Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>293554</id>
      <parentid>293484</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30927" sha1="5bt8kgkxmkxz1d7y2c5thopdn3vnhp6" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Пакрыўджаныя (1921)}} 26.07.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Пакрыўджаныя (1921)|Пакрыўджаныя]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|П.С.Х. (1923)}} 24.07.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Сучасны]]''. «[[П.С.Х. (1923)|П.С.Х.]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Наша любоў (1936)}} 23.07.2026 ''[[Аўтар:Лазар Кацовіч|Лазар Кацовіч]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Ізраіль Плаўнік|Ізраіль Плаўнік]]''. «[[Наша любоў (1936)|Наша любоў]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Беларусь (1927)}} 23.07.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Чарвякоў|Аляксандар Чарвякоў]]''. «[[Беларусь (1927)|Беларусь]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Краязнаўства (1929)}} 19.07.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/9-10}} 17.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10|«Biełarus», № 9-10]], 1913
* {{Прапанаваны экспарт|Сусьвет і зямля (1929)}} 16.07.2026 ''[[Аўтар:Кастусь Гарабурда|Кастусь Гарабурда]]''. «[[Сусьвет і зямля (1929)|Сусьвет і зямля]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Сустрэча (1932)}} 13.07.2026 ''[[Аўтар:Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]]''. «[[Сустрэча (1932)|Сустрэча]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/8}} 11.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/8|«Biełarus», № 8]], 1913
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 09.07.2026 ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Паўловіч]]''. «[[Снапок (1921)|Снапок]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 07.07.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)|Гісторыя беларускае літэратуры]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 06.07.2026 ''[[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэп Драздовіч]]''. «[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|Творы (Купала, 1942)}} 04.07.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|„На прасторах жыцьця“ Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5bt8kgkxmkxz1d7y2c5thopdn3vnhp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтар:Генрык Сянкевіч</title>
    <ns>102</ns>
    <id>22336</id>
    <revision>
      <id>293585</id>
      <parentid>284635</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T10:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>29</id>
      </contributor>
      <comment>/* Творы */</comment>
      <origin>293585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="kixju9e85evsuk9pow07hmyn499j1l0" xml:space="preserve">{{Пра аўтара
| Прозвішча               =Сянкевіч
| Імёны                   =Генрык
| Першая літара прозвішча =С
| Варыянты імёнаў         =Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz
| Апісанне                =польскі пісьменнік
| Іншае                   =
| ДН                      = 5 мая 1846
| Месца нараджэння        =в. Воля-Акшэйска на Падляшшы, тагач. Лукаўскі пав. Люблінскай губ. 
| ДС                      = 15 лістапада 1916
| Месца смерці            = Вевэ, Швейцарыя
| Выява                   =Stanisław Bizański-H.Sienkiewicz.jpg
| Вікіпедыя               =:be:Генрык Сянкевіч

| Вікіпедыя2              =:be-x-old:Генрык Сянкевіч

| Вікіцытатнік            =
| Вікісховішча            =
| Вікіліўр                =
| ЭСБЕ                    =
| Катэгорыя               = Генрык Сянкевіч

| Google                  =
}}

== Творы ==
{{All works‎}}

*[[Янка-музыка]]
*[[Лятарнік]]
*{{Скан|[[Бартэк-пераможнік (Сянкевіч/Краўцоў)|Бартэк-пераможнік]]|Sienkievic.Bartek pieramoznik.djvu}} / {{Fine|пер. ''[[Аўтар:Макар Краўцоў|Макар Краўцоў]]''. Вільня:  Выданьне Беларуск. Выдавецкага Т-ва , 1926}} (1882)
* [[Quo Vadis]] / {{Fine|пер. ''[[Аўтар:Пётр Татарыновіч|Пётр Татарыновіч]]''. Rym: Vydaviectva biełaruskaha peryjodyka &quot;ZNIČ&quot;, 1956}} (1896) {{чырвоны|– у грамадскім набытку гэты пераклад будзе не раней за 2029 (ці нават 2049)}}
* [[Зубры ў Белавежы]] / {{Fine|пер. невядомы // [[Родны край (1921)|Родны край. Трэцяя і чацьвертая пасьля лемантара кніжка да чытаньня]]. — Вільня, 1921}} (1882)

== Пра аўтара ==
* ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|а—б]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Гэнрык Сенькевіч|Гэнрык Сенькевіч]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 9 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/2|№2]]}}

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Польскія аўтары]]
[[Катэгорыя:Польскія празаікі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі]]
[[Катэгорыя:Аўтары XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]]</text>
      <sha1>kixju9e85evsuk9pow07hmyn499j1l0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293586</id>
      <parentid>293585</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T10:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>29</id>
      </contributor>
      <origin>293586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="jyzq0ufxzyjumrps4a86v65jfs279es" xml:space="preserve">{{Пра аўтара
| Прозвішча               =Сянкевіч
| Імёны                   =Генрык
| Першая літара прозвішча =С
| Варыянты імёнаў         =Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz
| Апісанне                =польскі пісьменнік
| Іншае                   =
| ДН                      = 5 мая 1846
| Месца нараджэння        =в. Воля-Акшэйска на Падляшшы, тагач. Лукаўскі пав. Люблінскай губ. 
| ДС                      = 15 лістапада 1916
| Месца смерці            = Вевэ, Швейцарыя
| Выява                   =Stanisław Bizański-H.Sienkiewicz.jpg
| Вікіпедыя               =:be:Генрык Сянкевіч

| Вікіпедыя2              =:be-x-old:Генрык Сянкевіч

| Вікіцытатнік            =
| Вікісховішча            =
| Вікіліўр                =
| ЭСБЕ                    =
| Катэгорыя               = Генрык Сянкевіч

| Google                  =
}}

== Творы ==
{{All works‎}}

*[[Янка-музыка]]
*[[Лятарнік]]
*{{Скан|[[Бартэк-пераможнік (Сянкевіч/Краўцоў)|Бартэк-пераможнік]]|Sienkievic.Bartek pieramoznik.djvu}} / {{Fine|пер. ''[[Аўтар:Макар Краўцоў|Макар Краўцоў]]''. Вільня:  Выданьне Беларуск. Выдавецкага Т-ва , 1926}} (1882)
* [[Quo Vadis]] / {{Fine|пер. ''[[Аўтар:Пётр Татарыновіч|Пётр Татарыновіч]]''. Rym: Vydaviectva biełaruskaha peryjodyka &quot;ZNIČ&quot;, 1956}} (1896) {{чырвоны|– у грамадскім набытку гэты пераклад будзе не раней за 2029 (ці нават 2049)}}
* [[Зубры ў Белавежы|Зубры ў Белавежы (фрагмент)]] / {{Fine|пер. невядомы // [[Родны край (1921)|Родны край. Трэцяя і чацьвертая пасьля лемантара кніжка да чытаньня]]. — Вільня, 1921}} (1882)

== Пра аўтара ==
* ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|а—б]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Гэнрык Сенькевіч|Гэнрык Сенькевіч]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 9 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/2|№2]]}}

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Польскія аўтары]]
[[Катэгорыя:Польскія празаікі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі]]
[[Катэгорыя:Аўтары XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]]</text>
      <sha1>jyzq0ufxzyjumrps4a86v65jfs279es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Пакрыўджаныя (1921).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>71697</id>
    <revision>
      <id>293553</id>
      <parentid>281371</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293553</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="hvyxhy7bjt1m1euw9svwseuuszb4as2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Пакрыўджаныя (1921)|Пакрыўджаныя]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі
|Address=Менск
|Year=1921
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=5
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>hvyxhy7bjt1m1euw9svwseuuszb4as2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>71698</id>
    <revision>
      <id>293539</id>
      <parentid>281372</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T18:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>293539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="jm2y4jzbcacu2ofnwjhvj9lsn9rxmq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VII.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Як куды пашлеш, дык і самой ідзі. Пойдзе, як па сьмерць. Ах каб ты запрапаў, асіна дурная! Ну, ніякай-жа з яго карысьці, — ўсё трэба самой рабіць. На, вось, наскрабай бульбы (П''іліп скрабае''). Во, яшчэ ложкі ня прыбраны (С''ьцеле пасьцель на сваім ложку''). Эх, калі тут з вамі ні работы, ні аддухі. А гэта што? (''Разглядае пояс''). Слуцкі пояс… У маім ложку… Забыўся, пэўна, а мо‘ сумысье аставіў? Мо‘ я яму так ужо спадабалася? Эх, прыгожы пояс, золатам адбівае, а краскі на ім, як жывуць. Шырокі, багаты пояс — пэўна, сумысьля аставіў, бо так-жа моцна цалаваў, ласкава пясьціўся. (''Складае пояс і кладзе ў невялічкую скрынку.'' П''алажыўшы, вынімае адтуль другія рэчы''). Вось гэты пярсьцёнак даў той чарнамазы, брыдкі такі, але сьмяхатун і непаседа, як жывое серабро. Я, кажа, як прадам чорту душу, дык тагды з табой ажанюся, бо ты, кажа, ведзьма. А вось гэта йстужка ад таго хмурага — больш нічога й ня зьвяжа, як толькі. (''Дражніць'')… «З вады лёд — з лёду вада». Поўную лайбу тавару вёз, а мне толькі йстужачку даў. Скупы, чорт. Хоць сам шэльма, ох і прыгож! Вусы, як крыльля крумкача, вочы йскрыстыя, строгія. Ох, чаму ён ня мой! Зваліўся, як з неба й вылецеў назаўсёды няведама куды. Сумненька мне на душы, сумна, сумна… (''Кідае скрынку''). Эх, прападай ты, такое&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jm2y4jzbcacu2ofnwjhvj9lsn9rxmq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:П.С.Х. (1923).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>99357</id>
    <revision>
      <id>293551</id>
      <parentid>235635</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>293551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="ljkswkr61hkfjewen52un20hlg3qcu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|{{Разьбіўка|СУЧАСНЫ}}.{{Накіравальная рыса|7em|height=1px}}}}


{{Цэнтар|'''''П. С. Х.'''''|памер=350%}}

{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ФАЦЭЦІЯ НА 1&lt;sup&gt;НУ&lt;/sup&gt; ДЗЕЮ}}.}}


{{цэнтар|[[File:П.С.Х. (1923). Узор 2.png|80px]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljkswkr61hkfjewen52un20hlg3qcu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126474</id>
    <revision>
      <id>293521</id>
      <parentid>292211</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="fg5ck5ylnfzi33pedgska0hs0dw35n2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|мэры|дыянаў}} лічыцца {{разьбіўка|пачатковым}} або {{разьбіўка|галоўным}} (мал. 13). Ад галоўнага мэрыдыяна вядуць лічэньне мэрыдыянаў: на ўсход і на захад па 180 мэрыдыянаў, усяго 360. Праўда, звычайна на глёбусе праводзяць ня ўсе 360 мэрыдыянаў, а праз кожныя 10 мэрыдыянаў.

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=200px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 13.jpg|подпіс=Мал. 13. Мэрыдыяны.}}

{{gap|1.5em}}Пачатковы мэрыдыян і яго працяг падзяляюць кулю на дзьве поўкулі — {{разьбіўка|усходнюю і заходнюю.}}&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Карыстаючыся мэрыдыянамі, можна азначыць якое-небудзь месца, горад, паказаўшы, на якой адлегласьці і ў які бок ад пачатковага мэрыдыяну ляжыць гэтае месца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Напрыклад, Менск ляжыць на ўсход ад пачатковага мэрыдыяну каля 45 мэрыдыяну, Магілеў — на 48 мэрыдыяне. Адлегласьць месца ад пачатковага мэрыдыяну завецца даўжынёй гэтага месца або {{разьбіўка|географічнай даўжынёй}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Да гэтага часу ўсе мэрыдыяны лічыліся ад вострава Фэро, цяпер лічаць іх ад Грынвіча, што каля Лёндону. Калі месца на ўсход ад пачатковага мэрыдыяну, дык завуць {{разьбіўка|усходняй}}, а калі на захад — {{разьбіўка|заходняй}} даўжынёй.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але, каб дакладней азначыць месца, аднае даўжыні або адлегласьці ад пачатковага мэрыдыяну мала. На адным і тым-жа мэрыдыяне можа ляжаць шмат гарадоў, мясцовасьцяй, але адны будуць бліжэй да паўночнага канцавосься, другія — да паўднёвага, трэція — да экватара.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Трэба правесьці яшчэ іншыя кругі. Іх праводзяць {{разьбіўка|роўналежна}} экватару на аднолькавай адлегласьці адзін ад аднаго і завуць іх {{разьбіўка|паралелямі}} (мал. 14). Паралеляй 180 па 90 ад экватара да канцавосьсяў. Таксама, як і мэрыдыяны, іх ня ўсе рысуюць на глёбусе (або на карце), а праз 10 паралеляй.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fg5ck5ylnfzi33pedgska0hs0dw35n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126475</id>
    <revision>
      <id>293522</id>
      <parentid>292213</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="1a5rx9biku4ebhnxgk8z37it4nyheeo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Адлегласьць якога-небудзь месца ад экватара завецца географічнай {{разьбіўка|шырынёю}} месца; на поўнач ад экватара шырыня завецца {{разьбіўка|паўночнай}}, а на поўдзень — {{разьбіўка|паўднёвай}}.&lt;/br&gt;

{{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=200px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 14.jpg|подпіс=Мал. 14. Паралелі.}}

{{gap|1.5em}}Вось наш Менск ляжыць, прыблізна, на 54 паралелі на поўнач ад экватара. Полацак — паміж 55 і 56 паралелямі. Дык вось, каб дакладна адзначыць палажэньне месца на земнай кулі (і глёбусе), трэба паказаць, на якой паралелі яно знаходзіцца — гэта значыць, паказаць яго {{разьбіўка|даўжыню і шырыню}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Заместа таго, каб казаць: „горад ляжыць на 49 мэрыдыяне ўсходняе даўжыні“, часьцей кажуць: „горад ляжыць на 49 {{разьбіўка|градусе}} ўсходняе даўжыні“, таксама, замест паралеляй кажуць: „градусы паўночнае шырыні“.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Заместа слова градус ставяць знак °&lt;ref&gt;Гэты артыкул узяты з кнігі М. Грамыкі — „Пачатковая географія“ і апрацаваны паводле „Начального курса географии“ А. Крубера ды інш. аўтараў.&lt;/ref&gt;.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Якія лініі праводзяць на глёбусе? Адкуль лічацца мэрыдыяны? Калі географічную даўжыню называюць усходняй, а калі заходняй? Колькі мэрыдыянаў? Якія лініі на глёбусе называюцца паралелямі? Колькі іх? Ці аднолькавы ўсе мэрыдыяны? А паралелі? Якая географічная шырыня называецца паўднёвай, а якая паўночнай?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Азначце географічнае палажэньне Менску? Магілева? Полацку? Кіева? Масквы? Варшавы? Свайго гораду?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такія самыя кругавыя лініі, якія мы праводзілі на глёбусе (экватар, мэрыдыян, паралелі), уяўляюць сабе і на земнай кулі; такія-ж кругі рысуюцца і на картах.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1a5rx9biku4ebhnxgk8z37it4nyheeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126478</id>
    <revision>
      <id>293523</id>
      <parentid>292216</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="dcf8yst88pu63mrqs1qwunqfil11elv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}2. Прамер зямлі — 13.000 кілёмэтраў; экватар — каля 40.000 кілёмэтраў. Колькі будзе займаць кожны градус экватара? Зрабеце сабе глёбус з бульбіны ці яблыка. Нарысуйце на ім усе лініі. Разрэжце па экватары, а другі раз па мэрыдыяну.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Разьмеркаваньне сухазем‘я і вады на земнай кулі}}&lt;/center&gt;

{{gap|1.5em}}Большую частку земнае кулі займае вада, меншую — сухазем‘е. Паверхня сушы ў два з паловай разы меншая, чым паверхня вады (гл. мал. 15).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сухазем‘е складаецца з трох вялікіх прастор, якія называюцца {{разьбіўка|контынэнтамі}}, і з шмат астравоў.

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 15.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 15. Поўкулі паўночная і паўднёвая.}}}}


Контынэнтаў тры: {{разьбіўка|Усходні}}, які знаходзіцца ва ўсходняй поўкулі, {{разьбіўка|Заходні}} — у заходняй поўкулі і {{разьбіўка|Паўднёвы}} — на поўдзень ад экватара. Самую большую прастору займае {{разьбіўка|Усходні}} контынэнт.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Усё сухазем‘е падзяляюць на 5 частак сьвету. Усходні контынэнт складаецца з 3 частак сьвету: {{разьбіўка|Эўропа}}, у якой жывем і мы, {{разьбіўка|Азія і Афрыка}}. Заходні контынэнт складае адну частку сьвету — {{разьбіўка|Амэрыку}}, якая падзяляецца на {{разьбіўка|Паўночную Амэрыку і Паўднёвую}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dcf8yst88pu63mrqs1qwunqfil11elv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293526</id>
      <parentid>293523</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="jz7zffnod73jpdt0y3ql4rb1d70li5x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}2. Прамер зямлі — 13.000 кілёмэтраў; экватар — каля 40.000 кілёмэтраў. Колькі будзе займаць кожны градус экватара? Зрабеце сабе глёбус з бульбіны ці яблыка. Нарысуйце на ім усе лініі. Разрэжце па экватары, а другі раз па мэрыдыяну.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Разьмеркаваньне сухазем‘я і вады на земнай кулі}}&lt;/center&gt;

{{gap|1.5em}}Большую частку земнае кулі займае вада, меншую — сухазем‘е. Паверхня сушы ў два з паловай разы меншая, чым паверхня вады (гл. мал. 15).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сухазем‘е складаецца з трох вялікіх прастор, якія называюцца {{разьбіўка|контынэнтамі}}, і з шмат астравоў.

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 15.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 15. Поўкулі паўночная і паўднёвая.}}}}


Контынэнтаў тры: {{разьбіўка|Усходні}}, які знаходзіцца ва ўсходняй поўкулі, {{разьбіўка|Заходні}} — у заходняй поўкулі і {{разьбіўка|Паўднёвы}} — на поўдзень ад экватара. Самую большую прастору займае {{разьбіўка|Усходні}} контынэнт.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Усё сухазем‘е падзяляюць на 5 частак сьвету. Усходні контынэнт складаецца з 3 частак сьвету: {{разьбіўка|Эўропа}}, у якой жывем і мы, {{разьбіўка|Азія і Афрыка}}. Заходні контынэнт складае адну частку сьвету — {{разьбіўка|Амэрыку}}, якая падзяляецца на {{разьбіўка|Паўночную Амэрыку і Паўднёвую}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jz7zffnod73jpdt0y3ql4rb1d70li5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126482</id>
    <revision>
      <id>293524</id>
      <parentid>292325</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="guepwj95fprnzvy67x4fx38ymz7d8xa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Самыя большыя абшары зямлі займаюць паясы мерныя, пасьля — гарачы пояс і меней за ўсіх — халодныя паясы (мал. 16).

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 16.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 16. Кліматычныя паясы.}}}}

{{gap|1.5em}}Амаль што ўвесь востраў Грэнляндыя апрануты вялізным сьнегавым і лёдавым пакровам; ледавікі спушчаюцца ў акіян у выглядзе {{разьбіўка|лёдавых гор}}, зносяцца плыньню далёка на поўдзень ад вострава ў Атлянтычны акіян. Такім-жа лёдавым пластом апрануты паўднёвы канцавосны контынэнт (антарктыка); яго лёдавыя горы плаваюць па Паўднёва-Ледаватым акіяне.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}''Клімат морскі і контынэнтавы.'' Калі паедзем з Менску, напрыклад, на захад праз Польшчу, Нямеччыну, Францыю аж да Атлянтычнага акіяну, дык клімат будзе зьмяняцца так, што чым далей ад нас (бліжэй да акіяну), тым зіма будзе цяплейшая, а лета — халаднейшае; атмосфэрных ападкаў будзе болей, чым у нас. І гэтак будзе, ня гледзячы на тое, што мы будзем браць мясцовасьці, якія ляжаць на адной і тэй самай паралелі (на аднэй географічнай шырыні). Наадварот, калі паедзем з Беларусі на ўсход, дык чым далей ад Атлянтычнага акіяну (Маскоўшчына, Урал, Сібір), там клімат будзе зьмяняцца ў тым, што лета будзе гарачэй, а зіма маразьней за нашыя; ападкаў будзе меней.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guepwj95fprnzvy67x4fx38ymz7d8xa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293525</id>
      <parentid>293524</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="if35vbq4cyfrhblkwz4h4psxud9if6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Самыя большыя абшары зямлі займаюць паясы мерныя, пасьля — гарачы пояс і меней за ўсіх — халодныя паясы (мал. 16).

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 16.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 16. Кліматычныя паясы.}}}}

{{gap|1.5em}}Амаль што ўвесь востраў Грэнляндыя апрануты вялізным сьнегавым і лёдавым пакровам; ледавікі спушчаюцца ў акіян у выглядзе {{разьбіўка|лёдавых гор}}, зносяцца плыньню далёка на поўдзень ад вострава ў Атлянтычны акіян. Такім-жа лёдавым пластом апрануты паўднёвы канцавосны контынэнт (антарктыка); яго лёдавыя горы плаваюць па Паўднёва-Ледаватым акіяне.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}''Клімат морскі і контынэнтавы.'' Калі паедзем з Менску, напрыклад, на захад праз Польшчу, Нямеччыну, Францыю аж да Атлянтычнага акіяну, дык клімат будзе зьмяняцца так, што чым далей ад нас (бліжэй да акіяну), тым зіма будзе цяплейшая, а лета — халаднейшае; атмосфэрных ападкаў будзе болей, чым у нас. І гэтак будзе, ня гледзячы на тое, што мы будзем браць мясцовасьці, якія ляжаць на адной і тэй самай паралелі (на аднэй географічнай шырыні). Наадварот, калі паедзем з Беларусі на ўсход, дык чым далей ад Атлянтычнага акіяну (Маскоўшчына, Урал, Сібір), там клімат будзе зьмяняцца ў тым, што лета будзе гарачэй, а зіма маразьней за нашыя; ападкаў будзе меней.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>if35vbq4cyfrhblkwz4h4psxud9if6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126484</id>
    <revision>
      <id>293527</id>
      <parentid>292223</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="ixv2a4cfe2oky5yf68gduweixqbm689" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Халодныя завеі віхураць на ім узімку. Яны апякаюць твары закінутых туды людзей сухім сьнегавым пылам ды крупкамі пяску. Вятры такія вялікія, што людзі, ідучы
з хаты па дровы, прывязваюць сябе часам вяроўкамі да ганку, каб ня зьнесла ветрам. Прырода тут вельмі лютая. Нявысокія горы ня маюць ніякай расьліннасьці. Яе зьдзіраюць вятрыскі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І толькі на нізінках, паміж каменьня, пнецца летам зялёная травіца ды сьцелецца па зямлі непераборлівы мох-лішайнік. Сям-там {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=300px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 17.jpg|подпіс=Мал. 17.}} можна ўбачыць паўзуна-бярэзіну, яе даўгое карэньне чуць уляпілася ў зямлю: вечна замерзлая глеба ня пускае іх глыбей.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Холадна і няпрытульна там нават улетку, неба ў хмарах, сячэ дождж, дзьме халодны вецер. Паміж гор сьнег не пасьпее растаць за лета і ляжыць шэрымі гурбамі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Бадзяюцца па гэтай пустыні каля берагоў белыя мядзьведзі. Заходзяць яны і на сярэдзіну вострава. Гадоў дванаццаць назад там былі дзікія алені. Бегаюць па сьнезе пясцы, стракаткі. Часам лётае белая сава.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Затое горы каля акіяну ўсыпаны рознымі птушкамі: гагарамі, чайкамі ды інш. Іх так многа, што ня відаць зямлі, здаецца — горы жывыя. Іх крык ня сьціхае ўвесь дзень. А як палятуць яны, нібы цёмная дажджавая хмара набегла. Недалёка на плывучых крыгах вылазяць паляжаць маржы і цюлені.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Жывуць на гэтым востраве самаеды і крыху рускіх. Усе яны жывуць промысламі: палююць на морскага зьвера,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixv2a4cfe2oky5yf68gduweixqbm689</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126486</id>
    <revision>
      <id>293530</id>
      <parentid>292226</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1904" sha1="qdsv0dmmggwvqhuym6dcbghbg90puwn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Але чамусьці гэты рай нікога ня вабіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Народу там жыве ў 30 раз меней, чым у нас. Дый тыя лічацца самымі дзікімі на сьвеце, і назва іх — папуасы — ужываецца ў нас, як лаянка. У гэтым раі яны, кажуць, цяпер ядуць людзей.

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 18.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 18. Зваротнікавы лес.}}}}

{{gap|1.5em}}Эўропэйцаў-жа жыве там усяго некалькі сот чалавек. Дый тыя разьмясьціліся толькі па морскіх берагох, а ў сярэдзіне ня толькі ніхто ня жыве, але нават у некаторых
мясцох ні разу ня была нага белага чалавека.

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;II&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Сонца паліць там так, як толькі можа паліць над зваротнікамі. Гарачыя прамені нібы прарэзалі наскрозь усё, што ім пападалася па дарозе, — і лісьце дрэў, і ваду, і зямлю. Здаецца, яны хочуць выссаць з зямлі ўсю вільгаць, але ўсюды столькі вады, што ня сушэй робіцца, але нават быццам яшчэ вільгатней.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паветра нейкае густое, бы ў лазьні, толькі пары ня відаць. Розныя пахі чутны ў імі кветкавыя, і пладовыя, і разам з тым нейкія гнілыя, душныя, шкодныя.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdsv0dmmggwvqhuym6dcbghbg90puwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126487</id>
    <revision>
      <id>293528</id>
      <parentid>292228</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2415" sha1="4jmj9440bzdbnvotemsildotmyduhsg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта і ёсьць тое першае, галоўнае, што перашкаджае прыежджым людзям жыць у гэтай старонцы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такая цёплая вільгаць і зьяўляецца галоўнай прычынай самай пашыранай у гарачых краінах хваробы — жоўтае {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=200px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 19.jpg|подпіс=Мал. 19. Зваротнікавыя дрэвы.}} трасцы. Гэта ёсьць тое самае, што ў нас малярыя, толькі ў горшай ступені.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але-ж затое расьлінам усё гэта вельмі спрыяе. Яны так шпарка растуць, што, здаецца, каб прыслухаўся, дык мог бы пачуць, як яны пруць з зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Кожнае дрэва, куст ці трава цягнуцца ўверх да сонца, бы навыперадкі. Кожная расьліна стараецца адапхнуць свайго суседа і захапіць як можна больш месца пад сонцам. Слабейшыя застаюцца ўнізе, заглушаюцца i паступова марнеюць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вышэй за ўсіх уздымаюцца пальмы. Іх верхавіны, з лісьцём даўжынёю да 4 мэтраў, выглядаюць памяламі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А там, ніжэй, ідзе ўжо такая гушчыня, што і не пазнаеш, што там расьце. Праўда, большасьць дрэў для нас зусім і невядома. Лісьцё вялізнае, яскрава зялёнае, здаецца, тлустае, а кветкі проста гараць рознымі колерамі. Нават наша папараць расьце тутака, як дрэва, увелькі з сасну. Бліжэй да вады разьмясьціліся так званыя мангравыя дрэвы, карані ад якіх уздымаюцца ўверх вышэй за чалавека, так што можна пад імі хадзіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jmj9440bzdbnvotemsildotmyduhsg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293529</id>
      <parentid>293528</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2415" sha1="8z8ejmgf02qhxq2luo01ug2l8wc5t39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта і ёсьць тое першае, галоўнае, што перашкаджае прыежджым людзям жыць у гэтай старонцы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такая цёплая вільгаць і зьяўляецца галоўнай прычынай самай пашыранай у гарачых краінах хваробы — жоўтае {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=200px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 19.jpg|подпіс=Мал. 19. Зваротнікавыя дрэвы.}} трасцы. Гэта ёсьць тое самае, што ў нас малярыя, толькі ў горшай ступені.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але-ж затое расьлінам усё гэта вельмі спрыяе. Яны так шпарка растуць, што, здаецца, каб прыслухаўся, дык мог бы пачуць, як яны пруць з зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Кожнае дрэва, куст ці трава цягнуцца ўверх да сонца, бы навыперадкі. Кожная расьліна стараецца адапхнуць свайго суседа і захапіць як можна больш месца пад сонцам. Слабейшыя застаюцца ўнізе, заглушаюцца i паступова марнеюць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вышэй за ўсіх уздымаюцца пальмы. Іх верхавіны, з лісьцём даўжынёю да 4 мэтраў, выглядаюць памяламі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А там, ніжэй, ідзе ўжо такая гушчыня, што і не пазнаеш, што там расьце. Праўда, большасьць дрэў для нас зусім і невядома. Лісьцё вялізнае, яскрава зялёнае, здаецца, тлустае, а кветкі проста гараць рознымі колерамі. Нават наша папараць расьце тутака, як дрэва, увелькі з сасну. Бліжэй да вады разьмясьціліся так званыя мангравыя дрэвы, карані ад якіх уздымаюцца ўверх вышэй за чалавека, так што можна пад імі хадзіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8z8ejmgf02qhxq2luo01ug2l8wc5t39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126489</id>
    <revision>
      <id>293531</id>
      <parentid>292230</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="sgx6lgaizya2g1a2kxmc6l1irjpyxjn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;як зямля, а ў 28 сутак. Столькі-ж часу траціць ён на тое, каб абыйсьці наўкола зямлі. Вось з гэтае прычыны ён і абернуты да нас заўсёды адным і тым-жа бокам. Рабіць гэта прымушае яго зямля, яе сіла прыцягненьня. Апрача руху вакол зямлі, месяц разам з зямлёю рухаецца і вакол сонца.

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 20.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 20. Выгляд паверхні месяца.}}}}

{{gap|1.5em}}Пазіраючы на месяц простым вокам, мы бачым на ім сьветлыя і цьмяныя плямы. Даўнейшыя людзі давалі гэтым плямам розныя тлумачэньні. Але варта толькі глянуць на месяц у добрую падзорную трубу, і мы выразна ўбачым на ім горы і глыбокія ўпадзіны. Глыбокія ўпадзіны і ёсьць цёмныя плямы. Аб іх раней думалі, што гэта моры. Іх называюць і цяпер морамі. Але вады ў іх няма.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сьветлыя-ж плямы на месяцы — гэта горы і ўзвышшы. Яны вельмі высокія і даюць ад сябе чорны цень, даўжыня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgx6lgaizya2g1a2kxmc6l1irjpyxjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293532</id>
      <parentid>293531</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="j1pw03os4ny4r1qdin43mufl4ltm3jg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;як зямля, а ў 28 сутак. Столькі-ж часу траціць ён на тое, каб абыйсьці наўкола зямлі. Вось з гэтае прычыны ён і абернуты да нас заўсёды адным і тым-жа бокам. Рабіць гэта прымушае яго зямля, яе сіла прыцягненьня. Апрача руху вакол зямлі, месяц разам з зямлёю рухаецца і вакол сонца.

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 20.jpg|300px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 20. Выгляд паверхні месяца.}}}}

{{gap|1.5em}}Пазіраючы на месяц простым вокам, мы бачым на ім сьветлыя і цьмяныя плямы. Даўнейшыя людзі давалі гэтым плямам розныя тлумачэньні. Але варта толькі глянуць на месяц у добрую падзорную трубу, і мы выразна ўбачым на ім горы і глыбокія ўпадзіны. Глыбокія ўпадзіны і ёсьць цёмныя плямы. Аб іх раней думалі, што гэта моры. Іх называюць і цяпер морамі. Але вады ў іх няма.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сьветлыя-ж плямы на месяцы — гэта горы і ўзвышшы. Яны вельмі высокія і даюць ад сябе чорны цень, даўжыня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j1pw03os4ny4r1qdin43mufl4ltm3jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126490</id>
    <revision>
      <id>293556</id>
      <parentid>292231</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2313" sha1="lp4m3apo6rz6vymhe8xebnpbh4ciwpw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;якога памагае вучоным зьмерыць вышыню гор і ўзвышшаў месяца. Гэты цень ад гор сьведчыць аб тым, што месяц ня мае ўласнага сьвятла, а дае сьвятло толькі таму, што яго асьвечвае сонца, як яно асьвечвае і нашу зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Калісьці месяц быў вадкім, распаленым. З цягам-жа часу ён астыў і цяпер на ім усё ціха і спакойна. Аб яго даўнейшым бурлівым жыцьці сьведчыць зрэзаная гарамі,
прорвамі і багнамі яго паверхня (мал. 20). На месяцы няма ні змроку, ні заранак, ні хмар, ні туману, ні ветру, ні вады, ні паветра.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}На ім нішто не расьце, і ніхто ня жыве: ні птушка, ні зьвярына, ні рыба, ні чалавек. Дзень і ночь цягнуцца па

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 21.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 21. На гэтым малюнку пасярэдзіне — зямля, здалек сонца, вакол зялі месяц у розных формах так, як яго мы бачым з зямлі на працягу месяца.}}}}

два тыдні. Два тыдні пячэ сонца — дзень, і два тыдні страшэнны холад — ноч.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Нічога падобнага да жыцьця на месяцы няма і ня можа быць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Абыходзячы зямлю, месяц бывае каля яе то з правага боку, то з левага (у адносінах-жа да сонца-то сьпераду, то ззаду). Таму асьвечаны сонцам бок месяца не заўсёды бывае відаць з зямлі ўвесь, а толькі большая ці меншая частка гэтага боку. Адгэтуль і паходзіць тое, што мы завем квадрамі месяца (мал. 21).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lp4m3apo6rz6vymhe8xebnpbh4ciwpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293557</id>
      <parentid>293556</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="il5sds3kq3jj0r89wr8qqjvofpwyi6w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;якога памагае вучоным зьмерыць вышыню гор і ўзвышшаў месяца. Гэты цень ад гор сьведчыць аб тым, што месяц ня мае ўласнага сьвятла, а дае сьвятло толькі таму, што яго асьвечвае сонца, як яно асьвечвае і нашу зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Калісьці месяц быў вадкім, распаленым. З цягам-жа часу ён астыў і цяпер на ім усё ціха і спакойна. Аб яго даўнейшым бурлівым жыцьці сьведчыць зрэзаная гарамі,
прорвамі і багнамі яго паверхня (мал. 20). На месяцы няма ні змроку, ні заранак, ні хмар, ні туману, ні ветру, ні вады, ні паветра.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}На ім нішто не расьце, і ніхто ня жыве: ні птушка, ні зьвярына, ні рыба, ні чалавек. Дзень і ночь цягнуцца па

{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em}}
[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 21.jpg|400px|center]]

{{АРЦ|{{smaller|Мал. 21. На гэтым малюнку пасярэдзіне — зямля, здалек сонца, вакол зялі месяц у розных формах так, як яго мы бачым з зямлі на працягу месяца.}}}}
{{block center/e}}

два тыдні. Два тыдні пячэ сонца — дзень, і два тыдні страшэнны холад — ноч.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Нічога падобнага да жыцьця на месяцы няма і ня можа быць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Абыходзячы зямлю, месяц бывае каля яе то з правага боку, то з левага (у адносінах-жа да сонца-то сьпераду, то ззаду). Таму асьвечаны сонцам бок месяца не заўсёды бывае відаць з зямлі ўвесь, а толькі большая ці меншая частка гэтага боку. Адгэтуль і паходзіць тое, што мы завем квадрамі месяца (мал. 21).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>il5sds3kq3jj0r89wr8qqjvofpwyi6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126491</id>
    <revision>
      <id>293558</id>
      <parentid>292232</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="kcs7bbmwnc2eer5xh3od29g9s69hcf1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}У беларуса з гэтымі квадрамі зьвязана шмат забабонаў. Напрыклад, гной у полі стараюцца вывозіць пад поўня, збожжа класьці ў торп ці там сеяць пад поўня, зробіш пад поўня — добра будзе поўніцца, прыбываць. Але ўсе гэтыя забабоны — пустыя і недарэчныя. Прычым тут поўня? Вывезі гной пад поўня, ды не заары, трапіцца добры дожджык, і ўвесь гной змые, не паможа і поўня. Пасей дрэнныя зерняты на якіх-небудзь трох маргох, дык хоць там і пад тры поўні торп кладзі — усё роўна болей ня прыбудзе, як нажаў. І сапраўды, месяцу няма ніякай справы

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 22.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 22. Досьлед, які тлумачыць квадры месяца.}}}}

да людзей, да іх дабра. Падлягаючы нябесным законам, гэтае цьвёрдае, мёртвае цела і рухаецца і сьвеціць так, як гэта прымушае рабіць яго нябесная мэханіка і яго стан.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Розныя квадры месяца можна ўявіць сабе, калі зрабіць просты досьлед, як паказана на малюнку 22).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Возьмем мячык або якую-небудзь кульку, абклеім яго белай паперай і будзем яго рухаць вакол так, каб ён займаў рознае становішча да нас і да запаленай лямпы. Тады да&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kcs7bbmwnc2eer5xh3od29g9s69hcf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126494</id>
    <revision>
      <id>293559</id>
      <parentid>292240</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="emxaskbbef6ehk89i22oqsa7rl5vaky" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Значыцца, ніякага крышталёвага небасхілу няма. Гэты небасхіл — толькі мана нашага вока.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Перад нашымі вачыма — толькі паветра, якім мы дыхаем. Чыстае паветра — зусім празрыстае, і таму праз яго вольна
праходзіць сьвятло ад сонца ды месячыка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але неба мае выгляд скляпеньня і ўдзень, бо часткі паветра, якія абкружаюць зямлю, адсьвечваюць ад сябе со-

{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em}}
[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 23.jpg|400px|center]]

{{АРЦ|{{smaller|Мал. 23. Відочнае неба і відочны гарызонт. ''А'', ''Б'', ''В'' — сапраўднае становішча зор у прасторы; ''а'', ''б'', ''в'', відочнае становішча тых самых зор на небасхіле.}}}}
{{block center/e}}

нечныя праменчыкі. Вось гэтыя асьветленыя сонцам верхнія часткі паветра здаюцца нам таксама, як і зоркі ноччу, — разьмешчанымі на адной і тэй самай адлегласьці ад нас. Таму яны і выглядаюць скляпеньнем.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Небаскляпеньне мае блакітны колер таму, што белы праменчык сонца сапраўды складаецца з сямі колераў:
чырвонага, аранжавага, жоўтага, зялёнага, блакітнага, сіняга і фіолетавага. Розныя целы прыроды адзін з гэтых колераў
адсьвечваюць, а рэшту паглынаюць. Дык вось цела будзе мець такі колер, які маюць адсьвечаныя ім колеры сонечнага праменчыка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Часткі чыстага паветра адсьвечваюць, галоўным чынам, блакітны колер праменчыка. З гэтае прычыны небаскляпеньне і выглядае блакітным.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emxaskbbef6ehk89i22oqsa7rl5vaky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126498</id>
    <revision>
      <id>293560</id>
      <parentid>292245</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="174lt1s2ltmyri648xrt7t302zsl3ps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;плянэта знаходзіцца ад яго не на аднолькавай аллегласьці: яна бывае то далей, то бліжэй, гледзячы на тое, як дужа сплюшчаны яе шляхі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Плян сонечнае сыстэмы вока наша ахоплівае лёгка,

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 24.jpg|300px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 24. Плян сонечнае сыстэмы.}}}}

але нічые выабражэньне ня можа ўявіць тыя агромністыя адлегласьці, па якіх раскінуты плянэты.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Зробім гэтыя адлегласьці больш навочнымі. Хай гарошынка азначае нашу земную кулю. Як далёка трэба палажыць ад яе кулю з поўмэтравым прамерам, якая азначае&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>174lt1s2ltmyri648xrt7t302zsl3ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126499</id>
    <revision>
      <id>293561</id>
      <parentid>292246</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="cwm5h0bip0gwp8pgonesai8fqtar7g2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сонца? Адзінаццаць тысяч гарошынак, калі іх палажыць адна каля другое, зоймуць па простай лініі каля 60 мэтраў — тут і трэба палажыць „сонца“. У трохстах мэтрах ад гэтага „сонца“ будзе ляжаць, велічынёю з яблыка, Юпітар. А Нэптуна, велічынёй з вішню, давядзецца адсунуць ужо амаль на два кілёмэтры (мал. 25).

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 25.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 25. Параўнаўчыя памеры сонца і плянэт.}}}}

{{gap|1.5em}}Такім чынам, заселены намі сьвет — зямля, у параўнаньні з прасторай усяе сонечнае сям‘і, ёсьць ні больш, ні менш, як крупінка, як гарохавінка, на роўнай плошчы ў 12 квадратных кілёмэтраў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}За сонечнай сям‘ёй у страшэннай адлегласьці ідуць зоры. Дык вось на нашым прыкладзе, дзе зямля — гарошынка, а прамер усяе сонечнае сыстэмы мае 4 кілёмэтры, бліжэйшая да нас зорка знаходзілася-б на адлегласьці 18 тысяч кілёмэтраў — паўтара прамеры земнае кулі. І гэта&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwm5h0bip0gwp8pgonesai8fqtar7g2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293562</id>
      <parentid>293561</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="bvmwn036onzmyh6xf4bcq94qbjj1s7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сонца? Адзінаццаць тысяч гарошынак, калі іх палажыць адна каля другое, зоймуць па простай лініі каля 60 мэтраў — тут і трэба палажыць „сонца“. У трохстах мэтрах ад гэтага „сонца“ будзе ляжаць, велічынёю з яблыка, Юпітар. А Нэптуна, велічынёй з вішню, давядзецца адсунуць ужо амаль на два кілёмэтры (мал. 25).

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 25.jpg|300px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 25. Параўнаўчыя памеры сонца і плянэт.}}}}

{{gap|1.5em}}Такім чынам, заселены намі сьвет — зямля, у параўнаньні з прасторай усяе сонечнае сям‘і, ёсьць ні больш, ні менш, як крупінка, як гарохавінка, на роўнай плошчы ў 12 квадратных кілёмэтраў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}За сонечнай сям‘ёй у страшэннай адлегласьці ідуць зоры. Дык вось на нашым прыкладзе, дзе зямля — гарошынка, а прамер усяе сонечнае сыстэмы мае 4 кілёмэтры, бліжэйшая да нас зорка знаходзілася-б на адлегласьці 18 тысяч кілёмэтраў — паўтара прамеры земнае кулі. І гэта&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bvmwn036onzmyh6xf4bcq94qbjj1s7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293563</id>
      <parentid>293562</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="cwm5h0bip0gwp8pgonesai8fqtar7g2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сонца? Адзінаццаць тысяч гарошынак, калі іх палажыць адна каля другое, зоймуць па простай лініі каля 60 мэтраў — тут і трэба палажыць „сонца“. У трохстах мэтрах ад гэтага „сонца“ будзе ляжаць, велічынёю з яблыка, Юпітар. А Нэптуна, велічынёй з вішню, давядзецца адсунуць ужо амаль на два кілёмэтры (мал. 25).

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 25.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 25. Параўнаўчыя памеры сонца і плянэт.}}}}

{{gap|1.5em}}Такім чынам, заселены намі сьвет — зямля, у параўнаньні з прасторай усяе сонечнае сям‘і, ёсьць ні больш, ні менш, як крупінка, як гарохавінка, на роўнай плошчы ў 12 квадратных кілёмэтраў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}За сонечнай сям‘ёй у страшэннай адлегласьці ідуць зоры. Дык вось на нашым прыкладзе, дзе зямля — гарошынка, а прамер усяе сонечнае сыстэмы мае 4 кілёмэтры, бліжэйшая да нас зорка знаходзілася-б на адлегласьці 18 тысяч кілёмэтраў — паўтара прамеры земнае кулі. І гэта&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwm5h0bip0gwp8pgonesai8fqtar7g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126501</id>
    <revision>
      <id>293564</id>
      <parentid>292251</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="17bj60kh3f95uitc9fi4vwel2jzakt6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Сонца, як асяродкавы член плянэтнае сям‘і, павінна быць большым за ўсе плянэты, інакш яно-б не магло весьці лад у сваёй сям‘і, бо ня мела-б выстарчальнай сілы прыцягненьня. Так яно ёсьць і сапраўды (гл. мал. 25 і 26).

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 26.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 26. Сонца і зямля.}}}}

{{gap|1.5em}}Велічыні сонца адпавядае і яго ёмасьць. З сонечнай матэрыі можна выляпіць 1.300.000 земных куль.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Агромністая сонечная куля складзена з тэй-жа самай матэрыі, як і куля зямлі: тут ёсьць жалеза, медзь і іншыя мэталі, ёсьць складніковыя часткі розных парод каменьня, ёсьць тлен, вадарод ды іншыя газы. Але сонечная куля,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>17bj60kh3f95uitc9fi4vwel2jzakt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126502</id>
    <revision>
      <id>293565</id>
      <parentid>292252</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="pxcndc4rf2jn6kx4n5j4fc0lfkuycog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;паводле свае велічыні, ня вельмі ўжо цяжкая: яна цягне толькі чуць больш таго, колькі пацягнула-б такая-ж вялізная куля з лёду або колькі пацягнула-б такая-ж вялізная кропля вады. Тлумачыцца гэта тым, што матэрыя на сонцы знаходзіцца ў газаватым стане. Там надзвычайна горача, так горача, што каб наша зямля як-небудзь звалілася на сонца, дык яна растала-б, як тане на агні сьняжынка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сонца — гэта распаленая газаватая куля. Для вока яно выглядае бліскучым люстэркам. Калі-ж глянуць на яго ў
добры тэлескоп, то нашае вока ўбачыць іншы малюнак (мал. 27). Паверхня сонца будзе мець зярнёвы выгляд.&lt;/br&gt;

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 27.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 27. Паверхня сонца ў тэлескоп.}}}}

{{gap|1.5em}}Разьмер зернят дасягае 2.000 кілёмэтраў. Яны займаюць усю паверхню сонца і шпарка па ёй плаваюць. Ад гэтых „зернят“, галоўным чынам, мы атрымліваем і сьвятло і цяпло. Вучоныя даводзяць, што гэтага сьвятла&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pxcndc4rf2jn6kx4n5j4fc0lfkuycog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126503</id>
    <revision>
      <id>293566</id>
      <parentid>292253</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2547" sha1="tldg2iwn0oi41dv4nlzzeb9z4ylvm5k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і цяпла хопіць яшчэ на шмат часу. Сонца сьвеціць і грэе ўжо 20 мільёнаў год, і цяпла яго хопіць яшчэ на шмат мільёнаў год.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Уся матэрыя на сонцы знаходзіцца ў першапачатковым стане. Яна палае і бушуе, вагаецца то памерна, то раптам закіпае, бурліць; {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 28.jpg|подпіс=Мал. 28. Сонечныя плямы.}} ад гэтых віхур на сонцы зьяўляюцца ямы, упадзіны, якія ў тэлескоп выглядаюць плямамі (мал. 28).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Яны надта вялікія. Даўжыня іх
часамі дасягае да 80.000 кілёмэтраў. Некаторыя плямы трымаюцца толькі некалькі дзён, некаторыя некалькі тыдняў і месяцаў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Наглядаючы за плямамі, вучоныя
знайшлі, што сонца абарачваецца наўкола сябе ў правы бок. Прычым поўны абарот яно робіць за 25-26 дзён.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Час-ад-часу з сонечнае масы вырываюцца распаленыя слупы прухкіх газаў і пары. Страшэнна шпарка яны імчацца ўгару. Паднімаюцца на тысячы кілёмэтраў, але сіла цяжэньня зноў цягне іх уніз, на сонца, дзе яны, ахалоджаныя, выклікаюць яшчэ большую завіруху (мал. 29).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэтыя слупы часам можна бачыць і простым вокам. Толькі трэба глядзець праз задыменае шкло, каб не папсуць вочы. А яшчэ лепей, калі ў каго ёсьць пакой, які ўдзень можна зацямніць шчыльнай вакяніцай, або
чым-небудзь іншым. Пракруціўшы ў зацямненьні дзірачку таўшчынёю на аловак і пачакаўшы, покі праменчык сонца трапіць у дзірачку, мы самі ўгледзім тое, аб чым ужо&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tldg2iwn0oi41dv4nlzzeb9z4ylvm5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126504</id>
    <revision>
      <id>293567</id>
      <parentid>292254</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="7dlv6ui02b8q0oca5g81km834orcexc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гаварылася. Для гэтага толькі трэба злавіць сонечны праменчык на аркуш паперы.

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=300px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 29.jpg|подпіс=Мал. 29. Слупы газаў на сонечнай паверхні.}}

{{gap|1.5em}}Тады мы ўбачым і сонечныя плямы. Наглядаючы-ж іх цярпліва, мы можам
заўважыць, як яны паволі рухаюцца па сонечным кругу (сапраўды абарачаецца сонца, а ня плямы рухаюцца).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сонца абарачаецца ня толькі наўкола сябе. Яно яшчэ разам з сваёй сям‘ёй імчыцца ў сусьветнай прасторы

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 30.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 30. Рух зямлі ў сусьветнай прасторы.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dlv6ui02b8q0oca5g81km834orcexc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126508</id>
    <revision>
      <id>293568</id>
      <parentid>292328</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="9pc3ehrmha8git9rutnrowmgbflnq1t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap|1.5em}}4. Растлумачце, чаму ўся нашая тэхніка ды прамысловасьць ёсьць вынік сонечнай цяплыні ды сьвятла?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}5. Напішэце, чаму чалавек можа думаць і працаваць толькі дзякуючы сонцу?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


{{c|{{larger|'''{{разьбіўка|Плянэты}}}}}}

&lt;center&gt;МЭРКУРЫ&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Зусім недалека ад сонца (50 мільёнаў кілёмэтраў) рухаецца плянэта Мэркуры. Гэтым імем даўнейшыя людзі звалі аднаго свайго бога, які ў іх лічыўся весьнікам волі другіх багоў. Атрымала яго плянэта за сваю шпаркасьць. Яна абягае сонца за 88 дзён. Папярочнік Мэркурыя складае 4.700 кілёмэтраў. У параўнаньні з зямлёю Мэркуры — кулька невялікая. Яна-б магла цалкам зьмясьціцца ў нашым Атлянтычным акіяне (мал. 31).

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 31.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 31. Мэркуры ў Атлянтычным акіяне.}}}}

{{gap|1.5em}}Ні адна хмарка не хавае ад нас „твару“ Мэркура. І ўсё-ж такі астрономы нічога ня ведаюць аб яго паверхні: ён заўсёды палошчыцца ў сонечных праменчыках і наглядаць яго вельмі цяжка, падыходзячы-ж блізка да зямлі, ён хавае свой твар ад нас. Мэркуры — цела цьвёрдае.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9pc3ehrmha8git9rutnrowmgbflnq1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126509</id>
    <revision>
      <id>293576</id>
      <parentid>292330</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="jttzy7woczv8w0j5jaltp806j4aqc54" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' За што атрымала гэта плянэта назву Мэркуры?
За колькі дзён яна абягае сонца?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Працы}}.''' Вылічце, як доўгі шлях Мэркурыя вакол сонца.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;ВЭНЭРА&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Наглядайце Вэнэру адразу пасьля захаду сонца. Калі ў вас ёсьць падзорная труба, то вы можаце заўважыць і квадры Вэнэры.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Яскравай, дзіўна бліскучай зоркай зьзяе яна часам раніцою, а часамі ўвечар на небаскляпеньні. За гэтае яе дзіўнае зьзяньне даўнейшыя людзі далі ёй імя сваёй багіні прыгожасьці — Вэнэры. Праўда, зьзяе яна ня ўласным сьвятлом, а як і кожная плянэта, адсьвечвае толькі сонечнае
сьвятло (мал. 32).&lt;/br&gt;

{{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=150px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 32.jpg|подпіс=Мал. 32. Вэнэра.}}

{{gap|1.5em}}Велічынёю з нашу зямлю, Вэнэра
абарачаецца наўкола сонца з захаду на ўсход і праходзіць свой шлях за 225 дзён. Яна абкружана тоўстым пластам паветра, або інакш — атмосфэры. З гэтае прычыны на ёй заўсёды шмат хмарак. Усё гэта перашкаджае вучоным бачыць паверхню плянэты. Таму аб ёй можна выказваць толькі дагадкі. Сонца там сьвеціць удвойчы яскравей, чым у нас, але ясных дзён на Вэнэры амаль ня бывае. Калі-б мы там радзіліся, дык ніколі ня бачылі-б дзіўных малюнкаў зоркавага неба.&lt;/br&gt;{{gap|1.5em}}На Вэнэры няма вады, няма і тлену. Хмары яе, мабыць, нішто іншае, як пыл, які ўзьнімаюць віхры, што там існуюць.&lt;/br&gt;{{gap|1.5em}}Знаходзіцца яна ад сонца на адлегласьці 108 мільёнаў кілёмэтраў. Яна бадай роўная зямлі (прамер яе складае 0,97 прамеру зямлі).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jttzy7woczv8w0j5jaltp806j4aqc54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126510</id>
    <revision>
      <id>293577</id>
      <parentid>292262</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="p4hevsr1810rbyett7r5dqukxlafm9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' За колькі дзён праходзіць свой шлях Вэнэра?
Чым абкружана Вэнэра? Ці ёсьць на Вэнэры вада і тлен?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Працы}}.''' Вылічце, колькі нашых месяцаў складаюць год
Вэнэры.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;{{разьбіўка|MAPC}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта чацьвертая плянэта сонцавай сям‘і. Яна мае падабенства з зямлёю. Таксама зьмяняе часы году; дзень і
ноч на ёй амаль гэткія-ж, як і на зямлі, толькі год яе ўдвая даўжэйшы. Але праменчыкі сонца грэюць на ёй удвая слабей, чым у нас; значыцца, там вельмі холадна. Яна адсьвечвае ад сябе крывава-чырвонае сьвятло, за які і
атрымала імя бога вайны — Марса.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта адна з самых маленькіх плянэт нашае сыстэмы. Яна ў 7 раз меншая ад зямлі, але шчыльнасьць мае аднолькавую з зямлёй. Паветра Марса ўдвойчы радзейшае за

{{block center/s}}
{|
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: right&quot;| [[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 33.jpg|300px|center]]
{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 33. Плянэта Марс.}}}}
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: right&quot;| [[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 34.jpg|100px|center]]
{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 34.}}}}
|}
{{block center/e}}

наша паветра і мае ў сабе пару вады, але яе там мала. Каля канцавосьсяў планэта мае на сабе як-бы белыя шапкі (мал. 33). Яны то зьмяншаюцца (улетку), то павялічваюцца (узімку) (мал. 34). Гэта ўсё напамінае нашыя зіму і лета. Паверхня плянэты ў некаторых мясцох чырвонаватая, а ў некаторых мае сінявата-зеленаватыя плямы. Аб чырвонаватай паверхні вучоныя згодна думаюць, што гэта сухазем‘е, што-ж тычыцца сіняватых плям, дык шмат&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4hevsr1810rbyett7r5dqukxlafm9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126511</id>
    <revision>
      <id>293569</id>
      <parentid>292263</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="15979cq07j21z4obznfrm966ydkiixp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;хто з вучоных думае, што гэта моры, якія ўжо мільёны год пакрыты тоўстым пластам лёду.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Самую цікавую загадку плянэты Марса складае адна падрабязнасьць на яго паверхні. Гэта ледзь прыкметныя цьмяныя палоскі, якія зрэзалі плянэту па простых кірунках (мал. 35). Наукола гэтых палосак ідуць гарачыя

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 35.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 35. Каналы Марса.}}}}

спрэчкі астрономаў. Нейкі просты парадак, які маюць палоскі, так званыя каналы, зьдзівіў вучоных. Шмат хто з вучоных думае, што каналы пабудаваны разумнымі асобамі, але гэтак сама шмат хто з вучоных думае, што
гэтыя каналы — мана вока. Спрэчкі дазволяць адшукаць праўду. А тымчасам ня лішняе ведаць, што ўмовы, у якіх знаходзіцца плянэта Марс, прымушаюць нас думаць, што жыцьцё на плянэце красуе, праўда, мо‘ мала падобнае да нашага жыцьця.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Марс мае двох спадарожнікаў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Абарачаецца ён вакол сонца за 1 г. 322 дні. Адлегласьць яго ад сонца складае 228 мільёнаў кілёмэтраў. Прамер яго складае 0,54 прамеру зямлі.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чым падобен Марс да зямлі? Што вы ведаеце пра шапкі на Марсе? Што гэта за каналы на Марсе? Ці ёсьць на Марсе жыцьцё?&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>15979cq07j21z4obznfrm966ydkiixp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126513</id>
    <revision>
      <id>293570</id>
      <parentid>292265</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="938" sha1="tr76pvlsc5z6vhkk4rljp1lxzw84xbm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Ён вядзе лад у 9 меншых сьветах. Адзін з яго падарожнікаў, каб абыйсьці наўкола сваго ўладара, траціць больш трох

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 36.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 36. Юпітар.}}}}

год. Можна думаць, што былі часы, у якія Юпітар зьяўляўся да сваіх спадарожнікаў сонцам, даючы ім цяплыню і сьвятло, якога яны ня могуць, дзякуючы далячыні, атрымаць ад сонца.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Як вялік Юпітар? У якім стане знаходзіцца Юпітар? Што-б здарылася ў нас на экватары, каб зямля рухалася&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tr76pvlsc5z6vhkk4rljp1lxzw84xbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126514</id>
    <revision>
      <id>293571</id>
      <parentid>292266</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="tnk35f8k4qp3drvoj66bmhbqsy7o7n0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;&lt;/noinclude&gt;так хутка, як Юпітар? Чаму гэта ня здарыцца на Юпітары? У чым падабенства Юлітара з сонцам?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вылічце, у колькі раз сонца большае за Юпітар.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Намалюйце для параўнаньня сонца, Юпітар і зямлю.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;{{разьбіўка|САТУРН}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Яшчэ меней сьвятла і цяплыні пасылае сонца наступнай плянэце — Сатурну. Гэты бліжэйшы сусед Юпітара аддален ад плянэты аграмадзіны амаль настолькі, наколькі Юпітар аддален ад сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але Сатурну цяпло ня вельмі патрэбна. Ён гэтак сама, як Юпітар, напалову астылае сонца. Ва ўсім ён падобен
да Юпітара. Толькі яго год раўняецца 29&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; нашым гадом,

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 37.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 37. Плянэта Сатурн з спадарожнікамі.}}}}

а вакол сваёй восі ён абарачаеца бадай за 10 гадзін. У яго, гэтаксама як і ў Юпітара, шмат спадарожнікаў — месяцаў (10), якія раскінуты на розных адлегласьцях ад плянэты
і абарачаюцца наўкола яго ў розныя тэрміны.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tnk35f8k4qp3drvoj66bmhbqsy7o7n0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293572</id>
      <parentid>293571</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293572</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="3vg5zltq0zhiqjra992fhv1u3cdd2ip" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;&lt;/noinclude&gt;так хутка, як Юпітар? Чаму гэта ня здарыцца на Юпітары? У чым падабенства Юлітара з сонцам?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вылічце, у колькі раз сонца большае за Юпітар.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Намалюйце для параўнаньня сонца, Юпітар і зямлю.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;{{разьбіўка|САТУРН}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Яшчэ меней сьвятла і цяплыні пасылае сонца наступнай плянэце — Сатурну. Гэты бліжэйшы сусед Юпітара аддален ад плянэты аграмадзіны амаль настолькі, наколькі Юпітар аддален ад сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але Сатурну цяпло ня вельмі патрэбна. Ён гэтак сама, як Юпітар, напалову астылае сонца. Ва ўсім ён падобен
да Юпітара. Толькі яго год раўняецца 29&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; нашым гадом,

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 37.jpg|300px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 37. Плянэта Сатурн з спадарожнікамі.}}}}

а вакол сваёй восі ён абарачаеца бадай за 10 гадзін. У яго, гэтаксама як і ў Юпітара, шмат спадарожнікаў — месяцаў (10), якія раскінуты на розных адлегласьцях ад плянэты
і абарачаюцца наўкола яго ў розныя тэрміны.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vg5zltq0zhiqjra992fhv1u3cdd2ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126515</id>
    <revision>
      <id>293573</id>
      <parentid>292267</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="25t9abskeypi6s9d1y80lwl1rtz5j2k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Асабліва цікавы Сатурн тым, што ён мае наўкола сябе абручы (мал. 37). Яны ня суцэльныя, а складзены з драбнейшых цьвёрдых частак матэрыі і роем уюцца наўкола Сатурна. Гэтыя абручы вельмі падобны да паласы астэроідаў, якія кружацца наўкола сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сатурн знаходзіцца яшчэ ў вадкім стане.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Папярэчнік Сатурна ў 9&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; раз большы за папярэчнік Зямлі.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чым падобен Сатурн да Юпітара? Што ён мае
вакол сябе? Колькі ў яго спадарожнікаў? У якім стане яго матэрыя?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.''' Вылічце папярэчнік Сатурна.
&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;УРАН І НЭПТУН&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Доўгі час Сатурн лічыўся апошнім членам сонечнае сям‘і. Але 200 год таму назад адзін вучоны вынайшоў яшчэ адну плянэту. Яе назвалі Уранам (мал. 38). Восем-

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 38.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 38. Уран і Нэптун. (Пасярэдзіне зямля).}}}}

дзесят год павінен імчацца Уран у напалову цёмнай прасторы сусьвету, каб абыйсьці свой шлях наўкола сонца. Гэтая плянэта прычыніла шмат клопатаў вучоным. Яны ўсё абмеркавалі, вылічылі яе вагу і велічыню, вызначылі і яе шлях. Дакладна адзначылі, у які час дзе яна павінна быць: а яе няма і няма — не дайшла. Шукалі памылак у вылічэньнях — усё правільна. А калі гэта так, дык плянэта
павінна быць у адзначаным месцы сэкунда ў сэкунду. Аднак Уран пазьніўся. Больш за 50 год біліся над гэтай зьявай вучоныя. Нарэшце, адзін вучоны зрабіў дагадку,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>25t9abskeypi6s9d1y80lwl1rtz5j2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126517</id>
    <revision>
      <id>293574</id>
      <parentid>292271</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="6c4nlqxjmwec6t441cxuyk5rkgpjya7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і месяц зноў паказваецца: вось засьвяціў маленькі яго акрайчык, які робіцца ўсё большы і большы. Далей ужо відаць палавіна месяца. Праходзіць яшчэ некаторы час, і поўны месяц зноў сьвеціць па-ранейшаму; ён зусім такі-ж сьветлы і круглы, якім быў за некалькі гадзін да гэтага.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Тое-ж самае, толькі далёка радзей, бывае і з сонцам. Яно неспадзявана пачынае зьмяркаць, і страшная імгла агортвае тады зямлю. Жывёла пачынае непакоіцца: іншы

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 39.jpg|300px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 39. Тлумачэньне зацьменьня сонца і месяца.}}}}

раз цэлы статак, равучы, бяжыць з выгану ў вёску. Нават на несьвядомых людзей нападае страх, калі яны бачаць, што сонца раптам пачарнела і зорачкі сярод дня заблішчалі на пацямнелым небе (мал. 39).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Возьмем кулю і лямпу; хай куля стане паміж вамі і лямпай, як становіцца месяц паміж зямлёю і сонцам у новамесячча. Калі вы пры гэтым будзеце трымаць кулю крыху вышэй або ніжэй, то яна не заслоніць сабою лямпу, але вы можаце і так яе паставіць, што яна якраз заслоніць ад вас лямпу і нібы насунецца на яе ў выглядзе цёмнага круга. Потым вазьмеце процілеглае становішча кулі, калі асьветленая частка яе відаць поўным сьветлым кругам. Тут вы можаце так паставіць кулю, што, наадварот, ваша галава заслоніць сьвятло, якое падае ад лямпы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c4nlqxjmwec6t441cxuyk5rkgpjya7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126520</id>
    <revision>
      <id>293575</id>
      <parentid>292274</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2085" sha1="qzg2zsvpvyvdkrmoc84epx1wl01ib5n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;покі навука не пашырыцца сярод гарапашных мас і не разьвее дурман веры.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.''' Прачытайце ў кніжцы В. Лункевіча — „Неба і зоры“, на стар. 1—7 з артыкулу „Зацьменьне“ і зрабеце так, як раіць кніжка.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Як далёка да зор}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Мы ведаем, што да зор вельмі далёка. Уявіць адлегласьці, на якіх яны знаходзяцца ад нас, вельмі цяжка. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 40.jpg|подпіс=Мал. 40. Канопус і сонца.}} Гэтак сама цяжка ўявіць сабе і іх велічыню. Праўда, прамер некаторых зорак у 30 раз менш за прамер сонца. Але ёсьць зоры большыя за сонца ў некалькі тысяч раз. Гэтак, адна з самых вялікіх зорак, якія ведаюць вучоныя, Канопус, мае ёмасьць у 2&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; мільёны раз большую, чым ёмасьць сонца (мал. 40 і 41).

{{gap|1.5em}}Сьвятло ад гэтае зоркі ідзе да зямлі цэлых 489 год.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Простае вока паказвае нам у паўночнай палове неба каля 3.000 зор. Але калі глянеш на неба ў тэлескоп, дык яно
літаральна загарыцца соткамі тысяч зорак. Дзе простае вока паказвае нам каля паўтара дзесятка зор (мал. 42), там у тэлескоп відны сотні (мал. 43).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qzg2zsvpvyvdkrmoc84epx1wl01ib5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126521</id>
    <revision>
      <id>293578</id>
      <parentid>292275</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="1dqtjoxztwj9fmoxskm8p5zjg632uy3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 41.jpg|подпіс=Мал. 41. Сонца і зямля.}}

{{gap|1.5em}}Што-ж такое зоры?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта — сонцы, але яны ў шмат выпадках куды большыя за нашае сонца, больш
яскрава сьвецяць і маюць большую гарачыню.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Пазіраючы на зоры, мы бачым, што адны з іх сьвецяць белым сьветам, другія жоўтаватым, трэція чырвонаватым.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Зойдзем у кузьню, там распалім жалеза — яно сьвеціцца белым сьвятлом. А як
толькі яно пачне стынуць, дык сьвятло будзе жаўцець, потым чырванець і, нарэшце, зьнікне. Жалеза астыла, яно ўжо ня сьвеціць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вось белыя зоры знаходзяцца ў больш распаленым {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=150px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 42.jpg|подпіс=Мал. 42. Частка неба, як яго паказвае вам простае вока.}} стане, чым нашае сонца. На іх вельмі вялікая гарачыня. Чым больш бела сьвеціць зорка, тым большую гарачыню яна мае. Белыя зоры самыя маладыя.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Жоўтыя зоры якраз падобны да нашага сонца. Яны гэтак сама, як сонца, сьвецяць жоўтым сьвятлом і маюць тую-ж самую матэрыю. Іх юнацтва кончылася, яны зрабіліся дарослымі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1dqtjoxztwj9fmoxskm8p5zjg632uy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126522</id>
    <revision>
      <id>293579</id>
      <parentid>292276</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="stjsf5yjdr5ztm8bqwlvt39lp02n64b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Шмат якія зоры сьвецяць чырвонаватым сьвятлом. Яны ужо ідуць, значыцца, да старасьці, стынуць. Наўкола іх ужо ўтварылася халоднае паветра.

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 43.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 43. Тая самая частка неба, як яе паказвае тэлескоп.}}}}

{{gap|1.5em}}Такім чынам, нашае сонца — не маладая, але і не старая зорка.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Некаторыя сузор‘і нашага неба}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Шмат тысяч год да нас людзі ня мелі ні гадзіньніка, ні календара. Яны па зорках пазнавалі ўначы час, а наглядаючы зоры і сонца, умелі прадказваць, калі прыдуць поры году: вясна, лета, восень і зіма.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>stjsf5yjdr5ztm8bqwlvt39lp02n64b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126524</id>
    <revision>
      <id>293580</id>
      <parentid>292332</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293580</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1949" sha1="mq82w4rnpp9mnwhp5b0zkbqidysom88" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Полярная Зорка належыць да сузор‘я, якое называецца Малая Мядзьведзіца. Сузор‘е гэтае таксама падобна да кашаля, толькі ён меншы і павернуты ў другі бок. Полярная Зорка знаходзіцца ў самым канцы ручкі гэтага кашаля, і калі знайсьці яе на небе, як паказана на малюнку (гл. мал. 44), то лёгка знайсьці і ўсё сузор‘е Малой
Мядзьведзіцы.

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 44.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 44. Выгляд паўночнага зорнага неба, і як знайсьці сузор‘е на небе.}}}}

{{gap|1.5em}}Каб пазнаць і другія сузор‘і, якія знаходзяцца каля Вялікай Мядзьведзіцы, трэба толькі, як паказана на малюнку (мал. 44), праводзіць такія самыя лініі ў думках па небе. Напрыклад, працягваючы хвост Вялікай Мядзьведзіцы, як паказана на малюнку (мал. 44), мы знойдзем прыгожае сузор‘е Волапаса з яскравай чырвонаватай зоркай
Арктурам. Гэта вядомы паганяты мядзьведзяў, якога людзі яшчэ ведалі ў самыя старажытныя часы. Паглядзеце на неба і знойдзеце Арктура і гэтае сузор‘е Волапаса.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Над Волапасам у выглядзе місы знаходзіцца сузор‘е Паўночнай Кароны, з яскравай зоркай — Гемай.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mq82w4rnpp9mnwhp5b0zkbqidysom88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126526</id>
    <revision>
      <id>293582</id>
      <parentid>292312</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="cicdfs1890iopyvcgp0npyl2hfrlm18" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;палову неба (мал. 45). Праз некаторы час комэту відаць і сярод белага дня. Потым разьмер комэты пакрысе зьмяншаецца; яна ўбывае і, нарэшце, комэта {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=200px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 45.jpg|подпіс=Мал. 45. Вялікая комэта ў 1812 г.}} хаваецца ад нас: выглядае маленькай, нявіднай для вока. Потым яе нельга бачыць і ў тэлескопы; яна пакінула сонечную сям‘ю і павандравала да іншых сем‘яў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Комэты болей чымся ўсе іншыя нябесныя падарожнікі зьдзіўлялі чалавека. Яны заўсёды палохалі яго і нават наводзілі жуду.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А тымчасам комэта — гэткі-ж нябесны падарожнік, як іншыя сьвяцілы. Толькі яна інакш пабудована: яна складзена з асобых цьвёрдых, буйных і малых, часьцін пылу і газу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Комэты зьяўляюцца да нас з
другіх сусьветаў. Сонца і плянэты прыцягваюць іх, захопліваюць у сваю сям‘ю. Адны комэты назаўсёды застаюцца ў сонечнай сям‘і, пачынаюць рухацца наўкола сонца разам з плянэтамі. Другія-ж комэты імчацца вельмі шпарка, дзякуючы чаму сонца не пасьпявае закруціць іх наўкола сябе. Яны падыходзяць да сонца, праносяцца віхурай міма яго, лятуць далей у нязьмерную прастору сусьвету, і ніколі не зварачаюцца да нас. Гэта — госьці з іншых сьветаў. Шмат комэт ходзіць і наўкола сонца, але ня ўсе з іх можа бачыць простае вока.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Комэты часта зьмяняюць свой выгляд. Ні адна комэта не зварачаецца да нас зусім гэткай, якой яна зьяўлялася раней. Так, у лістападзе 1872 году астрономы чакалі аднае комэты, якая за трынаццаць год перад гэтым праходзіла каля зямлі. І, заместа комэты, зьявілася шмат падаючых зор (мал. 46). З гэтага часу вучоныя ня бачылі болей
гэтае комэты, але толькі кожны год каля 21 лістапада зьяўлялася шмат падаючых зор, якія ляцелі ўсё з аднаго месца.
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cicdfs1890iopyvcgp0npyl2hfrlm18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293583</id>
      <parentid>293582</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="pks087262tncjo60bs3ae3mtyr86niv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;палову неба (мал. 45). Праз некаторы час комэту відаць і сярод белага дня. Потым разьмер комэты пакрысе зьмяншаецца; яна ўбывае і, нарэшце, комэта {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=150px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 45.jpg|подпіс=Мал. 45. Вялікая комэта ў 1812 г.}} хаваецца ад нас: выглядае маленькай, нявіднай для вока. Потым яе нельга бачыць і ў тэлескопы; яна пакінула сонечную сям‘ю і павандравала да іншых сем‘яў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Комэты болей чымся ўсе іншыя нябесныя падарожнікі зьдзіўлялі чалавека. Яны заўсёды палохалі яго і нават наводзілі жуду.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А тымчасам комэта — гэткі-ж нябесны падарожнік, як іншыя сьвяцілы. Толькі яна інакш пабудована: яна складзена з асобых цьвёрдых, буйных і малых, часьцін пылу і газу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Комэты зьяўляюцца да нас з
другіх сусьветаў. Сонца і плянэты прыцягваюць іх, захопліваюць у сваю сям‘ю. Адны комэты назаўсёды застаюцца ў сонечнай сям‘і, пачынаюць рухацца наўкола сонца разам з плянэтамі. Другія-ж комэты імчацца вельмі шпарка, дзякуючы чаму сонца не пасьпявае закруціць іх наўкола сябе. Яны падыходзяць да сонца, праносяцца віхурай міма яго, лятуць далей у нязьмерную прастору сусьвету, і ніколі не зварачаюцца да нас. Гэта — госьці з іншых сьветаў. Шмат комэт ходзіць і наўкола сонца, але ня ўсе з іх можа бачыць простае вока.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Комэты часта зьмяняюць свой выгляд. Ні адна комэта не зварачаецца да нас зусім гэткай, якой яна зьяўлялася раней. Так, у лістападзе 1872 году астрономы чакалі аднае комэты, якая за трынаццаць год перад гэтым праходзіла каля зямлі. І, заместа комэты, зьявілася шмат падаючых зор (мал. 46). З гэтага часу вучоныя ня бачылі болей
гэтае комэты, але толькі кожны год каля 21 лістапада зьяўлялася шмат падаючых зор, якія ляцелі ўсё з аднаго месца.
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pks087262tncjo60bs3ae3mtyr86niv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126529</id>
    <revision>
      <id>293581</id>
      <parentid>292334</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293581</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1803" sha1="glxnoxylmhj87pshnj4hygupzwjy1yq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;


&lt;center&gt;'''{{larger|Падаючыя зоры}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Гэткі распад комэт наглядаўся шмат раз. Часамі комэты развальваюцца на асобныя часткі на вачох наглядчыка. Адгэтуль вучоныя зрабілі вынік, што комэты, развальваючыся на часткі, зусім зьмяняюцца ў падаючыя зоры.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Як мы ўжо ведаем, комэты складзены з дробных частак рознай матэрыі. Рухаючыся сваім шляхам, гэтыя

[[Файл:Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 46.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Мал. 46. Падаючыя зоры.}}}}

часткі адстаюць ад галавы комэты, пакрысе рассыпаецца ўся комэта, а яе часткі ўтвараюць наўкола сонца вялізнае колца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Час-ад-часу гэтыя астачы комэты сустракаюць зямлю: зямля цягне іх да сябе. Яны звальваюцца на зямлю, труцца аб паветра, распальваюцца ад гэтага і робяцца сьветлымі,
віднымі для вока. Гэта і ёсьць тое, што мы прымаем за {{разьбіўка|падаючыя зоры}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Звычайна яны да зямлі не далятаюць, бо ад вялікай гарачыні згараюць нашчэнт. Але калі трапіцца вялікі кавалак матэрыі, дык ён згарэць увесь ня можа, і звальваецца&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glxnoxylmhj87pshnj4hygupzwjy1yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126531</id>
    <revision>
      <id>293584</id>
      <parentid>292318</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T09:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="15ri1lhoktfhvm5x7n22ix6guyz2czv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|III.{{gap|1.0em}}Д{{gap|1.0em}}А{{gap|1.0em}}Д{{gap|1.0em}}А{{gap|1.0em}}Т{{gap|1.0em}}А{{gap|1.0em}}К}}&lt;/center&gt;{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Адкуль пачалася вера}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Глыбокую сувязь усяго жыцьця на зямлі з дзеяньнем сонца людзі добра высьветлілі толькі нядаўна. Але старажытны чалавек яшчэ з першабытных часоў адчуваў ня
толькі гэту сувязь, але і поўную залежнасьць ад сонца і неба. Зьяўленьне сонца раніцою, зьнікненьне яго нанач надавала яму то радасьць, то страх. Бачачы, як сонца ходзіць па небе, чалавек пачаў лічыць яго такой самай жывой істотай, як і сам. Адчуваючы сваю поўную слабасьць перад сонцам, што так высока-высока ходзіць па небе, чалавек пазіраў на яго, як на вышэйшую істоту, і пачаў маліцца яму, каб улітасьцівіць яго.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Ушанаваньне сонца, як бога, або сьляды гэтага, ёсьць ва ўсіх верах усіх народаў. Нашы продкі называлі сонца „Даждзь-богам“, г. зн. богам, які дае жыцьцё і ўсё дабро. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=150px|выява=Сусьвет і зямля (1929). Малюнак 47.jpg|подпіс=Мал. 47. Бог Мітра.}} Яшчэ куды раней у эгіпцян бог сонца лічыўся тварцом усяго сусьвету, усіх жывёл, істот і рэчаў. Сонца было адным з галоўных багоў усіх народаў. Вера кітайцаў заключае ў сабе ўшанаваньне сонца і зор. Пасьлядоўцы Буды таксама зьяўляюцца ўшанавальнікамі сонца. Уплыў гэтых вер адбіўся і на другіх верах, як яўрэйская, хрысьціянская, магомэтанская. Калі мы зьвернем увагу на мал. бога Мітры (мал. 47), якога ўшаноўвалі шмат якія народы, то ўбачым на ім усе азнакі бога сонца з зьзяньнем вакол галавы, адначасна вельмі падобнага да таго, як малююць хрыста. Самыя сьвятыя і рэлігійныя абрады зьвязаны з рознымі астрономічнымі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>15ri1lhoktfhvm5x7n22ix6guyz2czv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:П.С.Х. (1923).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127021</id>
    <revision>
      <id>293550</id>
      <parentid>293401</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>293550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="rmgo1jw4jsblcb7k2nq9l6rwprn1qwn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадар}} ({{fine|згледзіушы вядро на ложку}}) Во гэта ўсё атрута для мяне… Вочы мае адкрыліся на праўду… Стаіш ты ложак пакінуты, забыты, як човён дзіравы ў затоцы, а рака жыцьця майго бяжыць міма цябе, міма… Ох замест зіркатых дываноў і пухавых падушак я бачу — чорт яго ведае, што я бачу! Замест гарачых шэптаў, рыпаў-скрыпаў, охаў, уздохаў стаіць на табе вядро вады. Дзе гэта відана. А ўсё я вінават, я ўвёў у хату свайго прыяцеля — безлад. Эх, заслужаны, выгадны ложак мой, даруй ты мне! ({{fine|Валіцца на ложак і камічна усхліпывае}}&lt;ref&gt;Калі ен вывертаецца да іншага безладу, дык рэжысэр можа апрацаваць адпаведны маналег.&lt;/ref&gt;).&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадыня}}. ({{fine|зьнімае вядро}}) Ну сьціхні, я ўжо ўпарадкую.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадар}}. ({{fine|сьціхае. Маўчанка. Раптам пачынае сьмяяцца}})&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадыня}}. Чаго там гагочыш?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадар}}. Мне сьмешна. Ха-ха-ха…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадыня}}. Чаго табе сьмешна?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадар}}. Што я дурны.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадыня}}. Во гэта хоць дурны, але праўду сказаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадар}}. Ведаеш стрэльнула ў галаву вельмі цікавая думка, але так стрэльнула, што аж зашчакатала.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадыня}}. Што такое стрэльнула?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадар}}. ({{fine|сьмяецца}}) Ну як да гэтага я перш не дагадаўся. Такая звычайная рэч і такая моцная праўда. Хадзіў каля гэтага, шчупаў, бачыў і не разумеў. Вось дурны!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадыня}}. Аб чым гэта ты ўсё чаўпеш?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадар}}. Слухай. Мы, гэта значыць ты і я, бульбаеды і дамаседы закладаем сваю партыю і ведаеш як назавем?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Гаспадыня}}. Ну?&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmgo1jw4jsblcb7k2nq9l6rwprn1qwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127025</id>
    <revision>
      <id>293555</id>
      <parentid>293405</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T08:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="tevw5zpwdok72ixthx0ybws61znm0z3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Няма выявы}}

{{c|'''ПАКРЫУДЖАНЫЯ.|памер=200%}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;''{{larger|Драма у 4-х дзеях.}}&lt;/center&gt;


{{block center/s}}
&lt;center&gt;'''{{larger|Асобы:}}&lt;/center&gt;

'''Тодар''' — старац.&lt;/br&gt;
'''Ульляна''' — дачка Тодара.&lt;/br&gt;
'''Піліп''' — корнік.&lt;/br&gt;
'''Цівун.&lt;/br&gt;
'''Асначы.&lt;/br&gt;
'''Здань''' — гаспадара Піліпа.
{{block center/e}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Прадгуканьне.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}І вось хай толькі прамігне цень {{абмылка|мінуўшчыын|мінуўшчыын}} перад намі, хай раскінецца сіні Прастор аддалі ці загрукаціць рассыпаючая руіна, як у душы нашай змагаецца гармонія дзіўных перажываньняў. Няма, мінула… Час схамянуўся й волат стаў ніц-коласам, красуля-дзяўчына пахучай грэчкай, курганы натупырыліся векавымі соснамі, гарады&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tevw5zpwdok72ixthx0ybws61znm0z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127065</id>
    <revision>
      <id>293549</id>
      <parentid>293466</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T07:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>293549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="1bwsp6cqiukfcoul3t9chswflhdkb0g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Піліп, Піліп!, ці чуеш ты? ачніся! што з табой?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. Га? Што табе трэба? А дзе гэта мы? (''Аглядаецца''). Ага, дык мы яшчэ тут. Ну
скажы, чаго ты да мяне прыстала, чаго хочаш ад мяне? Вешаешся, ліпнеш, як хмель той; раз сказаў, што капаць ня буду й ня буду! Проста дыхнуць ня дасьць. Думаеш, для красы тваёй стану галаву тут класьці ў такое безгалоўе? Падумаеш, уцеха вялікая! Бачыў я, ягадка, не такіх. Вунь як паедзеш у Коўна, дык там літоўкі — проста пальчыкі аблізаць. Красулі! Як накруцішся паміж іх, дык лістам сьцелюць, а я й глядзець сабе на іх не хачу, йду, значыць, арлом, шапку на патыліцу ды — на бок грыбок, баравік едзе! A яна тут сунецца, касалапая; вусы свае перш абсмалі. Ну чаму-ж ты маўчыш? А ведаеш, чаму я не хацеў глядзець на літовак гэных? Бо ім да цябе, як бэрліца да пірага, бо такой няма й ня будзе, як ты, стрынатачка мая. (''Абнімае ''У''льляну'').&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Сьцеражыся мяне старога.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. А пакінь ты! яно ў мяне й так ужо ў вушах якоча бязупынна… Эх, раз паміраць (С''ькідае шапку, плюе ў далоні, бярэ рыдлёўку й грозна страсае ёй''). Ну, хай якая мара паткнецца, так агрэю, што сваіх не пазнае,
па вушы ў зямлю ўганю! (''Рупна капае'').&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Пачакай, саколік, дай я табе&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1bwsp6cqiukfcoul3t9chswflhdkb0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127082</id>
    <revision>
      <id>293533</id>
      <timestamp>2026-07-25T17:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;'''{{разьбіўка|ДЗЕЯ}} IV.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;  {{gap|2.5em}}(''Дэкарацыя, як у першай дзеі. Раніца. Тодар сядзіць каля фігуры. Паліцца ў печы. На ложку ляжыць купец. У хаце непарадак'').  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}}...»</comment>
      <origin>293533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="7lqkgyfzqb6du9in68i6ajfahpfweg7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;'''{{разьбіўка|ДЗЕЯ}} IV.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}(''Дэкарацыя, як у першай дзеі. Раніца. Тодар сядзіць каля фігуры. Паліцца ў печы. На ложку ляжыць купец. У хаце непарадак'').

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} I.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;Тодар і купец.&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}} (''водзючы рукамі па фігуры''). Хутка будзе скончана… Вось тут толькі трэба абгладзіць, тут паглубіць… Піліп! Мусіць яго тут няма… Піліп! Піліп!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Купец}} (''прабудзіўшыся''). Охо-хо, трэба ўставаць, а тут ня хочацца, лянуюся — разаспаўся зусім… Хацеў, значыць, ехаць, як дзень і дзеле таго не распрануўся, думаў на дзьве якія гадзінкі прылегчы, а тут во які ўжо вялікі дзень, а я сам… (П''рыпявае'').
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{block center/s}}
Нацешыўся, налюбіўся&lt;/br&gt;
Ды нацалаваўся;&lt;/br&gt;
Як салоўка у садочку,&lt;/br&gt;
Ягад накляваўся.&lt;/br&gt;
{{block center/e}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2.5em}}А бач, дзед, дзе Ульляна? (''Маўчанка. Тодар сядзіць нярухомы''). Сядзіць, як сьвяты турэцкі. Ну, яснавяльможны пан купец, уставай-жа
ўрэшце, вязі свой дарагі тавар у багатую чужыну, збывай па даходнай цане, зарабляй, набівай шчырым золатам свае скрынкі акаваныя… Але-ж,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lqkgyfzqb6du9in68i6ajfahpfweg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127083</id>
    <revision>
      <id>293534</id>
      <timestamp>2026-07-25T17:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «будзь ласкаў, устань, глянь, глянь, якая ўжо пара. (П''азяхае''). Ну, раз, два… (''Устае''). Гэй, хлопцы, дзяцюкі! Дзе іх нечысьць пазганяла?..&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Яны спалі ў пуні на сене.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Купец}} (''узіраецца ў вакно''). І ня ў пуні, й не...»</comment>
      <origin>293534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2436" sha1="ls85zp4695b3chvxxfpzt5bdw5v20eo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;будзь ласкаў, устань, глянь, глянь, якая ўжо пара. (П''азяхае''). Ну, раз, два… (''Устае''). Гэй, хлопцы, дзяцюкі! Дзе іх нечысьць пазганяла?..&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Яны спалі ў пуні на сене.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Купец}} (''узіраецца ў вакно''). І ня ў пуні, й не на сене, а вунь саколікі мае чакаюць ужо на лайбах. Добра! Люблю! (К''ідае на стол грошы''). За начлег… Бывайце!.. (''Выходзе'').

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} II.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Тодар}}.&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Ідзі хоць у вір галавой… (''Maўчанка''). Дзякуй табе, неба, што ты адняло ў мяне блеск яснага дня, што не магу глядзець у пагардлівыя вочы людзей, не магу бачыць свайго сораму. Ў маёй хаце, дзе жыла праца, чыстата, прыкладнае жыцьцё, цяпер запанавала немач, дрэнства, гідасьць. Ох, калі ня бачу, то затое я чую гэты сорам, паняверку; паліць ён мяне полымем, вагнём. Ось, здаецца, сяджу на высокай гары і ўсе мяне бачуць і торкаюць пальцамі й насьмяхаюцца, што я зьвіхнуўся ў сваім жыцьці, дастукаўся да пагібелі, пракляў свае надзеі. (''Энэргічна''). He, кажу вам і небу кажу: не! Пакуль тоўхае сэрца ў грудёх маіх, не кажыце, што я здаўся. Калі небу трэба мукі — дам іх бяз меры; калі людзям трэба кроў маю — дам колькі маю, але Тодар застанецца Toдарам, ня збоча, ня здасца. І гэта я чытаю ў душы маёй і будзьце вы сьведкамі, рукі мае {{перанос пачатак|ма|залістыя}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ls85zp4695b3chvxxfpzt5bdw5v20eo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127084</id>
    <revision>
      <id>293535</id>
      <timestamp>2026-07-25T17:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ма|залістыя}}, судзіце вы ў час маёй немачы, здрады, судзіце тагды сьмерцяй галоўку маю векавую, сівенькую. Але я веру, што ўсё будзе добра, дачушка мая апамятаецца й зразумее, што жыве брыдка, не палюдзку, а я тым часам скончу фігуру… Але дз...»</comment>
      <origin>293535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="j8zs2qxcld0kb1mggca72vlffunsxig" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|ма|залістыя}}, судзіце вы ў час маёй немачы, здрады, судзіце тагды сьмерцяй галоўку маю векавую, сівенькую. Але я веру, што ўсё будзе добра, дачушка мая апамятаецца й зразумее, што жыве брыдка, не палюдзку, а я тым часам скончу фігуру… Але дзе-ж гэта Піліп падзеўся? Піліп! (''Маўчанка. Чуваць граньнё жалейкі з пералівамі аж да канца дзеі''). Бывала, як я быў падшпаркам, на пядзю ад зямлі адросшы, дык дурэў, весяліўся, як тая белка на сукох. Чаго толькі не даказваў! Прыбяжыш гэта да ракі, дзе альшэўнік рос, зьдзярэш кару з маладой вольхі, зробіш трубу, ды тругу-тругу! быццам гэта толькі й трэба было рабіць. Не чапай, кажа маці, ня псуй дрэў, глянь, то-ж у цябе, як у расамахі, твар і рукі абкрываўлены, ты п‘еш кроў вольхі. Праўда, не чапаў я больш вольхі, затое колькі я папсуў лазы, ўсё робячы жалейкі. І вось, як гэты пастушок, зайграеш, бывала (''Напявае'').
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{block center/s}}
Ці ня дудка мая,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ух я!&lt;/br&gt;
Весялушка мая,&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}Ух я!..&lt;/br&gt;
{{block center/e}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1.0em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} III.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;Тодар і Піліп.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}} (''прыносіць цэлы прыпол асеньніх лісьцяў''). Вось на, на, дзядуля, хавай гэтае золата, што табе трэба; сам Бог нам прыслаў. На,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j8zs2qxcld0kb1mggca72vlffunsxig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127085</id>
    <revision>
      <id>293536</id>
      <timestamp>2026-07-25T18:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «кажа, занясі Тодару. А там-жа-ж шмат яго, шмат. Я яшчэ зьбегаю…&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Стой. Піліпка! Хадзі сюды, вазьмі долата, малаток, будзем канчаць, мой даражэнькі. Выручай мяне, сьляпога. Вось сюды ўдар колькі разоў. Вось так! Чакай-жа. Дай я абшчу...»</comment>
      <origin>293536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2357" sha1="oqm2wz1zh726khivw8sbp3h786kd5q3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;кажа, занясі Тодару. А там-жа-ж шмат яго, шмат. Я яшчэ зьбегаю…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Стой. Піліпка! Хадзі сюды, вазьмі долата, малаток, будзем канчаць, мой даражэнькі. Выручай мяне, сьляпога. Вось сюды ўдар колькі разоў. Вось так! Чакай-жа. Дай я абшчупаю… Добра, добра, родненькі!.. Цяпер сюды…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. Дык гэтае золата нядобрае?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Не, нядобрае — усялякае золата ня добрае.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. Дык як-жа гэта будзе? Нам-жа канечна патрэбна.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Ну супакойся, я табе ўжо колькі разоў казаў, што нам ніякага золата ня трэба. Вось зьбі долатам гэты бугарок. Вось так… Ох, мой Піліпка! Я табе ўжо й ня дзякую: як памру — тагды, тагды адпакутую двойчы, й за сябе й за {{абмылка|цяба|цябе}}. Тут удар, Піліпка…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. Я ўчора ўсё шукаў Бога, ўсё хацеў яго папрасіць, каб нас болей ня крыўдзіў, дык вось ён нам даў золата, але вось, дзядуля, кажаш, што нягоднае, фальшывае.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Бедненькі, ты мой саколік!

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IV.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;Тодар, Ульляна, Піліп.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}} (''шумна ўваходзе, раз‘елася, ў бруднай, заношанай вопратцы, голасна ікае і ўсё нешта жуе. Згледзіўшы грошы на стале, ліча''). Добра плаціць — золата ракой&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqm2wz1zh726khivw8sbp3h786kd5q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127086</id>
    <revision>
      <id>293537</id>
      <timestamp>2026-07-25T18:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «льецца. А бач, дурнюк Піліп, — грыб! чуеш! Вось капаюцца там, як куры на сьметніку. Дурнюк, прынясі вады, жыва!&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Піліпка, кінь! пасьля… прынясі перш вады. Я сам схадзіў-бы, але… (П''іліп бярэць вядро й выходзе'').  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Ti...»</comment>
      <origin>293537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2327" sha1="9qer5r2q70d47fvx75tdastx12hr1j7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;льецца. А бач, дурнюк Піліп, — грыб! чуеш! Вось капаюцца там, як куры на сьметніку. Дурнюк, прынясі вады, жыва!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Піліпка, кінь! пасьля… прынясі перш вады. Я сам схадзіў-бы, але… (П''іліп бярэць вядро й выходзе'').

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} V.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;Тодар і {{абмылка|Ульяна|Ульляна}}.&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Я ня ведаю, як гэта ты… я то не адважыўся-б панявераць яго дурнем.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. А то разумны? Ма-быць, як цыцалі жыдоўскія.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Я, вось, як асьлеп, дык ён мне зусім інакшым здаецца. Мо ён і не разумны, але й ня дурны. Ў ім якісь сьвяты супакой, нешта ня нашае, ня людзкае.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ат, гародзіш бяз толку. Абое з розуму зжылі. 3 вамі пажыць, дык, да душы, можна звар‘яцець. (''Стукае ў вакно''). Гэй, целяпень, асталоп, нясі хутчэй!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Ох, цяжка мне, цяжка! Перамянілася й ты, Ульляна. Як я цябе пачую, дык мне ўсё выдаецца, што ты ходзіш на чацьвярынках і раз‘елася, як кабан, а вусны ў цябе тоўстыя, блішчаць вымазаныя, як у сале… Вось як цяжкі сон…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Xa-xa-xa!.. Hy тo чым-жа кепска? А тата мне выдаешся, як чараўнік, вядзьмар. І ўсё мне здаецца, што вось паднімеш свае кастлявыя рукі й праклянеш усё, й здрыганецца&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qer5r2q70d47fvx75tdastx12hr1j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127087</id>
    <revision>
      <id>293538</id>
      <timestamp>2026-07-25T18:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «зямля, задрыжыць усё жывое й страшна мне робіцца.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Эх, Ульляна! Пакрыўдзіў мяне й Піліпа Бог, але цябе яшчэ больш пакрыўдзіў: згас сьвет у маіх вачох, застыг розум у Піліпа, а ў цябе, Ульляна, душы няма.&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульля...»</comment>
      <origin>293538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2234" sha1="rkztukl2cn2890gh8ikythpp3mqq8ut" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;зямля, задрыжыць усё жывое й страшна мне робіцца.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Эх, Ульляна! Пакрыўдзіў мяне й Піліпа Бог, але цябе яшчэ больш пакрыўдзіў: згас сьвет у маіх вачох, застыг розум у Піліпа, а ў цябе, Ульляна, душы няма.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Куды гэта выходзіш? Хутка сьняданьне будзе гатова.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Я пайду пад крыж, падумаю, памалюся, пагукаю з Богам, бо няма мне больш з кім душы адвясьці. Пры табе не магу працаваць.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ну то йдзі сабе, толькі я з ядой чакаць ня буду.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Я хутка прыду. (''Выходзе, лапаючы наўкола рукамі. На лаве абмацаў лапаць''). Во парадкі ў хаце — на лаве атопкі валяюцца! Такімі бабамі толькі грэблі ладзіць. Ой, Ульляна, Ульляна!.. (''Выходзе'').

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VI.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;

{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Выдумаў-жа кожны дзень пад крыж хадзіць. Ох, пакараў мяне Бог у такія маладыя леты. Ох, гора маё. Поўная хата сьляпых, дурных, усё за ўсіх самой рабі; каб было дваццаць рук, дык ня хопіць. Вось гэты дармаед таксама нічога ня робіць… Вось збрыд ён мне! Пайшоў па ваду й сеў. (''Выходзе: чуваць яе крык'') «Нясі хутчэй ваду, насланьнё ты маё». (''Штурхае Піліпа, які ўходзе, нясучы ваду'').&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkztukl2cn2890gh8ikythpp3mqq8ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127088</id>
    <revision>
      <id>293540</id>
      <timestamp>2026-07-25T19:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>293540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="bcb94nbxlx5ounm6efn3nhljvt5qlb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;жыцьцё праклятае! (Садзіцца на калені Піліпу).
Ну, прыгалу-б мяне, пацалуй, усьцеш, вось так,
яшчэ, яшчэ... Ха-ха-ха! Эй, ты, дурнюк, чаму у
цябе вусы, такія плюгавыя, трэба каб былі, як
скрыллы крумкача, а вочы такія строгія, строгія?
Ну зрабі такія строгія вочы. Ха-ха-ха!.. А цяпер
дай вуха. (Цягне яго за вуха да ложка). Па-
мятай-жа, ачумеўшая галава, што калі я цябе не
заву, дык ніколі, скажы - ніколі...&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. Ніколі...&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Добра! То, каб ты, значыць,
ніколі не падыходзіў да майго ложка. А то пусьці
сьвіньню за стол, дык яна й ножкі на стол. Не
з такімі я маю занятак. Ну йдзі хутка мне нас-
крабай бульбы. Або, то-ж у печы пагасла! Што-ж
ня дзівота: дровы аж цякуць, сырыя - сырыя. Эй,
ты, дармаед! Кінь там сваю дурную прывычку
Усё над нос марматаць, вазьмі вунь гэна палена
фігуру што вы ўсё длубаецеся. Цяміш! Ну дыб
вазьмі, ды парубай яе на кавалачкі, на падпал і
хутчэй толькі; трэба аладкі пячы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}} (радасна). Аладкі, аладкі!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ага, аладкі. Ну жыва! Як я
бачу, за цябе ўсё бізун робіць. (Піліп выносіць
фігуру).
ЗЬЯВА&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ну добра,
толькі старому галаву мароча
ві карысьці няма. (Пяе).
VI.
хай насячэ,
a то
Ніякага толку, в&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bcb94nbxlx5ounm6efn3nhljvt5qlb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293543</id>
      <parentid>293540</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T06:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>293543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2355" sha1="63mftjqhd82ux0tz8gw0iq562ibchb9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;жыцьцё праклятае! (''Садзіцца на калені Піліпу''). Ну, прыгалу-б мяне, пацалуй, усьцеш, вось так, яшчэ, яшчэ… Ха-ха-ха! Эй, ты, дурнюк, чаму ў цябе вусы такія плюгавыя, трэба каб былі, як скрыдлы крумкача, а вочы такія строгія, строгія? Ну зрабі такія строгія вочы. Ха-ха-ха!.. А цяпер дай вуха. (''Цягне яго за вуха да ложка''). Памятай-жа, ачумеўшая галава, што калі я цябе не заву, дык ніколі, скажы — ніколі…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. Ніколі…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Добра! То, каб ты, значыць, ніколі не падыходзіў да майго ложка. А то пусьці сьвіньню за стол, дык яна й ножкі на стол. Не з такімі я маю занятак. Ну йдзі хутка мне наскрабай бульбы. Або, то-ж у печы пагасла! Што-ж, ня дзівота: дровы аж цякуць, сырыя-сырыя. Эй, ты, дармаед! Кінь там сваю дурную прывычку — ўсё над нос марматаць, вазьмі вунь гэна палена — фігуру што вы ўсё длубаецеся. Цяміш! Ну дык вазьмі, ды парубай яе на кавалачкі, на падпал і хутчэй толькі; трэба аладкі пячы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}} (''радасна''). Аладкі, аладкі!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ага, аладкі. Ну жыва! Як я бачу, за цябе ўсё бізун робіць. (''Піліп выносіць фігуру'').

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VIII.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ну добра, хай пасячэ, a то толькі старому галаву мароча. Ніякага толку, а ні карысьці няма. (''Пяе'').&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63mftjqhd82ux0tz8gw0iq562ibchb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293544</id>
      <parentid>293543</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T06:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>293544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="tuhnvi8t4dh32t6k4ef8ivetl28wu04" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;жыцьцё праклятае! (''Садзіцца на калені Піліпу''). Ну, прыгалу-б мяне, пацалуй, усьцеш, вось так, яшчэ, яшчэ… Ха-ха-ха! Эй, ты, дурнюк, чаму ў цябе вусы такія плюгавыя, трэба каб былі, як скрыдлы крумкача, а вочы такія строгія, строгія? Ну зрабі такія строгія вочы. Ха-ха-ха!.. А цяпер дай вуха. (''Цягне яго за вуха да ложка''). Памятай-жа, ачумеўшая галава, што калі я цябе не заву, дык ніколі, скажы — ніколі…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}}. Ніколі…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Добра! То, каб ты, значыць, ніколі не падыходзіў да майго ложка. А то пусьці сьвіньню за стол, дык яна й ножкі на стол. Не з такімі я маю занятак. Ну йдзі хутка мне наскрабай бульбы. Або, то-ж у печы пагасла! Што-ж, ня дзівота: дровы аж цякуць, сырыя-сырыя. Эй, ты, дармаед! Кінь там сваю дурную прывычку — ўсё над нос марматаць, вазьмі вунь гэна палена — фігуру што вы ўсё длубаецеся. Цяміш! Ну дык вазьмі, ды парубай яе на кавалачкі, на падпал і хутчэй толькі; трэба аладкі пячы.&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Піліп}} (''радасна''). Аладкі, аладкі!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ага, аладкі. Ну жыва! Як я бачу, за цябе ўсё бізун робіць. (''Піліп выносіць фігуру'').

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} VIII.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ну добра, хай пасячэ, a то толькі старому галаву мароча. Ніякага толку, а ні карысьці няма. (''Пяе'').&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tuhnvi8t4dh32t6k4ef8ivetl28wu04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зубры ў Белавежы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127089</id>
    <revision>
      <id>293541</id>
      <timestamp>2026-07-25T22:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>29</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Зубры ў Белавежы  | аўтар     = Генрык Сянкевіч  | год       = 1921  | пераклад  = Невядомы  | секцыя    = Нарыс  | папярэдні =   | наступны  =   | крыніца   = [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded11/Rodny_kraj.1921.pdf Родны край. Трэцяя і чацьвертая пасьля лемантара кніжка да чы...»</comment>
      <origin>293541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13154" sha1="c0zib9p106nmghx116stn1weij94f8p" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Зубры ў Белавежы
 | аўтар     = Генрык Сянкевіч
 | год       = 1921
 | пераклад  = Невядомы
 | секцыя    = Нарыс
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | крыніца   = [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded11/Rodny_kraj.1921.pdf Родны край. Трэцяя і чацьвертая пасьля лемантара кніжка да чытаньня]. — Вільня, 1921. С. 140—143.
 | анатацыі  = 
}}

Мы крыху супачынулі. Тым часам прыехаў лясьнічы, што паслаў лясьнікоў шукаць зуброў. Лясьнікі, ня ве́даючы, дзе́ мы, маглі пагнаць статак у другі бок.
Па часінцы зьявіўся адзін з лясьнікоў.
— Хавайцеся, хавайцеся! — крычаў, — зараз тут ісьці будуць.
Скочылі мы барзджэй за сосны, бо зубры запраўды йшлі.
Сьведчыў аб гэтым трэск сухога гальля, кустоў і дзярэўцаў. Калі-ж статак бяжыць сьпяшаючыся, дык падымаецца гук, што сярод цішы яго чутна за дзьве́ вярсты. Але гэты раз зубры йшлі паасобку. Напе́рад сярод парасьніку замігацелі дзьве́ чорныя тушы, якія то злучаюцца, то разлучаюцца надзвычайна шпарка бе́глі да нас. Былі гэта два старыя вялізарныя самцы, што лёгка было пазнаць з іх гарбоў і лобаў, надта зарослых даўгою поўсьцю, каторая зьвісала як даўгая барада пад санкамі. Угле́дзіўшы нас, а мо’ зьнюхаўшы, яны раптам павярнуліся і прайшлі ў якіх паўтараста кроках ад нас, пераскакаваючы лёгка пе́раз паваленыя на зямлі дрэвы.
Таму, што за намі быў густы ле́с, яны скора згінулі з нашых вачэй. Пе́раз некалькі часу ізноў некалькі штук паказалася паміж дрэў, але яшчэ далей, чымся пярэднія. Прыгледзецца як мае быць да гэтых вялічавых жыхароў пушчы, мы маглі толькі ў канцы зьвярынца.
Спорны статак, які ўзрушылі лясьнікі, забіўся ў куток, пе́раз каторы мы як раз варочаліся дамоў. Пачуўшы, што нас гукаюць, мы ле́дзь пасьпелі схавацца за дрэвы, як з усіх бакоў пасыпалася па некалькі штук. Былі там старыя самцы, маладыя бычкі і каровы з цялятамі. Неўспадзеўкі прылучыўся да іх статак але́няў, які таксама хаваўся ў гэтым зацішным кутку.
Мы былі пасярод цэлага зьвярынцу пушчы. Лёсыя лані бе́галі бяз толку, маркочучы, за імі пацягнуўся але́нь, павенчаны шырокаю каронаю рогаў.
Цяпе́р бе́г за імі важкім паўскачком адхінаючы абцяжараную галаву на хрыбет. Рука паміма волі шукала стрэльбы, каторую браць з сабою ў пушчу было забаронена. Цэлы карагод рушыўся ня бале́й, як на сорак крокаў ад нас.
Ніводзін стрэл не прапаў-бы дарма. Зубры, спалоханыя крыкамі лясьнікоў, каторыя забягалі ім дарогу, круціліся якісь час тутака каля нас. Малыя цяляткі, чорныя, як жукі, бязьрогія, падобныя да галушачак, сьмешныя, з шырокім бяз ме́ры лобам і пе́радам, а далей вузкім це́лам, смаргалі, як сарны, пе́раз ўсякія перашкоды. Адна карова бе́гла ля самага частаколу і мы добра яе́ бачылі. Цяля яе́ ня толькі не аставалася, але яшчэ выпяраджала матку. Калі-б была раненая, дык магла кінуцца на лясьнікоў, каторых зубры ме́ней баяцца, чымся людзей, што прыяжджаюць здалеку і ўбіраюцца ў незнае́мыя ім вопраткі. Наагул зубры палахлівая жывёла, і калі ранены але́нь часта кідаецца на стральца, зубра, яшчэ прылучаны да статку, блізка што ніколі. Але старыя самцы, каторыя ходзяць паасобку, задзірыстыя, злыя і пастрашаюць небясьпе́чнасьцяй. Відаць, што старасьць, адлучэньне ад статка і заўсёднае адзінота робіць іх гэткімі хмарнымі і злымі.
Часамі, асабліва зімоваю парою, такі адзінокі зубра, станець папярок дарогі, быццам шукае прычэпкі, і не саступіць з дарогі ня толькі аднаму чалаве́ку, але і цэлай грамадзе́. Як толькі ўгле́дзіць зблізку людзей, вазы і коні, дык пачынае ківаць сваёй вялізарнай, барадатай галавою, зіркаець крывавымі вачыма, глуха мырчыць, быццам храпе́ і хыркаець разам, і кідаецца, нарэшце, на людзей ці коняй. Тады бяда, каго зачэпіць. Сялянін з пушчы, е́дучы ўзімку саначкамі, як толькі заце́міць стаячага на дарозе зубра, баржджэй забягаець у ле́с, каб як можна далей аб’ехаць асілка. Бываюць гэткія выпадкі, што зубра кідаецца зьнячэўку на лясьніка. Адна абарона, калі лясьнік ня мае з сабою стрэльбы, ці можа ня хоча страляць, — гэта ўцякаць навакол тонкага дрэва, зважаючы на павароты нападніка, і паварачаваючыся, як і ён. Навакол таўстае сосны, каторая закрываець рухі зьве́ра, ён лёгка дагоніць стральца, топча яго, разьмяжджаець сваімі раздвоенымі капытамі, потым ірве́ць на рогі і кідаець угару.
Адзін стары лясьнік, прозьвішча каторага ня ўспомню, апавядаў аднаму з нашых таварышаў, што на яго два разы накідаўся зубра. Раз ён схаваўся пад ляжачы пе́нь і выцягнуўся ўздоўж, прыціскаючы, як мог, зьнітна це́ла да пня. Зубра ня мог яго таптаць, таму, што ля пня была яма, ня мог таксама падкласьці пад яго рогаў. Разыюшаны зьвер некалькі гадзін не адыходзіў ад яго. Стары казаў, што яму здавалася, што ляжаў так цэлыя вякі. Другім разам ён уцёк спосабам, як аб тым вышэ́й сказана.
Калі туша зубры выглядае разам і вялізарнай і страшнай, дык і сіла яго ня ме́ншая. Аб гэтым сьве́дчыць прыпадак, які нядаўна быў у Будах. Сяляне, што сядзяць па вёсках, раскінутых па цячэньні рэчак і ручаёў, маюць нязвычайна добрую пашу, таму і жывёла там такая харошая, што ў другой вялікай гаспадарцы не знайсьці. Гэта асобная лесавая парода з высокім крыжам, нізкім пе́радам, з круглымі касьцьмі, парода мясістая і малочная, выгадаваная старанна, з вялікаю ласкаю. Таму, што некаторыя вёскі ляжаць напару на пяць, на шэ́сьць міль углыб пушчы і гаспадаром было далёка е́зьдзіць па бугая, дык яны купілі ў складанку свайго вялізарнага бугая, каторы павінен быў стаяць у Будах. Але, на бяду, тут да самых Будаў прыпіраецца частакол зубровага зьвярынца. Бугай вырваўся ўначы, вывярнуў калы ў плоце, увайшоў да зьвярынца і сустрэўся там з старым адзінокім зубрам. Пачаўся бой, каторы бачылі разбуджаныя сяляне. Прабавалі навет перашкодзіць ім біцца крыкамі, паролі іх друкамі, але нічога не памагала. Быкі то ўпіраліся лабамі, то адскакавалі адзін ад аднаго, каб пе́раз часінку кінуцца з новым страшнымі ўдарамі. Це́раз некалькі часу бугай заваліўся. Сяляне паўцякалі, а зубра біў яго ляжачага, як ашалелы. Назаўтрае ў дзе́нь знайшлі быка з распоратым брухам, з выплыўшымі трыбухамі, апрача таго, усё косьці на карку былі паламаты і разьмяжджэны. Гісторыю гэту расказаў мне́ малады лясьнік, што нас вазіў да Белавежы.
Цяпе́р ужо блізка што зусім няма медзьвядзёў у пушчы, але я чытаў не́калі, што зубра, зачэплены медзьвядзём, лёгка з ім спраўляўся. Затое тры, а навет два ваўкі бралі це́раз які час самага дужога зубру, бо адзін скакаў яму на лоб, другі, карыстаючы з часіны, стараўся вырваць яму бок і выпусьціць трыбухі. Але статкі зуброў ня баяліся ваўкоў, хоць-бы пасьля Грамніц, калі ваўкі злучаюцца грамадою.
Зубра беларускі падобен да амэрыканскага бізона. Розьніца толькі ад яго ме́ншаю галаваю і ме́ней шырокім пе́радам. Ён такі самы гарбаты, але не на толькі. Касмацьцё на хрыбце́ таксама маець ме́ншае і не такое густое, затое ён даўжэ́йшы і дужэ́йшы ў задзе. Па вазе, мне́ здаецца, наш зубра ня ўступаець Амэрыканцу, але і не перавышаець яго. Уступаець толькі лічбаю, бо бізонаў на высокіх і нізкіх стэпах ёсьць яшчэ сотні тысячаў, лічба зуброў не перавышае шэсьцісот штук. Разводзяцца яны дужа няскора, бо цяляты ссуць надта доўга. Трыгодні вялізны бык мусіць згінаць пярэднія ногі, каб дастаць да вымені маткі, а ўсё сьсець. За нямецкаю ўладаю лічба гэтых зьвяроў на толькі зьменшылася, што баяліся, каб яны зусім не перавяліся.

{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Творы Генрыка Сянкевіча]]
[[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]]
[[Катэгорыя:Творы 1921 года]]</text>
      <sha1>c0zib9p106nmghx116stn1weij94f8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293542</id>
      <parentid>293541</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T23:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>29</id>
      </contributor>
      <origin>293542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13501" sha1="je0nq01z5kxj8fwsmt8olokspvwy4xq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Зубры ў Белавежы
 | аўтар     = Генрык Сянкевіч
 | год       = 1921
 | пераклад  = Невядомы
 | арыгінал  = Z puszczy Białowieskiej
 | секцыя    = Нарыс
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | крыніца   = [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded11/Rodny_kraj.1921.pdf Родны край. Трэцяя і чацьвертая пасьля лемантара кніжка да чытаньня]. — Вільня, 1921. С. 140—143.
 | анатацыі  = Тэкст з’яўляецца перакладам урыўка з вялікага падарожнага нарыса Генрыка Сянкевіча «Z puszczy Białowieskiej» (1882).
}}

Мы крыху супачынулі. Тым часам прыехаў лясьнічы, што паслаў лясьнікоў шукаць зуброў. Лясьнікі, ня ве́даючы, дзе́ мы, маглі пагнаць статак у другі бок.

Па часінцы зьявіўся адзін з лясьнікоў.

— Хавайцеся, хавайцеся! — крычаў, — зараз тут ісьці будуць.

Скочылі мы барзджэй за сосны, бо зубры запраўды йшлі.

Сьведчыў аб гэтым трэск сухога гальля, кустоў і дзярэўцаў. Калі-ж статак бяжыць сьпяшаючыся, дык падымаецца гук, што сярод цішы яго чутна за дзьве́ вярсты. Але гэты раз зубры йшлі паасобку. Напе́рад сярод парасьніку замігацелі дзьве́ чорныя тушы, якія то злучаюцца, то разлучаюцца надзвычайна шпарка бе́глі да нас. Былі гэта два старыя вялізарныя самцы, што лёгка было пазнаць з іх гарбоў і лобаў, надта зарослых даўгою поўсьцю, каторая зьвісала як даўгая барада пад санкамі. Угле́дзіўшы нас, а мо’ зьнюхаўшы, яны раптам павярнуліся і прайшлі ў якіх паўтараста кроках ад нас, пераскакаваючы лёгка пе́раз паваленыя на зямлі дрэвы.

Таму, што за намі быў густы ле́с, яны скора згінулі з нашых вачэй. Пе́раз некалькі часу ізноў некалькі штук паказалася паміж дрэў, але яшчэ далей, чымся пярэднія. Прыгледзецца як мае быць да гэтых вялічавых жыхароў пушчы, мы маглі толькі ў канцы зьвярынца.

Спорны статак, які ўзрушылі лясьнікі, забіўся ў куток, пе́раз каторы мы як раз варочаліся дамоў. Пачуўшы, што нас гукаюць, мы ле́дзь пасьпелі схавацца за дрэвы, як з усіх бакоў пасыпалася па некалькі штук. Былі там старыя самцы, маладыя бычкі і каровы з цялятамі. Неўспадзеўкі прылучыўся да іх статак але́няў, які таксама хаваўся ў гэтым зацішным кутку.

Мы былі пасярод цэлага зьвярынцу пушчы. Лёсыя лані бе́галі бяз толку, маркочучы, за імі пацягнуўся але́нь, павенчаны шырокаю каронаю рогаў.

Цяпе́р бе́г за імі важкім паўскачком адхінаючы абцяжараную галаву на хрыбет. Рука паміма волі шукала стрэльбы, каторую браць з сабою ў пушчу было забаронена. Цэлы карагод рушыўся ня бале́й, як на сорак крокаў ад нас.

Ніводзін стрэл не прапаў-бы дарма. Зубры, спалоханыя крыкамі лясьнікоў, каторыя забягалі ім дарогу, круціліся якісь час тутака каля нас. Малыя цяляткі, чорныя, як жукі, бязьрогія, падобныя да галушачак, сьмешныя, з шырокім бяз ме́ры лобам і пе́радам, а далей вузкім це́лам, смаргалі, як сарны, пе́раз ўсякія перашкоды. Адна карова бе́гла ля самага частаколу і мы добра яе́ бачылі. Цяля яе́ ня толькі не аставалася, але яшчэ выпяраджала матку. Калі-б была раненая, дык магла кінуцца на лясьнікоў, каторых зубры ме́ней баяцца, чымся людзей, што прыяжджаюць здалеку і ўбіраюцца ў незнае́мыя ім вопраткі. Наагул зубры палахлівая жывёла, і калі ранены але́нь часта кідаецца на стральца, зубра, яшчэ прылучаны да статку, блізка што ніколі. Але старыя самцы, каторыя ходзяць паасобку, задзірыстыя, злыя і пастрашаюць небясьпе́чнасьцяй. Відаць, што старасьць, адлучэньне ад статка і заўсёднае адзінота робіць іх гэткімі хмарнымі і злымі.

Часамі, асабліва зімоваю парою, такі адзінокі зубра, станець папярок дарогі, быццам шукае прычэпкі, і не саступіць з дарогі ня толькі аднаму чалаве́ку, але і цэлай грамадзе́. Як толькі ўгле́дзіць зблізку людзей, вазы і коні, дык пачынае ківаць сваёй вялізарнай, барадатай галавою, зіркаець крывавымі вачыма, глуха мырчыць, быццам храпе́ і хыркаець разам, і кідаецца, нарэшце, на людзей ці коняй. Тады бяда, каго зачэпіць. Сялянін з пушчы, е́дучы ўзімку саначкамі, як толькі заце́міць стаячага на дарозе зубра, баржджэй забягаець у ле́с, каб як можна далей аб’ехаць асілка. Бываюць гэткія выпадкі, што зубра кідаецца зьнячэўку на лясьніка. Адна абарона, калі лясьнік ня мае з сабою стрэльбы, ці можа ня хоча страляць, — гэта ўцякаць навакол тонкага дрэва, зважаючы на павароты нападніка, і паварачаваючыся, як і ён. Навакол таўстае сосны, каторая закрываець рухі зьве́ра, ён лёгка дагоніць стральца, топча яго, разьмяжджаець сваімі раздвоенымі капытамі, потым ірве́ць на рогі і кідаець угару.

Адзін стары лясьнік, прозьвішча каторага ня ўспомню, апавядаў аднаму з нашых таварышаў, што на яго два разы накідаўся зубра. Раз ён схаваўся пад ляжачы пе́нь і выцягнуўся ўздоўж, прыціскаючы, як мог, зьнітна це́ла да пня. Зубра ня мог яго таптаць, таму, што ля пня была яма, ня мог таксама падкласьці пад яго рогаў. Разыюшаны зьвер некалькі гадзін не адыходзіў ад яго. Стары казаў, што яму здавалася, што ляжаў так цэлыя вякі. Другім разам ён уцёк спосабам, як аб тым вышэ́й сказана.

Калі туша зубры выглядае разам і вялізарнай і страшнай, дык і сіла яго ня ме́ншая. Аб гэтым сьве́дчыць прыпадак, які нядаўна быў у Будах. Сяляне, што сядзяць па вёсках, раскінутых па цячэньні рэчак і ручаёў, маюць нязвычайна добрую пашу, таму і жывёла там такая харошая, што ў другой вялікай гаспадарцы не знайсьці. Гэта асобная лесавая парода з высокім крыжам, нізкім пе́радам, з круглымі касьцьмі, парода мясістая і малочная, выгадаваная старанна, з вялікаю ласкаю. Таму, што некаторыя вёскі ляжаць напару на пяць, на шэ́сьць міль углыб пушчы і гаспадаром было далёка е́зьдзіць па бугая, дык яны купілі ў складанку свайго вялізарнага бугая, каторы павінен быў стаяць у Будах. Але, на бяду, тут да самых Будаў прыпіраецца частакол зубровага зьвярынца. Бугай вырваўся ўначы, вывярнуў калы ў плоце, увайшоў да зьвярынца і сустрэўся там з старым адзінокім зубрам. Пачаўся бой, каторы бачылі разбуджаныя сяляне. Прабавалі навет перашкодзіць ім біцца крыкамі, паролі іх друкамі, але нічога не памагала. Быкі то ўпіраліся лабамі, то адскакавалі адзін ад аднаго, каб пе́раз часінку кінуцца з новым страшнымі ўдарамі. Це́раз некалькі часу бугай заваліўся. Сяляне паўцякалі, а зубра біў яго ляжачага, як ашалелы. Назаўтрае ў дзе́нь знайшлі быка з распоратым брухам, з выплыўшымі трыбухамі, апрача таго, усё косьці на карку былі паламаты і разьмяжджэны. Гісторыю гэту расказаў мне́ малады лясьнік, што нас вазіў да Белавежы.

Цяпе́р ужо блізка што зусім няма медзьвядзёў у пушчы, але я чытаў не́калі, што зубра, зачэплены медзьвядзём, лёгка з ім спраўляўся. Затое тры, а навет два ваўкі бралі це́раз які час самага дужога зубру, бо адзін скакаў яму на лоб, другі, карыстаючы з часіны, стараўся вырваць яму бок і выпусьціць трыбухі. Але статкі зуброў ня баяліся ваўкоў, хоць-бы пасьля Грамніц, калі ваўкі злучаюцца грамадою.

Зубра беларускі&lt;ref&gt;У арыгінале «Żubr litewski».&lt;/ref&gt; падобен да амэрыканскага бізона. Розьніца толькі ад яго ме́ншаю галаваю і ме́ней шырокім пе́радам. Ён такі самы гарбаты, але не на толькі. Касмацьцё на хрыбце́ таксама маець ме́ншае і не такое густое, затое ён даўжэ́йшы і дужэ́йшы ў задзе. Па вазе, мне́ здаецца, наш зубра ня ўступаець Амэрыканцу, але і не перавышаець яго. Уступаець толькі лічбаю, бо бізонаў на высокіх і нізкіх стэпах ёсьць яшчэ сотні тысячаў, лічба зуброў не перавышае шэсьцісот штук. Разводзяцца яны дужа няскора, бо цяляты ссуць надта доўга. Трыгодні вялізны бык мусіць згінаць пярэднія ногі, каб дастаць да вымені маткі, а ўсё сьсець. За нямецкаю ўладаю лічба гэтых зьвяроў на толькі зьменшылася, што баяліся, каб яны зусім не перавяліся.

== Заўвагі ==
{{Крыніцы}}
{{PD-old}}

[[Катэгорыя:Творы Генрыка Сянкевіча]]
[[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]]
[[Катэгорыя:Творы 1921 года]]</text>
      <sha1>je0nq01z5kxj8fwsmt8olokspvwy4xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127090</id>
    <revision>
      <id>293545</id>
      <timestamp>2026-07-26T06:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt; {{block center/s}} Спарадзіла чачотачка семера дачок:&lt;/br&gt; Спарадзіўшы, ахрысьціла семера малых:&lt;/br&gt; І Аўгіню, і Аксіню,&lt;/br&gt; І Тацюху, і Насьцюху,&lt;/br&gt; І Макрыну, і Грыпіну,&lt;/br&gt; Сёмую Хімку…&lt;/br&gt; {{block center/e}} &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:0em&quot;&gt;&lt;/div&gt; &lt;cent...»</comment>
      <origin>293545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="nyjil7n5hq1ph5lottk4m6fpcgnfraj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{block center/s}}
Спарадзіла чачотачка семера дачок:&lt;/br&gt;
Спарадзіўшы, ахрысьціла семера малых:&lt;/br&gt;
І Аўгіню, і Аксіню,&lt;/br&gt;
І Тацюху, і Насьцюху,&lt;/br&gt;
І Макрыну, і Грыпіну,&lt;/br&gt;
Сёмую Хімку…&lt;/br&gt;
{{block center/e}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:0em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} IX.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Цівун}} (''уваходзе з гарапнікам, сярдзіты''). Ты, патаскуха, чаму ня прышла паншчыну адбываць? Чаму, пытаю, бо саб‘ю, як горкі яблык!!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Паночак, даражэнькі! Я адбыла-ж пазаўчора. Няўжо вы забыліся, а Божанька моцны!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Цівун}}. Што! Дык ты мне йлгаць у вочы будзеш?!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Панок даражэнькі, во сіняк яшчэ застаўся, то-ж вы мяне сваей рукой білі, падганяючы да работы. Няўжо ня памятаеце?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Цівун}}. (Б‘''ець''). Вось я табе дам на памяць. Заб‘ю! Замучу! Скуру жыўцом зьдзяру! (У''льляна з енкам выбягае — Цівун за ёй. Чуваць крык, мальба. Ульляна зноў убягаець, за ёй Цівун'').&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}} (''стаўшы на калені''). Ой ня бецеся, ой зьлітуйцеся, ножкі вашы пацалую… Вазьміце гэтыя грошы, толькі зьлітуйцеся. Паночак даражэнькі, міленькі!..&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Цівун}} (''узяў грошы й сеў знямогшыся на лаве''). Ох мукі, мукі!.. Зьнюхалася з якімсь&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nyjil7n5hq1ph5lottk4m6fpcgnfraj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127091</id>
    <revision>
      <id>293546</id>
      <timestamp>2026-07-26T07:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «хлыстом, а той і мяне, як сабаку, паневярае, бэсьце. Здрадніца! Ох, гэтыя бабы, чортаў poт, сабачыя аб‘едкі! (''Адкідае грошы''). На, падавіся ты імі пякельнае стварэньне. Ня грошы, не работа твая мне патрэбна, а помсты, помсты… Пазабіваю ўсіх, пазабіваю, ўсіх б...»</comment>
      <origin>293546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2296" sha1="23jtfeonzj2xjn4b4i5gdb5b8it63bv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;хлыстом, а той і мяне, як сабаку, паневярае, бэсьце. Здрадніца! Ох, гэтыя бабы, чортаў poт, сабачыя аб‘едкі! (''Адкідае грошы''). На, падавіся ты імі пякельнае стварэньне. Ня грошы, не работа твая мне патрэбна, а помсты, помсты… Пазабіваю ўсіх, пазабіваю, ўсіх баб пазабіваю… (''Выходзе, як ашпараны. Ульляна плача'').

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 120%;&quot;&gt;{{разьбіўка|ЗЬЯВА}} X.&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}} (''ўваходзячы''). Што гэта за брык? Што тут сталася? Ты плачаш, Ульляна? Чаго?&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Ох, каб ён біўся галавой аб сьценку, як ён мяне зьбіў, пракляты! Каб яго пакруціла, паламала!..&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}} (''панура''). Цівун, мусіць… Зноў біў?..&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Каб ён лепш мяне ўжо забіў, чымся гэтак зьдзекавацца. Ні за што, ні пра што зьбіў, зьбіў — і няма ніякага ратунку. Вось ужо жыцьцё, каб на яго звод!..&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Ціха, дачушка, супакойся. Вось кончу фігуру, тагды не памкнецца якое-сь дрэнства, не пасьмее, нават, замахнуцца на цябе. Годзе запрагаць у ярмо, езьдзіць на людзкіх плячох, годзе, панскія сабакі! Каб толькі хутчэй кончыць… Піліп! (''Шукае фігуру''). Дзе яна?.. Родненькія, галубочкі, дзе-ж яна, гэта фігура, дзе?..&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}} (''праз сьлёзы, нехаця''). Ды дзе? Піліп сячэ на падпалку.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23jtfeonzj2xjn4b4i5gdb5b8it63bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127092</id>
    <revision>
      <id>293547</id>
      <timestamp>2026-07-26T07:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}} (''як шукаў сагнуўшыся, так і апусьціўся на калені. Ў кожным яго слове чуецца страшная боль і кожнае слова напамінае зьвягу-енк парванай струны''). О, найвышэйшы! Ты вырваў сьвет з маіх вачэй, каб я ня бачыў сьцежкі да цябе. Ты дапус...»</comment>
      <origin>293547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2253" sha1="6d378pvoahxmc8rnouv0y9nklbhymzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}} (''як шукаў сагнуўшыся, так і апусьціўся на калені. Ў кожным яго слове чуецца страшная боль і кожнае слова напамінае зьвягу-енк парванай струны''). О, найвышэйшы! Ты вырваў сьвет з маіх вачэй, каб я ня бачыў сьцежкі да цябе. Ты дапусьціў да ганьбы гордасьць маёй душы, аздобу майго жыцьця, дачушку маю адзіную. Чаму-ж ня даў ты ёй
душы? І чаму ты даеш зьдек, калецтва, гідасьць, калі ў цябе просім волі, шчасьця, жыцьця, сьвету? Крыўда, крыўда! Гэй, раскрыйце вокны, дзьверы, выведзіце мяне на сонца! Хай чуюць людзі, зямелька, стогн маёй душы: крыўда, крыўда! Хай чуець увесь сьвет маё страшнае пракляцьце, хай…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}} (''згледзіўшы перамену ў бацькі, сьціхла плакаць, з жахам прыглядаючыся да яго, а як Тодар загаварыў аб пракляцьці, перабіла''). Не кляні, ціха, тата!.. Мне страшна, не кляні. Не кажы такім голасам… Я баюся…&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}} ('''прыгарнуўшы Ульляну, гладзіць па галаве. Спакойна''). Супакойся, дачушка, няма нічога страшнага… Во, чуеш, як рубаець Піліп усё сабранае праз увесь мой век, сабранае мазалістай рукой, думкамі-непаседамі — ўсё гэта ня страшна. І што цела тваё зьбітае, стаптанае, й што душы ў цябе няма, й што жыцьця інакшага ня бывае, як гаротнае, пякучае, — ӯсё гэта ня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6d378pvoahxmc8rnouv0y9nklbhymzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Пакрыўджаныя (1921).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>127093</id>
    <revision>
      <id>293548</id>
      <timestamp>2026-07-26T07:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «страшна, не для гэтага мы жывём… Ціха, слухай… Ці ты чуеш, як старэе наша хата, як імчыць восень, як стогне фігура пад тапаром?.. О, я яшчэ нешта чую… чую!&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Пакінь, тата, мне страшна!&lt;/br&gt; {{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Ціха, с-с-с!.. (''Чу...»</comment>
      <origin>293548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="653" sha1="5e1kx79n1l5ib3qlz13kb1xik3rz4lw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;страшна, не для гэтага мы жывём… Ціха, слухай… Ці ты чуеш, як старэе наша хата, як імчыць восень, як стогне фігура пад тапаром?.. О, я яшчэ нешта чую… чую!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Ульляна}}. Пакінь, тата, мне страшна!&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}{{разьбіўка|Тодар}}. Ціха, с-с-с!.. (''Чуваць, як Піліп сячэ фігуру'').

&lt;center&gt;{{larger|''Апускаецца паволі заслона.}}&lt;/center&gt;


{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5e1kx79n1l5ib3qlz13kb1xik3rz4lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пакрыўджаныя (1921)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127094</id>
    <revision>
      <id>293552</id>
      <timestamp>2026-07-26T08:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Пакрыўджаныя  | аўтар     = Леапольд Родзевіч  | год       = 1921 год  | пераклад  =   | секцыя    = Драма  | папярэдні =   | наступны  =   | анатацыі  = }}  &lt;pages index=&quot;Пакрыўджаныя (1921).pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; /&gt;  {{разрыў старонкі|тэкст=}}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages index=&quot;П...»</comment>
      <origin>293552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="957" sha1="7xfa5arqnk8q5x4zqjpexhof3y2ujo3" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Пакрыўджаныя
 | аўтар     = Леапольд Родзевіч
 | год       = 1921 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Драма
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  =
}}

&lt;pages index=&quot;Пакрыўджаныя (1921).pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Пакрыўджаныя (1921).pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;58&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Пакрыўджаныя (1921).pdf&quot; from=&quot;60&quot; to=&quot;60&quot; /&gt;

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:П’есы Леапольда Родзевіча]]
[[Катэгорыя:Драмы]]
[[Катэгорыя:Сатыра]]
[[Катэгорыя:Творы 1921 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]</text>
      <sha1>7xfa5arqnk8q5x4zqjpexhof3y2ujo3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>