф. В. Іваноўскаму маю аб ёй крыху нязнаных дагэтуль вестак, пасьвячаю ёй гэтых некалькі ўваг.

{{Водступ|2|em}}„Свабода“ паўстала сярод пецярбурскай беларускай моладзі ўзімку 1899—1900 г.&lt;ref&gt;Гэтак цьвердзіць праф. В. Іваноўскі; мне-ж здаецца, што „Свабода“ паўстала якімі двума гадамі пазьней. Магчыма, што ў 1890—1900 выдаваць „Свабоду“ паўстала толькі думка, зрэалізаваньне якой пазьней наступіла.&lt;/ref&gt;. Быў адбіты толькі адзін нумар з васьмёх бачынаў. Фармат вялікага (канцэлярскага) аркуша паперы. Нумар гэты „Свабоды“, пісаны адручна, адбіты быў на цыклёстылі (прылада, {{Абмылка|падобн|падобная}} да сяньнешняга ротатара).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mh8bpq3fx5k69t8sko34qdte1gh9qjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289688</id>
      <parentid>289687</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4571" sha1="k3ofdubqwc9a7o79c2grwmx9bohyks5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=бе|к=ларускіх}} народавольцаў-гоманцаў, бо-ж і яна, як і гэныя, баролася толькі за фэдэратыўную перабудову Расеі, толькі за аўтаномію для Беларусі&lt;ref&gt;Праўда, у вышэй прыточваным тут лісьце праф. [[Аўтар:Вацлаў Іваноўскі|В. Іваноўскага]] спатыкаем цьверджаньне, што БСГ мела ўжо беларускія палітычна-незалежніцкія ідэалы. Думка аб сувэрэннай незалежнасьці Беларусі — піша праф. В. І. паўстала у 1899—1900 г. сярод сяброў Бел Рэвалюцыйнай, а пасьля Бел Соц. Грамады. Пашырылася гэта думка аканчальна у 1904—5 г… Трэба сказаць, што напіралі на неабходнасьць памяшчэньня незалежнасьці у палітычнай праграме „Грамады“ тагдышнія прыяцелі ППС-ы. У тым ліку нябошчык [[Аўтар:Мацей Сулькевіч|М. Сулькевіч]] і [[Аўтар:Язэп Пілсудскі|Язэп Пілсудзкі]].“ Усе іншыя аднак дадзеныя аб БСГ бачаць у ёй толькі ідэал Беларусі аўтаномнай у Расейскай фэдэрацыі. Надта аднак {{Абмылка|магчыма.|магчыма,}} што сярод сяброў БСГ былі ўжо і беларускія незалежнікі.&lt;/ref&gt;. Гэтак сапраўды здаецца на першы пагляд, але калі да справы прыгледзіцца бліжэй, дык лёгка кідаецца ў вочы між БСГ і гоманцамі вялікая прынцыповая розьніца. Розьніцай тут зьяўляецца беларускі нацыянальны элемэнт Грамады. Не здарма-ж на рубяжы думак гоманцаў і БСГ стаў такі чалавек, як Фр. Багушэвіч. Зроджаны ім прынцып беларускай нацыянальнасьці ўсей сілай адбіўся і на думках, і на працы, і на ідэолёгіі БСГ, у якой беларуская нацыянальнасьць мела сапраўды прынцыповае значэньне.

{{Водступ|2|em}}Пэрыяд Бел. Соц. Грамады, такім чынам, гэта новы вялікі шаг уперад у беларускай палітычна-вызвольнай думцы.

{{Цэнтар|§ 4. „{{Разьбіўка|Свабода}}“.}}

{{Водступ|2|em}}Пасьля „Мuż. Praudy“ і „Гоману“, як ужо выжэй успаміналася, быў часопіс „Свабода“. Часапіс гэты шчыльна лучыцца з дзейнасьцяй БСГ. Ведаем аб ім дужа мала. Вось-жа затым, што сваім зьместам „Свабода“ зьяўляецца ўжо, як і дзейнасьць БСГ, друкам беларускім нацыянальным, і што дзякуючы праф. В. Іваноўскаму маю аб ёй крыху нязнаных дагэтуль вестак, пасьвячаю ёй гэтых некалькі ўваг.

{{Водступ|2|em}}„Свабода“ паўстала сярод пецярбурскай беларускай моладзі ўзімку 1899—1900 г.&lt;ref&gt;Гэтак цьвердзіць праф. В. Іваноўскі; мне-ж здаецца, што „Свабода“ паўстала якімі двума гадамі пазьней. Магчыма, што ў 1890—1900 выдаваць „Свабоду“ паўстала толькі думка, зрэалізаваньне якой пазьней наступіла.&lt;/ref&gt;. Быў адбіты толькі адзін нумар з васьмёх бачынаў. Фармат вялікага (канцэлярскага) аркуша паперы. Нумар гэты „Свабоды“, пісаны адручна, адбіты быў на цыклёстылі (прылада, {{Абмылка|падобн|падобная}} да сяньнешняга ротатара).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k3ofdubqwc9a7o79c2grwmx9bohyks5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289689</id>
      <parentid>289688</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4598" sha1="r6xd8avh7egibyiu2yhpi0akwcnt0n6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=бе|к=ларускіх}} народавольцаў-гоманцаў, бо-ж і яна, як і гэныя, баролася толькі за фэдэратыўную перабудову Расеі, толькі за аўтаномію для Беларусі&lt;ref&gt;Праўда, у вышэй прыточваным тут лісьце праф. [[Аўтар:Вацлаў Іваноўскі|В. Іваноўскага]] спатыкаем цьверджаньне, што БСГ мела ўжо беларускія палітычна-незалежніцкія ідэалы. Думка аб сувэрэннай незалежнасьці Беларусі — піша праф. В. І. паўстала у 1899—1900 г. сярод сяброў {{Абмылка|Бел|Бел.}} Рэвалюцыйнай, а пасьля Бел Соц. Грамады. Пашырылася гэта думка аканчальна у 1904—5 г… Трэба сказаць, што напіралі на неабходнасьць памяшчэньня незалежнасьці у палітычнай праграме „Грамады“ тагдышнія прыяцелі ППС-ы. У тым ліку нябошчык [[Аўтар:Мацей Сулькевіч|М. Сулькевіч]] і [[Аўтар:Язэп Пілсудскі|Язэп Пілсудзкі]].“ Усе іншыя аднак дадзеныя аб БСГ бачаць у ёй толькі ідэал Беларусі аўтаномнай у Расейскай фэдэрацыі. Надта аднак {{Абмылка|магчыма.|магчыма,}} што сярод сяброў БСГ былі ўжо і беларускія незалежнікі.&lt;/ref&gt;. Гэтак сапраўды здаецца на першы пагляд, але калі да справы прыгледзіцца бліжэй, дык лёгка кідаецца ў вочы між БСГ і гоманцамі вялікая прынцыповая розьніца. Розьніцай тут зьяўляецца беларускі нацыянальны элемэнт Грамады. Не здарма-ж на рубяжы думак гоманцаў і БСГ стаў такі чалавек, як Фр. Багушэвіч. Зроджаны ім прынцып беларускай нацыянальнасьці ўсей сілай адбіўся і на думках, і на працы, і на ідэолёгіі БСГ, у якой беларуская нацыянальнасьць мела сапраўды прынцыповае значэньне.

{{Водступ|2|em}}Пэрыяд Бел. Соц. Грамады, такім чынам, гэта новы вялікі шаг уперад у беларускай палітычна-вызвольнай думцы.

{{Цэнтар|§ 4. „{{Разьбіўка|Свабода}}“.}}

{{Водступ|2|em}}Пасьля „Мuż. Praudy“ і „Гоману“, як ужо выжэй успаміналася, быў часопіс „Свабода“. Часапіс гэты шчыльна лучыцца з дзейнасьцяй БСГ. Ведаем аб ім дужа мала. Вось-жа затым, што сваім зьместам „Свабода“ зьяўляецца ўжо, як і дзейнасьць БСГ, друкам беларускім нацыянальным, і што дзякуючы праф. В. Іваноўскаму маю аб ёй крыху нязнаных дагэтуль вестак, пасьвячаю ёй гэтых некалькі ўваг.

{{Водступ|2|em}}„Свабода“ паўстала сярод пецярбурскай беларускай моладзі ўзімку 1899—1900 г.&lt;ref&gt;Гэтак цьвердзіць праф. В. Іваноўскі; мне-ж здаецца, што „Свабода“ паўстала якімі двума гадамі пазьней. Магчыма, што ў 1890—1900 выдаваць „Свабоду“ паўстала толькі думка, зрэалізаваньне якой пазьней наступіла.&lt;/ref&gt;. Быў адбіты толькі адзін нумар з васьмёх бачынаў. Фармат вялікага (канцэлярскага) аркуша паперы. Нумар гэты „Свабоды“, пісаны адручна, адбіты быў на цыклёстылі (прылада, {{Абмылка|падобн|падобная}} да сяньнешняга ротатара).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r6xd8avh7egibyiu2yhpi0akwcnt0n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124921</id>
    <revision>
      <id>289690</id>
      <timestamp>2026-06-20T18:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}У рэдакцыі прымалі учасьце: Вацлаў Іваноўскі і [[Аўтар:Іван Луцкевіч|Іван Луцкевіч]]. Памагаў у выданьні так-жа [[Аўтар:Лявон Малецкі|Лявон Малецкі]] з Вільні, тады ППС. Першую бачыну вельмі прыгожа напісаў адрукі тады студэнт, а цяпер інж. арх...»</comment>
      <origin>289690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="anc4x6978jw0cv5ls6w3xu2aefh542a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}У рэдакцыі прымалі учасьце: Вацлаў Іваноўскі і [[Аўтар:Іван Луцкевіч|Іван Луцкевіч]]. Памагаў у выданьні так-жа [[Аўтар:Лявон Малецкі|Лявон Малецкі]] з Вільні, тады ППС. Першую бачыну вельмі прыгожа напісаў адрукі тады студэнт, а цяпер інж. архітэкт [[Аўтар:Рамуальд Мілер|Рамуальд Мільлер]], так-жа ППС,

{{Водступ|2|em}}Цыклёстыль быў куплены за грошы Вацлава Іваноўскага. Аддаў ён на гэта ўвесь свой летні заработак з практыкі. Памог консьпірацыйна гэту прыладу купіць [[Аўтар:Мечыслаў Міхаловіч|М. Міхаловіч]], ППС, тады студэнт, а цяпер прафэсар Варшаўскага Унівэрсытэту.

{{Водступ|2|em}}Далейшыя бачыны „Свабоды“ былі напісаны і адбіты ў Лябедцы, Лідзкага пав., у двары бацькоў В. Іваноўскага. Пісаў іх адрукі Вінцук Валэйка з Лідчыны, тады гімназіст, а цяпер горны інжынер. Адбівалі два браты Іваноўскія: [[Аўтар:Тадэвуш Іваноўскі|Тадэуш Іваноўскі]], цяпер прафэсар унівэрсытэту ў Коўні і Вацлаў,
а так-жа два браты Валэйкі з Лідчыны, апроч Вінцука. Адзін з іх — Антон Валэйка — цяпер інжынер тэхнолёг. Адбітых „Свабоды“ было 200 штук.

{{Водступ|2|em}}У зьмест гэтага часапісу між іншым уваходзілі: уступны артыкул на тэму палітычную; другі артыкул аб асобнасьці беларускага народу ў параўнаньні яго з народамі суседнімі. Быў так-жа і вось гэткі верш «[[Мужыцкая доля (Цётка)|Мужыцкая Доля]]»:

{{Block center/s}}
„Цяжка жыць, трудзіцца,&lt;br /&gt;
Калі няма долі,&lt;br /&gt;
Жыта не радзіцца&lt;br /&gt;
На мужыцкім полі.&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}З капы умалоту&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}Ня болей асьміны&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}І еш хлеб за работу,&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}Чорны хлеб з мякіны.&lt;br /&gt;
Прыдзе восень — трэба&lt;br /&gt;
Заплапіць падаткі,&lt;br /&gt;
А тут няма хлеба&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}І грошаў няхваткі.&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}І жыві, як знаеш,&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}З бяды выручайся;&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}Калі сілу маеш,&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}Долі дажыдайся.&lt;br /&gt;
Дзе-ж ты, мая доля,&lt;br /&gt;
Дзе-ж ты — адгукніся?!“
{{Block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>anc4x6978jw0cv5ls6w3xu2aefh542a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124922</id>
    <revision>
      <id>289691</id>
      <timestamp>2026-06-20T18:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Аўтарам гэтага вершу быў хлапец з Радашкавіч, тады хвэльчар у калінкінскай бальніцы ў Пецярбурзе. Прозьвішча гэтага хлапца праф. В. Іваноўскі ўжо ня помніць.  {{Водступ|2|em}}Дзеля консьпірацыі, пасьля адбіцьця нумару „Свабоды“, усю друкарск...»</comment>
      <origin>289691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2239" sha1="ca8qfs9vzezjj5jeekwpza7l5jvkcej" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Аўтарам гэтага вершу быў хлапец з Радашкавіч, тады хвэльчар у калінкінскай бальніцы ў Пецярбурзе. Прозьвішча гэтага хлапца праф. В. Іваноўскі ўжо ня помніць.

{{Водступ|2|em}}Дзеля консьпірацыі, пасьля адбіцьця нумару „Свабоды“, усю друкарскую прыладу Тадэуш Іваноўскі адвёз у Пецярбург, а часапіс В. Іваноўскі завёз у Варшаву, каб адтуль яе пашыраць пры помачы варшаўскіх беларусаў.

{{Водступ|2|em}}На няшчасьце, якраз у той час, старшы брат В. Іваноўскага, [[Аўтар:Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], ППС, тады інжынер у фабрыцы Гондтке у Варшаве, быў арыштаваны. Жандары прышлі трэсьці кватэру Іваноўскіх, дзе была сьвежа адбітая, бадай уся „Свабода“. Такім чынам бязмала ўвесь лік першага — і апошняга нумару гэтага часапісу прапаў з прычыны гэнай рэвізіі.

{{Водступ|2|em}}Пасьля гэтага з уцалеўшых экзэмпляраў ведамы быў толькі адзін у Кіркарыхі, удавы па [[Аўтар:Адам Кіркор|Адаме Кіркар]], які быў рэдактарам „Kurjera Wileńskiego“.

{{Водступ|2|em}}На гэтым і скончылася выдавецкая справа «Свабоды»&lt;ref&gt;З лісту праф. [[Аўтар:Вацлаў Іваноўскі|В. Іваноўскага]].&lt;/ref&gt;, як адной з многіх праяваў беларускай нацыянальна-рэвалюцыйнай дзейнасьці Беларускай Соцыялістычнай Грамады.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ca8qfs9vzezjj5jeekwpza7l5jvkcej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124923</id>
    <revision>
      <id>289693</id>
      <timestamp>2026-06-20T18:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = VIII. Нацыянальны элемэнт у беларускай палітычна-вызвольнай думцы  | аўтар     = Адам Станкевіч  | год       = 1935 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/VII|VII. „Mužyckaj...»</comment>
      <origin>289693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="1j6opp2j7o36fdafq7cqbqx3is1nj7j" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = VIII. Нацыянальны элемэнт у беларускай палітычна-вызвольнай думцы
 | аўтар     = Адам Станкевіч
 | год       = 1935 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/VII|VII. „Mužyckaja Prauda“ i „Гомон“]]
 | наступны  = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/IX|IX. Сусьветная вайна, Вялікая Расейская Рэвалюцыя і справа нацыянальна-палітычнага вызваленьня Беларусі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;66&quot; to=&quot;66&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;67&quot; to=&quot;67&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;69&quot; to=&quot;72&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;73&quot; to=&quot;73&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;75&quot; to=&quot;83&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>1j6opp2j7o36fdafq7cqbqx3is1nj7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124924</id>
    <revision>
      <id>289695</id>
      <timestamp>2026-06-20T21:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Цэнтар|'''IX. Сусьветная вайна, Вялікая Расейская Рэвалюцыя і справа&lt;br /&gt;нацыянальна-палітычнага вызваленьня Беларусі.'''}}  {{Водступ|§ 1. {{Разьбіўка|Прынцып нацыянальнасьці агулам}}.}}  {{Водступ|2|em}}Ужо з папярэдніх разьдзелаў гэтай працы бачылі мы, як у Эў...»</comment>
      <origin>289695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3530" sha1="jchv1p6tu6yhs1p6p1ioas9hl95z20l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''IX. Сусьветная вайна, Вялікая Расейская Рэвалюцыя і справа&lt;br /&gt;нацыянальна-палітычнага вызваленьня Беларусі.'''}}

{{Водступ|§ 1. {{Разьбіўка|Прынцып нацыянальнасьці агулам}}.}}

{{Водступ|2|em}}Ужо з папярэдніх разьдзелаў гэтай працы бачылі мы, як у Эўропе, пачынаючы яшчэ з канца ХVІІІ ст., тварылася, паўставала і разьвівалася паняцьце нацыянальнасьці, як яно ўгрунтоўвалася ў псыхіцы розных народаў і панукала іх да вольнага і незалежнага жыцьця.

{{Водступ|2|em}}Дзякуючы гэтаму паняцьцю нацыянальнасьці, не гаворачы ўжо аб іншых народах, наступіла аб’яднаньне Італіі, Нямеччыны, паўстаньне Бэльгіі і дзяржаў Балканскіх.

{{Водступ|2|em}}Гэтае паняцьце нацыянальнасьці, як бачылі мы вышэй, дакацілася і да Беларусі і тут так-жа, дзякуючы прадусім [[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Фр. Багушэвічу]], лягло ў аснову адраджэньня беларускага народу.

{{Водступ|2|em}}Галоўнай-жа прычынай далейшага разьвіцьця прынцыпу нацыянальнасьці і далейшага яго ўваходу ў аснову жыцьця розных народаў і нават у аснову адносінаў міжнародных — была Вялікая Сусьветная вайна і пазьней Вялікая Расейская Рэвалюцыя.

{{Водступ|2|em}}Ужо падчас вайны ў грамадзкай думцы Эўропы было дасьпелым пракананьне, што па сканчэньні гэтай міжнароднай бойні палітычная мапа Эўропы павінна быць зьменена згодна з нацыянальнымі імкненьнямі народаў. Гэткая думка так была папулярнай, што старыя дыплёматы імпэрыялістычных дзяржаў, падпісваючы трактаты супярэчныя з гэтай думкай, падпісвалі іх тайна.

{{Водступ|2|em}}Абедзьве ваюючыя староны так-жа ўжо выразка рабілі прырачэньні, ідучыя па лініі прынцыпу нацыянальнасьці. І так, дзяржавы цэнтральныя на чале з Нямеччынай {{Абмылка|абяцялі|абяцалі}} вызваленьне Польшчы, а так-жа Літвы, Украіны, часткова нават Беларусі і народаў надбалтыцкіх. Значна выразьней і шырэй карысталіся прынцыпам нацыянальнасьці дыплёматы і палітыкі другой ваюючай стараны — коаліцыі.

{{Водступ|2|em}}Асабліва-ж дзейна і ўпорыста падчас вайны пашыралі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jchv1p6tu6yhs1p6p1ioas9hl95z20l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289696</id>
      <parentid>289695</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="8s2jp8733o3yc2eiju6fllpr7co57x3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''IX. Сусьветная вайна, Вялікая Расейская Рэвалюцыя і справа&lt;br /&gt;нацыянальна-палітычнага вызваленьня Беларусі.'''}}

{{Цэнтар|§ 1. {{Разьбіўка|Прынцып нацыянальнасьці агулам}}.}}

{{Водступ|2|em}}Ужо з папярэдніх разьдзелаў гэтай працы бачылі мы, як у Эўропе, пачынаючы яшчэ з канца ХVІІІ ст., тварылася, паўставала і разьвівалася паняцьце нацыянальнасьці, як яно ўгрунтоўвалася ў псыхіцы розных народаў і панукала іх да вольнага і незалежнага жыцьця.

{{Водступ|2|em}}Дзякуючы гэтаму паняцьцю нацыянальнасьці, не гаворачы ўжо аб іншых народах, наступіла аб’яднаньне Італіі, Нямеччыны, паўстаньне Бэльгіі і дзяржаў Балканскіх.

{{Водступ|2|em}}Гэтае паняцьце нацыянальнасьці, як бачылі мы вышэй, дакацілася і да Беларусі і тут так-жа, дзякуючы прадусім [[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Фр. Багушэвічу]], лягло ў аснову адраджэньня беларускага народу.

{{Водступ|2|em}}Галоўнай-жа прычынай далейшага разьвіцьця прынцыпу нацыянальнасьці і далейшага яго ўваходу ў аснову жыцьця розных народаў і нават у аснову адносінаў міжнародных — была Вялікая Сусьветная вайна і пазьней Вялікая Расейская Рэвалюцыя.

{{Водступ|2|em}}Ужо падчас вайны ў грамадзкай думцы Эўропы было дасьпелым пракананьне, што па сканчэньні гэтай міжнароднай бойні палітычная мапа Эўропы павінна быць зьменена згодна з нацыянальнымі імкненьнямі народаў. Гэткая думка так была папулярнай, што старыя дыплёматы імпэрыялістычных дзяржаў, падпісваючы трактаты супярэчныя з гэтай думкай, падпісвалі іх тайна.

{{Водступ|2|em}}Абедзьве ваюючыя староны так-жа ўжо выразка рабілі прырачэньні, ідучыя па лініі прынцыпу нацыянальнасьці. І так, дзяржавы цэнтральныя на чале з Нямеччынай {{Абмылка|абяцялі|абяцалі}} вызваленьне Польшчы, а так-жа Літвы, Украіны, часткова нават Беларусі і народаў надбалтыцкіх. Значна выразьней і шырэй карысталіся прынцыпам нацыянальнасьці дыплёматы і палітыкі другой ваюючай стараны — коаліцыі.

{{Водступ|2|em}}Асабліва-ж дзейна і ўпорыста падчас вайны пашыралі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8s2jp8733o3yc2eiju6fllpr7co57x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124925</id>
    <revision>
      <id>289697</id>
      <timestamp>2026-06-20T21:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «прынцып нацыянальнасьці прадстаўнікі народаў паднявольных. Так напр. 26 і 27.VI.1914 г. у Парыжы адбылася конфэрэнцыя паднявольных народаў Эўропы. Конфэрэнцыя гэта 12.XI абвесьціла сваю дэклярацыю, падставай якой было права народаў на палітычную незалежнась...»</comment>
      <origin>289697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3813" sha1="kty73dtbyh4ajw6h5yqsdp0sdui4xg7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;прынцып нацыянальнасьці прадстаўнікі народаў паднявольных. Так напр. 26 і 27.VI.1914 г. у Парыжы адбылася конфэрэнцыя паднявольных народаў Эўропы. Конфэрэнцыя гэта 12.XI абвесьціла сваю дэклярацыю, падставай якой было права народаў на палітычную незалежнасьць.

{{Водступ|2|em}}Апрача гэтай конфэрэнцыі працавала над пытаньнем нацыянальным і іншая конфэрэнцыя, у Газе, ад 7 да 10.IV.1915, якая дамагалася, каб граніцы будучых дзяржаў праводзіліся згодна з воляй народаў.

{{Водступ|2|em}}Адбываўся цэлы рад і іншых розных міжнародных нарадаў, а так-жа было нямала выступленьняў паасобных розных выдатных палітыкаў, якія выказваліся за тое, каб па вайне народы маглі самі быць тварцамі сваей долі на аснове сваей нацыянальнасьці.

{{Водступ|2|em}}Але асаблівай жывасьці і размаху набірае прынцып нацыянальнасьці ў канцы 1916 г., калі цэнтральныя дзяржавы першыя выступілі з ініцыятывай аб замірэньні. Гэтая ініцыятыва выклікала цэлы рад розных заяваў характару міжнароднага ў сэнсе абароны прынцыпу нацыянальнасьці. Найбольш галосным было выступленьне 21.XII.1916 г. прэзыдэнта Злуч. Станаў Амэрыкі, слаўнага [[Аўтар:Томас Вудра Вільсан|Вільсона]], які за падставу да перагавораў аб міры запрапанаваў прынцып забясьпечаньня права і вольнасьці малых і паднявольных народаў, забясьпечаньня іх ад несправядлівасьці і гвалтаў. У гэтым жа сваім выступленьні той жа Вільсон запрапанаваў стварэньне Лігі Народаў.

{{Водступ|2|em}}Найбольшым ворагам прынцыпу нацыянальнасьці ў дзяржаў коаліцыйных была царская Расея, якая, маючы добрую палавіну насельніцтва не расейскага, прынцыпу нацыянальнасьці дужа баялася. Але рэвалюцыя ў лютым 1917 г. і тут прынесла ў гэтай справе вялікае аблягчэньне. Ужо нават Тымчасовы Урад 17.III заявіў коаліцыі, што Расея здэцыдаваная кіравацца асновамі дэмократызму і забясьпечаньня правоў усіх народаў.

{{Водступ|2|em}}Справа з гэтым яшчэ — тэорэтычна прынамсі — палепшыла, калі ў лістападзе таго-ж 1917 г. выбухла рэвалюцыя бальшавіцкая. Камуністычная ўлада ў асобе Рады Народных Камісараў абвесьціла роўнасьць і незалежнасьць усіх народаў быўшай царскай Расеі, прызнаючы ім права свабоднага&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kty73dtbyh4ajw6h5yqsdp0sdui4xg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124926</id>
    <revision>
      <id>289698</id>
      <timestamp>2026-06-20T21:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «самаазначэньня і магчымасьці аддзяленьня ад Расеі і стварэньня сваіх незалежных дзяржаў.  {{Водступ|2|em}}Міжнародная нарада ў Берасьці, што трывала з перарывамі ад 3.XII.1917 да 4.III.1918 г., у якой прымалі ўчасьце з аднаго боку дзяржавы цэнтральныя, разам з прадс...»</comment>
      <origin>289698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="04hojrqmor16178nsqlu3z0ks8ciyw0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;самаазначэньня і магчымасьці аддзяленьня ад Расеі і стварэньня сваіх незалежных дзяржаў.

{{Водступ|2|em}}Міжнародная нарада ў Берасьці, што трывала з перарывамі ад 3.XII.1917 да 4.III.1918 г., у якой прымалі ўчасьце з аднаго боку дзяржавы цэнтральныя, разам з прадстаўнікамі Украіны, а з другога бальшавікі, — так-жа за галоўную падставу замірэньня прызнавала права на нацынальнае самаазначэньне народаў.

{{Водступ|2|em}}Бальшавікі, як ведама, у Берасьці з цэнтральнымі дзяржавамі і з Украінцамі сьпярша не дагаварыліся да нічога. Тады цэнтральныя дзяржавы 9.II.18 г. падпісалі дагавор з Украінай,

{{Водступ|2|em}}Пасьля гэтага, старшыня бальшавіцкай дэлегацыі [[Аўтар:Леў Троцкі|Л. Троцкі]], напісаўшы на сьцяне конфэрэнцыйнай залі ведамы кліч: „ни мира, ни войны“ — разам з сваімі дэлегатамі Берасьць пакінуў. Нямецкая армія пачала займаць беларускія й украінскія землі, паложаныя на ўсход ад старой баявой нямецка-расейскай лініі. Урэшце бальшавіцкая дэлегацыя вярнулася ў Берасьце ўзноў — ужо бяз Троцкага — і 4.III.18 г. падпісала з цэнтральнымі дзяржавамі мір.

{{Водступ|2|em}}Дагавор між цэнтр. дзяржавамі і Украінай у Берасьці вызначыў граніцу Украіны, якой прызнана была і часьць беларускіх зямель. Аднак у дагаворы ёсьць даданы пункт, які заяўляе, што „граніцы аканчальна і падробна будуць усталены мяшанай камісіяй згодна з варункамі этнографічнымі і з воляй насельніцтва“. У гэтым, ясная рэч, была дана магчымасьць усталіць у будучыні справядлівую граніцу між іншым і украінска-беларускую, згодна з прынцыпам нацыянальнасьці.

{{Водступ|2|em}}Урэшце 11.XI.1918 г. наступіла спыненьне барацьбы між дзяржавамі цэнтральнымі і коаліцыяй. На ўступных перагаворах прынцып нацыянальнасьці прызнала вялізарная большасьць міжнародных прадстаўнікоў як з аднаго, так і з другога боку. 28.VI.1919 г. быў падпісаны Версальскі Трактат, які і ўстанавіў сучасны палітычны лад Эўропы.

{{Водступ|2|em}}Праўда, трактат гэты, які ў тэорыі быў будаваны на прынцыпе нацыянальнасьці, у практыцы шмат у чым аказаўся з гэтым прынцыпам нязгодным. Ня ўвёў ён у жыцьцё ў поўнасьці права самаазначэньня народаў, не стварыў законаў, якія належна баранілі-б правы народаў, правёў граніцы дзяржаў, якія парэзалі жывыя народныя арганізмы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>04hojrqmor16178nsqlu3z0ks8ciyw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124927</id>
    <revision>
      <id>289699</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;center&gt; Проф. У. ІГНАТОЎСКІ  &lt;span style=&quot;font-size: 160%;&quot;&gt;'''КАРОТКІ НАРЫС&lt;br /&gt;ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСІ'''&lt;/span&gt;  ВЫДАНЬНЕ 4-ае, ПЕРАРОБЛЕНАЕ  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;  &lt;small&gt;ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БЕЛАРУСІ&lt;br /&gt;МЕНСК — 1925&lt;/small&gt; &lt;/center&gt;»</comment>
      <origin>289699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="334" sha1="s6x4k0uce36uu13vrowxqtpsnitzz06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;center&gt;
Проф. У. ІГНАТОЎСКІ

&lt;span style=&quot;font-size: 160%;&quot;&gt;'''КАРОТКІ НАРЫС&lt;br /&gt;ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСІ'''&lt;/span&gt;

ВЫДАНЬНЕ 4-ае, ПЕРАРОБЛЕНАЕ

&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

&lt;small&gt;ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БЕЛАРУСІ&lt;br /&gt;МЕНСК — 1925&lt;/small&gt;
&lt;/center&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s6x4k0uce36uu13vrowxqtpsnitzz06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124928</id>
    <revision>
      <id>289700</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;  {| style=&quot;width: 100%; margin: 0; background: transparent;&quot; | style=&quot;text-align: left; padding: 0;&quot; | Б. Д. В. № 115. | style=&quot;text-align: right; padding: 0;&quot; | Галоўлітбел № 9910. |} ---- &lt;center&gt;1-я Дзяржаўная друкарня. Заказ № 802. У ліку 20.000 экз.&lt;/center&gt;»</comment>
      <origin>289700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="5mjofy0la5rom5f2tll56ymejtre21p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

{| style=&quot;width: 100%; margin: 0; background: transparent;&quot;
| style=&quot;text-align: left; padding: 0;&quot; | Б. Д. В. № 115.
| style=&quot;text-align: right; padding: 0;&quot; | Галоўлітбел № 9910.
|}
----
&lt;center&gt;1-я Дзяржаўная друкарня. Заказ № 802. У ліку 20.000 экз.&lt;/center&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5mjofy0la5rom5f2tll56ymejtre21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124929</id>
    <revision>
      <id>289701</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вичитано */</comment>
      <origin>289701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3179" sha1="sj76nflurtgklg77nfpo4wgdhsz8av5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;center&gt;ПРАДМОВА ДА 4-га ВЫДАНЬНЯ.&lt;/center&gt;

Кароткі нарыс гісторыі Беларусі зьявіўся першы раз у друку ў цяжкія часы бела-польскай акупацыі, у 1919 годзе. „Нарыс“ злажыўся з лекцый, якія аўтарам чыталіся для настаўнікаў пачатковых школ Меншчыны. Польская цэнзура выкасавала каля трэцяй часткі рукапісу, і кніжка вышла з друку скарочанаю і папсаванаю. Копіі рукапісу ў аўтара не асталося; аўтэнтык польскі „wydzial prasy“ з друкарні забраў сабе. Ня гледзячы на „zezwolenie“ цэнзуры, акупацыйны ўрад праз нейкі час хапіўся і даў загад конфіскаваць кніжку. Студэнтам Пэдагагічнага Менскага Інстытуту ўдалося забраць каля тысячы экзэмпляраў, а дзьве тысячы конфіскавана. Гэтыя дзьве тысячы „Нарысу“ белапалякі, уцякаючы з Менску летам 1920 г., кінулі і, такім спосабам, з перамогаю Кастрычніка, „Нарыс“ вышаў на сьвет з поліцэйскай каморы.

У 1921 годзе вышлі два выданьні „Нарысу“. Другое выданьне бяз ведама аўтара вышла ў Вільні. Нам невядома, як яно вышла, але на кніжцы няма цэнзурнай паметкі „z zezwolenia władz“. Другое выданьне зьяўляецца перадрукам з першага выданьня без перамен.

Трэцяе выданьне „Нарысу“ вышла ў Менску, ужо вольным ад белапалякаў, крыху пазьней за другое, бо аўтар унёс у „Нарыс“ некаторыя папраўкі, на што патрэбен быў час. Такім спосабам, 3-е выданьне вышла ў сьвет крыху папраўленым і дапоўненым.

Попыт на кніжку не прыпыніўся й цяпер. Па пропозыцыі Дзяржаўнага Выдавецтва аўтар яшчэ раз пераглядзеў кніжку, унёс у яе тое, што дала навука аб Беларусі за апошнія гады, і пусьціў яе ў людзі.

Аўтар выказвае шчырую падзяку т-шу Я. Лёсіку, каторы згадзіўся ўзяць на сябе працу падабраць адпаведныя малюнкі да тэксту кніжкі. Дзякуючы гэтай працы, чацьвертае выданьне кніжкі будзе ілюстраваным.

&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;'''У. Ігнатоўскі.'''&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;—&lt;/center&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sj76nflurtgklg77nfpo4wgdhsz8av5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124930</id>
    <revision>
      <id>289702</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;center&gt;ПРАДМОВА ДА 3-га ВЫДАНЬНЯ.&lt;/center&gt;  Нам усім добра вядомы той політыка-соцыяльны ўклад жыцьця, які быў пад цяжкаю рукою самаўладзтва ў Расіі наогул і ў нас на Беларусі. Змагаючыся з усім тым, што было карысна для пролетарска-сялянскіх мас Расіі, самаўлад...»</comment>
      <origin>289702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="ifsvq3032g5li62qdg7he32nyamsxvu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;center&gt;ПРАДМОВА ДА 3-га ВЫДАНЬНЯ.&lt;/center&gt;

Нам усім добра вядомы той політыка-соцыяльны ўклад жыцьця, які быў пад цяжкаю рукою самаўладзтва ў Расіі наогул і ў нас на Беларусі. Змагаючыся з усім тым, што было карысна для пролетарска-сялянскіх мас Расіі, самаўладзтва, разам з тым, змагалася з усім тым, што насіла на сабе адзнакі мясцовага ці нацыянальнага характару. Усё вялікае, агульнае ставілася замест дробнага, мясцовага і нацыянальнага. Панавала ідэя імпэрыялізму. З офіцыяльнага боку існавала політычна і культурна толькі адзіная і непадзельная Расія, якая ведала і падтрымлівала адзіную і непадзельную гісторыю, агульна-рускую гісторыю царска-панскага кірунку. Такая гісторыя чыталася і выкладалася ўва ўсіх школах вялікай імпэрыі, да якое-б грамадзкае клясы і нацыянальнасьці яны не належалі, у якой-бы мове яны не гаварылі. На гэтай царскай, агульна-рускай гісторыі адукаваліся і мы, што вышлі з працоўных мас Беларусі.

У часы імпэрыі не зварачалася ўвагі на тое, што з соцыяльнага і культурнага боку не магло быць і ніколі ня было цэльнай і адзінай Расіі. Не зварачалася ўвагі на тое, што адзін супроць другога стаяць дзьве клясы рускага так званага „народу“, інтарэсы каторых ня толькі не супадаюць, але йдуць адзін на другога; дзьве клясы, каторыя разьдзелены глыбокаю прорваю, праз якую масты ня будуюцца. Было зьняважана і тое, што гэтая політычна-адзіная Расія лічыць у сваім складзе далёка больш за 100 народаў, што прырода Расіі сьпявае свае рознастайныя сьпевы і формуе асобныя этнографічныя адзінкі народаў, што падданыя адзінай імпэрыі гавораць у розных мовах і маюць кожны свой асобны быт, кожны сваё мінулае, на каторым будуецца яго будучына.

І што-ж зрабілася? Зрабілася тое, што і заўжды робіцца ў такім разе. Мы ніколі ня ведалі і цяпер ня ведаем сапраўднай агульна-рускай гісторыі, бо толькі тады магчыма знаць агульнае, калі мы ведаем дробнае, з якога складаецца агульнае. У гісторыі, таксама як і ў другіх навуках, павінна йсьці не ад агульнага да асобнага, а наадварот.

У часы самаўладзтва шырокім колам грамадзянства здавалася, што моцна стаіць на нагах жалезны кумір царска-панскай імпэрыі, што моцна ён трымае і доўга яшчэ будзе трымаць у магутных руках політыка-соцыяльную, культурную, географічную і этнаграфічную {{перанос пачатак|розна|стайнасьць}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ifsvq3032g5li62qdg7he32nyamsxvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124931</id>
    <revision>
      <id>289703</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|розна|стайнасьць}}. Але ня так было ў самай справе. Прабіў час, і рухнуў з вялікім шумам жалезны кумір, бо ня было ў яго апоры, бо былі ў яго, як у таго біблейнага куміра, гліняныя ногі. Калі ўпаў кумір, то ўвесь абшар Расіі засыпаў ён сваімі ру...»</comment>
      <origin>289703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4776" sha1="36rbl4cejqn6lkgsxwzz939wus5np0o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 5 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|розна|стайнасьць}}. Але ня так было ў самай справе. Прабіў час, і рухнуў з вялікім шумам жалезны кумір, бо ня было ў яго апоры, бо былі ў яго, як у таго біблейнага куміра, гліняныя ногі. Калі ўпаў кумір, то ўвесь абшар Расіі засыпаў ён сваімі руінамі і друзгамі. Паднялася вялікая цемра ад густога пылу гнілой і струхлелай старасьветчыны. І здавалася нам, што нічога няма ўкола нас, апроч гэтай цемры і гэтага пылу. Але аблёгся пыл, пачала зьнікаць цемра, пачалі і мы аглядацца навокала. Пад нагамі нашымі, сярод руін і друзгаў, ужо пачалі выбівацца на сьвет з пладавітай глебы чалавечага жыцьця новыя, пакуль што чуць прыметныя расьліны новай творчасьці. Сярод гэтых новых расьлін асабліва хутка пачалі падымацца ўгару расьліны нейкай як-бы крышталізацыі жыцьця — расьліны рэвалюцыйнай індукцыі. Пачалося на могілках новае жыцьцё. У нашыя часы мы бачым, як усё навокала нас крышталізуецца, як ува ўсё прасочваецца творчая індукцыя.

Найперш за ўсё пачалася крышталізацыя і індукцыя ў політыка-экономічным будаўніцтве. На месцы зруйнаванага політыка-экономічнага будынку пачалі ўтварацца невялікія, нават маленькія будынкі, зьяўляюцца політычна-экономічныя організмы. Кожная экономічна-этнографічная галіна пачала з вялікаю ўвагаю падлічаць свае экономічна-політычныя магчымасьці, скарбы, капіталы і маемасьць. У цяжкіх муках нязвыклай творчасьці нараджаюцца на сьвет дзяржавы невялікіх, нават маленькіх прыгнечаных імпэрыялістычнай Расіяй народаў. Ствараюцца ўрады гэтых дзяржаў, зьяўляюцца гандлёвыя палаты, пасылаюцца ўзаемна-экономічныя місіі. Пачынае, урэшце, варушыцца і Беларусь, прыняўшыся за будоўлю свайго экономічна-політычнага будынку.

Амаль што адначасна з крышталізацыяй экономічна-політычнай зьяўляецца індукцыя і крышталізацыя экономічна-соцыяльная. „Народ“ у розных краёх пачынае ўглядацца ў сваю структуру і дзяліцца паводле сваіх інтарэсаў на дзьве няроўныя групы. З аднаго боку, зьбіраюцца ў невялічкі гурток эксплёататарскія элемэнты з вялікім капіталам і яшчэ большым апэтытам. З другога боку, расьце вялікая грамада працоўнай клясы, спакон веку забітай, пакрыўджанай і аграбленай. Кожная з гэтых кляс-груп пачынае вясьці сваю лінію, гатуецца да барацьбы і, урэшце, змагаецца за свае інтарэсы.

У пазьнейшыя часы крышталізуецца мастацтва, крышталізуецца і навука, апіраючыся ў сваёй творчасьці ці на мясцовы, тэрыторыяльна-экономічны, ці на экономічна-соцыяльны, клясавы грунт. Паміж іншымі навукамі пачала сваю крышталізацыю і індукцыйную працу і гісторыя.

У шырокіх колах грамадзянства паўстаў вялікі попыт на гісторыі {{перанос пачатак|асоб|ных}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>36rbl4cejqn6lkgsxwzz939wus5np0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124932</id>
    <revision>
      <id>289704</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|асоб|ных}} тэрыторый, асобных народаў, асобных кляс. Агульныя курсы перасталі здавальняць чалавека, бо ён не знаходзіў там адказаў на запытаньні бягучага рэвалюцыйнага руху. Паўстаў попыт і на гісторыю Беларусі і асобных яе кляс, на што р...»</comment>
      <origin>289704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="okqdws7k1p2lwc8znp3yzx2vtz0ga1i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 6 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|асоб|ных}} тэрыторый, асобных народаў, асобных кляс. Агульныя курсы перасталі здавальняць чалавека, бо ён не знаходзіў там адказаў на запытаньні бягучага рэвалюцыйнага руху. Паўстаў попыт і на гісторыю Беларусі і асобных яе кляс, на што раней не зварочвалі ўвагі, як на нешта маленькае і няпрыметнае.

Цяжкую працу прыходзіцца цяпер рабіць таму, хто ставіць сабе за мэту працаваць над гісторыяй асобнай тэрыторыі, напрыклад, Беларусі. Раней вайна імпэрыялістычная, потым вайна міжнародна-соцыяльная зруйнавала край, які ўвесь час быў арэнай барацьбы. Эвакуацыі на ўсход і, асабліва, на захад зусім зьнішчылі край ня толькі экономічна, але і навукова-культурна. Няма гістарычных крыніц і матэрыялаў, няма падручнікаў. Бушуе рэвалюцыйны гураган, урываецца ў габінэты навуковай працы і не дае магчымасьці спакойна і роўна працаваць. Апроч таго, мы ўсе вельмі звыклі да старых мэтодаў. Ніяк ня ўмеем мы працаваць над тым, што здаецца нам невялікім і дробным. Мы прызвычаіліся лёгка глядзець на прыватнае і дробнае і не даваць яму сапраўднага значэньня, а часам мы і зусім дробнага ня бачым.

Цяпер трэба пісаць і працаваць іначай. Мы павінны з гары спусьціцца ўніз, каб тут, унізе, а не з вышыні птушынага лёту, рабіць нашу працу. Калі чалавек з вышыні птушынага лёту глядзіць уніз, усё здаецца яму гладкім, роўным і аднастайным: зьнікаюць з вачэй этнографічныя і клясавыя межы, кліматычныя і іншыя адзнакі. Чалавек з гары бачыць толькі агульны плян і ня можа прыглядзецца да асабістасьцяй малюнку. Каб добра разглядзець дэталі малюнку, трэба спусьціцца ўніз.

Узяўшы ў рукі ясны ліхтарык, павінны мы крок за крокам абыйсьці мінулае нашай бацькаўшчыны. І ніводзін куточак нашага многапакутнага жыцьця ня можа і не павінен астацца бяз нашага стараннага агляду. І калі ўсе, нават найцямнейшыя куточкі жыцьця ня толькі кожнага народу, але і соцыяльных груп гэтага народу будуць вядомы, тады толькі будзе магчыма ўзяць крыльле вольнай птушкі, падняцца ўверх і адтуль з вышыні паглядзець на жыцьцё ўсіх народаў. Такі агульны агляд будзе індукцыйным аглядам. Пабудаваны такім спосабам агульны курс будзе сапраўдным і карысным курсам.

Але раней трэба ўзяцца за чорную працу, за дробную працу. Ужо прышоў і для Беларусі час гэтай працы, час індукцыйнай будоўлі. Над струхлелымі крыжамі бацькоў паднялася новая маладая Савецкая Беларусь. Цяжкаю працаю і жыцьцёваю політыка-соцыяльнаю барацьбою здабывае яна сабе месца сярод сясьцёр сваіх, іншых савецкіх рэспублік.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>okqdws7k1p2lwc8znp3yzx2vtz0ga1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124933</id>
    <revision>
      <id>289705</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Уводзіны ў гісторыю Беларусі.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;  Звыклі мы ў ранейшыя часы да вялікіх абшараў, да вялікіх цыфраў. Дзеля гэтага звыклі мы лічыць нашу бацькаўшчыну зусім невялікаю і няпрыметнаю па абшары яе тэрыторыі і па ліку яе насельнікаў. Пэўна, мо...»</comment>
      <origin>289705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1869" sha1="6n7dvb4felutsbeq4mxeorcm4lowvav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Уводзіны ў гісторыю Беларусі.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;

Звыклі мы ў ранейшыя часы да вялікіх абшараў, да вялікіх цыфраў. Дзеля гэтага звыклі мы лічыць нашу бацькаўшчыну зусім невялікаю і няпрыметнаю па абшары яе тэрыторыі і па ліку яе насельнікаў. Пэўна, можа так яно і будзе, калі мы параўнаем Беларусь з так званымі вялікімі дзяржавамі, як, напрыклад, Вялікабрытанія, Нямеччына, Францыя з колёніямі, Кітай, былая Расія і г. д. Але будзе ня так, калі параўнаем Беларусь з такімі невялікімі дзяржавамі, як, напрыклад, Швайцарыя, Данія, Бэльгія, Голяндыя, Літва, Латвія, Эстонія і г. д.
&lt;br /&gt;
&lt;center&gt;[выява]&lt;br /&gt;Беларускі краявід. (Зжатае поле).&lt;/center&gt;

Пры апошнім параўнаньні мы бачым, што ня так ужо малая наша Беларусь. Выстарчыць гэтае зямелькі да таго, каб можна было добра жыць, толькі-б ніхто не руйнаваў гэтай тэрыторыі і не грабаваў сваёю эксплёатацыяй яе пролетарска-сялянскіх мас.

Беларусь даўно ўжо ня мела свайго агульнага політычнага цэнтру; сучасная Савецкая Беларусь ня ўключае ў свой склад усёй {{перанос пачатак|этно|графічнай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6n7dvb4felutsbeq4mxeorcm4lowvav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289706</id>
      <parentid>289705</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>289706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1875" sha1="0vnezbavc16w15lk2dod2haxe2jfy8o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Уводзіны ў гісторыю Беларусі.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;

Звыклі мы ў ранейшыя часы да вялікіх абшараў, да вялікіх цыфраў. Дзеля гэтага звыклі мы лічыць нашу бацькаўшчыну зусім невялікаю і няпрыметнаю па абшары яе тэрыторыі і па ліку яе насельнікаў. Пэўна, можа так яно і будзе, калі мы параўнаем Беларусь з так званымі „вялікімі“ дзяржавамі, як, напрыклад, Вялікабрытанія, Нямеччына, Францыя з колёніямі, Кітай, былая Расія і г. д. Але будзе ня так, калі параўнаем Беларусь з такімі невялікімі дзяржавамі, як, напрыклад, Швайцарыя, Данія, Бэльгія, Голяндыя, Літва, Латвія, Эстонія і г. д.
&lt;br /&gt;
&lt;center&gt;[выява]&lt;br /&gt;Беларускі краявід. (Зжатае поле).&lt;/center&gt;

Пры апошнім параўнаньні мы бачым, што ня так ужо малая наша Беларусь. Выстарчыць гэтае зямелькі да таго, каб можна было добра жыць, толькі-б ніхто не руйнаваў гэтай тэрыторыі і не грабаваў сваёю эксплёатацыяй яе пролетарска-сялянскіх мас.

Беларусь даўно ўжо ня мела свайго агульнага політычнага цэнтру; сучасная Савецкая Беларусь ня ўключае ў свой склад усёй {{перанос пачатак|этно|графічнай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0vnezbavc16w15lk2dod2haxe2jfy8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124934</id>
    <revision>
      <id>289707</id>
      <timestamp>2026-06-21T01:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|этно|графічнай}} Беларусі. Дзякуючы гэтаму, даволі цяжка вызначыць велічыню тэрыторыі Беларусі. Мы папрабуем вызначыць тэрыторыю Беларусі паводле этнографічна-экономічных прымет. Пры такім падходзе да справы мы бачым, што Беларусь скла...»</comment>
      <origin>289707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3922" sha1="ndgbtcm2rjasjl435ojons0wvejvqwt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 8 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|этно|графічнай}} Беларусі. Дзякуючы гэтаму, даволі цяжка вызначыць велічыню тэрыторыі Беларусі. Мы папрабуем вызначыць тэрыторыю Беларусі паводле этнографічна-экономічных прымет. Пры такім падходзе да справы мы бачым, што Беларусь складаюць старыя губэрні — Менская, Магілёўская і Горадзенская, узятыя амаль што цалкам; Віцебская ў пераважнай большасьці свае тэрыторыі; Смаленская і Чарнігаўская некаторымі асобнымі паветамі. Ёсьць моцна русыфікаваны беларускі этнографічны тып у суседніх губэрнях — Цьверскай, Пскоўскай і Арлоўскай. Наогул, Беларусь разьляглася ў басэйне верхняга Дняпра, пачынаючы з Прыпяці і Дзясны і ў басэйне рэк Нёмна і Заходняй Дзьвіны. Уся тэрыторыя этнографічнай Беларусі даходзіць амаль што да 300 тысяч квадр. кілёмэтраў. Што датыча ліку насяленьня на гэтай тэрыторыі, то ён вылічаецца рознымі лічбамі, сярэднюю з якіх можа быць прынята лічба ў 10 мільёнаў.

Прырода Беларусі даволі багатая, з харошым, удзячным для рольніцтва кліматам, але няма тут высокіх гор і глыбокіх прорваў. Куды ні глянь, ляжыць перад табою амаль што аднастайная раўніна, сярэдняя частка якой пакрыта сенажацямі, лясамі, пушчамі і вялікай сілай вазёр і балот.

Рэдка калі ў часы свайго мінулага жыцьця бачыла Беларусь супакой. Знаходзячыся ў сярэдзіне Эўропы, яна была тым месцам, дзе стыкаліся экономічныя інтарэсы Захаду і Ўсходу. Тут вельмі часта адбываліся вялікія войны. Беларусь заліта крывёю і ўсыпана касьцьмі ня толькі яе насельнікаў, але і другіх народаў Эўропы і Азіі. Курганы, якія раскіданы па ўсёй Беларусі, сьведчаць і гавораць маўчком аб тым, што калісь тут было. Цяжкае, гаротнае мінулае нашай старонкі як-бы налажыла на яе твар сваю пячатку, спавіло яе горам і пакутаю. Над краем як-бы вісьне векавечная скарга на цяжкую долю, вісьне ціхі смутак. Вось як беларускі пясьняр, сын сваёй зямелькі народу, Якуб Колас, пяе ў адным з сваіх твораў пра Беларусь.
&lt;poem style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
Вісьне скарга ўздоўж Нёмна,
Беларусі сына,
Як ты бедна, як ты цёмна,
Родная краіна.
Зьбіты ў кучы твае вёскі,
У землю стрэхі ўходзяць;
Нуднай песьні адгалоскі
Лес, курганы родзяць...
Ўсе ў табе, мой родны краю,
Усё, спавіта горам:
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndgbtcm2rjasjl435ojons0wvejvqwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124935</id>
    <revision>
      <id>289709</id>
      <timestamp>2026-06-21T07:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «і пра яго пісаць. Але, чым больш народ волаты множыўся тутака, і, чым больш пашыраўся іх гандаль, — тым больш яны адчувалі патрэбу ў новых землях і выхадзе да мора, і тым больш налічваліся адважных і гатовых пайсьці на новыя месцы, а да таго былі самыя зруч...»</comment>
      <origin>289709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6485" sha1="a2nuq7i2m0sc7b0ysajtmwf1k2scp5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і пра яго пісаць. Але, чым больш народ волаты множыўся тутака, і, чым больш пашыраўся іх гандаль, — тым больш яны адчувалі патрэбу ў новых землях і выхадзе да мора, і тым больш налічваліся адважных і гатовых пайсьці на новыя месцы, а да таго былі самыя зручныя шляхі да мора — Нёман і Дзьвіна. І вось у апошняй чвэрці (174-182) другога сталецьця сучаснае эры волаты, дзякуючы Птолёмэю, вядомы як насельнікі балтыцкага ўзьбярэжжа, магчыма, ад Дзьвіны да Віслы. Зразумела, як гаварылася вышэй, асноўная маса волатаў заставалася ў сваёй радзіме, але з часам там запанавала новая назва яе як народу. Таму гістарычныя весткі пра яе пад назвай волатаў птолёмэевым часам і абрываюцца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Узьбярэжныя волаты яшчэ пэўны час вядомы як гандляры з самымі
далёкімі краямі[[Волаты (1929)/Увагі#124)|&lt;sup&gt;124&lt;/sup&gt;)]]. Але хутка гістарычныя весткі пра волатаў сталі зьвязвацца амаль выключна з волатамі, якія былі славуты ля Одры з 5 да 12 сталецьця, у Батавіі, на фрыскім беразе і паміж рукавамі Рэйну — у 6-8 сталецьці і ў Брытані — у 5-6 сталецьці, а таксама ў краі, што зваўся немцамі Вяліда[[Волаты (1929)/Увагі#125)|&lt;sup&gt;125&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Волаты, як гаварылася, занялі Балтыцкае ўзьбярэжжа каля 180-215 г. і ўжо паміж 200-400 г. г. былі сталымі насельнікамі старых вэнэдзкіх славянскіх земляў на правым беразе Одры, а ў пачатку 5 сталецьця пачалі разам з іншымі народамі славянскімі адваёўваць землі за Одрай. І ўрэшце з 8 да 12 сталецьця, заходнія волаты добра вядомы сваім супраціўленьнем хрысьціянству і войнамі як з немцамі, так і з суседнімі славянскімі народамі, аж да поўнага анямечаньня і фізычнага зьнішчэньня іх у канцы 12 — пачатку 13 сталецьця.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Заходнія волаты, {{абмылка|займоючы|займаючы}} паказаную вялізную тэрыторыю, складаліся з шэрагу пляменьняў. Племя ранаў займала выспу Рану; племя велінцаў ці валінцаў — выспу Волін; племя цераспенянаў жыло каля р. Пены, паміж ёю і морам; племя хіжанаў аба кішанаў каля р. Ракітніцы; племя доленцаў або доленчан — каля возера Долен і ракі Доленцы; племя ратараў займала мясьцовасьць на поўдзен ад р. Пены за Доленіцай; племя укран жыло па р. Укры каля племя рачан; племя стадаран або гавалян сялілася ля р. Гавалы; племя бражан ці брыжан — на беразе Лабы; племя марычан — каля возера Марца; племя плонаў або блонаў — паміж р. р. Плонай, Гавалай, Нутай і Сербітам; племя семчычаў — на р. р. Стрэме і Лабе і племя лексічаў або лякусічаў — паміж Гавалай і Лабай і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#126)|&lt;sup&gt;126&lt;/sup&gt;)]]. Называючы гэтыя пляменьні заходніх волатаў, Шафарык гаварыў, што наогул трудна дакладна вызначыць іх племянны склад[[Волаты (1929)/Увагі#127)|&lt;sup&gt;127&lt;/sup&gt;)]]. Паказаньні сучасьнікаў пра волатаў і іх пляменьні на заходзе даволі багатыя і шмат якімі новачаснымі пісьменьнікамі, ім разам з іншымі палабскімі славянскімі народамі прысьвечаны спэцыяльныя монографіі: История балтійских славян А. Гильфердинга (Собрание сочинений А. Гильфердинга. Том четвертый, СПБ 1874), Полабскія славяне А. Павинского (СПБ 1871), Древности права балтійских славян А. Котляревского (Прага 1874), Книга о древностях и исторіи поморских славян в XII веке (Сборник отделенія русскаго языка и славесности императ. академии наук т. 39, СПБ 1891) і інш.

{{gap|2em}}2.

{{gap|2em}}Як ужо гаварылася, народ волатаў ня ўвесь высяліўся з тэрыторыі, што паміж Нёманам, Дняпром, Дзьвіной і Прыпяцьцю. Асноўная маса яго засталася тутака, захаваўшы на пэўны час назву люцічаў або лучан і
інш. племянныя назвы. Ды і ўльціны Константына Парфірагэнэці каля валынцаў і драўлян нагадваюць велетаў — волатаў[[Волаты (1929)/Увагі#128)|&lt;sup&gt;128&lt;/sup&gt;)]]. Разам з тым паасобныя пляменьні волатаў маглі выйсьцы і пасяліцца ў новых землях ня з усім&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2nuq7i2m0sc7b0ysajtmwf1k2scp5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124936</id>
    <revision>
      <id>289710</id>
      <timestamp>2026-06-21T08:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сваім народам, а сярод іншых, родных ім, славянскіх народаў: бодрычаў, сербаў і г. д.[[Волаты (1929)/Увагі#129)|&lt;sup&gt;129&lt;/sup&gt;)]]. А гэта дазваляе знайсьці пасярод заходніх волатаў і інш. тагочасных славянскіх народаў на захадзе пляменьні, назвы якіх былі вядомы і ў ста...»</comment>
      <origin>289710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4495" sha1="50j7nr627t1jezyb49eiiizf2yeph10" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сваім народам, а сярод іншых, родных ім, славянскіх народаў: бодрычаў,
сербаў і г. д.[[Волаты (1929)/Увагі#129)|&lt;sup&gt;129&lt;/sup&gt;)]]. А гэта дазваляе знайсьці пасярод заходніх волатаў і інш. тагочасных славянскіх народаў на захадзе пляменьні, назвы якіх былі вядомы і ў старых землях волатаў. Так, крывічы жылі на Дзьвіне і верхавінах Дняпра і сярод заходніх волатаў[[Волаты (1929)/Увагі#130)|&lt;sup&gt;130&lt;/sup&gt;)]], а драгавічы[[Волаты (1929)/Увагі#131)|&lt;sup&gt;131&lt;/sup&gt;)]] — паўднёвей крывічоў аж да Прыпяці і сярод тых-жа заходніх волатаў[[Волаты (1929)/Увагі#132)|&lt;sup&gt;132&lt;/sup&gt;)]]. Пеняны, што жылі па р. Пене, прытоку Прыпяці, у якім краі ёсьць горад Пенск і вядомая сярод мясцовага насяленьня пенева магіла[[Волаты (1929)/Увагі#133)|&lt;sup&gt;133&lt;/sup&gt;)]], далі назву рэчцы Пене сярод заходніх волатаў і зваліся тамака церасьпенянамі[[Волаты (1929)/Увагі#134)|&lt;sup&gt;134&lt;/sup&gt;)]]. Назва драўлян
{{Няма выявы}}
вядома была і тутака і сярод бодрычаў[[Волаты (1929)/Увагі#135)|&lt;sup&gt;135&lt;/sup&gt;)]]. Жыцічы насялялі ваколіцы возера Жыт і жупу сярод палабскіх сербаў[[Волаты (1929)/Увагі#136)|&lt;sup&gt;136&lt;/sup&gt;)]] і г. д.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Побач з гэтым слова, як відаць, трывалей за рэч, якую яно азначала[[Волаты (1929)/Увагі#137)|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;)]] і паміж народам і зямлёй якую ён засяляў існуе моцная сувязь[[Волаты (1929)/Увагі#138)|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;)]], чаму і памяць аб волатах захавалася ў мясцовых народных географічных назвах[[Волаты (1929)/Увагі#139)|&lt;sup&gt;139&lt;/sup&gt;)]] і асабовых іменьнях[[Волаты (1929)/Увагі#140)|&lt;sup&gt;140&lt;/sup&gt;)]]. На такія перажыткі існаваньня волатаў паказвалі ў свой час самыя розныя дасьледчыкі: Шпілеўскі[[Волаты (1929)/Увагі#141)|&lt;sup&gt;141&lt;/sup&gt;)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#142)|&lt;sup&gt;142&lt;/sup&gt;)]], Татур[[Волаты (1929)/Увагі#143)|&lt;sup&gt;143&lt;/sup&gt;)]], Шэпінг[[Волаты (1929)/Увагі#144)|&lt;sup&gt;144&lt;/sup&gt;)]], Арлоў[[Волаты (1929)/Увагі#145)|&lt;sup&gt;145&lt;/sup&gt;)]] і інш. Праўда, шмат якія з гэтых назваў могуць азначыць агульную аснову ўтварэньня славянскіх назваў або простае перайманьне ці адлюстраваньне пэўных гістарычных фактаў у вуснай народнай творчасьці[[Волаты (1929)/Увагі#146)|&lt;sup&gt;146&lt;/sup&gt;)]] і колёнізаваньне, але вялікая колькасьць іх, згрупаваная на пэўнай тэрыторыі можа служыць бясспрэчным довадам[[Волаты (1929)/Увагі#147)|&lt;sup&gt;147&lt;/sup&gt;)]]. І шмат дасьледчыкаў прыводзілі ў сваіх працах пералік географічных назваў, якія даводзілі існаваньне волатаў на тэрыторыі паміж Дзьвіной, Дняпром, Прыпяцьцю і Нёманам, а таксама ў тых мясцох, куды яны адсюль выходзілі. Гэта рабіў Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#148)|&lt;sup&gt;148&lt;/sup&gt;)]], Тышкевіч[[Волаты (1929)/Увагі#149)|&lt;sup&gt;149&lt;/sup&gt;)]], Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#150)|&lt;sup&gt;150&lt;/sup&gt;)]],
Шпілеўскі, Забелін і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#151)|&lt;sup&gt;151&lt;/sup&gt;)]]. Але яны, бясспрэчна, ня вычарпалі ўсіх {{перанос пачатак|ма|тар‘ялаў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50j7nr627t1jezyb49eiiizf2yeph10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124937</id>
    <revision>
      <id>289712</id>
      <timestamp>2026-06-21T08:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «і ўрэшце замест Лігі Народаў, як гэта праектаваў Вялікі Вільсон, стварыў фактычна лігу дзяржаў.  {{Водступ|2|em}}Але ўсёждыкі, ня гледзячы на гэта ўсё, з сусьветнай вайны прынцып нацыянальнасьці скарыстаў нямала. Паўсталі многія народы, у міжнароднае права...»</comment>
      <origin>289712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="b0tan1a66oag8pzgrngq7gsykfjnq72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і ўрэшце замест Лігі Народаў, як гэта праектаваў Вялікі Вільсон, стварыў фактычна лігу дзяржаў.

{{Водступ|2|em}}Але ўсёждыкі, ня гледзячы на гэта ўсё, з сусьветнай вайны прынцып нацыянальнасьці скарыстаў нямала. Паўсталі многія народы, у міжнароднае права ўведзены пункты, якія маюць на ўвазе абарону нацыянальнага прынцыпу, як правы нацыянальных меншасьцяў, як правы опцыі, правы плебісцыту і г. д.

{{Водступ|2|em}}Праўда, забыліся і бальшавікі аб праве самаазначэньня народаў, аб іх вольнасьці і магчымасьці тварыць свае нацыянальныя незалежныя дзяржавы і павялі нават барацьбу проціў самага прынцыпу нацыянальнасьці, але, ня гледзячы на гэта, прынцып нацыянальнасьці скарыстаў і карыстае так-жа нямала і з бальшавіцкай палітыкі. Сьпярша ўрачыстае прызнаваньне правоў народам і спробы будаваньня бальшавіцкіх дзяржаў розных народаў быўшай Расеі, а пасьля прасьлед нацыянальнага элемэнту ў гэтым усім і ўводжаньне ўрэшце догматычнага комунізму ў палітычнае і культурнае жыцьцё народаў у форме ўсёждыкі нацыянальнай, бо ў роднай, хоць на бальшавіцкі лад „папраўленай“, мове народаў — усё гэта разам непахібна вяло і вядзе далей да большага разьвіцьця і ўгрунтаваньня ў псыхіцы народаў СССР нацыянальнага прынцыпу.

{{Водступ|2|em}}Словам, вайна і рэвалюцыя выгадавалі прынцып нацыянальнасьці, прынамсі сярод народаў быўшае Расеі, а ў іх ліку і ў народзе беларускім, да разьмераў прад тым нязнаных.

{{Цэнтар|§ 2. {{Разьбіўка|Прынцып нацыянальнасьці ў беларускай&lt;br /&gt;вызвольнай справе і традыцыйная&lt;br /&gt;залежнасьць}}.}}

{{Водступ|2|em}}Нацыянальны прынцып, аб якім гаварылася вышэй, што ён у часе сусьветнай вайны і расейскай рэвалюцыі ў Эўропе дужа ўрос у сілу, ня быў чужым так-жа й Беларусі. У гэтым часе ня толькі самі беларусы, але так-жа окупацыйныя нямецкія ўлады і некаторыя нашы суседзі, гаворачы аб палітычнай долі зямель б. Вялікага Княства Літоўскага, у сваіх гутарках часта ўжо ў дадатным значэньні гаварылі і аб Беларусі, як нацыянальнай адзінцы.

{{Водступ|2|em}}Характэрна аднак у гэтых выступленьнях тое, што ня толькі ніхто з разважаючых у гэтым часе аб Беларусі {{перанос-пачатак|п=чу|к=жынцаў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0tan1a66oag8pzgrngq7gsykfjnq72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124938</id>
    <revision>
      <id>289713</id>
      <timestamp>2026-06-21T08:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=чу|к=жынцаў}} — што цалком зразумела — не гаварыў яшчэ аб магчымасьці палітычнай сувэрэннай незалежнасьці гэтай краіны, але не рабілі яшчэ гэтага і самі беларусы. Усе агулам розныя палітычныя выступленьні нятолькі небеларускія, але та...»</comment>
      <origin>289713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4218" sha1="5tgj10sq82mug7l1pmlcscpipjn5eym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=чу|к=жынцаў}} — што цалком зразумела — не гаварыў яшчэ аб магчымасьці палітычнай сувэрэннай незалежнасьці гэтай краіны, але не рабілі яшчэ гэтага і самі беларусы. Усе агулам розныя палітычныя выступленьні нятолькі небеларускія, але так-жа й беларускія для Беларусі за найвышэйшы ідэал лічылі: адны фэдэрацыю ці так-жа конфэдэрацыю літоўска-беларускую, а ўзноў другія — расейска-беларускую фэдэрацыю.

{{Водступ|2|em}}Нямецкія окупацыйныя ўлады, забіраючы нашы землі і маючы свае што да іх мэты, несьлі аднак да нас у пэўнай меры прынцып нацыянальнасьці што да палякоў, літоўцаў, латышоў, а так-жа і што да беларусаў. Да беларусаў гэта выявілася асабліва ў галіне мовы і культуры. Так напр. у пачатку 1916 г. фэльдмаршалак [[Аўтар:Паўль фон Гіндэнбург|Гіндэнбург]] у сваім загадзе аб школе даў прыказ, каб {{Абмылка|баларуская|беларуская}} мова карысталася роўнымі правамі з іншымі краёвымі мовамі. Пазьней аднак, разгледзяўшыся ў палажэньні на мясцох, гэныя ўлады, каб не дражніць палякоў, з якімі ім прыходзілася рахавацца, адносіны свае да беларусаў зьмянілі на горшыя. 12.V.1916 нейкі мусіць палітычны нямецкі спэцыяліст ад нашых зямель, фон-Бэккерат піша мэмор’ял галоўнакамандуючаму ўсходняй нямецкай арміяй, у якім аб беларусах піша даслоўна:

{{Водступ|2|em}}„Беларусы ня выказвалі ніколі імкненьня да дзяржаўнай самастойнасьці… Некаторыя імкненьні сэпаратыстычныя, якія разьвіваюць некалькі архэолёгаў і літаратаў у Вільні, трэба залічыць да мясцовых спраў, ня маючых палітычнага значэньня…“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — Problemy Litwy podczas wojny. Zbiór dokumentów, uchwał, odezw i t. p. Warszawa 1918. Бач. 7—12.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Гэтак разумеючы беларускую справу, немцы да яе адносіліся так, каб не перадаць. Давалі сякія-такія магчымасьці працы на культурнай ніве і толькі зьлёгка закідалі часам слова за беларусаў у жыцьці палітычным краю. Так напр., калі ў 1917 г. тварылася Літва, нямецкія ўлады заяўлялі, што ў Тарыбу (Літоўская Дзяржаўная Рада) апрача літоўцаў павінны ўвайсьці між іншымі так-жа і беларусы&lt;ref&gt;Там-жа, бач. 16.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Але яшчэ прад выступленьнем фон-Бэккерат’а, які прынцыпу беларускай нацыянальнасьці не дацэніваў, выступілі іншыя людзі, на гэты раз сярод літоўцаў і латышоў, якія ўваскрашалі ідэю Вялікага Княства Літоўскага, а ў яго складзе давалі пачэснае месца так-жа і беларускай нацыі.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5tgj10sq82mug7l1pmlcscpipjn5eym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124939</id>
    <revision>
      <id>289714</id>
      <timestamp>2026-06-21T08:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}6.I.1916 г. у Коўне адбылася нарада літоўцаў і латышоў, якія ўтварылі „Галоўны Літоўскі Народны Камітэт“ і абвесьцілі незалежнасьць зямель быўшага Вялікага Княства Літоўскага. Вось пункты гэнага акту абвешчаньня: „1. Літоўцы і латышы, будуч...»</comment>
      <origin>289714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3952" sha1="cjv6hshkr829aqszto0xxdpgk4b1k16" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}6.I.1916 г. у Коўне адбылася нарада літоўцаў і латышоў, якія ўтварылі „Галоўны Літоўскі Народны Камітэт“ і абвесьцілі незалежнасьць зямель быўшага Вялікага Княства Літоўскага. Вось пункты гэнага акту абвешчаньня: „1. Літоўцы і латышы, будучы як сваей нацыянальнасьцяй, так і гісторыяй зусім розныя ад народаў славянскіх і германскіх, згодна з думкай самаазначэньня народаў, дабравольна злучыўшыся, твораць незалежную констытуцыйную дзяржаву з даўнейшай назовай: Вялікае Княства Літоўскае. Літоўскі народ і латыскі ў гэтай дзяржаве зьяўляюцца аўтаномнымі.

{{Водступ|2|em}}2. Вял. Кн. Літоўскае складаецца з этнографічных літоўска-латыскіх зямель апёртых аб Балтыцкае мора.

{{Водступ|2|em}}3. Дзеля таго, што даўней у склад Вял. Княства Літоўскага ўваходзілі і землі беларускія, дык і беларусы, калі-б прызналі гэта згодным з іх народнымі імкненьнямі, маглі-б таксама далучыцца, як трэцяя аўтаномная складовая часьць.

{{Водступ|2|em}}4. Граніцы гэтых двух — ці эвэнтуальна — трох аўтаномных складовых часьцін Вял. Кн. Літоўскага ўсталіць супольная камісія, зложаная з прадстаўнікоў іх.

{{Водступ|2|em}}5. Галоўны Літоўскі Народны Камітэт зварочваецца з гэтымі дамаганьнямі да мірных кангрэсаў, якія адбудуцца па сканчэньні сусьветнай вайны“.

{{Водступ|2|em}}Хутка пасьля абвешчаньня Вял. Кн. Літ. быў апрацаваны праект констытуцыі і распаўсюджваны ў Літве&lt;ref&gt;„Kurjer Wileński“, 27.II.1933.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Аб гэтым аднак праекце фэдэрацыі ці конфэдэрацыі Літвы, Латвіі і Беларусі літоўскія і латвійскія палітыкі хутка забыліся і прыступілі кожны паасобку да здабываньня незалежнасьці свайго народу на падставах сваей нацыянальнасьці.

{{Водступ|2|em}}Прынцып беларускай нацыянальнасьці выражаўся ў гэтым часе ў сэнсе традыцыйнай яго залежнасьці так-жа і ў некаторых слаёх грамадзянства польскага. Так напр. у верасьні месяцы 1915 г. польскія соцыялісты, Сялянскі Зьвяз і Зьвяз Патрыётаў выдалі адозву да польскага грамадзянства на землях быўшага Вял. Кн. Літоўскага, у якой заклікаюць да фэдэрацыі Літвы і Беларусі з Польшчай.

{{Водступ|2|em}}У 1916 г. Ліга Польскай Дзяржаўнасьці ў Варшаве выдае комунікат, у якім выказваецца выказваецца за польска-літоўска-беларускую фэдэрацыю.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cjv6hshkr829aqszto0xxdpgk4b1k16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124940</id>
    <revision>
      <id>289715</id>
      <timestamp>2026-06-21T08:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>289715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7660" sha1="elb5y2sjv1nw5t7gtfn296cjcprnwor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;==={{x-smaller|86)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянския древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго Москва 1848. Том II, книга 3, приложения. Сведетельства о древних славянах, Король Альфред, ст. 66: „Und im Westien der Alt-Sachsen ist die Elbmündung und Priesland, und nordwestlich von da ist eas Land, das man Augeln (Angle) heisst und Sillende unde ein Theil der Dänen (Dena), und nörlich davon (von den Alt-Sachsen) ist Obotriten-Land (Aprdrede), und nordöstlich die Wilten (Vyite), die man Aefeldan heisst, und östlich von da ist das wendische Lane (Vinedaland), das man Syssyle heisst, und südöstlich et was entfernt,
die Märer (Maroaro)“.
==={{x-smaller|87)}}===
{{gap|2em}}Тамсама Адам Бременский, ст. 95: „Ultra Leuticos, qui alio nomine Wilzi dicuntur, Oddora flumen occurit, amnis ditissimus slavanical regionis“; ст. 96: „Alter enim, id est oddora, vergens in boream, per medios Winulorum transit populos, donec perveniat ad iuminem ubi Pomeranos dividit a Wilzis“; ст. 97: „Ad litus autem australe slavi, Haisti aliaqus diversae incolunt nationes, inter quos praeoipui sunt welatabi, qui et Wilzi dicuntur“; ст. 98: „Inde Wilzl et Leuticii sedes habent usque ad Odoram fluvtum; trans Odoram autem comperimus degere Pomeranos. Deinde lutissima Polanorum terra diffunditur, cujus
terminum docunt in Ruzziu regnum connecti“.
==={{x-smaller|88)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, Гельмольд, ст. 107: „Alter fluvius, id est Odora, fergens in Boream, transit per medios Vinulorum populos, dividens Pomeranos a Wilzis; in cujus ostio, qua Balticum alluit pelagus, qucndam fuit nobilissima civitas Winneta, praestans celeberrimam stationem barbaris et Graecis, qui sunt in circuitu“.
==={{x-smaller|89)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, Землеписец Равенский, ст. 57: „Per quam patriam inter cetera transcunt flumina, quae quae dicuntur, flavius maximus, qui dicetur Vistula, quia nimis undosus
in Oceano mergitur: et fluvius cui nominatur Lutta“. Карта ўзята намі з „Wisł’ы“, т. XVIII, ст. 5, Варшава 1904, ст. 267.
==={{x-smaller|90)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, землеписец Баварский, ст. 70: „Lendizi habent ciuitates XCVIII“.
==={{x-smaller|91)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, XX, импер. Канстантин VI Багрянородный, ст. 81:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Kφ. XXXVII. Περι τοῡἔ νους
τῶν Παςιναxιτῶν. — Το&amp;#768; δε&amp;#768; ίμα Χαροβόη πλησιάςει τῆ ‘Ρωσία, το&amp;#768; δε&amp;#768; έμα ’Ιαβδιερτι&amp;#768;μ πλησιάςει τοῖς ὐποφόροις χωρίοις χώρας τῆς ‘Ρωσίας, οῖς τε Οὐλτίνις xαι&amp;#768; Δερβλενίς xαι&amp;#768; Δενςενίνοις xαι&amp;#768; τοῖσ λοιποῖς Σxλάβαις.


 tov Ilavaxitov. To de Dipa Xapoßón
T'Pwsia, tò de dépa Taßdiepti hyoider tote imopópots yopiois zopas s 'Pwslas,
ois te Obλtivos xai Aepẞheviots xal Aevsvivors xai tois homois Exhaẞais.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}92) Р. І. Шафарик. Славянския древности. Перевод с чешскаго. О. Бодянскаго.
Том ІІ, книга 3, ст. 83: &quot;Эйнгард, свидетель близкий и, самым лучшим образом, знавший
предмет свой, говорит о них следующее: Natio quaedam sclavenorum est in Germania,
sedens super litus Oceani, quae propria lingua welatabi (в рукоп. и weletabi), francica
autem wiltzi vocatur&quot;. B другом месте почти тоже самое повторяет он, с небольшой
только переменой слов: „Sclavis qui nostra consuetudine wilzi, proprie vero, id est sua
locutione, welatabi (в рукоп. тоже welctabi) dicuntur bellum illatum est&quot; і увага 5 да
гэтага: &quot;Einh. Ann. a. 789, ap. Pertz I, 175, id, vita Kar. M. c. 12. ap. Pertz. II, 449.
Подобным же образом выражается и Ann. Saxo a. 952. Weletabi, qui et wilzi dicuntur.
Notkerus Lablo (ум. 1022) Paraphr. in. Mart. Cap, ap. Pertz Il. 138, п. 75. Yullitabi, die in
Germania sizzent, tie wir vuilze heizen&quot;; увага 6: Ann. s. Amandi a. 789. Contra wulzis in
wenedonia. Ann. Petav. in winetes... in wilcia. Ann. Lauresh. Ad Sklavos qui dicuntur wilti.
Ann. Alam. insclavos in wilcia. Ann. Guelferb. Regem sclavorum nomine Dragomit et ipsius
wiltiam. Ann. Weingart. Jn sclavos qui dicuntur vulsi (ниже пад 812 г. Ad illos sclavos qui
dicuntur wilti). Einh. Ann. Fuld. sclavorum qui vocantur wilzi terram (все под 789 г.).
Ann. s. Gall, maj. maj. a 995, aq. Pertz. I. 81. Saxones et sclavi qui dicuntur, Weletabi.
Так и у многих других летописцев&quot;; увага 7; „Dlugosz. I. III. p. 244. Liutici quoque
populi genus a slavis et Polonis ducentes&quot;. Тамсама, приложения. Сведетельства о древ-
них славянах, ХХІІІ, Нестор (род. 1056; ум. ок. 1116), ст. 100; словѣни же ови при-
шедше сѣдоша на вислѣ и прозвашася махове; а отъ тѣхъ лаховъ прозвашася поліане,
лахове друзии лутичи ини мазовшане, ини поморане&quot;, і інш.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}93) П. І. Шафарик. Славянския древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго.
Том I, книга 3, Москва 1838, ст. 132-134: „Народы литовские обитали, как сказано,
с незапамятного времени в нынешней своей земле (Разумеется, что здесь речь идет
вообще о родине их за Карпатами, нимало не представляя точного определения границ
ее, которые в разное время то раздвигались, то суживались, и переносились на другое
место), соседя с Виндами или Славянами, и скрываясь то под именем ближайшего по
происхождению к ним племени Виндского, то под немецким географическим названием
Эстіев, т. е. людей, живущих на восток. Это доказывается с одной стороны, невозмож-
ностью прибытия их туда откуда-бы ни было, в известное историческое время, именно
по Р. Х., а с другой очевидными и верными историческими следами и остатками суще-
ствования их в теперешней стороне. Мы не станем распространяться о невозможности
прихода Литовцев в позднейшее время в за-Карпатскую их родину из Южной Европы
или Азии: в этом беспристрастный читатель сам собой может увериться. Если бы это
племя было великое, славное, воинственное, то без сомнения в древней истории сохра-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>elb5y2sjv1nw5t7gtfn296cjcprnwor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124941</id>
    <revision>
      <id>289716</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}У 1917 г. адбыўся зьезд ППС. Зьезд гэты прыняў пастанову ў справе Літвы і Беларусі. Зьмест пастановы наступны: аб усіх справах гэтых краёў рашыць устаноўчы сойм Літвы і Беларусі, а між гэнымі справамі будзе і справа фэдэрацыі іх з Польшчай.  {{В...»</comment>
      <origin>289716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="e6gend9l79zbpdhtsldlw5jirqidlij" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}У 1917 г. адбыўся зьезд ППС. Зьезд гэты прыняў пастанову ў справе Літвы і Беларусі. Зьмест пастановы наступны: аб усіх справах гэтых краёў рашыць устаноўчы сойм Літвы і Беларусі, а між гэнымі справамі будзе і справа фэдэрацыі іх з Польшчай.

{{Водступ|2|em}}У тым-жа 1917 г. польская сялянская арганізацыя ў Варшаве выдала дэклярацыю, у якой сьцьвярджае патрэбу дабравольнага спалучэньня двух вольных дзяржаў: Польшчы і Літвы.

{{Водступ|2|em}}У тым жа ўсё 1917 г. 25.XII аб лёсах нашага краю высказаліся ў Варшаве: ППС, Польская Партыя Сялянская, Група Нацыянальнай Незалежнасьці і Аб’яднаньне Дэмократычных Партыяў. Арганізацыі гэтыя падчыркнулі права самаазначэньня Літвы і Беларусі, а так-жа й тое, што адносіны свае да Польшчы ў духу фэдэрацыі вырашаць соймы гэтых краёў.

{{Водступ|2|em}}Прынцып нацыянальнасьці, як бачым, у часе сусьветнай вайны і расейскай рэвалюцыі, сапраўды быў популярны, калі нават і ў Польшчы былі палітычныя групы, якія, замест звычайнага далучэньня нашых зямель, выказваліся за палучэньне фэдэрацыйнае, шануючы гэтым у значнай меры палітычнае права і беларускай нацыянальнасьці.

{{Водступ|2|em}}Але права гэта яшчэ выразьней прызнавалі некаторыя польскія палітычныя групы краёвыя.

{{Водступ|2|em}}23.IX.1915 г. польскія групы соцыялістычныя і дэмократычныя Літвы і Беларусі выдалі адозву, у якой аб Беларусі гаворыцца між іншым гэтак:

{{Водступ|2|em}}…„Dążąc do nadania jaknajwiększej siły i odporności przyszłej Litwie i Białej Rusi, jak również Polsce niezależnej, pragniemy łączności federacyjnej Litwy i Białej Rusi z Polską, na unji dobrowolnej opartej“. Аб гэтым мае вырашыць воля народу, праз сойм у Вільні, скліканы на дэмократычных падставах. — „Tylko wolna Litwa i Białoruś i wolna Polska o związku federacyjnym stanowić może“.&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — Problem, бач. 33.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}У 1917 г. паявілася праграма „Polskiego Związku Radykalno-Demokratycznego na Litwie i Białej Rusi“. Вось-жа
арганізацыя гэта, як відаць з яе праграмы, імкнулася да незалежнасьці Літвы і Беларусі, якія будуць мець краёвыя соймы; граніцы між Літвой, Беларусяй і дзяржавамі {{перанос-пачатак|п=сусед|к=німі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6gend9l79zbpdhtsldlw5jirqidlij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124942</id>
    <revision>
      <id>289717</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=сусед|к=німі}} ўстанавіць плебісцыт, адносіны да Польшчы і Расеі так-жа рашаць краёвыя соймы Літвы і Беларусі.  {{Водступ|2|em}}У тым жа 1917 г. ў Вільні адбылося веча, якое прыняло рэзалюцыю, гдзе выражаецца імкненьне да таго, каб з зямель гіст...»</comment>
      <origin>289717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="g2t5t31aps4mof818bei1c5myxrpr3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=сусед|к=німі}} ўстанавіць плебісцыт, адносіны да Польшчы і Расеі так-жа рашаць краёвыя соймы Літвы і Беларусі.

{{Водступ|2|em}}У тым жа 1917 г. ў Вільні адбылося веча, якое прыняло рэзалюцыю, гдзе выражаецца імкненьне да таго, каб з зямель гістарычнай Літвы была створана незалежная дзяржава з краёвым соймам, які вырашыць усё іншае і далейшае.

{{Водступ|2|em}}Але, зразумелая рэч, прынцып беларускай нацыянальнасьці выступае найярчэй там, гдзе аб лёсе свайго краю і народу выступаюць самі беларусы, хоць і яны, як убачым ніжэй, яшчэ вяжаць сваю вызвольную думку традыцыйнай фэдэрацыйнай залежнасьцяй і аб поўнай, сувэрэннай незалежнасьці беларускага народу яшчэ не выказваюцца.

{{Водступ|2|em}}Так напр. у канцы 1915 г. з ініцыятывы беларусаў завязалася ў Вільні т. зв. „Конфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага“ дзеля ўскрашэньня дзяржаўнай незалежнасьці Літвы і Беларусі. Тымчасовая Рада гэтай Конфэдэрацыі была выдаўшы ў чатырох краёвых мовах наступны ўнівэрсал:

{{Водступ|2|em}}„Лета 1915 мес., грудня 19 дня члены Літоўскіх, Беларускіх, Польскіх і Жыдоўскіх арганізацыяў прыступілі да Конфэдэрацыі Вял. Кн. Літоўскага, дабіваючыся супольнымі сіламі, каб Літоўскія і Беларускія землі, каторыя здаўна прыналежылі да Вялікага Княства Літоўскага, а цяпер апанаваны нямецкімі вайскамі, станавілі пры новых варунках гістарычных неразьдзельнае цела на фундамэнце незалежнасьці Літвы і Беларусі, як суцэльнае дзяржавы, засьцерагаючы ўсім нацыям у яе межах усе правы.

{{Водступ|2|em}}Дзеля гэтага конфэдэраты зьвяртаюцца да ўсіх станаў, да ўсіх існуючых арганізацыяў і да ўсіх грамадзян Краю, клічучы, каб уважаючы на важнасьць вялікага гістарычнага мамэнту, забыўшыся крыўд узаемных, свар і недавера, маючы на мэце адно карысьць супольнае Бацькаўшчыны, прылучыліся да Конфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]] — [[Палітычныя лозунгі беларускага руху]] ([[Зборнік «Наша Ніва» (1920)|Зборнік „Наша Ніва“]], Вільня, 1920) бач. 7.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}У лютым 1916 г. вышла адозва, якая больш падрабязна разьвівала палітычную праграму „Конфэдэрацыі“. У пункце другім гэтай адозвы гаворыцца, што Конфэдэрацыя імкнецца да таго, каб у склад новай літоўска-беларускай дзяржавы ўвайшлі „прынамсі землі, занятыя цяпер нямецкім войскам“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]] — там-жа, бач. 7—8.&lt;/ref&gt;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2t5t31aps4mof818bei1c5myxrpr3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтар:Аляксандр Галавінскі</title>
    <ns>102</ns>
    <id>124943</id>
    <revision>
      <id>289718</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Пра аўтара |Імёны            = Аляксандр |Прозвішча        = Аляксандр Галавінскі |Варыянты імёнаў  =  |Выява            =  |ДН               = кастрычнік 1886 |Месца нараджэння = Муравільле, Касцюковіцкая воласць, Клімавіцкі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя |ДС...»</comment>
      <origin>289718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1758" sha1="c34r0e0z7zaflsv0vwo2v7mfoybhl3u" xml:space="preserve">{{Пра аўтара
|Імёны            = Аляксандр
|Прозвішча        = Аляксандр Галавінскі
|Варыянты імёнаў  = 
|Выява            = 
|ДН               = кастрычнік 1886
|Месца нараджэння = Муравільле, Касцюковіцкая воласць, Клімавіцкі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя
|ДС               = не раней за 1937
|Месца смерці     = Канск, Краснаярскі край, РСФСР, СССР
|Апісанне         = беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, інжынэр
|Іншае            = 
|Вікіпедыя        = Аляксандр Галавінскі
|Вікіпедыя2       = Аляксандар Галавінскі
|Вікіцытатнік     = 
|Вікісховішча     = 
|Вікіліўр         = 
|ЭСБЕ             = 
|Google           = 
|Катэгорыя        = Канстанцін Кернажыцкі
|Першая літара прозвішча = К
}}

== Творы ==
{{Усе творы}}

* [[Увагі аб фінансова-эканамічнай адбудове Беларусі]] // {{Fine|[[Зборнік «Наша Ніва» (1920)|Зборнік Наша Ніва]]. Вільня: Беларускае Выдавецкае Таварыства, 1920}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Беларускія аўтары]]
[[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]]
[[Катэгорыя:Беларускія грамадскія дзеячы]]
[[Катэгорыя:Вязні]]
[[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]]</text>
      <sha1>c34r0e0z7zaflsv0vwo2v7mfoybhl3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289719</id>
      <parentid>289718</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="k2bejimct6i1f4u4qh3pithrn20i9mx" xml:space="preserve">{{Пра аўтара
|Імёны            = Аляксандр
|Прозвішча        = Галавінскі
|Варыянты імёнаў  = 
|Выява            = 
|ДН               = кастрычнік 1886
|Месца нараджэння = Муравільле, Касцюковіцкая воласць, Клімавіцкі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя
|ДС               = не раней за 1937
|Месца смерці     = СССР
|Апісанне         = беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, інжынэр
|Іншае            = 
|Вікіпедыя        = Аляксандр Галавінскі
|Вікіпедыя2       = Аляксандар Галавінскі
|Вікіцытатнік     = 
|Вікісховішча     = 
|Вікіліўр         = 
|ЭСБЕ             = 
|Google           = 
|Катэгорыя        = Аляксандр Галавінскі
|Першая літара прозвішча = Г
}}

== Творы ==
{{Усе творы}}

* [[Увагі аб фінансова-эканамічнай адбудове Беларусі]] // {{Fine|[[Зборнік «Наша Ніва» (1920)|Зборнік Наша Ніва]]. Вільня: Беларускае Выдавецкае Таварыства, 1920}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Беларускія аўтары]]
[[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]]
[[Катэгорыя:Беларускія грамадскія дзеячы]]
[[Катэгорыя:Вязні]]
[[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]]</text>
      <sha1>k2bejimct6i1f4u4qh3pithrn20i9mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289720</id>
      <parentid>289719</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Аўтар:Аляксандар Галавінскі]] у [[Аўтар:Аляксандр Галавінскі]]</comment>
      <origin>289719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="k2bejimct6i1f4u4qh3pithrn20i9mx" xml:space="preserve">{{Пра аўтара
|Імёны            = Аляксандр
|Прозвішча        = Галавінскі
|Варыянты імёнаў  = 
|Выява            = 
|ДН               = кастрычнік 1886
|Месца нараджэння = Муравільле, Касцюковіцкая воласць, Клімавіцкі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя
|ДС               = не раней за 1937
|Месца смерці     = СССР
|Апісанне         = беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, інжынэр
|Іншае            = 
|Вікіпедыя        = Аляксандр Галавінскі
|Вікіпедыя2       = Аляксандар Галавінскі
|Вікіцытатнік     = 
|Вікісховішча     = 
|Вікіліўр         = 
|ЭСБЕ             = 
|Google           = 
|Катэгорыя        = Аляксандр Галавінскі
|Першая літара прозвішча = Г
}}

== Творы ==
{{Усе творы}}

* [[Увагі аб фінансова-эканамічнай адбудове Беларусі]] // {{Fine|[[Зборнік «Наша Ніва» (1920)|Зборнік Наша Ніва]]. Вільня: Беларускае Выдавецкае Таварыства, 1920}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Беларускія аўтары]]
[[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]]
[[Катэгорыя:Беларускія грамадскія дзеячы]]
[[Катэгорыя:Вязні]]
[[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]]</text>
      <sha1>k2bejimct6i1f4u4qh3pithrn20i9mx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтар:Аляксандар Галавінскі</title>
    <ns>102</ns>
    <id>124944</id>
    <redirect title="Аўтар:Аляксандр Галавінскі" />
    <revision>
      <id>289721</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Аўтар:Аляксандар Галавінскі]] у [[Аўтар:Аляксандр Галавінскі]]</comment>
      <origin>289721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="l2r0ohdwee3sw5tc02066dr23n76w51" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аўтар:Аляксандр Галавінскі]]</text>
      <sha1>l2r0ohdwee3sw5tc02066dr23n76w51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Аляксандр Галавінскі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124945</id>
    <revision>
      <id>289722</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вікіпэдыя|Аляксандр Галавінскі|Аляксандар Галавінскі}}  {{DEFAULTSORT:Галавінскі, Аляксандр}}  [[Катэгорыя:Катэгорыі аўтараў]]»</comment>
      <origin>289722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220" sha1="qzeaubmec782gjkfv4rntq6uh5ryyck" xml:space="preserve">{{Вікіпэдыя|Аляксандр Галавінскі|Аляксандар Галавінскі}}

{{DEFAULTSORT:Галавінскі, Аляксандр}}

[[Катэгорыя:Катэгорыі аўтараў]]</text>
      <sha1>qzeaubmec782gjkfv4rntq6uh5ryyck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124946</id>
    <revision>
      <id>289723</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Такім чынам, як сам „унівэрсал“, так і адозва, як бачым, імкнецца яшчэ толькі да незалежнасьці прынамсі зямель, што былі пад окупацыяй нямецкай і да таго ў супалку з літоўцамі. Гэткая пастаноўка справы тлумачыцца, як тым, што была „фактычн...»</comment>
      <origin>289723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3345" sha1="31wuu44c3afnajxjdog235j49v3cz92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, як сам „унівэрсал“, так і адозва, як бачым, імкнецца яшчэ толькі да незалежнасьці прынамсі зямель, што былі пад окупацыяй нямецкай і да таго ў супалку з літоўцамі. Гэткая пастаноўка справы тлумачыцца, як тым, што была „фактычная немагчымасьць для малой жмені сьвядомых беларусаў у межах окупацыі думаць аб сваей асобнай дзяржаўнай рабоце для Беларусі і за ўсю Беларусь“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]], там-жа, бач. 8.&lt;/ref&gt;, а так-жа й тым, што гэная малая група сьвядомых беларусаў не гаварыла аб незалежнай дзяржаве, у якую ўвайшла-б і тая часьць Беларусі, што была пад Расеяй, дзеля страху немцаў, якія тады ня йшлі на тое, каб за Беларусь ды яшчэ больш комплікаваць свае адносіны з Расеяй.

{{Водступ|2|em}}16.IX.1917 г. соцыялістычныя і дэмократычныя групы Вільні, сярод якіх былі і беларусы, ладзілі веча, на якім дамагаюцца самастойнасьці Літвы і Беларусі, як дзяржаўнай адзінкі.&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — Problem Litwy podczas wojny, бач. 24.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Узноў-жа ў сьнежні таго-ж 1917 г. соцыялістычныя і дэмократычныя партыі Вільні выдалі супольную дэклярацыю, у якой падчырківаюць права кожнаму народу на самаазначэньне, а Літву і Беларусь разважаюць як нешта цэлае і непадзельнае. Вось даслоўны зьмест чатырох пунктаў гэнай дэклярацыі.

{{Водступ|2|em}}1. Przy określaniu terytorjum naszego kraju, za jądro którego dotąd należy uznać dzisiejszą część okupowanej Litwy i Białej-Rusi, — granice ostateczne uzależniamy od całokształtu wspólnych potrzeb i interesów gospodarczych, społecznych i kulturalnych, które znaleść mogą swój wyraz w politycznem ciążeniu pozostałej części do zcałkowania.

{{Водступ|2|em}}2. Ustrój polityczny Litwy i Białej Rusi winien adpowiadać interesom mas ludowych z zagwarantowaniem praw mniejszości narodowościowych (autonomja personalna) i wyraz swój znaleść musi adpowiednio do swoich warunków życiowych kraju w organizacji państwowej w postaci rzeczypospolitej demokratycznej.

{{Водступ|2|em}}3. Jedynym prawomocnym wyrazicielem woli całej ludności kraju przy powzięciu decyzji o przyszłych losach, granicach, stosunkach do krajów ościennych i formie organizacji prawno-państwowej Litwy i Białej-Rusi być musi Sejm {{перанос-пачатак|п=usta|к=wodawczy}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31wuu44c3afnajxjdog235j49v3cz92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124947</id>
    <revision>
      <id>289724</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=usta|к=wodawczy}}, wybrany przez całą ludność kraju“ на дэмократычных падставах і пасьля адыходу з краю акупацыйнай улады.  {{Водступ|2|em}}4. Wszelkie układy, zabowiązania i wyrażenia woli w imieniu kraju, czynione bądź przez Radę Litewską, bądź przez inne poszczególne zrzeszenia lub instytucje, — poczytywane być winny za przywłaszczenie nie...»</comment>
      <origin>289724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="3hctzuaaxnkju1yv2wdngbeein23qmz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=usta|к=wodawczy}}, wybrany przez całą ludność kraju“ на дэмократычных падставах і пасьля адыходу з краю акупацыйнай улады.

{{Водступ|2|em}}4. Wszelkie układy, zabowiązania i wyrażenia woli w imieniu kraju, czynione bądź przez Radę Litewską, bądź przez inne poszczególne zrzeszenia lub instytucje, — poczytywane być winny za przywłaszczenie nienależnych im praw, za fałszowanie opinji publicznej i akty w żadnej mierze kraj nie obowiązujące“.

{{Водступ|2|em}}Ад беларусаў гэну дэклярацыю падпісалі: Беларуская Соц.-Дэм. Група і Беларуская Соцыялістычная Грамада.&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — там-жа бач. 25.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Але былі ўжо выступленьні віленскіх беларусаў і за ўсю Беларусь. Так напр. у чэрвені 1916 году беларускія дэлегаты з Вільні былі на III Конфэрэнцыі народаў у Лёзанне і выступілі з [[Мэморыя прадстаўнікоў Беларусі на ІІІ канфэрэнцыі народаў|мэмор’ялам]], які канчаўся гэтак: „Мы просім у цывілізаваных народаў спогаду нам і падтрыманьня, каб прымусіць да пашаны нашых нацыянальных і культурных правоў. Мы можам урэшце спадзявацца, што, які-б ня быў канец вайны, народы Эўропы памогуць нам забясьпечыць Беларусі ўсе палітычныя і культурныя правы, якія дадуць нашаму народу магчымасьць вольна разьвіваць свае інтэлектуальныя, маральныя і эканамічныя сілы, і што гэтыя правы дадуць нам магчымасьць стацца гаспадарамі на нашай уласнай зямлі“.&lt;ref&gt;[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]] — [[Палітычные лозунгі беларускага руху|Бел. паліт. лозунгі]], бач. 9.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Аднак усе выступленьні віленскіх беларусаў, апрача гэтага мэморыялу, які аб адносінах да Літвы не ўспамінае, стаяць за Беларусь, злучаную з Літвой.

{{Водступ|2|em}}У жніўні месяцы 1917 году, ужо пасьля рэвалюцыі ў Расеі, Бел. Нац. К-т у Вільні прыняў палітычную дэклярацыю, у якой, між іншым, спатыкаем гэткія пункты: „1) Незалежнасьць і непадзельнасьць Літвы, 2) Унутранае разгранічэньне аўтаномных Беларускай і Літоўскай зямель паводле матчынай мовы жыхароў“.&lt;ref&gt;{{gap|1em}}„{{gap|3em}}„{{gap|3em}}там-жа, бач. 9—10.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}1 верасьня 1917 г. ад усяго арганізаванага беларускага грамадзянства была выслана тэлеграма ў нямецкі парлямант; у тэлеграме выражана падзяка немцам за {{перанос-пачатак|п=прыз|к=наньне}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3hctzuaaxnkju1yv2wdngbeein23qmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289725</id>
      <parentid>289724</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="hre123sm1hzyz5clrblmodbeqks46id" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=usta|к=wodawczy}}, wybrany przez całą ludność kraju“ на дэмократычных падставах і пасьля адыходу з краю акупацыйнай улады.

{{Водступ|2|em}}4. Wszelkie układy, zabowiązania i wyrażenia woli w imieniu kraju, czynione bądź przez Radę Litewską, bądź przez inne poszczególne zrzeszenia lub instytucje, — poczytywane być winny za przywłaszczenie nienależnych im praw, za fałszowanie opinji publicznej i akty w żadnej mierze kraj nie obowiązujące“.

{{Водступ|2|em}}Ад беларусаў гэну дэклярацыю падпісалі: Беларуская Соц.-Дэм. Група і Беларуская Соцыялістычная Грамада.&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — там-жа бач. 25.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Але былі ўжо выступленьні віленскіх беларусаў і за ўсю Беларусь. Так напр. у чэрвені 1916 году беларускія дэлегаты з Вільні былі на III Конфэрэнцыі народаў у Лёзанне і выступілі з [[Мэморыя прадстаўнікоў Беларусі на ІІІ канфэрэнцыі народаў|мэмор’ялам]], які канчаўся гэтак: „Мы просім у цывілізаваных народаў спогаду нам і падтрыманьня, каб прымусіць да пашаны нашых нацыянальных і культурных правоў. Мы можам урэшце спадзявацца, што, які-б ня быў канец вайны, народы Эўропы памогуць нам забясьпечыць Беларусі ўсе палітычныя і культурныя правы, якія дадуць нашаму народу магчымасьць вольна разьвіваць свае інтэлектуальныя, маральныя і эканамічныя сілы, і што гэтыя правы дадуць нам магчымасьць стацца гаспадарамі на нашай уласнай зямлі“.&lt;ref&gt;[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]] — [[Палітычныя лозунгі беларускага руху|Бел. паліт. лозунгі]], бач. 9.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Аднак усе выступленьні віленскіх беларусаў, апрача гэтага мэморыялу, які аб адносінах да Літвы не ўспамінае, стаяць за Беларусь, злучаную з Літвой.

{{Водступ|2|em}}У жніўні месяцы 1917 году, ужо пасьля рэвалюцыі ў Расеі, Бел. Нац. К-т у Вільні прыняў палітычную дэклярацыю, у якой, між іншым, спатыкаем гэткія пункты: „1) Незалежнасьць і непадзельнасьць Літвы, 2) Унутранае разгранічэньне аўтаномных Беларускай і Літоўскай зямель паводле матчынай мовы жыхароў“.&lt;ref&gt;{{gap|1em}}„{{gap|3em}}„{{gap|3em}}там-жа, бач. 9—10.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}1 верасьня 1917 г. ад усяго арганізаванага беларускага грамадзянства была выслана тэлеграма ў нямецкі парлямант; у тэлеграме выражана падзяка немцам за {{перанос-пачатак|п=прыз|к=наньне}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hre123sm1hzyz5clrblmodbeqks46id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124948</id>
    <revision>
      <id>289726</id>
      <timestamp>2026-06-21T10:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=прыз|к=наньне}} самаўраду на беларуска-літоўска-латыскіх землях і выражана надзея, што немцы памогуць зрэалізаваць палітычныя ідэалы ўсяго беларускага народу, на падставе лучнасьці з этнаграфічнай Літвой і Курляндыяй“.&lt;ref&gt;Аўтар:Людв...»</comment>
      <origin>289726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="ol4g0pjru0xmsvm8co0v8ebyicpv882" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=прыз|к=наньне}} самаўраду на беларуска-літоўска-латыскіх землях і выражана надзея, што немцы памогуць зрэалізаваць палітычныя ідэалы ўсяго беларускага народу, на падставе лучнасьці з этнаграфічнай Літвой і Курляндыяй“.&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — Problem Litwy podczas wojny, бач. 128.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}У сьнежні 1917 г. прадстаўнікі бел. арганізаванага грамадзянства ў Вільні пераслалі нямецкаму канцлеру тэлеграму, у якой дамагаюцца:

{{Водступ|2|em}}…„Каб беларуска-літоўскія землі акупацыі станавілі незалежную сувэрэнную демократычную дзяржаву, зложаную з дзьвёх аснаўных аўтономных нацыянальных тэрыторыяў: беларускай і літоўскай, у найцясьнейшай еднасьці з Курляндыяй.

{{Водступ|2|em}}„Беларускае грамадзянства горача жадае, каб у імя права на непадзельнасьць беларускага народу, разрэзанага лініяй фронту, і ў імя еднасьці ўсіх беларуска-літоўскіх зямель да ўспомненай дзяржаўнай арганізацыі, заўсёды станавіўшай ядро Вял. Кн. Літоўскага, была далучана і рэшта беларускіх зямель, як часьць да цэлага“…

{{Водступ|2|em}}Урэшце 25, 26 і 27.I.1918 г. у Вільні адбылася Конфэрэнцыя прадстаўнікоў усіх беларускіх палітычных кірункаў. Конфэрэнцыя гэта прыняла рэзалюцыю, галоўны зьмест якой такі-ж, як і папярэдняй тэлеграмы. У канцы толькі памешчаны гэткі характэрны дадатак: „Конфэрэнцыя заяўляе, што яна не прызнае за голас Літоўска-Беларускага Краю пастаноў Літоўскай Рады (Тарыбы — А. С.) і не прымае на сябе выданых ёю палітычных абязацельстваў“.&lt;ref&gt;З уласнага архіву (А. С.).&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Гэтак выглядала беларуская палітычна-вызвольная думка за часоў сусьветнай вайны і расейскай рэвалюцыі ў Зах. Беларусі пад нямецкай окупацыяй. У сутнасьці сваей ня іншай яна была і ў Усходняй Беларусі. І там так-жа йшчэ не спатыкаем ідэалу сувэрэннай незалежнасьці Беларусі, а толькі ідэал яе вольнасьці і самастойнасьці ў граніцах расейскай фэдэрацыі.

{{Водступ|2|em}}15.I.1917 г. у Петраградзе паявілася беларускай народнай арганізацыі дэклярацыя, зьмест якой між іншым гэткі:

{{Водступ|2|em}}…„Верым, што Устаноўчы Сойм рашыць слушныя справы і рэарганізуе Расею на асновах Рэспублікі Фэдэральнай,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ol4g0pjru0xmsvm8co0v8ebyicpv882</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124949</id>
    <revision>
      <id>289727</id>
      <timestamp>2026-06-21T10:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «бо толькі па гэтай дарозе магчымым ёсьць правільнае разьвязаньне грамадзка-дэмократычных пытаньняў усіх народаў Расеі агулам і Беларусаў у асобнасьці“…&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — Problem, бач. 124.&lt;/ref&gt;  {{Водступ|2|em}}25.III.17 г. у Менску адбылася нара...»</comment>
      <origin>289727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3726" sha1="6l48n2oua5nw914mq04ajbw7lrr8fxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;бо толькі па гэтай дарозе магчымым ёсьць правільнае разьвязаньне грамадзка-дэмократычных пытаньняў усіх народаў Расеі агулам і Беларусаў у асобнасьці“…&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]] — Problem, бач. 124.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}25.III.17 г. у Менску адбылася нарада Бел. Соц. Грамады, на якой прыняты былі між іншым наступныя характэрныя пастановы:

{{Водступ|2|em}}2. „Паддзержваючы тымчасовы ўрад, Бел. Соц. Грамада энэргічна будзе рыхтавацца да ўстаноўчага сойму, агітуючы за фэдэральную рэспубліку, за аўтаномію Беларусі і г. д.

{{Водступ|2|em}}5. Выказваючыся за аўтаномію Беларусі ў фэдэральнай рэспубліцы расейскай, конфэрэнцыя пастанавіла падрабязна апрацаваць гэтую справу, устанаўляючы граніцы Беларусі ў згодзе з вялікарусамі, літоўцамі, украінцамі, палякамі і г. д.“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]], там-жа, бач. 125.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Таго-ж 25.III.17. ў тым-жа Менску адбыўся зьезд прадстаўнікоў усіх палітычных партыяў, які ад свайго імя выслаў у Петраград да тымчасовага расейскага ўраду дэклярацыю. Дэклярацыя гэта між іншым заявіла:

{{Водступ|2|em}}…„Беларускі народны зьезд шчыра жадае ўзяць удзел у супольнай справе дзяржаўнага ўпарадкаваньня вольных народаў Расеі і ёсьць пракананы, што яго нацыянальны к-т, імкнучыся да палепшаньня быту ў родным краі і апірючыся на краёвых элемэнтах Беларусі, аддасьць услугі агульна-дзяржаўнаму развою ў Расеі на падставе фэдэрацыйнага, дэмокр. рэспубліканскага ладу“&lt;ref&gt;[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|L. Abramowicz]], там-жа, бач. 125—126.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}У траўні месяцы, таго-ж 1917 г. там-жа ў Менску адбыўся зьезд беларускага каталіцкага духавенства. На гэтым зьезьдзе, між рознымі іншымі справамі, былі разважаны справы палітычныя, у якіх была прынята рэзалюцыя: „Зьезд дамагаецца шырокай аўтаноміі ў Расейскай фэдэрацыйнай дэмократычнай Рэспубліцы“.&lt;ref&gt;З уласнага архіву (А. С.).&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Агулам, калі прагледзім беларускія газэты і іншыя друкі за ўвесь 1917 год, што вышлі ў Усходняй Беларусі, калі нястала ў Расеі царскай улады, дык праканаемся, што ідэал аўтаномнай Беларусі, сфэдэраванай з Расеяй, быў агульны.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6l48n2oua5nw914mq04ajbw7lrr8fxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124950</id>
    <revision>
      <id>289728</id>
      <timestamp>2026-06-21T10:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Такім чынам, хоць у гэтым часе прынцып нацыянальнасьці глыбока пранік і ў беларускую палітычную думку, то ўсёждыкі ён яшчэ да канца тут не насьпеў і ня выліўся покульшто ў ідэал беларускай сувэрэннай дзяржаўнасьці. Сувэрэннасьць беларуск...»</comment>
      <origin>289728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="7r5m0si5eudasryiy2temqifbpivkcw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, хоць у гэтым часе прынцып нацыянальнасьці глыбока пранік і ў беларускую палітычную думку, то ўсёждыкі ён яшчэ да канца тут не насьпеў і ня выліўся покульшто ў ідэал беларускай сувэрэннай дзяржаўнасьці. Сувэрэннасьць беларускага народу яшчэ да канца 1917 г. беларусы дзялілі: на захадзе — з Літвой, а на ўсходзе — з Расеяй. Але йшчэ колькі месяцаў і беларуская палітычная думка выльецца ў ідэал Беларусі незалежнай, сувэрэннай.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7r5m0si5eudasryiy2temqifbpivkcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124951</id>
    <revision>
      <id>289729</id>
      <timestamp>2026-06-21T10:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = IX. Сусьветная вайна, Вялікая Расейская Рэвалюцыя і справа нацыянальна-палітычнага вызваленьня Беларусі  | аўтар     = Адам Станкевіч  | год       = 1935 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = Да гісторыі беларускага...»</comment>
      <origin>289729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="2950ga2zj2h8v7ocw6q24l8jhe7y6pl" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = IX. Сусьветная вайна, Вялікая Расейская Рэвалюцыя і справа нацыянальна-палітычнага вызваленьня Беларусі
 | аўтар     = Адам Станкевіч
 | год       = 1935 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/VIII|VIII. Нацыянальны элемэнт у беларускай палітычна-вызвольнай думцы]]
 | наступны  = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/X|X. Нарадзіны ідэі суверэннай Беларусі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;84&quot; to=&quot;96&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>2950ga2zj2h8v7ocw6q24l8jhe7y6pl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124952</id>
    <revision>
      <id>289731</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Цэнтар|'''X. Нарадзіны ідэі сувэрэннай Беларусі.'''}}  {{Цэнтар|§ 1. {{Разьбіўка|Усебеларускі Кангрэс у 1917}} г.}}  {{Водступ|2|em}}Прад тым, як прыступіць да разгляду Усебеларускага Кангрэсу і яго адносінаў да справы палітычнага вызваленьня Беларусі, у кароткіх і...»</comment>
      <origin>289731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="kr3jfqxbk5dbjtf778tl5gtjkc6uef7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''X. Нарадзіны ідэі сувэрэннай Беларусі.'''}}

{{Цэнтар|§ 1. {{Разьбіўка|Усебеларускі Кангрэс у 1917}} г.}}

{{Водступ|2|em}}Прад тым, як прыступіць да разгляду Усебеларускага Кангрэсу і яго адносінаў да справы палітычнага вызваленьня Беларусі, у кароткіх і агульных славах прыпомнім сказанае ў папярэднім разьдзеле гэтай працы. Сутнасьць там сказанага вось у чым.

{{Водступ|2|em}}Як некалі вялікая француская рэвалюцыя, а пасьля выплыўшыя з яе іншыя рэвалюцыі ў Эўропе, узбудзілі многія эўропэйскія паднявольныя народы да палітычнага вызваленьня і да будаваньня сваей дзяржавы, так вялікая сусьветная вайна і вялікая расейская {{Абмылка|рэвалюўыя|рэвалюцыя}} вызвольны рух розных народаў узмацавала яшчэ больш, будзячы да незалежнасьці народы дагэтуль паднявольныя. Вызвольная гэта хваля дакацілася й да Беларусі, будзячы й яе да вольнага, незалежнага жыцьця. Аднак ідэя вызваленьня Беларусі не адразу прымае формы поўнай, сувэрэннай, нацыянальна-дзяржаўнай незалежнасьці. Беларускія і небеларускія палітыкі пад нямецкай окупацыяй у Вільні, як мы бачылі, многа ўжо дабіваюцца і прызнаюць Беларусі палітычнай самастойнасьці, але аб Беларусі, як незалежнай і нацыянальнай дзяржаве яшчэ не гавораць. Сутнасьць іх палітычных імкненьняў — гэта аўтономная ці фэдэрацыйная Беларусь і такая-ж Літва пад сувэрэннай літоўска-беларускай уладай. Дзеячы гэныя будаваньня беларускай палітычнай незалежнасьці на беларускім самастойным нацыянальным прынцыпе яшчэ не разумелі, ці прынамсі цалком не ўяўлялі.

{{Водступ|2|em}}І гэта было ў беларусаў тады, калі літоўцы, усьведаміўшы сабе ўва ўсей паўнаце прынцып нацыянальны, прыступілі да будаваньня нацыянальнай і сусім самастойнай Літвы. У выніку беларуска-літоўскіх адносінаў было тады стварыўшыся дужа арыгінальнае палажэньне: беларусы навязвалі Літве супольную фэдэрацыю, намаўлялі іх узнавіць даўнейшую супольную дзяржаву, а літоўцы ад гэтага адмаўляліся. Было гэта, як бачым, прыкрае непаразуменьне, якое&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kr3jfqxbk5dbjtf778tl5gtjkc6uef7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124953</id>
    <revision>
      <id>289732</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «вынікала з няроўнай ступені ўсьведамленьня ў беларусаў і літоўцаў прынцыпу нацыянальнасьці.  {{Водступ|2|em}}Узноў-жа беларускія палітыкі ў Расеі ня толькі за часоў царызму, але нават у пачатку рэвалюцыі, бадай на працягу яшчэ ўсяго 1917 г., не маглі ўцяміць...»</comment>
      <origin>289732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3916" sha1="qekgozge0l11nmqbnt9u52kgo15pp15" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;вынікала з няроўнай ступені ўсьведамленьня ў беларусаў і літоўцаў прынцыпу нацыянальнасьці.

{{Водступ|2|em}}Узноў-жа беларускія палітыкі ў Расеі ня толькі за часоў царызму, але нават у пачатку рэвалюцыі, бадай на працягу яшчэ ўсяго 1917 г., не маглі ўцяміць ідэалу Беларусі, як самастойнай нацыянальнай дзяржавы і яшчэ праз некаторы час пашыралі думку аб аўтаномнай Беларусі ў фэдэрацыйнай лучнасьці з Расеяй.

{{Водступ|2|em}}Зваротным у гэтай справе пунктам у бок беларускай сувэрэннай Беларусі, як нацыянальнай адзінкі, быў Усебеларускі Кангрэс. Так, як некалі «Гомон» зрабіў рашучы пераход ад традыцыяў Вял. Кн. Літоўскага да фэдэрацыі з Расеяй, так Усебеларускі Кангрэс быў пераходным пунктам ад ідэалу фэдэрацыі з Расеяй да ідэі незалежнай Беларусі.

{{Водступ|2|em}}У Менску у кастрычніку месяцы 1917 г., пасьля якіх 9—10 месяцаў рэвалюцыі, з розных беларускіх — цывільных і вайсковых — арганізацыяў паўстала «Вялікая Беларуская Рада», якая кіравала ўсім палітычным беларускім жыцьцём. Гэта-ж Вялікая Рада і склікала Усебеларускі Кангрэс, які адбыўся 5—17.XII (стар. стылю) 1917 г. у Менску. Было на ім 1167 дэлегатаў з голасам рашаючым ад розных беларускіх арганізацыяў і 705 з голасам дарадчым. На Кангрэсе былі прадстаўнікі ад усей Беларусі: з губ. Менскай, Магілеўскай, Віцебскай, Смаленскай, Віленскай і Горадзенскай. Апошнія дзьве губэрні, якія знаходзіліся пад нямецкай окупацыяй, былі прадстаўлены бежанцамі.

{{Водступ|2|em}}Галоўны мамэнт Кангрэсу — гэта ў ночы з 17 на 18 сьнежня (ст. стылю). У гэтым часе была ўжо апрацавана рэзалюцыя і прэзыдыюм Кангрэсу прыступіў да яе адчытаньня. Першы пункт рэзалюцыі, які датычыў дзяржаўнага ладу Беларусі, быў гэткага зьместу:

{{Водступ|2|em}}«Замацоўваючы свае правы на самаазначэньне, абвешчанае расейскай рэвалюцыяй, і прыймаючы рэспубліканскі дэмократычны строй на абшары Беларускай зямлі, для паратунку роднага краю і для забясьпечаньня яго ад разьдзелу і адлучэньня ад Расейскай Дэмократычнай Фэдэратыўнай Рэспублікі, першы Усебеларускі Зьезд ухваляе: безадкладна ўтварыць са свайго складу орган краёвай улады ў асобе Усебеларускага Савету сялянскіх, салдацкіх і рабочых {{перанос-пачатак|п=дэпу|к=татаў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qekgozge0l11nmqbnt9u52kgo15pp15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124954</id>
    <revision>
      <id>289733</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Без тэксту */</comment>
      <origin>289733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124955</id>
    <revision>
      <id>289734</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «татаў, які часова становіцца на чале кіраваньня краем, уступаючы ў дзелавыя зносіны з цэнтральнаю ўладаю».&lt;ref&gt;Зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“, Менск, 1924, бач. 199.&lt;/ref&gt;  {{Водступ|2|em}}Пунктаў у рэзалюцыі было 15, агаласіць і прыняць пасьпелі толькі гэты перш...»</comment>
      <origin>289734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4147" sha1="ktyfcdrc2xbkdp8jnj88ibq7wi1vms9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;татаў, які часова становіцца на чале кіраваньня краем, уступаючы ў дзелавыя зносіны з цэнтральнаю ўладаю».&lt;ref&gt;Зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“, Менск, 1924, бач. 199.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Пунктаў у рэзалюцыі было 15, агаласіць і прыняць пасьпелі толькі гэты першы аб дзяржаўным ладзе Беларусі, бо па агалашэньні першага пункту бальшавікі, якія тады ўладу над землямі быўшай царскай Расеі забіралі ў свае рукі, Усебеларускі Кангрэс разагналі сілай.

{{Водступ|2|em}}Затым, што разгон гэты мае гістарычнае значэньне для беларускага народу і што беларускі народ мала дагэтуль з гэтай справай абазнаны, пазваляю сабе тут памясьціць апісаньне навочным сьведкам акту разгону бальшавікамі Усебеларускага Кангрэсу, паданае ў «[[Вольная Беларусь (газета)|Вольнай Беларусі]]»&lt;ref&gt;„[[Вольная Беларусь (газета)||Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}«Каля 3 гадзіны ўначы Рада зьезду скончыла апрацоўваць рэзалюцыю. Старшыня пачаў яе чытаць перад усім зьездам. У гэты мамэнт падыйшлі да стала прэзыдыюму два салдаты і назваўшы сябе, першы — камісарам «Западнай Обласьці», а другі — начальнікам менскага гарнізону, сказалі, што прыйшлі арыштаваць прэзыдыюм і разагнаць зьезд.

{{Водступ|2|em}}Тады, пры іх-жа, старшыня зьезду агаласіў першы пункт рэзалюцыі, дзе Беларусь абвешчаецца Рэспублікай. Бадай што ўвесь зьезд аднастайна зацьвердзіў гэты пункт. Раптам аднекуль пачуўся голас: Таварышы, наш дом акружаны войскам! Каля яго стаяць кулямёты і бранявікі!

{{Водступ|2|em}}У залі падняўся шум. Тагды зьвярнуўся да зьезду з прамовай «начальнік гарнізону» Крывашэін. Хістаючыся на нагах, крэпка выпіўшы, ён пачаў гаварыць. Але праз шум спачатку нельга было нічога разабраць. Толькі потым, як трохі пацішэла, пачуліся бязьвязныя фразы «начальніка», каторы гаварыў аб нейкіх «лайкавых перчатках». Кончыў ён сваю «прамову» вось як: «А теперь я распускаю ваше собраніе».

{{Водступ|2|em}}Пры гэтых славах у залю ўвайшлі ўзброеныя салдаты. Агульнымі сіламі іх выцягнулі за дзьверы і пасьля гукаў [[Марсэльеза|марсельезы]] нехта голасна сказаў.

{{Водступ|2|em}}„Браты беларусы! Мы бачылі жандараў [[Аўтар:Мікалай II Раманаў|Мікалая II]], але сягоньні мы ўбачылі жандараў у свабоднай рэвалюцыйнай старане, пад маскай бальшавіцкіх камісараў, на вольным зьезьдзе вольнага народу!“&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ktyfcdrc2xbkdp8jnj88ibq7wi1vms9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>289735</id>
      <parentid>289734</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>289735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4146" sha1="kq8mylahxlj3ngwvnqttx3v9ec3rs1z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;татаў, які часова становіцца на чале кіраваньня краем, уступаючы ў дзелавыя зносіны з цэнтральнаю ўладаю».&lt;ref&gt;Зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“, Менск, 1924, бач. 199.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Пунктаў у рэзалюцыі было 15, агаласіць і прыняць пасьпелі толькі гэты першы аб дзяржаўным ладзе Беларусі, бо па агалашэньні першага пункту бальшавікі, якія тады ўладу над землямі быўшай царскай Расеі забіралі ў свае рукі, Усебеларускі Кангрэс разагналі сілай.

{{Водступ|2|em}}Затым, што разгон гэты мае гістарычнае значэньне для беларускага народу і што беларускі народ мала дагэтуль з гэтай справай абазнаны, пазваляю сабе тут памясьціць апісаньне навочным сьведкам акту разгону бальшавікамі Усебеларускага Кангрэсу, паданае ў «[[Вольная Беларусь (газета)|Вольнай Беларусі]]»&lt;ref&gt;„[[Вольная Беларусь (газета)|Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}«Каля 3 гадзіны ўначы Рада зьезду скончыла апрацоўваць рэзалюцыю. Старшыня пачаў яе чытаць перад усім зьездам. У гэты мамэнт падыйшлі да стала прэзыдыюму два салдаты і назваўшы сябе, першы — камісарам «Западнай Обласьці», а другі — начальнікам менскага гарнізону, сказалі, што прыйшлі арыштаваць прэзыдыюм і разагнаць зьезд.

{{Водступ|2|em}}Тады, пры іх-жа, старшыня зьезду агаласіў першы пункт рэзалюцыі, дзе Беларусь абвешчаецца Рэспублікай. Бадай што ўвесь зьезд аднастайна зацьвердзіў гэты пункт. Раптам аднекуль пачуўся голас: Таварышы, наш дом акружаны войскам! Каля яго стаяць кулямёты і бранявікі!

{{Водступ|2|em}}У залі падняўся шум. Тагды зьвярнуўся да зьезду з прамовай «начальнік гарнізону» Крывашэін. Хістаючыся на нагах, крэпка выпіўшы, ён пачаў гаварыць. Але праз шум спачатку нельга было нічога разабраць. Толькі потым, як трохі пацішэла, пачуліся бязьвязныя фразы «начальніка», каторы гаварыў аб нейкіх «лайкавых перчатках». Кончыў ён сваю «прамову» вось як: «А теперь я распускаю ваше собраніе».

{{Водступ|2|em}}Пры гэтых славах у залю ўвайшлі ўзброеныя салдаты. Агульнымі сіламі іх выцягнулі за дзьверы і пасьля гукаў [[Марсэльеза|марсельезы]] нехта голасна сказаў.

{{Водступ|2|em}}„Браты беларусы! Мы бачылі жандараў [[Аўтар:Мікалай II Раманаў|Мікалая II]], але сягоньні мы ўбачылі жандараў у свабоднай рэвалюцыйнай старане, пад маскай бальшавіцкіх камісараў, на вольным зьезьдзе вольнага народу!“&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kq8mylahxlj3ngwvnqttx3v9ec3rs1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124956</id>
    <revision>
      <id>289736</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;poem style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt; І той вецер, што дзьме з гаю, Што шуміць над борам; Тая песьня, што на полі Жнеі засьпяваюць; Тыя думкі, што да болю Сэрца калыхаюць“. &lt;/poem&gt;  На тэрыторыі гэтай, спавітай горам, пакрытай курганамі-магільнікамі, жывуць насельнікі, каторыя дз...»</comment>
      <origin>289736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2093" sha1="s4w7n7135wrkhz3x6ice2fptxhfrm3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 9 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
І той вецер, што дзьме з гаю,
Што шуміць над борам;
Тая песьня, што на полі
Жнеі засьпяваюць;
Тыя думкі, што да болю
Сэрца калыхаюць“.
&lt;/poem&gt;

На тэрыторыі гэтай, спавітай горам, пакрытай курганамі-магільнікамі, жывуць насельнікі, каторыя дзеляцца на некалькі этнографічных тыпаў. Каля 20 проц. насяленьня складаюць вялікарусы, еўрэі,

&lt;center&gt;
[[Файл:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925) (page 13 crop).jpg|center|frameless|300px]]

&lt;small&gt;Беларускі краявід. (Лес).&lt;/small&gt;
&lt;/center&gt;

палякі, літоўцы, цыганы і інш. народы, каторыя, такім спосабам, зьяўляюцца меншасьцю ў краі. Этнографічнаю большасьцю тэрыторыі ў ліку 80 проц. зьяўляюцца беларусы, галіна ўсходня-славянскага, ці руска-этнографічнага тыпу. Часта толькі па адным абліччы можна адрозьніць беларуса ад двух яго этнографічных сваякоў — вялікаруса і ўкраінца. Найчасьцей беларус росту невялікага, сярэдняга, крыху пахілага складу. Калі глядзіш на яго, то здаецца, што на сваіх сагнутых плячах нясе ён увесь цяжар свайго мінулага і сучаснага жыцьця. Твар беларуса даволі выразны, у ім ёсьць нейкая мяккасьць, каторая залежыць як ад мімічнага складу твару, так і ад спакойна-ласкавага погляду вачэй.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4w7n7135wrkhz3x6ice2fptxhfrm3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124957</id>
    <revision>
      <id>289737</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Ізноў уварваліся салдаты, разьбіраючы барыкады з крэслаў і зэдлікаў, накіданыя дэлегатамі зьезду, сялянамі і салдатамі. Пад сьпевы жалобнага маршу выводзілі арыштаваны прэзыдыюм і шмат каго з відных працаўнікоў зьезду. Арышт цягнуўся ўс...»</comment>
      <origin>289737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4054" sha1="alyeqw96swwwrb8nl5pl9k786xibcpw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Ізноў уварваліся салдаты, разьбіраючы барыкады з крэслаў і зэдлікаў, накіданыя дэлегатамі зьезду, сялянамі і салдатамі. Пад сьпевы жалобнага маршу выводзілі арыштаваны прэзыдыюм і шмат каго з відных працаўнікоў зьезду. Арышт цягнуўся ўсю ноч. Прыклады працавалі направа і налева. Паволі пусьцела заля. Гасьлі лямпы. А ў цёмным кутку сядзеў адзінока сівы дзед-селянін. Плечы яго ўздрыгалі. Ён плакаў як дзіця.

{{Водступ|2|em}}Назаўтра, уначы, а 4 гадзіне разагналі Вайсковую Беларускую Раду».

{{Водступ|2|em}}А вось як гэту беларускую трагедыю апісвае другі навочны сьведак, сябра прэзыдыюму Кангрэсу, [[Аўтар:Пётра Крачэўскі|П. Крэчэўскі]]:

{{Водступ|2|em}}«Калі бальшавікі ўбачылі — піша ён — што большасьць зьезду стаіць за самастойную рэспубліку, рашылі Зьезд разагнаць сілаю. Бальшавіцкія камісары — Крывашэін і Рэзаўскі — п’яныя (канстатую факт) зьявіліся ў залю зьезду якраз у тойсамы час, калі пасьля доўгіх дэбатаў, прыблізна каля часу ночы, меліся прыступіць да галасаваньня рэзалюцыі і абвесьцілі зьезд распушчаным, а прэзыдыюм арыштаваным. Будынак, дзе адбываўся зьезд, быў акружаны бранявікамі і кулямётамі. Падняўся страшэнны гвалт, бальшавіцкія салдаты {{Абмылка|за|са}} стрэльбамі стараюцца ўварвацца ў залю зьезду, дэлегаты строяць барыкады з крэслаў і сваімі грудзьмі абараняюць зьезд і прэзыдыюм зьезду, які, ня гледзячы на забарону камісара, вядзе далей сход і галасуе рэзалюцыю»&lt;ref&gt;„[[Замежная Беларусь (1926)|Замежная Беларусь]]“ бач. 52—53.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Але ў чым-жа тут справа, зашто бальшавікі разагналі Кангрэс, які высказаўся за Беларусь сфэдэраваную з Расеяй? Добра на гэта адказвае П. Крэчэўскі, які кажа: „калі бальшавікі ўбачылі, што большасьць зьезду стаіць за самастойную рэспубліку, рашылі Зьезд разагнаць сілаю“&lt;ref&gt;{{gap|1em}}„{{gap|3em}}„{{gap|3em}}там жа.&lt;/ref&gt;. Словам, для бальшавікоў было ясна, што словы аб фэдэрацыі ўстаўлены толькі з тактычных матываў, што фэдэрацыя гэта справа зусім другарадная, а галоўнае — поўнае самаазначэньне Беларусі, згодна з лёзунгамі рэвалюцыі і вайны, і прыкладам іншых народаў у кірунку дзяржаўнай сувэрэннай самастойнасьці. І сапраўды, {{Абмылка|ідэая|ідэя}} палітычнай незалежнасьці Беларусі тады ўжо беларусам чужой ня была і {{перанос-пачатак|п=толь|к=кі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alyeqw96swwwrb8nl5pl9k786xibcpw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>