Катэгорыя:Малітвы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Малітвы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1703</id>
    <revision>
      <id>290118</id>
      <parentid>26007</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзеная [[Катэгорыя:Рэлігія]] з дапамогай [[:w:be-tarask:ВП:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>290118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="23bb04sxocz09jy7s2mhq9f37t1l2i9" xml:space="preserve">[[Category:Жанры]]
[[Катэгорыя:Рэлігія]]</text>
      <sha1>23bb04sxocz09jy7s2mhq9f37t1l2i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Гімны</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1721</id>
    <revision>
      <id>290117</id>
      <parentid>45937</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+[[Катэгорыя:Вершы паводле жанраў]]; +[[Катэгорыя:Малітвы]] з дапамогай [[:w:be-tarask:ВП:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>290117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="ns8cvbykc828n0jw5goefwbfrp3da49" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Песні]]
[[Катэгорыя:Вершы паводле жанраў]]
[[Катэгорыя:Малітвы]]</text>
      <sha1>ns8cvbykc828n0jw5goefwbfrp3da49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтаномія Беларусі (1917)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3214</id>
    <revision>
      <id>290043</id>
      <parentid>46292</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="omv664ntde8e31vn8evrsuan10hgia8" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Аўтаномія Беларусі
 | аўтар     = Язэп Лёсік
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Аўтаномія Беларусі.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;16&quot; /&gt;

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Язэпа Лёсіка]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Творы 1917 года]]</text>
      <sha1>omv664ntde8e31vn8evrsuan10hgia8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290044</id>
      <parentid>290043</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522" sha1="rpdfqcurfxca2ma4b53akmnb68qyttg" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Аўтаномія Беларусі
 | аўтар     = Язэп Лёсік
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Аўтаномія Беларусі.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;16&quot; /&gt;

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Язэпа Лёсіка]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Творы 1917 года]]</text>
      <sha1>rpdfqcurfxca2ma4b53akmnb68qyttg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290045</id>
      <parentid>290044</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Аўтаномія Беларусі]] у [[Аўтаномія Беларусі (1917)]]</comment>
      <origin>290044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522" sha1="rpdfqcurfxca2ma4b53akmnb68qyttg" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Аўтаномія Беларусі
 | аўтар     = Язэп Лёсік
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Аўтаномія Беларусі.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;16&quot; /&gt;

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Язэпа Лёсіка]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Творы 1917 года]]</text>
      <sha1>rpdfqcurfxca2ma4b53akmnb68qyttg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>290058</id>
      <parentid>289681</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25962" sha1="ht2smz16hg59b26yqzh2dt860v2zt4e" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ht2smz16hg59b26yqzh2dt860v2zt4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290100</id>
      <parentid>290058</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26260" sha1="8a25cz8aiflb2u6z85ivciay8a89pxy" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8a25cz8aiflb2u6z85ivciay8a89pxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Творы паводле жанраў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10300</id>
    <revision>
      <id>290115</id>
      <parentid>26483</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдаленая [[Катэгорыя:Жанры]]; дададзеная [[Катэгорыя:Літаратура паводле жанраў]] з дапамогай [[:w:be-tarask:ВП:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>290115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="jjngrovru1t5wo5bd6o4r1uj30bkec2" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Творы| Жанры]]
[[Катэгорыя:Літаратура паводле жанраў|*]]</text>
      <sha1>jjngrovru1t5wo5bd6o4r1uj30bkec2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10969</id>
    <revision>
      <id>290040</id>
      <parentid>86709</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="844" sha1="a4a7169r10hi6e5n26wx4hzikatkw77" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Беларускі рух ад 1917 да 1920 году. Кароткі агляд
 | аўтар     = Язэп Варонка
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | анатацыі  = Коўна : Т-ва імя Ф. Скарыны, 1920.
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Язэп Варонка.pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;30&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Язэпа Варонкі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кнігі]]
[[Катэгорыя:Кнігі, забароненыя ў СССР‎]]
[[Катэгорыя:Творы 1920 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Коўне]]</text>
      <sha1>a4a7169r10hi6e5n26wx4hzikatkw77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290041</id>
      <parentid>290040</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году]] у [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)]]</comment>
      <origin>290040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="844" sha1="a4a7169r10hi6e5n26wx4hzikatkw77" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Беларускі рух ад 1917 да 1920 году. Кароткі агляд
 | аўтар     = Язэп Варонка
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | анатацыі  = Коўна : Т-ва імя Ф. Скарыны, 1920.
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Язэп Варонка.pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;30&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Язэпа Варонкі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кнігі]]
[[Катэгорыя:Кнігі, забароненыя ў СССР‎]]
[[Катэгорыя:Творы 1920 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Коўне]]</text>
      <sha1>a4a7169r10hi6e5n26wx4hzikatkw77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290047</id>
      <parentid>290041</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="847" sha1="1k2uy4y3fxknpz7dkfxxrf6pi8d2jur" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Беларускі рух ад 1917 да 1920 году. Кароткі агляд
 | аўтар     = Язэп Варонка
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | анатацыі  = Коўна : Т-ва імя Ф. Скарыны, 1920.
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Язэп Варонка.pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;30&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Язэпа Варонкі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кнігі]]
[[Катэгорыя:Кнігі, забароненыя ў СССР‎]]
[[Катэгорыя:Творы 1920 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Коўне]]</text>
      <sha1>1k2uy4y3fxknpz7dkfxxrf6pi8d2jur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Літаратура паводле жанраў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11099</id>
    <revision>
      <id>290116</id>
      <parentid>287768</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <origin>290116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="oz5c65h13ddv7qh391jgiiyve8xciyx" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Літаратура| Жанры]]
[[Катэгорыя:Жанры| Літаратура]]</text>
      <sha1>oz5c65h13ddv7qh391jgiiyve8xciyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Босыя на вогнішчы (1925, Клімавічы).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>38336</id>
    <revision>
      <id>290113</id>
      <parentid>133704</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ пераклад</comment>
      <origin>290113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="eqa7sa85xhbiymr2eg797h9qfe5z7qd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Справа|{{smaller|&lt;u&gt;''Пролетарыі усіх краеу, злучайцеся!''&lt;/u&gt;}}}}


{{Цэнтар|М. {{Разьбіўка|ЧАРОТ}}.|памер=120%}}


{{Цэнтар|'''БОСЫЯ НА ВОГНІШЧЫ'''|памер=120%}}

{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ПОЭМА}}|памер=120%}}

{{Цэнтар|з {{Разьбіўка|папярэднім}} артыкулам В. Кнорына&lt;br /&gt;„На пути к белорусской пролетарской поэзии“|памер=120%}}


{{Цэнтар|[[Файл:Босыя на вогнішчы (1925, Клімавічы). Узор 1.png|60пкс]]}}


{{Накіравальная рыса|16em}}
{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ВЫДАНЬНЕ}}&lt;br /&gt;КАЛІНІНСКАГА АКРПАЛІТАСЬВЕТЫ&lt;br /&gt;г. {{Разьбіўка|КЛИМАВІЧЫ}}.&lt;br /&gt;{{Разьбіўка|1925}} г.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eqa7sa85xhbiymr2eg797h9qfe5z7qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Босыя на вогнішчы (1925, Клімавічы).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>38619</id>
    <revision>
      <id>290112</id>
      <parentid>107625</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ артаграфія, пунктуацыя, [[w:be-tarask:Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблёны]]</comment>
      <origin>290112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="07l4l56txqgg57c81zlwspv6k1ti8ge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;тых, хто дау гаручы матар’ял для вялікага вогнішча.

{{Цэнтраваны блёк/пачатак}}
«Цэрквы, {{Абмылка|палацы.|палацы,}} харомы, —&lt;br /&gt;
Памяць мінулага — з дымам!&lt;br /&gt;
Што не не запалім мы, — зломім!&lt;br /&gt;
Зьнізу наверх усё падымём{{Абмылка|!,.|!..}}»
{{Цэнтраваны блёк/канец}}

{{Водступ|2|em}}Хто быу нічым, той будзе усім, той будзе гаспадаром жыцьця. І цяпер, сярод вогнішча, каторае йдзе, як лясны пажар, з усходу на захад, ён жадае толькі аднаго, каб пажар пашырыўся, каб усюды пачаліся пажары.

{{Цэнтраваны блёк/пачатак}}
«Таварышы!&lt;br /&gt;
Што нам трэба?&lt;br /&gt;
— Пажа-ары!..»
{{Цэнтраваны блёк/канец}}

{{Водступ|2|em}}А вось пылае пажар і на {{Абмылка|нашей|нашай}} Беларусі. Даволі было іскры з усходу, каб загарэуся гэты край, гдзе спакон веку панавау політыка-соцыяльны уціск і няволя.

{{Цэнтраваны блёк/пачатак}}
«І пылае мур струхнелы,&lt;br /&gt;
Іскры скачуць па страсе:&lt;br /&gt;
Раптам вецер, вецер сьмелы&lt;br /&gt;
Крыж чырвоны нам нясе.&lt;br /&gt;
— Адным крыжам будзе болей,&lt;br /&gt;
Шэпча змучаны народ.&lt;br /&gt;
На крыжы чытаюць: «Воля».
{{Цэнтраваны блёк/канец}}

{{Водступ|2|em}}Сьмелы вецер, прынёсшы іскру, а потым пажар рэвалюцыі, разам з тым прынёс і цяжкі крыж для змучанага вякамі народу. Шмат праліецца крыві ў грамадзянскай {{Абмылка|барацьбе|барацьбе,}} Шмат маетнасьці загіне у Беларусі, каторую і бяз таго яшчэ раней зьнішчыла імпэрыялістычная вайна, Але гэты крыж — ёсьць чырвоны крыж збавіцельскі рэвалюцыі{{Абмылка|.|,}} на ім напісана магутнае слова «Воля». Хоць і цяжкі крыж прыйшоу {{Абмылка|а|да}} працоунага народу, але прыход яго вітае гучная песьня гаротнага, змучанага люду.

{{Цэнтраваны блёк/пачатак}}
«Паняслася песьня волі&lt;br /&gt;
Між лясоў густых, балот.&lt;br /&gt;
І аб лепшай вольнай долі&lt;br /&gt;
Стау для рэчкі пець чарот».
{{Цэнтраваны блёк/канец}}

{{Водступ|2|em}}Пылае пажар на Беларусі. Вогненая пазалота пакрывае «крыжы, курганы на балоце, заросшыя дзернам магілы». Ідзе крывавая соцыяльная барацьба.

{{Цэнтраваны блёк/пачатак}}
«Бушуюць дзьве страшныя сілы,&lt;br /&gt;
Змагаюцца — праца з багацьцем»…&lt;br /&gt;
«Зышліся дзьве моцныя раці,&lt;br /&gt;
І прауда няпрауду змагае».
{{Цэнтраваны блёк/канец}}

{{Водступ|2|em}}Хто выйдзе з пабедаю з барацьбы? За кім будзе поле бойкі. Яшчэ пытаньне ня {{Абмылка|выявлена|выяўлена}}. Усе-ж такі есьць надзея у працоўнага люду, што прауда й праца перамогуць няпрауду й {{перанос пачатак|ба|гацьце}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07l4l56txqgg57c81zlwspv6k1ti8ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pieršyje malitwy (1918)/Malitwy/Malitwa światomu aniełu wartaŭničamu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41159</id>
    <revision>
      <id>290120</id>
      <parentid>112261</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кірылічная „і“</comment>
      <origin>290120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="822" sha1="5ci1asdgy0g22kboep61881pm92w2vr" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Malitwa światomu aniełu wartaŭničamu
 | безаўтара = 
 | год       = 1918 год
 | пераклад  = Вацлаў Ластоўскі
 | секцыя    = Малітва
 | папярэдні = [[Pieršyje malitwy (1918)/Malitwy/Malitwa Praświatoj Boharodzicy|Malitwa Praświatoj Boharodzicy]]
 | наступны  = [[Pieršyje malitwy (1918)/Malitwy/Malitwa światomu patronu|Malitwa światomu patronu]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Малітва 11-я, да сьвятога Ангела ахоўніка]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Pieršyje malitwy (1918).pdf&quot; from=&quot;10&quot; to=&quot;10&quot; fromsection=&quot;Aniełu&quot; tosection=&quot;Aniełu&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>5ci1asdgy0g22kboep61881pm92w2vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малітва 11-я, да святога Ангела ахоўніка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41160</id>
    <revision>
      <id>290119</id>
      <parentid>202348</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Taravyvan Adijene перанёс старонку [[Малітва 11-я, да святога Ангела ахоўнiка]] у [[Малітва 11-я, да святога Ангела ахоўніка]], не пакінуўшы перасылкі: Мяшанка кірыліцы і лацінкі</comment>
      <origin>202348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="910" sha1="9rdw7as45e1aq16wqwix376kmr55ihu" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Малітва 11-я, да сьвятога Ангела ахоўнiка
 | безаўтара =
 | секцыя    = Малітва
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Pieršyje malitwy (1918)/Malitwy/Malitwa światomu aniełu wartaŭničamu|Malitwa światomu aniełu wartaŭničamu]] // {{Fine|''[[Аўтар:Васіль Раманаў|Wasilij Romanow]]'', pier. ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Wacłaŭ Łastoŭski]]''. [[Pieršyje malitwy (1918)|Pieršyje malitwy]]. Wilnia: Wydawiectwo W. Łastoŭskaho, 1918}}

[[Катэгорыя:Малітвы]]
[[Катэгорыя:Праваслаўе]]
[[Катэгорыя:Спісы перакладаў]]</text>
      <sha1>9rdw7as45e1aq16wqwix376kmr55ihu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290123</id>
      <parentid>290119</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кірылічная „і“</comment>
      <origin>290123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="j3a3qc18p3458xxxs7bapjkei769d0o" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Малітва 11-я, да сьвятога Ангела ахоўніка
 | безаўтара = 
 | сэкцыя    = Малітва
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Pieršyje malitwy (1918)/Malitwy/Malitwa światomu aniełu wartaŭničamu|Malitwa światomu aniełu wartaŭničamu]] // {{Fine|''[[Аўтар:Васіль Раманаў|Wasilij Romanow]]'', pier. ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Wacłaŭ Łastoŭski]]''. [[Pieršyje malitwy (1918)|Pieršyje malitwy]]. Wilnia: Wydawiectwo W. Łastoŭskaho, 1918}}

[[Катэгорыя:Малітвы]]
[[Катэгорыя:Праваслаўе]]
[[Катэгорыя:Спісы перакладаў]]</text>
      <sha1>j3a3qc18p3458xxxs7bapjkei769d0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апошні з магікан.pdf/360</title>
    <ns>104</ns>
    <id>42161</id>
    <revision>
      <id>290124</id>
      <parentid>220057</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ [[w:be-tarask:ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]]</comment>
      <origin>290124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="9rnnb1al4hwibrvc59b22u17svbuipd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сярод іх яшчэ не з’явіліся гандляры. Потым мы з Ункасам, як было дагаворана, пайшлі да індзейскага лагера; вы не бачылі Ункаса?

{{водступ|2|em}}— Бачыў, на свой вялікі жаль. Ён узяты ў палон і прысуджаны да смерці пры ўзыходзе сонца.

{{водступ|2|em}}— Я прадбачыў, што такім будзе яго лёс, — прамовіў разведчык ужо не такім вясёлым тонам, як раней. Але неўзабаве голас яго набыў звычайную цвёрдасць, і ён казаў далей: — Яго няшчасце, уласна, і прывяло мяне сюды, таму што нельга афяраваць гуронам такога цудоўнага хлапца. Вось узрадаваліся-б гуроны, калі-б маглі прывязаць адразу да аднаго слупа Быстраногага Аленя і Доўгі Карабін, як яны называюць мяне. Хоць я ніколі не мог зразумець, чаму яны называлі мяне так, бо паміж стрэлам з „аленебоя“ і стрэламі з канадскіх карабінаў такая-ж розніца, як паміж крэйдай і крэменем.

{{водступ|2|em}}— Расказвайце па парадку, — нецярпліва прамовіў Хейвард, — мы-ж не ведаем, калі могуць вярнуцца гуроны.

{{водступ|2|em}}— Няма чаго баяцца іх. Мы таксама-ж забяспечаны ад усякай перашкоды, як прапаведнік у пачатку двухгадзіннай прамовы. Ну, мы з Ункасам сустрэліся з машэннікамі; хлопчык зайшоў занадта далёка для разведкі; аднак, яго нельга і асуджаць за гэта, бо кроў у яго гарачая; апрача таго адзін з гуронаў аказаўся баязлівым, уцякаў і такім чынам завёў яго ў засаду.

{{водступ|2|em}}— Дорага ён паплаціўся за сваё захапленне!

{{водступ|2|em}}Разведчык многазначна правёў рукой па горле&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;{{Вертыкальны водступ|0.5|em}}{{Калёнтытул|зьлева={{сапраўдны нумар старонкі|калі=цотны}}|справа={{сапраўдны нумар старонкі|калі=няцотны}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rnnb1al4hwibrvc59b22u17svbuipd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апошні з магікан.pdf/361</title>
    <ns>104</ns>
    <id>42162</id>
    <revision>
      <id>290125</id>
      <parentid>220058</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ [[w:be-tarask:ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]]</comment>
      <origin>290125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="bkpxnab59wzjr6befuwgw79ncpolz3p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і кіўнуў галавой, нібы кажучы! „Я разумею сэнс вашых слоў“.

{{водступ|2|em}}Затым ён гаварыў далей:

{{водступ|2|em}}— Пасля таго, як знік хлопчык я, як вы можаце меркаваць, кінуўся на гуронаў. Паміж мной і адным-двума з гуронаў, якія асталіся, адбылася сутычка; але гэта да справы не адносіцца. Дык вось, пасля таго, як я застрэліў гэтых чарцянят, я падышоў без усякай перашкоды да хаціны. Шчасце спрыяла мне і прывяло якраз да таго месца, дзе адзін з самых славутых чараўнікоў гэтага племя апранаўся, як мне добра вядома, для сур’ёзнай барацьбы з д’яблам. Лоўкі ўдар па галаве ашаламіў ашуканца; потым я набіў яму рот арэхамі, каб ён не надумаўся крычаць, прывязаў яго паміж двума дрэўцамі, скарыстаў яго рэчы і ўзяў на сябе ролю мядзведзя, каб мець магчымасць рабіць далей справу.

{{водступ|2|em}}— І вы выканалі ролю на дзіва добра; сам мядзведзь быў-бы зняслаўлены вашай ігрой.

{{водступ|2|em}}— Божа мой, маёр, — адказаў жыхар лясоў, якому прыемна было выслухаць пахвалу, — дрэнны быў-бы я паляўнічы, калі-б, вывучаючы так доўга ў пустыні звычкі і норавы жывёл, не здолеў-бы іх паказаць. Калі-б была гэта дзікая кошка або сапраўдная пантэра, я паказаў-бы вам відовішча, на якое варта было-б паглядзець. А такую нязграбную жывёліну прадставіць і зусім няцяжка. Але дзе-ж маладая дзяўчына?

{{водступ|2|em}}— Бог ведае! Я абышоў усе хаціны паселішча і не знайшоў самага нязначнага сляда яе.&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;{{Вертыкальны водступ|0.5|em}}{{Калёнтытул|зьлева={{сапраўдны нумар старонкі|калі=цотны}}|справа={{сапраўдны нумар старонкі|калі=няцотны}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bkpxnab59wzjr6befuwgw79ncpolz3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>74673</id>
    <revision>
      <id>290114</id>
      <parentid>180789</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ пераклад</comment>
      <origin>290114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="d057d1g45g9oplwky3evz08q7fwfm4z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Fedorovsk; font-size:x-large&quot;&gt;
{{Цэнтар|БѢЛОРꙊССКІЙ СБОРНИКЪ.|памер=140%}}
&lt;/div&gt;

{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ТОМЪ ПЕРВЫЙ}}|памер=120%}}

&lt;div style=&quot;font-family:Fedorovsk; font-size:large&quot;&gt;
{{Цэнтар|ГꙊБЄРНІѦ МОГИЛЄВСКАѦ.}}
&lt;/div&gt;

{{Цэнтар|Выпускъ третій.|памер=120%}}

&lt;div style=&quot;font-family:Fedorovsk; font-size:large&quot;&gt;
{{Цэнтар|СКАЗКИ.}}
&lt;/div&gt;

{{Цэнтар|СОБРАЛЪ}}

{{Цэнтар|''Е. Р. Романовъ.''|памер=120%}}
{{Цэнтар|{{Драбнейшы шрыфт|Дѣйств. Членъ Императорскаго Русскаго Географическаго Общества.}}}}


{{Цэнтар|[[Файл:Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912). Выпускъ 3. Узор 1.png|140пкс]]}}


{{Цэнтар|'''{{Драбнейшы шрыфт|ВИТЕБСКЪ}}'''}}
{{Цэнтар|{{Драбнейшы шрыфт|Типо-литографія Г. А. {{Разьбіўка|{{Капітэль|Малкина}}}}.}}}}
{{Цэнтар|'''{{Драбнейшы шрыфт|1887.}}'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d057d1g45g9oplwky3evz08q7fwfm4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Першая навука Закону Божага (1936)/Штодзенныя малітвы/Малітва ангелу-храніцелю</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84692</id>
    <revision>
      <id>290121</id>
      <parentid>202346</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кірылічная „і“</comment>
      <origin>290121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1124" sha1="qfsmz6nmt033zszsvruojywdjo1pfdv" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Малітва ангелу-храніцелю
 | безаўтара = 
 | год       = 1936 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Малітва
 | папярэдні = [[Першая навука Закону Божага (1936)/Штодзенныя малітвы/Малітва вячэрняя|Малітва вячэрняя]]
 | наступны  = [[Першая навука Закону Божага (1936)/Штодзенныя малітвы/Малітва за жывых|Малітва за жывых]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Малітва 11-я, да сьвятога Ангела ахоўніка]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Першая навука Закону Божага (1936).pdf&quot; from=&quot;58&quot; to=&quot;58&quot; tosection=&quot;Ангелу&quot; fromsection=&quot;Ангелу&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{DEFAULTSORT:Малітва ангелу-храніцелю}}
[[Катэгорыя:Творы на царкоўнаславянскай мове]]</text>
      <sha1>qfsmz6nmt033zszsvruojywdjo1pfdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>93149</id>
    <revision>
      <id>290096</id>
      <parentid>222732</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290096</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286" sha1="0g1juynh20r9xyc0e5571us8epbfso4" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Adbitka z „Chryścijanskaj Dumki“&lt;br /&gt;Bieł. Drukarnia im. Fr. Skaryny ŭ Vilni
|Address=Wilnia
|Year=1938
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>0g1juynh20r9xyc0e5571us8epbfso4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>93209</id>
    <revision>
      <id>290057</id>
      <parentid>222820</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290057</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="423" sha1="rdyc75ahw1vsdr0a6ca9927p4sw0xun" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Выдавецтва „Шляху Моладзі“&lt;br /&gt;Беларуская Друкарня ім. Фр. Скарыны
|Address=Вільня
|Year=1935
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>rdyc75ahw1vsdr0a6ca9927p4sw0xun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>97723</id>
    <revision>
      <id>290127</id>
      <parentid>232294</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ пераклад</comment>
      <origin>290127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="5yyyd9lmjpgl70byfewm0jd1z5kvafl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''АД. СТАНКЕВІЧ.'''|памер=100%}}

{{Накіравальная рыса|8em|height=2px}}


{{Цэнтар|'''Да гісторыі беларускага&lt;br /&gt;палітычнага вызваленьня'''|памер=200%}}

{{Цэнтраваны блёк/пачатак|style=width:100%; max-width:25em}}
{{АРЦ|''З нагоды 70-лецьця сьмерці [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] рэд. „[[Мужыцкая праўда|Mużyckaj Praudy]]“ († 1864) і 50-лецьця «Гоману» (1884).''}}
{{Цэнтраваны блёк/канец}}


{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ВІЛЬНЯ {{Абмылка|1934|1935}} ГОД}}}}
{{Цэнтар|{{Разьбіўка|Выдавецтва „[[Шлях моладзі (часопіс)|ШЛЯХУ МОЛАДЗІ]]“.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5yyyd9lmjpgl70byfewm0jd1z5kvafl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікікрыніцы:Супольнасць</title>
    <ns>4</ns>
    <id>106547</id>
    <revision>
      <id>290039</id>
      <parentid>287877</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>813</id>
      </contributor>
      <comment>/* RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons */ новы падраздзел</comment>
      <origin>290039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129079" sha1="hsbgmr67si9pohuiy2sccqxjpt6qupr" xml:space="preserve">{{Супольнасьць}}
{{Архівы}}
__NEWSECTIONLINK__
&lt;div class=&quot;toc&quot; style=&quot;text-align:center; background-color: transparent; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;'''[{{fullurl:Вікікрыніцы:Супольнасць|action=edit&amp;section=new}} Пачаць новае абмеркаванне]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

== Тэрмін абароны аўтарскіх правоў быў нядаўна падоўжаны з 50 да 70 гадоў у Беларусі ==
Раней творы дадатковых беларускіх аўтараў штогод пераходзілі ў грамадзкі набытак. Але цяпер на бліжэйшыя 20 гадоў у Вікікрыніцах будзе &quot;засуха&quot;.

Зь іншага боку, цяпер можна сьмела дадаваць часопісы з зацэнзураванымі старонкамі (выдаленымі творамі тых аўтараў, якія яшчэ ахоўваюцца аўтарскімі правамі). І не хвалявацца аб тым, што ў наступным годзе частку гэтых зацэнзураваных старонак можа давялося б вяртаць назад у PDF/DjVu файл. Бо, напрыклад, у https://be.wikisource.org/wiki/Індэкс:Узвышша._1928._№_5.djvu творы Максіма Лужаніна, Георгія Бярозкі, Антона Адамовіча ды Ўладзімера Дубоўкі цяпер на дзесяцігодзьдзі адсунуты ад грамадзкага набытку. Іншымі словамі, гэтая вэрсія DjVu файла будзе актуальнай яшчэ прынамсі 20 гадоў. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:24, 29 красавіка 2026 (+03)

:Навіна па-ангельску: https://ncip.by/en/o-centre/novosti/intellectual_property/16.11_amendments-to-the-civil-code-of-the-republic-of-belarus-regarding-copyright-and-related-rights-come-/ --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:04, 29 красавіка 2026 (+03)
::Змены ўступілі ў сілу ў 2024 годзе. Такім чынам, трэба мяняць статус аўтараў, якія памерлі пасля 1973… Тут варта б заадно ўдакладніць, ці [[Аўтар:Міхась Лынькоў|Лынькоў]] перакладаў «Маці» [[Аўтар:Максім Горкі|Горкага]], бо ў [https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br221174?sid=105413299 каталогу НББ] выданне 1932 года пазначана як пераклад [[Аўтар:Змітрок Астапенка|Астапенкі]]. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 21:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Назвы модуляў ==
Прашу пераймяноўваць модулі на англійскую мову, бо гэта стварае хаос. Калі ў шаблонах гэта не крытычна і можна зрабіць шмат розных перасылак, то ў выпадку з модулямі гэта проста бессэнсоўна і можа патэнцыйна ствараць шмат клопату, а таксама сітуацый, калі ствараюцца старонкі-дублеты, як мы маем з [[Модуль:ТакНе]] і [[Модуль:Yesno]], якія варта бы аб’яднаць пад адной назвай на англійскай. Прашу вытрымліваць нейкі парадак у тэхнічных старонках, там усё ж важней не выдумленне наскіх назваў, а парадак і нармальнае функцыянаванне скрыптоў. Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:10, 22 сакавіка 2026 (+03)

:Таксама модулі і шаблёны зь беларускімі назвамі ствараюць дадатковы галаўны боль праз цяперашняе адначасовае існаваньне тарашкевіцы і наркамаўкі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 12:53, 29 красавіка 2026 (+03)
::ёсць такое, але калі шаблонам ёсць сэнс даваць беларускія назвы, бо рэдаклары іх выклікаюць па памяці проста ў артыкулах, тут ёсць сэнс, то вось модулі не выклікаюцца ў артыкулах наўпрост, яны выкарыстоўваюцца толькі ў шаблонах, гэта чыста тэхнічная рэч. У той жа час, перасылкі ў модулях не працуюць як у шаблонах, бываюць праблемы, лепш адразу пакідаць агульнапрынятыя назвы модуляў і не марочыць галавы. Да такой жа высновы прыйшлі калегі ў іншых раздзелах, не бачу таго, чаму мы мусім быць выключэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 29 красавіка 2026 (+03)

== Прапанова: стварэнне прасторы імёнаў «Архіў» ==

Паважаныя ўдзельнікі,

Прапаную стварыць на be.wikisource асобную прастору імёнаў '''«Архіў»''' для сістэмнага размяшчэння і структурызацыі архіўных матэрыялаў.
----

=== Навошта гэта патрэбна ===
Зараз архіўныя матэрыялы могуць размяшчацца толькі праз звычайныя старонкі і катэгорыі. Гэта не дазваляе:

* выразна аддзяліць архіўныя дакументы ад літаратурных твораў;
* будаваць іерархічную структуру (''архіў → фонд → вопіс → справа → дакумент'');
* стандартызаваць афармленне архіўных апісанняў;
* арганізаваць зручную навігацыю па фондах.

Асобная прастора імёнаў дазволіць зрабіць гэта сістэмна і маштабавана.
----

=== Прыклад з іншага моўнага раздзела ===
Аналагічная прастора ўжо існуе ва ўкраінскай Wikisource:

👉 [[:uk:Архів:Архіви|https://uk.wikisource.org/wiki/Архів:Архіви]]

Там «Архів» — гэта асобная прастора імёнаў, якая выкарыстоўваецца для арганізацыі архіўных матэрыялаў і адпаведнай структуры.
----

=== Магчымая структура на be.wikisource ===
Архіў:

* Архіў:НГАБ
* Архіў:НГАБ/Фонд_694
* Архіў:НГАБ/Фонд_694/Вопіс_1
* Архіў:НГАБ/Фонд_694/Вопіс_1/Справа_12

Прастора можа выкарыстоўвацца для:

* апісання фондаў архіваў
* інвентарных апісаў
* архіўных спраў
* публікацыі гістарычных першакрыніц

----

=== Тэхнічная частка ===
Пасля атрымання кансэнсусу будзе пададзены запыт у Wikimedia Phabricator на:

* стварэнне новай прасторы імёнаў «Архіў»
* даданне адпаведнай старонкі абмеркавання
* уключэнне ў пошук
* падтрымку падстаронак

----

=== Пытанні для абмеркавання ===

# Ці падтрымліваеце вы стварэнне прасторы «Архіў»?
# Ці ёсць заўвагі да назвы?
# Ці патрэбны псеўданім (напрыклад, «Архив»)?
# Ці ёсць гатоўнасць напаўняць гэты раздзел матэрыяламі?

Прашу выказаць меркаванне.

Пасля дасягнення кансэнсусу будзе падрыхтаваны тэхнічны запыт. [[Удзельнік:Okuryan|Okuryan]] ([[Размовы з удзельнікам:Okuryan|размовы]]) 21:02, 2 сакавіка 2026 (+03)
:# Як будзе каму займацца, дык чаму б і не.
:# Няма.
:# У беларускай мове адсутнічае літара „и“, то такі псэўданім не патрэбны.
--[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 11:35, 13 сакавіка 2026 (+03)

Пытаньне да ўдзельніка: адзіны ваш унёсак тут — гэты допіс на форуме. Вы сапраўды зьбіраецеся ўдзельнічаць у беларускіх Вікікрыніцах? Каб іншыя ўдзельнікі маглі пра вас болей даведацца, раю таксама напоўніць [[Адмысловае:MyPage|уласную старонку]]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 11:50, 13 сакавіка 2026 (+03)

== Адмысловыя літары &quot;дж&quot; і &quot;дз&quot;, якія прапанавалі ў 1928 і ўжывалі ў шэрагу публікацый таго году ==

Вось гэтыя літары: https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:DrukDubouka.jpg

Іх можна знайсьці на старонцы https://be.wikisource.org/wiki/Старонка:Узвышша._1928._№_5.djvu/179

Што зь імі рабіць? Я так разумею, што гэтых літар нават няма ў сучасным стандарце Unicode. Я бачу тры магчымыя падыходы, як можна разьвязаць праблему:
# выкарыстоўваць звычайныя дыграфы &quot;дж&quot; і &quot;дз&quot;
# выкарыстаць якіясь іншыя кірылічныя літары, напрыклад &lt;code&gt;Џ=дж&lt;/code&gt; &lt;code&gt;Ӡ=дз&lt;/code&gt;
# прапанаваць новыя літары для Unicode і чакаць, пакуль іх дададуць у стандарт, а потым чакаць, пакуль зьявяцца шрыфты
--[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:54, 3 снежня 2025 (+03)

:Здаецца, што няма сэнсу дадаваць іх у стандарт Unicode. У тэксте &quot;Узвышша&quot;, як выйсце, можна выкарыстоўваць літары спачатку у выглядзе выявы, а потым па тэксту, як &quot;дж&quot; і &quot;дз&quot;. [[Удзельнік:By-isti|By-isti]] ([[Размовы з удзельнікам:By-isti|размовы]]) 21:20, 3 снежня 2025 (+03)

== Гаджэт для аўтаматызацыі аблічбоўкі і вычыткі кніг ==

Я ўчора паглядзеў на гаджэт [[MediaWiki:Gadget-wikify.js|Вікіфікатар]]. Сама ідэя слушная, але робіць ён трохі не тое, што трэба. Таму я паспрабаваў зрабіць нешта падобнае, але больш адаптаванае да Вікікрыніцаў. Пачатковую версію можна знайсці тут: [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js]]. Калі каму цікава паглядзець, як ён працуе, то можна зрабіць яго копію на сваёй старонцы і дадаць спасылку на яго ў свой &quot;common.js&quot; (напрыклад, мой &quot;common.js&quot; тут: [[Удзельнік:Ssvb/common.js]]). З меркаванняў бяспекі, дадаваць спасылку на мой гаджэт на маёй старонцы ў свой &quot;common.js&quot; не раю (бо я магу яго знянацку на сваёй старонцы замяніць на нешта іншае). Як прыклад выкарыстання:
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_(1929).pdf/16&amp;oldid=214805 гэта выхлап Tesseract OCR]
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%3A%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%281929%29.pdf%2F16&amp;diff=214865&amp;oldid=214805 гэта тое, што аўтаматычна зрабіў з гэтага выхлапу гаджэт пасля націскання кнопкі на панэлі]
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%3A%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%281929%29.pdf%2F16&amp;diff=214866&amp;oldid=214865 гэта вычытка, якую рабіў я сам]
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_(1929).pdf/16&amp;diff=next&amp;oldid=214866 гэта тое, што аўтаматычна зрабіў гаджэт ужо пасля другога націскання кнопкі на панэлі]

Гэты гаджэт намагаецца рабіць максімум з таго, што можна зрабіць аўтаматычна. То бок выпраўленне працяжнікаў, пераносы словаў, шаблоны абзацаў, заўвагі пад тэкстам і ў самым канцы выпраўленне разрываў радкоў. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 12:58, 31 ліпеня 2024 (+03)
: Цікава, толькі цяпер заўважыў гэты інструмэнт. Можа атрымаецца яго неяк аб’яднаць зь цяперашнім вікіфікатарам у адно? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 15:46, 21 лютага 2025 (+03)
:: Я думаю, што сьпяшацца з аб’яднаннем не варта. Пачаць можна з дзвюх кнопак на панэлі. А потым можна глядзець, чаго яшчэ не хапае.
:: Дарэчы, я якраз эксперыментую з мадыфікацыяй https://www.mediawiki.org/wiki/User:Remember_the_dot/Syntax_highlighter.js для аўтаматычнага вылучэння колерам &quot;у пасьля галоснай літары&quot;, &quot;маленькай літары пасьля кропкі&quot; і &quot;сумесі кірылічных літар з лацінскімі&quot;. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:06, 21 лютага 2025 (+03)
::: @[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]], @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]]: Розніца паміж '''Вікіфікатарам''' і '''Вікікрынізатарам''':
::: Вікіфікатар [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Дзьве_душы_(1919).pdf/78&amp;diff=prev&amp;oldid=249928 мяняе] &lt;code&gt;Афіцэру не падабалася «пане»&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;Афіцэру не падабалася „пане“&lt;/code&gt;.
::: Вікікрынізатар жа [[Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/34|мяняе]] &lt;code&gt;лёгкасьць ,шытых&quot; чаўноў&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;лёгкасьць „шытых“ чаўноў&lt;/code&gt;, і таксама &lt;code&gt;ад мора,--прапанаваў Манг&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;ад мора, — прапанаваў Манг&lt;/code&gt;.
::: Іншымі словамі, Вікіфікатар пераводзіць тэкст, напісаны чалавекам, з аднаго стандарта ў іншы. І гэта мае сэнс для Вікіпедыі, каб мець аднолькавы стыль ва ўсіх артыкулах. Але Вікікрынізатар спрабуе ''здагадацца'' і выправіць найбольш пашыраныя памылкі менавіта OCR, нават калі ёсць нейкая ненулявая рызыка памыліцца (неістотна, бо пасля Вікікрынізатара тэкст вычытвае чалавек). Гэтыя інструменты робяць розныя рэчы, таму патрабаванні да іх розныя. [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js|Вікікрынізатар]] у некалькі разоў меншы і прасцейшы, там амаль увесь код - даволі прымітыўны пошук/замена ў тэксце. Таксама адна з вельмі важных функцый, якая значна ўсё спрашчае - гэта пераносы словаў на новы радок:
::: {| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! пасля OCR !! пасля Вікікрынізатара (першая фаза) !! пасля Вікікрынізатара (другая фаза)
|-
|
Тады Манг парашыў ехаць да сваіх і потым ужо мерка-&lt;br/&gt;
ваць усім разам.
||
Тады Манг парашыў ехаць да сваіх і потым ужо меркаваць&lt;br/&gt;
усім разам.
|| Тады Манг парашыў ехаць да сваіх і потым ужо меркаваць усім разам.
|}
::: ...нягледзячы на рызыку памылак са словамі накшталт &lt;code&gt;ластамі-рукамі&lt;/code&gt;. Ізноў жа, тэкст потым вычытвае чалавек. У пераважнай большасці выпадкаў пераносы апрацоўваюцца як мае быць і нічога выпраўляць не даводзіцца.
::: Ці ёсць магчымасці дадаць копію гаджэта [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js]] у спіс [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]] (пад новым імем)? І потым ужо працаваць над дадатковымі функцыямі, калі будзе патрэба штосьці там палепшыць? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:28, 22 лютага 2025 (+03)
:::: @[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Я дадаў [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js&amp;curid=90383&amp;diff=250446&amp;oldid=250348 неразрыўны прагал з левага боку працяжнікаў], як гэта робіць Вікіфікатар. Ці ёсць яшчэ нешта, чаго не хапае? Дарэчы, акрамя патэнцыйна непажаданай замены &lt;code&gt;«»&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;„“&lt;/code&gt;, Вікіфікатар таксама выдаляе пустыя радкі зверху старонкі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:36, 23 лютага 2025 (+03)
::::: Пустыя радкі не павінны быць на кожнай старонцы. Хіба так робіцца ва ўсіх іншых моўных разьдзелах? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:33, 23 лютага 2025 (+03)
:::::: Беларускія Вікікрыніцы дадаюць два пустыя радкі зверху, калі старонка пачынаецца з новага параграфа: [[Даведка:Пачаткоўцам_пра_тыпаграфію#Шмат_старонак]]. Ангельскія Вікікрыніцы ў такіх жа выпадках дадаюць шаблон &quot;[[s:Template:nop|nop]]&quot; на папярэдняй старонцы. Тут лепш спытацца ў @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], але я не бачу патрэбы нічога мяняць. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 17:12, 23 лютага 2025 (+03)
::::::: Некалі я сам не ведаў, як зрабіць з новай старонкі новы абзац. Ужо, шчыра кажучы, не памятаю, дзе канкрэтна я такі спосаб падгледзеў. У кожным разе, у нас ужо склалася такая практыка. Мне здаецца, ствараць дадатковы шаблон дзеля эфекту, які дасягаецца і без яго, сэнсу няма. --[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 17:25, 23 лютага 2025 (+03)
::::::: Я дадаў Вікікрынізатар, уключыў у сябе, але новай кнопкі рэдагаваньня ня бачу. У каго такія ж праблемы? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 21:52, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::: Я таксама не бачу. Можа трэба выдаліць &quot;Gadget-&quot; з радка &lt;code&gt;PageCleanUp[ResourceLoader]|Gadget-PageCleanUp.js&lt;/code&gt; вось [[MediaWiki:Gadgets-definition|тут]]? Бо ў Вікіфікатара такога няма. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:12, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::Кнопка зьявілася. Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=250567 вынік работы]. Так павінна быць? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 23:00, 23 лютага 2025 (+03)
::::::::::Трэба, каб тэкст пачынаўся з новага радка пасля ##, тады ўсё будзе працаваць карэктна. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 23:03, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::Таксама вялікі дзякуй, што задбалі, каб уключыць дадзены дапаможнік у налады. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 23:05, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::Ці ёсць якая дакументацыя, дзе можна пра гэта даведацца? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:18, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::Не зразумеў. Вось я проста [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=250580 націскаю кнопку вікікрынізатара]. Пасьля гэтага трэба рабіць яшчэ нейкі махінацыі? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 23:27, 23 лютага 2025 (+03)
::::::::::::Яно так сябе паводзіць і без аніякай кнопкі. Гэтыя секцыі самі па сабе дзіўным чынам скочуць паміж &lt;code&gt;##&lt;/code&gt; і &lt;code&gt;&amp;lt;section begin=...&amp;gt;&lt;/code&gt;. Відаць, толькі @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] разумее, што там на самой справе робіцца. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:34, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::::А, нарэшце зразумеў. Там тэкст
::::::::::::::   &lt;code&gt;## Šlacham ##&lt;/code&gt;
::::::::::::::   &lt;code&gt;može cikawić starana&lt;/code&gt;
:::::::::::::непажадана аб’ядноўваецца ў адзін радок
::::::::::::::   &lt;code&gt;## Šlacham ## može cikawić starana&lt;/code&gt;
:::::::::::::І там пачынаецца вар’яцтва з нейкімі аўтазаменамі на тэгі section. Гэта можна дадаць як спецыяльнае правіла (не чапаць радкі з ##).
:::::::::::::Але Вікікрынізатар прызначаны для выкарыстання непасрэдна пасля Tesseract OCR, калі яшчэ няма ніякіх шаблонаў і вікі фарматавання. Першая фаза - выпраўленне дэфектаў OCR. Другая фаза пасля другога націску кнопкі ужо пасля вычыткі тэксту - &lt;del&gt;пераносы&lt;/del&gt; аб’яднанне радкоў. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:55, 23 лютага 2025 (+03)
::::::::::Так не павінна быць, але гэта наўрад ці звязана менавіта з гэтым гаджэтам. Секцыі заўсёды дзіўна сябе паводзілі і без яго. Я ніколі не разумеў іх логікі (спроба захаваць старонку без аніякіх змен усё роўна рабіла нейкія нечаканыя змены). --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:17, 23 лютага 2025 (+03)

=== Тэставаньне Вікікрынізатара ===
Дзіўна працуе з '''тоўстым''' і ''курсіўным'' шрыфтамі, [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=250588 ператвараючы іх у друкарскія апострафы]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 23:49, 23 лютага 2025 (+03)

:Дзякую. Я пагляджу, што можна з гэтым зрабіць. Але ізноў жа. Вікікрынізатар прызначаны для апрацоўкі свежых распазнаных старонак яшчэ без вікі-фарматавання. То бок:
:* перадусім, у [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]] ставім птушачку насупраць &quot;Вікікрынізатар&quot;, ціснем на &quot;Захаваць&quot;
:* адкрываем новую старонку ў кнізе, якая яшчэ не аблічбавана
:* ціснем на &quot;Аблічбаваць тэкст&quot; (выкарыстоўваем рухавік Tesseract з выбранай беларускай мовай) - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Сьлёзы_Тубі_(1930).pdf/22&amp;oldid=250655 прыклад]
:* пасля гэтага адразу ж ціснем на кнопку Вікікрынізатара (першая фаза). Ён выпраўляе хібы OCR і дадае шаблоны &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Водступ}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; перад абзацамі - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250656&amp;oldid=250655 прыклад]
:* хуценька вычытваем усё і робім неабходныя ручныя праўкі (разбіўка на радкі ў тэксце пакуль што супадае з разбіўкай на радкі ў папяровай кнізе, і гэта якраз зручна) - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250657&amp;oldid=250656 прыклад]
:* яшчэ раз ціснем на кнопку Вікікрынізатара (другая фаза), каб напрыканцы аб’яднаць радкі, дадаць неразрыўныя прагалы злева ад працяжнікаў і аўтаматычна перанесці зноскі (пра зноскі мае сэнс расказаць асобна) - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250658&amp;oldid=250657 прыклад]
:* увесь гэты працэс займае ўсяго некалькі хвілін, бо колькасць неабходных аперацый ручнога рэдагавання тэксту значна зменшана
:І ўжо толькі пасля ўсяго гэтага дадаем адмысловыя шаблоны, і г. д. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 00:14, 24 лютага 2025 (+03)
::Непаразуменне якраз звязана з тым, што гэта ''не'' замена Вікіфікатара. Усе аптымізацыі ў першую чаргу прызначаны для хуткага і якаснага распазнавання менавіта новых старонак, а не для выпраўлення старых. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 00:25, 24 лютага 2025 (+03)
:::І дарэчы, гаджэт прызначаны не для паэзіі, а для прозы. Такім чынам, спецыялізацыя не вельмі шырокая. Але ў сваёй вузкай нішы, ён значна спрашчае і паскарае аблічбоўку новых старонак. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 01:20, 24 лютага 2025 (+03)
:::: Добра, тады хіба што я карыстацца ім буду рэдка, бо часьцей рэдагую ўжо аблічбаваныя, але неправераныя ці нявычытаныя старонкі.
:::: Пункт са зноскамі зацікавіў — вікікрынізатар перарабляе тэкст кшталту „1)“ у зноскі самастойна? Тады сапраўды, варта ўсё тут апісанае скласьці ў якую-небудзь [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|дакумэнтацыю]], каб не згубілася (падобна як [[:w:be-tarask:ВП:Вікіфікатар|Вікіфікатар]]). --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 10:43, 24 лютага 2025 (+03)
:::::Дзякую за параду. Я пачаў пісаць [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|гэтую дакументацыю]]. Засталося такое пытанне: можа гаджэт перайменаваць у якісь &quot;падчышчальнік старонкі&quot;? Гэта амаль літаральны пераклад з &quot;PageCleanUp.js&quot;. Або знайсці якую іншую трапную назву: &quot;падчышчальнік алічбоўкі&quot;, &quot;паляпшальнік скана&quot;, ...? Іконку на панэлі таксама можна змяніць на [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Large-paint-brush_-_Delapouite_-_game-icons.svg шчотку], [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Crystal128-eraser.svg гумку] ці якую іншую выяву з commons. Часткова непаразуменне прызначэння гаджэта можа быць звязана з назвай.
:::::Можа @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], @[[Удзельнік:Gabix|Gabix]], @[[Удзельнік:By-isti|By-isti]], @[[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] таксама маюць якія свае прапановы/заўвагі? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 09:52, 25 лютага 2025 (+03)
::::::Я прапаноў ня маю, бо карыстаюся ABBYY FineReader → LibreOffice + OOoFBTools + LanguageTool + некалькі ўласных макросаў. Што да назвы, дык, скажам, хай будзе «выпраўшчык». [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 11:44, 25 лютага 2025 (+03)
:::::::@[[Удзельнік:Gabix|Gabix]]: Дзякую за вельмі цікавы водгук. Як гэта працуе на практыцы? Вы спампоўваеце PDF файл, апрацоўваеце его з дапамогай ABBYY FineReader, а потым выкарыстоўваеце LibreOffice з LanguageTool у якасці спэлчэкера і з іншымі прыладамі для рэдагавання? Хуткасць уражвае, бо паміж дадаваннем [[Старонка:Прынц_і_жабрак_(1928).pdf/205]] і [[Старонка:Прынц_і_жабрак_(1928).pdf/228]] прайшло 48 хвілін (23 старонкі, прыблізна 2 хвіліны на старонку). Ці гэта быў толькі перанос ужо апрацаваных раней лакальна на вашым кампутары старонак, і таму да гэтых дзвюх хвілін трэба дадаць нешта яшчэ?
:::::::Для вельмі прыблізнага параўнання: паміж [[Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/95]] і [[Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/110]] прайшло 75 хвілін (15 старонак, прыблізна 5 хвілін на старонку). Гэта ўсё я рабіў з нуля цалкам у браўзеры на Вікікрыніцах з дапамогай убудаванага дадатку Tesseract OCR і гаджэту [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар]]. Кожнае слова і кожны радок я параўноўваў з тым, як яно выглядае на старонцы папяровай кнігі, таму і статус старонак выставіў &quot;жоўты&quot; (гэта не гарантуе адсутнасць памылак, але і статус пакуль не &quot;зялёны&quot;). Аб &quot;чырвоным&quot; / &quot;жоўтым&quot; статусе старонак я калісьці пісаў у [[Вікікрыніцы:Супольнасць/Архіў_4#Вычытаныя_&quot;жоўтыя&quot;_старонкі_і_вельмі_няроўная_якасць_неправераных_&quot;чырвоных&quot;_старонак|гэтай тэме на суполцы]]. Вядома ж, памеры старонак у &quot;Прынц і жабрак&quot; і &quot;Сын вады&quot; не аднолькавыя, таму гэтыя лічбы трэба яшчэ дадаткова скарэктаваць (не на маю карысць).
:::::::Можа мае сэнс задакументаваць &quot;Лепшыя практыкі для пачаткоўцаў&quot;? Ваш досвед будзе вельмі карысны. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:06, 25 лютага 2025 (+03)
::::::Магчыма, варта ў назву дадаць «прозы». Можна таксама зрабіць аналагічны інструмент для вершаў, які б, заместа &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Водступ|2|em}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; у пачатку радкоў рабіў бы &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; у канцы радкоў. Гэты інструмент можна назваць і «афармляльнікам», зважаючы на тое, што ён уласна афармляе тэкст у нейкай ступені. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 12:16, 25 лютага 2025 (+03)
:::::::Але, на маю думку, і «Вікікрынізатар» выглядае добра, хоць гэтая назва не дае адказу, што робіць інструмент. Як, у прынцыпе, і «Вікіфікатар» сваёй назвай мала што тлумачыць. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 12:19, 25 лютага 2025 (+03)
:::::::@[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]]: Можна зрабіць асобны гаджэт і для вершаў. Я мяркую, што дадаванне &lt;code&gt;&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;/code&gt; мае сэнс рабіць не для ўсёй старонкі, а толькі для вылучанага фрагмента тэксту? Ізноў жа, самае цяжкае тут - як гэты гаджэт назваць і як павінна выглядаць яго іконка на панэлі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:41, 25 лютага 2025 (+03)
::::::::Калі тэхнічна магчыма, каб такое рабілася толькі з вылучаным тэкстам, дык выдатна. Як я адзначаў вышэй, можна да ўжо існага падставіць «прозы» (то бок «Вікікрынізатар прозы»), а гэта назваць «Вікікрынізатар паэзіі». Якія тут рабіць іконкі, пакуль не ведаю. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03)
:@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Я гэта збольшага [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js&amp;curid=90383&amp;diff=250912&amp;oldid=250871 выправіў]. І таксама праблему з секцыямі. Але не ведаю, ці можа так стацца, што OCR калісь памылкова распазнае двукоссі як падвоеныя апострафы. Спадзяюся, што не, а там паглядзім. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 09:24, 25 лютага 2025 (+03)

=== Падсьветка сынтаксісу ===
@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]], @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]]: Яшчэ адзін дадатковы напрамак - гэта '''гаджэт сінтаксічнай падсветкі''' падазроных фрагментаў тэксту чырвоным колерам (без змены самога тэксту): [[Удзельнік:Ssvb#Адаптацыя_mw:User:Remember_the_dot/Syntax_highlighter]]. На гэтай маёй старонцы можна знайсці мінімальна неабходныя змены да аднаго з папулярных гаджэтаў сінтаксічнай падсветкі. Прыклады таго, што ён можа рабіць: &lt;code&gt;І вось аднаго разу Кракат&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;ау&lt;/font&gt; прачнуўся.&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Усе мы аж закрычалі ад радасьці: скончана&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;! в&lt;/font&gt;ыратаваліся!&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Па пояс у гразі, у цемры, усёроўна нельга был&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;о у&lt;/font&gt;цячы&lt;/code&gt;. Ён таксама падсвечвае мешаніну кірылічных літар з лацінскімі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 15:00, 22 лютага 2025 (+03)
: Удакладню, што сінтаксічная падсветка працуе толькі ў вакне рэдактара тэксту і толькі падчас рэдагавання. Пасля сканчэння рэдагавання, ніякіх каляровых адмецін у тэксце самой старонкі не застаецца. Адзіная мэта - гэта прыцягнуць увагу рэдактара да асобных месцаў у тэксце. А ўжо выпраўляць, ці не - вырашае чалавек. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 16:22, 22 лютага 2025 (+03)
:: Дык падсьветка лацінскіх сымбаляў у мяне працуе даўно ва ўсіх разьдзелах; падключаецца як ва [[Удзельнік:Taravyvan Adijene/common.js|Ўдзельнік:Taravyvan Adijene/common.js]]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:16, 23 лютага 2025 (+03)
::: І хто яшчэ гэтым карыстаецца? Пытанне ж якраз аб тым, як спрасціць і палепшыць умовы працы для найбольш актыўных удзельнікаў Вікікрыніц. Каб яны маглі проста паставіць птушачку ў [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]] і ўсё запрацавала. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 16:45, 23 лютага 2025 (+03)
:Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Ня_вылечыла…_(1927).pdf/3&amp;curid=106704&amp;diff=250934&amp;oldid=250932 яшчэ адзін прыклад]. У вакне рэдактара з падсветкай выглядае так: &lt;code&gt;І ты сваім сьцюдзёным станаўкім голасам&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;. с&lt;/font&gt;казаў&lt;/code&gt; --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:24, 25 лютага 2025 (+03)
:: Калі можна будзе гэты інструмэнт дадаваць у [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets|сьпіс]]? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 17:03, 25 лютага 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Можна дадаваць [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js|гэты гаджэт]] хоць зараз як першы варыянт. Там невялічкая мадыфікацыя даволі вялікага і складанага папулярнага гаджэту падсветкі [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=User:Remember_the_dot/Syntax_highlighter.js&amp;oldid=6419182 Gadget-DotsSyntaxHighlighter.js]. Правілы падсветкі беларускага тэксту яшчэ можна будзе дадаткова дапрацоўваць.
:::Адзіная практычная праблема: стандартны таймаўт (20 мілісекунд) даволі часта прыводзіць да адключэння падсветкі якраз пасля аперацыі &quot;Аблічбаваць тэкст&quot;, прычым гэта не звязана з дадатковымі правіламі для беларускага тэксту (хоць гэтыя правілы таксама трохі яго замаруджваюць). Выглядае так, быццам аблічбоўка нейкім чынам дадае даволі значную часовую затрымку менавіта ў той канкрэтны момант, і падсветка адключаецца. Я прапанаваў аўтару [https://www.mediawiki.org/wiki/User_talk:Remember_the_dot/Syntax_highlighter.js#Feature_request:_don't_be_too_eager_to_disable_itself зрабіць адключэнне меней агрэсіўным], але ён пакуль што маўчыць. Было б добра павялічыць гэты таймаўт да 50 мілісекунд, а мо нават і да 100 мілісекунд. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 18:12, 25 лютага 2025 (+03)
::::Дарэчы, [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Taravyvan_Adijene/common.js вы выкарыстоўваеце] той жа самы гаджэт сінтаксічнай падсветкі ([https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-DotsSyntaxHighlighter.js у мініфікаванай форме]). Але ў агульнай прасторы wiki, а не ў прасторы старонак. Патэнцыйна паміж імі можа быць канфлікт, таму можа быць неабходна штосьці там перайменаваць і разнесці іх асобна. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 18:35, 25 лютага 2025 (+03)
:::::Толькі што праверыў гэта. Падобна на тое, што дзве копіі працуюць незалежна адна ад адной, кожная ў сваёй прасторы, так што ўсё добра. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 18:52, 25 лютага 2025 (+03)
::::::@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Я думаю, што ўжо можна дадаваць [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js]] у спіс. Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%3ASsvb%2FGadget-Syntax_highlighter.js&amp;diff=251086&amp;oldid=251085 тут] можна пабачыць дададзеныя змены. Гаджэт падсвечвае ў тэксце праблемы з літарай &lt;code&gt;ў&lt;/code&gt; (у прасторы старонак падчас вычытвання), а таксама іншыя недарэчнасці. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 06:21, 26 лютага 2025 (+03)
::::::: {{Зроблена}}. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:55, 27 лютага 2025 (+03)

== Спасылка &quot;Адказаць&quot; нарэшце выпраўлена ў Супольнасці. ==

Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C&amp;curid=2456&amp;diff=250563&amp;oldid=34033 тое, што перашкаджала]. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:57, 23 лютага 2025 (+03)

== Як я працую ==

Пачынаю гэтую тэму, каб не загрувашчваць іншую.

1. Я спачатку спампоўваю файл PDF і распазнаю яго ў ABBYY FineReader, які лепей працуе зь беларускай мовай у параўнаньні з Tesseract (апошні, напрыклад, часьцей разрывае абзацы). Зараз я хачу паэкспэрымэнтаваць са слоўнікавай падтрымкай (яе ў FR няма, але можна дадаць мову карыстальніка і для яе падтрымку праз слоўнік карыстальніка).

2. Захоўваю ў фармат ODT і далей працую ў LibreOffice.

3. Ужываю OOoFBTools для выпраўленьня памылак распазнаваньня (разьбітыя абзацы, двукосьсі, прабелы вакол працяжнікаў і іншае). Далей гэты дадатак дапамагае і ў іншым (віртуальныя клявіятуры для ўстаўкі пэўных сымбаляў, склейка абзацаў уручную).

4. Далей сёе-тое апрацоўваю пошукам-заменай. Напрыклад, ABBYY FineReader досыць добра распазнае «ялінкі», але з „капцюркамі“ бываюць праблемы, якія OOoFBTools можа і прамінуць.

5. Зноў жа пошукам-заменай дадаю абзацныя водступы.

6. Цяпер праверка правапісу. LanguageTool тут ня самы добры памагаты, бо ведае толькі наркомаўку (і мае хібы). Я карыстаюся ўласнымі слоўнікамі, што дае патрэбныя варыянты: наркомаўку, тарашкевіцу, лацінку. Тая ж лацінка ўвогуле амаль у кожнага аўтара свая. Скажам, хтосьці ўжывае v, хтосьці w (гэты разнабой асабліва характэрны для 1920-1930-х гадоў). У адным тэксьце спрэс замест ŭ ужывалася ū (імаверна праз брак адпаведнага шрыфту ў друкарні). Усё гэта досыць лёгка адрэгуляваць, рэдагуючы слоўнікі.

7. Спачатку праганяю макрос, які выдае ўсе знойдзеныя памылкі правапісу. Потым вынікі апрацоўваю праграмкай на Python, якая ўпарадкуе знойдзеныя словы паводле частаты. Гэта дазваляе выявіць словы, якіх бракуе ў слоўніку, а таксама спэцыфічныя для канкрэтнага твора (скажам, прозьвішчы герояў) і вартыя даданьня ў дадатковы слоўнік карыстальніка, які па завяршэньні працы ачышчаю.

8. LanguageTool таксама карысны, прынамсі для выяўленьня памылак з ужываньнем у/ў (і тут я маю ўласнае правіла для u/ŭ у творах на лацінцы, падтрымкі якой LanguageTool штатна ня мае).

9. Ну а далей ужо старонка за старонкай. Пэўныя элемэнты фарматаваньня дадаю праз уласныя макросы.

Зразумела, гэта значыць, што для апрацоўкі патрабуецца значна больш часу, чым дзьве хвіліны на старонку :-). [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 16:29, 25 лютага 2025 (+03)

:Вялікі дзякуй за тлумачэнні.
:1. Што тычыцца Tesseract OCR, to я раней сам параўноўваў яго з Google OCR. Google OCR, як камерцыйны прадукт, сапраўды робіць менш памылак. Але ёсць праблема: ён таксама свавольна падганяе словы, меркавана пад наркамаўскі слоўнік. Вось прыклад: Google OCR змяняе слова &quot;рэвольв'''э'''р&quot; на &quot;рэвольв'''е'''р&quot; на старонцы [[Старонка:Амок_(1929).pdf/16]]. І робіць ён гэта ажно ў двух месцах, то бок гэта ніяк не выпадковасць! Такое шкодніцтва якраз цяжка заўважыць чалавеку падчас вычытвання. Tesseract OCR памыляецца часцей, але памыляецца ён &quot;сумленна&quot; і выдае смецце, якое лёгка заўважыць і выправіць. Я не карыстаюся ABBYY FineReader, яле калі ён паводзіць сябе такім жа чынам, як і Google OCR, то я б выбраў замест яго Tesseract OCR.
:3. Падобна на тое, што OOoFBTools выконвае тую ж функцыю, што і [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар]]. Было б цікава іх параўнаць.
:8. Праблему з у/ў можа вырашыць [[Вікікрыніцы:Супольнасць#Падсьветка_сынтаксісу]]
:9. Старонку за старонкай вы праглядаеце разам з параўнаннем іх са сканам папяровай кнігі, або без яго? Ці дазваляе такі метад заўважыць праблему ў слове &quot;рэвольв'''е'''р&quot;?
:--[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:00, 25 лютага 2025 (+03)
::Асобнае пытанне пра статус старонкі. Калі я шукаў цытаты для Вікіслоўніка, то я часцяком знаходзіў &quot;неправераныя&quot; чырвоныя старонкі, марнаваў 5-10 хвілін свайго часу на тое, каб іх прагледзець цалкам, не знаходзіў ніводнай памылкі і мяняў статус на &quot;вычытаная&quot;. Потым пазней хтосьці змарнуе 5-10 хвілін на тое, каб гэтую &quot;вычытаную&quot; старонку прагледзець і памяняць яе статус на &quot;правераная&quot;. Калі якасць створанай старонкі высокая, то не трэба рабіць яе &quot;чырвонай&quot;. Інакш іншыя людзі будуць дарэмна марнаваць час. Дарэчы, можна было пазначыць [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/110&amp;curid=106589&amp;diff=250986&amp;oldid=250685 гэтую вашу праўку] як &quot;зялёную&quot; (памылка якімсьці чынам патрапіла туды праз [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСын_вады_(1928).pdf%2F110&amp;diff=250685&amp;oldid=250640 гэтую праўку] і яе не было ў маім першапачатковым тэксце). З той прычыны, што вы сёння не пазначылі старонку &quot;зялёнай&quot;, камусьці потым прыйдзецца змарнаваць свой час, каб прагледзець яе яшчэ раз і памяняць статус...
::Калі ваш працэс з самага пачатку забяспечвае высокую якасць з усімі слоўнікамі і дадатковымі прыладамі, то не патрэбна гэтая &quot;сціпласць&quot; і пазначэнне старонак чырвоным, як &quot;неправераных&quot;. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:06, 25 лютага 2025 (+03)
:::&gt; што вы сёння не пазначылі старонку &quot;зялёнай&quot;
:::Я толькі выправіў памылку, якая проста кінулася ў вочы, астатняе не вычытваў, таму статус не мяняў. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 09:40, 26 лютага 2025 (+03)
::1. ABBYY FineReader нічога не мяняе, толькі можа пры наяўнасьці слоўніка прапаноўваць выпраўленьні, калі запусьціць праверку. А калі слоўніка няма (як для беларускай), то толькі вылучае няпэўна распазнаныя сымбалі.
::8. А з u/ŭ? А з u/ū?
::9. Я параўноўваю са сканам. Але пытаньне «рэвольвэра» і да г. п. вырашаю перш за ўсё выбарам адпаведнага слоўніка і папярэднім аналізам памылак у тэксьце. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 09:27, 26 лютага 2025 (+03)
:::1. ABBYY FineReader інтэрактыўна пытаецца ў карыстальніка наконт выбару словаў? Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%86_%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA_(1928).pdf/74&amp;curid=105789&amp;diff=251083&amp;oldid=249171 тут] прыклад &quot;в'''а'''зваліліся&quot; супраць &quot;в'''ы'''зваліліся&quot;. Мне цікава, гэта ABBYY FineReader сам падставіў &quot;ы&quot; згодна свайму слоўніку? Там, мабыць, патрэбны шаблон &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Абмылка}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
:::8. Што тычыцца u/ŭ, то там тое ж самае, што і з кірыліцай. Няма ніякай прынцыповай розніцы, толькі трэба акуратна regexp'ы падправіць.
:::9. Я якраз маю сумневы наконт практычнай карысці такой апрацоўкі са слоўнікам. Менавіта што яна аб’ектыўна дае? Усё адно ўвесь тэкст патрэбна потым вычытваць ад пачатку да канца. І розніца, скажам, паміж дзвюма або чатырма памылкамі на старонцы зусім неістотная. Чалавек усё адно патраціць тыя ж самыя прыкладна 5 хвілін на вычытку, толькі рэдагаваць прыйдзецца дадатковыя 10-20 секунд. Ёсць і больш важныя рэчы. Для вычыткі істотным фактарам ёсць разбіўка на радкі, якая супадае з разбіўкай на радкі ў папяровай кнізе. Заўчаснае аб’яднанне радкоў робіць вычытку значна цяжэйшай, прынамсі для мяне. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:53, 26 лютага 2025 (+03)
::::1. Так, калі ёсьць слоўнік. Але «Прынца і жабрака» я распазнаваў яшчэ без падтрымкі, мог сам выправіць памылку чыста аўтаматычна.
::::9. Папярэдняя апрацоўка можа выдаць масавыя памылкі. У тым жа «Прынцы і жабраку» FR часта хібіў з распазнаваньнем літары А/а. Скажам, асобнае «А» разоў 7 было распазнанае як «Рі». Пошук-замена тут хутчэй за вычытку, нават не ў аўтаматычным рэжыме. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 12:19, 26 лютага 2025 (+03)
:::::Але ж &quot;пошук-замена&quot; не адмяняе неабходнасці вычыткі. Гэта дадатковая аперацыя і дадатковы страчаны час. Яшчэ вам спатрэбілася прыблізна 2 хвіліны на старонку, каб перанесці тэкст са свайго кампутара на Вікікрыніцы. Гэта таксама мае кошт. І ёсць рызыка [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Прынц_і_жабрак_(1928).pdf/71&amp;diff=prev&amp;oldid=251082 скапіяваць тэкст двойчы].
:::::Дарэчы, [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250657&amp;oldid=250656 вось прыклад з Tesseract], там у тэксце было нешта сярэдняе паміж &lt;code&gt;т&lt;/code&gt; і &lt;code&gt;г&lt;/code&gt;.  Tesseract вырашыў не рызыкаваць са спробамі здагадацца, а выдаў адразу абедзве літары: &lt;code&gt;у'''гт'''ырканую&lt;/code&gt;. І мне гэта падабаецца, бо лепей мець відавочна некарэктнае слова (якое лёгка выправіць чалавек падчас вычыткі), чым памыліцца і падставіць арфаграфічна правільнае слова з іншым сэнсам (у якім чалавек можа не заўважыць праблемы). Такія паводзіны амаль што ідэальныя падчас вычыткі тэкстаў для Вікікрыніц. На маю думку, якасць Tesseract не з’яўляецца &quot;вузкім месцам&quot; у працэсе вычыткі.
:::::Калі ласка, паспрабуйце выкарыстаць Tesseract + [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|Вікікрынізатар]] для аблічбоўкі некалькіх старонак і параўнайце эфектыўнасць са сваім цяперашнім працэсам. Яшчэ можаце дадаць радок &lt;code&gt;importScript('Удзельнік:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js');&lt;/code&gt; у [https://be.wikisource.org/wiki/Special:MyPage/common.js свой common.js] для сінтаксічнай падсветкі, якая таксама значна дапамагае. Спадзяюся, што ў хуткім часе гэта можна будзе таксама ўключыць праз [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]]. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 05:22, 27 лютага 2025 (+03)
::::::Я не разумею, як той Вікікрынізатар запускаецца, ня бачу ніякай кнопкі.
::::::Што да Gadget-Syntax_highlighter.js, ня бачу, што ён дае ў параўнаньні з LanguageTool. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 12:34, 27 лютага 2025 (+03)
:::::::Павінна з’явіцца вось такая іконка на панэлі інструментаў: [[File:Text-x-generic-apply.svg]]. Я таксама дадаў скрыншоты у [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар#Як_гэта_выглядае?]] Можа LanguageTool і робіць тое ж самае з y/ў, але мы маем магчымасць дадаць і іншыя адмысловыя правілы падсветкі.  Усё гэта можа працаваць &quot;з каробкі&quot; ў Вікікрыніцах у браўзеры. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 12:52, 27 лютага 2025 (+03)
::::::::[[File:Вікікрынізатар4.png|thumb|right]]
::::::::Дадам, што менавіта для мяне самае галоўнае ва ўсім працэсе - гэта разбіўка на радкі, якая супадае з папяровай старонкай. Вельмі лёгка вычытваецца тэкст са скрыншота. І ў параўнанні з ім, вычытваць цяперашнюю [[Старонка:Амок_(1929).pdf/26]] ужо ''значна'' цяжэй, бо там разрывы радкоў ужо выдалены. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:02, 27 лютага 2025 (+03)
:::::::::@[[Удзельнік:Gabix|Gabix]]: Пытанне пра [[Старонка:У_палескай_глушы_(1928).pdf/25]] у кантэксце майго папярэдняга каментарыя пра разрывы радкоў. Я бачу, што вы спачатку дадалі тое, што выглядае як вынік аўтаматычнай апрацоўкі (&quot;вд яго&quot;, &quot;мёць&quot;, прычым такія памылкі робіць якраз Tesseract), а потым яго [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AУ_палескай_глушы_(1928).pdf%2F25&amp;diff=251464&amp;oldid=251463 вычыталі] за прыблізна 6 хвілін. Але ж вычытывалі вы тэкст з ужо выдаленымі разрывамі радкоў. Няўжо вам так болей зручна? Я не навязваю свой погляд, проста хачу зразумець прычыну. І чаму пасля вычыткі старонкі не памецілі яе жоўтым колерам як &quot;вычытаную&quot;? Гэта ж вынік 6 хвілін працы, якія прынамсі на адзін крок палепшылі якасць старонкі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 11:19, 2 сакавіка 2025 (+03)
::::::::::Мне сапраўды зручней чытаць суцэльныя сказы/абзацы, а не разьбітыя на радкі. Дакладна тая старонка — спроба працаваць паводле Вашай парады (Tesseract → Вікікрынізатар). Вынік для мяне выглядаў ня надта добрым, у першаю чаргу праз асаблівасьці вынікаў праспазнаваньня Tesseract. Таму я і не пазначыў старонку як вычытаную. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 18:23, 2 сакавіка 2025 (+03)
:::::::::::Чытаць адзін суцэльны абзац сапраўды зручней нават для мяне. Але калі супастаўляць кожны радок акна злева з кожным радком акна справа, то мне прасцей, калі гэтыя радкі пачынаюцца/заканчваюцца аднолькава. Інакш воку цяжка за штосьці зачапіцца, увесь час пераводзячы погляд з аднаго вакна на другое. Усе людзі розныя і маюць розныя індывідуальныя асаблівасці. Што пасуе аднаму, можа не пасаваць камусьці іншаму. Дзякую за цікавую дыскусію. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:49, 3 сакавіка 2025 (+03)
::::::::Дарэчы, што тычыцца іншых правілаў. Можна праз той жа самы гаджэт сінтаксічнай падсветкі нават асобна дадаць правілы падсветкі для не/ня, з/зь, без/безь/бяз/бязь у гэтай секцыі каментарыяў, калі выбрана тарашкевіца ў якасці мовы інтэрфейсу. Але не ўжываць гэтыя дадатковыя правілы для прасторы старонак. Можа гэта зацікавіць @[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:21, 27 лютага 2025 (+03)
::::::: Ужо ня трэба падключаць гэтыя скрыпты ў свой файл common.js; гэтыя інструмэнты можна проста ўключыць у [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets|наладах]]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:55, 27 лютага 2025 (+03)
::::::::Ага, дзякуй за паведамленьне! [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 10:31, 3 сакавіка 2025 (+03)
:::::::::Дарэчы, я [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js&amp;diff=prev&amp;oldid=251403 дадаў] падтрымку лацінкі ў сваю копію гаджэта сінтаксічнай падсветкі.
:::::::::І зараз працую над варыянтам для дэталёвай праверкі правапісу паводле БКП-2005: [[w:be-tarask:Удзельнік:Ssvb/Gadget-SyntaxHighlighterBKP2005]]. Але гэта ўжо больш пасуе Вікіпедыі, а не Вікікрыніцам. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:59, 3 сакавіка 2025 (+03)
::::::::::{{Зроблена}}. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 04:50, 4 сакавіка 2025 (+03)

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 21:51, 7 сакавіка 2025 (+03)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== Breaking changes in the latest version ==

Just wanted to give y'all a heads up to that to fix [[phab:T383924|T383924]] (which is causing production errors) we will ship [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/1128353 potentially breaking fixes] to one of your Lua templates. [[Удзельнік:Sohom Datta|Sohom Datta]] ([[Размовы з удзельнікам:Sohom Datta|размовы]]) 21:12, 17 сакавіка 2025 (+03)

:That surprisingly did not break anything (and now) [[Старонка:Вялікія_чаканні_(1940).pdf/90]] can be properly deleted. [[Удзельнік:Sohom Datta|Sohom Datta]] ([[Размовы з удзельнікам:Sohom Datta|размовы]]) 23:45, 17 сакавіка 2025 (+03)

== Статус старонак (&quot;Не правераная&quot; / &quot;Вычытаная&quot; / &quot;Правераная&quot;) ==

Было б добра мець агульнае паразуменьне наконт статусу старонак. Мяне засмучае, калі некаторыя людзі старанна ствараюць старонкі вельмі высокай якасьці без аніводнай памылкі, але чамусьці пазначаюць іх першапачатковы статус &quot;чырвоным&quot;. У той жа час мяне таксама засмучае, калі няякасную старонку робяць &quot;жоўтай&quot; або &quot;зялёнай&quot; бяз добрай на тое прычыны.

Асабіста маё разуменьне статусу старонкі:
* &quot;Чырвоная&quot; - гэта OCR зь мінімальным рэдагаваньнем таго, што адразу кідаецца ў вока. Можа мець шматлікія памылкі. Амаль на кожнай старонцы ёсьць нейкія праблемы.
* &quot;Жоўтая&quot; - вычытаная ад пачатку да канца прынамсі адзін раз адным чалавекам. У ''большасьці выпадкаў'' там няма аніводнай памылкі, але на некаторых рэдкіх старонках адна-дзьве памылкі ўсё ж такі могуць застацца незаўважанымі.
* &quot;Зялёная&quot; - вычытаная ад пачатку да канца прынамсі два разы двума рознымі людзьмі. У ''пераважнай большасьці выпадкаў'' там няма аніводнай памылкі, але ўсё ж дзесьці на адной-дзьвюх старонках ва ўсёй кнізе можа выпадкова застацца якаясь памылка.

Таксама акрамя дакладнасьці перадачы самога тэксту, ёсьць яшчэ характарыстыкі тэхнічнага пляну: водступы, шаблёны, выявы і інш. Старонка ня можа быць &quot;зялёнай&quot;, пакуль усё гэта ня выпраўлена. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 07:23, 1 красавіка 2025 (+03)

:Напрыклад, у [[Індэкс:Сын_вады_(1928).pdf]] я адразу пазначаў сьвежа-адсканаваныя старонкі як &quot;вычытаныя&quot;, бо я вычытваў тэкст ад пачатку да канца. З майго пункту гледжаньня, &quot;жоўты&quot; статус азначае, што на сотню старонак кнігі можна чакаць дзесьці 10-20 памылак і гэта цалкам дапушчальна. Бо на выпадкова выбранай старонцы зь вялікай верагоднасьцю памылак няма.
:Калі хтосьці іншы зараз дадаткова праверыць тэкст &quot;Сына вады&quot; і пазначыць яго &quot;зялёным&quot;, то ва ўсёй кнізе можа застануцца 1-2 памылкі. І гэта таксама дапушчальна, бо немагчыма гарантаваць іх адсутнасьць. Гэтыя астатнія памылкі ўжо зь цягам часу потым знойдуць і выправяць чытачы. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 07:54, 1 красавіка 2025 (+03)
::Адкажу тут, хоць пытаньне тычылася маёй „вычыткі“ старонкі [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=253466 Бѣлорусскіе народные разсказы (1908).pdf/48].
::Гэта старая гісторыя, якая сягае ў тыя даўнія часы, калі ў праекце былі іншыя адміністратары, і яны навучылі мяне, што „чырвоная“ старонка — гэта такі рэдкі выпадак, які толькі запавольвае прагрэс старонкі, і ім можна карыстацца хіба тады, калі старонка, прыкладам, распазнаная не да канца. З тае пары, сапраўды, шмат вады сплыло, і патрабаваньні да статусаў хіба падвысіліся. Магчыма, цяпер майму разуменьню „чырвонай“ больш адпавядае статус „праблематычная“.
::Вяртаючыся да [[Старонка:Бѣлорусскіе народные разсказы (1908).pdf/48]], дык тыя памылкі я не заўважыў і памяняў статус на „жоўты“. Але ж пасьля гэтага прынамсі яшчэ адзін чалавек можа вычытаць старонку і ў выніку іх выправіць перад падвышэньнем статусу. Надалей буду больш уважліва ставіцца да вычыткі. [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 10:39, 1 красавіка 2025 (+03)
:Праблема статусаў, што гэта залежыць збольшага ад уважлівасці карыстальніка і ягонай пэўнасці ў зробленай працы. Напрыклад, я часта пакідаю памылкі пасля сябе, хаця стараюся ўважліва праглядаць тэкст. Таму я на ўсялякі выпадак заўсёды пакідаю чырвоны статус, пагатоў ён яшчэ і аўтаматычна выстаўляецца. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 09:00, 4 красавіка 2025 (+03)
::Памылкі ёсьць усюды, нават на &quot;зялёных&quot; старонках. Гарантаваць іх абсалютную адсутнасьць немагчыма нідзе, ніводная самая дасканалая арганізацыя працэсу ня здольна гэта забясьпечыць. Пытаньне толькі тычыцца прыблізна чаканай колькасьці памылак. І вось тут трэба знайсьці паразуменьне. Калі памылкі застаюцца прыкладна на кожнай трэцяй старонцы, але пры гэтым дзьве з трох старонак праблем ня маюць, то, на маю думку, такая якасьць ужо адпавядае &quot;жоўтаму&quot; статусу. Потым перад павышэньнем статусу да &quot;зялёнага&quot;, старонку вычытае яшчэ адзін чалавек, і колькасьць памылак значна зьменшыцца. Ізноў жа, &quot;зялёны&quot; статус не гарантуе адсутнасьці памылак, таму баяцца выстаўляць яго таксама ня варта. На &quot;зялёных&quot; старонках з памылкамі, гэтыя астатнія памылкі знойдуць і выправяць уважлівыя чытачы. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 11:32, 4 красавіка 2025 (+03)

Вось [[Старонка:Uładzimier Chadyka - Suniсy (1926).pdf/5|такія старонкі]], дзе няма выявы — што зь імі робім? Вычытваем? Альбо нельга іх паляпшаць, пакуль ня будзе выявы? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 13:47, 4 красавіка 2025 (+03)

:Яшчэ прыклад. Праверыў старонку [[Старонка:Апошні з магікан.pdf/7]]. Выяву трэба дадаваць? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 17:18, 8 красавіка 2025 (+03)

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:05, 4 красавіка 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Нумарацыя і назвы твораў ==

У некаторых часопісах і зборніках («[[Полымя (часопіс)|Полымя]]» «[[Запісы Беларускага Навуковага Таварыства (1938)|Запісы Беларускага Навуковага Таварыства]]») творы нумаруюцца. Такім чынам, тэарэтычна можна падаваць у назве «артыкула» не загаловак твора, а парадкавы нумар. Як мне падаецца, гэтую рэч варта ўнармаваць, ці называць старонкі паводле назваў твораў або нумароў, каб не было непатрэбнай варыятыўнасці.

Вартасць называння паводле нумароў перадусім у тым, што загаловак не выглядае грувастка, але ў прасторы катэгорыяў твор будзе выглядаць безаблічна і незразумела (параўнайма «Запісы Беларускага Навуковага Таварыства (1938)/1» і «Запісы Беларускага Навуковага Таварыства (1938)/Падзел гісторыі Беларусі на пэрыёды»). У сваю чаргу, калі кіравацца назвамі творамі, можа адбыцца нагрувашчванне. Назвы старонак да таго ж маюць абмежаванне ў сімвалах, то бок, калі загаловак твора вельмі доўгі, яго хоцькі-няхоцькі трэба будзе скарачаць, адкідаючы сэнсава нязначныя элементы (напрыклад, не «Шляхціч Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях», а «Шляхціч Завальня»).

Я асабіста схільны больш да называння падстаронак згодна з загалоўкамі твораў. А што думае супольнасць? [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 00:24, 10 красавіка 2025 (+03)

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:35, 17 красавіка 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:41, 29 красавіка 2025 (+03)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Аб'яўлены конкурс кандыдатаў у Каардынацыйны камітэт па Універсальным кодэксе паводзін (ККУКП) ==

&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Вынікі галасавання па кіраўніцтве па выкананні універсальнага кодэкса паводзін і Статуту Каардынацыйнага камітэта па Універсальным Кодэксе паводзін (ККУКП) [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|даступна на Meta-wiki]].

Цяпер вы можаце [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|падаць заяўку на працу ў ККУКП]] да 29 мая 2025 года ў 12:00 па Грынвічы. Інфармацыя аб [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|прымальнасці, працэсе і тэрмінах знаходзіцца на Мета-вікі]]. Галасаванне па кандыдатурах пачнецца 1 чэрвеня 2025 года і працягнецца два тыдні, завяршыўшыся 15 чэрвеня 2025 года ў 12:00 па Грынвічы.

Калі ў вас ёсць якія-небудзь пытанні, вы можаце задаць іх на [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|старонка абмеркавання выбараў]]. -- у супрацоўніцтве з ККУКП, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 01:07, 16 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 18:27, 22 мая 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:08, 28 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:01, 14 чэрвеня 2025 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:44, 17 чэрвеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 23:57, 27 чэрвеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|размовы]]) 18:40, 31 ліпеня 2025 (+03)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 00:36, 27 жніўня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:49, 9 кастрычніка 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:43, 20 кастрычніка 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 17:13, 30 кастрычніка 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:02, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 26 красавіка 2026 (+03)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:15, 27 мая 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|размовы]])&lt;/bdi&gt; 20:12, 23 чэрвеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>hsbgmr67si9pohuiy2sccqxjpt6qupr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124905</id>
    <revision>
      <id>290129</id>
      <parentid>289711</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8416" sha1="hcidsrx5quug5ia8oxmbcxtkmgxzust" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;począwszy, do takich koryfeuszów, jak Zeuss i Mullenhof, w Letwai przeobražali, by z niej nazwę Litwy wycisnąć“.
==={{x-smaller|77)}}===
{{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры Этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 10.
==={{x-smaller|78)}}===
{{gap|2em}}Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. II Вільня. „Наша Ніва“, Вільня 1915, № 24. Пар. Юры Верашчака. У справе номэнклятуры Менску. „Беларусь“, Менск 1919, № 44 (71). Пар. Я. Лёсік. Літва-Беларусь (Гістарычныя выведы) „Школа и культура
Советской Белоруссии“, Менск 1921, № 1-2, беларускі аддзел, ст. 12-22. Пар. прыказку: „лютва ішла — пакойнікаў харанілі“ з дарагабускага і ельнінскаго пав. Смаленскай губ. — Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі. № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 37.
==={{x-smaller|79)}}===
{{gap|2em}}Бібліотэка Беларускай акадэміі навук (Менск), інв. С42. Пар. I. Lelewel. Atlas do dziejów polskich. Warszawa 1829 і інш.
==={{x-smaller|80)}}===
{{gap|2em}}Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 82 і наст., 108 і інш.
==={{x-smaller|81)}}===
{{gap|2em}}Гэта карта адноўлена мной тутака з Lubor Niederle. Słovanské starozitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 351.
==={{x-smaller|82)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926 ст. 367-369. Птолёмэй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}8. ’Eλάττονα δἐ ἔθνη νέμεται τὴν Σαρματίαν παρα&amp;#768; μἑν το&amp;#768;ν Οὐἲστούλαν ποταμο&amp;#768;ν ύπο&amp;#768; τοὺς Οὐενέδας Γύθωνες, εἶτα Φίννοι εἶτα Σούλωνες ύφ’ οὓς Φρουγουνδίωνες, εἶτα Αὐαρινοι παρα&amp;#768; τη&amp;#768;ν xεφαλη&amp;#768;ν τοῦ Οὐἲστοἰλα ποταμοῦ. ὐφ’ οὕς ’Όμβρωνες, εἶτα ’Αναρτοφράxτοι εἶτα Βουργίωνες εἶτα ’Αρσιῆται, εἶτα Σαβῶxοι, εἶτα Πιενγῖται xαι Βίεσσοι παρα&amp;#768; Καρπάτην το&amp;#768; ὄρος.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9.Τῶν δὲ εἰρημένων εἰσὶν ἀνατολιxώτεροι ὑπὸ μὲν τοὺς Οὐενέδας (πάλιν) Γαλίνδσι xαὶ Σουδινοὶ xαὶ Σταυανοι μέχρί τῶν ’Αλανῶν ὑφ’ οὕς ’Ιγυλλίωνες, εἶτα Κοιστοβῶδαι xἀὶ Τρανσμοντανοι μέχρι Πευxινῶν ὀρέων.
{{gap|2em}}10. Πάλιν δὲ τὴν μὲν ἐφεξῆς τῷ Οὐενεδιxῷ xόλπῳ παρωxεανῖτιν xατέχυοσιν Οὐὲλται, ὑπὲρ οὓς ’Όςιοι, εἶτα Κάρβωνες ἀρxτιxώτατοι, ῶν ἀνατολιxώτεροι Καρεῶται xαὶ Σάλοι ὑπὸ τούτους xαὶ Γέλωνες xαὶ ‘Ιππόποδες xαὶ Μελάγχλαινοι ὑφ’ οὓς ’Αγάθυρσοι εἶτα ’Άορσοι xαὶ Παγυρῖται ὑφ’ οὓς Σαύαροι xαὶ Βοροῦσxοι μέχριxῶν ‘Ριπαίων ὀρέων. εἶτα ’Άxιβοι xαὶ Νάσxοι, ὑφ’ οὓς Οὐιβίωνες xαὶ ’Ίδραι xαὶ ὑπὸ τοὺς Οιὐβίωνας μέχρι τῶν ’Αλανῶν Στοῦρνοι, μεταξὺ δε&amp;#768; τῶν ’Αλανῶν xαὶ ‘Αμαξοβίων Καρίωνες xαὶ Σαργάτιοι xαὶ παρὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ Τανά


rtova è ёдт véustat суу Sapuariav napd uèу том Обстолах потамом
OTO Tobs Obevédas Tódovec, eita Divvot eita Loúhoves up' ous Ppouyouvoi@vec, eita
Abapivoi napà xepay to Obiotoiha motapos. up' ous &quot;Oußpovec, eita 'Avap-
toppáxto sita Boupyiwves sita 'Apoytat, eita Laßoxoi, eita Ilievyital xat Biescor
пара ток Карпатy tо орос.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9. Tov de eipnuevov sisiv avatolixotepot no pèv tobe Obevédas (máλiv) Taliv-
dai xai Loudivoi xai tavavoi péypi tov 'Alavov op' og 'Iyohhiwves, eita Kottoẞo-
dat zai Tpavouovtavol péype Ileuxivov opéwy.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Iláv de tape to Obeveixo xómo napoxsavitiv xatéyosiy
Oberat, nep og &quot;Ostot, sita Kápẞovec apxtixotato, y avatotxotepot Kapsutat
zai Lákot no toutous xai l'éhoveç xai Innómodes xal Meháryharvot up' ous 'Arádu-
pool sita &quot;Aopsor xai Пазорітал оф оӧс Дабарог zai Воробоков pexpix@y Pinal»
opéwv. sita &quot;Axiẞot xai Násxot, up' ous Obiẞiwves xal &quot;Iopat xat no tous Obẞiovas
péypt tov 'Alavov Σtoopvot, petab de toy 'Alavov xai Apatoẞiwy Kapioves zai
Хартário хай пара түу етіотрофуу той Таѵаїбос потамой &quot;Oploves zai Tavaïtal,
op'ous &quot;Osthot péypt tov Patolavov peta de tov Apatoßiov xai tov 'Polohavov
Pauxavalot xai EoBuyitat xai náhev petab pèv Ilexivov xal Bastevooy Kapravo,
onep our Inouïvoi, eita Bwoivot, pata de Bastepvov xai Paolavov Xouvor, xat,
Опо та їбла ёрт Арабоко каi Navápor.
КОИХ
==={{x-smaller|83)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга III, Москва 1848, ст. 87: „Древнейшие источники, в коих упоминается о поморских велетах, суть разные немецкие летописи начала IX стол., а именно: Annal Nazariani, Lanreschamenses, Petavienses, S. Amandi, Guelerbytani, Laurissenses, Einhardi, Fuldens,, Betriniam, Ghron Moissiak., Theuni Vita Hludovici imper., Annal. Pzudentii Trecens, и т. д. В другой половине IX и в течение X и XI столетий имя и деяния их звучат почти у всех германских историков, напр., баварского землеписца, поэта Соксона, Альфреда, в Ann. Alaman. Weingard, Augiens, Витекинда, Дитмара, Ноткера, Адемара, Германа Котракта, в Ann S. Galens. major, у Адама Бременского, летописца Саксона, Гельмольда, и др.“.
==={{x-smaller|84)}}===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 13, увага I: „Eingardi, Vita Caroli, Pertz, Mon. Germ. II, 449: Ad litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quas vel praecipui sunt, quibus tunc, a rege bellum inferebatur, Weletabi; Annales ad a. 789: natio quaedam sclavenorum… qual propia lingua Welatabi, francisca autem Wilzi vocantur (то же, под тем-же годом и в Vita Caroli)“.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга I, Москва 1898, ст. 40, увага 17: „Adam Brem. c. 140. Cum multi sint Winulorum populi, fortitudine celebres, soli quatvor sunt, qui ab illis Wilzi, a nobis vero Leuticii dikuntur, inter quos de nobilitate potentiaque contenditur. Helmold. Chron. Slav. 1, I, с. 2. Hi quatuor populi (Kyzini, Cikcipani, Tholenzi et Rhedari), a fortitudine Vilzi sive Lutici appellantur“. Пар. тамсама, кніга 3, Приложения: сведетельства о древних славянах: Гельмольд, ст. 108: „Hi quatuor populi Wilzi sive Luticl appellantur“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcidsrx5quug5ia8oxmbcxtkmgxzust</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290130</id>
      <parentid>290129</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8421" sha1="a0kva3pzapj580y8tos8dazft7eg249" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;począwszy, do takich koryfeuszów, jak Zeuss i Mullenhof, w Letwai przeobražali, by z niej nazwę Litwy wycisnąć“.
==={{x-smaller|77)}}===
{{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры Этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 10.
==={{x-smaller|78)}}===
{{gap|2em}}Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. II Вільня. „Наша Ніва“, Вільня 1915, № 24. Пар. Юры Верашчака. У справе номэнклятуры Менску. „Беларусь“, Менск 1919, № 44 (71). Пар. Я. Лёсік. Літва-Беларусь (Гістарычныя выведы) „Школа и культура
Советской Белоруссии“, Менск 1921, № 1-2, беларускі аддзел, ст. 12-22. Пар. прыказку: „лютва ішла — пакойнікаў харанілі“ з дарагабускага і ельнінскаго пав. Смаленскай губ. — Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі. № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 37.
==={{x-smaller|79)}}===
{{gap|2em}}Бібліотэка Беларускай акадэміі навук (Менск), інв. С42. Пар. I. Lelewel. Atlas do dziejów polskich. Warszawa 1829 і інш.
==={{x-smaller|80)}}===
{{gap|2em}}Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 82 і наст., 108 і інш.
==={{x-smaller|81)}}===
{{gap|2em}}Гэта карта адноўлена мной тутака з Lubor Niederle. Słovanské starozitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 351.
==={{x-smaller|82)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926 ст. 367-369. Птолёмэй:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}8. ’Eλάττονα δἐ ἔθνη νέμεται τὴν Σαρματίαν παρα&amp;#768; μἑν το&amp;#768;ν Οὐἲστούλαν ποταμο&amp;#768;ν ύπο&amp;#768; τοὺς Οὐενέδας Γύθωνες, εἶτα Φίννοι εἶτα Σούλωνες ύφ’ οὓς Φρουγουνδίωνες, εἶτα Αὐαρινοι παρα&amp;#768; τη&amp;#768;ν xεφαλη&amp;#768;ν τοῦ Οὐἲστοἰλα ποταμοῦ. ὐφ’ οὕς ’Όμβρωνες, εἶτα ’Αναρτοφράxτοι εἶτα Βουργίωνες εἶτα ’Αρσιῆται, εἶτα Σαβῶxοι, εἶτα Πιενγῖται xαι Βίεσσοι παρα&amp;#768; Καρπάτην το&amp;#768; ὄρος.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9.Τῶν δὲ εἰρημένων εἰσὶν ἀνατολιxώτεροι ὑπὸ μὲν τοὺς Οὐενέδας (πάλιν) Γαλίνδσι xαὶ Σουδινοὶ xαὶ Σταυανοι μέχρί τῶν ’Αλανῶν ὑφ’ οὕς ’Ιγυλλίωνες, εἶτα Κοιστοβῶδαι xἀὶ Τρανσμοντανοι μέχρι Πευxινῶν ὀρέων.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Πάλιν δὲ τὴν μὲν ἐφεξῆς τῷ Οὐενεδιxῷ xόλπῳ παρωxεανῖτιν xατέχυοσιν Οὐὲλται, ὑπὲρ οὓς ’Όςιοι, εἶτα Κάρβωνες ἀρxτιxώτατοι, ῶν ἀνατολιxώτεροι Καρεῶται xαὶ Σάλοι ὑπὸ τούτους xαὶ Γέλωνες xαὶ ‘Ιππόποδες xαὶ Μελάγχλαινοι ὑφ’ οὓς ’Αγάθυρσοι εἶτα ’Άορσοι xαὶ Παγυρῖται ὑφ’ οὓς Σαύαροι xαὶ Βοροῦσxοι μέχριxῶν ‘Ριπαίων ὀρέων. εἶτα ’Άxιβοι xαὶ Νάσxοι, ὑφ’ οὓς Οὐιβίωνες xαὶ ’Ίδραι xαὶ ὑπὸ τοὺς Οιὐβίωνας μέχρι τῶν ’Αλανῶν Στοῦρνοι, μεταξὺ δε&amp;#768; τῶν ’Αλανῶν xαὶ ‘Αμαξοβίων Καρίωνες xαὶ Σαργάτιοι xαὶ παρὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ Τανά


rtova è ёдт véustat суу Sapuariav napd uèу том Обстолах потамом
OTO Tobs Obevédas Tódovec, eita Divvot eita Loúhoves up' ous Ppouyouvoi@vec, eita
Abapivoi napà xepay to Obiotoiha motapos. up' ous &quot;Oußpovec, eita 'Avap-
toppáxto sita Boupyiwves sita 'Apoytat, eita Laßoxoi, eita Ilievyital xat Biescor
пара ток Карпатy tо орос.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}9. Tov de eipnuevov sisiv avatolixotepot no pèv tobe Obevédas (máλiv) Taliv-
dai xai Loudivoi xai tavavoi péypi tov 'Alavov op' og 'Iyohhiwves, eita Kottoẞo-
dat zai Tpavouovtavol péype Ileuxivov opéwy.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}10. Iláv de tape to Obeveixo xómo napoxsavitiv xatéyosiy
Oberat, nep og &quot;Ostot, sita Kápẞovec apxtixotato, y avatotxotepot Kapsutat
zai Lákot no toutous xai l'éhoveç xai Innómodes xal Meháryharvot up' ous 'Arádu-
pool sita &quot;Aopsor xai Пазорітал оф оӧс Дабарог zai Воробоков pexpix@y Pinal»
opéwv. sita &quot;Axiẞot xai Násxot, up' ous Obiẞiwves xal &quot;Iopat xat no tous Obẞiovas
péypt tov 'Alavov Σtoopvot, petab de toy 'Alavov xai Apatoẞiwy Kapioves zai
Хартário хай пара түу етіотрофуу той Таѵаїбос потамой &quot;Oploves zai Tavaïtal,
op'ous &quot;Osthot péypt tov Patolavov peta de tov Apatoßiov xai tov 'Polohavov
Pauxavalot xai EoBuyitat xai náhev petab pèv Ilexivov xal Bastevooy Kapravo,
onep our Inouïvoi, eita Bwoivot, pata de Bastepvov xai Paolavov Xouvor, xat,
Опо та їбла ёрт Арабоко каi Navápor.
КОИХ
==={{x-smaller|83)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга III, Москва 1848, ст. 87: „Древнейшие источники, в коих упоминается о поморских велетах, суть разные немецкие летописи начала IX стол., а именно: Annal Nazariani, Lanreschamenses, Petavienses, S. Amandi, Guelerbytani, Laurissenses, Einhardi, Fuldens,, Betriniam, Ghron Moissiak., Theuni Vita Hludovici imper., Annal. Pzudentii Trecens, и т. д. В другой половине IX и в течение X и XI столетий имя и деяния их звучат почти у всех германских историков, напр., баварского землеписца, поэта Соксона, Альфреда, в Ann. Alaman. Weingard, Augiens, Витекинда, Дитмара, Ноткера, Адемара, Германа Котракта, в Ann S. Galens. major, у Адама Бременского, летописца Саксона, Гельмольда, и др.“.
==={{x-smaller|84)}}===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 13, увага I: „Eingardi, Vita Caroli, Pertz, Mon. Germ. II, 449: Ad litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quas vel praecipui sunt, quibus tunc, a rege bellum inferebatur, Weletabi; Annales ad a. 789: natio quaedam sclavenorum… qual propia lingua Welatabi, francisca autem Wilzi vocantur (то же, под тем-же годом и в Vita Caroli)“.
==={{x-smaller|85)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга I, Москва 1898, ст. 40, увага 17: „Adam Brem. c. 140. Cum multi sint Winulorum populi, fortitudine celebres, soli quatvor sunt, qui ab illis Wilzi, a nobis vero Leuticii dikuntur, inter quos de nobilitate potentiaque contenditur. Helmold. Chron. Slav. 1, I, с. 2. Hi quatuor populi (Kyzini, Cikcipani, Tholenzi et Rhedari), a fortitudine Vilzi sive Lutici appellantur“. Пар. тамсама, кніга 3, Приложения: сведетельства о древних славянах: Гельмольд, ст. 108: „Hi quatuor populi Wilzi sive Luticl appellantur“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0kva3pzapj580y8tos8dazft7eg249</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124940</id>
    <revision>
      <id>290051</id>
      <parentid>289804</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7517" sha1="hyop31qlimk3piq8zvglkinfg2hmuhw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;==={{x-smaller|86)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянския древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго Москва 1848. Том II, книга 3, приложения. Сведетельства о древних славянах, Король Альфред, ст. 66: „Und im Westien der Alt-Sachsen ist die Elbmündung und Priesland, und nordwestlich von da ist eas Land, das man Augeln (Angle) heisst und Sillende unde ein Theil der Dänen (Dena), und nörlich davon (von den Alt-Sachsen) ist Obotriten-Land (Aprdrede), und nordöstlich die Wilten (Vyite), die man Aefeldan heisst, und östlich von da ist das wendische Lane (Vinedaland), das man Syssyle heisst, und südöstlich et was entfernt,
die Märer (Maroaro)“.
==={{x-smaller|87)}}===
{{gap|2em}}Тамсама Адам Бременский, ст. 95: „Ultra Leuticos, qui alio nomine Wilzi dicuntur, Oddora flumen occurit, amnis ditissimus slavanical regionis“; ст. 96: „Alter enim, id est oddora, vergens in boream, per medios Winulorum transit populos, donec perveniat ad iuminem ubi Pomeranos dividit a Wilzis“; ст. 97: „Ad litus autem australe slavi, Haisti aliaqus diversae incolunt nationes, inter quos praeoipui sunt welatabi, qui et Wilzi dicuntur“; ст. 98: „Inde Wilzl et Leuticii sedes habent usque ad Odoram fluvtum; trans Odoram autem comperimus degere Pomeranos. Deinde lutissima Polanorum terra diffunditur, cujus
terminum docunt in Ruzziu regnum connecti“.
==={{x-smaller|88)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, Гельмольд, ст. 107: „Alter fluvius, id est Odora, fergens in Boream, transit per medios Vinulorum populos, dividens Pomeranos a Wilzis; in cujus ostio, qua Balticum alluit pelagus, qucndam fuit nobilissima civitas Winneta, praestans celeberrimam stationem barbaris et Graecis, qui sunt in circuitu“.
==={{x-smaller|89)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, Землеписец Равенский, ст. 57: „Per quam patriam inter cetera transcunt flumina, quae quae dicuntur, flavius maximus, qui dicetur Vistula, quia nimis undosus
in Oceano mergitur: et fluvius cui nominatur Lutta“. Карта ўзята намі з „Wisł’ы“, т. XVIII, ст. 5, Варшава 1904, ст. 267.
==={{x-smaller|90)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, землеписец Баварский, ст. 70: „Lendizi habent ciuitates XCVIII“.
==={{x-smaller|91)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, XX, импер. Канстантин VI Багрянородный, ст. 81:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Kφ. XXXVII. Περι τοῡἔ θνους
τῶν Παζιναxιτῶν. — Το&amp;#768; δε&amp;#768; θίμα Χαροβόη πλησιάζει τῆ ‘Ρωσία, το&amp;#768; δε&amp;#768; θέμα ’Ιαβδιερτι&amp;#768;μ πλησιάζει τοῖς ὐποφόροις χωρίοις χώρας τῆς ‘Ρωσίας, οῖς τε Οὐλτίνις xαι&amp;#768; Δερβλενίς xαι&amp;#768; Δενζενίνοις xαι&amp;#768; τοῖς λοιποῖς Σxλάβαις.
==={{x-smaller|92)}}===
{{gap|2em}}Р. І. Шафарик. Славянския древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, ст. 83: „Эйнгард, свидетель близкий и, самым лучшим образом, знавший предмет свой, говорит о них следующее: „Natio quaedam sciavenorum est in Germania,
sedens super litus Oceani, quae propria lingua welatabi (в рукоп. и weletabi), francica autem wiltzi vocatur“. B другом месте почти тоже самое повторяет он, с небольшой
только переменой слов: „Sclavis qui nostra consuetudine wilzi, proprie vero, id est sua locutione, welatabi (в рукоп. тоже welctabi) dicuntur bellum illatum est“ і увага 5 да
гэтага: „Einh. Ann. a. 789, ap. Pertz I, 175, id, vita Kar. M. c. 12. ap. Pertz. II, 449. Подобным же образом выражается и Ann. Saxo a. 952. Weletabi, qui et wilzi dicuntur. Notkerus Lablo (ум. 1022) Paraphr. in. Mart. Cap, ap. Pertz II. 138, n. 75. Yullitabi, die in Germania sizzent, tie wir vuilze heizen“; увага 6: Ann. s. Amandi a. 789. Contra wulzis in
wenedonia. Ann. Petav. in winetes… in wilcia. Ann. Lauresh. Ad Sklavos qui dicuntur wilti. Ann. Alam. insclavos in wilcia. Ann. Guelferb. Regem sclavorum nomine Dragomit et ipsius
wiltiam. Ann. Weingart. Jn sclavos qui dicuntur vulsi (ниже пад 812 г. Ad illos sclavos qui dicuntur wilti). Einh. Ann. Fuld. sclavorum qui vocantur wilzi terram (все под 789 г.). Ann. s. Gall, maj. maj. a 995, aq. Pertz. I. 81. Saxones et sclavi qui dicuntur „Weletabi. Так и у многих других летописцев“; увага 7; „Dlugosz. I. III. p. 244. Liutici quoque populi genus a slavis et Polonis ducentes“. Тамсама, приложения. Сведетельства о древних славянах, XXIII, Нестор (род. 1056; ум. ок. 1116), ст. 100; „словѣни же ови пришедше сѣдоша на вислѣ и прозвашася ліахове; а отъ тѣхъ ліаховъ прозвашася поліане, ліахове друзии лутичи ини мазовшане, ини поморане“, і інш.
==={{x-smaller|93)}}===
{{gap|2em}}П. І. Шафарик. Славянския древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том I, книга 3, Москва 1838, ст. 132-134: „Народы литовские обитали, как сказано, с незапамятного времени в нынешней своей земле (Разумеется, что здесь речь идет вообще о родине их за Карпатами, нимало не представляя точного определения границ ее, которые в разное время то раздвигались, то суживались, и переносились на другое
место), соседя с Виндами или Славянами, и скрываясь то под именем ближайшего по происхождению к ним племени Виндского, то под немецким географическим названием Эстіев, т. е. людей, живущих на восток. Это доказывается с одной стороны, невозможностью прибытия их туда откуда-бы ни было, в известное историческое время, именно по Р. Х., а с другой очевидными и верными историческими следами и остатками существования их в теперешней стороне. Мы не станем распространяться о невозможности прихода Литовцев в позднейшее время в за-Карпатскую их родину из Южной Европы или Азии: в этом беспристрастный читатель сам собой может увериться. Если бы это
племя было великое, славное, воинственное, то без сомнения в древней истории {{перанос пачатак|сохра|нились}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hyop31qlimk3piq8zvglkinfg2hmuhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125153</id>
    <revision>
      <id>290011</id>
      <timestamp>2026-06-23T11:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ніжагародзкай — 12, пензенскай — 3, тамбоўскай — 11, варонескай — 8, чарнігаўскай — 8, палтаўскай — 21, харкаўскай — 15[[Волаты (1929)/Увагі#164)|&lt;sup&gt;164&lt;/sup&gt;)]], віцебскай — 64, смаленскай — 51, менскай — 44, ковенскай — 71, магілеўскай — 22, горадзенскай — 27, сувалскай — 32,...»</comment>
      <origin>290011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7020" sha1="hf6zhp247152u6eb4xvm0juujcjfm37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ніжагародзкай — 12, пензенскай — 3, тамбоўскай — 11, варонескай — 8, чарнігаўскай — 8, палтаўскай — 21, харкаўскай — 15[[Волаты (1929)/Увагі#164)|&lt;sup&gt;164&lt;/sup&gt;)]], віцебскай — 64, смаленскай — 51, менскай — 44, ковенскай — 71, магілеўскай — 22, горадзенскай — 27,
сувалскай — 32, віленскай — 99[[Волаты (1929)/Увагі#165)|&lt;sup&gt;165&lt;/sup&gt;)]]. Такім чынам пры амаль аднолькавых
умовах існаваньня воўка ў паказаных губэрнях, найбольшая колькасьць паселішчаў з асноваю воўк — у назьве, як гэта зафіксавана ў адпаведнай картаграме[[Волаты (1929)/Увагі#166)|&lt;sup&gt;166&lt;/sup&gt;)]], прыходзіцца на губэрні па Нёмну, Дзьвіне, верхавінах
Дняпра і Прыпяці і суседніх з імі. А гэта якраз сьведчыць аб тым, што большую частку назваў з асноваю воўк — можна аднесьці да перажыткаў існаваньня народу ваўкоў, тым больш, што прозьвішча — воўк у процівагу
старажытным часам[[Волаты (1929)/Увагі#167)|&lt;sup&gt;167&lt;/sup&gt;)]] не ў асаблівай пашане, а захавалася іх на паказанай тэрыторыі надзвычайна многа.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але на тэрыторыі паміж Дняпром, Дзьвіной, Нёманам і Прыпяцьцю
можна знайці ня толькі перажыткі народных назваў волатаў у называньні
паселішчаў і прозьвішчаў, але і назвы паасобных пляменьняў волатаў, якія нам вядомы ўжо сярод заходніх волатаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Першае месца тут належыць велінцам або валынцам. У назьве старога беларускага гораду Вільні вучоныя ўжо даўно шукалі сьлядоў існаіснаваньня волатаў[[Волаты (1929)/Увагі#168)|&lt;sup&gt;168&lt;/sup&gt;)]]. І запраўды, Вільня стаяла з незапомных дагістастарычных часоў на рэчцы, якая ўжо ў пазьнейшыя старыя часы звалася
Веля, Велія, Велья, Веля, Вѣлья, Velya, Vielya, Wella i д. т. п., а горад на ёй — Вельня, Велѣнскае места, горад Велѣнскиі і д. т. п.[[Волаты (1929)/Увагі#169)|&lt;sup&gt;169&lt;/sup&gt;)]], які і зьяўляўся, мабыць, сталіцаю, як відаць, найбольшага племені волатаў-
велінцаў. Адпаведна гэтаму была і Велъская, Завеленская, Завелская,
Zawelska, Zawielskaja зямля і нават Велкомир[[Волаты (1929)/Увагі#170)|&lt;sup&gt;170&lt;/sup&gt;)]]. Наогул назва велінцаў спатыкаецца ў старасьвецкіх докумэнтах даволі часта, называючы то географічныя об‘екты: Валынцы, Велена, р. Воленка, р. Валынка, Вялёнская вол., Валынцава, Велюны, Веленская, Велюнская, Велюты, Валенская, Велюнская, Велюты, Валынская закута, веленскае ваявоздтва, р. Велья, веленскі пав., Вельнікі і д. т. п.[[Волаты (1929)/Увагі#171)|&lt;sup&gt;171&lt;/sup&gt;)]], то прозьвішчы людзей: Волініцкая, Валынец, Велін, Валынцэвіч, Валынчук і д. т. п.[[Волаты (1929)/Увагі#172)|&lt;sup&gt;172&lt;/sup&gt;)]]. Па вестках даведачнай і апісальнай літаратуры[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]] можна лічыць, што перажыткі назвы племя велінцаў засталіся ў шэрагу назваў рэк і вазёр: воз. Велест б. парэцкага пав. б. смаленскай губ.; р. Вельніца б. клясьніцкай вол. б. дрысенскага пав. і р. Вельніца б. еўпрасіньеўскай вол. б. полацкага пав. б. віцебскай губ., воз. Дзьвіньне — Велінскае, з якога выцякае р. Дзьвіна, р. Веля правы прыток р. Усьвячы, прытоку Дзьвіны, р. Валынка прыток Дзьвіны; р. Воленка б. гомельскага пав.; р. Велья — левы прыток Гарыня, прытоку Прыпяці; воз. Вілянцы б. заблоціскай вол. б. сьвянцянскага пав., воз. Велец б. пліскай вол., б. дзісьненскага пав., воз. Велінве б. троцкага пав., воз. Вільнішкі б. гедройцкай вол. б. віленскага пав.; р. Вілія і г. д.,
a таксама — у шэрагу назваў паселішчаў: у ковенскай губ.: — Вілейкі, Вілейкі скемскай вол., Вілейкі крупеўскай вол.; Вілейкі паддубіскай вол. шавельскага пав.; Вельнякі стумбрынскай вол. панявескага пав.; Вілнокі, Велуны рымшанскай вол.; Вільнокі дукштанскай вол. нова-аляксандраўскага пав.; Валынія жмуйдзецкай вол. вількамірскага пав.; у віленскай губ. — вілянцы заблоціскай вол. сьвенцянскага пав.; Вілунцы кронскай вол.; Віляны, Віляны, Віляны жыжморскай вол.; Вілунцы езьнянскай вол.; Велунцы высокадворскай вол.; Валюнцы бутрыманскай вол. троцкага пав.; Валынцішкі седлецкай вол.; Вільнюці палянскай вол.; Веляўцы граўжынскай вол. ашмянскага пав.; Валынка жырмунскай вол. Лідзкага пав.;
Велец пліскай вол.; Вільнава міорскай вол.; Вілянцеі ігуменаўскай вол.;
Валынь верхнянскай вол. Дзісненскага пав.; Валынішкі ільлінскай вол.;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hf6zhp247152u6eb4xvm0juujcjfm37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125154</id>
    <revision>
      <id>290012</id>
      <timestamp>2026-06-23T12:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Цэнтар|'''ХІ. Спробы будаваньня незалежнай Беларусі пасьля акту&lt;br /&gt;25.II.1918 і яго значэньне.'''}}  {{Цэнтар|§ 1. {{Разьбіўка|Рада Бел. Народнай Рэспублікі і яе ўрад}}}}  {{Водступ|2|em}}Рада Усебеларускага зьезду, як сказана вышэй, пераіменавалася на Раду Беларуска...»</comment>
      <origin>290012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3844" sha1="jhqmwxcjrxlt4lp1qml3rxcp0sdimvm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|'''ХІ. Спробы будаваньня незалежнай Беларусі пасьля акту&lt;br /&gt;25.II.1918 і яго значэньне.'''}}

{{Цэнтар|§ 1. {{Разьбіўка|Рада Бел. Народнай Рэспублікі і яе ўрад}}}}

{{Водступ|2|em}}Рада Усебеларускага зьезду, як сказана вышэй, пераіменавалася на Раду Беларускай Народнай Рэспублікі. Выканаўчым яе органам — урадам аставаўся далей Народны Сакрэтарыят, які 9.X.1918 быў перайменаваны на раду Народных Міністраў, ці Кабінэт Міністраў.

{{Водступ|2|em}}Вось-жа, пасьля аб‘яўленьня Радай БНР 25.II.1918 незалежнасьці Беларусі, прад ей і прад яе ўрадам стала задача рэалізаваньня гэнай незалежнасьці. Сам факт абвешчаньня Беларусі сувэрэннай нацыянальнай дзяржавай і рэальная патрэба гэную сувэрэнную Беларусь будаваць — гэта ўжо сапраўды вялікі, гістарычнага значэньня, шаг уперад у беларускай палітычнай вызвольнай думцы. Сутнасьць гэтага значэньня ў тым, што ўжо далей аб фэдэрацыйнай ці якой іншай лучнасьці і залежнасьці Беларусі з Расеяй ці з кім іншым думаць і гаварыць ня прыходзілася. Гэтыя справы ўжо сталіся другараднымі. На першы плян выплыла сувэрэнная, ад нікога незалежная нацыянальная Беларусь. І слушна, бо, „без незалежнасьці паасобных народаў няможна прыступаць да фэдэрацыі іх. Толькі той народ можа ўступаць у фэдэрацыйную лучнасьць, у дагаворныя зносіны з суседзямі, каторы арганізаваўся, як дзяржава і мае ўладу, якая можа заявіць, чаго гэты народ хоча і чаго ня хоча… Да фэдэрацыі праз незалежнасьць!“&lt;ref&gt;Др. [[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|А. Цьвикевичъ]] — [[:ru:Беларусь (Цвикевич)|Беларусь]], Берлин 1919 бач. 21.&lt;/ref&gt;

{{Водступ|2|em}}Рада Бел. Нар. Рэспублікі ўсё гэта дужа добра ўцяміла й праз свае ўрады энэргічна прыступіла да будаваньня незалежнасьці Беларусі&lt;ref name=&quot;Карскі&quot;&gt;Падаю тут у хронолёгічным парадку цэлы рад гістарычных фактаў, якія ўведзеныя ў тэкст значна яго абцяжылі-б, а каторыя ведаць для ясьнейшага разуменьня беларускай незалежніцкай палітыкі трэба неабходна.&lt;br /&gt;
{{Водступ|2|em}}Акупацыя немцамі Зах. Беларусі: восень 1915 г. — Расейская рэвалюцыя: канец лютага і пачатак сакавіка 1917 г. — Расейская {{перанос-пачатак|п=баль|к=шавіцкая}}&lt;/ref&gt;. Праца была нялёгкая. На {{перанос-пачатак|п=перашко|к=дзе}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhqmwxcjrxlt4lp1qml3rxcp0sdimvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125155</id>
    <revision>
      <id>290013</id>
      <timestamp>2026-06-23T12:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Вільнішкі, Вільня — Вільнішкі, Вільнішкі гедройцкай вол.; Вілюцяны міцкунскай вол.; Вільное мейшагольскай вол.; Вільячы маляцкай вол.; Вілейкавічы, Вілейкавічы маляцкай вол.; Вільнішкі, Вільнішкі, Вільніцкі неменчынскай вол.; Вілейкішкі мусьніцскай вол....»</comment>
      <origin>290013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="j89uvovkjkrtmcpe9t5gsvmwxaowsun" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Вільнішкі, Вільня — Вільнішкі, Вільнішкі гедройцкай вол.; Вілюцяны міцкунскай вол.; Вільное мейшагольскай вол.; Вільячы маляцкай вол.; Вілейкавічы, Вілейкавічы маляцкай вол.; Вільнішкі, Вільнішкі, Вільніцкі неменчынскай вол.; Вілейкішкі мусьніцскай вол.; Віленскае дзярэўніцтва, Віленскае дзярэўніцтва, Віленскае дзярэўніцтва, Віленскае дзярэўніцтва рашанскай вол. вілейскага пав.; у віцебскай губ. — Вільна тапорскай вол. нэвельскага пав.; Вельніца клясьціцкай вол. дрысенскага пав.; Велье, Велье узьнесенскай вол. полацкага пав.; Вялёны, Вялёны рэжыцкай вол. Вылнаўцы быкаўскай вол. рэжыцкага пав.; Вельніца афрасіньеўскай вол, полацкага пав.
Валынцы, Валынцы філіпаўскай вол. дрысенскага пав.; Валынка начскай
{{Няма выявы}}
вол.; Валынец бабыніцкай вол. лепельскага пав.; у магілеўскай губ. — Валынцы нова-ельненскай вол., Валымір Доўгавіцкай вол., чэрыкаўскага пав.;
Валынкі доўскай вол. рагачэўскага пав.; Валынеж раднянскай вол. клімавіцкага пав.; Валынка старасельскай вол.; Веліна руднянскай вол. аршанцскага пав.; Вельня любавіцкай вол., Вельня, Вельня любавіцкай вол. мсьціслаўскага пав.; Вілейка, Вілейка чавускай вол. чавускага пав.; Валынка маркавіцкай вол. гомельскага пав.; Валынцава раманаўскай вол. горкаўскага пав.; Вілень чыгірынскай вол. быхаўскага пав.; Валынь добрамысьлянскай вол. аршанскага пав.; Велнава нова-быхаўскай вол. рагачэўскага пав.; у смаленскай губ. — Веліна смаленскага пав., Веліна юхнаўскага пав., Валынава і Валынцава духаўшчынскага пав.; Веляны, Веляны горныя парэцкага пав.; у менскай губ. — Нэвель, Нэвель хоінскай вол, пінскага пав.; Вільшчына станькаўскай вол. менскага пав.; Вялень новасёлкаўскай вол.; Вялень амельнянскай вол.; Вяленінік брадзецкай вол. ігуменскага пав.; Велем‘е жыткавіцкай вол.; Веленічы хорскай вол. мазырскага пав.; Падвелье красналуцкай вол.; Веляўшчына валосавіцкай вол.; Вілейка,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j89uvovkjkrtmcpe9t5gsvmwxaowsun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125156</id>
    <revision>
      <id>290014</id>
      <timestamp>2026-06-23T12:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Вілейка Новая вітуніцкай вол. барысаўскага пав.; Вільна сьвіслацкай вол.; Віленка качэрыцкай вол. бабруйскага пав.; Велін холмецкай вол., Велінскі перакат на Дняпры рэчыцкага пав.; у горадзенскай губ. Baлынцы круглянскай вол. сакольскага пав.; Велюнь зьбір...»</comment>
      <origin>290014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6832" sha1="027whduzxxpl0uyrfg89mqowwohcdlf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Вілейка Новая вітуніцкай вол. барысаўскага пав.; Вільна сьвіслацкай
вол.; Віленка качэрыцкай вол. бабруйскага пав.; Велін холмецкай вол., Велінскі перакат на Дняпры рэчыцкага пав.; у горадзенскай губ. Baлынцы круглянскай вол. сакольскага пав.; Велюнь зьбірогаўскай вол. кобрынскага пав.; Вілян алексінскай вол. бельскага пав.; у сувалскай губ. — Вілейкі сувалскага пав.; Валынцэ сувалскага пав. і інш. Быць можа да гэтых назваў яшчэ трэба было аднесьці і шмалічныя назвы паселішч і іншых географічных об‘ектаў падобныя на іх, як Вяліж, Велішч і д. т. п.[[Волаты (1929)/Увагі#173)|&lt;sup&gt;173&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Назва племяні сітнян знайшла сваё адлюстраваньне ў назвах вазёр: воз. Сіта ў б. ковенскай губ. і воз. Сітна, з якога выцякае р. Полата,
а таксама ў шэрагу назваў паселішчаў: у віцебскай губ. — Сітнікі курынскай
вол. віцебскага пав. Сітнягі вярхоўскай вол., Сітнікі сушчаўскай вол. дрысенскага пав., Сітніца ваяводаўскай вол. рэжыцкага пав., Сітнікі франапольскай вол., Сітнікі гутаўскай вол. лепельскага пав., Сіта балаўскай вол. люцінскага пав., Сітняні тапорскай вол., Сітаўка рыкшынскай вол. нэвельскага пав., Сіцянец юравіцкай вол., Сіцянец струнскай вол., Малое Сітно, Бальшое Сітно нікалаеўскай вол., Сітніца, Сітніца ўраўлянскай вол. полацкага пав., Сіціна горкаўскай вол., Сіціна вышадзкай вол., Сіта старынскай вол., гарадоцкага пав., Сіцькава, Сіцькава макланаўскай вол. вяліскага пав.; у менскай губ. — Сітнае старобінскай вол. слуцкага пав., Сітніча жыткавіцкай вол., Сітніца ленінскай вол., Сітня дзякавіцкай вол. мазырскага пав., Сітня дудзіцкай вол., Сіткаўшчына ручаеўскай вол. рэчыцкага пав., Сітнікі слабада-пырашэўскай вол., Сітнікі грабёнскай вол., Сітнікі кліноцкай вол. ігуменскага пав.; у смаленскай губ. — Сітнікі смаленскага пав., Сітнікі парэцкага пав. і Сіцкае юхноўскага пав.; у віленскай губ. — Сіцькава мікалаеўскай вол., Сіткаўшчына, Сіткаўшчына ёдзкай вол., Сітнікі друйскай вол. дзісьненскага пав., Сіткаўцы дубіцкай вол. лідзкага пав., Сітнік крайскай вол., Сітнікі даўгінаўскай вол., Сітца, Сітца Старое, Сітца Малое. Сітца новае парафіянаўскай вол. вялейскага пав., Сіцюны гедроіцкай вол. віленскага пав.; у магілеўскай губ. — Сітно, Сітно добрамысьлянскай вол., Сітава, Сітаўшчына, Сітаўскі засьценак любавіцкай вол., аршанскага пав.; у ковенскай губ. — Сіткуны, Сіткуны, Сіткуны бабтоўскай вол. ковенскага пав., Сітайны, Сітайны пампянскай вол., Сіткуны разалінскай, Сіткуны панявескай вол. панявескага пав.; у горадзенскай губ. — Сіткава, Сітаўка астрагорскай вол. сакольскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Племя ратараў нагадвае р. Ратнічанка, прыток Нёмана, ды наступныя паселішчы: у віленскай губ. — Рацькі глыбоцкай вол., Раткуны, Раткуны друйскай вол., Рацькі залескай вол., Рацькі, Рацькі ігуменаўскай вол., Рацькава празоракскай вол. дзісьненскага пав., Ратаголь, Ратаголь сольскай вол. ашмянскага пав.; у горадзенскай губ. — Ратайчыцы ратайчыцкай вол. брэскага пав.,
Ратавец чарнавескай вол. сакольскага пав. у ковенскай губ., — Раткуны, краснагорскай вол., Раткуны квяткоўскай вол. нова-аляксандраўскага пав., Рацелі стумбрыскай вол. Раценікі кібурскай вол., Раткуны кібурскай вол., Раткуны лінкаўскай вол. панявескага пав., Раткуны грузьдзёўскай вол. шавельскага пав.; у менскай губ. — Радчыцы вітчаўскай вол. пінскага пав., Ратынцы ракаўскай вол., Рацькаўшчызна беларуцкай вол. менскага пав., Ратчын шацкай вол., Раткаўшчызна верхнянскай вол., Ратнае юравіцкай вол. ігуменскага пав., Рацькавічы гайна-слабодзкай вол., барысаўскага пав., Раткава старобінскай вол., Раткава пацэйкаўскай вол. слуцкага пав.; у віцебскай губ. — Рацькава, Рацькава зябкінскай вол. нэвельскага пав., Рацькава, Рацькава усайскай вол. лепельскага пав., Рацькаўшчына вязьменскай вол. вяліскага пав., Ратава каменецкай вол. себескага пав., Раткаўшчына&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>027whduzxxpl0uyrfg89mqowwohcdlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125157</id>
    <revision>
      <id>290015</id>
      <timestamp>2026-06-23T12:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «начаскай вол. лепельскага пав., Ратанікі, Ратанікі узульмуйскай вол., Ратанікі розенмуйскай вол., Ратанікі, Ратанікі макашанскай вол. рэжыцкага пав.; у смаленскай губ. — Рацькава гжацкага пав., Ратуева духаўшчынскага пав., Ратаўскае рослаўскага пав., Рата...»</comment>
      <origin>290015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3298" sha1="r9zo4j3mbf4w33aawg5b9phcjipg557" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;начаскай вол. лепельскага пав., Ратанікі, Ратанікі узульмуйскай вол.,
Ратанікі розенмуйскай вол., Ратанікі, Ратанікі макашанскай вол. рэжыцкага пав.; у смаленскай губ. — Рацькава гжацкага пав., Ратуева духаўшчынскага пав., Ратаўскае рослаўскага пав., Ратава сычаўскага пав., Ратная бельскага пав., Ратнава, Ратнава смаленскага пав.; у магілеўскай губ. — Ратча глухаўскай вол. быхаўскага пав., Ратная, Бальшое Ратнае беліцкай вол. чэрыкаўскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Племянная назва ранаў спатыкаецца ў наступных назвах паселішчаў: у віцебскай губ. — Ранены, Ранены, Ранены каралёўскай вол. віцебскага пав., Ранцаны зальмуйжскай вол., Бальшыя Ранцаны, Малыя Ранцаны
{{Няма выявы}}
пылдзенскай вол. люцынскага пав., Ранчыцы бешанкавіцкай вол. лепельскага пав.; у менскай губ. — Раннае лошынскай вол. барысаўскага пав.;
у ковенскай губ. — Ранюны янаўскай вол. ковенскага пав.; у горадзенскай
губ. — Ране каменец-літоўскай вол. брэскага пав., Раневічы, Раневічы сьвіслацкай вол. ваўкавыскага пав.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; рачан — у назьве воз. Рачуны б. ашмянскага пав. б. віленскай губ. ды гэткіх паселішчаў: у менскай губ. — Рачанец, Рачанец, беларуцкай вол. менскага пав., Рачэнь забалацкай вол. бабруйскага пав., Рачное, Рачное тумілавіцкай вол. барысаўскага пав., Сьвентарачэна сёмкава-гарадзецкай вол. менскага пав.; у віленскай губ. — Рачаны сьвенцянскай вол. сьвенцянскага пав., Зарачаны салечніцкай вол., Зарачаны, Зарачаны, Зарачаны рудамінскай вол. віленскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]] укран — у назвах наступных паселішчаў: у ковенскай губ. — Украніка аванскай вол. вількамірскага пав., Укры, Укры жагорскай вол. шавельскага пав., Укрыны цельшаўскага пав.; у горадзенскай губ. — Укрынь дзярэчынскай вол. слонімскага пав.; у віленскай губ. — Некраны высокадворскай вол.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9zo4j3mbf4w33aawg5b9phcjipg557</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125158</id>
    <revision>
      <id>290016</id>
      <timestamp>2026-06-23T13:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «троцкага пав.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; марычан — у назьве ваз. Мерач і Мерач малы был. троцкага пав. б. віленскай губ., р. Мерачанка правы прыток Нёмана, ды быць можа, р. Мерча, левы прыток Анчы ды р. Моргач, правы прыток Шчары і воз. Мерскае б. дзісьненс...»</comment>
      <origin>290016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="je8ivbfa3xbsctuenbl9qxmj77lsfai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;троцкага пав.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; марычан — у назьве ваз. Мерач і Мерач малы был. троцкага пав. б. віленскай губ., р. Мерачанка правы прыток Нёмана, ды быць можа, р. Мерча, левы прыток Анчы ды р. Моргач, правы прыток Шчары і воз. Мерскае б. дзісьненскага пав., а таксама ў назвах наступных паселішчаў: у віленскай губ. — Мерачы, Мерачы салечніцкай вол., Падмерач, Падмерач, Падмерач, Падмерач, Падмерач, Мерач-Вількішкі, Мерач, Мерач Міхнаўскі, Мерач-Юльянава ільлінскай вол., віленскага пав., Мерач мерацкай вол. Померач, Померач алькеніцкай вол., Померач аранскай вол. троцкага пав.; у віцебскай губ. — Марачыха чэрняцоўскай вол. нэвельскага пав.; у магілеўскай губ. — Мерч талпечыцкай вол. магілеўскага пав.; у менскай губ. — Морын усялюбскай вол., Марочна Бальшая марачанскай вол. Морачна Малая марачанскай вол., Мерчыцы парэцкай вол. Морачна марачанскай вол. пінскага пав., Морач ленінскай вол. мазырскага пав., Морач заастравецкай вол. слуцкага пав., Морчын новадароскай вол. бабруйскага пав., Мерчая грабёнскай вол. ігуменскага пав.; у горадзенскай губ. — Морачы пенюгоўскай вол. ваўкавыскага пав.; Марачэўшчына міхайлаўскай вол. пружанскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]], церасьпенян — у назьве р. Піны прытоку Прыпяці, Пеннага балота мяжэвіцкай вол. слонімскага пав. горадзенскай губ., Пенявай магілы і назвах наступных паселішчаў: у менскай губ. — Пінск, Пінкавічы пінскага пав., Пенькавічы, Пенякі койданаўскай вол., Пенякі першайскай вол., Пеніна койданаўскай вол. менскага пав., Пінкавішча глівінскай вол. барысаўскага пав., Пеніца мазырскага пав., Пеневата старобінскай вол. слуцкага пав.; у віленскай губ. — Пеннае краснасельскай вол. віленскага пав.; у горадзенскай губ. — Пеняжкі масеўскай вол., Пеняжкі сухапольскай вол., Пеняны носкаўскай вол. пружанскага пав., Пінкавічы старавескай вол., Пінчыцы дзятлаўскай вол. слонімскага пав., Пенюга, Пенюга пянюгоўскай вол. ваўкавыскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; плонян — у назьве р. Плонянкі, левага прытоку Ісьліка на мяжы б. ковенскай і курляндзкай губ. і ў назвах паселішчаў: у смаленскай губ. — Блонье у Смаленску; у магілеўскай губ. — Плоншчына замацкай вол. сянскога пав.; у менскай губ — Блонь докшыцкай вол., Блонь кішчына-слабодзкай вол. барысаўскага пав., Блонь, Блонь пухавіцкай вол. ігуменскага пав., Палонка нова-мыскай вол. Паланэчка, Паланэчка жукавіцкай вол. наваградзкага пав., Палоневічы койданаўскай вол. менскага пав., Полонная гарадзечанскай вол. наваградзкага пав., Палонеўшчына пухавіцкай вол. ігуменскага пав. у горадзенскай губ. — Паланец добрамысьлянскай вол., Палонск ружанскай вол., Палонск ружанскай вол., слонімскага пав., Плонава гарадзенскай вол. бельскага пав., і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; хіжан і кішан — у назвах балота хіжа ў б. Аршанскім пав. б. магілеўскай губ. і наступных паселішчаў: у віленскай губ. — Кіжы, Кіжы гедроіцкай вол. віленскага пав.; Кішы пліскай вол. дзісьненскага пав. у ковенскай губ. — Кежы кейданскай вол.
ковенскага пав. і ў віцебскай губ. — Хіжа 1, Хіжа 2 гульцяеўскай вол. нэвельскага пав., Хіжы мікалаеўскай вол. полацкага пав., Хізава, Хізава станіславаўскай вол. лепельскага пав.; у магілеўскай губ. — Хізы, Хізы рэчкаўскай вол. гомельскага пав., Хізава, Хізаўская буда, Хізаў доўскай вол. рагачэўскага пав.; у менскай губ. — Кіжын карпавіцкай вол. рэчыцкага пав.; у смаленскай губ. — Бальшыя Хізы, Малыя Хізы дарагабускага пав., Хізнае ельнінскага пав.; у чарнігаўскай губ. — Хіжкі хішчанскага сс. канатопскага раёну і акругі і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; доленцаў[[Волаты (1929)/Увагі#174)|&lt;sup&gt;174&lt;/sup&gt;)]] — у назвах рэчак Дольнай б. віленскай губ. і Даленкі правага прытоку Шчары, а таксама ў назвах наступных паселішчаў: у ковенскай губ. — Далінка войткускай вол. вількамірскага пав.; у віленскай губ. — Дольны салечніцкай вол., Дольная падбярэскай вол., Дольны, Доліны, Доліны Доліны, Дольны міцкунскай вол. {{перанос пачатак|Доль|ная}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>je8ivbfa3xbsctuenbl9qxmj77lsfai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125159</id>
    <revision>
      <id>290017</id>
      <timestamp>2026-06-23T13:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Доль|ная}} быстрыцкай вол. віленскага пав., Даліняны васіліскай вол. Даліна жырмундзкай вол., Даліна каняўскай вол., Даліна лідзкай вол., Даліна Зарэчная рожанкаўскай, Даліна прамая ражанкаўскай вол, лідзкага пав., Даліна, Даліна дзевеніска...»</comment>
      <origin>290017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6979" sha1="8mrck5ajhew4y3f1wi2h61ur2hyxon0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Доль|ная}} быстрыцкай вол. віленскага пав., Даліняны васіліскай вол. Даліна жырмундзкай вол., Даліна каняўскай вол., Даліна лідзкай вол., Даліна Зарэчная рожанкаўскай, Даліна прамая ражанкаўскай вол, лідзкага пав., Даліна, Даліна дзевеніскай вол. ашмянскага пав., Дольні заблоціскай вол., Дольнікі, Дольнікі камеліскай вол., Даліна лынгмянскай вол. сьвянцянскага пав.; у менскай губ. — Доліцы глівінскай вол., Дольцы Малыя, Дольцы Малыя, Дольцы, Дольцы Вялікія вялікадолецкай вол. барысаўскага пав.,
Дольск любешэўскай вол. пінскага пав., Дольная шчорсаўскай вол. наваградзкага пав., Даліна новадароскай вол. бабруйскага пав., Даліна бродніцкай вол. пінскага пав.; у горадзенскай губ. — Долкі ружанскай вол. слонімскага пав., Дольная новабярозаўскай вол. бельскага пав.; у сувалкскай губ. — Далінчаны аўгустоўскага пав., Дольніца, Дольніца кальварыйскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; дашан — у назьве рэчкі Дакшнянкі б. віленскай губ. і ў назвах паселішчаў: у менскай губ. — Дошнава чапліцкай вол., Дошнава цімкавіцкай вол. слуцкага пав.; у ковенскай губ. — Даўчані сярэдніцкай вол., Дашканты кейданскай вол. ковенскага пав.; у віленскай губ. — Дашкуны, Дашны, Дашны рудамінскай вол. віленскага пав., Докшыцы, Докшыцы парпліцкай вол., Дакшнянка, Дакшняны радашковіцкай вол., Даўшаны княгінінскай вол. вілейскага пав.; у менскай губ. — Докшыцы[[Волаты (1929)/Увагі#174)|&lt;sup&gt;174&lt;/sup&gt;)]]; у сувалскай губ. — Дакшнянка, Дакшнэ, Дакшнэ сувалскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]. Назву лекусічаў нагадвае р. Ліксна, прыток Дзьвіны, хутар Ліксна-ж на ёй пры ўпадзеньні ў Дзьвіну і в. Лексты б. Былоўскай вол. б. люцінскага пав. б. віцебскай губ., грозьвінян — м. Грозава, х. Грозаў і х. Гразавок б. грозаўскай вол. б. слуцкага пав. б. менскай губ., гавалян — р. Гаўя б. ашмянскага пав. б. віленскай губ. і паселішчы: Гаўлі недоўскай вол. рагачэўскага пав. магілеўскай губ., Гаўя ліпніцкай вол. ашмянскага пав. віленскай губ.; Гаўляны ворненскай вол. тальшэўскага пав. ковенскай губ., і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; справанаў — х. Спаруны, в. Спаруны б. ёдзкай вол. б. дзісьненскага пав. б. віленскай губ. і в. Спараны б. прэльскай вол. б. дзьвінскага пав. і в. Спараны б. Старнянскай вол. б. рэжыцкага пав. б. віцебскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі#175)|&lt;sup&gt;175&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Такім чынам сконцэнтраванасьць назваў курганаў, вазёр, рэк, урочышчаў, паселішчаў і інш. географічных об‘ектаў, таксама прозьвішчаў, іменьняў і мянушак людзей, што адлюстроўваюць перажыткі народных і племянных назваў народу волатаў могуць сьведчыць аб калішнім пражываньні яго на тэрыторыях паміж Немнам, Дзьвіной, Дняпром і Прыпяцьцю і расьсяленьні, быць можа, уласна адсюль на захад і ўсход, а не з-пад
Одры, бо прыведзеныя Шафарыкам і Забеліным падобныя назвы з іншых
мясцовасьцяй[[Волаты (1929)/Увагі#176)|&lt;sup&gt;176&lt;/sup&gt;)]] могуць, мабыць, сьведчыць толькі аб калёнізацыйным руху волатаў у розныя бакі адсюль, як слушна заўважываў і Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#111)|&lt;sup&gt;111&lt;/sup&gt;)]].

{{gap|2em}}3.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Але шмат якія дасьледчыкі, угрунтоўваючы свае довады аб старажытных паселішчах волатаў паміж Дзьвіной, Дняпром, Прыпяцьцю і Нёманам спасылкамі на перажыткі іх назваў у назвах географічных об‘ектаў і людзей, падкрэсьлівалі, што аб гэтым сьведчаць і гістарычныя і мітолёгічныя паданьні[[Волаты (1929)/Увагі#177)|&lt;sup&gt;177&lt;/sup&gt;)]]. У сувязі з апошнімі ставілі і казкі аб ваўкалаках, зьвязваючы іх пахаджэньне з названай стараной. Прынамсі так лічыў Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#178)|&lt;sup&gt;178&lt;/sup&gt;)]], Шпілеўскі[[Волаты (1929)/Увагі#179)|&lt;sup&gt;179&lt;/sup&gt;)]], Буслаеў[[Волаты (1929)/Увагі#180)|&lt;sup&gt;180&lt;/sup&gt;)]] і інш. Але на першым месцы, зразумела, павінна быць улічана наяўнасьць паданьняў уласна аб волатах
ды асілках, якія зьместам свае назвы, як убачым ніжэй, мала чым адрозьніваюцца ад саміх волатаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Паданьні, казкі і легенды пра волатаў ёсьць у наступных паселішчах і іх ваколіцах: I аршанская акруга: а) амсьціслаўскі раён: 1) Бабынічы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mrck5ajhew4y3f1wi2h61ur2hyxon0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125160</id>
    <revision>
      <id>290018</id>
      <timestamp>2026-06-23T13:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>290018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="4z4ah89kw6mr8yadhvdzz79qk8x9q5s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;[[Волаты (1929)/Увагі#)|&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;)]]
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}&lt;/noinclude&gt;ЛАТВИЯ
БССР
47
KAPTA
РАЁНАЎ, У ЯКІХ ЗАСЬВЕД
ЧАНА БЫТАВАНЬНЕ КА-
ЗАК ПРА ВОЛАТАЎ
Ученный ме
татаршчынскага сс.; 2) Амсьціслаў; б) дрыбінскі раён: 3) Крукаўшчына
гарадзецкага сс.; в) круглянскі раён: 4) Ахімкавічы І каменіцкага сс.;
г) ляднянскі раён: 5) Іскозы іскаскага сс.; д) расьнянскі раён: 6) Прыбя-
рэж забалацкага сс.; е) талачынскі раён: 7) Варанцэвічы воўкавіцкага сс.;
ж) чарэйскі раён: 8) Асечана, заборскага сс.; 9) Парніўка гілянскага сс.;
10) Беляны заборскага сс.; 11) Лютыя абчускага сс.; ІІ бабруйская акру-
га: а) асіпавіцкі раён: 12) Буда лапіцкага сс., 13) Старонка карытнян-
скага сс.; б) бабруйскі раён: 14) Брожка-Таканаўка каменскага сс.; 15) Рак-
салянка сычкаўскага сс.; 16) Такары сычкаўскага сс.; 17) Пацава слабада
казуліцкага сс.; 18) Маліньнік падрэцкага сс.; в) глускі раён: 19) Гарадок
гарадкоўскага сс.; 20) Горнае 1,
сіманавіцкага сс.; г) клічаўскі
раён: 21) Закуцьце наталаў-
скага сс.; д) парыцкі раён:
22) Хухалеўшчына крукаў-
скага лясьніцтва, 23) Дабра-
вольшчына дабравольскага сс.;
е) рагачэўскі раён: 24) Ліскі
пабалаўскага сс.; ж) слуцкі
раён: 25) Сярагі сяраскага сс.
26) Цараўцы цараўскага сс.;
27) Дарасіно дарасінскага сс.;
28) Панічы, дарасінскага сс.;
29) Кляпчаны цараўскага сс.;
3) старобінскі раён: 30) За-
дражава мазурскага сс.; 31) Па-
доблачня старобінскага сс.;
32) Крывічы чырвонадвор-
скага сс.; 33) Чыжэвічы чыжэ-
віцкага сс.; 34) Мяцявічы мя-
цявіцкага сс.; 35) Зажэвічы
зажэвіцкага сс.; 36) Сяльцо
мяцявіцкага сс.; 37) Цясоў
пагосцкага сс.; 38) Пагост
пагосцкага сс.; 39) Пагост па-
госцкага; і) чырвона-слабодзкі
раён: 40) Малышавічы малы-
шавіцкага сс.; ІІІ віцебская
акруга: а) азярышчанскі раён:
41) Будніца хвашнянскага сс,;
б) бешанкавіцкі раён: 42) Бешанкавічы, 43) Лапы біклоскага сс.; 44) Вя-
жышча стралішчанскага сс.; в) віцебскі раён: 45) Лосьвіда; г) высачанскі
раён: 46) Шаўкунова, 47) Юшкава асінаўскага сс.; 48) Заварацьце стара-
бабыльскага сс.; 49) Лабаны кабыльніцкага сс.; 50) Старабабыльле стара-
бабыльскага сс.; 51) Ардзеж касьціёўскага сс.; 52) Града, крынкаўскага сс.;
53) Добрына, высачанскага сс.; 54) Сьцепаненкі бабынавіцкага сс.; 55) Ба-
ранава высачанскага сс.; 56) Рэчкі касьціеўскага сс.; д) лёзьненскі раён:
57) Страганы калышанскага сс.; е) межанскі раён: 58) Пліткі вышадзка-
га сс.; 59) Дзерахі гозьбенскага сс.; 60) Халіпы гозьбенскага сс.; 61) Ча-
раравуха межанскага сс.; 62) Папоўшчына; 63) Вышадкі вышадзкага сс.;
ж) сіроцінскі раён: 64) Варанькі лаўжанскага сс.; 3) сураскі раён: 65) Гун-
чанкі; ІѴ гомельская акруга: а) веткаўскі раён: 66) Вераб'ёўка; б) гомель-
скі раён: 67) Волатова; в) рэчыцкі раён: 68) Ветхінь; 69) маставая будка
y.
Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай
1928 г. засьведчана бытаваньне казак пра
волатаў.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4z4ah89kw6mr8yadhvdzz79qk8x9q5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125161</id>
    <revision>
      <id>290019</id>
      <timestamp>2026-06-23T14:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=перашко|к=дзе}} сьпярша былі немцы з бальшавікамі, а пасьля, калі немцы аканчальна вышлі з Беларусі, за Беларусь пачыналася новая барацьба між бальшавіцкай Расеяй і паўстаючай  &lt;ref follow=&quot;Карскі&quot;&gt;{{перанос-канец|п=баль|к=шавіцкая}} рэвалюцыя:...»</comment>
      <origin>290019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5757" sha1="42f289w9xsyjizygn9kp293sscy14zk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=перашко|к=дзе}} сьпярша былі немцы з бальшавікамі, а пасьля, калі немцы аканчальна вышлі з Беларусі, за Беларусь пачыналася новая барацьба між бальшавіцкай Расеяй і паўстаючай

&lt;ref follow=&quot;Карскі&quot;&gt;{{перанос-канец|п=баль|к=шавіцкая}} рэвалюцыя: кастрычнік 1917 г. — Усебеларускі Кангрэс у Менску: ад 5 да 18 сьнежня (стар. стылю) 1917 г., разгон Кангрэсу бальшавікамі з 17 на 18 сьнежня (стар. стылю). — 18 сьнежня Рада Кангрэсу выбрала Спаўняючы Камітэт. — 20 лютага 1918 г. утвораны першы беларускі ўрад пад назовам Народны Сакрэтарыят. — Перагаворы ў Берасьці між бальшавікамі і цэнтральнымі дзяржавамі з перарывамi ад 3 сьнежня 1917 да 4 сакавіка 1918 г. У гэтым міжчасе у тым-жа Берасьці цэнтр. дзяржавы з украінцамі падпісалі дагавор — 9 лютага 1918. Беларусы на гэтыя перагаворы ня былі дапушчаны. Акупацыя немцамі далейшых беларускіх зямель і заняцьце Менску аж да Воршы — 25 лютага 1918 г. — Дагавор у Берасьці бальшавікоў з цэнтральнымі дзяржавамі — 3 сакавіка 1918. — У сакавіку 1918 Рада Кангрэсу была перайменавана на Раду Бел. Народнай Рэспублікі — 25 са кавіка 1918 абвешчаньне Радай Рэспублікі незалежнасьці Беларусі. — 9 кастрычніка 1918 г. Беларускі Народны Сакрэтарыят пераменаваны на Раду Міністраў 20 лістапада 1918 {{Абмылка|г|г.}} дагавор аб палітычнай дружбе між Віленскай Беларускай Радай і Літоўскай Тарыбай. — 9 сьнежня 1918 г. перадаўшы ўладу бальшавіком, немцы пакінулі Менск і ўсю Беларусь. — 1 студзеня 1919 г. бальшавікі, заняўшы Зах. Беларусь, абвесьцілі Беларусь незалежнай рэспублікай. — 27 лютага 1919 аб‘яднаньне Савецкай Беларусі з такой-жа Літвой (Літбел). — 19 красавіка 1919 г. палякі, прагнаўшы бальшавікоў, занялі Вільню. — 28 чэрвеня 1919 мірны дагавор у Вэрсалі. — 1 жніўня 1919 бальшавікі ўзноў абвесьцілі незалежную Савецкую Сацыялістычную Беларусь. — 8 жніўня 1919 палякі занялі Менск. — 13 сьнежня 1919 сход Рады Бел. Нар. Рэспублікі, на які сябры Рады, што ар‘ентаваліся на Польшч, ня прыйшлі і стварылі Найвышэйшую Раду. — 11 ліпня 1920 г. бальшавікі, прагнаўшы палякоў, узноў занялі Менск і пайшлі на Варшаву. — Летам 1920 г. заняцьце Літоўцамі Вільні. — 12 ліпня 1920 дагавор Літвы з Масквой, па якому часьць Зах. {{Абмылка|еларусі|Беларусі}} адыходзіць да Літвы. — 15 жніўня 1920 г. палякі гоняць бальшавікоў узноў на ўсход. — 11 лістапада 1920 між урадамі Літвы і Беларусі падпісаны дагавор аб узаемным падтрыманьні. — 9 кастрычніка 1920 г. польскі ген. [[Аўтар:Люцыян Жалігоўскі|Жэлігоўскі]] забірае ад Літвы Вільню. Стварэньне Сярэдняй Літвы: пав.: Віленскі, Ашмянскі, Сьвянцянскі і часьць Троцкага. {{Абмылка|20|— 20}} сакавіка 1921 рыскі дагавор, які ўсталіў сучасную бальшавіцка-польскую граніцу. На перагаворы беларусы дапушчаны ня былі. Перагаворы цягнуліся ад восені 1920. — У канцы 1920 г. — беларускае Слуцкае паўстаньне проціў бальшавікоў: арганізавала яго пры падтрыманьні польскага генэральнага штабу Бел. Найвышэйшая Рада. — 25 верасьня 1921 г. Усебеларуская Канфэрэнцыя ў Празе чэскай. — 8 студзеня 1922 г.: Віленскі Сойм, які 20 лютага 1922 Вільню далучыў да Польшчы. — 14 сакавіка 1923 г. Рада Амбасадараў прызнала сучасныя граніцы Польшчы. — У канцы 1925 г. перадача некаторымі сябрамі Бел. Нар. Рэспублікі і яе міністрамі мандатаў Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспубліцы.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42f289w9xsyjizygn9kp293sscy14zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125162</id>
    <revision>
      <id>290020</id>
      <timestamp>2026-06-23T14:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «да незалежнага жыцьця новай Польшчай. Рада БНР мусіла будаваць незалежнасьць Беларусі, маючы проціў сябе гэтыя дзьве вялікія варожыя сілы. Аднак Рада БНР рабіла што магла, не апускаючы рук. 28.XI.18 яна адбыла нараду, на якой пастанавіла, дзеля захаваньня б...»</comment>
      <origin>290020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4293" sha1="4d9sru5tcvg98glrack48ihzubseqie" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;да незалежнага жыцьця новай Польшчай. Рада БНР мусіла будаваць незалежнасьць Беларусі, маючы проціў сябе гэтыя дзьве вялікія варожыя сілы. Аднак Рада БНР рабіла што магла, не апускаючы рук. 28.XI.18 яна адбыла нараду, на якой пастанавіла, дзеля захаваньня беларускай улады, на якую насядалі бальшавікі, пакінуць Менск. Так і сталася. 3.XII.18 частка Прэзыдыуму Рады БНР і ўрад пакінулі Менск і выехалі сьпярша ў Вільню, а пасьля заграніцу. 9.XII.1918 Менск немцы перадалі бальшавіком, а самі адышлі назаўсёды.

{{Водступ|2|em}}Беларуская ўлада, хоць выгнаная з свайго краю, рабіла ўсё магчымае для збудаваньня незалежнай Беларусі. Праца яе йшла ў двух кірунках: у краі і заграніцай. У краі Рада БНР праз свой урад, ці вярней праз паасобных сяброў Рады і ўраду, што асталіся ў краі, або й так праз верных сабе людзей — рупілася будзіць шырокія беларускія масы да будаваньня й падтрыманьня сваей незалежнасьці. Дзеля гэтага яна арганізавала й падтрымлівала беларускія як пачаткавыя, так і сярэднія школы, падтрымлівала каапэрацыю, беларускую прэсу і розныя іншыя беларускія культурныя, эканамічныя і палітычныя арганізацыі.

{{Водступ|2|em}}Але хоць і добра ў кірунку незалежнасьці Беларусі разьвівалася праца ў краі, яе аднэй для гэтай мэты было замала. Аставалася яшчэ неабходным заінтэрасаваць беларускай незалежніцкай справай Эўропу і зрабіць гэту справу справай міжнароднай. Вось-жа апроч дзяржаўнай працы ў краі, будуючая Беларускую Народную Рэспубліку Рада і яе ўрад праводзілі так-жа шырокую працу й заграніцай. Яшчэ ўлетку 1918 г. былі ўстаноўлены дыплёматычна-консульскія прадстаўніцтвы Бел. Нар. Рэспублікі на Украіне — ў Кіеве і Адэсе, на Доне — ў Роставе, на Паўночным Каўказе — ў Стаўропалі, у Літве, Латвіі, Эстоніі, у Празе чэскай і ў Парыжы, а так жа нават й у Савецкай Расеі — ў Маскве.

{{Водступ|2|em}}У восень таго-ж 1918 г. былі арганізаваны надзвычайныя місіі, якія зрабілі падарожы: ў Кіеў — да ўраду гэтмана [[Аўтар:Павел Скарападскі|Скоропацкага]], у Варшаву — да ўраду Рады Рэгенцыйнай, у Вільню — да Ураду Літоўскай Тарыбы, у Бэрлін — да Германскага дзяржаўнага канцлера і да фракцыяў Рэйхстагу, затым у Копэнгагу (Данія) і ў Бэрн (Швайцарыя)

{{Водступ|2|em}}23 красавіка 1919 г. палякі перамаглі бальшавікоў, занялі Вільню, а пасьля й Менск. Некаторыя радныя і міністры, збліжаныя да палякоў, мелі {{Абмылка|недзею|надзею}}, што будзе {{перанос-пачатак|п=дазво|к=лена}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4d9sru5tcvg98glrack48ihzubseqie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125163</id>
    <revision>
      <id>290021</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=дазво|к=лена}} адбыць агульны сход Рады Рэспублікі. Ім паверылі і іншыя. З гэтай мэтай 1.XII.1919 усе прыбылі ў Менск, дзе аднак аказалася, што легальна склікаць Раду нельга. А гэта затым, што радных, якія стаялі за незалежнасьць, было {{Абмылка|...»</comment>
      <origin>290021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4633" sha1="r69zcu8tlnxkdt796kzcopevuuqwbai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=дазво|к=лена}} адбыць агульны сход Рады Рэспублікі. Ім паверылі і іншыя. З гэтай мэтай 1.XII.1919 усе прыбылі ў Менск, дзе аднак аказалася, што легальна склікаць Раду нельга. А гэта затым, што радных, якія стаялі за незалежнасьць, было {{Абмылка|больш.|больш,}} а тых, што імкнуліся да злучэньня Беларусі з Польшчай, было менш. Пры гэткім складзе і настроях Рады БНР палякі не давалі дазволу склікаць яе.

{{Водступ|2|em}}13.XII.1919 Рада адбылася нелегальна. На Раду полёнофілы ня прыйшлі сусім. Рада Рэспублікі выбрала новы прэзыдыюм, а так-жай новы ўрад. Польская ўлада некаторых радных і міністраў арыштавала. Некаторыя-ж з іх паўцякалі заграніцу. Тое-ж пасьля зрабілі і звольненыя палякамі з турмаў.

{{Водступ|2|em}}Радныя полёнофілы сабраліся асобна, адарваліся ад Рады БНР і стварылі так зв. Найвышэйшую Раду, якая трымалася польскай ор‘ентацыі і на Польшч ускладала ўсе свае надзеі. Хутка паказалася, што быў гэта ход фальшывы. Палякі, атрымаўшы дзякуючы Рыскаму міру ў 1921 г. сучасныя ўсходнія граніцы, з Найвышэйшай Радай перасталі сусім лічыцца. Праканаліся аб гэтым самі сябры Найвышэйшай Рады, калі ў тым жа 1921 г. свае мандаты здалі Радзе БНР.

{{Водступ|2|em}}Тварцом Найвышэйшай Рады і яе ідэолёгам быў [[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]. Палітычны дзяяч гэты цьвёрда трымаўся польскай ор‘ентацыі і верыў, што Польшч дапаможа ў будове незалежнай Беларусі. У архіве інж. [Аўтар:Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Л. Дубейкаўскага]]&lt;ref&gt;Інж. [[Аўтар:Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Л. Дубейкаўскі]], ведамы з сваей асабістай і палітычнай чэснасьці, ад імя Бел. Ураду бараніў беларускай справы ў Варшаве: праканаўшыся у нэгатыўных адносінах Польшчы да беларускіх палітычных незалежніцкіх ідэалаў, ад палітыкі адыйшоў, працуючы далей выключна на беларускай ніве культурнай і грамадзкай у Вільні.&lt;/ref&gt; спатыкаем лісты А. Луцкевіча, з якіх ясна відацца палітычныя яго пагляды, апёртыя на польскай ор‘ентацыі.

{{Водступ|2|em}}І так у лісьце да інж. Л. Дубейкаўскага (з 8.VI.1920) А. Луцкевіч між іншым піша: …„Я хачу ехаць у Парыж праз Дзьвінск — Рыгу і забраць [[Аўтар:Яўген Ладноў|Ладнова]]&lt;ref&gt;[[Аўтар:Яўген Ладноў|Ладноў]] — давераны французаў і палякоў.&lt;/ref&gt;, бо баюся, шта ён {{Абмылка|мо,|мо‘}} сядзіць бяз грошы і сам ня здоляе выбрацца. Апрача таго трэба яго паінфармаваць аб палажэньні справы ў краю, каб ён не папаўся на вуду [[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскаму]] і комп&lt;ref&gt;[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскі]] і комп. — гэта тыя беларускія палітыкі, якія трымаліся незалежніцкай ор‘ентацыі Рады Бел. Нар. Рэспублікі і яе ўраду.&lt;/ref&gt;… Кеніншу&lt;ref&gt;Кенінш — латвійскі палітык.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r69zcu8tlnxkdt796kzcopevuuqwbai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125164</id>
    <revision>
      <id>290022</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «можаце ў гутарцы сказаць, што я маю на мэце зрабіць умову з Латвіяй аб прызнаньні Дзьвінску за Латышамі, бо і для нас дужа небясьпечна, калі Дзьвінск прыпадзе літвіном і гэтым самым станецца пунктам маскоўска-нямецкага стыку. З другога-ж боку гэта дасьц...»</comment>
      <origin>290022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4110" sha1="rd3vqoi89h48iw53rvsj621d3699zva" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;можаце ў гутарцы сказаць, што я маю на мэце зрабіць умову з Латвіяй аб прызнаньні Дзьвінску за Латышамі, бо і для нас дужа небясьпечна, калі Дзьвінск прыпадзе літвіном і гэтым самым станецца пунктам маскоўска-нямецкага стыку. З другога-ж боку гэта дасьць нам сымпатыі латышоў, якія дзеля сваей уласнай карысьці будуць націскаць Польшч, каб нас прызнала… У гэты мамэнт мы павінны напружыць усе свае сілы дзеля загранічнае работы: найменшы цень прызнаньня нас заграніцай дасьць цьвёрды грунт дзеля прызнаньня нас Польшчай, каторая адна толькі і можа ў гэты мамэнт даць нам рэальную помач…“

{{Водступ|2|em}}Ізноў-жа ў іншым лісьце А. Луцкевіча да таго-ж Л. Дубейкаўскага (з 3.VI.21) між іншым чытаем:

{{Водступ|2|em}}…„Было-б вельмі важна, каб Ладноў папаў у Бруксэлю і там разьбіў комбінацыю Ластоўскага: гэты бандыт праз Цьвікевіча перадаў літоўскай дэлегацыі — нашым заклятым ворагам — абарону інтарэсаў Беларусі! Можаце прадставіць, якая гэта будзе абарона! Зьнясіцеся з Ладновым, мо‘ яму пераслаць мэморыял Дзяржаўнага К-ту&lt;ref&gt;Дзяржаўны К-т — {{Абмылка|гета|гэта}} фактычна тая-ж законсьпіраваная Найвышэйшая Рада, якая фармальна ўжо не існавала.&lt;/ref&gt;, або Нац. К-ту ў справе праекту Humans‘a? Вельмі важна паказаць, што Віленскі кантон — ня „польскі“, як хочуць палякі, а ў найгоршым прыпадку „польска-беларускі“. Калі-б Ладноў мог дабіцца ад палякоў заняцьця такой пазыцыі, то тут усе — й нават увесь Нац. К-т пайшлі-бы з палякамі…“

{{Водступ|2|em}}Гэткія былі палітычныя пагляды А. Луцкевіча ў 1920 і 1921 г., калі на міжнароднай арэне рабіліся спробы вырашэньня між Літвой і Польшчай справы Вільні; ня іншымі, ведама, яны былі і ў 1919 г., калі ён тварыў Найвышэйшую Раду. Пагляды гэныя ўрэшце такімі-ж асталіся на працэсе „Бел. Сялянска-Работніцкай Грамады“ ў Вільні. Будучы замяшаным у гэты працэс, на допытах сьледавацеля 12 кастрычніка 1927 г. Ант. Луцкевіч між іншым заявіў, што ён па нацыянальнасьці „беларус-паляк“&lt;ref&gt;Акты справы Бел. Сял.-Раб. Грамады т. ІV — F бач. 186 (паводле аднаднеўкі „[[Слова Праўды (1931)|Слова Праўды]]“, Вільня 21 лістапада 1931).&lt;/ref&gt;. А гэта ўжо гавора больш, чым звычайная палітычная ор‘ентацыя на Польшч. Але йдзём далей.

{{Водступ|2|em}}Ад канца 1919 г. і пач. 1920 г. Рада БНР і беларускі ўрад знаходзіліся заграніцай сьпярша ў Літве, а пасьля ў Празе Чэскай.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rd3vqoi89h48iw53rvsj621d3699zva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125165</id>
    <revision>
      <id>290023</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Вялікім падтрыманьнем Рады БНР і яе працы ў кірунку будаўніцтва беларускай дзяржаўнасьці была ўсебеларуская палітычная нарада ў Празе 25 верасьня 1921 г. Нарада гэта між іншым сьцьвердзіла, што „адзіным законадаўчым органам Беларусі зьяўл...»</comment>
      <origin>290023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4000" sha1="aztgu8yx9f0zv53j8k0j15fa20o3lpw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Вялікім падтрыманьнем Рады БНР і яе працы ў кірунку будаўніцтва беларускай дзяржаўнасьці была ўсебеларуская палітычная нарада ў Празе 25 верасьня 1921 г. Нарада гэта між іншым сьцьвердзіла, што „адзіным законадаўчым органам Беларусі зьяўляецца Рада БНР, маючая прэемсьцьвеннасьць улады ад Усебеларускага Кангрэсу 1917 г. і што адзінай адказнай уладай Беларусі зьяўляецца ўрад БНР, маючы мандат ад Рады БНР“&lt;ref&gt;[[Замежная Беларусь (1926)|Замежная Беларусь]], бач, 63.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Найвышэйшая беларуская палітычная ўлада, будучы на эміграцыі, верна бараніла ідэал незалежнасьці Беларусі. Дзеля гэтай мэты яна праз сваіх агентаў рупілася аб адпаведную працу ў краі, а так-жа праз розныя мэморыялы бараніла незалежнасьці Беларусі на арэне міжнароднай.

{{Водступ|2|em}}Але час ішоў і працаваў на некарысьць Беларусі. Аказалася, што йшчэ беларусы занадта слабыя як у жыцьці сваім культурна-нацыянальным, так эканамічным і палітычным, каб маглі абараніць Беларусь ад ворагаў і збудаваць яе незалежнасьць.

{{Водступ|2|em}}Рыскі мір 1921 г. заходнюю Беларусь украпіў за Польшчай, а ўсходнюю за Савецкай Расеяй Радзе БНР не аставалася нічога іншага, як толькі захаваць сябе, як найвышэйшую беларускую ўладу, каб прыпамінаць аб ідэалах незалежнай Беларусі як свайму народу, так і Эўропе. Гэта БНР і рабіла ў меру сіл сваіх.

{{Водступ|2|em}}Але прыйшоў урэшце цяжкі крызіс і для БНР. Сябры Рады БНР і яе ўрады апынуліся на эміграцыі ў цяжкім маральным і матэр‘яльным палажэньні. Палітычнае міжнароднае палажэньне больш менш устабілізавалася і БНР усімі была забытая і пакінута. Лёс сяброў БНР і ўраду стаўся такім, як усей беларускай інтэлігенцыі. Аставалася толькі Савецкая Беларусь, дзе да 1926 г. беларускай інтэлігенцыі была дадзена сякая-такая магчымасьць працы. Дык нядзіва, што і пакіравалася у БССР усё беларускае жывое і творчае. Зачалі на БССР аглядацца й некаторыя сябры БНР. Да таго сярод іх савецкія палітыкі ўпорыста агітавалі за поўную ліквідацыю Рады БНР і яе ўраду і за поўнае аб‘еднаньне з БССР. Вынікі ўсяго гэтага былі тыя, што ў Бэрліне ў канцы 1924 году некаторыя сябры беларускага ўраду свае мандаты здалі БССР. Праўда, фармальна гэта йшчэ ня была {{перанос-пачатак|п=ліквіда|к=цыя}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aztgu8yx9f0zv53j8k0j15fa20o3lpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125166</id>
    <revision>
      <id>290024</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Без тэксту */</comment>
      <origin>290024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125167</id>
    <revision>
      <id>290025</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=ліквіда|к=цыя}} беларускай сувэрэннай улады, бо старшыня Рады БНР гэнай перадачы мандатаў не пацьвярдзіў і Рада гэта, як насіцелька сувэрэннай бел. улады, асталася існаваць далей, але фактычна мала што аставалася ўжо ад гэнай улады, бо-ж...»</comment>
      <origin>290025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="in6mxupgjs11b95ng5i8yx2gpqw51qj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=ліквіда|к=цыя}} беларускай сувэрэннай улады, бо старшыня Рады БНР гэнай перадачы мандатаў не пацьвярдзіў і Рада гэта, як насіцелька сувэрэннай бел. улады, асталася існаваць далей, але фактычна мала што аставалася ўжо ад гэнай улады, бо-ж радных ужо асталося толькі два-тры чалавекі. Ад гэтага часу ўжо фактычна можна гаварыць не аб беларускай сувэрэннай уладзе, але аб ідэі сувэрэннай Беларусі, якую верна перахавалі і пераказалі беларускаму народу гэныя два-тры чалавекі. Слушна аб гэтым кажа апошні старшыня Рады БНР П. Крэчэўскі, што „Права ня ў сіле. Часовая перамога — ня ёсьць закон на будучыну. Рамантызм ідэі творыць рэальнасьць, а не наадварот. Рэальнасьць падпарадкаўвае слабейшых, а моцны духам рамантызм змагаецца і накрэсьлівае новыя шляхі будучыны. Не апраўдаўшыя народнага даверу рэалісты, адыйшлі ў старану, ці перайшлі ў варожы стан, а цьвёрды рамантызм ідэі незалежнасьці і яе дзяржаўных устаноў жывець далей і будзе жыць пакуль жыве сама ідэя“&lt;ref&gt;[[Замежная Беларусь (1926)|Замежная Беларусь]] бач. 131—132.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}Дзейнасьць П. Крэчэўскага ў справе барацьбы за незалежнасьць Беларусі настолькі выдатная і заслужаная, што варта хоць збольшага пазнаёміцца з яго біографіяй.

{{Водступ|2|em}}Сын дзяка сельскага прыходу Кобрынскага пав., Горадзенскай губ. Радзіўся 7.VIII.1879 г. Вучыўся ў Віленскай Духоўнай Сэмінарыі, якую скончыў 1902 г. Пасьля займаў пасады: вучыцеля і банкавага ўрадаўца. У 1914 г. быў забраны на вайну і назначаны ваенным урадаўцам. Рэвалюцыя 1917 г. застае П. Крэчэўскага на гэтай пасадзе ў Барысаве. На Усебеларускім зьезьдзе 1917 г. быў ён выбраны сябрам Рады Зьезду. 19.II.18 увайшоў у склад першага беларускага ўраду (Народны Сакрэтарыят). У траўні 1918 г. заняў становішча Старшыні Гандлёвай Палаты Беларусі. 11 кастрычніка 1918 г. выбраны сакрэтаром Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. 13 сьнежня 1919 быў выбраны старшынёй гэтай Рады. Трымаць сьцяг незалежнасьці Беларусі і ў Беларусі аставацца, калі там панавалі чужынцы, ня было магчымым. Дзеля гэтага П. Крэчэўскі з беларускім урадам прабываў заграніцай: у Коўне, у Бэрліне, Рызе, узноў у Коўне і ад 1923 аж да сьмерці 8.III.1928 г. прабываў у Празе Чэскай.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>in6mxupgjs11b95ng5i8yx2gpqw51qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125168</id>
    <revision>
      <id>290026</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Па сьмерці П. Крэчэўскага, Старшыні Рады БНР, ягоным намесьнікам стаўся [[Аўтар:Васіль Захарка|В. Захарка]], як жывы яшчэ сьведка, дзейны ўчасьнік і спадкабернік астаткаў беларускай сувэрэннай улады. Аб П. Крэчэўскім у лісьце 2.IV.1928 да рэд. „...»</comment>
      <origin>290026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="7f1u4oqwgvyh9oe59qpjau0p5b8wfcp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Па сьмерці П. Крэчэўскага, Старшыні Рады БНР, ягоным намесьнікам стаўся [[Аўтар:Васіль Захарка|В. Захарка]], як жывы яшчэ сьведка, дзейны ўчасьнік і спадкабернік астаткаў беларускай сувэрэннай улады. Аб П. Крэчэўскім у лісьце 2.IV.1928 да рэд. „[[Беларуская крыніца (1917)|Бел. Крыніцы]]“ піша ён між іншым гэтак:

{{Водступ|2|em}}… „Ворагі Беларусі ня раз рабілі прапазыцыі і П. Крэчэўскаму, але ён заўсёды адкідаў з пагардай усё тое, што шкодзіла чыстаце нацыянальна-дзяржаўнай незалежнасьці Беларусі і ганьбіла яго ўласнае імя. Ён добра ведаў, што гэтыя прапазыцыі робяцца толькі дзеля таго, каб выбіць з яго рук штандар асвабаджэньня Беларусі ад чужацкага ўціску. Цяжар жыцьця П. Крэчэўскага, як Старшыні Рады БНР, найбольш павялічваўся яго расчараваньнем у большасьці беларускіх палітычных дзеячоў. Пераход іх на іншыя пазыцыі, часта зьвязаныя ня толькі з падрывам становішча асоб, прадаўжаўшых служыць ідэалу беларускага народу, але й асьмяяньнем самога ідэалу, прыносіў найбольшую прыкрасьць Крэчэўскаму і найсільней падрываў яго слабое здароўе.

{{Водступ|2|em}}Пётр Антонавіч Крэчэўскі памёр у беднасьці і адзіноцтве, будучы пакінутым амаль усімі беларускімі дзеячамі — былымі яго супрацоўнікамі, але аставіў па сабе багатую, крысталічную чэснасьць. Надойдзе час, калі адданасьць беларускаму народу будзе ацэнена гэтым народам!“

{{Цэнтар|§ 2. {{Разьбіўка|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}.}}

{{Водступ|2|em}}У меру таго, як у канцы 1918 г. нямецкая армія адыходзіла дамоў і ачышчала беларускія землі, у сьлед за ей ішла армія бальшавіцкая. 1 студзеня 1919 г. бальшавікі абвесьцілі незалежнасьць Беларусі, як Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі, зазначаючы адначасна, што Рада Бел. Нар. Рэсп. і ўрад яе ўважаюцца, „без абароны закону“ і за першыя два з паловай месяцы 1919 г. занялі бадай усю Беларусь і часьць Усходняй Літвы. У пачатку студзеня бальшавікі занялі Вільню. Літоўская Тарыба (Дзяржаўная Рада) пад націскам бальшавікоў, а так-жа і палякоў, у якіх руках тады фактычна Вільня ўжо была, места гэта пакінула. Беларусь і Літву бальшавікі злучылі ўрэшце ў вадну літоўска-беларускую (Літ-Бел) савецкую рэспубліку і стварылі для яе гэткага-ж&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7f1u4oqwgvyh9oe59qpjau0p5b8wfcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125169</id>
    <revision>
      <id>290027</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «назову ўрад. У красавіку месяцы 1919 г. бальшавікоў з Беларусі і Літвы пачалі выганяць палякі. 19 красавіка яны занялі Вільню і паволі пасоўваліся на ўсход Беларусі. Жадаючы мець прыхільнасьць для сябе беларускага народу, бальшавікі 1 жніўня таго-ж году ўз...»</comment>
      <origin>290027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4305" sha1="0741g60ztxorq83tm7gpgx0c02jloa6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;назову ўрад. У красавіку месяцы 1919 г. бальшавікоў з Беларусі і Літвы пачалі выганяць палякі. 19 красавіка яны занялі Вільню і паволі пасоўваліся на ўсход Беларусі. Жадаючы мець прыхільнасьць для сябе беларускага народу, бальшавікі 1 жніўня таго-ж году ўзноў Беларусь абвесьцілі незалежнай савецкай рэспублікай. 8 жніўня палякі занялі Менск. Крыху менш як за год бальшавікі пачалі ўзноў наступленьне, якое скончылася мірам іх з палякамі ў Рызе 20 сакавіка 1921 г. Заходняя Беларусь асталася за Польшчай, а рэшта, за выняткам тэй часьці, якая апынулася ў Латвіі, адышла да Саветаў, дзе й сяньня яна знаходзіцца пад назовам: Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка&lt;ref&gt;Усе беларускія этнаграфічныя землі займаюць больш 300 тысяч кв. кілёмэтраў прастору. З гэтага каля 210 тыс. кв. клм. з 7 мільёнамі ўсяго насельніцтва належаць да Саветаў, 107 тыс. кв. клм з 3 мільёнамі насельніцтва да Польшчы и 3,5 тыс. кв. клм. з 200 тыс. насельніцтва да Латвіі. (Зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“ бач. 4).&lt;br /&gt;
{{Водступ|2|em}}Усіх беларусаў як на беларускіх землях і на эміграцыі, паводле падлічэньняў самых-жа беларусаў, цяпер налічаецца больш 10 мільёнаў.&lt;/ref&gt;.

{{Водступ|2|em}}У склад Савецкай Беларусі сьпярша ўваходзіла толькі некалькі паветаў Меншчыны, а пасьля яе тэрыторыя была значна пашырана. Аднак і сяньня Сав. Беларусь не абымае ўсіх беларускіх этнаграфічных зямель, што знаходзяцца пад савецкай уладай. Дагэтуль туды ня ўлучаны землі з выразнай беларускай большасьцяй насельніцтва, як Гомельшчына, павет Красны Смаленшчыны і паветы Вітэбшчыны: Веліж, Нэвэль, Себеж. Ня ўлучаны, ведама, у граніцы Сав. Беларусі і самыя ўсходнія рубяжы беларускія з гарадамі: Новазыбкаў, Старадуб, Мглін, Ельня, Смаленск, Дарагабуж, Духаўшчына, Белы. Тымчасам землі гэтыя, як гэта відаць з навуковых крыніц, належаць да беларускай этнографічнай тэрыторыі, хоць ужо з большай, як у іншых мясцох, дамешкай элемэнту расейскага.

{{Водступ|2|em}}Каб зашахаваць дзейнасьць і павагу Рады Бел. Нар. Рэспублікі, а так-жа каб мець на сваей старане беларускае насельніцтва падчас вайны Саветаў з Польшчай, Савецкая Беларусь на розных зьездах саветаў, у прэсе, на мітынгах часта была называнай незалежнай дзяржавай, незалежнай савецкай рэспублікай. Граніцы і сутнасьць гэнай незалежнасьці і адносіны Беларусі да Расеі спачатку ня былі адзначаны ніякім праўным дакумэнтам. А ўжо ў 1921 г. 16 {{перанос-пачатак|п=сту|к=дзеня}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0741g60ztxorq83tm7gpgx0c02jloa6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125170</id>
    <revision>
      <id>290028</id>
      <timestamp>2026-06-23T15:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=сту|к=дзеня}} робіцца і гэта ў умове між Беларусяй і Расеяй. У гэнай умове падкрэсьліваецца фэдэрацыйная лучнасьць між абедзьвемі дзяржавамі, азначаецца, што належа да компэтэнцыі аднэй, а што да компэтэнцыі абедзьвюх і вырашаюцца спос...»</comment>
      <origin>290028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="grh1lgz4t1hz5kjjo1uwgxbcdadamqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=сту|к=дзеня}} робіцца і гэта ў умове між Беларусяй і Расеяй. У гэнай умове падкрэсьліваецца фэдэрацыйная лучнасьць між абедзьвемі дзяржавамі, азначаецца, што належа да компэтэнцыі аднэй, а што да компэтэнцыі абедзьвюх і вырашаюцца спосабы ўзаемных адносінаў між беларускім і расейскім урадамі. Паводле гэнай умовы правы Беларусі, як дзяржавы, былі дужа скупыя і агранічваліся толькі да спраў асьветы і спраў сьцісла ўнутраных. Словам, Беларусь паводле гэнай умовы атрымала ад Расеі свайго роду аўтаномію.

{{Водступ|2|em}}Далейшым важнейшым актам у справе праўна-дзяржаўнага палажэньня Беларусі зьяўляецца [[Канстытуцыя СССР|агульна-савецкая констытуцыя]] з 6 ліпня 1923 г., у якой ёсьць між іншым разьдзел аб „сувэрэнных правох саюзных рэспублік“, а так-жа пункт, які кажа, што „за кожнай Саюзнай Рэспублікай захоўваецца права вольнага выхаду з Саюзу“. У дакумэнце гэным тэорэтычна, як бачым, выразна падкрэсьліваецца сувэрэнітэт савецкіх саюзных рэспублік, але практычна рэспублікі гэныя астаюцца адзінкамі, маючымі ад Расеі свайго роду толькі самаўрад, ці аўтаномію. Гэткае-ж фармальна-праўнае палажэньне савецкіх саюзных рэспублік, а ў іх ліку і Беларусі, трывае і сяньня.

{{Водступ|2|em}}Савецкая Беларусь хоць і дужа агранічаныя свае аўтаномныя правы выкарыстала аднак даволі шырока, маючы найбольш волі ў галіне асьветы і культуры; беларускі савецкі ўрад пакрыў Беларусь сеткай беларускіх школ, залажыў у Менску Беларускі Унівэрсытэт, Акадэмію Навук, вышэйшыя школы спэцыяльныя, а так-жа паддзержаваў беларускае пісьменства, беларускіх вучоных і іх працу і г. д. За якіх больш-менш 10 гадоў (1920—1930) Савецкая Беларусь у галіне беларускай асьветы, культуры і навукі зрабіла сапраўды вялікі поступ. Але поступ гэты беларускага нацыянальнага творства ўрэшце да таго перапужаў Маскву, што сяньня там беларуская народна-культурная і навуковая праца прыціхла, а многіх беларускія культурныя і навуковыя сілы пазбаўлены свабоды і павыселены з граніц Беларусі. Сталася гэта ў 1929-30 г. Не пашчадзіла Масква нават павадыроў „Бел. Сялянска-Работніцкай Грамады“, што з багаславенства Масквы&lt;ref&gt;&lt;ref name=&quot;Грамада&quot;&gt;„Грамада“ (1926-27) была масавай арганізацыяй нацыянальна-вызваленчага руху на Зах Беларусі, але яна ніколі не магла прэтэндаваць на ролю гегемона ў гэтым руху таму, што гегемонам {{перанос-пачатак|п=нацыя|к=нальна-вызваленчага}}&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt; шырока былі разгарнуўшы {{перанос-пачатак|п=палі|к=тычную}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grh1lgz4t1hz5kjjo1uwgxbcdadamqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290029</id>
      <parentid>290028</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="svbagn1wfoinp53bnqxeuarnmyijhuj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=сту|к=дзеня}} робіцца і гэта ў умове між Беларусяй і Расеяй. У гэнай умове падкрэсьліваецца фэдэрацыйная лучнасьць між абедзьвемі дзяржавамі, азначаецца, што належа да компэтэнцыі аднэй, а што да компэтэнцыі абедзьвюх і вырашаюцца спосабы ўзаемных адносінаў між беларускім і расейскім урадамі. Паводле гэнай умовы правы Беларусі, як дзяржавы, былі дужа скупыя і агранічваліся толькі да спраў асьветы і спраў сьцісла ўнутраных. Словам, Беларусь паводле гэнай умовы атрымала ад Расеі свайго роду аўтаномію.

{{Водступ|2|em}}Далейшым важнейшым актам у справе праўна-дзяржаўнага палажэньня Беларусі зьяўляецца [[Канстытуцыя СССР|агульна-савецкая констытуцыя]] з 6 ліпня 1923 г., у якой ёсьць між іншым разьдзел аб „сувэрэнных правох саюзных рэспублік“, а так-жа пункт, які кажа, што „за кожнай Саюзнай Рэспублікай захоўваецца права вольнага выхаду з Саюзу“. У дакумэнце гэным тэорэтычна, як бачым, выразна падкрэсьліваецца сувэрэнітэт савецкіх саюзных рэспублік, але практычна рэспублікі гэныя астаюцца адзінкамі, маючымі ад Расеі свайго роду толькі самаўрад, ці аўтаномію. Гэткае-ж фармальна-праўнае палажэньне савецкіх саюзных рэспублік, а ў іх ліку і Беларусі, трывае і сяньня.

{{Водступ|2|em}}Савецкая Беларусь хоць і дужа агранічаныя свае аўтаномныя правы выкарыстала аднак даволі шырока, маючы найбольш волі ў галіне асьветы і культуры; беларускі савецкі ўрад пакрыў Беларусь сеткай беларускіх школ, залажыў у Менску Беларускі Унівэрсытэт, Акадэмію Навук, вышэйшыя школы спэцыяльныя, а так-жа паддзержаваў беларускае пісьменства, беларускіх вучоных і іх працу і г. д. За якіх больш-менш 10 гадоў (1920—1930) Савецкая Беларусь у галіне беларускай асьветы, культуры і навукі зрабіла сапраўды вялікі поступ. Але поступ гэты беларускага нацыянальнага творства ўрэшце да таго перапужаў Маскву, што сяньня там беларуская народна-культурная і навуковая праца прыціхла, а многіх беларускія культурныя і навуковыя сілы пазбаўлены свабоды і павыселены з граніц Беларусі. Сталася гэта ў 1929-30 г. Не пашчадзіла Масква нават павадыроў „Бел. Сялянска-Работніцкай Грамады“, што з багаславенства Масквы&lt;ref name=&quot;Грамада&quot;&gt;„Грамада“ (1926-27) была масавай арганізацыяй нацыянальна-вызваленчага руху на Зах Беларусі, але яна ніколі не магла прэтэндаваць на ролю гегемона ў гэтым руху таму, што гегемонам {{перанос-пачатак|п=нацыя|к=нальна-вызваленчага}}&lt;/ref&gt; шырока былі разгарнуўшы {{перанос-пачатак|п=палі|к=тычную}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svbagn1wfoinp53bnqxeuarnmyijhuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290126</id>
      <parentid>290029</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ [[w:be-tarask:ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]]</comment>
      <origin>290126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4395" sha1="buwxs1vm4fdl9jpjblrqwankcb67cfx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=сту|к=дзеня}} робіцца і гэта ў умове між Беларусяй і Расеяй. У гэнай умове падкрэсьліваецца фэдэрацыйная лучнасьць між абедзьвемі дзяржавамі, азначаецца, што належа да компэтэнцыі аднэй, а што да компэтэнцыі абедзьвюх і вырашаюцца спосабы ўзаемных адносінаў між беларускім і расейскім урадамі. Паводле гэнай умовы правы Беларусі, як дзяржавы, былі дужа скупыя і агранічваліся толькі да спраў асьветы і спраў сьцісла ўнутраных. Словам, Беларусь паводле гэнай умовы атрымала ад Расеі свайго роду аўтаномію.

{{Водступ|2|em}}Далейшым важнейшым актам у справе праўна-дзяржаўнага палажэньня Беларусі зьяўляецца [[Канстытуцыя СССР|агульна-савецкая констытуцыя]] з 6 ліпня 1923 г., у якой ёсьць між іншым разьдзел аб „сувэрэнных правох саюзных рэспублік“, а так-жа пункт, які кажа, што „за кожнай Саюзнай Рэспублікай захоўваецца права вольнага выхаду з Саюзу“. У дакумэнце гэным тэорэтычна, як бачым, выразна падкрэсьліваецца сувэрэнітэт савецкіх саюзных рэспублік, але практычна рэспублікі гэныя астаюцца адзінкамі, маючымі ад Расеі свайго роду толькі самаўрад, ці аўтаномію. Гэткае-ж фармальна-праўнае палажэньне савецкіх саюзных рэспублік, а ў іх ліку і Беларусі, трывае і сяньня.

{{Водступ|2|em}}Савецкая Беларусь хоць і дужа агранічаныя свае аўтаномныя правы выкарыстала аднак даволі шырока, маючы найбольш волі ў галіне асьветы і культуры; беларускі савецкі ўрад пакрыў Беларусь сеткай беларускіх школ, залажыў у Менску Беларускі Унівэрсытэт, Акадэмію Навук, вышэйшыя школы спэцыяльныя, а так-жа паддзержаваў беларускае пісьменства, беларускіх вучоных і іх працу і г. д. За якіх больш-менш 10 гадоў (1920—1930) Савецкая Беларусь у галіне беларускай асьветы, культуры і навукі зрабіла сапраўды вялікі поступ. Але поступ гэты беларускага нацыянальнага творства ўрэшце да таго перапужаў Маскву, што сяньня там беларуская народна-культурная і навуковая праца прыціхла, а многіх беларускія культурныя і навуковыя сілы пазбаўлены свабоды і павыселены з граніц Беларусі. Сталася гэта ў 1929-30 г. Не пашчадзіла Масква нават павадыроў „Бел. Сялянска-Работніцкай Грамады“, што з багаславенства Масквы&lt;ref name=&quot;Грамада&quot;&gt;„Грамада“ (1926-27) была масавай арганізацыяй нацыянальна-вызваленчага руху на Зах Беларусі, але яна ніколі не магла прэтэндаваць на ролю гегемона ў гэтым руху таму, што гегемонам {{перанос-пачатак|п=нацыя|к=нальна-вызваленчага}}&lt;/ref&gt; шырока былі разгарнуўшы {{перанос-пачатак|п=палі|к=тычную}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buwxs1vm4fdl9jpjblrqwankcb67cfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125171</id>
    <revision>
      <id>290030</id>
      <timestamp>2026-06-23T16:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=палі|к=тычную}} працу ў Беларусі пад Польшчай&lt;ref&gt;Ня трэба зьмешваць Беларускай Сацыялістычнай Грамады з Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамадой. Першая працавала прад вайной і у пачатку расейскай рэвалюцыі і трымалася нацыянальнага...»</comment>
      <origin>290030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4777" sha1="sayog5kruddil51ktdw142dfpxdl53r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=палі|к=тычную}} працу ў Беларусі пад Польшчай&lt;ref&gt;Ня трэба зьмешваць Беларускай Сацыялістычнай Грамады з Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамадой. Першая працавала прад вайной і у пачатку расейскай рэвалюцыі і трымалася нацыянальнага прынцыпу, а другая, хоць з прынцыпам нацыянальнасьці сусім ня рвала, але супольнага з ім мела нямнога, хілячыся ў бок камунізму.&lt;/ref&gt;, а пасьля паўцякалі ў БССР. Бальшавікі паняволілі іх і павысылалі за межы Беларусі ў 1933 г. Ясна, увесь гэты вялікі паход на беларускую культуру і палітыку ёсьць праявам палітычнага цэнтралізму Масквы, якая ня хочучы і баючыся беларускай незалежнасьці, нішча ўсякія, хоць-бы й культурныя, праявы беларускага нацыянальнага жыцьця. Афіцыяльна аднак Масква гэта робіць пад плашчом камуністычнага прынцыпу, што культура ўсякая можа быць нацыянальнай толькі сваей формай, мовай, а зьместам пролетарская і камуністычная. І ад гэтай ідэовай прыкрыўкі камуністаў у барацьбе з Беларусяй яўная карысьць расейскаму нацыяналізму, як нацыяналізму пануючай нацыі і маючай больш вырабленую і больш адпорную нацыянальную культуру. [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]] аб гэтым кажа: што камунізм імкнецца да таго, каб даць магчымасьць „нацыянальным культурам разьвіцца і разгарнуцца, выявіўшы ўсе свае потэнцыі, каб стварыць умовы для зьліцьця іх у адну агульную культуру, з аднэй агульнай мовай“&lt;ref&gt;„[[Полымя (1922)|Полымя Рэвалюцыі]]“ [[Полымя (1922)/1934/1|кн. 1]], 1934, бач. 137.&lt;/ref&gt;. Хіба ж лёгка дагадацца, што ў Саветах гэткай „агульнай“ мовай і культурай можа быць толькі мова расейская.

{{Водступ|2|em}}Не аб чым іншым так-жа сьведча і „рэформа“ бальшавікамі беларускага правапісу ў 1933 г. Сутнасьць гэнай „рэформы“ ў тым, што яна псуе беларускую мову, прыбліжаючы яе да мовы расейскай, бо быццам нацыянал-дэмократызм імкнуўся ўсімі мерамі і спосабамі адарваць беларускую літаратурную мову ад мовы шырокіх беларускіх працоўных масаў, стварыў штучны бар‘ер паміж беларускай і расейскай мовай і засьмечваў беларускую мову рознымі сярэднявяковымі архаізмамі і буржуазнымі вульгарызмамі&lt;ref&gt;[[Правапіс беларускай мовы (1934)|Правапіс беларускай мовы]], Менск 1934, бач. 3.&lt;/ref&gt;. Тымчасам трэба ведаць, што развой усякай мовы ня ёсьць нечым штучным, але натуральным. Тварэньне-ж мовы штучнай, пролетарскай і штучнае яе збліжэньне да мовы расейскай, — гэта ясна гавора аб праўдзівых мэтах такой работы.

&lt;ref follow=&quot;Грамада&quot;&gt;{{перанос-канец|п=нацыя|к=нальна-вызваленчага}} руху, як і ўсяго рэвалюцыйнага руху на Зах. Беларусі, была і ёсьць выключна КПЗБ“. ([[Запіскі Беларускай Акадэміі Навук (1933)|Зап. Бел. Акад. Навук]], 1934, [[Запіскі Беларускай Акадэміі Навук (1933)/1934/3|№ 3]], бач. 176—177).&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sayog5kruddil51ktdw142dfpxdl53r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290035</id>
      <parentid>290030</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="sib6op48q3cgvb6495ejwo89cner752" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=палі|к=тычную}} працу ў Беларусі пад Польшчай&lt;ref&gt;Ня трэба зьмешваць Беларускай Сацыялістычнай Грамады з Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамадой. Першая працавала прад вайной і у пачатку расейскай рэвалюцыі і трымалася нацыянальнага прынцыпу, а другая, хоць з прынцыпам нацыянальнасьці сусім ня рвала, але супольнага з ім мела нямнога, хілячыся ў бок камунізму.&lt;/ref&gt;, а пасьля паўцякалі ў БССР. Бальшавікі паняволілі іх і павысылалі за межы Беларусі ў 1933 г. Ясна, увесь гэты вялікі паход на беларускую культуру і палітыку ёсьць праявам палітычнага цэнтралізму Масквы, якая ня хочучы і баючыся беларускай незалежнасьці, нішча ўсякія, хоць-бы й культурныя, праявы беларускага нацыянальнага жыцьця. Афіцыяльна аднак Масква гэта робіць пад плашчом камуністычнага прынцыпу, што культура ўсякая можа быць нацыянальнай толькі сваей формай, мовай, а зьместам пролетарская і камуністычная. І ад гэтай ідэовай прыкрыўкі камуністаў у барацьбе з Беларусяй яўная карысьць расейскаму нацыяналізму, як нацыяналізму пануючай нацыі і маючай больш вырабленую і больш адпорную нацыянальную культуру. [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]] аб гэтым кажа: што камунізм імкнецца да таго, каб даць магчымасьць „нацыянальным культурам разьвіцца і разгарнуцца, выявіўшы ўсе свае потэнцыі, каб стварыць умовы для зьліцьця іх у адну агульную культуру, з аднэй агульнай мовай“&lt;ref&gt;„[[Полымя (часопіс)|Полымя Рэвалюцыі]]“ [[Полымя (часопіс)/1934/1|кн. 1]], 1934, бач. 137.&lt;/ref&gt;. Хіба ж лёгка дагадацца, што ў Саветах гэткай „агульнай“ мовай і культурай можа быць толькі мова расейская.

{{Водступ|2|em}}Не аб чым іншым так-жа сьведча і „рэформа“ бальшавікамі беларускага правапісу ў 1933 г. Сутнасьць гэнай „рэформы“ ў тым, што яна псуе беларускую мову, прыбліжаючы яе да мовы расейскай, бо быццам нацыянал-дэмократызм імкнуўся ўсімі мерамі і спосабамі адарваць беларускую літаратурную мову ад мовы шырокіх беларускіх працоўных масаў, стварыў штучны бар‘ер паміж беларускай і расейскай мовай і засьмечваў беларускую мову рознымі сярэднявяковымі архаізмамі і буржуазнымі вульгарызмамі&lt;ref&gt;[[Правапіс беларускай мовы (1934)|Правапіс беларускай мовы]], Менск 1934, бач. 3.&lt;/ref&gt;. Тымчасам трэба ведаць, што развой усякай мовы ня ёсьць нечым штучным, але натуральным. Тварэньне-ж мовы штучнай, пролетарскай і штучнае яе збліжэньне да мовы расейскай, — гэта ясна гавора аб праўдзівых мэтах такой работы.

&lt;ref follow=&quot;Грамада&quot;&gt;{{перанос-канец|п=нацыя|к=нальна-вызваленчага}} руху, як і ўсяго рэвалюцыйнага руху на Зах. Беларусі, была і ёсьць выключна КПЗБ“. ([[Запіскі Беларускай Акадэміі Навук (1933)|Зап. Бел. Акад. Навук]], 1934, [[Запіскі Беларускай Акадэміі Навук (1933)/1934/3|№ 3]], бач. 176—177).&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sib6op48q3cgvb6495ejwo89cner752</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125172</id>
    <revision>
      <id>290031</id>
      <timestamp>2026-06-23T16:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Словам, цяпер у Саветах быццам у чэсьць [[Аўтар:Карл Маркс|Маркса]], а фактычна ў чэсьць Расеі, камуністы намагаюцца зьнішчыць розныя нацыянальнасьці, а ў іх ліку і нацыю беларускую. Да гэтага прычыняецца тварэньне беларуска-расейскай мяшан...»</comment>
      <origin>290031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="4gnlqo3w0tattdp8c1h4b9sdz0orx84" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Словам, цяпер у Саветах быццам у чэсьць [[Аўтар:Карл Маркс|Маркса]], а фактычна ў чэсьць Расеі, камуністы намагаюцца зьнішчыць розныя нацыянальнасьці, а ў іх ліку і нацыю беларускую. Да гэтага прычыняецца тварэньне беларуска-расейскай мяшанкі, замест беларускай мовы, вытраўліваньне ў пісьменстве і ў навуцы нацыянальнага элемэнту, а так-жа прымусовая колектывізацыя беларускіх сялянскіх гаспадарак. Прычыняецца ўрэшце да нішчэньня беларускай нацыі вытраўліваньне з грамадзкага і прыватнага жыцьця агулам усякага ідэалістычнага элемэнту і замнога ўдзяляньня месца ўсякага роду нэгацыі. І так, замест пазытыўна-творчай рэлігіі — сілай заводзіцца там ваюючая бязбожнасьць, узьведзеная да павагі догмату, замест сям‘і, як аснаўной грамадзка-творчай ячэйкі — расьцярушаныя, пазбаўленыя дзяржавай волі, адзінкі і ўрэшце замест культурна-нацыянальнага і самастойнага дзяржаўнага ідэалу, апёртага на свабодзе — прымусовы матар‘ялізм і дыктатура кучкі інтэлігенцкага пролетарыяту над мільённымі масамі народу. Аднак, ня гледзячы на гэта ўсё, жывы народны арганізм наперакор правом жыцьця зьнішчыць, трэба верыць, ня ўдасца. Наадварот, барацьба з бел. нацыяй, якая цяпер так шырока вядзецца ў Сав. Беларусі, нацыю гэту павінна толькі больш украпіць і скрысталізаваць.

{{Водступ|2|em}}Канчаючы ўрэшце, трэба адцеміць, што тая Беларусь, якая збудавалася ў Саветах, гэта больш-менш тое самае, чаго 50—60 гадоў таму дабіваліся беларускія народавольцы гоманцы. Бальшавікі тут свайго орыгінальнага ўлажылі нямнога. Значэньне аднак існаваньня Сав. Беларусі — значнае. Факт беларускай савецкай сацыялістычнай рэспублікі, з асобным аўтономным ўрадам і з дзяржаўнай формай жыцьця, а так-жа й культура хоць нацыянальная толькі формай, а зьместам камуністычная — гэта вялікі і сусім канкрэтны этап да поўнай дзяржаўнай незалежнасьці Беларускага Народу і да яго агульна-народнай культуры.

{{Цэнтар|§ 3. {{Разьбіўка|Сутнасьць Акту 25.III.18 і яго значэньне
для будучыні Беларусі}}.}}

{{Водступ|2|em}}Як бачым з усяго ў гэтай працы сказанага, акт 25.III.18 сапраўды займае галоўнае месца ў справе нацыянальна-палітычнага вызваленьня беларускага народу. Актам гэтым Беларускі Народ праз вусны сваіх лепшых сыноў выявіў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gnlqo3w0tattdp8c1h4b9sdz0orx84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125173</id>
    <revision>
      <id>290032</id>
      <timestamp>2026-06-23T16:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «свой Найвялікшы Ідэал Незалежнай Беларусі. Маючы гэты Ідэал, народ наш рабіў магчымыя сабе захады, каб яго зьдзейсьніць, каб зрабіць яго сапраўднасьцяй. На жаль, сілы аказаліся яшчэ заслабыя і Ідэал Незалежнай Беларусі покульшто так Ідэалам і астаўся,...»</comment>
      <origin>290032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="jb90fmfjp23r9j6n0yenwhmqxj3dp80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;свой Найвялікшы Ідэал Незалежнай Беларусі. Маючы гэты Ідэал, народ наш рабіў магчымыя сабе захады, каб яго зьдзейсьніць, каб зрабіць яго сапраўднасьцяй. На жаль, сілы аказаліся яшчэ заслабыя і Ідэал Незалежнай Беларусі покульшто так Ідэалам і астаўся, заахвочваючы {{Абмылка|Бераскі|Беларускі}} Народ да далейшай вытрывалай працы і барацьбы за сваю Незалежнасьць у будучыні.

{{Водступ|2|em}}Ідэал гэты ня ёсьць скасьцянелай формулай. Не. Ён жывы, актуальны і штораз больш захапляе масы Беларускага Народу. Жывучасьць і актуальнасьць гэтага Ідэалу відацца хоць-бы з таго, што з аднаго боку ўсё беларускае нацыянальнае і незалежнае грамадзянства стойка і рашуча яго бароніць і астаецца яму верным, а ўзноў з другога боку ворагі гэтага Ідэалу, так-жа рашуча і заядла яго ганьбяць і паборваюць. І гэта зразумела: — тыя сярод беларусаў, што прызнаюць беларускі народ і для яго дабра працуюць, бароняць так-жа й найвышэйшы Ідэал гэтага народу, а тыя, што агулам не прызнаюць ніякай нацыі, а ў тым ліку і беларускай, Ідэал гэты ганьбяць і топчаць.

{{Водступ|2|em}}Прыгледзімся да сутнасьці Ідэалу, абвешчанага актам 25.III.18.

{{Водступ|2|em}}Камуністы цьвердзяць, што Ідэал гэны замест шчасьця беларускаму народу вясьціць у будучыні капіталістычны буржуазны грамадзкі лад, а знача нясе з сабой крыўду і нядолю гэтаму народу. Тымчасам так ня ёсьць. Ідэал 25.III нясе нашаму народу прадусім волю, каб ён сам сабе завёў такі грамадзкі лад, які ён захоча і які будзе ўважаць за найбольш для сябе карысным.

{{Водступ|2|em}}Далей тыя-ж камуністы ганьбуюць актам 25.III затое,
што быццам насе ён Беларусі перастарэлы і шкодны для працоўных палітычны лад, як дэмократычная рэспубліка, прытым варожая да Расеі, а збліжаная да Польшчы і да дзяржаў Заходняй Эўропы. Вось-жа й тут ня так. Акт 25.III.18 у сутнасьці не азначае ніякага конкрэтнага палітычнага ладу, не нясе з сабой ніякіх так званых палітычных ор‘ентацыяў, ані тым больш ня мае ў сабе нейкіх варожасьцяў да якога-небудзь народу. Акт 25.III нясе Беларускаму Народу прадусім волю выбраць сабе такі палітычны лад, які яму найбольш да ўспадобы і які яму быў-бы найбольш карысны.

{{Водступ|2|em}}Няпраўда так-жа, што акт 25.III.18 нясе з сабой шовінізм, ненавісьць да іншых народаў і зьвярыны нацыяналізм. Не.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jb90fmfjp23r9j6n0yenwhmqxj3dp80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125174</id>
    <revision>
      <id>290033</id>
      <timestamp>2026-06-23T16:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Гэты акт, нясе з сабой беларускі нацыянальны прынцып у рамках агульна-людзкай справядлівасьці, як сучасную і неабходную падставу культурнага разьвіцьця, грамадзкага і палітычнага вызваленьня.  {{Водступ|2|em}}Сутнасьць такім чынам Ідэалу акту 25.III у тым,...»</comment>
      <origin>290033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="8gwmavhy31bj8k170y61yc1aza0eaf1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Гэты акт, нясе з сабой беларускі нацыянальны прынцып у рамках агульна-людзкай справядлівасьці, як сучасную і неабходную падставу культурнага разьвіцьця, грамадзкага і палітычнага вызваленьня.

{{Водступ|2|em}}Сутнасьць такім чынам Ідэалу акту 25.III у тым, што ён імкнецца да таго, каб Беларусь у сваіх этнографічных межах была ад пастароньняй сілы незалежнай: грамадзка-палітычна, культурна і эканамічна. Гэта-ж бывае з якім народам тады, калі над ім ніхто не пануе, а калі ён усім сваім жыцьцём кіруе сам. Гэткія-ж Ідэалы нясе з сабой акт 25.III і беларускаму народу. У гэтым і сутнасьць гэтага Ідэалу, а рэшта — пабочныя да яго дадаткі. Знача, калі-б народ беларускі стаўся незалежным, ён тады сам сабе {{Абмылка|выбраўбы|выбраў-бы}} грамадзкі лад у нутры, а так-жа сам сабе выбраў-бы і палітычных саюзьнікаў з суседніх і далейшых народаў, бо палітычнае жыцьцё якога народу тады ёсьць нармальным, калі народ будучы ўжо незалежным ідзе ў саюзы, з іншымі народамі, а не наадварот.

{{Водступ|2|em}}Гэткая ў агульных славах сутнасьць Ідэалу акту 25.III. Сутнасьць гэта апіраецца на кожнаму зразумелым праве прыроды і на справядлівасьці.

{{Водступ|2|em}}Незалежнасьці, вынікаючай з акту 25.III, вымагае так-жа й дух часу. Усе народы на ўсім сьвеце: белыя, чорныя, жоўтыя, чырвоныя або праз працу й барацьбу ўжо здабылі сабе незалежнасьць, або для яе далей працуюць і за яе борацца, праліваючы часта кроў сваю.

{{Водступ|2|em}}Ад людзей урэшце пастаронніх, нават ня ворагаў нашых, можна часта пачуць закід, што Ідэал незалежнасьці Беларусі — гэта ўтопія, гэта ніколі не выканальная фантазія. Нічога. Гэтаксама ўтопіямі называлі незалежнікія імкненьні шмат-шмат якіх народаў. Аднак прышоў час і гэныя ўтопіі сталіся фактам. Мы верым, што так будзе і з Беларускім Народам. Калі толькі народ наш проймецца наскрось ідэалам сваей незалежнасьці і яксьлед зразумее ўсю веліч і важнасьць яго і калі наступяць адпаведныя варункі, дык Незалежнасьць гэту ён здабудзе напэўна. Фактам-жа незапярэчным ёсьць, што працэс праніканьня нашага народу зьместам Ідэалу акту 25.III сапраўды адбываецца. А ў гэтым і значэньне яго для Беларусі, як незалежнай дзяржавы ў будучыні.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gwmavhy31bj8k170y61yc1aza0eaf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/XI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125175</id>
    <revision>
      <id>290034</id>
      <timestamp>2026-06-23T16:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = XI. Спробы будаваньня незалежнай Беларусі пасьля акту 25.III.1918 і яго значэньне  | аўтар     = Адам Станкевіч  | год       = 1935 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/X...»</comment>
      <origin>290034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="e60mroe3yddv7pbzq53n7uuv7s8ziaf" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = XI. Спробы будаваньня незалежнай Беларусі пасьля акту 25.III.1918 і яго значэньне
 | аўтар     = Адам Станкевіч
 | год       = 1935 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/X|X. Нарадзіны ідэі суверэннай Беларусі]]
 | наступны  = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/Крыніцы|Крыніцы, працы і часапісы, выкарыстаныя для напісаньня кніжкі „Да беларускага палітычнага вызваленьня“]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;117&quot; to=&quot;122&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;123&quot; to=&quot;123&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;125&quot; to=&quot;132&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>e60mroe3yddv7pbzq53n7uuv7s8ziaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125176</id>
    <revision>
      <id>290036</id>
      <timestamp>2026-06-23T17:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{АРЦ|'''Крыніцы, працы і часопісы, выкарыстаныя для напісаньня кніжкі „Да беларускага палітычнага Вызваленьня“.'''}}  {{Цэнтар|I.}}  {{Водступ|2|em}}'''Архівы:''' Дзяржаўны ў Вільні (Audyt. Polowy t. 2 Nr. 917 бач. 887 1864. Сьледчая справа Сымона Каліноўскага, бацькі Аўтар:Каст...»</comment>
      <origin>290036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="ep0h1jw9jzosooqe64kgn1f4y4nwnr2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{АРЦ|'''Крыніцы, працы і часопісы, выкарыстаныя для напісаньня кніжкі „Да беларускага палітычнага Вызваленьня“.'''}}

{{Цэнтар|I.}}

{{Водступ|2|em}}'''Архівы:''' Дзяржаўны ў Вільні (Audyt. Polowy t. 2 Nr. 917 бач. 887 1864. Сьледчая справа Сымона Каліноўскага, бацькі [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Кастуся]]. Audyt. Polowy Nr. 280 1864, сьледчая і судовая справа К. Каліноўскага. Тэка дакумэнтаў да справы паўстанца кс. Мацкевіча.

{{Водступ|2|em}}Архіў Р. Керсноўскага: ліст К. Каліноўската да Б.
Длускага.

{{Водступ|2|em}}Архіў інж. [[Аўтар:Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Л. Дубейкаўскага]].

{{Водступ|2|em}}Архіў кс. [[Аўтар:Уладзіслаў Талочка|Ул. Талочкі]] і ўласны аўтара.

{{Водступ|2|em}}Архіў сваякоў [[Аўтар:Адам Гурыновіч|Адама Гурыновіча]].

{{Водступ|2|em}}„[[Мужыцкая праўда|Mužyckaja Prauda]]“ Nr. Nr. 1—7 і Адозвы К. Каліноўскага.

{{Водступ|2|em}}„Гомон“ № 2, 1884 (Бел. Музэй ім. Ів. Луцкевіча ў Вільні).

{{Цэнтар|II.}}

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|Abramowič L]]. — Problem Litwy podczas wojny światowej. Źbiór dokumentów, uchwal, odezw i t. p. Warszawa 1918.

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Самуіл Агурскі|Агурский С]]. — Очерки по истории революционнаго движения в Белоруссии (1863—1917). Минск 1928.

{{Водступ|2|em}}Бѣлорусская Народная Громада въ Москвѣ. Политическая платформа и уставъ. Москва 1917.

{{Водступ|2|em}}„Белорусское Эхо“ № 7 1918.

{{Водступ|2|em}}„[[Беларускі Шлях (1918)|Беларускі Шлях]]“ № 1 1918.

{{Водступ|2|em}}„[[Беларускі Звон (1921)|Беларускі Звон]]“ [[Беларускі Звон (1921)/1921/3|№ 3]] 1921.

{{Водступ|2|em}}„[[Беларуская крыніца (1917)|Беларуская Крыніца]]“ № 12 1934

{{Водступ|2|em}}„[[Белаурсь (1924)|Беларусь]]“ Зборнік. Менск 1924.

{{Водступ|2|em}}Берестейський Мир. Львів-Киів 1928 (зборнік).

{{Водступ|2|em}}Бочковський Г. — Поневолені народи царської імпеpii. 1916.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ep0h1jw9jzosooqe64kgn1f4y4nwnr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290037</id>
      <parentid>290036</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="fsx5wj2dorezg57xgngva8w27ccg3yc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{АРЦ|'''Крыніцы, працы і часопісы, выкарыстаныя для напісаньня кніжкі „Да беларускага палітычнага Вызваленьня“.'''}}

{{Цэнтар|I.}}

{{Водступ|2|em}}'''Архівы:''' Дзяржаўны ў Вільні (Audyt. Polowy t. 2 Nr. 917 бач. 887 1864. Сьледчая справа Сымона Каліноўскага, бацькі [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Кастуся]]. Audyt. Polowy Nr. 280 1864, сьледчая і судовая справа К. Каліноўскага. Тэка дакумэнтаў да справы паўстанца кс. Мацкевіча.

{{Водступ|2|em}}Архіў Р. Керсноўскага: ліст К. Каліноўската да Б.
Длускага.

{{Водступ|2|em}}Архіў інж. [[Аўтар:Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Л. Дубейкаўскага]].

{{Водступ|2|em}}Архіў кс. [[Аўтар:Уладзіслаў Талочка|Ул. Талочкі]] і ўласны аўтара.

{{Водступ|2|em}}Архіў сваякоў [[Аўтар:Адам Гурыновіч|Адама Гурыновіча]].

{{Водступ|2|em}}„[[Мужыцкая праўда|Mužyckaja Prauda]]“ Nr. Nr. 1—7 і Адозвы К. Каліноўскага.

{{Водступ|2|em}}„Гомон“ № 2, 1884 (Бел. Музэй ім. Ів. Луцкевіча ў Вільні).

{{Цэнтар|II.}}

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|Abramowič L]]. — Problem Litwy podczas wojny światowej. Źbiór dokumentów, uchwal, odezw i t. p. Warszawa 1918.

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Самуіл Агурскі|Агурский С]]. — Очерки по истории революционнаго движения в Белоруссии (1863—1917). Минск 1928.

{{Водступ|2|em}}Бѣлорусская Народная Громада въ Москвѣ. Политическая платформа и уставъ. Москва 1917.

{{Водступ|2|em}}„Белорусское Эхо“ № 7 1918.

{{Водступ|2|em}}„[[Беларускі Шлях (1918)|Беларускі Шлях]]“ № 1 1918.

{{Водступ|2|em}}„[[Беларускі Звон (1921)|Беларускі Звон]]“ [[Беларускі Звон (1921)/1921/3|№ 3]] 1921.

{{Водступ|2|em}}„[[Беларуская крыніца (1917)|Беларуская Крыніца]]“ [[Беларуская крыніца (1917)/1934/12|№ 12]] 1934

{{Водступ|2|em}}„[[Белаурсь (1924)|Беларусь]]“ Зборнік. Менск 1924.

{{Водступ|2|em}}Берестейський Мир. Львів — Киів 1928 (зборнік).

{{Водступ|2|em}}Бочковський Г. — Поневолені народи царської імпеpii. 1916.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsx5wj2dorezg57xgngva8w27ccg3yc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290038</id>
      <parentid>290037</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="8sk0coauyo3qm1miu8g0cuqu8mmavy5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{АРЦ|'''Крыніцы, працы і часопісы, выкарыстаныя для напісаньня кніжкі „Да беларускага палітычнага Вызваленьня“.'''}}

{{Цэнтар|I.}}

{{Водступ|2|em}}'''Архівы:''' Дзяржаўны ў Вільні (Audyt. Polowy t. 2 Nr. 917 бач. 887 1864. Сьледчая справа Сымона Каліноўскага, бацькі [[Аўтар:Кастусь Каліноўскі|Кастуся]]. Audyt. Polowy Nr. 280 1864, сьледчая і судовая справа К. Каліноўскага. Тэка дакумэнтаў да справы паўстанца кс. Мацкевіча.

{{Водступ|2|em}}Архіў Р. Керсноўскага: ліст К. Каліноўската да Б.
Длускага.

{{Водступ|2|em}}Архіў інж. [[Аўтар:Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Л. Дубейкаўскага]].

{{Водступ|2|em}}Архіў кс. [[Аўтар:Уладзіслаў Талочка|Ул. Талочкі]] і ўласны аўтара.

{{Водступ|2|em}}Архіў сваякоў [[Аўтар:Адам Гурыновіч|Адама Гурыновіча]].

{{Водступ|2|em}}„[[Мужыцкая праўда|Mužyckaja Prauda]]“ Nr. Nr. 1—7 і Адозвы К. Каліноўскага.

{{Водступ|2|em}}„Гомон“ № 2, 1884 (Бел. Музэй ім. Ів. Луцкевіча ў Вільні).

{{Цэнтар|II.}}

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Людвік Абрамовіч|Abramowič L]].''' — Problem Litwy podczas wojny światowej. Źbiór dokumentów, uchwal, odezw i t. p. Warszawa 1918.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Самуіл Агурскі|Агурский С]].''' — Очерки по истории революционнаго движения в Белоруссии (1863—1917). Минск 1928.

{{Водступ|2|em}}'''Бѣлорусская Народная Громада въ Москвѣ.''' Политическая платформа и уставъ. Москва 1917.

{{Водступ|2|em}}'''„Белорусское Эхо“''' № 7 1918.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Беларускі Шлях (1918)|Беларускі Шлях]]“''' № 1 1918.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Беларускі Звон (1921)|Беларускі Звон]]“''' [[Беларускі Звон (1921)/1921/3|№ 3]] 1921.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Беларуская крыніца (1917)|Беларуская Крыніца]]“''' [[Беларуская крыніца (1917)/1934/12|№ 12]] 1934

{{Водступ|2|em}}'''„[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“''' Зборнік. Менск 1924.

{{Водступ|2|em}}'''Берестейський Мир.''' Львів — Киів 1928 (зборнік).

{{Водступ|2|em}}'''Бочковський Г.''' — Поневолені народи царської імпеpii. 1916.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8sk0coauyo3qm1miu8g0cuqu8mmavy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларускі рух ад 1917 да 1920 году</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125177</id>
    <redirect title="Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)" />
    <revision>
      <id>290042</id>
      <timestamp>2026-06-23T17:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году]] у [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)]]</comment>
      <origin>290042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="cr0x9i7rsd97dd5l71h7wimo1esd3qm" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)]]</text>
      <sha1>cr0x9i7rsd97dd5l71h7wimo1esd3qm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтаномія Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125178</id>
    <redirect title="Аўтаномія Беларусі (1917)" />
    <revision>
      <id>290046</id>
      <timestamp>2026-06-23T17:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Аўтаномія Беларусі]] у [[Аўтаномія Беларусі (1917)]]</comment>
      <origin>290046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="mmcl6h1yz5hgrtptaom9kzct5xjoep3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аўтаномія Беларусі (1917)]]</text>
      <sha1>mmcl6h1yz5hgrtptaom9kzct5xjoep3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125179</id>
    <revision>
      <id>290048</id>
      <timestamp>2026-06-23T17:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Аляксандр Бурбіс|Бурбіс А]].''' — [[Беларуская Соцыялістычная Грамада (Бурбіс)|Беларуская Соцыялістычная Грамада]] (зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“. Менск 1924).  {{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Варонка|Варонко Я]].''' — Беларускі рух ад 191...»</comment>
      <origin>290048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5063" sha1="ae00crn1erpapkp9ce39f36axj96fxr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Аляксандр Бурбіс|Бурбіс А]].''' — [[Беларуская Соцыялістычная Грамада (Бурбіс)|Беларуская Соцыялістычная Грамада]] (зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“. Менск 1924).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Варонка|Варонко Я]].''' — [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)|Беларускі рух ад 1917 да 1920 г]]. Коўна
1920.

{{Водступ|2|em}}„[[Вольная Беларусь (газета)|Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Варонка|Воронко І. Я]]''' — Бѣлорусскій вопрос к моменту Версальской Мирной Конференціи. Ковна 1919.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Гадлеўскі В]]. Кс.''' — [[Зь беларускага палітычнага жыцьця ў Менску ў 1917—18 гг.|З беларускага палітычнага жыцьця ў Менску ў 1917—18]] ([[Беларуская крыніца (1917)|Бел. Крыніца]]“ [[Беларуская крыніца (1917)/1934/18|№ 18]], 1934).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Гарэцкі М]].''' — [[Гісторыя беларускай літаратуры (Гарэцкі)|Гісторыя Беларускай Літаратуры]]. Вільня 1920 і Менск 1924.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Hryb Tamaš]] Dr.''' — U 50-yja ŭhodki časopisi „Homan“ („[[Iskry Skaryny (1931)|Iskry Skaryny]]“ [[Iskry Skaryny (1931)/3|Nr. 3]] Praha 1934).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Дзмітро Дарашэнка|Дорошенко Д]].''' Миколо Іванович Костомаров. Ляйпціг.

{{Водступ|2|em}}'''Энциклопедия:''' Малая Советская, Т. I Белоруссия, 1930.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Замежная Беларусь|Замежная Беларусь]]“''', зборнік гісторыі, культуры і эканомікі пад рэд. [[Аўтар:Пётра Крачэўскі|П. А. Крэчэўскага]]. Прага 1926.

{{Водступ|2|em}}'''Засецкі М.''' — [[Міністэрства беларускіх спраў за 10 месяцаў існаваньня (1919)|Міністэрства беларускіх спраў (10 месяцаў існаваньня)]]. Коўна 1919.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі У]]. праф.''' — [[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1921, Вільня)|Кароткі Нарыс Гісторыі Беларусі]]. Вільня 1921.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі У]]. праф.''' — [[Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пачатку XX сталецьця (1928)|Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пач. XX ст]]. Менск 1928.

{{Водступ|2|em}}'''[[Ітогі і бліжэйшыя задачы правядзення ленінскай нацыянальнай палітыкі ў БССР (1934)|Ітогі і бліжэйшыя задачы правядзення ленінскай нацыянальнай палітыкі ў БССР]].''' Менск 1934.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]“''' [[Калосьсе (1935)/1935/1|кн. 1]], 1935.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Яўхім Карскі|Карскій Е]].''' — Бѣлоруссы I. Вильно 1904.

{{Водступ|2|em}}'''Kodź St.''' — Zasady Narodowości. Wilno 1932.

{{Водступ|2|em}}'''Kulczycki L.''' — Rewolucja Rosyjska. Lwów, t. I 1909 i t. II 1911.

{{Водступ|2|em}}„Kurjer Wileński“ z {{Абмылка|26 II.1933|26.II.1933}}.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Лёсік|Лёсік Я]].''' Аўтаномія Беларусі. Менск 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскі В]].''' — [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)|Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі]]. Коўна 1926

{{Водступ|2|em}}'''Licz''' — Konstanty Kalinowski („Gazeta Wileńska“ 1906, Nr. 17).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Luckiewicz Antoni]]''' — „Narodowolcy-Białorusini i ich organ „Homon“ (Przyczynek do ewolucji ideologji politycznej Białorusinów) у зборніку: Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie 17—20 września 1935 r. Lwów 1935.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ae00crn1erpapkp9ce39f36axj96fxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290049</id>
      <parentid>290048</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5150" sha1="s2leljy31z468iqko8jm9nxj62urm0n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Аляксандр Бурбіс|Бурбіс А]].''' — [[Беларуская Соцыялістычная Грамада ў першым пэрыядзе яе працы 1903—1907|Беларуская Соцыялістычная Грамада]] (зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“. Менск 1924).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Варонка|Варонко Я]].''' — [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)|Беларускі рух ад 1917 да 1920 г]]. Коўна
1920.

{{Водступ|2|em}}„[[Вольная Беларусь (газета)|Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Варонка|Воронко І. Я]]''' — Бѣлорусскій вопрос к моменту Версальской Мирной Конференціи. Ковна 1919.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Гадлеўскі В]]. Кс.''' — [[Зь беларускага палітычнага жыцьця ў Менску ў 1917—18 гг.|З беларускага палітычнага жыцьця ў Менску ў 1917—18]] ([[Беларуская крыніца (1917)|Бел. Крыніца]]“ [[Беларуская крыніца (1917)/1934/18|№ 18]], 1934).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Гарэцкі М]].''' — [[Гісторыя беларускай літаратуры (Гарэцкі)|Гісторыя Беларускай Літаратуры]]. Вільня 1920 і Менск 1924.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Hryb Tamaš]] Dr.''' — [[U 50-yja ŭhodki časopisi «Homan»|U 50-yja ŭhodki časopisi „Homan“]] („[[Iskry Skaryny (1931)|Iskry Skaryny]]“ [[Iskry Skaryny (1931)/3|Nr. 3]] Praha 1934).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Дзмітро Дарашэнка|Дорошенко Д]].''' Миколо Іванович Костомаров. Ляйпціг.

{{Водступ|2|em}}'''Энциклопедия:''' Малая Советская, Т. I Белоруссия, 1930.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Замежная Беларусь|Замежная Беларусь]]“''', зборнік гісторыі, культуры і эканомікі пад рэд. [[Аўтар:Пётра Крачэўскі|П. А. Крэчэўскага]]. Прага 1926.

{{Водступ|2|em}}'''Засецкі М.''' — [[Міністэрства беларускіх спраў за 10 месяцаў існаваньня (1919)|Міністэрства беларускіх спраў (10 месяцаў існаваньня)]]. Коўна 1919.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі У]]. праф.''' — [[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1921, Вільня)|Кароткі Нарыс Гісторыі Беларусі]]. Вільня 1921.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі У]]. праф.''' — [[Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пачатку XX сталецьця (1928)|Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пач. XX ст]]. Менск 1928.

{{Водступ|2|em}}'''[[Ітогі і бліжэйшыя задачы правядзення ленінскай нацыянальнай палітыкі ў БССР (1934)|Ітогі і бліжэйшыя задачы правядзення ленінскай нацыянальнай палітыкі ў БССР]].''' Менск 1934.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]“''' [[Калосьсе (1935)/1935/1|кн. 1]], 1935.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Яўхім Карскі|Карскій Е]].''' — Бѣлоруссы I. Вильно 1904.

{{Водступ|2|em}}'''Kodź St.''' — Zasady Narodowości. Wilno 1932.

{{Водступ|2|em}}'''Kulczycki L.''' — Rewolucja Rosyjska. Lwów, t. I 1909 i t. II 1911.

{{Водступ|2|em}}„Kurjer Wileński“ z {{Абмылка|26 II.1933|26.II.1933}}.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Лёсік|Лёсік Я]].''' Аўтаномія Беларусі. Менск 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскі В]].''' — [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)|Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі]]. Коўна 1926

{{Водступ|2|em}}'''Licz''' — Konstanty Kalinowski („Gazeta Wileńska“ 1906, Nr. 17).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Luckiewicz Antoni]]''' — „Narodowolcy-Białorusini i ich organ „Homon“ (Przyczynek do ewolucji ideologji politycznej Białorusinów) у зборніку: Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie 17—20 września 1935 r. Lwów 1935.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s2leljy31z468iqko8jm9nxj62urm0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290050</id>
      <parentid>290049</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5104" sha1="2xwplq71sjg4v23jcq1nqmtc7ay23l0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Аляксандр Бурбіс|Бурбіс А]].''' — [[Беларуская Соцыялістычная Грамада (Бурбіс)|Беларуская Соцыялістычная Грамада]] (зборнік „[[Беларусь (1924)|Беларусь]]“. Менск 1924).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Варонка|Варонко Я]].''' — [[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)|Беларускі рух ад 1917 да 1920 г]]. Коўна
1920.

{{Водступ|2|em}}„[[Вольная Беларусь (газета)|Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Варонка|Воронко І. Я]]''' — Бѣлорусскій вопрос к моменту Версальской Мирной Конференціи. Ковна 1919.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Гадлеўскі В]]. Кс.''' — [[Зь беларускага палітычнага жыцьця ў Менску ў 1917—18 гг.|З беларускага палітычнага жыцьця ў Менску ў 1917—18]] ([[Беларуская крыніца (1917)|Бел. Крыніца]]“ [[Беларуская крыніца (1917)/1934/18|№ 18]], 1934).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Гарэцкі М]].''' — [[Гісторыя беларускай літаратуры (Гарэцкі)|Гісторыя Беларускай Літаратуры]]. Вільня 1920 і Менск 1924.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Hryb Tamaš]] Dr.''' — [[U 50-yja ŭhodki časopisi «Homan»|U 50-yja ŭhodki časopisi „Homan“]] („[[Iskry Skaryny (1931)|Iskry Skaryny]]“ [[Iskry Skaryny (1931)/3|Nr. 3]] Praha 1934).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Дзмітро Дарашэнка|Дорошенко Д]].''' Миколо Іванович Костомаров. Ляйпціг.

{{Водступ|2|em}}'''Энциклопедия:''' Малая Советская, Т. I Белоруссия, 1930.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Замежная Беларусь|Замежная Беларусь]]“''', зборнік гісторыі, культуры і эканомікі пад рэд. [[Аўтар:Пётра Крачэўскі|П. А. Крэчэўскага]]. Прага 1926.

{{Водступ|2|em}}'''Засецкі М.''' — [[Міністэрства беларускіх спраў за 10 месяцаў існаваньня (1919)|Міністэрства беларускіх спраў (10 месяцаў існаваньня)]]. Коўна 1919.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі У]]. праф.''' — [[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1921, Вільня)|Кароткі Нарыс Гісторыі Беларусі]]. Вільня 1921.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі У]]. праф.''' — [[Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пачатку XX сталецьця (1928)|Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пач. XX ст]]. Менск 1928.

{{Водступ|2|em}}'''[[Ітогі і бліжэйшыя задачы правядзення ленінскай нацыянальнай палітыкі ў БССР (1934)|Ітогі і бліжэйшыя задачы правядзення ленінскай нацыянальнай палітыкі ў БССР]].''' Менск 1934.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]“''' [[Калосьсе (1935)/1935/1|кн. 1]], 1935.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Яўхім Карскі|Карскій Е]].''' — Бѣлоруссы I. Вильно 1904.

{{Водступ|2|em}}'''Kodź St.''' — Zasady Narodowości. Wilno 1932.

{{Водступ|2|em}}'''Kulczycki L.''' — Rewolucja Rosyjska. Lwów, t. I 1909 i t. II 1911.

{{Водступ|2|em}}„Kurjer Wileński“ z {{Абмылка|26 II.1933|26.II.1933}}.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Язэп Лёсік|Лёсік Я]].''' Аўтаномія Беларусі. Менск 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскі В]].''' — [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)|Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі]]. Коўна 1926

{{Водступ|2|em}}'''Licz''' — Konstanty Kalinowski („Gazeta Wileńska“ 1906, Nr. 17).

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Luckiewicz Antoni]]''' — „Narodowolcy-Białorusini i ich organ „Homon“ (Przyczynek do ewolucji ideologji politycznej Białorusinów) у зборніку: Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie 17—20 września 1935 r. Lwów 1935.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2xwplq71sjg4v23jcq1nqmtc7ay23l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125180</id>
    <revision>
      <id>290052</id>
      <timestamp>2026-06-23T17:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=на|к=дзявала}} на яго чыстую кашульку, як пасля насіла яго па хаце і спявала яму, забаўляла і ўсміхалася. Нейкая работа ішла ў валінай душы, яна раней глядзела на Любу зверху ўніз, адчувала сябе сапраўды любінай настаўніцай, цяпер глядзел...»</comment>
      <origin>290052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="22vbbs83h0zhelezcmawwttjtebzvd8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=на|к=дзявала}} на яго чыстую кашульку, як пасля насіла яго па хаце і спявала яму, забаўляла і ўсміхалася. Нейкая работа ішла ў валінай душы, яна раней глядзела на Любу зверху ўніз, адчувала сябе сапраўды любінай настаўніцай, цяпер глядзела на яе знізу ўверх і была настаўніцай толькі ў той меры, у якой вучыла яе чытаць і пісаць. Адчуваючы перад Любай нейкую незразумелую віну, яна падала ёй руку, хочучы хутчэй пайсці.

{{Водступ|2|em}}— А можа ты пасядзела-б, — сказала Люба, — у мяне няма чым частаваць, але я дастала цукру і чаю ў мяне ёсць заварыць. А пайковы хлеб я з сабою прынесла. Ты выбачай, ты гэтулькі мне зрабіла! — любін твар быў ясны.

{{Водступ|2|em}}— Я зайду гэтымі днямі.

{{Водступ|2|em}}Люба падышла да акна і доўгім позіркам правяла Валю. На твары яе і цяпер ляжалі ясныя рысы. Быццам думкамі сваімі яна толькі цяпер пачала акідаць свае справы і дні. На стале ў яе ляжала кіло тры хлеба і яна кожны дзень ходзіць на работу, на такую, куды можа браць з сабой і сына. Яна здолела зняць з ложка лахманы і пакласці замест іх пашытую сваімі рукамі ватовую коўдру. Самае важнае тут было наперадзе, момант гэты падыходзіў. Яна наняла чалавека і ён падмацаваў столь, яна выбеліла сцены — быццам рыхтавалася да гэтага моманту. Ці момант гэта толькі? Можа ён, пачаўшыся, будзе жыць заўсёды, вырастаючы з кожным годам у вялікую сілу? Ёй ужо здавалася, што заўсёды так было і трэба, каб было: сын і работа, і з кожным месяцам што-небудзь новае з‘яўляецца ў дзіцяці. Яго твар набывае сталыя рысы і ў іх пачынае ажываць сэнс. Кожны ясны дзень, калі заходзіць, ружовае святло кладзецца на нязграбнае акно і зменьвае ўвесь выгляд і сцен, і столі. І гэта {{перанос пачатак|п=дзей|к=нічае}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>22vbbs83h0zhelezcmawwttjtebzvd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125181</id>
    <revision>
      <id>290053</id>
      <timestamp>2026-06-23T18:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|сохра|нились}} бы некоторые следы и известия о таком его походе; но об этом нигде ничего не говорится. А если оно было малое и слабое, что и в самом деле было так, то невероятно, чтобы оно могло пробраться в первых веках по Р. Х. сюда на север ч...»</comment>
      <origin>290053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7787" sha1="s35szubhproe0uz3rhu7prlsbqe9890" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|сохра|нились}} бы некоторые следы и известия о таком его походе; но об этом нигде ничего не говорится. А если оно было малое и слабое, что и в самом деле было так, то невероятно, чтобы оно могло пробраться в первых веках по Р. Х. сюда на север через столько Немецких и Славянских народов“. Тамсама, ст. 185-186: „Литовские народы малочисленные, слабые, миролюбивые, представляются глазам нашим в отдаленнейшее время в тех-же самых жилищах на Балтийском береге по соседству с славянами, где и
впоследствии встречаем их, з 6-го по 10-е столетие. Это незначительное племя не могло занимать собой того огромного пространства, начиная от Одера до самого Дона, на котором древние писатели ясно помещают народы другого имени, Венедов, Свовон (Словен), Пенштов (Пинян), Саваров (Северян), Сербов и т. п.“.
==={{x-smaller|94)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starożitnosti, dil I, svazek II, v Prazek 1926, ст. 417; „Velti (Oὐελται) jsou Ptolemaiem usazeni na pobżeżi Baltickiého moře, na ostatek zálivu
Venedske&amp;#768;ho, tedy na vschod od Venedů, jako Galindi a sudinyi, jenże při same&amp;#768;m moři. Konćina ta od prada&amp;#768;vna, nejen pokud historie sama, ale i pokud jiné nauky nás ući, należi kmenùm, jeż shrnujeme pod nażew kmenń baltskych neb litevskych v śirśim slova smyslu a k nimż nàleżi do dnes zbyli dva kmenovè Iotyšù a litevcù“.
==={{x-smaller|95)}}===
{{gap|2em}}Ив. Забелин. Исторія русской жизни с древнейших времен. Часть вторая, Москва 1912, ст. 42: „Немонский край и до сих пор остается литовским“.
==={{x-smaller|96)}}===
{{gap|2em}}А. Сапунов. Река Западная Двина, историко-географический обзор, Витебск 1893, ст. 8: „Народы племени литовского, жившие здесь, тоже, вместе с братьями своими славянами, старожилы на своей земле“; тамсама, ст. 5: „Страну, названную Птоломеем, в географическом смысле Европейской Сарматией, мы, говорит Шафарик, признаем старобытной родиной племени Виндского“ (или Венедского) Шафарик, т. I, ч. 2, стр. 40; И. Е. Забелин, П, 33: „Славяне под именем Вендов, как и Литва, сидели на балтийском побережьи с незапамятных доисторических времен“).
==={{x-smaller|97)}}===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 12: „Птоломеевских вельтов Шафарик, Гильфердинг и Нидерле считают славянами, Мюлленгоф айстами (Aestii Тацита, Aesti Иордана), т. е. принадлежащими летто-литовскому или балтийскому племени (Kossinna) в рецензии на книгу Much‘a, Die Heimath der jndogermanen, b Zts. f. d. Ethnologie т. 34, 1902 г. (считает
айстов финнами. Сходное мнение покойного Казанского профессора Андерсона выражено было им в заседании ученого Эстонского Общества 1 сент. 1904 г. Сл. Sitzungsberichte общества за 1905 год)“. Lubor Niederle slavanské starożitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 417: „Kdybychom ve smyslu Ptolemaiové obsadili vskutku pobzezi zalivu Venedského od ústi Visly aż snad k Oeselu velkym kmenem Venedú, nezbylo by ovśem nic jine&amp;#768;ho neż Velty posunouti dàle a prohlàsiti je za ne&amp;#768;jaky kmen baltsky nebo finsky. A mnozi vykladatele&amp;#768; zastavali toto minèni… Tak soudil, pokud vim, uż Siestrzencewicz-Bohusz, tak K. Zeuss, v novéjśi dobè j. Pervolf. vedll nich Müllenhoff Οὀἑλται vylożie za lotyśe,
za přepis z λετοὐαι. D. A. II, 24. Zamit to kunik v poznamkàch ke spisu Bielensteinovu „Die Grenzen des lett. stammes „(Petrohrad 1892) str. 485: „Die welten bei Ptol, sind keine Letten“. Podobnè i Thomsen I. c.)“.
==={{x-smaller|98)}}===
{{gap|2em}}А. Н. Веселовский. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 12-13: „При славянской гипотезе птоломеевские вельты только передвинулись к западу на место позднейших wilti, weletabi, woltabi, vultabi и др. с перегласовкой: wilzi, walzi, welezabi; при айстской, которую я считаю более вероятной, произошло перенесение этнического названия с одного племени на другое, как финское племенное название куров перенесено было на леттов“.
==={{x-smaller|99)}}===
{{gap|2em}}Lubor Niederle, Slovanskè starożitnosti, dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 417-418: „Nemàm vśak żàdné z sèchto minèni za spràvne (k nim ćitàm dale i vyklad Muchiv (srovna&amp;#768;va&amp;#768; nèm, wild, kelt. * ueltos, cymr. gwylłtferus, indomitus zs. f. q. Alterthum 1895, 48); a Braunoúv, jenż zase emenduje υὐέλται-oεν(e)δαι a klade je mezl Vindavu a Dvinu. (Разысканія т. 252, 334), a pridrżuji se rożhodnè vykladu, ktery podal Šafarik (ss. I. 242. II. 571, Pośatarikovi prijali to Ukert (Skythicn 435), Dzieduszycki (Wiadomości 342), Nehring (Schles. vorzeit IV, 82), Szaraniewicz (Krit. Blicke 110), Kctrzyński (Ligier 114), Maretić (Slaveni 19), Brückner (Arch. sl. Phil, XXI. 21, 75. f. volskunde 1902, 229). Ketrzyński je vśak hned dosunuje k Odre) a pred nim ovśem uz jim“.
==={{x-smaller|100)}}===
{{gap|2em}}100) Тамсама, ст. 418: „sudimże velti uż tehdy pri dolni Visle sedéli a że jen proto Ptolemaiem posunuti byli daleko k vychodu, ponèvadż pojal venedy rossazené mezi Baltickym morem a Karpaty konkretnè a souradné“.
==={{x-smaller|101)}}===
{{gap|2em}}Тамсама ст. 419: „Mám s presvèdćenim Velty Ptolemaivy za slovanskè Velty-Lutice“.
==={{x-smaller|102)}}===
{{gap|2em}}Ив. Забелин. Исторія русской жизни с древнейших времен. Часть вторая. Москва 1912, ст. 41-42: „Во II веке Птоломей, показывая Ругов на варяжском поморье, указывает и жилище велетов на восточной стороне венедского залива, следовательно при устье Немона. Вот в какое время велеты или волоты наших народных преданий&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s35szubhproe0uz3rhu7prlsbqe9890</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125182</id>
    <revision>
      <id>290054</id>
      <timestamp>2026-06-23T18:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Мацвей Любаўскі|Любавскій М]]. проф.''' — Очерк исторіи Литовско-Русскаго Государства. Москва 1910.  {{Водступ|2|em}}Любавскій М. проф. — Основные моменты исторіи Бѣпоруссіи. Москва 1918.  {{Водступ|2|em}}Милюков П. Н. — Национальный вопрос. 1925....»</comment>
      <origin>290054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3340" sha1="i6urpxx7zk7bv3ehllg7a9xcz11wpx8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Мацвей Любаўскі|Любавскій М]]. проф.''' — Очерк исторіи Литовско-Русскаго Государства. Москва 1910.

{{Водступ|2|em}}Любавскій М. проф. — Основные моменты исторіи Бѣпоруссіи. Москва 1918.

{{Водступ|2|em}}Милюков П. Н. — Национальный вопрос. 1925.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:|Навіна Антон]]''' — [[Палітычныя лозунгі беларускага руху]] ([[Зборнік «Наша Ніва»|Зборнік „Наша Ніва“]]. Вільня 1920).

{{Водступ|2|em}}Охримович Ю. — Розвиток української нац. політ. думки. Львів 1922.

{{Водступ|2|em}}Правапіс беларускай мовы — Менск 1924. (Увага: правапіс гэты збліжае беларускую мову да расейскай).

{{Водступ|2|em}}'''[[Полымя (часопіс)|Полымя Рэволюцыі]]''' [[Полымя (часопіс)/1934/1|1]], 1934

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Алесь Гарун|Прушынскі А]].''' [[25-ая гадаўшчына ППС]]. („[[Вольная Беларусь (газета)|Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917).

{{Водступ|2|em}}'''Соболевскій Д. М.''' — Схема автономнаго устройства Бѣлоруссіи въ общероссійской федераціи. Витебск 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Stankiewic Ad]].''' — [[Franciš Bahušewič (1930)|Fr. Bahušewič, jaho žyćcio i tworčaść]]. 1930.

{{Водступ|2|em}}'''Stankiewič Ad.''' — [[Kastuś Kalinoŭski, «Mužyckaja Praŭda» i ideja Niezaležnaści Biełarusi (1933)|K. Kalinoŭski, „Mužyckaja Prauda“ i ideja Niezaležnaści Biełarusi]]. Wilnia 1933.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Фёдар Турук|Турук А]].''' — Белорусское движение. Москва 1921.

{{Водступ|2|em}}'''Целевич В.''' — Нарід. Нація і Держава. Львів 1934.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Цьвікевіч А]] Др.''' — [[:ru:Беларусь (Цвикевич)|Беларусь]]. Берлин 1919.

{{Водступ|2|em}}Цьвікевіч А. — [[:ru:Краткий очерк возникновения Белорусской Народной Республики|Краткій очерк возникновенія Бѣлорусской Народной Республики]]. Кіев 1918.

{{Водступ|2|em}}Цьвікевіч А. [[«Западно-руссизм» (1929)|Западно-Руссизм]]. Менск 1929.

{{Водступ|2|em}}„[[Шлях моладзі (часопіс)|Шлях Моладзі]]“ [[Шлях моладзі (часопіс)/1934/3|№ 3]], 1934.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i6urpxx7zk7bv3ehllg7a9xcz11wpx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290055</id>
      <parentid>290054</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="l4rr2bl2qa4314rtoc6fb6zvf4zyc0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Мацвей Любаўскі|Любавскій М]]. проф.''' — Очерк исторіи Литовско-Русскаго Государства. Москва 1910.

{{Водступ|2|em}}'''Любавскій М. проф.''' — Основные моменты исторіи Бѣпоруссіи. Москва 1918.

{{Водступ|2|em}}'''Милюков П. Н.''' — Национальный вопрос. 1925.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Навіна Антон]]''' — [[Палітычныя лозунгі беларускага руху]] ([[Зборнік «Наша Ніва»|Зборнік „Наша Ніва“]]. Вільня 1920).

{{Водступ|2|em}}'''Охримович Ю.''' — Розвиток української нац. політ. думки. Львів 1922.

{{Водступ|2|em}}'''[[Правапіс беларускай мовы (1934)|Правапіс беларускай мовы]]''' — Менск {{Абмылка|1924|1934}}. (Увага: правапіс гэты збліжае беларускую мову да расейскай).

{{Водступ|2|em}}'''[[Полымя (часопіс)|Полымя Рэволюцыі]]''' [[Полымя (часопіс)/1934/1|1]], 1934

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Алесь Гарун|Прушынскі А]].''' [[25-ая гадаўшчына ППС]]. („[[Вольная Беларусь (газета)|Вольная Беларусь]]“ [[Вольная Беларусь (газета)/1917/36|№ 36]], 1917).

{{Водступ|2|em}}'''Соболевскій Д. М.''' — Схема автономнаго устройства Бѣлоруссіи въ общероссійской федераціи. Витебск 1917.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Stankiewic Ad]].''' — [[Franciš Bahušewič (1930)|Fr. Bahušewič, jaho žyćcio i tworčaść]]. 1930.

{{Водступ|2|em}}'''Stankiewič Ad.''' — [[Kastuś Kalinoŭski, «Mužyckaja Praŭda» i ideja Niezaležnaści Biełarusi (1933)|K. Kalinoŭski, „Mužyckaja Prauda“ i ideja Niezaležnaści Biełarusi]]. Wilnia 1933.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Фёдар Турук|Турук А]].''' — Белорусское движение. Москва 1921.

{{Водступ|2|em}}'''Целевич В.''' — Нарід. Нація і Держава. Львів 1934.

{{Водступ|2|em}}'''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Цьвікевіч А]] Др.''' — [[:ru:Беларусь (Цвикевич)|Беларусь]]. Берлин 1919.

{{Водступ|2|em}}'''Цьвікевіч А.''' — [[:ru:Краткий очерк возникновения Белорусской Народной Республики|Краткій очерк возникновенія Бѣлорусской Народной Республики]]. Кіев 1918.

{{Водступ|2|em}}'''Цьвікевіч А.''' — [[«Западно-руссизм» (1929)|Западно-Руссизм]]. Менск 1929.

{{Водступ|2|em}}'''„[[Шлях моладзі (часопіс)|Шлях Моладзі]]“''' [[Шлях моладзі (часопіс)/1934/3|№ 3]], 1934.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4rr2bl2qa4314rtoc6fb6zvf4zyc0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/Крыніцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125183</id>
    <revision>
      <id>290056</id>
      <timestamp>2026-06-23T18:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Крыніцы, працы і часапісы, выкарыстаныя для напісаньня кніжкі „Да беларускага палітычнага вызваленьня“  | аўтар     = Адам Станкевіч  | год       = 1935 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = Да гісторыі беларускага...»</comment>
      <origin>290056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="84tu27e0d73dumlxxzxjmm71ru0zuf1" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Крыніцы, працы і часапісы, выкарыстаныя для напісаньня кніжкі „Да беларускага палітычнага вызваленьня“
 | аўтар     = Адам Станкевіч
 | год       = 1935 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)/XI|XI. Спробы будаваньня незалежнай Беларусі пасьля акту 25.III.1918 і яго значэньне]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935).pdf&quot; from=&quot;133&quot; to=&quot;135&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>84tu27e0d73dumlxxzxjmm71ru0zuf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125184</id>
    <revision>
      <id>290059</id>
      <timestamp>2026-06-23T18:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4850" sha1="h9p4iz9l79lo8r2vg74ctfb8c89kw06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 113 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;якія намі будуць пададзены. А мы абавязуемся быць пад уладаю і благаславенствам айца-папы. Гэты ліст з уласнаручным нашым подпісам і прылажэньнем пячатак далі мы старшаму нашаму брату, айцу Кірылу Цярлецкаму, эгзарху і епіскапу луцкаму і астроскаму“. Заява была падпісана Кірылам еп. Луцкім, Лявонціем Пінскім, Гэдэонам Львоўскім, Дыонісам еп. Холмскім і Ўладзімерскім епіскапам Іпатам Пацеем. Кіеўскі мітрополіт Міхаіл Рагаза таксама згаджаўся на вунію, але ўхіліўся ад подпісу заявы. Сьвятыя айцы падавалі заяву каралю ў сваіх уласных інтарэсах і ў політычных інтарэсах каралеўства. Абедзьве стараны разумелі добра ўзаемныя інтарэсы і падтрымлівалі адна другую.

Трэба было правесьці гэтую справу праз Рым. Улетку 1595 году К. Цярлецкі і І. Пацей, падпісаўшы разам з другімі епіскапамі акт аб вуніі, паехалі з гэтым актам, як прадстаўнікі, да Рыму. Рымскі папа Клімэнт VIII з радасьцю прыняў пасланцоў і даў сваё благаславенства і згоду. На славу падзеі была выбіта мэдаль з надпісам „на злучэньне рускіх“ (Ruthenis receptis). Зыгмунд III з свайго боку выдаў дэкрэт аб злучэньні цэркваў. Даведаўшыся, што шмат праваслаўных надта абураны справай, зробленай без агульнай згоды Цярлецкім і Пацеем, кароль узяў пад сваю абарону як іх, так і іншых епіскапаў, каторыя падпісалі акт вуніі. Не хапала толькі саборнага зацьвярджэньня. Спагадчыкі вуніі думалі абыйсьціся і без сабору, але праціўнікі вуніі дамагаліся, каб быў склікан сабор.

Сабор быў скліканы ў Бярэсьці ў кастрычніку 1596 году. На сабор зьявіліся прадстаўнікі двух усходніх патрыярхаў, Цараградзкага і Александрыйскага. Як і трэба было спадзявацца, адразу вынік разлад паміж двума кірункамі. Фактычна адбыліся два саборы. Адзін сабор складалі абаронцы вуніі пад старшынствам Львоўскага лацінскага арцыбіскупа Сулікоўскага. Другі сабор складалі праваслаўныя, ня згодныя з вуніяй, пад старшынствам Львоўскага ўсходняга епіскапа, Гэдэона Балабана, з прысутнасьцю прадстаўнікоў ад усходніх патрыярхаў. Вуніяцкі сабор зрабіў пасяджэньне ў берасьцейскай саборнай царкве, а праваслаўны — у прыватным будынку, бо Пацей, епіскап Уладзімерскі, да епархіі якога належала Бярэсьце, аддаў прыказ зачыніць для праціўнікаў вуніі ўсе цэрквы ў горадзе. Прадстаўнікі сабораў некалькі раз заклікалі на сваё пасяджэньне сваіх супернікаў, але нічога з гэтага ня вышла. Кожны з сабораў вёў справу асобна і застаўся пры сваёй уласнай думцы аб вуніі. Вуніяты абвясьцілі анатэму і лішылі сану епіскапаў, што не згаджаліся на вунію, а праваслаўныя зрабілі тое самае ў адносінах да сваіх супернікаў. Ня гледзячы на такі канец&lt;noinclude&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі.&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9p4iz9l79lo8r2vg74ctfb8c89kw06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125185</id>
    <revision>
      <id>290060</id>
      <timestamp>2026-06-23T18:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «занимали уже первый ближайший от славянского поморья вход вглубь нашей страны. Очевидно, что, как в VIII, так и во II веке они одинаково были знатным народом, конечно больше всего по своей торговле, для которой непременно они основались и на устье Немана“....»</comment>
      <origin>290060</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9146" sha1="ngy1q2mwe37o3qnk83z7lwz71pmatz3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;занимали уже первый ближайший от славянского поморья вход вглубь нашей страны. Очевидно, что, как в VIII, так и во II веке они одинаково были знатным народом, конечно больше всего по своей торговле, для которой непременно они основались и на устье Немана“. Тамсама, ст. 81: „Если старинными владыками нашей страны были
велеты, как можно судить по их жительству еще во II в. в устьях Немона“…
==={{x-smaller|103)}}===
{{gap|2em}}Lubnr Niederle, slovanskè starożitnosti, dilu I, svazek II, v Praze 1926, ст. 418: „Perve po Ptolemaiovi nastal pohyb, ktery celou radu velkych kmenù slovanskych peosunul od Visly na zàpad, a jestliże se na konci I, tisi cileti po Kr. setkaváme s Velty-Lutici mezi Odrou a Vislou, vyplyvà z toho skoro nutné predpoklad, ze v dobé pred Ptolemaiem sedéli vychodnéji“.
==={{x-smaller|104)}}===
{{gap|2em}}Ив. Забелин. Исторія русской жизни с древнейших времен. Часть вторая. Москва 1912, ст. 42: „очень многое нас убеждает, что население немонского края славянами происходило главным образом от славян вендов, с прибалтийского поморья“;
тамсама, ст. 28: „В восточном углу этого залива, стало быть в устьях Немана, Птоломей помещает вендскую же отрасль, вельтов, по западному велетов, по нашему волотов или лютичей, коренное жилище которых находилось в устьях Одера, а здесь, следовательно, они были колонистами и заслужили упоминания в древнейшей географии несомненно по своему торговому значению“; тамсама, ст. 41: „Нам кажется, что заселение славянами Немона произошло позже, чем заселение ими же всего побережья между Вислою и Одером. Немонское население пришло несомненно с моря, почему и осталось в устье. Население Поморья шло по Висле и Одеру. Эти две реки были прямыми дорогами от карпатских гор к морю и нельзя сомневаться, что еще в глубокой древности послужили первыми проводниками славян на балтийское побережье“.
==={{x-smaller|105)}}===
{{gap|2em}}105) П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II. книга I, Москва 1848, ст. 85: „На западе соседили с славянами мелкие
литовские народки, разбросанные по балтийскому поморью, в окрестностях нижняго Немана, Виндавы и Западной Двины“. Том I, книга 2, ст. 276 і інш.
==={{x-smaller|106)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, книга 3, Москва 1848, ст. 111-112: „велеты и другие союзники их, были, по моему мнению, первые, отнявшие, 150-170, балтийское поморье у готов, вандалов и прочих немцев, и крепко утвердившиеся в нем. Хотя древнейшие писатели, Мела, Страбон, Плиний, Тацит, еще не знают их там, однако Птоломей прямо уже помещает их в этом месте. Нельзя определить, как долго они проживали здесь; впрочем, вероятно, целые два столетия“. Тамсама, книга 1, ст. 12-13: „Появление венедов и волотов на балтийском поморье и изгнание оттуда во 2-м веке готов…“ Тамсама, том I, 
книга 3, ст. 258: „Когда готы двинулись от янтарных берегов далее к Висле, то места их заняли венеды и велеты (вилты) еще 175-182 г.“ і інш.
==={{x-smaller|107)}}===
{{gap|2em}}Тамсама том II, книга 3, 8: „Во время Птоломея мы находим, что славянские велеты или лютичи выгнали готов с Балта. Но эти же велеты были еще вовсе неизвестны Плинию и Тациту, живя тогда глубоко во внутренности края, называемого Вилькомир, в нынешней виленской губернии“. Пар. А. А. Шахматов. Очерк древнейшего периода истории русского языка. „Энциклопедия славянской филологии“ под ред. И. В. Яшча, Пар. 1915, ст. XIII: „Ввиду всех этих соображений я признаю славян северными соседями балтийцев. Их прародину я ищу поэтому также у балтийского моря, в бассейне Западной Двины; возможно, что поселения славян уходили более или менее далеко в глубь материка, доходя до великих озер, но главным центром их племенного и культурного единства было Балтийское побережье“.
==={{x-smaller|108)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, том I, книга 1, ст. 348-349: „Первоначально жилищ их, из коих они вышли, должно искать глубже в средоземье, в соседстве невров и будинов, в губ. виленской, потому что от них то получили свое название литовские города и округи.
Вилькомир (т. е. мир или край волков), и Вильда (Вильна)“; тамсама, ст. 327-328: „Здесь то, в соседстве волков или лютичей, некогда сильного, необузданного, славянского народа, обитавшего в крае, называвшемся Вилькомир…“; тамсама, том II, книга 2,
ст. 137: „Такая перемена в положении здешних народов и племен наступила около последней четверти второго столетия, когда готы, оставив свои балтийские селища, отправились на Черноморье, а место их заняли силой воинственные лютичи, известные у чужеземцев под именем вильцев и пришедшие из внутренностей вилкомирского и виленского краев“; Тамсама книга 3, ст. 210-211 і інш.
==={{x-smaller|109)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, том I, книга 3, ст. 134: „В округах виленском и троцком они (литовцы и латыши. М. К.) поселились только в половине 13-го века; прежде-же их в этих округах жили влчки и велеты, потомки неверов и др. славяне“.
==={{x-smaller|110)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, том II, книга 3, ст. 109-111: „Если велеты или лютичи были славяне, в чем нельзя сомневаться, то разумеется, они пришли с востока на запад, отнюдь же не наоборот. Потому что во первых, древние писатели, Юлий Цесарь, Плиний, Тацит и Птоломей, коим известны были все уголки Галии, Бельгии, Британии и северо-западной Германии, ничего не знают о велетах в упомянутых землях. Во вторых, очевидно, что народ, так глубоко проникнутый славянским духом, как лютичи, нигде не мог {{перанос пачатак|обра|зоваться}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngy1q2mwe37o3qnk83z7lwz71pmatz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125186</id>
    <revision>
      <id>290061</id>
      <timestamp>2026-06-23T18:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="7xdai32ui70wghu4vvhswetbc24sp2u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 114 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;сабору, польскі ўрад і рымскі папа пачалі офіцыяльна лічыць вунію адбытым фактам. На праваслаўную веру ўрад глядзеў, як на сэкту „схізму“. У праваслаўных пачалі адбіраць цэрквы і манастыры, забралі Сафійскую саборную царкву ў Кіеве. Па гарадох было забаронена адпраўляць праваслаўнае набажэнства.

Праваслаўныя ўтрымалі за сабою Кіева-Пячэрскі манастыр і мітрополіцкую катэдру ў Кіеве. У далейшыя часы з ліку кіеўскіх мітрополітаў сваёю чыннасьцю праславіўся энэргічны і з вялікаю эрудыцыяй чалавек, Пятро Магіла. Яшчэ ў бытнасьць сваю архімандрытам Кіеўскай лаўры ён заснаваў пры ёй раней духоўную школу, каторую потым перарабіў у вышэйшую школу — акадэмію. Сюды ён выпісаў з усходу вядомых у тыя часы профэсараў і зьбіраў вакол акадэміі і ў акадэміі моладзь, каторая шукала асьветы. Гэтая школа доўга была цэнтрам асьветы як для заходніх рускіх зямель, так і для Масквы.

Акт Берасьцейскай вуніі мае ня так царкоўнае, як нацыянальна-політычнае значэньне. Гэтая вунія ёсьць просты працяг вуніі Люблінскай. Справа была ня толькі ў тым, што праваслаўны кідаў сваю веру і рабіўся вуніятам ці каталікам, але і ў тым, што ён прымаў політычны, культурны і нават соцыяльны ўплыў Польшчы. Пасьля Берасьцейскага сабору зьявіліся на Беларусі дзьве веры: адна каталіцка-вуніяцкая, вера, упрывілеёваная ўрадам, другая — праваслаўная, схізматычная, каторую ўрад усімі сіламі стараўся зьнішчыць. Што датычыць вуніятаў, то і іх палажэньне ня доўга было прывілейным. Сама па сабе вунія ня была патрэбна ні езуітам, ні Польшчы. Утварэньне вуніі ня мела на мэце злучэньня вер. Калі з цягам часу выявілася, што вунія, як мост, не пераводзіць пад польска-каталіцкі ўплыў шырокіх мас так хутка, як спадзяваліся, — яе перасталі лічыць патрэбнаю.

Нарэшце вунія прынесла на Беларусь ня згоду, а разлад і выклікала рэлігійную барацьбу. Яна, як і Люблінская вунія, была пакірована на тое, каб скасаваць незалежнасьць Літоўска-Беларускага гаспадарства. Зразумела, што на гэтай глебе ў далейшыя часы пачалася барацьба, каторая прыносіла вялікую шкоду як Літве і Беларусі, так і Рэчы Паспалітай. Творчыя сілы замест таго, каб будаваць жыцьцё, траціліся на непатрэбную грамадзянству рэлігійную барацьбу.

&lt;center&gt;'''Політыка-соцыяльны лад Рэчы Паспалітай.'''&lt;/center&gt;

Вуніі 1569 і 1596 гадоў былі актамі, каторыя ўключылі Беларусь у склад Польскай дзяржавы. Літоўска-Беларускае гаспадарства паступова пераставала жыць сваім асобным ад Польшчы жыцьцём; адчынілася вольная дарога да заходняга, польскага ўплыву. Гэты&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xdai32ui70wghu4vvhswetbc24sp2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125187</id>
    <revision>
      <id>290062</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>290062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9492" sha1="bxjrouv1jpwb8l8h6taqwa2zubbglrs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|обра|зоваться}}, как только в лоне самых славян, что случилось около рож. Хр., то есть, незадолго до появления велетов между Балтийским морем, Одрой, Татрами и верхней Волгой. В третьих ясные и несомненные свидетельства называют велетов ближайшими родичами ляхов или полян, коих первоначальное отечество, без всякого прекословия, составляет край надвислянский. Наконец, в четвертых, в крае, на который, как родину велетов, указывают все свидетельства истории и мифологии, то есть в виленской губернии, встречаем мы и впоследствии, спустя долгое время по выселении их оттуда, остаткі имени их в древненемецком названии города Вильда (Вильны). И так, я не медлю более принять то вероятное мнение, что велеты выступили из края виленского, коего одна часть известна была, некогда, под именем Вилкомира, то есть, земли волков, Волкостана“; тамсама, ст. 81: „Они, вышедши из глубины внутренних славянских земель между Татрами и Балтийским морем, поселились уже в II столетии по р. Хр., в Прусском побережье, откуда, пераправившись, в скором времени, морем и сушей, к устью Одры, овладели островами его и краями, лежащими на запад, и, чуть-ли не в эту же пору,
проникли в самую Батавию и Британию“ і інш.
==={{x-smaller|111)}}===
{{gap|2em}}Ив. Забелин. Исторія русской жизни с древнейших времен. Часть вторая. Москва 1912, ст. 176 і наст.: „Каким образом и в какое время русь балтийская могла поселиться на берегах Днепра, об этом нашы соображения будут впереди. Но по именам мест мы можем проследить даже ее дороги в нашу сторону, останавливаясь только на ее коренных звуках руг, рог, рус, рос и на именах ее родичей велетов-волотов-лютичей с их священными словами вит, рад и различными другими именами балтийского
славянства… В заливе Фриш Гаф: Волита, Волитникен… залив Куриш-Гаф: Вилкам… На самом верху Луги — Велегощ… Путь Нева-Ладога-Волхов: Вельсы, Вельц, Велья, Валия, Валитова, Волыня, Волотово и т. п., — весь этот путь до верховьев Днепра и Двины звучит именами, которые не оставляют никакого сомнения о присутствии здесь балтийских велетов… Дальше-Ловать-Ловолоть и Волковский-Воковский… Из верхней Десны, от Брянска в Оку течет Эссета, а в нее: Велья, Ловать; рядом с Эссетой Вытебета, а в нее: Лютня и с. Волосово… На притоке Десны-Пулка с. Вълстовит… Река Проня (близ истоков Дона) — на ней с. Валщута и притоки… Вилинка, Лютик, Лютик, Виленка… В Оку ниже Мурома впадает р. Велетьма… г. Елатьма-испорченный Велот, Волот… Сев. Двина имя от волотов… не доходя Печоры впадала в море Венть или Велть… на
запад. стороне ледовитого Поморья — Велитово городище… Вологда от волотов — исполинов…“ и т. д. Пар. А. И. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 14: „Именно в долине 3. Двины скучены некоторые названия урочищ с привязанными к ним преданиями, имеющими значение для нашего вопроса; их спорадическое распространение по России, от Малороссии до Сибири, может быть об‘яснено, в последнем направлении, колонизацией“, і інш.
чешскаго О. Бодянскаго,
==={{x-smaller|103)}}===
{{gap|2em}}112) П. Шафарик. Славянские древности. Перавод с
Москва, 1848, том II, книга 3, ст. 6: &quot;вышли, говоря вообще, из того края земли, кото-
рый простирается от Одры через Вислу до самой Западной Двины и Березины&quot;.
считаю лю-
==={{x-smaller|103)}}===
{{gap|2em}}113) Тамсама, том 1, книга 3, Москва 1838, ст. 221: Лутичи, вышедшие из окрест-
ностей Пены, перенесли это название на упомянутую реку в Германии, выговаривая
его по своему обыкновению Piana, Peana, что очевидно, из форм Peanes у Адама Бре-
менского, Panis i Penis y Гельмольда, и названия ветви лутичей Zerezpani, Zerzipani,
Circipani, т. е. черезпянцы&quot;... Пар. тамсама, т. 1, книга 2, Москва, 1848, ст. 369; Там-
сама, том ІІ, книга 1, Москва 1848, ст. 225-227: „Lendizi, у коих 98 гор., я
тичами, отличая их от предодерских лютичей или велетов. Без сомнения, эти последния
составляли отрасль первых, вышедшую из древней их родины, Вилкомира, далеко про-
стиравшейся на восток и юг. В России всюду находится множество местных названий,
указывающих собой на лютичей. Не обращая внимания на то, что в некоторых списках
несторовой летописи поставлено по ошибке уличи, вместо лутичи, что напоминает и
известности его некогда на Руси приведем здесь следующие названия:... Лютница впад.
это пишется раз-
в Двину в Витебской... Из всех этих примеров видно, что название
отличие.
л, что просто есть наречное
лично, лутичи и лютичи, с твердым и мягким
Имя это происходит от мужеского названия Лют, а это от слова лют (acer), Ческ. ljty&quot;;
тамсама, ст. 217 і інш.
==={{x-smaller|103)}}===
{{gap|2em}}114) Тамсама, том II, книга 3, ст. 6: „Распространение же их через Одру до Лабы
после
случилось постепенно, и притом, в разное время по суху и, по морю, так что и
занятия новой страны подоходили к ним свежие толпы из краев надвислянских, между
тем, как главное племя оставалось, по прежнему, в первобытной своей родине. Следо-
вательно это было, собственно, выселение из своего первоначального отечества одного
только излишка воинственных дружин и молодежи, гонявшейся за похождениями, отнюдь
же не целого племени&quot;. Пар. тамсама, т. І, книга 2, ст. 497: „Одни только великие и
многочисленные поколения высылают рои своих поселений, свой избыток, в чужие края;
но коренное племя, ни волей, ни неволей, никуда не выходит из своей наследственной,
возделанной потом своим земли: в ней оно растет, зреет и умирает&quot;, і тамсама, ст. 408:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxjrouv1jpwb8l8h6taqwa2zubbglrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290104</id>
      <parentid>290062</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T06:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>290104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9473" sha1="bgcqp5byicq9c7f03hww4md25gdhi08" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|обра|зоваться}}, как только в лоне самых славян, что случилось около рож. Хр., то есть, незадолго до появления велетов между Балтийским морем, Одрой, Татрами и верхней Волгой. В третьих ясные и несомненные свидетельства называют велетов ближайшими родичами ляхов или полян, коих первоначальное отечество, без всякого прекословия, составляет край надвислянский. Наконец, в четвертых, в крае, на который, как родину велетов, указывают все свидетельства истории и мифологии, то есть в виленской губернии, встречаем мы и впоследствии, спустя долгое время по выселении их оттуда, остаткі имени их в древненемецком названии города Вильда (Вильны). И так, я не медлю более принять то вероятное мнение, что велеты выступили из края виленского, коего одна часть известна была, некогда, под именем Вилкомира, то есть, земли волков, Волкостана“; тамсама, ст. 81: „Они, вышедши из глубины внутренних славянских земель между Татрами и Балтийским морем, поселились уже в II столетии по р. Хр., в Прусском побережье, откуда, пераправившись, в скором времени, морем и сушей, к устью Одры, овладели островами его и краями, лежащими на запад, и, чуть-ли не в эту же пору,
проникли в самую Батавию и Британию“ і інш.
==={{x-smaller|111)}}===
{{gap|2em}}Ив. Забелин. Исторія русской жизни с древнейших времен. Часть вторая. Москва 1912, ст. 176 і наст.: „Каким образом и в какое время русь балтийская могла поселиться на берегах Днепра, об этом нашы соображения будут впереди. Но по именам мест мы можем проследить даже ее дороги в нашу сторону, останавливаясь только на ее коренных звуках руг, рог, рус, рос и на именах ее родичей велетов-волотов-лютичей с их священными словами вит, рад и различными другими именами балтийского
славянства… В заливе Фриш Гаф: Волита, Волитникен… залив Куриш-Гаф: Вилкам… На самом верху Луги — Велегощ… Путь Нева-Ладога-Волхов: Вельсы, Вельц, Велья, Валия, Валитова, Волыня, Волотово и т. п., — весь этот путь до верховьев Днепра и Двины звучит именами, которые не оставляют никакого сомнения о присутствии здесь балтийских велетов… Дальше-Ловать-Ловолоть и Волковский-Воковский… Из верхней Десны, от Брянска в Оку течет Эссета, а в нее: Велья, Ловать; рядом с Эссетой Вытебета, а в нее: Лютня и с. Волосово… На притоке Десны-Пулка с. Вълстовит… Река Проня (близ истоков Дона) — на ней с. Валщута и притоки… Вилинка, Лютик, Лютик, Виленка… В Оку ниже Мурома впадает р. Велетьма… г. Елатьма-испорченный Велот, Волот… Сев. Двина имя от волотов… не доходя Печоры впадала в море Венть или Велть… на
запад. стороне ледовитого Поморья — Велитово городище… Вологда от волотов — исполинов…“ и т. д. Пар. А. И. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 14: „Именно в долине 3. Двины скучены некоторые названия урочищ с привязанными к ним преданиями, имеющими значение для нашего вопроса; их спорадическое распространение по России, от Малороссии до Сибири, может быть об‘яснено, в последнем направлении, колонизацией“, і інш.
==={{x-smaller|112)}}===
{{gap|2em}}П. Шафарик. Славянские древности. Перавод с чешскаго О. Бодянскаго, Москва, 1848, том II, книга 3, ст. 6: „вышли, говоря вообще, из того края земли, который простирается от Одры через Вислу до самой Западной Двины и Березины“.
==={{x-smaller|113)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, том I, книга 3, Москва 1838, ст. 221: „Лутичи, вышедшие из окрестностей Пены, перенесли это название на упомянутую реку в Германии, выговаривая его по своему обыкновению Piana, Peana, что очевидно, из форм Peanes у Адама Бременского, Panis i Penis y Гельмольда, и названия ветви лутичей Zerezpani, Zerzipani, Circipani, т. е. черезпянцы“… Пар. тамсама, т. I, книга 2, Москва, 1848, ст. 369; Тамсама, том II, книга 1, Москва 1848, ст. 225-227: „Lendizi, у коих 98 гор., я считаю лютичами, отличая их от предодерских лютичей или велетов. Без сомнения, эти последния составляли отрасль первых, вышедшую из древней их родины, Вилкомира, далеко простиравшейся на восток и юг. В России всюду находится множество местных названий, указывающих собой на лютичей. Не обращая внимания на то, что в некоторых списках несторовой летописи поставлено по ошибке уличи, вместо лутичи, что напоминает и известности его некогда на Руси приведем здесь следующие названия:… Лютница впад. в Двину в Витебской… Из всех этих примеров видно, что название это пишется различно, лутичи и лютичи, с твердым и мягким л, что просто есть наречное отличие. Имя это происходит от мужеского названия Лют, а это от слова лют (acer), Ческ. ljty“; тамсама, ст. 217 і інш.
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}Тамсама, том II, книга 3, ст. 6: „Распространение же их через Одру до Лабы случилось постепенно, и притом, в разное время по суху и, по морю, так что и после занятия новой страны подоходили к ним свежие толпы из краев надвислянских, между тем, как главное племя оставалось, по прежнему, в первобытной своей родине. Следовательно это было, собственно, выселение из своего первоначального отечества одного только излишка воинственных дружин и молодежи, гонявшейся за похождениями, отнюдь
же не целого племени“. Пар. тамсама, т. I, книга 2, ст. 497: „Одни только великие и многочисленные поколения высылают рои своих поселений, свой избыток, в чужие края; но коренное племя, ни волей, ни неволей, никуда не выходит из своей наследственной,
возделанной потом своим земли: в ней оно растет, зреет и умирает“, і тамсама, ст. 408:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bgcqp5byicq9c7f03hww4md25gdhi08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125188</id>
    <revision>
      <id>290063</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="40o6qkei07qonh8q8lfof5xbehm485c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 115 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;ўплыў пасьля вуніі безбаронна мог пашырацца на Літве і Беларусі. Дзякуючы гэтаму нам трэба пазнаёміцца з тым, што было ў гэтыя часы ў Польшчы, каторая пасылала да нас свой уплыў; якім політыка-соцыяльным зьместам было запоўнена яе жыцьцё. Польскі зьмест жыцьця будзе ўходзіць у зьмест жыцьця Беларусі, каторая з часу вуній зрабілася толькі часткаю Рэчы Паспалітай.

Пазнаёмімся раней з політычным ладам Рэчы Паспалітай.

Законадаўчую ўладу ў гаспадарстве меў двухпалатны Вальны Сойм, каторы складаўся з сэнату (рады) і з дэпутацкай пасольскай ізбы (палаты дэпутатаў). Сэнат-рада быў вышэйшаю палатаю сойму. Сюды ўходзілі знатнейшыя элемэнты польскага шляхетства, асобы з вышэйшымі пасадамі як цэнтральнымі, так і провінцыяльнымі. Лік сэнатаў даходзіў да 150 пэрсон. Гэтая цыфра магла павышацца й паніжацца. Цыфра памяншалася з памяншэньнем тэрыторыі дзяржавы і павялічвалася з яе пашырэньнем. Клерыкальны кірунак улады адчуваўся адразу: першае месца ў сэнаце займае Гнезьнянскі арцыбіскуп, прымас каталіцкай царквы ў Рэчы Паспалітай. За ім сядзяць па парадку і па чыну звычайныя біскупы, і толькі ўжо за імі ідуць сьвецкія ўраднікі — каштэляны, ваяводы і г. д. Старэйшыя сэнатары мелі свае месцы ў крэслах, а малодшыя на лавах. У ранейшыя часы сэнат быў проста прыватнаю радаю пры каралі і толькі потым, з пашырэньнем праў шляхетства, ён зрабіўся дзяржаўнаю ўстановаю і ўвашоў у склад сойму, як яго вышэйшая палата. Як перажытак мінулага, астаўся звычай і ў дальнейшыя часы, каб сойм з сэнату абіраў 28 чалавек у каралеўскую раду на 2 гады. Сэнатары-дарадчыкі караля дзяліліся на 4 групы, па 7 сэнатараў у кожнай. Асобная група сядзела ў каралеўскай радзе шэсьць месяцаў.

Ніжэйшаю палатаю сойму была пасольская ізба. Сюды ўходзілі дэпутаты — паслы ад шляхты асобных паветаў гаспадарства; уходзілі таксама ў невялікім ліку паслы ад мяшчанства выдатнейшых гарадоў. Пасольская ізба з цягам часу робіцца галоўнаю часткаю сойму, адсоўваючы назад вышэйшую палату — сэнат. Паслы ў ізбу абіраліся шляхтаю на павятовых сойміках, каторыя склікаліся за шэсьць тыдняў да Вальнага Сойму. Выбарчая акруга ў гэтыя часы давала ад 1 да 8 паслоў, што было ў залежнасьці ад велічыні тэрыторыі. Пасьля таго, як адбываўся Вальны Сойм у цэнтры, паслы склікалі па паветах так званыя рэляцыйныя соймікі, на каторых яны апавядалі ўсю чыннасьць сэсіі Вальнага Сойму і давалі справаздачу аб сваёй дзейнасьці перад сваімі абірацелямі. Лік дэпутатаў пасольскай ізбы залежаў ад тэрыторыі Рэчы Паспалітай. У XVI і XVII сталецьцях ён даходзіў да&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40o6qkei07qonh8q8lfof5xbehm485c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125189</id>
    <revision>
      <id>290064</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290064</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4672" sha1="974jp2euk6zmhtlmedbf6to064hf8bd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 116 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;200 асоб. Прадстаўніцтва ад мяшчанства гарадоў у пазьнейшыя часы мы ўжо ня бачым.

Вальны Сойм склікаецца каралём праз кожныя 2 гады. Два разы яго пасяджэньні адбываюцца ў Польшчы, у Варшаве, і адзін раз у Літве і Беларусі, у Горадні. Звычайна сойм склікаецца ўвосень „пасьля дня сьв. Мартына“, калі ўжо скончаны пільнейшыя вяскова-гаспадарчыя работы. Гэта залежала ад таго, што сябры сойму былі зямляўласьнікамі. Працяг звычайнага сойму быў у шэсьць тыдняў. Пачынаецца сойм, як і падабае ў клерыкальным гаспадарстве, урачыстым набажэнствам, пасьля каторага ідзе абіраньне „маршалка“, старшыні сойму. Калі сойм адбываецца ў Польшчы, старшынёю яго абіраецца паляк, калі ў Беларусі — беларус. Абраны старшыня абвяшчае пачатак працы сойму. Найперш ад усяго, як і заўсёды, ідзе праверка правільнасьці мандатаў паслоў, пасьля чаго сэнат з ізбою робяць злучаныя пасяджэньні, на каторых урад дае адповедзь за сваю былую выканаўчую працу і ўносіць пропозыцыі наконт далейшага. Выслухаўшы гэта, абедзьве палаты сойму разыходзяцца і працуюць кожная асобна. За тыдзень да канца сойму зноў пачынаюцца сумесныя пасяджэньні ізбы і сэнату. Яны знаёмяць адзін другога з сваімі пастановамі. Пастановы сходныя і зацьверджаныя каралём атрымліваюць моц законаў. З гісторыі Польшчы мы бачым, што сойм, звычайна, цікавіцца толькі тымі пытаньнямі, каторыя беспасрэдна ці пасрэдна датычаць шляхетства, з прадстаўнікоў якога выключна складаецца сойм. Пытаньні агульна-дзяржаўныя мала цікавяць, а то і зусім ня цікавяць паслоў і сэнатараў. Тут кароль польскі і яго ўрад могуць працаваць бесконтрольна. Усе справы як і ў сойміках, так і ў Вальным Сойме павінны былі выяўляцца, як пастановы, аднагалосна. Трэба зазначыць, што ў старажытныя часы гэтая аднагалоснасьць часта дасягалася даволі лёгка. Але з працягам часу прынцып аднагалоснасьці ўсё больш і больш перашкаджаў справядлівай і нормальнай працы сойму. Даволі было аднаму паслу не згадзіцца з пастановай большасьці і паставіць сваё „veto“, „не дазваляю“, як гэтая пастанова прыпынялася. Лепшыя людзі Польшчы яшчэ ў пачатку XVI сталецьця прабавалі змагацца з гэтым шкадлівым для гаспадарства прынцыпам, але ня здолелі дабіцца сваёй мэты. Шляхта бачыла ў скасаваньні аднагалоснасьці і вольнага „veto“ касаваньне свайго права. Ужо ў 1652 годзе шляхціц Сіцінскі першы раз сарваў працу сойму сваім „veto“. Сойм павінен быў разьехацца, не зрабіўшы нічога. Такія бясплодныя соймы ў далейшыя часы здараліся ўсё часьцей і часьцей. Па падліку Кастамарава з пяцідзесяці апошніх соймаў Рэчы {{перанос пачатак|Паспалі|тай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>974jp2euk6zmhtlmedbf6to064hf8bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125190</id>
    <revision>
      <id>290065</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290065</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1919" sha1="8dzw12cwuj7u2s9ctde9omxib7t3yem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 117 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Паспалі|тай}} без усялякіх перашкод адбылося толькі 7 соймаў. Зрываньне сойму зрабілася крыніцаю даходу для асобных шляхціцаў і рабіла немагчымым дзяржаўны парадак. Не дарма аб Рэчы Паспалітай таго часу злажылася пагаворка, што „Polska nierządem stoi“.

&lt;center&gt;
[[Файл:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925) (page 121 crop).jpg|center|frameless|350px]]

&lt;small&gt;Аблога г. Полацку С. Баторыем (з сучаснай гравюры).&lt;/small&gt;
&lt;/center&gt;

На чале выканаўчай улады стаіць кароль, з канца XVI сталецьця — выбраны. Ні кароль пры сваім жыцьці, ні сойм пры жыцьці караля ня можа намеціць яму наступніка. Гэтым забясьпечваецца поўная свабода шляхты пры абраньні караля. Сыстэматычна, пасьля сьмерці кожнага караля, пачыналася выбарнае бязладзьдзе, каторае цягнулася ад некалькіх месяцаў да некалькіх год. На часы бескаралеўя існавала асобая пасада інтэррэкса, каторую звычайна займаў прымас арцыбіскуп Гнезьнянскі. Абірае караля так званы элекцыйны „выбарчы“ сойм з усёй шляхтай; абраньне караля таксама павінна адбыцца аднагалосна. Правы польскага караля зусім нязначныя, яны&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8dzw12cwuj7u2s9ctde9omxib7t3yem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125191</id>
    <revision>
      <id>290066</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4729" sha1="8e8bwurixrmwnecuak9pzv0mq1zzeem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 118 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;больш падобны на абавязкі, чым на правы. Кароль мае права склікаць Вальны Сойм і назначаць тэрмін для яго пасяджэньня. Ад імя караля творыцца ў гаспадарстве суд. Кароль назначае на вышэйшыя ўрадавыя пасады; але пасады даюцца пажыцьцёва, і адабраць іх кароль можа з вялікаю цяжкасьцю і то толькі за якія-колечы політычныя праступствы. Кароль стаіць на чале шляхецкага апалчэньня, што фактычна перашло потым да кароннага гэтмана. Кароль вядзе зносіны з чужаземнымі дзяржавамі, пасылае і прымае паслоў. У сваёй чужаземнай політыцы ён адказвае перад Вальным Соймам. Кожнаму каралю перад яго абраньнем шляхта ставіла ўмовы, каторыя ён прымаў і падпісваў. Калі кароль парушаў якія-колечы з гэтых умоў, шляхта мела законнае права адмовіць яму ў паслушэнстве і парушыць даную яму прысягу на вернасьць. Усё жыцьцё караля было пад контролем. Нават такія прыватныя факты, як жаніцьба, развод, замежныя паездкі і г. д. былі падлеглы контролю сойму. Польскі кароль, седзячы на троне і носячы карону, быў хутчэй дажывотным прэзыдэнтам, чым каралём.

Прыняўшы пад увагу ўсё вышэйсказанае, мы бачым, што Польшча ня гледзячы на існаваньне каралеўскай улады, была хутчэй рэспублікай, чым монархіяй — каралеўствам. Так глядзела на строй Польшчы і дзяржаўнае права, каторае дало ёй назву „Рэч Паспалітая“, што ў тлумачэньні і значыць „рэспубліка“. Далей мы бачым, што ўся ўлада ў гэтай рэспубліцы належала да Вальнага Сойму і да павятовых соймікаў, каторыя складаліся выключна з панства і шляхетства. Ніжэйшыя станы гаспадарства ніякіх політычных праў ня мелі і былі безгалоснаю, бяспраўнаю масаю. Дзякуючы гэтаму, Польская рэспубліка была панскай, шляхецкай рэспублікай бяз усякіх адзнак дэмакратызму.

Вышэйшым станам у гэтай рэспубліцы, разумеецца, была шляхта. Лік шляхты ў Польшчы быў вялікі. Багацейшыя паны, князі і магнаты таксама ўходзілі ў склад шляхецкае клясы і ня мелі ніякай юрыдычнай перавагі над звычайнымі шляхціцамі. Яны і шляхта лічаць сябе братамі. Большасьць шляхціцаў былі зямляўласьнікі, але зьвязак з зямлёю ня быў абавязковым для польскага шляхціца; шмат было і такіх, каторыя ўжо ня мелі зямлі. Яны прыстрайваліся на службу ў палацах багатых і заможных магнатаў, складаючы іх сьвіту. Што датычыць да тытулаў князя, графа {{абмылка|і др.|і інш.}}, то іх насілі толькі тыя фаміліі, каторыя атрымалі гэтыя тытулы да часу Люблінскай вуніі. Пазьней гэтыя тытулы нікому, апроч чужаземцаў, не даваліся. Кляса шляхты з вялікаю стараннасьцю захавала чыстасьць белай косьці і благароднай крыві. Калі вынікала пытаньне аб нерадавітасьці якога-колечы {{перанос пачатак|шлях|ціца}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8e8bwurixrmwnecuak9pzv0mq1zzeem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125192</id>
    <revision>
      <id>290067</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «[[Файл:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938). Узор 2.png|200px|center]]»</comment>
      <origin>290067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="95dgpxfsdegqfdjdyecmudly0fhgdgs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[Файл:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938). Узор 2.png|200px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95dgpxfsdegqfdjdyecmudly0fhgdgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125193</id>
    <revision>
      <id>290068</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="g1bgqre7e9cay5rhlbiqg4lvupma8i1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 119 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|шлях|ціца}}, то ён павінен быў абяліць сябе шасьцьма сьведкамі: двума па бацьку, двума па яго матцы і двума па сваёй матцы. Гэты спосаб абяленьня к пачатку XVI сталецьця ўжо зьнікае: шляхецкія фаміліі ўжо абмежавалі сябе і зацьвярдзілі сваю шляхецкую вартасьць. Высокімі мурамі адгарадзілася гэтая кляса ад другіх кляс і зрабілася кастаю. Шляхетства атрымліваецца толькі ад бацькоў. Праўда, можна атрымаць шляхетства праз пасынаўленьне, але толькі тады, калі на гэтае пасынаўленьне згаджаецца ўвесь род і сойм. Шляхецкую вартасьць можа дараваць і кароль. Дараваньне шляхетства каралём таксама носіць кірунак пасынаўленьня. Кароль пасыноўленай асобе дае і гэрб. Дараваньне шляхетства каралём з палавіны XVII сталецьця ўжо не сустракаецца: шляхта забясьпечыла сябе і з гэтага боку. Згубіць шляхетства можна па суду і за няпрыстойныя для шляхціца паступкі. Такімі паступкамі лічыліся, напрыклад, заняцьце гандлем і прыняцьце ў род простага чалавека.

Атрымваць свае правы шляхта пачала яшчэ з канца XIV сталецьця. З разьвітку шляхецкіх прывілеяў мы бачым, што для атрыманьня іх шляхта карыстала з двух фактаў жыцьця Польшчы: з свайго права абіраць караля і зацьвярджаць налогі. Абіраючы караля і зацьвярджаючы ў сойме налогі, шляхта ніколі не забывала сваіх клясавых інтарэсаў. Правы яе былі вялікія.

Шляхта, найперш усяго, — кіруючы стан гаспадарства. Шляхціцы і толькі шляхціцы даюць паслоў на сойм і на соймікі. Шляхта абірае караля пагалоўна (viritim); кожны шляхціц можа спадзявацца быць абраным за караля. Вышэйшыя ўрадавыя пасады займаюць толькі шляхціцы. Таксама стаяла справа і з духоўнымі пасадамі: пасаду прэлата, напрыклад, мог заняць толькі шляхціц.

Рымскі папа асобнаю буллаю забясьпечыў за шляхтаю гэтае права. Толькі шляхціц мае і грамадзянскае права: свабоду сходаў, свабоду слова, незачэпнасьць асобы, памяшканьня і маемасьці. Толькі шляхціц можа мець земскі маёнтак з прыпісанымі да яго сялянамі. Што датычыць мяшчан, то яны могуць уладаць зямлёю толькі ў межах гарадоў. Усе землі шляхты свабодны ад дзяржаўных налогаў і павіннасьцяў. Наогул, усе фінансавыя абавязкі шляхты ў адносінах да гаспадарства былі толькі добравольныя і залежалі ад згоды самой шляхты. І трэба зазначыць, што шляхта на ўсім працягу гісторыі Польшчы добра паказала гэтую сваю „добрую волю“ ў абавязках да дзяржавы, каторая ніколі ня бачыла, праўду кажучы, шляхецкіх ахвяр. Праўда, на шляхце даволі доўга ляжаў абавязак „паспалітага рушэньня“, пагалоўнай службы ў апалчэньні, але і гэтыя апалчэньні ззываліся&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g1bgqre7e9cay5rhlbiqg4lvupma8i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125194</id>
    <revision>
      <id>290069</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Цэнтар|'''U čeść 950-hodździa&lt;br /&gt;chryščeńnia Biełarusi'''|памер=250%}}  {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{АРЦ|''(Pramova ks. Ad. Stankieviča, skazanaja ŭ kaśc. śv. Mikałaja ŭ Vilni na Słužbie Božaj, jakuju, pieršy raz siarod Biełarusaŭ, za pamysnaść Biełaruskaha narodu, z nahody jubileju 950-bodździa chryščeńnia Biełarusi, adpraviŭ ajciec Аўтар:Міхась Маскалік|M. Maskali...»</comment>
      <origin>290069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="83sd978eszm3hmi98z1a00jwh4xhnri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Цэнтар|'''U čeść 950-hodździa&lt;br /&gt;chryščeńnia Biełarusi'''|памер=250%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{АРЦ|''(Pramova ks. Ad. Stankieviča, skazanaja ŭ kaśc. śv. Mikałaja ŭ Vilni na Słužbie Božaj, jakuju, pieršy raz siarod Biełarusaŭ, za pamysnaść Biełaruskaha narodu, z nahody jubileju 950-bodździa chryščeńnia Biełarusi, adpraviŭ ajciec [[Аўтар:Міхась Маскалік|M. Maskalik]] 2.X.1938 h.).''}}
{{block center/e}}


[[Файл:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938). Узор 1.png|60px|center]]


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|1938}} h.&lt;br /&gt;Adbitka z „[[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)|Chryścijanskaj Dumki]]“.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>83sd978eszm3hmi98z1a00jwh4xhnri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125195</id>
    <revision>
      <id>290070</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{лінія|100%|прагал=0}}  {{Цэнтар|Bieł. Drukarnia im. Fr. Skaryny ŭ Vilni}}»</comment>
      <origin>290070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="5ex7o6u6yfr4t10w4jvkpnxnokac4bh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{лінія|100%|прагал=0}}

{{Цэнтар|Bieł. Drukarnia im. Fr. Skaryny ŭ Vilni}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ex7o6u6yfr4t10w4jvkpnxnokac4bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125196</id>
    <revision>
      <id>290071</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="4p6srldllufkeqe85ybbwlqphxhu7sq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 120 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;зусім ня часта. Апроч таго, гэты абавязак даваў шляхце права быць аружным станам і даваў магчымасьць зьбірацца з аружжам у руках ня толькі на абарону дзяржавы, але і на абарону сваіх шляхецкіх праў, калі на іх насядаў кароль.

Былі ў шляхты і ўсялякія дробныя вольнасьці. Шляхціц быў зусім свабодны ад прымежных мытных пошлін. Толькі шляхта мела права курыць сьпірт і адчыняць шынкі, мець млыны, кузьні і г. д. Адным словам, шляхецкаму стану жылося ў Польшчы вельмі добра. Затое надта нядобра жылося селяніну.

У XIV і XV сталецьцях палажэньне хлопаў у Польшчы было яшчэ больш-менш выносным. Часам пападаліся каралі дэмократычнага кірунку (напр., кароль хлопаў, Казімер Вялікі), каторыя разумелі ўсю важнасьць дабрабыту хлопаў для гаспадарства. Але з цягам часу шляхта стала ўсемагутнаю клясаю, з катораю кароль не адважваўся змагацца: Апроч таго выніклі і некаторыя экономічныя прычыны, што пагоршылі мужычую справу.

У канцы XV сталецьця выявілася няпрыгоднасьць для абароны гаспадарства паспалітага шляхецкага рушэньня. Каралі часта павінны былі карыстацца нанятымі войскамі, каторыя складаліся з шляхціцаў і няшляхціцаў, палякаў і непалякаў. Ваяўніцкая чыннасьць шляхецкага рыцара паменшылася, і ён атрымаў магчымасьць сесьці на зямлю і заняцца вясковай гаспадаркай. Каля гэтага-ж часу былі прылучаны да Польшчы і землі пры ўтоку Віслы. Цяпер стала магчыма вывазіць заграніцу вяскова-гаспадарчыя прадукты, што давала не малы даход. Разумеецца, шляхта з гэтага часу вельмі зацікавілася ўладаньнем зямлёю. Але адна зямля сама па сабе, калі над ёю не працаваць і не абліваць яе потам, не дае ні хлеба, ні добрых даходаў і ёсьць мёртвы капітал. Шляхціц таго далёкага часу ведаў гэтую праўду так-жа грунтоўна, як і зямляўласьнік нашага часу. Ведаў ён таксама, што працаваць над зямлёю вельмі цяжка і няпрыемна і што куды прыямней, калі земляробам будзе мужык, а даглядчыкам над яго працаю і апекуном будзе ён, шляхціц. Мужыкі ў ранейшыя часы былі вольнымі і мелі права безбароннага пераходу з месца на месца. Ад пана, шляхціца, вельмі разумнага ў абшары сваіх клясавых інтарэсаў, мужык мог выйсьці са сваёю рухомаю маемасьцю ці на вольную нікім не занятую зямлю, ці на зямлю якога-колечы другога пана, каторы яшчэ не падняў сваіх запатрабаваньняў на мужычую працу так высока. Пэўна, што першым і неадложным заданьнем шляхецкай клясавай політыкі зрабілася — зусім прывязаць рабочага хлопа да зямлі, каб ён ня мог ад яе адарвацца і перабрацца ў другія месцы. Дабіцца гэтага {{перанос пачатак|задань|ня}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p6srldllufkeqe85ybbwlqphxhu7sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125197</id>
    <revision>
      <id>290072</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|'''988/9-1938/9'''|памер=200%}}  {{Накіравальная рыса|12em|height=3px}} {{Накіравальная рыса|12em|height=1px}}  {{***2||75%|7|перад=1em|пасьля=1em}}  {{Водступ|2|em}}950 hadoŭ tamu nad Biełarusiaj zaśviaciła sonca viečnaj praŭdy, sonca navuki Božaha Syna Isusa Chrysta. 950 hadoŭ tamu Biełaruski narod pačuŭ hołas svajho Božaha Vučyciela: Ja jość daroha, žyćcio i praŭda,...»</comment>
      <origin>290072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="htkkq5rvhpfqsdoxku0pzpipo547cjm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''988/9-1938/9'''|памер=200%}}

{{Накіравальная рыса|12em|height=3px}}
{{Накіравальная рыса|12em|height=1px}}

{{***2||75%|7|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Водступ|2|em}}950 hadoŭ tamu nad Biełarusiaj zaśviaciła sonca viečnaj praŭdy, sonca navuki Božaha Syna Isusa Chrysta. 950 hadoŭ tamu Biełaruski narod pačuŭ hołas svajho Božaha Vučyciela: Ja jość daroha, žyćcio i praŭda, chto jdzie za mnoj, toj nia byvaje ŭ ciemry. ― Adznačyć hety vialiki i darahi jubilej, pakłanicca svajmu Spasu i pamalicca za pamysnaść svajho Biełaruskaha Narodu z pryčyny hetaha jubileju i sabralisia my siańnia ŭ hetuju śviatyniu.

{{Водступ|2|em}}Dla hetaha našaha {{перанос-пачатак|п=śviatkavań|к=nia}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>htkkq5rvhpfqsdoxku0pzpipo547cjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290073</id>
      <parentid>290072</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="812" sha1="euubqgdhqkkvzygut5h1kw28fpx6162" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''988/9-1938/9'''|памер=200%}}

{{Накіравальная рыса|12em|height=3px}}
{{Накіравальная рыса|12em|height=1px}}

{{***2||75%|7|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Водступ|2|em}}950 hadoŭ tamu nad Biełarusiaj zaśviaciła sonca viečnaj praŭdy, sonca navuki Božaha Syna Isusa Chrysta. 950 hadoŭ tamu Biełaruski narod pačuŭ hołas svajho Božaha Vučyciela: — Ja jość daroha, žyćcio i praŭda, chto jdzie za mnoj, toj nia byvaje ŭ ciemry. ― Adznačyć hety vialiki i darahi jubilej, pakłanicca svajmu Spasu i pamalicca za pamysnaść svajho Biełaruskaha Narodu z pryčyny hetaha jubileju i sabralisia my siańnia ŭ hetuju śviatyniu.

{{Водступ|2|em}}Dla hetaha našaha {{перанос-пачатак|п=śviatkavań|к=nia}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>euubqgdhqkkvzygut5h1kw28fpx6162</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125198</id>
    <revision>
      <id>290074</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="oaizoxz0v3wd5iylx13nhi7wcl1xxn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 121 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|задань|ня}} было лёгка, бо законадаўчым органам гаспадарства быў сойм, які складаўся з прадстаўнікоў шляхты і яе інтарэсаў.

У пачатку законадаўчым шляхам пераходы мужыкоў з месца на месца толькі абмяжоўваюцца, а потым і зусім забараняюцца. Тады хлопы, бачачы, што другога выхаду няма, пачынаюць бяз усякага закону, проста, памужыцку, уцякаць з панскай зямлі. Сойм з свайго боку пачынае разьвіваць законадаўства ў гэтым кірунку і змагаецца з уцёкамі мужыкоў. За ўцёкі назначаюцца штрафы, пабоі і зварот мужыкоў на старое месца. Гэтыя штрафы і другія кары ўсё растуць і растуць, бо мужыкі ўсё ўцякаюць і ўцякаюць. Возьмем для прыкладу рост штрафаў: у канцы XVII-га сталецьця за зроблены ўцёк мужык плаціў штрафу 10 грывень, а ў 30-ыя гады XVII сталецьця ўжо 500 грывень; за палавіну сталецьця, такім спасабам, штраф быў павялічан соймам у 50 раз.

Потым сойм пастараўся адабраць у хлопа магчымасьць змагацца з шляхціцам у судзе. Было ўхвалена, што мужык мае права выступаць у судзе, як жалабнік, толькі тады, калі быў у судзе прысутным яго пан. Разумеецца, што ў цяжбе проці свайго пана мужык ніколі ня мог стаць у судзе, бо пану ня было ніякага сэнсу быць прысутным у судзе. Праз нейкі час сойм ухваліў пастанову аб тым, што мужыку зусім забараняецца скардзіцца ў судзе на шляхціца. На гэтым справа спынілася, бо йсьці далей шляхецкаму соймаваму законадаўству ўжо ня было куды.

Адабраўшы соймавымі законнымі пастановамі ў мужыка ўсякую магчымасьць абараняцца, шляхта пачала бязупынную эксплёатацыю папаўшага ў яе рукі сялянства. Мужык зрабіўся для яе рабочаю жывёлаю, якая павінна працаваць і якую можна і трэба стрыгчы.

Найперш усяго ён плаціць вялікі чынш за тую зямлю, каторую пан пазволіў яму ўзяць для яго ўласнай дробнай гаспадаркі. Мужык, апроч таго, павінен працаваць дарма на панскай зямлі і для гэтай мэты адбываць паншчыну, якая пачынаецца з некалькіх дзён у тыдзень. Потым яна ўсё расьце і расьце. Мужыку ўсё менш і менш застаецца часу для сваёй гаспадаркі. Некаторыя паны пакідалі мужыку для яго ўласнай працы толькі сьвята. Разам з чыншам і паншчынаю мужык павінен быў спаўняць розныя натуральныя павіннасьці: ён дастаўляў у панскі двор усялякія прадукты, патрэбныя пану і яго дворным, напрыклад, хлеб, мяса, грыбы, ягады, лыка і г. д.; ён нясе са сваёю ўбогаю канягаю фурманкавую павіннасьць; ён правіць дарогі, грэблі і масты; ён саджае дрэва па грунтовых дарогах і па дарогах да маёнткаў. Усіх павіннасьцяй мужыка таго часу і не пералічыць. А тут яшчэ з году&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oaizoxz0v3wd5iylx13nhi7wcl1xxn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125199</id>
    <revision>
      <id>290075</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=śviatkavań|к=nia}} nadaryłasia sapraŭdy ščaślivaja nahoda. Voś prad nami, prad hetym śviatym aŭtarom, śviatar ajciec Michał Maskalik, Biełarus, hreka-katalik. Papracavaŭšy ŭ svaim časie na nivie biełaruskaj kultury, paznaŭšy bližej žyćcio, jon zrazumieŭ, što, kab naležna pracavać dla druhich, treba pradusim zabycca ab sabie samym, treba adračysia siabie samoha. I jon heta zrabiŭ: źniosšysia z nia...»</comment>
      <origin>290075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1094" sha1="bf1h7svxolzq4s18yk7cej89xi66sy0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=śviatkavań|к=nia}} nadaryłasia sapraŭdy ščaślivaja nahoda. Voś prad nami, prad hetym śviatym aŭtarom, śviatar ajciec Michał Maskalik, Biełarus, hreka-katalik. Papracavaŭšy ŭ svaim časie na nivie biełaruskaj kultury, paznaŭšy bližej žyćcio, jon zrazumieŭ, što, kab naležna pracavać dla druhich, treba pradusim zabycca ab sabie samym, treba adračysia siabie samoha. I jon heta zrabiŭ: źniosšysia z niamieckimi katalikami ŭschodnikami, pajechaŭ u Niamieččynu, zdabyŭ tam navuku i byŭ tam paśviačany na hreka-katalickaha śviatara. I voś siańnia adpraŭlaje tut, z nahody vialikaha sioletniaha chryścijanskaha jubileju, pieršuju siarod Biełarusaŭ, Božuju Słužbu za pamysnaść Biełaruskaha narodu, adpraŭlaje ŭ slavianskim abradzie, u starasłavianskaj movie, jak i 950 hadoŭ tamu, kali chryścijanstva było adzinym i niepadzielenym i hetakim šyryłasia siarod Biełaruskaha narodu. Ajciec Michał Maskalik źjaŭlajecca, jak bačym, žyvym złučvom našaj {{перанос-пачатак|п=mi|к=nuŭščyny}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bf1h7svxolzq4s18yk7cej89xi66sy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125200</id>
    <revision>
      <id>290076</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=mi|к=nuŭščyny}} z sučasnaściaj i symbalem adzinstva relihijnaha i nacyjanalnaha Biełaruskaha narodu.  {{Цэнтар|&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;}}  {{Водступ|2|em}}Zahlaniem-ža ŭ našu sivuju minuŭščynu i pryhledzimsia da tych daraŭ, jakija nam pryniesła chryścijanstva. Voś-ža pryniesła jano nam aśvietu, postup, navuku i ŭłučyła nas u siamju kulturnych chryścijanskich narodaŭ.  {{Водступ|2|em}}Abda...»</comment>
      <origin>290076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="0xb7razf1iqzd4fzkpho33ugav8kz2a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=mi|к=nuŭščyny}} z sučasnaściaj i symbalem adzinstva relihijnaha i nacyjanalnaha Biełaruskaha narodu.

{{Цэнтар|&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;}}

{{Водступ|2|em}}Zahlaniem-ža ŭ našu sivuju minuŭščynu i pryhledzimsia da tych daraŭ, jakija nam pryniesła chryścijanstva. Voś-ža pryniesła jano nam aśvietu, postup, navuku i ŭłučyła nas u siamju kulturnych chryścijanskich narodaŭ.

{{Водступ|2|em}}Abdaryła chryścijanstva Biełaruski narod najbahaciejšaj, najhłybiejšaj i najidealniejšaj na śviecie relihijaj i etykaj. Pad ich podycham ažyviłasia i ŭzbahaciłasia biełaruskaja narodnaja duša. Paŭstali chryścijanskija śviatyni, manastyry, škoły, ustanovy chryścijanskaj miłasernaści. Adnej z mnohich krasak, vyrasšych na nivie chryścijanskaj relihii i etyki źjaŭlajecca śviataja biełaruskaja kniazioŭna Afrasińnia Połackaja.

{{Водступ|2|em}}Chryścijanskaja navuka navučyła tak-ža Biełaruski narod hłybiej i idealniej razumieć {{перанос-пачатак|п=sacyjal|к=nuju}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xb7razf1iqzd4fzkpho33ugav8kz2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290077</id>
      <parentid>290076</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="qmol02fyhn6ow4wcmmp20a02hjr03hh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=mi|к=nuŭščyny}} z sučasnaściaj i symbalem adzinstva relihijnaha i nacyjanalnaha Biełaruskaha narodu.

{{Цэнтар|&lt;nowiki&gt;∗&lt;/nowiki&gt;}}

{{Водступ|2|em}}Zahlaniem-ža ŭ našu sivuju minuŭščynu i pryhledzimsia da tych daraŭ, jakija nam pryniesła chryścijanstva. Voś-ža pryniesła jano nam aśvietu, postup, navuku i ŭłučyła nas u siamju kulturnych chryścijanskich narodaŭ.

{{Водступ|2|em}}Abdaryła chryścijanstva Biełaruski narod najbahaciejšaj, najhłybiejšaj i najidealniejšaj na śviecie relihijaj i etykaj. Pad ich podycham ažyviłasia i ŭzbahaciłasia biełaruskaja narodnaja duša. Paŭstali chryścijanskija śviatyni, manastyry, škoły, ustanovy chryścijanskaj miłasernaści. Adnej z mnohich krasak, vyrasšych na nivie chryścijanskaj relihii i etyki źjaŭlajecca śviataja biełaruskaja kniazioŭna Afrasińnia Połackaja.

{{Водступ|2|em}}Chryścijanskaja navuka navučyła tak-ža Biełaruski narod hłybiej i idealniej razumieć {{перанос-пачатак|п=sacyjal|к=nuju}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qmol02fyhn6ow4wcmmp20a02hjr03hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125201</id>
    <revision>
      <id>290078</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=sacyjal|к=nuju}} spraviadlivaść, vučačy nieabchodnaści samaadračeńnia, baraćby z svaim samalubstvam. Zmiakčeńnie abyčajaŭ u narodzie, spynieńnie samavoli kniazioŭ, bajarstva i rycarstva, jaŭnaje rašańnie važnych dziaržaŭnych spraŭ na viečy i zbratańnie na im-ža u vadnu siamju vyšejšych słajoŭ hramadzianstva z narodam — heta ŭsio sacyjalnyja płady śv. Evanelii. I nie dahadvajucca peŭnie tyja Bi...»</comment>
      <origin>290078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="ojl9vno6ist5m6wkkbqoqgihakwi4mr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=sacyjal|к=nuju}} spraviadlivaść, vučačy nieabchodnaści samaadračeńnia, baraćby z svaim samalubstvam. Zmiakčeńnie abyčajaŭ u narodzie, spynieńnie samavoli kniazioŭ, bajarstva i rycarstva, jaŭnaje rašańnie važnych dziaržaŭnych spraŭ
na viečy i zbratańnie na im-ža u vadnu siamju vyšejšych słajoŭ
hramadzianstva z narodam — heta ŭsio sacyjalnyja płady śv. Evanelii. I nie dahadvajucca peŭnie tyja Biełarusy, jakija siańnia volna ci niavolna pakłaniajucca [[Аўтар:Карл Маркс|Marksu]], što heta ich „viera“, heta tolki daloki-daloki adhałosak, tolki žałosnaja karykatura tych sacyjalnych ideałaŭ, jakija pryniesła Biełaruskamu narodu chryścijanstva.

{{Водступ|2|em}}Nie abminuła chryścijanstva i pačućcia estetyčnaha ŭ Biełaruskim narodzie. I jaho razviło, vyhadavała, abdaryła svaimi vialikimi, pryhožymi darami. Architektura, malarstva, plastyka, muzyka, pieśnia, — jak-ža mahutna raźvilisia i razraślisia ŭ Biełarusi, dziakujučy ciopłamu, tvorčamu pavievu chryścijanskaha estetyzmu, jak&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojl9vno6ist5m6wkkbqoqgihakwi4mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125202</id>
    <revision>
      <id>290079</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «składovaj častki chryścijanstva. Jak-ža abiadnieła-b kultura Biełaruskaha narodu, kali-b ad jaho adniać usio heta kulturnaje bahaćcie z haliny krasy, jakoje stvaryła chryścijanskaje pačućcio! Jak-ža abiadnieŭ-by Biełaruski Muzej u Vilni, kali-b z jaho pavykidać usio toje, što tak ci inakš jość tvorčaściaj chryścijanstva!  {{Водступ|2|em}}Vialikuju ŭrešcie rol adyjhrała chryścijanstva ŭ pracesie tvareńnia biełaruskaj nacyj...»</comment>
      <origin>290079</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="991" sha1="ma1fld64k7ki331tnoutn9q44hednca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;składovaj častki chryścijanstva. Jak-ža abiadnieła-b kultura Biełaruskaha narodu, kali-b ad jaho adniać usio heta kulturnaje bahaćcie z haliny krasy, jakoje stvaryła chryścijanskaje pačućcio! Jak-ža abiadnieŭ-by Biełaruski Muzej u Vilni, kali-b z jaho pavykidać usio toje, što tak ci inakš jość tvorčaściaj chryścijanstva!

{{Водступ|2|em}}Vialikuju ŭrešcie rol adyjhrała chryścijanstva ŭ pracesie tvareńnia biełaruskaj nacyjanalnaści. Šmat jość dziejnikaŭ, jakija pryčyniajucca da paŭstańnia kožnaj nacyjanalnaści. Adnym z ich — jość relihija.

{{Водступ|2|em}}Relihija pahanskaja ŭ Biełarusaŭ była roznajakaja, razdroblenaja, z mnohimi prymityŭnymi i naiŭnymi abradami i bahami. Heta relihija słužyła nie paŭstańniu i ŭzrostu biełaruskaj nacyjanalnaści, ale naadvarot — jaje razdrableńniu i rasciarušańniu. Susim što inšaje chryścijanstva. Jano praz svajo adzinstva, praz svoj vysoki idealizm, praz stałaść&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ma1fld64k7ki331tnoutn9q44hednca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125203</id>
    <revision>
      <id>290080</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «i adnajakaść i svajej navuki i abradu, praz praśvietnuju svaju dziejnaść było na zary biełaruskaj historyi mahutnym sacyjalnym dziejnikam, złučajučym biełaruskija plamiony, biełaruskija kniaźstvy, biełaruskija, nacyjanalna jašče nie aformlenyja, masy, u adzin sucelny narod.  {{Водступ|2|em}}Hetkuju-ž rol adnosna biełaruskaj nacyjanalnaści chryścijanstva ihrała i paźniej. Za časaŭ u biełaruskaj dziaržavie litoŭskaj dynastyi,...»</comment>
      <origin>290080</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="im13ho1cee6n07fbbseqhe956j7di78" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;i adnajakaść i svajej navuki i abradu, praz praśvietnuju svaju dziejnaść było na zary biełaruskaj historyi mahutnym sacyjalnym dziejnikam, złučajučym biełaruskija plamiony, biełaruskija kniaźstvy, biełaruskija, nacyjanalna jašče nie aformlenyja, masy, u adzin sucelny narod.

{{Водступ|2|em}}Hetkuju-ž rol adnosna biełaruskaj nacyjanalnaści chryścijanstva ihrała i paźniej. Za časaŭ u biełaruskaj dziaržavie litoŭskaj dynastyi, kali ŭ nas užo panavała pravasłaŭje, Biełaruski narod, baroniačysia ad nastupu na Biełaruś łacinizmu i polonizmu, baraniŭ nia tolki svaju relihiju, ale tak-ža i nacyjnnalnaść, ažyŭlajučy i pahłyblajučy ŭ masach jaje supolnaść i adzinstva.

{{Водступ|2|em}}Uznoŭ-ža za časaŭ unii, kali kulturnyja i bahatyja klasy pakinuli narod, pierachodziačy ŭ lacinizm i polskaść, i kali hetyja apošnija štoraz bolš nasiadali na narod, jon, baroniačy svaju unijackuju vieru, svoj uschodni abrad, baraniŭ i cemantavaŭ dalej&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>im13ho1cee6n07fbbseqhe956j7di78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125204</id>
    <revision>
      <id>290081</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «i biełaruskuju svaju nacyjanalnaść.  {{Водступ|2|em}}Kali-ž usia Biełaruś na pač. XIX st. znajšłasia pad carskaj Rasiejaj, kali carskaja palityka uniju pieraviała ŭ pravasłaŭje i zrabiła z jaho palityčnaje aružža, źviernutaje prociŭ Biełarusaŭ, kali nastaŭ dla našaha narodu najhraźniejšy čas, — i tady chryścijanstva akazałasia aporaj biełaruskaj nacyjanalnaści. Łacinskaje katalictva tady ŭ Biełarusi padtrymlivała i...»</comment>
      <origin>290081</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="itvm1sld985tbasy3hl2lamz9irhlnr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;i biełaruskuju svaju nacyjanalnaść.

{{Водступ|2|em}}Kali-ž usia Biełaruś na pač. XIX st. znajšłasia pad carskaj Rasiejaj, kali carskaja palityka uniju pieraviała ŭ pravasłaŭje i zrabiła z jaho palityčnaje aružža, źviernutaje prociŭ Biełarusaŭ, kali nastaŭ dla našaha narodu najhraźniejšy čas, — i tady chryścijanstva akazałasia aporaj biełaruskaj nacyjanalnaści. Łacinskaje katalictva tady ŭ Biełarusi padtrymlivała i zbierahała da lepšych časaŭ biełaruskuju nacyjanalnuju ideju.

{{Водступ|2|em}}Fakt, što chryścijanstva źjaŭlajecca ŭ našaj historyi tvoryvam i aporaj biełaruskaj nacyjanalnaści, tłumačycca pradusim tym, što jano ŭvodzić duža blizki i hłyboki duchovy kantakt u narodnych huščach, jaki, časta niaśviedama, padtrymlivaje i tvora nacyjanalnaje pačućcio i jakoha źniščyć nia mohuć nijakija palityčnyja machinacyi, bo da jaho nie dasiahajuć. Hetym imienna tłumačycca i toje, što i za panavańnia nad Biełaruskim narodam rasiejskich caroŭ, pravasłaŭnaja carkva, nia {{перанос-пачатак|п=hledzia|к=čy}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>itvm1sld985tbasy3hl2lamz9irhlnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125205</id>
    <revision>
      <id>290082</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290082</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4704" sha1="pojh2z462r1mkyinl03l9ogexngmyjb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 122 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;на год пачынае расьці мужыцкае малазямельле, а часам і безьзямельле. У некаторых мужыкоў ужо зусім няма зямлі нават агародняй. Палажэньне такіх (як іх тады звалі) халупнікаў зусім дрэннае. Адным словам, цяжка жылося рэспубліканцу-мужыку ў Польскай рэспубліцы.

Палажэньне мяшчан было лепшае, чым сялянства. З XIV-га сталецьця мяшчане лічыліся пад асабістай абаронай караля і вядомага нам Майдэборскага права. Гэтая абарона давала гарадом нейкую незалежнасьць ад шляхецкае клясы і пачаткі для разьвіцьця гарадзкога жыцьця. Па гарадох пачалася нават дамовая барацьба паміж соцыяльнымі групамі мястовага грамадзянства. Поруч са старымі органамі гарадзкога самакіраваньня, як, напрыклад, мястовая рада, вынікаюць новыя органы, як, напрыклад, комісіі 20-цёх, 30-цёх і г. д. Гэтыя новыя органы выніклі на грунцы барацьбы прадстаўнікоў вялікага капіталу, з аднаго боку, і прадстаўнікоў дробнага капіталу і працы — з другога боку. Нізы места, часта незадоволеныя самаўладным кіраваньнем мястовай рады і бурмістра, патрабуюць прызнаньня контроля з свайго боку. Буйная буржуазія, патрыцыят места, баючыся опозыцыі, павінны йсьці на згоду з „пасольствам“, з звычайным дробным людам. Вось, урэшце, і ўтвараюцца гэтыя як-бы контрольныя комісіі, палавіна каторых складаецца з патрыцыяў, багатых купцоў, цэхавых майстроў і палавіна „з пасольства“, дробных гандляроў, прыказчыкаў, падмайстраў і другога дробнага люду.

Але з цягам часу гэтая дэмакратызацыя ў гарадох павінна была прыпыніцца, бо ўсё жыцьцё навокала гарадоў ішло ў бок арыстократызацыі. Шляхта, каторая рабілася ўсемагутнаю ў цэлым гаспадарстве, не магла пакінуць без свайго ўплыву мястовага жыцьця. Ужо з палавіны XV-га сталецьця пачынае яна касаваць незалежнасьць і самакіраваньне гарадоў. Пачынаюць зьнікаць з складу соймаў паслы ад гарадоў, мяшчане, каторыя маглі-б бараніць інтарэсы тых гарадзкіх груп, каторыя паслалі іх у сойм, як сваіх прадстаўнікоў. Дзякуючы іх ухіленьню, гарады губяць абарону сваіх інтарэсаў у законадаўчай дзяржаўнай установе. Кароль, які лічыўся абаронцам мяшчан, усё больш і больш пападае ў рукі шляхты і робіцца абаронцаю не мяшчанскіх, а шляхецкіх інтарэсаў.

Найперш усяго шляхта, меўшая ў гарадох зямлю, дабівалася права так званай юрыдыкі. Сутнасьць гэтай юрыдыкі была ў тым, што на зямлю шляхціца ў горадзе не пашыралася ўлада мястовага самакіраваньня. Шляхціц на сваёй зямлі ў месьце мог рабіць, што ён захацеў. Разумеецца, гэты факт рабіў дэзорганізацыю політычна-грамадзянскага жыцьця места. Апроч таго, права юрыдыкі мела і экономічныя {{перанос пачатак|пась|ледкі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pojh2z462r1mkyinl03l9ogexngmyjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125206</id>
    <revision>
      <id>290083</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=hledzia|к=čy}} na naviazańnie jej roli vynaradaŭlańnia Biełarusaŭ, całkom ich nie zrusyfikavała i jany dalej astalisia Biełarusami.  {{Цэнтар|&lt;nowiki&gt;∗&lt;/nowiki&gt;}}  {{Водступ|2|em}}Słovam, chryścijanstva — heta darahaja perła, jakoj majem daražyć i trymacca. I nie pavinien nas adviarnuć ad jaho i toj fakt, što jano ŭ nas užo siańnia nie adzinaje, jak było 950 hadoŭ tamu, a padzielenaje. Bo-...»</comment>
      <origin>290083</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="tfh35kwdajbmfzcvmwq0kl2uhhvehc6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=hledzia|к=čy}} na naviazańnie jej roli vynaradaŭlańnia Biełarusaŭ, całkom ich nie zrusyfikavała i jany dalej astalisia Biełarusami.

{{Цэнтар|&lt;nowiki&gt;∗&lt;/nowiki&gt;}}

{{Водступ|2|em}}Słovam, chryścijanstva — heta darahaja perła, jakoj majem daražyć i trymacca. I nie pavinien nas adviarnuć ad jaho i toj fakt, što jano ŭ nas užo siańnia nie adzinaje, jak było 950 hadoŭ tamu, a padzielenaje. Bo-ž i ciapier čaści jaho, — heta tak-ža perły i cany svajej jano nia straciła i padzieł heny — heta maleńkaja tolki ščerbinka. I siańnia jak-ža mała chryścijanstva nas dzielić, a jak mnoha łuča!

{{Водступ|2|em}}Voś-ža, rachujučysia z hetaj sapraŭdnaściaj, Biełarusy kataliki łacinniki, Biełarusy pravasłaŭnyja i Biełarusy hreka-kataliki ci unijaty ŭ uzajemnych da siabie adnosinach pavinny trymacca tolerancyjna. My pavinny pomnić, što ŭsie my dzieci adnaho Ajca niabiesnaha, braty Syna Božaha&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfh35kwdajbmfzcvmwq0kl2uhhvehc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125207</id>
    <revision>
      <id>290084</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «dziela jaho ŭčałaviečańnia, dzieci adnaho Biełaruskaha narodu.  {{Водступ|2|em}}Dalej, my ŭ našych uzajemnych adnosinach pavinny bolš zvaračvać uvahi na toje, što nas łuča ŭ chryścijanstvie, čym na toje, što nas dzielić. Mo‘ heta indyferentyzm? Nie. Heta ščyraje chryścijanskaje imknieńnie nie razychodzicca i nie dzialicca dalej, heta sardečnaje žadańnie ŭ lubovi Chrystovaj zbližacca da siabie, paznavacca i hetym asłabla...»</comment>
      <origin>290084</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="je206yqvimz6w9qfzj5xxk0g9ci279b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dziela jaho ŭčałaviečańnia, dzieci adnaho Biełaruskaha narodu.

{{Водступ|2|em}}Dalej, my ŭ našych uzajemnych adnosinach pavinny bolš zvaračvać uvahi na toje, što nas łuča ŭ chryścijanstvie, čym na toje, što nas dzielić. Mo‘ heta indyferentyzm? Nie. Heta ščyraje chryścijanskaje imknieńnie nie razychodzicca i nie dzialicca dalej, heta sardečnaje žadańnie ŭ lubovi Chrystovaj zbližacca da siabie, paznavacca i hetym asłablać, vyžyvać i niščyć isnujučyja padzieły.

{{Водступ|2|em}}Urešcie, u žyćci našym chryścijanskim pavinny my ŭsie vyžyvać čužy i chryścijanstvu i narodu element palityčny, starajučysia karystacca svajej biełaruskaj movaj. Mo‘ heta šovinizm, fašyzm, totalizm? Nie. Heta rasčyščańnie darohi chryścijanstvu ŭ dušu Biełaruskaha narodu, heta skiroŭvańnie Biełaruskaha narodu na jaho pryrodnyja punkty apory, kab jon zachavaŭ roŭnavahu i marna nia źhinuŭ. Šukańnie i tvareńnie biełaruskaj nacyjanalnaj i {{перанос-пачатак|п=re|к=lihijnaj}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>je206yqvimz6w9qfzj5xxk0g9ci279b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125208</id>
    <revision>
      <id>290085</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290085</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="fgsebui9d7j3jqzw4w8cdcdix1rwqfh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 123 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|пась|ледкі}}. Шляхціц, меўшы юрыдыку, быў вольны ад усялякіх мястовых падаткаў і налогаў, якое-б ён прадпрыемства не заводзіў на сваёй зямлі. А гэта чыніла страту як рамесьнікам гораду, так і гарадзкому скарбу.

Потым шляхціцы пачалі ўмешвацца ў мястовая справы, карыстаючы з таго, што яны былі зямляўласьнікамі ў месьце. Апроч таго, у жыцьцё гораду ўмешваліся органы дзяржаўнай улады, напрыклад, павятовыя старасты, каторыя лічылі горад толькі аднаю з частак іх павету. Соймы, з свайго боку, ухвалялі такія пастановы, каторыя нішчылі горад, руйнуючы яго політычныя правы і экономічныя інтарэсы. Купцом, напрыклад, было забаронена беспасрэдна мець зносіны з замежнымі старонамі. Часта шляхта дабівалася таксыроўкі тавараў, каб гандляры не маглі ставіць на тавары вольныя цэны. З тавараў не таксаваўся толькі хлеб дзеля таго, што гэта быў тавар, які дастаўляла на рынак шляхта. Каб шляхціц не зьмяшаўся з мешчанінам, яму забаронена было гандляваць. З другога боку, гандляром было забаронена купляць нярухомую маемасьць за сьценамі места, каб яны не зрабіліся зямляўласьнікамі. Такім спосабам між гэтымі двума клясамі ўтваралася прорва.

Такі быў політыка-соцыяльны стан Рэчы Паспалітай Польскай у тыя часы, калі яна ўзяла Беларусь пад свой уплыў. Само сабой разумеецца, што Беларусь павінна была прымаць гэты ўклад жыцьця Польшчы, бо яна інкорпоравалася ў дзяржаўны організм Рэчы Паспалітай.

&lt;center&gt;'''Стан Беларусі пасьля вуніі з Польшчай.'''&lt;/center&gt;

У 1569 годзе ў Любліне адбылася вунія паміж Польшчаю і Літоўска-Беларускім гаспадарствам. Гэта ня была сувязь роўнага з роўным. Польшча скарыстала цяжкае палажэньне Беларусі і Літвы і налажыла сваю руку на тэрыторыі, каторыя дагэтуль былі ад яе незалежны. Ужо самая назва новага, створанага вуніяй гаспадарства — „Польская Рэч Паспалітая“ сьведчыць аб гэтым. Політычная незалежнасьць Літвы і Беларусі на аснове Люблінскага акту была зьнішчана. Ад вялікага Літоўска-Беларускага княства былі адабраны і сілком прылучаны да „кароны“ (як называлі Польшчу) такія багатыя, каштоўныя землі, як Падолія, Валынь, Кіеўшчына і Падлясьсе. Крыльлі ў Літоўска-Беларускай дзяржавы былі адняты.

Тым ня менш незалежнасьць Літоўска-Беларускага гаспадарства фактычна яшчэ доўга існуе, што выяўляецца нават і ў юрыдычных актах. Перад намі Статут Вялікага Княства Літоўскага, выданы ўжо пасьля Люблінскай вуніі ў 1588 годзе. Калі мы чытаем I, IV і V артыкулы трэцяга разьдзелу, то бачым, што 1) гаспадар Літвы і Беларусі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fgsebui9d7j3jqzw4w8cdcdix1rwqfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125209</id>
    <revision>
      <id>290086</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=re|к=lihijnaj}} syntezy — heta zadańnie, uzłožanaje na nas samoj historyjaj, samym Boham.  {{Цэнтар|&lt;nowiki&gt;∗&lt;/nowiki&gt;}}  {{Водступ|2|em}}Dziakavać Bohu, — zrazumieńnie ŭ nas hetaj praŭdy jość štoraz bolšaje i praca na hetaj linii adbyvajecca. Prykładam hetaha źjaŭlajecca i dastojny naš ajciec M. Maskalik, jakoha tut prad hetym aŭtarom bačym, jak i toj fakt, što voś siańnia tut sabralisia...»</comment>
      <origin>290086</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="dqryhf513upl2pgxrh7b0qip2kzqkun" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=re|к=lihijnaj}} syntezy — heta zadańnie, uzłožanaje na nas samoj historyjaj, samym Boham.

{{Цэнтар|&lt;nowiki&gt;∗&lt;/nowiki&gt;}}

{{Водступ|2|em}}Dziakavać Bohu, — zrazumieńnie ŭ nas hetaj praŭdy jość štoraz bolšaje i praca na hetaj linii adbyvajecca. Prykładam hetaha źjaŭlajecca i dastojny naš ajciec M. Maskalik, jakoha tut prad hetym aŭtarom bačym, jak i toj fakt, što voś siańnia tut sabralisia ŭsie Biełarusy chryścijanie: kataliki łacinniki, pravasłaŭnyja, hreka-kataliki ŭnijaty. Ale hety histaryčny naš šlach, jak šlach, vymahajučy pradusim baraćby z samym saboju, jak-ža ciažki i trudny!

{{Водступ|2|em}}Dyk i tvoj, darahi ojča Michale, šlach, jak šlach Chrystovaha śviatara, ciažki i ciarnisty. Staiš voś ty prad aŭtarom siarod biełaruskaj siamiejki, zanosiš biazkroŭnuju žertvu Chrystovu da Boha Ajca za narod svoj Biełaruski. Ducham siahaješ ty ŭ huščy narodnyja, bačyš siabie tam za płuham na nivie Božaj i narodnaj,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqryhf513upl2pgxrh7b0qip2kzqkun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125210</id>
    <revision>
      <id>290087</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290087</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="4t632w6ghakfichzraafd111l15xh4j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 124 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;павінен аберагаць цэласьць тэрыторыі гаспадарства і вярнуць у склад яе тое, што было ўзята другімі гаспадарствамі і 2) што землі ў вялікім княстве ён мае раздаваць толькі „родзічам“ гаспадарства, яго тубыльцам. Палякі ў Статуце разглядаюцца як „замежнікі“ і іх права зямляўладаньня ў Беларусі абмяжована. Урады ў гаспадарстве таксама раздаюцца толькі „родзічам“, тубыльцам. Наогул Статут прыстасован да патрэб Літоўска-Беларускага гаспадарства, як самастойнай дзяржавы. Самастойнасьць Літвы і Беларусі асабліва выяўлялася ў часы бескаралеўя. Вельмі часта ў гэтыя часы Беларусь вядзе нават зносіны з чужаземнымі гаспадарствамі.

Магнаты Літоўска-Беларускага гаспадарства не здаволены Люблінскаю вуніяй. Яны лічаць, што вунія нанесла гаспадарству крыўду. Іх політычны настрой часта выяўляецца ў розных літаратурных творах. Цікава ў гэтым сэнсе адзначыць адзін твор вельмі пашыраны на Беларусі і вядомы пад назваю: „Прамова Івана Мялешкі, каштэляна Смаленскага, на Варшаўскім Сойме ў прысутнасьці караля Зыгмунда III ў 1589 годзе“. Судзячы па зьместу гэтага твору, а таксама апіраючыся на погляды вучоных спэцыялістых, мы павінны прызнаць, што гэта ёсьць хутчэй політычны памфлет, політычная і бытавая сатыра, чым соймавая прамова. Аўтар протэстуе проці польскага ўціску як культурнага, так і політычнага. Ён раўнуе старажытныя часы з сучаснымі яму, старых людзей — са сваімі сучаснікамі і кажа, што раней было лепш. Раней гаспадары Літвы і Беларусі клапаціліся аб сваёй зямельцы, зьбіралі тэрыторыі і каштоўнасьці, сваю бацькаўшчыну мілавалі; іх памяць салодкая. Апошняга Літоўска-Беларускага гаспадара Зыгмунда II Аўгуста, каторы аддаў у няволю гаспадарства, аўтар ня можа лічыць нават за чалавека. Вось вынятак з гэтага твору:

„Прышло мне — з Вамі (пасламі Сойму) радзіці, а я на гэткіх зьездах ніколі ня бываў і з каралём, Яго Міласьцю, ніколі не засядаў; толькі за пакойнікаў Князёў нашых, каторыя каралявалі і што ваяводамі былі. Сэнтэнцый гэтых ня бывала, папросту правым сэрцам гаварылі. Політыкі ня зналі, а ў рот праўдаю, як солей у вочы кідывалі. Скора-ж каралі больш немцаў, чым нас, улюбілі, зараз, што старыя нашыя сабралі, то ўсё нямцом раздалі. Нашыя гаспадары, проч Жыгімонта Аўгуста Караля (таго нечага і ў людзі лічыць), бо той Падлясьсе вынішчыў, Ляхам менючыся. Але Жыгімонта Першага салодкая памяць яго, бо той немцаў, як сабак, ня любіў і ляхаў з іх хітрасьцю вельмі ня любіў. А Літву і Русь нашу любіцельна мілаваў, і гаразда лепш нашыя за яго мяваліся“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4t632w6ghakfichzraafd111l15xh4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125211</id>
    <revision>
      <id>290088</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «bačyš dobryja płady svajej pracy i lohka i jasna tabie na dušy. Ale viedaj, što nialohka tabie ŭsio heta nabožnaje svajo latucieńnie ŭ žyćcio pravieści. Kab sapraŭdy dačakacca pładoŭ tvajej śviatarskaj pracy, skolki-ž treba prajści daroh kryžovych, daroh razstajnych, skolki ž treba napracavacca!  {{Водступ|2|em}}Ahladaješsia ty tryvožna, šukajučy słova dobraha, ščyraha ruki pacisku, choć maralnaj padmohi šukaješ ty. Tvaj...»</comment>
      <origin>290088</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="kowtjtmasidv8ptwu3fkhiznb741fja" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;bačyš dobryja płady svajej pracy i lohka i jasna tabie na dušy. Ale viedaj, što nialohka tabie ŭsio heta nabožnaje svajo latucieńnie ŭ žyćcio pravieści. Kab sapraŭdy dačakacca pładoŭ tvajej śviatarskaj pracy, skolki-ž treba prajści daroh kryžovych, daroh razstajnych, skolki ž treba napracavacca!

{{Водступ|2|em}}Ahladaješsia ty tryvožna, šukajučy słova dobraha, ščyraha ruki pacisku, choć maralnaj padmohi šukaješ ty. Tvaje vočy zvaračvajucca na biełaruskuju intelihiencyju. Ale jak-ža niamnoha jaje i jak-ža jana časta maładušnaja! Dyk nia mnoha i z hetaha boku ty spatkaješ paciechi.

{{Водступ|2|em}}Na narod usia tvaja nadzieja. Ty dumaješ — z im pajdu i jon mnie pamoža, jon mianie zrazumieje i padtrymaje. Tak. Ale pokul sonca ŭzojdzie, siracie rasa vočki vyjeść! Kali i spatkaješ u narodzie toje, čaho ŭ jaho, dla jaho-ž dabra, šukaješ, dyk skolki-ž budzieš zmušany nataptacca pa cierniach, skolki-ž daznaješ niaŭdziačnaści ad svajho-ž narodu!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kowtjtmasidv8ptwu3fkhiznb741fja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125212</id>
    <revision>
      <id>290089</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290089</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4624" sha1="jsvwshjfehrevvnv01rck9yydy618bo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 125 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;У тым, што Беларусь падпала пад польскі ўціск, вінаваты ня столькі каралі, колькі іх дарадчыкі, каторыя паддаліся польскаму ўплыву і інтарэсы Польшчы ставілі вышэй інтарэсаў Беларусі. „Ня вельмі вінаваты кароль, больш яго дарадчыкі, што пры ім сядзяць і круцяць. Многа тут гэткіх ёсьць, што хоць і наша костка, аднак-жа сабачым мясам абрасла і ваняець“.

Як відаць з вышэйпаданай „прамовы“ Мялешкі, беларускія магнаты доўга не маглі згадзіцца са згубаю поўнай незалежнасьці і протэставалі, як маглі, проці той „несправядлівасьці і крыўды“, каторая была зроблена Люблінскай вуніяй. Можна думаць, што зьмест твору Мялешкі і яго опозыцыйны настрой быў блізкі да настрою даволі шырокіх колаў магнацтва канца XVI і пачатку XVII сталецьця.

Разам з абмежаваньнем політычнай незалежнасьці Люблінская вунія прыскорыла на Беларусі разьвіцьцё шляхецкіх прывілеяў у адносінах ня толькі да караля, але і да сялянства. Хутчэй стаў расьці панскі соцыяльны ўціск над мужыком. Ужо і ў папярэдні пэрыод гісторыі Беларусі палажэньне сялянства было благім. Цяпер мужыку стала яшчэ горш. На Беларусь прышла рэспубліка паноў, якіх нішто не магло ўстрымаць. Уся ўлада была ў іх руках. Яны мелі ў сваіх руках сойм, соймікі, караля, цэнтральную і мясцовую адміністрацыю і ўзброеную сілу. Іх „злота вольнасьць“ была цяжкай няволяй для гаротнага простага народу, каторы павінен быў карміць гэтую кіруючую клясу дармаедаў белай косьці, ня гледзячы на тое, нават, што сам быў у цяжкім экономічным палажэньні. Поўная залежнасьць ад пана, бязвыхадная беднасьць і нужда прыгняталі яго і рабілі яго ворагам таго соцыяльнага ўкладу, у якім ён знаходзіўся. Да гэтага трэба дадаць, што апроч пана мужык павінен быў на кожным кроку лічыцца і здавальняць загады панскай адміністрацыі, якая складалася з дробнай шляхты і нават простых людзей, каторыя былі прыбліжаны да асобы пана і былі выканаўцамі яго пажаданьняў экономічных і політычных. Гэтыя, як іх называў мужык, падпанкі былі ня менш шкадлівымі для мужыка, чым пан. Пана мужык рэдка калі бачыў, рэдка калі з ім спатыкаўся, і яго дзіцячаму мазгу здавалася, што падпанкі яшчэ шкадлівейшыя ад самага пана. Ня дарма і да нашага часу існуе сярод мужыкоў прыказка, што лепш мець справу з панам, чым з падпанкам. Так ці іначай, ясна адно, што мужыку ня было добра ні ад пана, ні ад падпанка, бо сутнасьць справы тая самая.

Залежнасьць мужыка ад пана выяўлялася ня толькі ў тым, што ён быў моцна прыкуты да панскай зямлі. Пан, апроч таго, захапіў у свае рукі і суд над сваімі падданымі. Стваралася гэта не адразу.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jsvwshjfehrevvnv01rck9yydy618bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125213</id>
    <revision>
      <id>290090</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290090</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="62yubdmgelkbyunlcybubmzlj0y9ydm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 126 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;Раней асобнымі соймавымі пастановамі ставіліся ўсякія перашкоды да таго, каб мужык мог стаяць у судзе, як роўны з усімі грамадзянін гаспадарства. Паном даваліся правы судзіць мужыкоў па асабістых справах, фамільных і экономічна-грамадзянскіх. Але ўжо ў 1573 годзе быў выданы закон, каторы даваў пану права судзіць і накладаць кару на сваіх падданых ува ўсіх здарэньнях водлуг свайго ўласнага погляду. Гэты няясна выражаны закон разглядаўся панамі так, што ён даваў ім права накладаць на мужыкоў вышэйшыя кары, а ў тым ліку і кару сьмерці.

Адным словам, тая соцыяльная крыўда, якая ў гэты час была ў шляхецкай Польшчы, стала панаваць і ў Беларусі. Мужык ня мог знайсьці аніякай абароны ад пана. Змагацца з панам актыўна ён таксама яшчэ ня мог. І ён стаў шукаць спосабаў пасыўнага протэсту. Адным з такіх спосабаў было ўцяканьне са сваёй бацькаўшчыны да казакоў на Украіну.

Пасьля рэлігійнай вуніі 1596 году каталіцтва на Беларусі было абвешчана дзяржаўнай верай, як у Польшчы. Каталіцтва давала права для заняцьця вышэйшых урадавых пасад у Літве і Беларусі. Рэформацыйны рух сярод паноў зьнік. Яго зьмяніла каталіцтва, каторае было для беларускай шляхты тым шляхам, каторы правадзіў да вышэйшых пасад і да злучэньня з польскаю шляхтаю. Калі адбылася царкоўная вунія, то ўсім стала ясна, што яна мела не рэлігійны, а політычны кірунак, што яна таксама была шляхам ня толькі для пашырэньня каталіцтва, але і польскага ўплыву. Рэлігійнае пытаньне зьлілося з пытаньнем політычным і нацыянальным, каталіцтва — з польскасьцю. І да нашага часу астаўся гэты шкадлівы перажытак, калі і цяпер мы часта можам бачыць, як зьмешваюцца два разуменьні: паляк і католік, рускі і праваслаўны. Ужо і ў тыя часы некаторыя з разумнейшых людзей разумелі ўсю неправіловасьць такога злучэньня пытаньняў рэлігійна-царкоўных з пытаньнямі політыка-нацыянальнымі. Такім быў, напрыклад, ксёндз Калінка, пісьменьнік таго часу. У прадмове да напісанага ім жыцьця сьв. Езафата ён піша: „І да цяперашніх часоў сярод каталіцкага духавенства рэдка спаткаеш чалавека, што шанаваў-бы абрад і нацыянальнасьць таго народу, сярод каторага ён працуе. Ім здаецца, што зрабіць чалавека італьянцам, або французам, (а ў нас палякам), гэта найлепшы спосаб навярнуць яго. Гэта фальшывы погляд. Усе народы створаны богам, мілы богу, ды ўсе яны, ня трацячы свайго нацыянальнага пачуцьця, могуць прылучыцца да ўсясьветнай царквы. Хто аб гэтым забывае, той сабе і справе веры шкодзіць, бо сее паміж усходнімі народамі думку, быццам каталіцтва — гэта толькі спосаб да дэнацыяналізацыі іх“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>62yubdmgelkbyunlcybubmzlj0y9ydm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>У чэсць 950-годдзя хрышчэння Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125214</id>
    <revision>
      <id>290091</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак  | назва     = У чэсьць 950-годзьдзя хрышчэньня Беларусі  | аўтар     = Адам Станкевіч  | секцыя    = Прамова  | папярэдні =   | наступны  =    | год       = 1938 год  | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }}...»</comment>
      <origin>290091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="05v9pndbigop03rrww0nw9u3g8uggjw" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = У чэсьць 950-годзьдзя хрышчэньня Беларусі
 | аўтар     = Адам Станкевіч
 | секцыя    = Прамова
 | папярэдні = 
 | наступны  =  
 | год       = 1938 год
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)/1938/28/U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]] // {{Fine|[[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)|Chryścijanskaja Dumka]]. — 10 kastryčnika 1938. — [[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)/1938/28|№28 (176)]]}}
* {{Скан|[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf}}. {{Fine|Wilnia: Bieł. Drukarnia im. Fr. Skaryny ŭ Vilni, 1938}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Адама Станкевіча]]
[[Катэгорыя:Хрысціянства]]
[[Катэгорыя:Прамовы]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>05v9pndbigop03rrww0nw9u3g8uggjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125215</id>
    <revision>
      <id>290092</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}U źniamozie apuskajucca krylli tvaje, tumany sumnivu spavivajuć tvajo zranienaje serca. I zahłyblaješsia ty až na dno svajej dušy, šukajučy sensu ŭsich tvaich namieraŭ, šukajučy kantaktu z Tym, chto ciabie na hetuju ciažkuju pracu paklikaŭ, na kim apior ty svaju vieru, svaju luboŭ i nadzieju. I ty čuješ, što kantakt heny jość, ty čuješ prysutnaść svajho Božaha Vučyciela i Spasa, ty bačyš u dušy jaho kryž...»</comment>
      <origin>290092</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="jy4dh33pcydh4mf8jv5kjcfnul17hn9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}U źniamozie apuskajucca krylli tvaje, tumany sumnivu spavivajuć tvajo zranienaje serca. I zahłyblaješsia ty až na dno svajej dušy, šukajučy sensu ŭsich tvaich namieraŭ, šukajučy kantaktu z Tym, chto ciabie na hetuju ciažkuju pracu paklikaŭ, na kim apior ty svaju vieru, svaju luboŭ i nadzieju. I ty čuješ, što kantakt heny jość, ty čuješ prysutnaść svajho Božaha Vučyciela i Spasa, ty bačyš u dušy jaho kryžovuju padarož na Halhofu, bačyš jaho śmierć i… Uskrašeńnie. Ty, bačučy ŭsio heta, začynaješ razumieć tajnicu pracy i ciarpieńnia, u dušy tabie robicca jasna i spakojna, a śviatarskija tvaje abaviazki stanoviacca tabie nošaj lohkaj i pryjemnaj. Voś-ža, uzbrojeny ŭ Chrysta svajho Spasa, idzi śmieła i rašuča hetaj Božaj darohaj, idzi ciarpliva i vytryvała!

{{Водступ|2|em}}Idzi z vieraj, nie ahladajučysia na pryznańnie ŭ ludziej, idzi z luboŭju, choć-by jana nia mieła {{перанос-пачатак|п=ŭza|к=jemnaści}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jy4dh33pcydh4mf8jv5kjcfnul17hn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290093</id>
      <parentid>290092</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290093</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1051" sha1="ps2riifoym2zftuhqf6hqmv1sglclpq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}U źniamozie apuskajucca krylli tvaje, tumany sumnivu spavivajuć tvajo zranienaje serca. I zahłyblaješsia ty až na dno svajej dušy, šukajučy sensu ŭsich tvaich namieraŭ, šukajučy kantaktu z Tym, chto ciabie na hetuju ciažkuju pracu paklikaŭ, na kim apior ty svaju vieru, svaju luboŭ i nadzieju. I ty čuješ, što kantakt heny jość, ty čuješ prysutnaść svajho Božaha Vučyciela i Spasa, ty bačyš u dušy jaho kryžovuju padarož na Halhofu, bačyš jaho śmierć i… Uskrašeńnie. Ty, bačučy ŭsio heta, začynaješ razumieć tajnicu pracy i ciarpieńnia, u dušy tabie robicca jasna i spakojna, a śviatarskija tvaje abaviazki stanoviacca tabie nošaj lohkaj i pryjemnaj.

{{Водступ|2|em}}Voś-ža, uzbrojeny ŭ Chrysta svajho Spasa, idzi śmieła i rašuča hetaj Božaj darohaj, idzi ciarpliva i vytryvała!

{{Водступ|2|em}}Idzi z vieraj, nie ahladajučysia na pryznańnie ŭ ludziej, idzi z luboŭju, choć-by jana nia mieła {{перанос-пачатак|п=ŭza|к=jemnaści}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ps2riifoym2zftuhqf6hqmv1sglclpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125216</id>
    <revision>
      <id>290094</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=ŭza|к=jemnaści}}, siej na rodnaj nivie dobraje ziernie viečnaj Božaj Praŭdy, nie ahladajučysia na ludzkuju ŭdziačnaść. Acenić ciabie i vydaść ab Tabie spraviadlivy prysud svoj historyja tvajho narodu i Toj adviečny i pramudry Haspadar, u ruce katoraha spačyvaje los naš, u čeść Božaj navuki katoraha śviatkujem siańnia hety 950-hodni jubilej.  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  {{Н...»</comment>
      <origin>290094</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="qcytko7sl4ji5z4mztsg2avn8791nbv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=ŭza|к=jemnaści}}, siej na rodnaj nivie dobraje ziernie viečnaj Božaj Praŭdy, nie ahladajučysia na ludzkuju ŭdziačnaść. Acenić ciabie i vydaść ab Tabie spraviadlivy prysud svoj historyja tvajho narodu i Toj adviečny i pramudry Haspadar, u ruce katoraha spačyvaje los naš, u čeść Božaj navuki katoraha śviatkujem siańnia hety 950-hodni jubilej.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qcytko7sl4ji5z4mztsg2avn8791nbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125217</id>
    <revision>
      <id>290095</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290095</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1046" sha1="bwey1ugi67zfx24qqywq8w1j4dfcnkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 127 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;На Беларусі пачынаецца гвалтоўнае пашырэньне вуніятства і каталіцтва. На гэтым вырастае шмат і злачынства. Валынскі чашнік, пасол сойму Лаўрык Дрэвінскі так апісвае ў сваёй прамове на сойме

&lt;center&gt;
[[Файл:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925) (page 131 crop).jpg|center|frameless|350px]]

&lt;small&gt;Забойства Ясафата Кунцэвіча, Полацкага вуніяцкага архіепіскапа&lt;br /&gt;(малюнак Зімлера 1865 г.).&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;

(1620 г.) рэлігійныя справы ў Рэчы Паспалітай: „Пачну Кракава. Якое йдзе пашырэньне божай славы пры дапамозе новавыдуманай вуніі? Ужо ў вялікіх гарадох цэрквы запячатаны, царкоўныя маёнткі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwey1ugi67zfx24qqywq8w1j4dfcnkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125218</id>
    <revision>
      <id>290097</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi  | аўтар     = Адам Станкевіч  | год       = 1938 год  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні =   | наступны  =   | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[У чэсьць 950-годзьдзя хрышчэньня Беларусі]]. }}  &lt;pages ind...»</comment>
      <origin>290097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1256" sha1="nt3kwrpk47j70m584uo7ebszvgohmjd" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi
 | аўтар     = Адам Станкевіч
 | год       = 1938 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[У чэсьць 950-годзьдзя хрышчэньня Беларусі]].
}}

&lt;pages index=&quot;U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf&quot; from=&quot;2&quot; to=&quot;2&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;15&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938).pdf&quot; from=&quot;16&quot; to=&quot;16&quot; /&gt;

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Творы на лацінцы]]
[[Катэгорыя:Творы 1863 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]]</text>
      <sha1>nt3kwrpk47j70m584uo7ebszvgohmjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>У чэсьць 950-годзьдзя хрышчэньня Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125219</id>
    <redirect title="У чэсць 950-годдзя хрышчэння Беларусі" />
    <revision>
      <id>290098</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[У чэсць 950-годдзя хрышчэння Беларусі]]</comment>
      <origin>290098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="0nosfe121m3jzo8dh4hhc778ugjot7w" xml:space="preserve">#REDIRECT [[У чэсць 950-годдзя хрышчэння Беларусі]]</text>
      <sha1>0nosfe121m3jzo8dh4hhc778ugjot7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125220</id>
    <revision>
      <id>290099</id>
      <timestamp>2026-06-23T20:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4613" sha1="fjrat524zgy2tuajmd4m6pfzge7zs6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 128 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;раскрадзены, у кляшторах замест манахаў запіраюць быдла. Пяройдзем у княства Літоўскае: там у прымежных з Маскоўскім гаспадарствам гарадох робіцца тое самае. У Магілеве і Воршы цэрквы запячатаны, сьвяшчэньнікі разагнаны; у Пінску зроблена тое самае; кляштар Ляшчынскага перароблен у карчму“. Далей прамоўца кажа, што людзі ўсходняга абраду ня маюць магчымасьці жыць у гарадох, купцы ня маюць права гандляваць, рамесьнікі ня маюць права запісвацца ў цэхі і г. д.

Як мы бачым з вышэйшага, рэлігійная барацьба была толькі выразам экономічнай барацьбы. Праваслаўных гандляроў, рамесьнікаў і г. д. білі па кішэні. Зразумела, што такія факты вызывалі абурэньне і легальны протэст сярод тых соцыяльных груповак, якія маглі гэта рабіць ці на пасяджэньнях сойму, ці другім спосабам, напрыклад, у брацтвах, аб якіх мы будзем гаварыць далей. Сойму прыходзілася тады рабіць уступкі.

Так, напрыклад, пры каранацыі караля Ўладыслава IV (1632) сойм павінен быў выдаць так званыя артыкулы для замірэньня народу, на аснове каторых прызнавалася легальнаю праваслаўная вера і праваслаўная іерархія. Але гэтае легальнае палажэньне інаверцаў дысыдэнтаў, як іх тады называлі, ня было пэўным. Чым далей, тым усё больш і больш губіцца політычны розум сойму. Усё часьцей і часьцей выдаюцца пастановы прсціў дысыдэнтаў, каторыя карысны каталіком-шляхціцам, гандляром і рамесьнікам, але шкадлівы для гаспадарства.

У 1732 годзе была выдана, напрыклад, такая пастанова: „У людзей іншых вызнаньняў (дысыдэнтаў) адбіраецца права быць абранымі ў паслы на соймы, трыбуналы і ва ўсякія асобныя комісіі, што ўтвараюцца для якіх-колечы спраў. Правы іх раўнуюцца з правамі гэбрэяў. Сойм 1766 году ўхваліў пастанову караць сьмерцю тых, каторыя пяройдуць з каталіцтва ў другую веру. У 1766 годзе сойм ухваліў, як закон, такую пропозыцыю кракаўскага біскупа Солтыка: Абвяшчаюць ворагам гаспадарства кожнага, хто асьмеліцца сказаць на сойме прамову на карысьць інаверцаў“.

Гонячыся за тымі экономічнымі, соцыяльнымі і політычнымі карысьцямі, якія ім сулілі каталіцтва і разам з ім польскасьць, і ня хочачы мець тых збыткаваньняў, якія былі зьвязаны з праваслаўем і беларускасьцю, шляхта літоўска-беларуская пачынае паступова пераходзіць у польска-каталіцкі лягер, кідаючы хутчэй і веру, і нацыянальнасьць. Шляхта выходзіць са складу беларускай народнасьці, каторая губіць разам з ёю і культурных сваіх прадстаўнікоў, бо культура ў тыя часы была даступна толькі вышэйшым станам. У складзе беларускай нацыі і на баку праваслаўнай веры застаюцца тыя слаі,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjrat524zgy2tuajmd4m6pfzge7zs6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125221</id>
    <revision>
      <id>290101</id>
      <timestamp>2026-06-23T21:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4833" sha1="ahzuxjb27md2kw1c0ayikkl53wbyw9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 129 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;каторым каталіцтва і польскасьць ня прыносіць ніякіх экономічна-політычных выгад — гэта працоўныя масы народу, найчасьцей сялянства.

Разам з політычным і рэлігійным уплывам польскасьці, а таксама і асобна ад яго, ішоў уплыў і культурна-нацыянальны. Беларуская шляхта, атрымаўшы політычныя правы і веру Польшчы, пачала пераймаць польскі лад жыцьця. Польскія звычаі і мова сталі яе ідэалам. Езуіты дзеля рэлігійных мэт закладалі польскія школы і друкавалі кнігі ў польскай мове. Пашыралася польская адукацыя і польская кніга. Разумеецца, гэтая польская „паліроўка“ пашыралася толькі сярод тых грамадзянскіх станаў, каторыя даставалі шляхецкія „вольнасьці“, каторыя вучыліся ў школах і чыталі кнігі, г. зн. сярод вышэйшых станаў Беларусі. Усё менш і менш аставалася беларускіх паноў, якія хавалі беларускія звычаі, культуру й мову. З цягам часу Беларусь амаль што ня ўсіх сваіх паноў аддала польскай народнасьці. Але доўга яшчэ ўрадаваю, дзяржаўнаю моваю на Літве і Беларусі была беларуская мова. Урэшце было скасавана і гэта. Сойм у 1697 годзе выдаў такую пастанову: „Pisarz powinien nie po rusku, a po polsku pisać“. З гэтага часу ўсе законы і ўрадавыя пастановы робяцца папольску. Беларуская культура, звычаі і мова засталіся толькі ў тых, каму было не да „бляску“, не да „паліроўкі“, — людзі вясковага мужычага стану і гарадзкія працоўныя нізы. Само сабой зразумела, што ў гэтых соцыяльных групах, паднявольных політычна і экономічна, ня было магчымасьці разьвінуць і пашырыць беларускую культуру. У курных хатах вёскі, у глыбокіх сутарэньнях гарадоў захавалася гэтая культура і мова і стала клясаваю культураю і моваю працоўных слаёў грамадзянства. Адсюль і бярэ свой пачатак такая назова, як „мужыцкая, хлопская мова“.

Такім спосабам, Польшча з соцыяльнага боку прынесла нам уплыў панскі, з рэлігійнага боку — каталіцкі. Культурны і рэлігійны ўплыў пашоў толькі на вышэйшыя грамадзянскія клясы. Ніжэйшая кляса атрымала ад Польшчы прыгон і няволю, астаўшыся пры сваёй беларускай мове і нацыянальнасьці. Забіты і загнаны, пастаўлены ў стан „быдла“, ён забыў, нават, якую мову і якую нацыянальнасьць ён захаваў. У яго цёмным розуме ўсё перапуталася і зьлілося. Пан, каталік і паляк — з аднаго боку; мужык і „тутэйшы“ — з другога боку, сталі для яго розуму сынонімам. І да нашага часу астаўся гэты гістарычны перажытак, калі наш селянін лічыць, што пан, каталік і паляк — гэта ёсьць словы, каторыя называюць адну і тую катэгорыю.

Трэба зазначыць, што асобныя групы на Беларусі ў працягу данага пэрыоду не паддаваліся польскаму культурна-нацыянальнаму,&lt;noinclude&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі.&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahzuxjb27md2kw1c0ayikkl53wbyw9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125222</id>
    <revision>
      <id>290102</id>
      <timestamp>2026-06-23T21:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SimondR</username>
        <id>1967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вичитана */</comment>
      <origin>290102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4663" sha1="snt0u1wtu7hxr30rba6zip0ca9ibayq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SimondR&quot; /&gt;&lt;center&gt;— 130 —&lt;/center&gt;&lt;/noinclude&gt;рэлігійнаму і соцыяльнаму ўплыву. Завязалася нацыянальна-культурная і нацыянальна-соцыяльная барацьба. У барацьбе гэтай прынялі ўдзел так званыя царкоўныя брацтвы і казацтва. Брацтвы ўзялі на сябе заданьне быць павадырамі ў барацьбе нацыянальна-культурнай, а казацтва павяло з вялікаю энэргіяю нацыянальна-соцыяльную барацьбу. І тая і другая барацьба аслабляла гаспадарства Рэчы Паспалітай і вяла яго да гібелі.

&lt;center&gt;'''Брацтвы на Беларусі.'''&lt;/center&gt;

Брацтвы ў сваім далёкім мінулым даходзяць аж да паганскіх часоў, яны маюць свой корань у старажытных звычаях, якія калісь існавалі ў быце рускіх славян. Яшчэ ў часы сівога політэістычнага паганства ў нашых прародзічаў быў звычай сьвяткаваць свае сьвяты грамадою. На сьвяты сьпяваліся сьпевы-малітвы, сьпевы-падзякі, вадзіліся хараводы, рабіліся ігрышчы. Гэтыя ігрышчы зьбіралі да сябе жыхароў ня толькі аднэй сялібы. Часта, як кажа і летапісец, ігрышчы былі „межю селы“. Разумеецца, што гэтае сьвяткаваньне грамадою магло існаваць толькі тады, калі існавала нейкая грамадзянская організацыя, якая давала магчымасьць сьвяткаваць разам.

Калі прышло ў Полацкую Русь у свой час хрысьціянства, то яно не руйнавала паганства, а проста спаткалася з ім, як з фактам, і пачало паціху зжывацца і зьлівацца з ім. З новаю вераю да нашага продка прышлі новыя нязнаныя дагэтуль багі: хрыстос, Ільля, Улас, Ян, Мікола і г. д. Хутка гэтыя багі пачалі зьлівацца са старымі, добра вядомымі палачаніну багамі. Тое самае зрабілася і са сьвятамі. Сьвяты на пачэсту старых паганскіх багоў пачалі зьлівацца з новымі хрысьціянскімі сьвятамі. Сьвята нараджэньня хрыста зьлілося з сьвятам сонца — каляды, сьвята Яна — з сьвятам сонца — купалы, сьвята Ільлі — з сьвятам бога маланкі і грому — Пяруна і г. д. Усе гэтыя сьвяты ў новай рэлігіі адбываліся таксама пры грамадзе, як і раней. Як і раней, сьвяты павінны былі організавацца асобнымі таварыствамі. Гэтыя гурткі-таварыствы пачалі гуртавацца вакол парафіяльнай царквы і палажылі пачатак брацтвам. Брацтвы пачалі клапаціцца аб тым, каб у выдатнейшыя царкоўныя сьвяты з большаю пыхаю адбывалася набажэнства і каб усе сябры брацтва ў гэтыя дні былі на сьвяце. Рабіўся агульны сход усіх братчыкаў, пасьля сходу варылася братчына, г. зн. мёд, якім і частаваліся як братчыкі, так і зазваныя на сьвята госьці. Воск, які заставаўся ад мёду, звычайна ці ахвяроўваўся на царкву, ці йшоў на ўтварэньне брацкіх царкоўных сьвечак. Па гарадох у брацтвы часам злучаліся цэхавыя, профэсыянальныя організацыі, каторыя мелі ня толькі {{перанос пачатак|рэлі|гійна-царкоўныя}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>snt0u1wtu7hxr30rba6zip0ca9ibayq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125223</id>
    <revision>
      <id>290103</id>
      <timestamp>2026-06-24T06:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=дзей|к=нічае}} на любіну душу — задуменнасць і журботнасць апаноўваюць ёю, і яна рада гэтым хвілінам: цяпер работа не перашкаджае ёй быць толькі з сынам. З некаторага часу гэтыя адвячоркі былі тымі момантамі, калі яна першы раз за ўвесь...»</comment>
      <origin>290103</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="8bwnuzheqllvr5i66mmccljxs8im60y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=дзей|к=нічае}} на любіну душу — задуменнасць і журботнасць апаноўваюць ёю, і яна рада гэтым хвілінам: цяпер работа не перашкаджае ёй быць толькі з сынам. З некаторага часу гэтыя адвячоркі былі тымі момантамі, калі яна першы раз за ўвесь дзень ад самага ранку пачала браць сына на рукі: яна змяніла работу і кожную раніцу заносіла дзіця ў яслі. Аднойчы ў такі адвячорак зайшла да яе Валя.

{{Водступ|2|em}}— Я табе скажу навіну, — загаварыла яна, — учора я пахавала бацьку. І я падумала — да каго я магу цяпер пайсці, і толькі пра цябе думала. (У яе вачах стаялі слёзы.) У мяне ўвесь час стаіць у вачах тваё чорнае плячо, і я вельмі рада, што мой бацька вымушан быў уцячы адтуль сюды… Ты гадуеш сына і як ты яго раджала — я ніколі не забуду твайго расказа. Які ты чалавек!.. Я цяпер не ведаю, што буду рабіць далей, так хочацца жыць!

{{Водступ|2|em}}— Чаму ты так гаворыш, быццам асуджаная на смерць. Ты-ж жывая, жыві!

{{Водступ|2|em}}— Я такая сёння пасля страты бацькі.

{{Водступ|2|em}}Яны праседзелі доўга, не запальваючы агню. Папоцёмку Люба накарміла сына і паклала спаць. Валя адчувала з гэтага моманту вялікую блізасць да Любы. Чаго ніколі раней не было, на развітанні яны пацалаваліся.

{{Водступ|2|em}}Люба не заўважыла хады часу. Было лета, была восень. Кожную раніцу яна заносіла дзіця ў яслі, была на рабоце, прыходзіла дадому, ішла па дзіця. Аднойчы ёй у яслях сказалі, што сын ішоў, трымаючыся за руку нянькі. Прынёсшы яго дадому, яна паставіла яго на ногі, узяла за рукі і кранулася з месца. Ён пачаў перабіраць нагамі і рушыў за ёю. Яна хапіла яго на рукі і закружылася на адным месцы, адчуваючы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8bwnuzheqllvr5i66mmccljxs8im60y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125224</id>
    <revision>
      <id>290105</id>
      <timestamp>2026-06-24T06:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сваёй шчакой лагодную мяккасць яго твара. Яна гатова была плакаць ад радасці: ён рабіўся нармальным дзіцем — яму даўно была пара хадзіць і яна тужыла, што ён не можа станавіцца на ногі. І кожны раз, калі яна бачыла чорную лапіну на сваім плячы, яна думала...»</comment>
      <origin>290105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2952" sha1="oll5yggc7izegbrccgxsuim4vqye8ce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сваёй шчакой лагодную мяккасць яго твара. Яна гатова была плакаць ад радасці: ён рабіўся нармальным дзіцем — яму даўно была пара хадзіць і яна тужыла, што ён не можа станавіцца на ногі. І кожны раз, калі яна бачыла чорную лапіну на сваім плячы, яна думала пра гэта. І як толькі прышла Валя, яна паказала ёй, як ходзіць яе сын. Валя не адчувала ўсёй любінай радасці, але глядзела на малога, як ён ужо ішоў сам, ні за што не трымаючыся.

{{Водступ|2|em}}У гэты вечар Валя была ўзбуджана як ніколі.

{{Водступ|2|em}}— Я зусім выязджаю з Менска. Дамаглася таго, пра што думала: я сапраўдная настаўніца. Паеду ў школу, самую сапраўдную. Сёння далі мне адказ як мае быць. Я табе буду пісаць, ты мне таксама. Я-ж цябе навучыла пісаць?

{{Водступ|2|em}}Яна смяялася і трасла за плячо Любу.

{{Водступ|2|em}}— А куды ты паедзеш?

{{Водступ|2|em}}Валя назвала горад.

{{Водступ|2|em}}— Вялікі, такі як Менск. Я вельмі рада.

{{Водступ|2|em}}Яшчэ перад прыходам да Любы ў Валі выспеў у галаве план. Калі раней яна нешта падобнае рабіла, то гэта было з спачування да Любы. Цяпер гэта была быццам і яе ўласная справа, хоць яна і не задумвалася, ці вельмі гэта патрэбна, і на што ўсё гэта. Як толькі яна вышла ад Любы, зірнула на гадзіннік і ўбачыла, што да вечара яшчэ гадзін дзве. Яна пайшла шпарка і менш як праз гадзіну дайшла да Шпулькевічавага дома. Яна была ўзбуджана сваімі маладымі гадамі, пачаткам новай паласы ў сваім жыцці, яснотамі сухой восені, невядомым і доўгачаканым — што было наперадзе. Кроў бурліла ў яе жылах. „Яшчэ калі вучылася — марыла, калі гэта надыйдзе такі час… Перад ад‘ездам паспрабую — Шпулькевіч можа ведае яго адрас, буду прасіць, можа мне скажа…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oll5yggc7izegbrccgxsuim4vqye8ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125225</id>
    <revision>
      <id>290106</id>
      <timestamp>2026-06-24T06:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Ах, нават не запытала ў Любы як ён завецца. Ну, нічога, гаварыла мне, што малады стальмах. Цяпер хоць з нажом да горла — не хоча нават і ўспамінаць пра ўсё гэта… Невядома, калі з ёй зноў убачуся, можа на доўгія гады развітаюся. Апошні раз паспрабую дзеля яе...»</comment>
      <origin>290106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="7dlafwtr9coin8rio3fwh7y12xjc90k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Ах, нават не запытала ў Любы як ён завецца. Ну, нічога, гаварыла мне, што малады стальмах. Цяпер хоць з нажом да горла — не хоча нават і ўспамінаць пра ўсё гэта… Невядома, калі з ёй зноў убачуся, можа на доўгія гады развітаюся. Апошні раз паспрабую дзеля яе…“ Так думала яна, увайшоўшы ў шпулькевічаў двор.

{{Водступ|2|em}}Ад двара нізкімі шчыкетамі быў адгароджан сад. Там ужо гусціліся першыя адценні вечара. Валя ўзышла на ганак і ўбачыла на дзвярах замок. Сышла з ганку і зірнула навакол: можа Шпулькевіч дзе на двары? Тут яна ўбачыла ў садзе на лаўцы маладога чалавека. Выгляд яго здзівіў яе: ёй у першы момант здалося, што яна бачыць перад сабой таго кавальчука, які з‘явіўся быў на яе дарозе ў самым пачатку яе юнацтва. Нейкія рысы ці то ў постаці, ціто ў позе, у якой ён быў ияпер, нагадвалі таго. Праз некалькі хвілін яна выразна бачыла, што тут падабенства сапраўды ёсць — у колеры валос і форме галавы. Убачыўшы яе, хлопец адразу падышоў да агарожы і ўзлёг на яе грудзьмі. Далёкія адзнакі суму па кавальчуку ўстрапянуліся ў яе сэрцы, і яна стала на адным месцы, трацячы на момант думкі.

{{Водступ|2|em}}— Вы да Шпулькевіча? Яго няма, я таксама яго чакаю.

{{Водступ|2|em}}— А дзе ён? — запытала яна, абы не маўчаць, гатовая ўжо ісці.

{{Водступ|2|em}}— Я не ведаю.

{{Водступ|2|em}}Ён ужо вышаў на гэты бок брамкі і стаяў каля яе. Яна бачыла, што гэта адзін з тых тыпаў, які кожную жанчыну, якую бачыць, ацэньвае пасвойму. Цяпер ён ацаніў яе з першага моманту, і гэтая ацэнка была добрая. Валя належала да таго тыпу дзяўчат, якія падабаліся гэтаму хлопцу. Усім сваім інстынктам Валя зразумела гэта {{перанос пачатак|п=ад|к=разу}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dlafwtr9coin8rio3fwh7y12xjc90k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125226</id>
    <revision>
      <id>290107</id>
      <timestamp>2026-06-24T06:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=ад|к=разу}}. Позірк яго не сыходзіў з яе і ў душы яе накіпала злосць, паралізованая адчуваннем таго, што яна яму спадабалася. Таму яна нічога жорсткага і не сказала, калі ён ветліва з ёю абышоўся.  {{Водступ|2|em}}— Ідзіце ў сад на лаўку, там па...»</comment>
      <origin>290107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="oftrzmn59k0cq7t55ajfjehuicfjezu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=ад|к=разу}}. Позірк яго не сыходзіў з яе і ў душы яе накіпала злосць, паралізованая адчуваннем таго, што яна яму спадабалася. Таму яна нічога жорсткага і не сказала, калі ён ветліва з ёю абышоўся.

{{Водступ|2|em}}— Ідзіце ў сад на лаўку, там пачакайце.

{{Водступ|2|em}}— А вам ужо надакучыла чакаць? Мусіць ведаеце, што ён скора не прыдзе.

{{Водступ|2|em}}— …Не, я таксама буду яго чакаць, я тут як свой чалавек. Калі ласка.

{{Водступ|2|em}}Ён адчыніў брамку ў сад, яна вышла на вуліцу і стала каля кутковага акна. Ён вышаў за ёю. „Галава як у кавальчука і голас падобны“. Душа яе заныла. Яна паволі пайшла і ведала, што ён зараз рушыць следам. Сапраўды, ён дагнаў яе праз хвіліны дзве.

{{Водступ|2|em}}— Чаму-ж вы не хочаце чакаць?

{{Водступ|2|em}}— А вы доўга чакалі?

{{Водступ|2|em}}— З гадзіну.

{{Водступ|2|em}}— То і яшчэ чакайце. Вы хочаце, каб і я час траціла?

{{Водступ|2|em}}— А вы вельмі часу шкадуеце? Скупая.

{{Водступ|2|em}}— А вы шчодры?

{{Водступ|2|em}}— Я? Як для каго.

{{Водступ|2|em}}Так, перакідаючы пустыя словы, яны апынуліся каля вялікага сквера і ўвайшлі ў яго. Праз дзён пяць Сашка позным вечарам забег да Вэні. Ён быў узбуджаны і гаварлівы:

{{Водступ|2|em}}— Гэтымі днямі я да цябе заходзіў і чакаў цябе ў садзе на лаўцы. Дзе ты быў? Я табе хацеў расказаць, хацеў параіцца з табой — ці ехаць, ці не? Мне было прапанована, выбіралі кандыдатуру. А назаўтра назначылі. Нічога, чын не малы, начальнік. Я згадзіўся ехаць. Праз чатыры дні павінен быць на месцы. Усё вельмі добра пайшло. Горад такі самы як і Менск, так што нудна не&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oftrzmn59k0cq7t55ajfjehuicfjezu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125227</id>
    <revision>
      <id>290108</id>
      <timestamp>2026-06-24T06:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «будзе. Я, прызнацца табе, і рад, што з Менска выеду: ты кажаш, што яна выедзе, ці выехала з дзіцем? Але ўсё-ж можа явіцца ў Менск мяне шукаць, я-ж менскі. А так — не знойдзе.  {{Водступ|2|em}}— Калі ўжо ты выязджаеш, то скажу праўду: я хацеў, каб ты быў спакойны, гэт...»</comment>
      <origin>290108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="plpmxk9a3sffeaa7qg4lfge71m4d867" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;будзе. Я, прызнацца табе, і рад, што з Менска выеду: ты кажаш, што яна выедзе, ці выехала з дзіцем? Але ўсё-ж можа явіцца ў Менск мяне шукаць, я-ж менскі. А так — не знойдзе.

{{Водступ|2|em}}— Калі ўжо ты выязджаеш, то скажу праўду: я хацеў, каб ты быў спакойны, гэта патрэбна было нам абодвум, калі нам трэба было дзейнічаць. Дзейнасць наша скончылася добра, ты выходзіш у чыны і ў мяне наклёўваецца, я мусіць пайду па кааперацыі, я люблю таварную справу. Цяпер скажу — яна ў Менску, я так сабе гаварыў, цешыў цябе.

{{Водступ|2|em}}— Тым лепш, што я еду.

{{Водступ|2|em}}— Я астаюся тут, мне даручаюць зрабіць вялікую прадуктовую аперацыю. Мы цяпер абодва заслужоныя людзі і партызанскія дакументы маем. У цябе, праўда, шрам на руцэ не астаўся, але ў мяне на грудзях знак выразны. Як ты думаеш, калі ўсё цвёрда будзе — каб у партыю падаць заяву?

{{Водступ|2|em}}Яны абодва былі ўзбуджаны радасцю жыццёвых удач, перайшлі ў вэняў куткавы пакой і выпілі ад шчырага сэрца, пасля пацалаваліся. Сашка быў зусім адкрыты перад Вэнем:

{{Водступ|2|em}}— Я, ведаеш, нядаўна пазнаёміўся з дзяўчынай — от баба! І імя такое, ведаеш — Валя. Каб ты бачыў, што за яна! І прыгожая, і з усіх бакоў. І якраз-жа паехала на працу ў гэты самы горад.

{{Водступ|2|em}}— У які?

{{Водступ|2|em}}— Ну, у які і я еду. Буду заходзіць да яе, што-б там ні было. Я ўжо з ёю разы тры ў кіно хадзіў. Паходка ў яе — каб ты бачыў! Як ступіць нагою — дык уся як ёсць адчуваецца.

{{Водступ|2|em}}На трэці вечар пасля гэтай гаворкі Вэня Шпулькевіч спацыраваў на пероне пасажырскага вакзала і нецярпліва азіраўся. Поезд стаяў, гатовы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plpmxk9a3sffeaa7qg4lfge71m4d867</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125228</id>
    <revision>
      <id>290109</id>
      <timestamp>2026-06-24T06:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Завёвъ тогды Иванька Маръячку у лѣсъ и покинавъ тамъ, а самъ вярнувся къ жонцы и стали яны жить да поживать, да добра наживать.  {{Водступ|2|em}}{{smaller|Запис. крест. Герасимъ Кривошеевъ.}}  {{ц|'''7. Иванъ Ивановичъ руській царевичъ.'''|памер=120%}}  {{Водс...»</comment>
      <origin>290109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5672" sha1="ri8iuy425p8hs5kvp340va9lf5a57y8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Завёвъ тогды Иванька Маръячку у лѣсъ и покинавъ тамъ, а самъ вярнувся къ жонцы и стали яны жить да поживать, да добра наживать.

{{Водступ|2|em}}{{smaller|Запис. крест. Герасимъ Кривошеевъ.}}

{{ц|'''7. Иванъ Ивановичъ руській царевичъ.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Нѣўкоторомъ царстьви, нѣўкоторомъ государстьви, бывъ царъ. Гонявъ ёнъ по мору три корабли. Вотъ разъ, одинъ корабель, самый красивѣйшій, затоная. Царъ и говора: „хто етый мой кора́бель узверня, половина царстьвія откажу!“ А нячистая сила поткасалася и говора: „ня надо мнѣ твойго половина царстьвія, а тольки отдай мнѣ тое, што ў доми ня вѣдаешъ!“ Царъ думавъ, думавъ: усё ёнъ у доми вѣдая. И согласився. Тоды сатана узвярнувъ корабель. Поплывъ ёнъ, и ня затоная. Вотъ, ти довго, ти нѣ царъ плававъ, приплывая къ свойму городу. Сустракають яго слуги и гово́руть: „вы ня вѣдаетя, што ваша жана родила двойнятъ — хлопчика и дѣвочку!“ А у ихъ да ня було дятей. Зажурився тутъ царъ, и думая, якъ-ба обманить змѣя. И придумавъ отдать яму чужихъ дятей. Ну, пройшло ти много, ти мало, подросли тыя дѣти. Ажъ якъ-разъ змѣй и лятить: „ну, давай дятей!“ Царъ узявъ да давъ яму бо́ндароваго сына и горо́дниковую дочку̀. Змѣй узявъ и говора: „ты, дѣвочка, садись на лѣвое плячо, а ты, хлопчикъ, на правое!“ Поднявсь и полятѣвъ. Нёсъ, нёсъ, —а по дорози лѣсъ-то, лѣсъ! Хлопчикъ и говора: „вотъ, кабъ мой суды батька: скольки-бъ клёпки надѣлавъ!“ Пролятѣли трошки дали. Тамъ горо́дъ: а горо́дъ-то, горо́дъ! Вотъ дѣвочка и гово́ра: „вотъ, кабъ мой батька суды: штобъ гурковъ, гарбузовъ було!“ Змѣй раздумався, и вярнувся назадъ. Отдае тыхъ дятей цару, да й говора: „чаму-жъ вы мнѣ своихъ дятей ня дали?“ Царъ мыливсь, мыливсь, да й отдавъ. Змѣй узявъ да й понёсъ. Якъ не́сти, дакъ не́сти, и принесъ у свое имѣньня. Были тамъ у яго струпливый воронъ и струпливый волъ. Вотъ, разъ змѣй отлятѣвъ, а дятямъ загадавъ работу: дѣвоццы давъ шовко́вую ширинку вышивать, а хлопчику давъ два гарды по́пялу, а въ ёмъ гарнецъ маку, кабъ ёнъ етый макъ выбравъ. Вотъ, дѣвочка ходя по саду да пяѐ, а хлопчикъ выбирая макъ да плача. Прилятая струпливый воронъ и говора: „ты, хлопчикъ, садись подъ правое крыло, а ты, дѣвочка, садись подъ лѣвое крыло, я васъ унясу!“ Яны сѣли. Воронъ поднявся и понесъ. Несъ, несъ, —ажъ во̀ налятая змѣй. Якъ удара помижъ плечъ ворона, — воронъ и выпустивъ дятей. Змѣй подхвативъ ихъ, и понесъ назадъ. На другій день загадавъ работу ще большую: дѣвоццы двѣ шириночки вышить, а хлопчику чатыре гарцы попялу и два маку перабрать. Полятѣвъ змѣй. Дѣвочка-жъ ходя по саду да пяѐ, а хлопчикъ выбирая да плача. Приходя струпливый волъ и говора: „ну, я васъ увязу. Ты, дѣвочка, возьми щотку и грабёнку, а ты, хлопчикъ, возьми брусокъ и хустку; ты, дѣвочка, садись у лѣвое вухо, а ты, хлопчикъ, садись у правое вухо!“ Яны ўзяли, што ёнъ имъ сказавъ, сѣли и поѣхали. Волъ, якъ силикне — двѣ вярсты! якъ силикне — двѣ вярсты! Ѣхали, ѣхали, ти довго, ти коро́тко — волъ и говора: „злѣзь ты, дѣвочка, послухай: ти ня шумить дуброва, ти ня стогня дорога, ти нема у насъ кого у погони?“ Влѣзла дѣвочка: „нѣ, ня шумить дуброва, ня стогня дорога, нема нико́го ў насъ у погони!“—Влѣзь ты, {{перанос-пачатак|п=хлоп|к=чикъ}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ri8iuy425p8hs5kvp340va9lf5a57y8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290110</id>
      <parentid>290109</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T06:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>290110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5673" sha1="6r64kffbq82gbwb4glfzq7xyi3vkhxj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Завёвъ тогды Иванька Маръячку у лѣсъ и покинавъ тамъ, а самъ вярнувся къ жонцы и стали яны жить да поживать, да добра наживать.

{{Водступ|2|em}}{{smaller|Запис. крест. Герасимъ Кривошеевъ.}}

{{ц|'''7. Иванъ Ивановичъ руській царевичъ.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Нѣўкоторомъ царстьви, нѣўкоторомъ государстьви, бывъ царъ. Гонявъ ёнъ по мору три корабли. Вотъ разъ, одинъ корабель, самый красивѣйшій, затоная. Царъ и говора: „хто етый мой кора́бель узверня, половина царстьвія откажу!“ А нячистая сила поткасалася и говора: „ня надо мнѣ твойго половина царстьвія, а тольки отдай мнѣ тое, што ў доми ня вѣдаешъ!“ Царъ думавъ, думавъ: усё ёнъ у доми вѣдая. И согласився. Тоды сатана узвярнувъ корабель. Поплывъ ёнъ, и ня затоная. Вотъ, ти довго, ти нѣ царъ плававъ, приплывая къ свойму городу. Сустракають яго слуги и гово́руть: „вы ня вѣдаетя, што ваша жана родила двойнятъ — хлопчика и дѣвочку!“ А у ихъ да ня було дятей. Зажурився тутъ царъ, и думая, якъ-ба обманить змѣя. И придумавъ отдать яму чужихъ дятей. Ну, пройшло ти много, ти мало, подросли тыя дѣти. Ажъ якъ-разъ змѣй и лятить: „ну, давай дятей!“ Царъ узявъ да давъ яму бо́ндароваго сына и горо́дниковую дочку̀. Змѣй узявъ и говора: „ты, дѣвочка, садись на лѣвое плячо, а ты, хлопчикъ, на правое!“ Поднявсь и полятѣвъ. Нёсъ, нёсъ, —а по дорози лѣсъ-то, лѣсъ! Хлопчикъ и говора: „вотъ, кабъ мой суды батька: скольки-бъ клёпки надѣлавъ!“ Пролятѣли трошки дали. Тамъ горо́дъ: а горо́дъ-то, горо́дъ! Вотъ дѣвочка и гово́ра: „вотъ, кабъ мой батька суды: штобъ гурковъ, гарбузовъ було!“ Змѣй раздумався, и вярнувся назадъ. Отдае тыхъ дятей цару, да й говора: „чаму-жъ вы мнѣ своихъ дятей ня дали?“ Царъ мыливсь, мыливсь, да й отдавъ. Змѣй узявъ да й понёсъ. Якъ не́сти, дакъ не́сти, и принесъ у свое имѣньня. Были тамъ у яго струпливый воронъ и струпливый волъ. Вотъ, разъ змѣй отлятѣвъ, а дятямъ загадавъ работу: дѣвоццы давъ шовко́вую ширинку вышивать, а хлопчику давъ два гарды по́пялу, а въ ёмъ гарнецъ маку, кабъ ёнъ етый макъ выбравъ. Вотъ, дѣвочка ходя по саду да пяѐ, а хлопчикъ выбирая макъ да плача. Прилятая струпливый воронъ и говора: „ты, хлопчикъ, садись подъ правое крыло, а ты, дѣвочка, садись подъ лѣвое крыло, я васъ унясу!“ Яны сѣли. Воронъ поднявся и понесъ. Несъ, несъ, —ажъ во̀ налятая змѣй. Якъ удара помижъ плечъ ворона, — воронъ и выпустивъ дятей. Змѣй подхвативъ ихъ, и понесъ назадъ. На другій день загадавъ работу ще большую: дѣвоццы двѣ шириночки вышить, а хлопчику чатыре гарцы попялу и два маку перабрать. Полятѣвъ змѣй. Дѣвочка-жъ ходя по саду да пяѐ, а хлопчикъ выбирая да плача. Приходя струпливый волъ и говора: „ну, я васъ увязу. Ты, дѣвочка, возьми щотку и грабёнку, а ты, хлопчикъ, возьми брусокъ и хустку; ты, дѣвочка, садись у лѣвое вухо, а ты, хлопчикъ, садись у правое вухо!“ Яны ўзяли, што ёнъ имъ сказавъ, сѣли и поѣхали. Волъ, якъ силикне — двѣ вярсты! якъ силикне — двѣ вярсты! Ѣхали, ѣхали, ти довго, ти коро́тко — волъ и говора: „злѣзь ты, дѣвочка, послухай: ти ня шумить дуброва, ти ня стогня дорога, ти нема у насъ кого у погони?“ Злѣзла дѣвочка: „нѣ, ня шумить дуброва, ня стогня дорога, нема нико́го ў насъ у погони!“— Злѣзь ты, {{перанос-пачатак|п=хлоп|к=чикъ}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6r64kffbq82gbwb4glfzq7xyi3vkhxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125229</id>
    <revision>
      <id>290111</id>
      <timestamp>2026-06-24T07:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «да адыходу. Нарэшце вышаў Сашка Стафанковіч.  {{Водступ|2|em}}— Што ты так позна прышоў, а каб білета не ўзяў, такая чарга стаіць.  {{Водступ|2|em}}— Э, глупства, з такімі дакументамі як мае, ды яшчэ ў чаргу станавіцца Пляваў на ўсялякую чаргу, прышоў і ўзяў.  {{Вод...»</comment>
      <origin>290111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="7yuaoo97gjqq6b49e2ay3rnco39tz5y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;да адыходу. Нарэшце вышаў Сашка Стафанковіч.

{{Водступ|2|em}}— Што ты так позна прышоў, а каб білета не ўзяў, такая чарга стаіць.

{{Водступ|2|em}}— Э, глупства, з такімі дакументамі як мае, ды яшчэ ў чаргу станавіцца Пляваў на ўсялякую чаргу, прышоў і ўзяў.

{{Водступ|2|em}}— То і я-ж магу так, — расплыўся ад усмешкі Вэня.

{{Водступ|2|em}}— Можаш і ты. Ну, аставайся здаровенек, Ах, як я рад, што еду.

{{Водступ|2|em}}Вэня махнуў шапкай. Сашка стаяў пры акне ў вагоне і як толькі поезд крануўся, на душы ў яго стала страшэнна лёгка: з кожнай секундай ён аддаляецца ад таго месца, дзе жыве яна і з ёю нейкая малая істота, агідная і непатрэбная. І яна, Люба, гэтая дурная дзеўка, уздумала яшчэ шукаць яго! Станцый праз дзве ён пра гэта ўжо не думаў і радасна імчаўся ў сваю будучыню. Яна вабіла яго. Назаўтра к вечару ён ужо асталяваўся і на працы і на кватэры, так што к дванаццаці гадзінам ночы быў ужо вольны, сядзеў у ботах і галіфе перад люстэркам, разглядаў дробны прышч на губе і думаў: „Каб не так позна, можна было-б яшчэ схадзіць да Валі. Ах, я-ж не ведаю яе кватэры. Прыдзецца заўтра зайсці да яе ў школу“. І сапраўды, назаўтра ён зайшоў і правёў яе да самай кватэры. Так, што ён ужо ведаў, дзе яна жыве. Неўзабаве ён пісаў Вэню першы свой ліст, там была такая фраза: „я ўвесь як у тумане ад гэтай дзеўкі“. Нарэшце ён пачаў бываць у Валі кожны вечар. І дзіўная справа: калі ўвечары ён ішоў ад яе, калі да наступнага вечара канчалася да яе яго блізасць, на некалькі момантаў з глыбіні істоты ўяўленне ўзнімала колішнія хвіліны блізасці да Любы. Але гэта тут-жа&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7yuaoo97gjqq6b49e2ay3rnco39tz5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малітва 11-я, да сьвятога Ангела ахоўніка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125230</id>
    <redirect title="Малітва 11-я, да святога Ангела ахоўніка" />
    <revision>
      <id>290122</id>
      <timestamp>2026-06-24T07:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Малітва 11-я, да святога Ангела ахоўніка]]</comment>
      <origin>290122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="oe9b1jo7ygp4kp3mb81vtq4gq4v3jxm" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Малітва 11-я, да святога Ангела ахоўніка]]</text>
      <sha1>oe9b1jo7ygp4kp3mb81vtq4gq4v3jxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125231</id>
    <revision>
      <id>290128</id>
      <timestamp>2026-06-24T08:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=хлоп|к=чикъ}}: дѣвочка нявѣрна. Послухай, ти ня шумитъ дуброва, ти ня стогня дорога, ти нема кого у погони?... Злѣзъ хлопчикъ: „ой, шумитъ дуброва, стогня дорога, ёсть нѣхто у погони!“—Кѝдай, дѣвочка, щотку назадъ!.. Яна кинула назадъ щотку —...»</comment>
      <origin>290128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6020" sha1="5hwgdpt97y97hbs45gc78t5udfpsnqv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=хлоп|к=чикъ}}: дѣвочка нявѣрна. Послухай, ти ня шумитъ дуброва, ти ня стогня дорога, ти нема кого у погони?... Злѣзъ хлопчикъ: „ой, шумитъ дуброва, стогня дорога, ёсть нѣхто у погони!“—Кѝдай, дѣвочка, щотку назадъ!.. Яна кинула назадъ щотку — ставъ лѣсъ, такая пуща, што ни пройти, ни проѣхать, ни звѣру не пролѣзть. Кричитъ змѣй по той бокъ лѣсу: „проса насѣю, пива навару, людей напою, лѣсъ просяку и васъ догоню!“ — Нѣ, здохнешъ, кажа волъ: ня догонитъ!.. Якъ силикне — двѣ вярсты! якъ силикне — двѣ вярсты! Ѣхали, ѣхали, ти довго, ти коротко, волъ изновъ говора: „злѣзь, дѣвочка, послухай: ти ня шумитъ дуброва, ти ня стогня дорога, ти нема ў насъ кого ў погони?“ Влѣзла дѣвочка, послухала: „нѣ, ня шумитъ дуброва, ня стогня дорога, нема нико́го ў пого̀ни!“ — Злѣзь ты, хлопчикъ: дѣвочка нявѣрна. Послухай, ти шумитъ дуброва, ти стогня дорога, ти есть хто у насъ у погони?.. Хлопчикъ злѣзъ: „ой, шумитъ дуброва, стогня дорога, есть нѣхто ў погони!“ — Кѝдай, дѣвочка, грабёнку назадъ! Яна кинула назадъ грабенку — стала гора земляная: ни перайти, ни пераѣхать и птицѣ не пералятѣть. Кричитъ змѣй по той бокъ горы: „проса насѣю, пива навару, людей напою, гору раскопаю, и васъ догоню!“ — Здохнешъ! кажа волъ: ня догонитъ!... Да якъ силикне — двѣ вярсты! якъ силикне — двѣ вярсты! Ѣхали, ѣхали, ти довго, ти нѣ, волъ и говора: „злѣзь-ка, дѣвочка, послухай: ти ня шумитъ дуброва, ти ня стогня дорога, ти нема кого ў насъ у погони?“ Злѣзла дѣвочка: „нѣ, ня шумитъ дуброва, ня стогня дорога, нема никого у погони!“ — Злѣзь ты, хлопчикъ послухай, ти шумитъ дуброва, ти стогня дорога, ти есть хто у погони? Дѣвочка нявѣрна... Злѣзъ хлопчикъ, послухавъ: „ой, шумитъ дуброва, стогня дорога, есть нѣхто ў погони!“ — Кѝдай, хлопчикъ, назадъ брусокъ! Хлопчикъ кинувъ назадъ брусокъ— выросла гора камянная: ни перайти, ни пераѣхать, и птицѣ не пералятѣть! Кричитъ змѣй по той бокъ горы: „ проса насѣю, пива навару, людей напою, гору разсяку и васъ догоню!“ — Нѣ, здохнешъ, ня догонишь! кажа волъ. Да якъ силикне — двѣ вярсты! якъ силикне — двѣ вярсты! Прибѣгли къ мору. „Злѣзай, хлопчикъ, мотани хусткой!“ Злѣзъ хлопчикъ, мотанувъ хусткой — ставъ мосточакъ. Перайшли яны черазъ мосточакъ. Волъ говора: „мотани, хлопчикъ, назадъ хусткой!“ Хлопчикъ мотанувъ назадъ хусточкой, и зновъ нема мосточка. Тоды волъ говора: „хлопчикъ, сячи мяне на дванатцать частей!“ — А Господи! Якъ мнѣ тябе сѣкчи? — „Сячи!“ Посѣкъ хлопчикъ волика на дванатцать частей и ўкинувъ у мора. Выскочили зъ мора дванатцать собакъ гоньчихъ. Стали собаки хлопчику служить.

{{Водступ|2|em}}Пошли тоды хлопчикъ и дѣвочка дали, увѝдяли дворъ и стали ў имъ жить. Жили яны, жили, — ставъ лятать къ сястрѣ змѣй, а братъ и ня зная, што змѣй бывая у сястры. Вотъ и захотѣла яна брата спа́трошиць. Стала яна няздорова, бытцомъ-то захворѣла. „Братка мой милянькій! ици ты у такій то лѣсъ, у такую то пущу. Есть тамъ мядьвѣдиха: возьми подо̀й яѐ, и приняси мнѣ молока — ти ня поздоровѣю я? Пошовъ енъ у лѣсъ; бача — ляжить мядьвѣдица зъ дятьми ў гняздѣ. Ёнъ зацкувавъ яѐ собаками» А яна говора: „стой, Иванъ Ивановичъ, руській царевичъ! што табѣ зъ мяне треба?“ — Дай мнѣ свойго молока, сястрѣ на лякарство!.. Дала яна яму молока. „На̀ табѣ и мойго медьвядёночка!“ Ёнъ узявъ и пошли яны домовъ. Сястра и говора: „Што ето такое, што мядьвѣдица яго не забила?“ Да й изновъ яго посылая: „сходи ще,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5hwgdpt97y97hbs45gc78t5udfpsnqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125232</id>
    <revision>
      <id>290131</id>
      <timestamp>2026-06-24T08:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «97 , остальная родина наших предков, от Одры по Днепр, от Карпат по озеро Ильменское, никогда и ни кем не была совершенно и постоянно занята, кроме славянского по- коления&quot;. ==={{x-smaller|114)}}=== {{gap|2em}}115) Тамсама, том II, книга 1, ст. 157-158: „Так, в пределах земель, назва...»</comment>
      <origin>290131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8553" sha1="01nwaoarxsha0ykmb6i03g14w6xxqrn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;97
, остальная родина наших предков, от Одры по Днепр, от Карпат по озеро Ильменское,
никогда и ни кем не была совершенно и постоянно занята, кроме славянского по-
коления&quot;.
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}115) Тамсама, том II, книга 1, ст. 157-158: „Так, в пределах земель, названных
впоследствии русскими, упоминаются в том веке, о котором мы здесь говорим (859-949.
М. К.), следующие имена: Славяне, Сербы, Хорваты, Кривичи, Полочане, Смоляне или
Смольняне, Дреговичи, Туровцы, Сусельцы или Сусольцы, Радимичи, Вятичи, Бужане,
Велыняне или Волыняне, Наревляне или Неревляне, Дулебы, Древляне, Поляне, Севе-
ряне, уличи, Тиверцы, Дедоши, Колпяне, Свиряне, Житичи, Стадичи, Себерцы, или Ся-
берцы, Обрадичи, Булерцы, Запорозы, Туричане или Турачане, Касоричи или Казеричи,
Лютичи, Таневцы, Пружане, Брезичи или Брежичи (Fresiti), Жеравцы, Лукомляне, По-
росяне, Низовцы, Бродницы и другие, менее известные&quot;; тамсама, ст. 85 і інш. М. Дов-
нар-Запольскій. Очерк исторіи кривичской и дреговичской земель до конца ХІІ столетія.
Кіев 1891, ст. 64: &quot;Эти славяне, кривичы, лютичи и другие, платящие дань руссам,
зимою приготовляют лодки для продажи, спускают их в ближние озера и реки и весною
на них отправляются по своим рекам к Днепру, оттуда в Киев, где вытянув свои лодки
на берег для осмотра, продают киевским руссам&quot;.
&quot;
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}116) Тамсама, том II, книга 3, ст. 82-83: Что велеты были, по происхождению
и языку своему, славяне, это можно доказать больше нежели сколько нужно, не только
ясными свидетельствами летописцев средних веков, но также и разбором личных и
местных названий их, чисто славянских&quot;.
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}117) Собраніе сочиненій А. Гильфердинга. Том четвертый. Исторія балтійских
славян. СПБ 1874, ст. 16: „ наконец, у него (Птолёмэя. М. К.) являются на балтийском
поморье уже и племена с чисто славянскими названиями: поляне (Воóìaves), пеняне
(Пізучета), вельты (O). Наиболее определительно говорит он о вельтах и отво-
дит им жилища на южном берегу балтийского моря, на запад от племен литовских
(Осиев, т. е. Литвы) и Карвонов и Кареотов, т. е. Куронов или Корси (жители нын.
Курляндии). Таким образом уже во II в. славянское племя велетов (которое иначе про-
зывалось лютичами) обитало на Балтийском поморье, тамже почти, где оно потом славно
подвизалось и храбро погибло 1000 лет спустя: может быть только оно с течением
времени несколько подвинулось на запад&quot;.
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}118) Leleweł loachim. Narody na ziemiach sławiańskich przed powstaniem Polski.
Poznań 1853, CT. 658: „te ludy Weletabów, Wilców, Luticów, byli sławiańskie i mowa ich
slawiańska&quot;.
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}119) А. Котляревскій. Древности права балтійских славян. Прага 1874, ст. 20:
&quot;Мнение Шафарика, что балтийские славяне вышли из земель привислянских и рас-
пространялись с востока на запад-представляется вполне вероятным, так как на бли-
жайшее родство их с ветвью славян привислянских указывает уже самое тожество
особенностей языка тех и других. Но когда произошло это переселение, или вернее-
расселение, на это не существует никаких положительных указаний в источниках. До-
стоверная история знает славян, как обитателей балтийского поморья, но не как на-
сельников-пришельцев&quot;.
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}120) Ф. Буслаев. Русскій богатырскій эпос. „Русскій Вестник&quot;, т. 38, Москва
1862, ст. 55-57: „Вблизи к этим странам некогда обитал страшный и могущественный
славянский народ, который, соответственно сказанию Геродота о превращении невров в
волков, назывался волками или лютичами, потомками Люта или Лютаго (то есть, тоже
волка, по эпитету лютый). Самый край, где жил этот народ, именовался Волкомир, т. е.
&quot;Волчий мир&quot;.
==={{x-smaller|114)}}===
{{gap|2em}}121) Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym,
historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim. Wilno 1847, ст. 439-440:
,Z narodów i pokoleń sławiańskich, które pobyt swój, dłuższy czy krótszy, na powerzchni te-
razniejszego powiatu borysowskiego miały, są: Weletowie, Budyni, Amadoki, Krewiczy, Don-
szanie, Milczanie, Nascy, Doleńcy, Smolanie, Uliczy, Witeblanie, Wolińcy, i wiele innych&quot;.
Пар. Ю. В. (В. Ластоўскі). Нашы гарады. П. Вільня., Наша Ніва&quot;, Вільня 1915, № 24:
,Думаюць, што гэта быў народ славянскага племені, тэй самай славянскай групы, з
каторай паўстаў цяперашні беларускі народ. Найменьне іхне ў розныя часы, розныя
людзі, розна пісалі. Адны звалі іх волатамі, велетамі, ваўкамі, —другіе да гэтага най-
меньня дадавалі прозьвішча — эпітэт - лютые ў хвалебным значэньні гэтага слова. Знача: -
харобрыя, спраўныя, адважныя. Племя волатаў ці велетаў жыло паміж Днепрам,
Бярэзынай і Зах. Дзьвіной. Яно заснавала быўшае Вялікае Княства Літоўскае і вы-
мерла, пакінуўшы па сабе толькі капцы-валатоўкі ды топографічныя названьні, як ва-
латоўка, Волатава слабада, Волатава магіла, Волатава гарадзішча і інш. Эпітэт іхняга
найменьня: Люты, даў пачатак гасударственнаму найменьню - Літва, пераходзячы роз-
ныя стадыі: Люты, Лютвік, Лютвяк, Люцьвяк, — Ліцьвяк; Люты, Лютвін, — Літвін. (Падоб-
ныя пераходы ю ў і вядомы ў словах: Лютавор-Літавор; Александр - Аліксандра і інш.)&quot;.
7&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01nwaoarxsha0ykmb6i03g14w6xxqrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125233</id>
    <revision>
      <id>290132</id>
      <timestamp>2026-06-24T11:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «бясследна і раставала. Самахоць ён яе ніколі не ўспамінаў, як такую, розум яго дыктаваў яму да Любы нянавісць: яна можа яго знайсці і зрабіць яму прыкрасць. І як ён быў удзячан Вэню Шпулькевічу, што той даў ёй самы рашучы адказ. І часта яго трывожыла думка,...»</comment>
      <origin>290132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="8vlq1gn2liwv7jfoo0cf8szmm7vuo88" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;бясследна і раставала. Самахоць ён яе ніколі не ўспамінаў, як такую, розум яго дыктаваў яму да Любы нянавісць: яна можа яго знайсці і зрабіць яму прыкрасць. І як ён быў удзячан Вэню Шпулькевічу, што той даў ёй самы рашучы адказ. І часта яго трывожыла думка, што яна недзе пра яго думае, мусіць, напэўна не кідае думкі знайсці яго.

{{Водступ|2|em}}Люба сапраўды пра яго думала. От што раз было. Ён і Валя выехалі з Менска ўвосень, а гэта быў ужо канец зімы. Менскія вуліцы былі мокрыя ад апошняга скіданага ў дварах снегу. Перад днём адпачынку Люба прышла з работы раней. Шпарка збегала яна ў яслі па сына і несла яго паволі. Гадзіны за дзве да свайго заходу, сонца выбілася з-за шэрых засцілаў нізкага неба, заходняя старана яго зазіхацела першым веснавым блакітам і адразу ўсё жывое адчула, як лагодна грэе сонца і як ясна яно свеціць. Люба яшчэ і на сваім двары стаяла нейкі час, трымаючы на сонцы свайго малога. Пасля яна заспяшалася ў сваю прыбудоўку і ўзялася за справу. Сына яна пусціла бегаць па падлозе, а сама ўзяла са стала заверчаны ў газету пакунак і раскруціла яго. Дастала адтуль новае прасцірадла, навалачку і падкоўдранік. Ясным позіркам яна разглядала гэтыя рэчы, пасля з таго самага пакунка дастала бялізну і таксама разглядала. Хапіла на рукі сына, падкінула яго ўгару, паставіла назад на падлогу і ўзялася грэць ваду. Тым часам, пакуль вада грэлася, яна падняла з ложка сяннік, вынесла на двор і выпыліла яго. І перад тым як пакласці яго назад на ложак, зняла адтуль кучу лахманоў — тых, што раней былі ёй заместа пасцелі. Тут былі яшчэ і тыя (іх было найбольш), што прынесла ад млынара. Цяпер яны ляжалі {{перанос пачатак|п=ка|к=ля}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vlq1gn2liwv7jfoo0cf8szmm7vuo88</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>