Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 52465 298310 136971 2026-09-25T07:05:54Z VasyaRogov 1510 298310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>у 1861 г. па загаду магілеўскага губэрнатара друкуецца на беларускай мове кніжка пад загалоўкам: „Бясѣда старого вольника зъ новыми, пра ихнае дзѣло"<ref>Аўтарам „Бясѣды“. Карскі называе Апанаса Кіселя ("Бѣлорусы," ІІІ, 3, стар. 91); між тым на паасобніку гэтае кніжкі, якая захоўваецца ў Дзяржаўнай бібліотэцы ў Менску (Б 2693) знаходзіцца надпіс: "''Авторъ прот. Андрей Чоловскій, настоятель Могилевской Барисоглѣбской церкви''". Магчыма, што апошнія даныя больш праўдападобныя. Вестку аб Кіселю Карскі атрымаў ад Р. Земкевіча, які аб гэтым у лісьце да А. Шлюбскага ад 9 кастрычніка 1926 г. піша: „акад. Карскаму весткі аб аўтары кніжкі „Бясѣда“ ... я падаваў. Седзячы ў 1913 і 1914 г.г. у Магілеўшчыне я аб'ехаў двары больш выдатных памешчыкаў і там мяне ''некалькі старых'' асоб запэўнялі, што аўтарам гэтае брашуры быў Апанас Кісель, калісьці „камиссар по крестьянским делам", вядомы ўсім памешчыкам як заўзяты мысьлівы―браконьер у чужых лясох".</ref>. А ў наступным 1862 г. у „Могилевскихъ Губернскихъ вѣдомостяхъ“ (№№ 51, 60, 61) друкуецца вершамі на беларускай мове „[[Рѣчь старовойта къ крестьянамъ о свободѣ (1862)|Рѣчь Старовойта къ крестьянамъ о свободѣ]]" і „[[Рѣчь старовойта (1862)|Рѣчь Старовойта]]<ref>''Карскій''. Бѣлорусы, ІІІ, 3; стар. 91-94; т. II, стар. 321-322.</ref>. Для нас у даным выпадку ня мае значэньня казённа-тэндэнцыйны зьмест і напрамак пералічаных трох твораў; нам больш цікава тое, што хоць і няздатныя з боку літаратурнага, але ўсё-ж яны былі выдрукаваны на беларускай мове паводле загаду прадстаўнікоў ураду, чаго не магло-б здарыцца пры забароне беларускае мовы. Зразумела, памянёныя творы былі выдрукаваны літарамі маскоўскага альфабэту. Далей у тым самым 1862 г. ў Варшаве з дазволу "русской свѣтской" і каталіцкай духоўнай цэнзуры вышла на беларускай мове кніжка: „[[Elementarz dla dobrych dzietok katolikou (1862)|Elementarz dla dobrych bzіetok katolіkou]]"<ref>''Карскій''. Бѣлорусы, ІІІ. 3; стар. 129. ''Leon Wasіlewskі'', Lіtwa і Bіałorus, Kraków; стар. 274.</ref>. Памянуўшы гэты „Elementarz", акад. Карскі кажа аб навучальна-асьветнай літаратуры 60-х гадоў у беларускай мове, якая была дазволена цэнзурай: „издавались еще и отдѣльные листы съ буквами и молитвами на бѣлорусскомъ языкѣ. Авторомъ ихъ быль Алекс. Валицкій, печатались они въ Минскѣ, Несвижѣ и Варшавѣ“<ref>''Карскій''. Бѣлорусы, ІІІ, 3. стар. 130.</ref>. А. Мілавідаў сьведчыць, што ў Вільні да 60-х гадоў XІX ст. кожны год польскія друкарні выпускалі ў сьвет па некалькі тысяч беларускіх лемантароў; спасланьні аб гэтым ён робіць на справы Архіва Віленскага Генерал-губернатара за 1863 г. № 205 і за 1864 г. № 1740<ref>''Миловидовъ А''. Краткій исторический очеркъ Виленской Публичной библіотеки ("Отчеть Виленской публ. биб. и музея за 1902 г. Вильна, 1903, стар. 4).</ref>. Выданьне у Вільні беларускіх лемантароў памінае і памоцнік „Попечителя Виленскаго учебнаго округа А. Бѣлецкій"<ref>''Бѣлецкій, А''. Сборникъ документовъ музея гр. М. Н. Муравьева. т. І, Вильна, 1906; стар. XXІV.</ref>. Вядомы русіфікатарскі „Вѣстникъ Западной Россіи" Гаворскага ў 1866 г. адзначае наступныя кніжкі на беларускай мове: „Намъ извѣстно только нѣсколько книжечекъ на бѣлорусскомъ нарѣчіи: — Катихизисъ, Науки парафіяльныя, да пять, шесть пѣсней духовнаго содержанія“...<ref>"Вѣстникъ Западной Россіи", 1866, т. ІV, кн. XІ, аддзел ІV, стар. 156. Прыведзеная цытата зусім не адзначае таго, што К. Гаворскі спачуваючы адносіўся да беларускае мовы, як літаратурнае. А. Пыпін, кажучы аб нападах Гаворскага на украінскую літаратурную мову, піша: „Если бы въ Бѣлоруссіи было какое-нибудь мѣстное движеніе въ видѣ оживленія народной массы пробужденіе ея изъ вѣковой умственной спячки какою-нибудь книжкой на доступномъ для нея языкѣ, "Вѣстникъ" [Гаворскага], очевидно, усмотрѣлъ бы и здесь "руку"―во первыхъ, діавола, а во-вторыхъ, польской интриги (''А. Пыпинъ''. Исторія Русской Этнографии. т. ІV, стар. 94.).</ref>.<noinclude></noinclude> iz7dqssmlg2j9b4iztr5rw0y9vciiiy 104 129288 298296 2026-09-24T12:50:48Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— У мяне, здаецца, яшчэ са дзве запалкі… — азваўся той, што стаяў побач. Голас быў вельмі знаёмы, толькі стараста не мог згадаць, хто гэта. Успыхнула запалка і асвятліла твар Элія Бакучава, чалму, нахмураны лоб і густыя кучмастыя бровы Квер...» 298296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— У мяне, здаецца, яшчэ са дзве запалкі… — азваўся той, што стаяў побач. Голас быў вельмі знаёмы, толькі стараста не мог згадаць, хто гэта. Успыхнула запалка і асвятліла твар Элія Бакучава, чалму, нахмураны лоб і густыя кучмастыя бровы Кверквелія. {{Водступ|2|em}}— А стараста ўцёк такі, сабака! — сказаў Бакучава. — Казалі, ён уцёк з могілак адразу, як вы прышлі… {{Водступ|2|em}}Стараста адчуў, як слабнуць ногі. {{Водступ|2|em}}— Э! Што там стараста, — адказаў Тарыел. — Хай ужо ціха будзе ў сяленні, а то прыгоняць полк войска, зямля ў раны паб’ецца. Але ты яму скажы: калі ён будзе яшчэ шаптаць на вуха Гунава — на першым дрэве павесім сабаку! Маім словам скажы!.. Чорт з ім, не будзем больш гаварыць пра яго!.. {{Водступ|2|em}}— Дзе я дапільную, пойдзе ён шаптаць альбо не… — нездаволена прабурчэў Элія. {{Водступ|2|em}}— Ты яму толькі скажы мае словы… Ён не дурны, яму галава даражэйшая за медаль, ён ведае, што я свайго слова датрымаю!.. {{Водступ|2|em}}Яны памаўчалі. Стараста за парканам стаяў ні жывы, ні мёртвы. {{Водступ|2|em}}— Ціхая ноч… — задумана сказаў Кверквелія. — Ад зор будзе светла, пакуль узыйдзе месяц. Трэба ўжо ісці… Вось жыццё, брат Элія! Кінуць бяздомных дзяцей на чужыя рукі, валачыцца па лесе, туляцца на шакалліх сцежках! Ці думаў я калі, што гэтак прыдзецца жыць? {{Водступ|2|em}}— Хто-ж думаў, — адказаў Элія, — чалавек заўсёды аб лепшым думае. {{Водступ|2|em}}Кверквелія маўчаў. У цемры тлеў чырвоны агеньчык люлькі. {{Водступ|2|em}}— Дык слухай, Элія, — зніжаючы голас сказаў Тарыел. — Калі будзе патрэбна нас бачыць, ты ідзі на ўзгор’е Нам-Дэві і распалі там вогнішча, як толькі сцямнее. {{Водступ|2|em}}— Добра… {{Водступ|2|em}}— А да цябе будзе прыходзіць Тапурыя. Ён можа прыйсці і ўдзень, гэта не страх. Ён такі чалавек, што ніколі не сядзеў на месцы і ніхто не здзівіцца, што ён зайшоў у Сабакучаво. {{Водступ|2|em}}— Дык ён будзе з вамі? {{Водступ|2|em}}— З намі… Але ён будзе хадзіць па сяленнях, трэба-ж нам даць, што робіцца на свеце. {{Водступ|2|em}}— А хіба яго не пазналі? Там… на грэблі… {{Водступ|2|em}}— Напэўна, не. Ён стрэліў з кустоў. Як ты думаеш, Тарыел: Гунава моцна паранены? {{Водступ|2|em}}— Хто ведае! Можа ўжо здох, будзь ён прокляты! Ён выкуліўся са свайго дэрэжані і роў, як бугай. Так расказваў Тапурыя. {{Водступ|2|em}}— Ха! А тут плялі, што вы амаль да аднаго ўсіх перабілі.<noinclude></noinclude> j2rbkas5btatvhnzt57yqcjpf4jrosd 104 129289 298297 2026-09-24T16:42:20Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Калёнтытул|left='''Год I—1912.'''|center='''Апрэль—Красавік'''|right='''1-ая кніжка.'''}} {{накіравальная рыса||height=0.1px}} {{няма выявы}} <center>'''{{larger|ПЕРШЫ БЕЛАРУСКІ МЕСЯЧНІК СЕЛЬСКАЙ ГАСПАДАРКІ.}}</center> {{накіравальная рыса||height=0.1px}} <div style="font-size: 92%; line-height: 1.3"> {{АРЦ|Падпісная цэн...» 298297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{Калёнтытул|left='''Год I—1912.'''|center='''Апрэль—Красавік'''|right='''1-ая кніжка.'''}} {{накіравальная рыса||height=0.1px}} {{няма выявы}} <center>'''{{larger|ПЕРШЫ БЕЛАРУСКІ МЕСЯЧНІК СЕЛЬСКАЙ ГАСПАДАРКІ.}}</center> {{накіравальная рыса||height=0.1px}} <div style="font-size: 92%; line-height: 1.3"> {{АРЦ|Падпісная цэна на 1 год '''1''' р. '''20''' кап. на 6 месяцоу '''60''' кап., за перамену адрэсу '''20''' кап. Можна падпісацца і аткрыткой, просячы, каб падпісную цэну налажылі на першы высланы нумэр. Рэдакція: '''Вільня Завальная 7.'''}} {{АРЦ|Абвесткі працоунікоу, шукаючых мейсц у гаспадарках, друкуюцца за 2 маркі па 7 кап., толькі абвестка павінна мець ня больш 20 слоу.}} {{накіравальная рыса||height=0.1px}} {{АРЦ|Цэна абвестак за строчку пэтіту у поукалонны: перад тэкстам '''40''' к., за тэкстам '''20''' к. За разсылку рэклам пры месячніку вагай да 2 лотоу '''7''' руб. ад тысячы.}} </div> {{накіравальная рыса||height=0.1px}} <center>{{larger|'''Цэна асобнаго нумэру 8 кап., з дастаукай да хаты 10 кап.}}</center> {{накіравальная рыса||height=0.1px}} {{c|'''ДА ЧЫТАЧОУ „САХІ“.|памер=180%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}Для сельскай гаспадаркі у нас цяпер прыйшоў час перамен і пераходу да новай сыстэмы. Векамі нарыхтованая гаспадарка, гдзе скаціна трымалася толькі на малако для сябе і для гною, цяпер, дзякуючы змяніўшымся варункам, развіцьцю гандля, павялічэнью гарадоў і ліку людзей — неземлеробоў, каторых вёска мусіць карміць сваімі прадуктамі, пераходзіць з зернавой на стадную, — значыць, прадукты ад жывёлы і з агародаў бяруць верх над жытам. Дзеля гэтаго трохпалёўка заменяецца вышэйшай пладазменнай гаспадаркай, гдзе кармавым, сеяным травам, бульбе, буракам і інш. даецца першае мейсцо.</br><noinclude></noinclude> ss1i0bre78emun9y5miubbn4df3f1d5 104 129290 298298 2026-09-24T16:57:15Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Разам з гэтым паля патрэбуюць больш і мацнейшаго гною, ужываюць для гэтаго штучные гнаі (парашкі), зялёны гной і кладуць болей хлеўнаго гною, запас катораго ад лепшаго харчаваньня скаціны расьцець.</br> {{gap|2.5em}}І вось у гэты момэнт, калі старая, выпр...» 298298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Разам з гэтым паля патрэбуюць больш і мацнейшаго гною, ужываюць для гэтаго штучные гнаі (парашкі), зялёны гной і кладуць болей хлеўнаго гною, запас катораго ад лепшаго харчаваньня скаціны расьцець.</br> {{gap|2.5em}}І вось у гэты момэнт, калі старая, выпрактыкаваная, пэўная сыстэма павінна заменяцца новым, невыпрабаваным, чаго вымагае само жыцьцё, павінна прыйсьці на помач навука для асьветленьня тых штодзенных пытаньнёў, каторые падымаюцца ў галаве гаспадара, каторые ён так ці інакш павінен укладаць у практыку. І вось даць атказы на ўсе гэтые новые пытаньня, што рабіць гаспадару пры новых варунках, „Саха“ і будзе старацца. Тлумачыць варункі, ад каторых робяцца перамены ў нашай гаспадарцы, паказываць тые перамены, якіе трэба зрабіць ва ўсіх часьцях гаспадаркі, апісываць тэхнічные перамены і навіны, каторые саўсім годны для нас, гэта і ёсть мэта, каторую ставіць сабе „Саха“, і рэдакція яе будзець шырыць паміж чытачоў усё тое, што заведзена і выпрабавана нашымі лепшымі гаспадарамі, будзе загадываць усім патроху рабіць і новые пробы.</br> {{gap|2.5em}}Разумеючы увесь вялікі ціжар, які бярэць на сваё суменьне рэдакція, мы моцна просім усіх людзей, каторым ляжыць на сэрцы поступ упярод нашай сельскай гаспадаркі, працаваць разам з рэдакціей.</br> {{gap|2.5em}}Усё, што праверэна лепшымі гаспадарамі і можа быць ужо без рызыкі заведзена і у нашай гаспадарцы, ніхай кожны шырыць на страніцах „Сахі“, каб гэтымі навінамі могла карыстацца ўся наша дробная шэрая гаспадарка. Ей і будзе старацца памагаць рэдакція „Сахі“ разам з сваімі будучымі супрацоўнікамі. {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <center>{{x-larger|'''Сельска-гаспадарская навука і практыка.}}</center> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}Не работніку на фабрыцэ, ні рамесніку не патрэба так многа навукі і практыкі, як сельскаму гаспадару, бо землероб сам сабе і слуга і пан, павінен працаваць і рукамі і галавой.</br> {{gap|2.5em}}Ні з жалезам, цэглай, камнем, дрэвам трэба спатыкацца землепашцу, а з жывой натурай: глебай, расьлінай, жывёлай, кліматам, тарговымі рынкамі, каторые павінен добра пазнаць; трэба ешчэ вясьці вайну з ворагамі гаспадарства — зёламі, жукамі, чэрвямі, разумець гдзе калі і як прадаць рэшткі прадуктаў сваей працы; наш беларус, як прывыкшы жыць падворным жыцьцём, а не абшчынным, як велікарус, цяжка ўцягіваецца у хаўрусы — сельска-гаспадаркіе, банчковые, тарговые, а без гэтаго трудна выбіцца с цяжкаго жыцьця хлебароба. Калі паглядзім на заходня-эўрапэйскіе гаспадарствы і Амэрыку, то прызнаем, што дзеля таго у іх так высока стаіць {{перанос пачатак|землероб|}}<noinclude></noinclude> nhxpsx1lif7m73l038wnqfzalalj83j 298299 298298 2026-09-24T16:57:54Z RAleh111 4658 298299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Разам з гэтым паля патрэбуюць больш і мацнейшаго гною, ужываюць для гэтаго штучные гнаі (парашкі), зялёны гной і кладуць болей хлеўнаго гною, запас катораго ад лепшаго харчаваньня скаціны расьцець.</br> {{gap|2.5em}}І вось у гэты момэнт, калі старая, выпрактыкаваная, пэўная сыстэма павінна заменяцца новым, невыпрабаваным, чаго вымагае само жыцьцё, павінна прыйсьці на помач навука для асьветленьня тых штодзенных пытаньнёў, каторые падымаюцца ў галаве гаспадара, каторые ён так ці інакш павінен укладаць у практыку. І вось даць атказы на ўсе гэтые новые пытаньня, што рабіць гаспадару пры новых варунках, „Саха“ і будзе старацца. Тлумачыць варункі, ад каторых робяцца перамены ў нашай гаспадарцы, паказываць тые перамены, якіе трэба зрабіць ва ўсіх часьцях гаспадаркі, апісываць тэхнічные перамены і навіны, каторые саўсім годны для нас, гэта і ёсть мэта, каторую ставіць сабе „Саха“, і рэдакція яе будзець шырыць паміж чытачоў усё тое, што заведзена і выпрабавана нашымі лепшымі гаспадарамі, будзе загадываць усім патроху рабіць і новые пробы.</br> {{gap|2.5em}}Разумеючы увесь вялікі ціжар, які бярэць на сваё суменьне рэдакція, мы моцна просім усіх людзей, каторым ляжыць на сэрцы поступ упярод нашай сельскай гаспадаркі, працаваць разам з рэдакціей.</br> {{gap|2.5em}}Усё, што праверэна лепшымі гаспадарамі і можа быць ужо без рызыкі заведзена і у нашай гаспадарцы, ніхай кожны шырыць на страніцах „Сахі“, каб гэтымі навінамі могла карыстацца ўся наша дробная шэрая гаспадарка. Ей і будзе старацца памагаць рэдакція „Сахі“ разам з сваімі будучымі супрацоўнікамі. {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <center>{{larger|'''Сельска-гаспадарская навука і практыка.}}</center> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}Не работніку на фабрыцэ, ні рамесніку не патрэба так многа навукі і практыкі, як сельскаму гаспадару, бо землероб сам сабе і слуга і пан, павінен працаваць і рукамі і галавой.</br> {{gap|2.5em}}Ні з жалезам, цэглай, камнем, дрэвам трэба спатыкацца землепашцу, а з жывой натурай: глебай, расьлінай, жывёлай, кліматам, тарговымі рынкамі, каторые павінен добра пазнаць; трэба ешчэ вясьці вайну з ворагамі гаспадарства — зёламі, жукамі, чэрвямі, разумець гдзе калі і як прадаць рэшткі прадуктаў сваей працы; наш беларус, як прывыкшы жыць падворным жыцьцём, а не абшчынным, як велікарус, цяжка ўцягіваецца у хаўрусы — сельска-гаспадаркіе, банчковые, тарговые, а без гэтаго трудна выбіцца с цяжкаго жыцьця хлебароба. Калі паглядзім на заходня-эўрапэйскіе гаспадарствы і Амэрыку, то прызнаем, што дзеля таго у іх так высока стаіць {{перанос пачатак|землероб|}}<noinclude></noinclude> 47pwoyft466x7rv0zrwaa0ad9649h7b 298321 298299 2026-09-25T08:01:39Z RAleh111 4658 298321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Разам з гэтым паля патрэбуюць больш і мацнейшаго гною, ужываюць для гэтаго штучные гнаі (парашкі), зялёны гной і кладуць болей хлеўнаго гною, запас катораго ад лепшаго харчаваньня скаціны расьцець.</br> {{gap|2.5em}}І вось у гэты момэнт, калі старая, выпрактыкаваная, пэўная сыстэма павінна заменяцца новым, невыпрабаваным, чаго вымагае само жыцьцё, павінна прыйсьці на помач навука для асьветленьня тых штодзенных пытаньнёў, каторые падымаюцца ў галаве гаспадара, каторые ён так ці інакш павінен укладаць у практыку. І вось даць атказы на ўсе гэтые новые пытаньня, што рабіць гаспадару пры новых варунках, „Саха“ і будзе старацца. Тлумачыць варункі, ад каторых робяцца перамены ў нашай гаспадарцы, паказываць тые перамены, якіе трэба зрабіць ва ўсіх часьцях гаспадаркі, апісываць тэхнічные перамены і навіны, каторые саўсім годны для нас, гэта і ёсть мэта, каторую ставіць сабе „Саха“, і рэдакція яе будзець шырыць паміж чытачоў усё тое, што заведзена і выпрабавана нашымі лепшымі гаспадарамі, будзе загадываць усім патроху рабіць і новые пробы.</br> {{gap|2.5em}}Разумеючы увесь вялікі ціжар, які бярэць на сваё суменьне рэдакція, мы моцна просім усіх людзей, каторым ляжыць на сэрцы поступ упярод нашай сельскай гаспадаркі, працаваць разам з рэдакціей.</br> {{gap|2.5em}}Усё, што праверэна лепшымі гаспадарамі і можа быць ужо без рызыкі заведзена і у нашай гаспадарцы, ніхай кожны шырыць на страніцах „Сахі“, каб гэтымі навінамі могла карыстацца ўся наша дробная шэрая гаспадарка. Ей і будзе старацца памагаць рэдакція „Сахі“ разам з сваімі будучымі супрацоўнікамі. {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <center>{{larger|'''Сельска-гаспадарская навука і практыка.}}</center> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}Не работніку на фабрыцэ, ні рамесніку не патрэба так многа навукі і практыкі, як сельскаму гаспадару, бо землероб сам сабе і слуга і пан, павінен працаваць і рукамі і галавой.</br> {{gap|2.5em}}Ні з жалезам, цэглай, камнем, дрэвам трэба спатыкацца землепашцу, а з жывой натурай: глебай, расьлінай, жывёлай, кліматам, тарговымі рынкамі, каторые павінен добра пазнаць; трэба ешчэ вясьці вайну з ворагамі гаспадарства — зёламі, жукамі, чэрвямі, разумець гдзе калі і як прадаць рэшткі прадуктаў сваей працы; наш беларус, як прывыкшы жыць падворным жыцьцём, а не абшчынным, як велікарус, цяжка ўцягіваецца у хаўрусы — сельска-гаспадаркіе, банчковые, тарговые, а без гэтаго трудна выбіцца с цяжкаго жыцьця хлебароба. Калі паглядзім на заходня-эўрапэйскіе гаспадарствы і Амэрыку, то прызнаем, што дзеля таго у іх так высока стаіць {{перанос пачатак|землероб|ства}}<noinclude></noinclude> qv6uns2xygs1tiydtv9sr64fat6bcf8 104 129291 298300 2026-09-24T17:52:49Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{перанос канец|землероб|ства}}, што там злажыўся вялікі хаўрус паміж навукай і гаспадаркай. Навука шырыцца газэтамі, кніжкамі, чытаньнямі вандруючых па вёскам вучоных аграномоў.</br> {{gap|2.5em}}У Амэрыцэ німа фэрмэра, каторы бы не віпісываў 2–3 сельск.-гаспад...» 298300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{перанос канец|землероб|ства}}, што там злажыўся вялікі хаўрус паміж навукай і гаспадаркай. Навука шырыцца газэтамі, кніжкамі, чытаньнямі вандруючых па вёскам вучоных аграномоў.</br> {{gap|2.5em}}У Амэрыцэ німа фэрмэра, каторы бы не віпісываў 2–3 сельск.-гаспад, газэт.</br> {{gap|2.5em}}У нас у Беларусі гаспадарка трымаецца на тых спосабах, каторые дайшлі да нас ад айцоў, дзядоў, і наша практыка ня больш таго, што мы відзім навакол сябе, „у людзей“. На агранамічную навуку глядзяць па вёсках, як на пацеху паноў і вучнёў. А тым часам, калі спытаешся прастака, хто навучыў яго сеяць, напрыклад, лубін, ён вам адкажа, што навучыўся на людзях, альбо у пана. А тым часам у Эўропе ужо карыстаюць з лубіна з двадцатак гадоў, а немецкі вучоны, Гельрігель, вытлумачыў 50 гадоў таму карысць лубіну і матыльковых расьлін.</br> {{gap|2.5em}}Значыць, староняцца навукі аграноміі людзі затым, што яе ня ведаюць. {{справа|'''г. Ново-Александрыя.{{gap|2.5em}}</br>М. Б—н.{{gap|5.5em}}}} {{Накіравальная рыса|5em|height=1px}} {{c|'''Работы у полі вясной.|памер=180%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Аруць і барануюць зямлю, каб яна абветрывалася, лепш перегнівалі і распукаліся розные часьці, каб імі лёгка маглі ужо харчэвацца расьліны; пульхная земля рыхтуець расход і прыход вады, а напрыклад убітая земля шмат глыбей прасыхаець летам, бо вада з самаго нізу падымаецца сілай так званай валоснасьці, як па кноце керасіна у лямпе, у гару і выпарываецца; земля пухляная гэта як бы кнот да палавіны падрэзаны над кірасінам, і кірасіну у два разы меньш падходзіць к агню, цёмна гарыць.</br> {{gap|2.5em}}Для росту расьліны, апроч вялікай меры вады, трэба і паветра, бо толькі пры гэтых добрых варунках можэ гной i розные цьвёрдые часткі зямлі раскладацца і вырабляць сокі, каторымі жывець расьліна.</br> {{gap|2.5em}}У восень людзі аруць поле, каб задаць работы бацьцы марозу: ён ня толькі за вушы шчыпець людзей і гоніць на цёплую печ, але ешчэ ён, замарозіўшы у камень мокрые пласты ральлі разганяець і разрываець шырэй часьціцы зямлі, і яна пульхнее. Мароз вымаражываець і розные непатрэбные гаспадару травы. Вада замерзаючы расшыраецца больш, як на адву дзесятую часць, дзеля таго яна і разрыхляець зямлю.</br> {{gap|2.5em}}На зіму не варта баранаваць поле, бо яно не так вымерзаець.</br> {{gap|2.5em}}Вясной баранаваць ня трэба, калі ешчэ земля мокрая, бо поле заплывець і зробіцца крэпкая скарынка, ад каторай земля будзе памалу сохнуць, і ня будуць працаваць маленечкіе {{перанос пачатаканец|нявідзі|}}<noinclude></noinclude> o0razr5di6c288gtjw9f86k6mobpw6b 298301 298300 2026-09-24T17:54:12Z RAleh111 4658 298301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{перанос канец|землероб|ства}}, што там злажыўся вялікі хаўрус паміж навукай і гаспадаркай. Навука шырыцца газэтамі, кніжкамі, чытаньнямі вандруючых па вёскам вучоных аграномоў.</br> {{gap|2.5em}}У Амэрыцэ німа фэрмэра, каторы бы не віпісываў 2–3 сельск.-гаспад, газэт.</br> {{gap|2.5em}}У нас у Беларусі гаспадарка трымаецца на тых спосабах, каторые дайшлі да нас ад айцоў, дзядоў, і наша практыка ня больш таго, што мы відзім навакол сябе, „у людзей“. На агранамічную навуку глядзяць па вёсках, як на пацеху паноў і вучнёў. А тым часам, калі спытаешся прастака, хто навучыў яго сеяць, напрыклад, лубін, ён вам адкажа, што навучыўся на людзях, альбо у пана. А тым часам у Эўропе ужо карыстаюць з лубіна з двадцатак гадоў, а немецкі вучоны, Гельрігель, вытлумачыў 50 гадоў таму карысць лубіну і матыльковых расьлін.</br> {{gap|2.5em}}Значыць, староняцца навукі аграноміі людзі затым, што яе ня ведаюць. {{справа|'''г. Ново-Александрыя.{{gap|2.5em}}</br>М. Б—н.{{gap|5.5em}}}} {{Накіравальная рыса|5em|height=1px}} {{c|'''Работы у полі вясной.|памер=180%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Аруць і барануюць зямлю, каб яна абветрывалася, лепш перегнівалі і распукаліся розные часьці, каб імі лёгка маглі ужо харчэвацца расьліны; пульхная земля рыхтуець расход і прыход вады, а напрыклад убітая земля шмат глыбей прасыхаець летам, бо вада з самаго нізу падымаецца сілай так званай валоснасьці, як па кноце керасіна у лямпе, у гару і выпарываецца; земля пухляная гэта як бы кнот да палавіны падрэзаны над кірасінам, і кірасіну у два разы меньш падходзіць к агню, цёмна гарыць.</br> {{gap|2.5em}}Для росту расьліны, апроч вялікай меры вады, трэба і паветра, бо толькі пры гэтых добрых варунках можэ гной i розные цьвёрдые часткі зямлі раскладацца і вырабляць сокі, каторымі жывець расьліна.</br> {{gap|2.5em}}У восень людзі аруць поле, каб задаць работы бацьцы марозу: ён ня толькі за вушы шчыпець людзей і гоніць на цёплую печ, але ешчэ ён, замарозіўшы у камень мокрые пласты ральлі разганяець і разрываець шырэй часьціцы зямлі, і яна пульхнее. Мароз вымаражываець і розные непатрэбные гаспадару травы. Вада замерзаючы расшыраецца больш, як на адву дзесятую часць, дзеля таго яна і разрыхляець зямлю.</br> {{gap|2.5em}}На зіму не варта баранаваць поле, бо яно не так вымерзаець.</br> {{gap|2.5em}}Вясной баранаваць ня трэба, калі ешчэ земля мокрая, бо поле заплывець і зробіцца крэпкая скарынка, ад каторай земля будзе памалу сохнуць, і ня будуць працаваць маленечкіе {{перанос пачатак|нявідзі|мые}}<noinclude></noinclude> ctsyfjhmg1p6adlqoq3o5i23ls20b3m 298320 298301 2026-09-25T07:59:58Z RAleh111 4658 298320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{перанос канец|землероб|ства}}, што там злажыўся вялікі хаўрус паміж навукай і гаспадаркай. Навука шырыцца газэтамі, кніжкамі, чытаньнямі вандруючых па вёскам вучоных аграномоў.</br> {{gap|2.5em}}У Амэрыцэ німа фэрмэра, каторы бы не віпісываў 2–3 сельск.-гаспад, газэт.</br> {{gap|2.5em}}У нас у Беларусі гаспадарка трымаецца на тых спосабах, каторые дайшлі да нас ад айцоў, дзядоў, і наша практыка ня больш таго, што мы відзім навакол сябе, „у людзей“. На агранамічную навуку глядзяць па вёсках, як на пацеху паноў і вучнёў. А тым часам, калі спытаешся прастака, хто навучыў яго сеяць, напрыклад, лубін, ён вам адкажа, што навучыўся на людзях, альбо у пана. А тым часам у Эўропе ужо карыстаюць з лубіна з двадцатак гадоў, а немецкі вучоны, Гельрігель, вытлумачыў 50 гадоў таму карысць лубіну і матыльковых расьлін.</br> {{gap|2.5em}}Значыць, староняцца навукі аграноміі людзі затым, што яе ня ведаюць. {{справа|'''г. Ново-Александрыя.{{gap|2.5em}}</br>М. Б—н.{{gap|5.5em}}}} {{Накіравальная рыса|5em|height=1px}} {{c|'''Работы у полі вясной.|памер=160%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Аруць і барануюць зямлю, каб яна абветрывалася, лепш перегнівалі і распукаліся розные часьці, каб імі лёгка маглі ужо харчэвацца расьліны; пульхная земля рыхтуець расход і прыход вады, а напрыклад убітая земля шмат глыбей прасыхаець летам, бо вада з самаго нізу падымаецца сілай так званай валоснасьці, як па кноце керасіна у лямпе, у гару і выпарываецца; земля пухляная гэта як бы кнот да палавіны падрэзаны над кірасінам, і кірасіну у два разы меньш падходзіць к агню, цёмна гарыць.</br> {{gap|2.5em}}Для росту расьліны, апроч вялікай меры вады, трэба і паветра, бо толькі пры гэтых добрых варунках можэ гной i розные цьвёрдые часткі зямлі раскладацца і вырабляць сокі, каторымі жывець расьліна.</br> {{gap|2.5em}}У восень людзі аруць поле, каб задаць работы бацьцы марозу: ён ня толькі за вушы шчыпець людзей і гоніць на цёплую печ, але ешчэ ён, замарозіўшы у камень мокрые пласты ральлі разганяець і разрываець шырэй часьціцы зямлі, і яна пульхнее. Мароз вымаражываець і розные непатрэбные гаспадару травы. Вада замерзаючы расшыраецца больш, як на адву дзесятую часць, дзеля таго яна і разрыхляець зямлю.</br> {{gap|2.5em}}На зіму не варта баранаваць поле, бо яно не так вымерзаець.</br> {{gap|2.5em}}Вясной баранаваць ня трэба, калі ешчэ земля мокрая, бо поле заплывець і зробіцца крэпкая скарынка, ад каторай земля будзе памалу сохнуць, і ня будуць працаваць маленечкіе {{перанос пачатак|нявідзі|мые}}<noinclude></noinclude> ixknshx4yefinu700bwlpnu5tmxfg5w 104 129292 298302 2026-09-24T18:02:00Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{перанос канец|нявідзі|мые}} жывучкі (бактэрыі), каторых праца — як дрожджы для хлеба. Ізноў жэ шкадліва і надта познае баранаваньне, калі зімная пахата ужо зацьвярдзеець і усохнецца. Злавіць момэнт баранаваньня гэта надта важная рэч, ад гэтаго залежыц...» 298302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{перанос канец|нявідзі|мые}} жывучкі (бактэрыі), каторых праца — як дрожджы для хлеба. Ізноў жэ шкадліва і надта познае баранаваньне, калі зімная пахата ужо зацьвярдзеець і усохнецца. Злавіць момэнт баранаваньня гэта надта важная рэч, ад гэтаго залежыць, можна сказаць, ураджай, а у нас барануюць калі ёсць час!</br> {{gap|2.5em}}Трэба усё кідаць, а ісьці баранаваць, бо баранаваньне у пару сахраняець зімовую вільгаць, патрэбную для росту яравога.</br> {{gap|2.5em}}''Вясной'' трэба наагул старацца не араць поля, бо мы перэварачываем і сушым як раз той слой зямлі — гдзе павінна быць вільгаць для карэнёў, дзеля таго пад яр трэба араць з восені. Але у нас восень кароткая, і часамі не пасьпеваем дваіць поле да зімы, дык лепш вясной поле перэрабіць, чым оркай перасушыць.</br> {{gap|2.5em}}Асабліва ня трэба араць пад авёс вясной, бо авёс і „праз валовую скуру пралез“. Пасьля пасеву аўса на зімняй пахаце трэба яго правіць спружыновай бараной, а не забрываць, як гэта у нас робяць, — сеяць пад звычайную барану так сама нядобра, бо зярно будзе зверху, і ад сушы можэць пропасьць. {{няма выявы}} {{gap|2.5em}}''Аб лубіне'' на насеньне можна сказаць, што і яго лепш сеяць на зімовай ральлі пад барану.</br> {{gap|2.5em}}''Авес'' на мокрых мейсцах, падзолістых, гліністых можна сьмела сеяць пад саху.</br> {{gap|2.5em}}''Ячмень'' любіць мякка вырабленую зямлю, і, калі ральля з восені не выраблена добра, то яе трэба безпраменна хацяб ешчэ і два разы перэараць вясной.</br> {{gap|2.5em}}''Гарох'' не баіцца недаробленай пахаты, але яго лепш сеяць пад саху, а не барану, бо круглые гарошыны перакачываюцца і не закрываюцца баронамі.</br> {{gap|2.5em}}Пад ''бульбу'' трэба акуратна і глыбока араць, вясной найлепш працаваць ''спружыновай бараной'' (амэрыканская на 5 зубоў каштуець 15 руб.) — гэта найлепшая прылада пры нашых сухіх вяснах.</br><noinclude></noinclude> fif86eziuwyi56cihjrjx1tmo1s67a1 104 129293 298303 2026-09-24T18:10:15Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Карысна сеяць радавымі сеялкамі, але перш, што яны дорагі (ад 80 руб.), а другое пры нашых вузкіх загонах, каменьнях, кепскай вырабцы і цьвёрдасьці грунтоў рэдка у якой гаспадарцы можна працаваць гэтай карыснай машынай.</br> {{gap|2.5em}}Вясной трэба і пас...» 298303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Карысна сеяць радавымі сеялкамі, але перш, што яны дорагі (ад 80 руб.), а другое пры нашых вузкіх загонах, каменьнях, кепскай вырабцы і цьвёрдасьці грунтоў рэдка у якой гаспадарцы можна працаваць гэтай карыснай машынай.</br> {{gap|2.5em}}Вясной трэба і пасьля спружыновай бараны старанна ''баранаваць'', каб такім спосабам затрымаць веснавую вільгаць.</br> {{gap|2.5em}}Калі пасьля дажджу зробіцца ''скарынка'' паверх поля, то яе трэба ламаць баронамі, хацяб ужо паказаліся ўсходы аўса і гароху, бо расьліна пушыцца пад гэтай скарынкай. {{няма выявы}} {{gap|2.5em}}''Час севу''. С пачатку трэба сеяць ''канюшыну'' па азіміні, калі ешчэ мокра і увесь сьнег не зыйшоў; тагды яе дробненькіе зерняты у мокрую зямлю скарэй улезаюць, як у сухую.</br> {{gap|2.5em}}''Сэрадэлю'' так сама можна сеяць па жыце ці на чыстае поле, яна не баіцца марозу, а засеяная пазьней дрэнна расьце.</br> {{gap|2.5em}}''Авёс'' наш народ сеець найчасьцей, калі дрэва распукаецца.</br> {{gap|2.5em}}Калі ''канюшына'' сеецца пад ячмень, трэба старацца раней сеяць.</br> {{gap|2.5em}}''Бульба'' ня любіць халоднай зямлі, яе садзяць, калі ужо пройдзе страх на марозы; калі ужо красуюць яблыні і грушы. {{Накіравальная рыса|5em|height=1px}} {{c|'''Агарод каля хаты.|памер=180%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Усю вясну і цэлае лета бабы і дзеўчаты поўзаюць на градах, садзяць, полюць, перакапываюць, а у восень гаспадар едзе у мястэчка купляць агуркі і капусту.</br> {{gap|2.5em}}У агародзі, як і у полі павінен быць парадак, бо калі начнеш з году на год на адным мейсцы садзіць капусту, то яна будзе расьці з кілою, а і буракі не парастуць таўшчэй за пацуковы хвост.</br><noinclude></noinclude> gtpeh1gdaampbqyt1b1eircthyyafr3 298319 298303 2026-09-25T07:59:30Z RAleh111 4658 298319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Карысна сеяць радавымі сеялкамі, але перш, што яны дорагі (ад 80 руб.), а другое пры нашых вузкіх загонах, каменьнях, кепскай вырабцы і цьвёрдасьці грунтоў рэдка у якой гаспадарцы можна працаваць гэтай карыснай машынай.</br> {{gap|2.5em}}Вясной трэба і пасьля спружыновай бараны старанна ''баранаваць'', каб такім спосабам затрымаць веснавую вільгаць.</br> {{gap|2.5em}}Калі пасьля дажджу зробіцца ''скарынка'' паверх поля, то яе трэба ламаць баронамі, хацяб ужо паказаліся ўсходы аўса і гароху, бо расьліна пушыцца пад гэтай скарынкай. {{няма выявы}} {{gap|2.5em}}''Час севу''. С пачатку трэба сеяць ''канюшыну'' па азіміні, калі ешчэ мокра і увесь сьнег не зыйшоў; тагды яе дробненькіе зерняты у мокрую зямлю скарэй улезаюць, як у сухую.</br> {{gap|2.5em}}''Сэрадэлю'' так сама можна сеяць па жыце ці на чыстае поле, яна не баіцца марозу, а засеяная пазьней дрэнна расьце.</br> {{gap|2.5em}}''Авёс'' наш народ сеець найчасьцей, калі дрэва распукаецца.</br> {{gap|2.5em}}Калі ''канюшына'' сеецца пад ячмень, трэба старацца раней сеяць.</br> {{gap|2.5em}}''Бульба'' ня любіць халоднай зямлі, яе садзяць, калі ужо пройдзе страх на марозы; калі ужо красуюць яблыні і грушы. {{Накіравальная рыса|5em|height=1px}} {{c|'''Агарод каля хаты.|памер=160%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Усю вясну і цэлае лета бабы і дзеўчаты поўзаюць на градах, садзяць, полюць, перакапываюць, а у восень гаспадар едзе у мястэчка купляць агуркі і капусту.</br> {{gap|2.5em}}У агародзі, як і у полі павінен быць парадак, бо калі начнеш з году на год на адным мейсцы садзіць капусту, то яна будзе расьці з кілою, а і буракі не парастуць таўшчэй за пацуковы хвост.</br><noinclude></noinclude> of8cxsafory431o5k1en60v00bssbbw 104 129294 298304 2026-09-24T18:51:44Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Каб варыво радзіло трэба мець добрае насеньня, а не зьбіраць са свайго агароду, і апроч таго завясьці пладазьмен, каб варыва ішло адно за другім; дзеля чаго трэба агарод разбіць на тры палоскі так, як паказано на гэтай табліцы: {|style="margin:auto; border-style:...» 298304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Каб варыво радзіло трэба мець добрае насеньня, а не зьбіраць са свайго агароду, і апроч таго завясьці пладазьмен, каб варыва ішло адно за другім; дзеля чаго трэба агарод разбіць на тры палоскі так, як паказано на гэтай табліцы: {|style="margin:auto; border-style: solid; border-width: 2px" |+Першы год{{gap|3.5em}}Другі год{{gap|3.5em}}Трэці год</br> |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 2px 2px 0; padding:0.5em" |I поле</br><center>капуста</br>агуркі</br>гарбузы</br>(восеньні гной)</center> |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 2px 2px 0; padding:0.5em" |I поле</br><center>буракі</br>морква</br>рэпа</br>бульба</br>(бяз гною)</center> |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0; padding:0.5em" |I поле</br><center>боб</br>фасоля</br>гарох</br>выка</br>(бяз гною)</center> |- |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 2px 2px 0; padding:0.5em" |II поле</br><center>буракі</br>морква</br>рэпа</br>бульба</center> |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 2px 2px 0; padding:0.5em" |II поле</br><center>боб</br>фасоля</br>гарох</br>выка</center> |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0; padding:0.5em" |II поле</br><center>капуста</br>агуркі</br>гарбузы</br>(восеньні гной)</center> |- |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 2px 0px 0; padding:0.5em" |III поле</br><center>боб</br>фасоля</br>гарох</br>выка</center> |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 2px 0px 0; padding:0.5em" |III поле</br><center>капуста</br>агуркі</br>гарбузы</br>(восеньні гной)</center> |style="vertical-align:top; border-style: solid; border-width: 0px 0px 0px 0; padding:0.5em" |III поле</br><center>буракі</br>морква</br>рэпа</br>бульба</center> |} {{gap|2.5em}}З варыва толькі капуста, агуркі і гарбузы любяць гной і то ня сьвежы, а восеньні, другое варыва баіцца сьвежаго гною.</br> {{gap|2.5em}}Самы лепшы гной пад варыво — гэта кампост, дзеля гэтаго выберы у агародзе вольны кутокъ і скідай там у адну кучу усякае зельле, памёт курынны, торф, попел, сажу, памыі, пасыпай вапнай і за лета разоў два, тры перакідай лапатай, пакуль усё гэта не перэгніе, а у восень раскідай на тэй дзелянцы, гдзе мае быць капуста.</br> {{gap|2.5em}}Каб у агародзі меньш было поліва, дык варыва садзяць у рады, дзеля чаго пераорываюць у восень раз, вясной другі і простымі барознамі і садзяць варыва пад шнур, а як толькі яно начынае падымацца, дык абсыпаюць варыва плужком, а полюць толькі сам гребень град, паміж калівамі.</br> {{gap|2.5em}}Ураджай і дабрата варыва многа залежыць ад гатунку насеньня, бо бывае, што і парасьце усё добра, а зімує кепска, і на смак дрэннае, дык не шкадуйце рубля на добрае насеньня.</br> {{gap|2.5em}}Самая лепшая капуста — Браўншэйская, агуркі — Аксельскіе, буракі да яды — Егіпэцкіе, кармавые для скаціны Экендорфскіе,<noinclude></noinclude> mqijf7k8xwautb8b0dd51f0tyqw52nt 104 129295 298305 2026-09-24T19:01:38Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 298305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Верхавіна"/> {|style="margin:auto; margin-bottom:1em; width:100%" |{{Калёнтытул|left='''Hod I.'''|center='''Wilnia 12 Snieżnia 1913 hodu'''|right='''№ 38.'''}} |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- | style="font-size:500%;" |<center>'''{{разьбіўка|BIEŁARUS}}</center> |- |<center>{{larger|'''tydniowaja katalickaja hazeta.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- |<center>'''Kasztuje s pierasyłkaj: na hod 1 rb. 50 kap. na 6 miesiacau 80 kap. addzielny numer 3 kapiejki.</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0" | |- |<center>{{smaller|Rukapisy pawinny być padpisany praudziwaj familijej dziela wiedama redakcii, inaksz nia buduć drukawany; rukapisy nie zwiertajucca. Hroszy można pasyłać pacztowymi markami.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0" | |- |<center>{{smaller|'''Usio adresawać:''' Wilnia Wilenskaja wulica, № 18 kw. 6. Redakcija „Biełarusa“.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- |<center>'''Szkada mnie hetaho narodu… bo nie maje czaho jeści''' _{{{larger|({{разьбіўка|słowy Chrystusa}}).}}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |} {{block center/s|style=width:100%; max-width:30em; border:8px solid black; padding:0.5em 0em}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|PRYPAMINAJEM}}}} szło ǔżo para nadsyłać hroszy za <center>{{x-larger|{{x-larger|'''„BIEŁARUSA“'''}}}} {{larger|na}} {{x-larger|{{x-larger|'''1914'''}}}} {{larger|hod.}}</center> <center>{{larger|'''i prosim''' szyryć hetu hazetku miż susiedziami,</br>pryjacielami i znajomymi.}}</center> {{block center/e}} szto użo para nadsyłać hroszy za „BIELARUSA" 1914 hod. na i prosim Bratom z dalokaho kraju. ki, szto taki horad jość na świeci. tym mieści: adnyja bliżej, druhija ot tol- Koznamu dobra wiedamo, z jakoju cikawaściaju prysłuchawajucca apawie- dańniam ludziej bywałych siut tut pa świeci. Lażyć, bo heta ůžo ŭ natury cza- ławieka; nikoli my ni dawolimsia tym tolki, szto majemo, czy znajemo, cho- czecca zaŭsiady czahościkaj nowaho, świeżaho. Na nawinki, na roznyja zda- rennia wuszy naszy ŭsiady cikawyje. Słuchajem, jak nam apawiedajuć roznaje, ale czy z jednakowaj ciekawościaju? Ko- žen skaża nie. Inaczej uważajecca, jak apawiadajuć ab zdareńniach, szto nas sa- mych mało abchodziać, inaczej napry- kład radnia słuchaja szto syn dzieś z da- lokaj czużyny pisza i t. d. Słowan, roz- nyja sprawy tym bolsz cikawiać, czym nam ważniejszyja, jak daloki czy bliski miensz, ci bolsz majuć supolnaho z na- mi i żyćciom naszym. Dawiałosia adnamu z naszych zaje- chaci daloka, daloka pad jasnaje nieba pieknaj Italii da miesta wialikaho, hora- du wiecznaho, szto zwiecca Rymam. Pry- miecie ad jaho słoŭ paru z hetaj dalokaj krainy. Kozan sztokolaczy czuŭ ab he- Pytajuć nas czasta, jakoj my relihii ci wiery, atkazujem: Rymska-katalickaj. Zhetul baczymo, szto Rym dla nas nia czuży, szto nas nieszta wiaże, nieszta supolnaje złuczaje z im. Kożen katalik chacia czasam mo dobra nia wiedaje i nie znaje Rymu, adnakaż u sercu nosić hłybokuju paszanu dla jaho, ztul bo pły- wie wiera katalickaja, wiera nasza, szto bytcym fundament padtrymuje budoŭlu żyćcia naszaho, paczaŭszy z taho czasu, jak na chryście św. stali zwacca syna- mi jaje. Tak, bracie kataliku, Rym daloki, ka- toraho może i nie prydziecca tabie sa- momu baczyci, sercu twajemu jość wiel- mi bliski. Szmat na świeci pieknych ha- radoŭ, mo na woko i piakniejszych ad Ryma, ale mało majuć jany abo nawat i niczoho supolnaho z nami, jany nam czużyje, Rym-swoj. Hety piekny, bahaty pomnikami hi- storji Kaścioła horad, jak żadzien na szy- rokim świeci, Rym adwieczny, byŭ wy- brany na asiarodak, jakby serce, kaścio- la katalickaho. Tut i kaściołaŭ kala 400 naliczajuć. Rym, jak każe św. Aŭhustyn<section end="Верхавіна"/><noinclude></noinclude> 1dxkx7rlkxe61utmarfw63c791div5i 298306 298305 2026-09-24T19:22:50Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 298306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Верхавіна"/> {|style="margin:auto; margin-bottom:1em; width:100%" |{{Калёнтытул|left='''Hod I.'''|center='''Wilnia 12 Snieżnia 1913 hodu'''|right='''№ 38.'''}} |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- | style="font-size:500%;" |<center>'''{{разьбіўка|BIEŁARUS}}</center> |- |<center>{{larger|'''tydniowaja katalickaja hazeta.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- |<center>'''Kasztuje s pierasyłkaj: na hod 1 rb. 50 kap. na 6 miesiacau 80 kap. addzielny numer 3 kapiejki.</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0" | |- |<center>{{smaller|Rukapisy pawinny być padpisany praudziwaj familijej dziela wiedama redakcii, inaksz nia buduć drukawany; rukapisy nie zwiertajucca. Hroszy można pasyłać pacztowymi markami.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0" | |- |<center>{{smaller|'''Usio adresawać:''' Wilnia Wilenskaja wulica, № 18 kw. 6. Redakcija „Biełarusa“.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- |<center>'''Szkada mnie hetaho narodu… bo nie maje czaho jeści''' _{{{larger|({{разьбіўка|słowy Chrystusa}}).}}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |} {{block center/s|style=width:100%; max-width:30em; border:8px solid black; padding:0.5em 0em}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|'''PRYPAMINAJEM'''}}}} szło ǔżo para nadsyłać hroszy za <center>{{x-larger|{{x-larger|'''„BIEŁARUSA“'''}}}} {{larger|na}} {{x-larger|{{x-larger|'''1914'''}}}} {{larger|hod.}}</center> <center>{{larger|'''i prosim''' szyryć hetu hazetku miż susiedziami,</br>pryjacielami i znajomymi.}}</center> {{block center/e}} <div style="margin-bottom:-0.5em; margin-top:0.5em; font-size:180%; font-family:Bahnschrift Condensed; letter-spacing: -1px;"> <center>Bratom z dalokaho kraju.</center> </div> {{gap|1.5em}}Kożnamu dobra wiedamo, z jakoju cikawaściaju prysłuchawajucca apawiedańniam ludziej bywałych siut tut paświeci. Lażyć, bo heta ǔżo ŭ natury czaławieka; nikoli my ni dawolimsia tym tolki, szto majemo, czy znajemo, choczecca zaŭsiady czahościkaj nowaho, świeżaho. Na nawinki, na roznyja zdareńnia wuszy naszy ŭsiady cikawyje. Słuchajem, jak nam apawiedajuć roznaje, ale czy z jednakowaj ciekawościaju? Kożen skaża — nie. Inaczej uważajecca, jak apawiadajuć ab zdareńniach, szto nas samych mało abchodziać, inaczej naprykład radnia słuchaja szto syn dzieś z dalokaj czużyny pisza i t. d. Słowan, roznyja sprawy tym bolsz cikawiać, czym nam ważniejszyja, jak daloki czy bliski miensz, ci bolsz majuć supolnaho z nami i żyćciom naszym.</br> {{gap|1.5em}}Dawiałosia adnamu z naszych zajechaci daloka, daloka pad jasnaje nieba pieknaj Italii da miesta wialikaho, horadu wiecznaho, szto zwiecca Rymam. Prymiecie ad jaho słoŭ paru z hetaj dalokaj krainy. — Kożan sztokolaczy czuŭ ab hetym mieści: adnyja bliżej, druhija ot tolki, szto taki horad jość na świeci.</br> {{gap|1.5em}}Pytajuć nas czasta, jakoj my relihii ci wiery, atkazujem: ''Rymska-katalickaj''. Zhetul baczymo, szto Rym dla nas nia czuży, szto nas nieszta wiaże, nieszta supolnaje złuczaje z im. Kożen katalik chacia czasam mo dobra nia wiedaje i nie znaje Rymu, adnakaż u sercu nosić hłybokuju paszanu dla jaho, ztul bo pływie wiera katalickaja, wiera nasza, szto bytcym fundament padtrymuje budoŭlu żyćcia naszaho, paczaŭszy z taho czasu, jak na chryście św. stali zwacca synami jaje.</br> {{gap|1.5em}}Tak, bracie kataliku, Rym daloki, katoraho może i nie prydziecca tabie samomu baczyci, sercu twajemu jość wielmi bliski. Szmat na świeci pieknych haradoŭ, mo na woko i piakniejszych ad Ryma, ale mało majuć jany abo nawat i niczoho supolnaho z nami, jany nam czużyje, Rym — swoj.</br> {{gap|1.5em}}Hety piekny, bahaty pomnikami historji Kaścioła horad, jak żadzien na szyrokim świeci, Rym adwieczny, byŭ wybrany na asiarodak, jakby serce, kaścioła katalickaho. Tut i kaściołaŭ kala 400 naliczajuć. Rym, jak każe św. Aŭhustyn<section end="Верхавіна"/><noinclude></noinclude> 4wnfsi2tu4k9fp10vjuk5lnm4b0otwa 298307 298306 2026-09-24T19:23:16Z RAleh111 4658 298307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Верхавіна"/> {|style="margin:auto; margin-bottom:1em; width:100%" |{{Калёнтытул|left='''Hod I.'''|center='''Wilnia 12 Snieżnia 1913 hodu'''|right='''№ 38.'''}} |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- | style="font-size:500%;" |<center>'''{{разьбіўка|BIEŁARUS}}</center> |- |<center>{{larger|'''tydniowaja katalickaja hazeta.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- |<center>'''Kasztuje s pierasyłkaj: na hod 1 rb. 50 kap. na 6 miesiacau 80 kap. addzielny numer 3 kapiejki.</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0" | |- |<center>{{smaller|Rukapisy pawinny być padpisany praudziwaj familijej dziela wiedama redakcii, inaksz nia buduć drukawany; rukapisy nie zwiertajucca. Hroszy można pasyłać pacztowymi markami.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 0px 0px 2px 0" | |- |<center>{{smaller|'''Usio adresawać:''' Wilnia Wilenskaja wulica, № 18 kw. 6. Redakcija „Biełarusa“.}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |- |<center>'''Szkada mnie hetaho narodu… bo nie maje czaho jeści''' _{{{larger|({{разьбіўка|słowy Chrystusa}}).}}}</center> |- |style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 2px 0" | |} {{block center/s|style=width:100%; max-width:30em; border:8px solid black; padding:0.5em 0em}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|'''PRYPAMINAJEM'''}}}} szło ǔżo para nadsyłać hroszy za <center>{{x-larger|{{x-larger|'''„BIEŁARUSA“'''}}}} {{larger|na}} {{x-larger|{{x-larger|'''1914'''}}}} {{larger|hod.}}</center> <center>{{larger|'''i prosim''' szyryć hetu hazetku miż susiedziami,</br>pryjacielami i znajomymi.}}</center> {{block center/e}} <div style="margin-bottom:-0.5em; margin-top:0.5em; font-size:180%; font-family:Bahnschrift Condensed; letter-spacing: -1px;"> <center>'''Bratom z dalokaho kraju.</center> </div> {{gap|1.5em}}Kożnamu dobra wiedamo, z jakoju cikawaściaju prysłuchawajucca apawiedańniam ludziej bywałych siut tut paświeci. Lażyć, bo heta ǔżo ŭ natury czaławieka; nikoli my ni dawolimsia tym tolki, szto majemo, czy znajemo, choczecca zaŭsiady czahościkaj nowaho, świeżaho. Na nawinki, na roznyja zdareńnia wuszy naszy ŭsiady cikawyje. Słuchajem, jak nam apawiedajuć roznaje, ale czy z jednakowaj ciekawościaju? Kożen skaża — nie. Inaczej uważajecca, jak apawiadajuć ab zdareńniach, szto nas samych mało abchodziać, inaczej naprykład radnia słuchaja szto syn dzieś z dalokaj czużyny pisza i t. d. Słowan, roznyja sprawy tym bolsz cikawiać, czym nam ważniejszyja, jak daloki czy bliski miensz, ci bolsz majuć supolnaho z nami i żyćciom naszym.</br> {{gap|1.5em}}Dawiałosia adnamu z naszych zajechaci daloka, daloka pad jasnaje nieba pieknaj Italii da miesta wialikaho, horadu wiecznaho, szto zwiecca Rymam. Prymiecie ad jaho słoŭ paru z hetaj dalokaj krainy. — Kożan sztokolaczy czuŭ ab hetym mieści: adnyja bliżej, druhija ot tolki, szto taki horad jość na świeci.</br> {{gap|1.5em}}Pytajuć nas czasta, jakoj my relihii ci wiery, atkazujem: ''Rymska-katalickaj''. Zhetul baczymo, szto Rym dla nas nia czuży, szto nas nieszta wiaże, nieszta supolnaje złuczaje z im. Kożen katalik chacia czasam mo dobra nia wiedaje i nie znaje Rymu, adnakaż u sercu nosić hłybokuju paszanu dla jaho, ztul bo pływie wiera katalickaja, wiera nasza, szto bytcym fundament padtrymuje budoŭlu żyćcia naszaho, paczaŭszy z taho czasu, jak na chryście św. stali zwacca synami jaje.</br> {{gap|1.5em}}Tak, bracie kataliku, Rym daloki, katoraho może i nie prydziecca tabie samomu baczyci, sercu twajemu jość wielmi bliski. Szmat na świeci pieknych haradoŭ, mo na woko i piakniejszych ad Ryma, ale mało majuć jany abo nawat i niczoho supolnaho z nami, jany nam czużyje, Rym — swoj.</br> {{gap|1.5em}}Hety piekny, bahaty pomnikami historji Kaścioła horad, jak żadzien na szyrokim świeci, Rym adwieczny, byŭ wybrany na asiarodak, jakby serce, kaścioła katalickaho. Tut i kaściołaŭ kala 400 naliczajuć. Rym, jak każe św. Aŭhustyn<section end="Верхавіна"/><noinclude></noinclude> ejggymjiufv2no3p1n6wpctwt4f87sv 104 129296 298308 2026-09-25T06:50:47Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Можа гэта калі і здарыцца. Але нас там не было, мы сядзелі ў лесе… Хіба мы ведалі, што яны падпаляць сяло? Мы думалі, што яны будуць шукаць нас, не знойдуць і паедуць назад. І вось як вышла. Ну, нічога. Калі Гунава застаўся ЖЫВЫ, мы яшчэ з ім су...» 298308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Можа гэта калі і здарыцца. Але нас там не было, мы сядзелі ў лесе… Хіба мы ведалі, што яны падпаляць сяло? Мы думалі, што яны будуць шукаць нас, не знойдуць і паедуць назад. І вось як вышла. Ну, нічога. Калі Гунава застаўся ЖЫВЫ, мы яшчэ з ім сустрэнемся, калі не, — то ешце сабакі ягоную печань. Мы знойдзем сабе работу. Кроў ім і смерць. {{Водступ|2|em}}— Ціха! Нехта ідзе… — прашаптаў Элія. {{Водступ|2|em}}Яны змоўклі, Неўзабаве пачуліся глухія крокі, за парканам мільгнуў шэры цень. {{Водступ|2|em}}— Мусіць Мітрафан, — сказаў Тарыел. — Ты, Мітрафан? {{Водступ|2|em}}— Я! {{Водступ|2|em}}Гэта быў брат Элія, адзін з чатырнаццаці. {{Водступ|2|em}}— Ты сабаку вядзеш? — спытаў Элія. {{Водступ|2|em}}Мітрафан закашляўся. Голас у яго быў хрыплы, відаць, ён застудзіўся ў балотах. {{Водступ|2|em}}— Вяду. Не зашкодзіць сабака! {{Водступ|2|em}}Стараста адпусціў сук, за які трымаўся дагэтуль, ступаючы на наскі, зайшоў за дрэва, шчасліва абмінуў калючы барбарысавы куст і апынуўся на дарожцы, што вяла на двор. Цяпер хаця-б і знюхаў яго Мітрафанаў сабака, ніякага падазрэння ў Кверквелія ўзнікнуць не магло: чалавек ходзіць па гаспадарчых справах ва ўласным садзе. Стараста пасмялеў і, пасвістваючы, узышоў на двор. Ягоны парабак Бахва з ліхтаром хадзіў каля буйвала і нешта бурчэў сабе пад нос. {{Водступ|2|em}}— Буска нагу набіў, — паведаміў ён, пачухваючыся. — Няйначай у балоце, на корч… Мы праз дзень вас шукалі, рады няма. Стаіць, падла, на трох нагах. {{Водступ|2|em}}— Давай мне ліхтар, Бахва, — сказаў стараста. — А сам прайдзі паціху вуліцай на кут саду, там нехта гамоніць, мне здаецца, там хлапчукі каля паркану збіраюцца. Ды добра паглядзі, можа яны там далей, у завулку. Толькі паціху ідзі, глядзі не сморкайся на ўсю вуліцу, а то паразбягаюцца. {{Водступ|2|em}}— А што там яны ў садзе зробяць… — ляніва адказаў Бахва, перадаючы гаспадару ліхтар. — Яшчэ нічога спелага ў садзе няма. Як разумныя людзі кажуць, што сабаку ў кузні ўзяць? {{Водступ|2|em}}— Ты ў мяне пагавары! — зашыпеў стараста. — Разумныя людзі кажуць… Ты слухай, што я кажу. {{Водступ|2|em}}Пакрыўджаны Бахва павольна павярнуўся і адразу-ж знік у густой цемры, за жоўтым кругам святла ад ліхтара. Праз нейкі час бразнула клямка. Бахва вышаў на вуліцу. Стараста абышоў каля арбы, да якой быў прывязаны буйвал. Яго не турбавала цяпер, што ягоны лепшы буйвал хворы. Ён быў заняты іншымі думкамі.<noinclude></noinclude> bahyex95w69y65kb1l77e7n5xjujcn6 104 129297 298309 2026-09-25T06:56:15Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Буска! — сказаў ён па прывычцы. — Буска! {{Водступ|2|em}}Буйвал пераступіў з нагі на нагу, пацягнуўся мордай да рукі старасты, цёпла фукнуў на яе, адрыгнуў жвачку і пачаў шумна жаваць. У выпуклых цёмных вачах яго, як у мутнай вадзе, цьмяна ад...» 298309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Буска! — сказаў ён па прывычцы. — Буска! {{Водступ|2|em}}Буйвал пераступіў з нагі на нагу, пацягнуўся мордай да рукі старасты, цёпла фукнуў на яе, адрыгнуў жвачку і пачаў шумна жаваць. У выпуклых цёмных вачах яго, як у мутнай вадзе, цьмяна адбівалася святло ліхтара. У доме адчынілі акно. {{Водступ|2|em}}— Гэта ты там, Спірыдон? — пачуў стараста голас жонкі. {{Водступ|2|em}}— Я! {{Водступ|2|em}}— Чаго ты там стаіш? І дзе ты дагэтуль быў? Мы з ног збіліся, цябе шукаючы. {{Водступ|2|em}}— Буйвал хворы, вось і стаю… — адказаў стараста. — Мяне шукаць няма чаго, не малое дзіця. Прыстрой мне есці і зачыні акно, камароў набярэцца. {{Водступ|2|em}}Акно зачынілася. Неўзабаве скрыпнула падваротня, і Бахва, чухаючыся і пазяхаючы, з’явіўся перад гаспадаром. {{Водступ|2|em}}— Нікога там няма, — сонна сказаў ён. — А-а-о-у. Пуста… Вам няйначай здалося. {{Водступ|2|em}}— Пайшлі ўжо, — адзначыў стараста сам сабе. Ён ужо вырашыў, што і як трэба рабіць. {{Водступ|2|em}}— Зайдзі сюды, Бахва, — сказаў ён, гасячы ліхтар. — Хадзі, мне трэба з табой пагаварыць. {{Водступ|2|em}}Ён павёў парабка ў дом, на чыстую палову, у той самы пакой, дзе нядаўна засядаў Гунава са сваімі памочнікамі. Стараста загадаў падаць лямпу, пасадзіў Бахву за стол, а жонку папрасіў выйсці. Калі яна, агрызнуўшыся пару разоў, вышла, ён прычыніў дзверы, Бахва быў настолькі здзіўлены, што нават забыўся аб сне. За ўсе тры гады службы Бахва ні разу не быў у гаспадара за сталом на чыстай палове, тым больш уначы. {{Водступ|2|em}}— А дзе Хэчо? — спытаўся стараста, калі яны ўдваіх засталіся ў пакоі. {{Водступ|2|em}}— Спіць… {{Водступ|2|em}}— То і добра. {{Водступ|2|em}}Хэчо, другі старастаў парабак, быў на многа ўвішнейшы за Бахву, але гэтая яго ўвішнасць і цікаўнасць якраз можа пашкодзіць справе. {{Водступ|2|em}}— Вось што, Бахва, — сказаў стараста. — Раскажы ты мне, брат мой, што было ў сяленні, калі прышлі з могілак… — Вочы хлапца акругліліся. {{Водступ|2|em}}— А вы хіба не былі ў сяленні? {{Водступ|2|em}}— Гэта не твая справа, дзе я быў? {{Водступ|2|em}}Бахва расказаў. На могілках Кверквелія ўгаварыў сялян у павет не ездзіць і нядоімак не плаціць. Усе згадзіліся. Пасля былі памінкі па Гуджу. Тарыедл і ўсе астатнія прасілі суседзяў не крыўдзіць іх сем’яў і ў патрэбе дапамагчы. Надвечар усе<noinclude></noinclude> 6iof1x3q3b76ogernz1bhyac81imfd9 104 129298 298311 2026-09-25T07:15:35Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « полуцукровые, морква зялёная галоўка, бульба Сілезія і Вольтмана, гарох — Вікторыя.</br> {{gap|2.5em}}Калі гаспадар пабачыць, што з малога кавалка зямлі можна мець многа варыва, дык пачне садзіць і у полі буракі і маркву для сваей жывёлы. {{справа|''Ю. Б.{{gap|2.5em}}}} {{...» 298311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> полуцукровые, морква зялёная галоўка, бульба Сілезія і Вольтмана, гарох — Вікторыя.</br> {{gap|2.5em}}Калі гаспадар пабачыць, што з малога кавалка зямлі можна мець многа варыва, дык пачне садзіць і у полі буракі і маркву для сваей жывёлы. {{справа|''Ю. Б.{{gap|2.5em}}}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} {{c|'''Садок каля хаты.|памер=180%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Весялей выглядае хата, калі яе абнімае пекны садок, а пад аконцэм красуюцца кветкі; далёка чутна і тая гаспадыня, у каторай варыўны агарод багаты усякім дабром.</br> {{gap|2.5em}}Тым часам садоў па нашых вёсках мала, а і ў тых дрэўцы, што вырасьлі, выглядаюць, як дзічкі, агароды запушчаны і не даюць гаспадару ніякай карысьці; а шкада, бо прылажыўшы трохі працы і розуму можна прыдбаць не мала дабра і з варыва. Наш хлебароб круглы год жывіцца зярном і варывам, а толькі на Спаса папрабуець яблычка, у патрэбі і варыва і яблычкі купляе на таргу, бо сам не умее іх выгадаваць.</br> {{gap|2.5em}}Пры кожнай сялібе знойдзецца зашчытны пляцок, закрыты ад ветроў с поўночы і захаду будынінай, гдзе можна пасадзіць 10-15 дзярэў.</br> {{gap|2.5em}}Мейсцэ пад сад не павінна быць нізкае, каб пракапаўшы яму у тры аршыны не даставаць вады. Яблыні любяць ніжэйшае мейсца, грушы, добра растуць і на узгорку.</br> {{gap|2.5em}}Пляц, выбраны пад сад, трэба узараць, добра выгнаіць і садзіць варыва, пакуль дзераво не пачне радзіць, як толькі яблынька дае пуд яблык, дык переставай ужо садзіць варыва, блізка яблыні і грушы, бо нельга з аднаго вала дзерці дзьве скуры, а ускапывай толькі зямлю пад дрэвам і хай яна папарэе, бо калі пачнеш і варыво садзіць і яблыкі гадаваць, то ні с таго ні з другога карысьці ня будзе.</br> {{gap|2.5em}}Шчэпы найлепш садзіць на чатыры сажні адзін ад другаго ва усе бакі, бо калі пасадзіць гусьцей, то потым гальлё зойдзецца, а абценіць дзерэва, развядзецца на гальлях мох, а яблыкі будуць дробные і паршывые.</br> {{gap|2.5em}}У садзе ня трэба садзіць многа гатункоў: антоноўка і шклянковая самые пэўные у нас яблыні і прыгожы для малога гаспадарскаго садка; з груш, для пацехі дзяцей, пасадзі па аднэй: малгажатку, сапежанку і вінёўку.</br> {{gap|2.5em}}Шчэпы трэба купляць у людзей пэўных, бо іначэй насадзіш усякай дрэні.</br> {{gap|2.5em}}У нашай старонцы найлепш садзіць дзерэва вясной, а ямы капаць восеньню, каб земля перамёрзла.</br><noinclude></noinclude> py0yi6xt74w1dhc9k1j6y1iwcnnepy5 298312 298311 2026-09-25T07:16:02Z RAleh111 4658 298312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> полуцукровые, морква зялёная галоўка, бульба Сілезія і Вольтмана, гарох — Вікторыя.</br> {{gap|2.5em}}Калі гаспадар пабачыць, што з малога кавалка зямлі можна мець многа варыва, дык пачне садзіць і у полі буракі і маркву для сваей жывёлы. {{справа|'''''Ю. Б.{{gap|2.5em}}}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} {{c|'''Садок каля хаты.|памер=180%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Весялей выглядае хата, калі яе абнімае пекны садок, а пад аконцэм красуюцца кветкі; далёка чутна і тая гаспадыня, у каторай варыўны агарод багаты усякім дабром.</br> {{gap|2.5em}}Тым часам садоў па нашых вёсках мала, а і ў тых дрэўцы, што вырасьлі, выглядаюць, як дзічкі, агароды запушчаны і не даюць гаспадару ніякай карысьці; а шкада, бо прылажыўшы трохі працы і розуму можна прыдбаць не мала дабра і з варыва. Наш хлебароб круглы год жывіцца зярном і варывам, а толькі на Спаса папрабуець яблычка, у патрэбі і варыва і яблычкі купляе на таргу, бо сам не умее іх выгадаваць.</br> {{gap|2.5em}}Пры кожнай сялібе знойдзецца зашчытны пляцок, закрыты ад ветроў с поўночы і захаду будынінай, гдзе можна пасадзіць 10-15 дзярэў.</br> {{gap|2.5em}}Мейсцэ пад сад не павінна быць нізкае, каб пракапаўшы яму у тры аршыны не даставаць вады. Яблыні любяць ніжэйшае мейсца, грушы, добра растуць і на узгорку.</br> {{gap|2.5em}}Пляц, выбраны пад сад, трэба узараць, добра выгнаіць і садзіць варыва, пакуль дзераво не пачне радзіць, як толькі яблынька дае пуд яблык, дык переставай ужо садзіць варыва, блізка яблыні і грушы, бо нельга з аднаго вала дзерці дзьве скуры, а ускапывай толькі зямлю пад дрэвам і хай яна папарэе, бо калі пачнеш і варыво садзіць і яблыкі гадаваць, то ні с таго ні з другога карысьці ня будзе.</br> {{gap|2.5em}}Шчэпы найлепш садзіць на чатыры сажні адзін ад другаго ва усе бакі, бо калі пасадзіць гусьцей, то потым гальлё зойдзецца, а абценіць дзерэва, развядзецца на гальлях мох, а яблыкі будуць дробные і паршывые.</br> {{gap|2.5em}}У садзе ня трэба садзіць многа гатункоў: антоноўка і шклянковая самые пэўные у нас яблыні і прыгожы для малога гаспадарскаго садка; з груш, для пацехі дзяцей, пасадзі па аднэй: малгажатку, сапежанку і вінёўку.</br> {{gap|2.5em}}Шчэпы трэба купляць у людзей пэўных, бо іначэй насадзіш усякай дрэні.</br> {{gap|2.5em}}У нашай старонцы найлепш садзіць дзерэва вясной, а ямы капаць восеньню, каб земля перамёрзла.</br><noinclude></noinclude> 72cgm6az7cr8jb37moinlhnnshhupc5 298318 298312 2026-09-25T07:59:05Z RAleh111 4658 298318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> полуцукровые, морква зялёная галоўка, бульба Сілезія і Вольтмана, гарох — Вікторыя.</br> {{gap|2.5em}}Калі гаспадар пабачыць, што з малога кавалка зямлі можна мець многа варыва, дык пачне садзіць і у полі буракі і маркву для сваей жывёлы. {{справа|'''''Ю. Б.{{gap|2.5em}}}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} {{c|'''Садок каля хаты.|памер=160%}} <div style="margin-top:-1.9em"></div> {{gap|2.5em}}Весялей выглядае хата, калі яе абнімае пекны садок, а пад аконцэм красуюцца кветкі; далёка чутна і тая гаспадыня, у каторай варыўны агарод багаты усякім дабром.</br> {{gap|2.5em}}Тым часам садоў па нашых вёсках мала, а і ў тых дрэўцы, што вырасьлі, выглядаюць, як дзічкі, агароды запушчаны і не даюць гаспадару ніякай карысьці; а шкада, бо прылажыўшы трохі працы і розуму можна прыдбаць не мала дабра і з варыва. Наш хлебароб круглы год жывіцца зярном і варывам, а толькі на Спаса папрабуець яблычка, у патрэбі і варыва і яблычкі купляе на таргу, бо сам не умее іх выгадаваць.</br> {{gap|2.5em}}Пры кожнай сялібе знойдзецца зашчытны пляцок, закрыты ад ветроў с поўночы і захаду будынінай, гдзе можна пасадзіць 10-15 дзярэў.</br> {{gap|2.5em}}Мейсцэ пад сад не павінна быць нізкае, каб пракапаўшы яму у тры аршыны не даставаць вады. Яблыні любяць ніжэйшае мейсца, грушы, добра растуць і на узгорку.</br> {{gap|2.5em}}Пляц, выбраны пад сад, трэба узараць, добра выгнаіць і садзіць варыва, пакуль дзераво не пачне радзіць, як толькі яблынька дае пуд яблык, дык переставай ужо садзіць варыва, блізка яблыні і грушы, бо нельга з аднаго вала дзерці дзьве скуры, а ускапывай толькі зямлю пад дрэвам і хай яна папарэе, бо калі пачнеш і варыво садзіць і яблыкі гадаваць, то ні с таго ні з другога карысьці ня будзе.</br> {{gap|2.5em}}Шчэпы найлепш садзіць на чатыры сажні адзін ад другаго ва усе бакі, бо калі пасадзіць гусьцей, то потым гальлё зойдзецца, а абценіць дзерэва, развядзецца на гальлях мох, а яблыкі будуць дробные і паршывые.</br> {{gap|2.5em}}У садзе ня трэба садзіць многа гатункоў: антоноўка і шклянковая самые пэўные у нас яблыні і прыгожы для малога гаспадарскаго садка; з груш, для пацехі дзяцей, пасадзі па аднэй: малгажатку, сапежанку і вінёўку.</br> {{gap|2.5em}}Шчэпы трэба купляць у людзей пэўных, бо іначэй насадзіш усякай дрэні.</br> {{gap|2.5em}}У нашай старонцы найлепш садзіць дзерэва вясной, а ямы капаць восеньню, каб земля перамёрзла.</br><noinclude></noinclude> 1mtdb22ixgxxkxmxpkeecpjzko51iy5 104 129299 298313 2026-09-25T07:26:31Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Яма павінна быць шырынёй тры аршыны, глыбінёй паўтара.</br> {{gap|2.5em}}Капаючы ямы верхнюю зямлю аткідай у адзін бок, а дольную у другі і каля кожнай ямы прыгатуй поў ваза кампосту — перагною (нассувай з вуліцы зямлі, прывязі трохі торфу, дабаў гною, пе...» 298313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Яма павінна быць шырынёй тры аршыны, глыбінёй паўтара.</br> {{gap|2.5em}}Капаючы ямы верхнюю зямлю аткідай у адзін бок, а дольную у другі і каля кожнай ямы прыгатуй поў ваза кампосту — перагною (нассувай з вуліцы зямлі, прывязі трохі торфу, дабаў гною, перасып вапнаю, скідай у адзін вал, а праз лета разоў тры перакідай лапатай, каб усё гэта перамешалося і перагніло). Найлепш садзіць шчэпы раньняю вясною, пакуль пучкі не пачнуць распухаць. Саджаючы шчэпы трэба перш яму засыпаць на дзьве трэці зямлёй, убіць у сярэдзіну кол і каля кала насыпаць курганчык з самай лепшай зямлі, у гэны курганец, разгарнуўшы зямлю, і трэба ставіць шчэпы, раскладаючы карэньчыкі і абсыпаючы іх зямлёй так, каб шейка дзерэўца на тры пальцы была над зямлёю, бо земля абляжэ і дзераво уплыве у глыб. Ніхто не зашкодзіў дзерэву, садзячы яго высока, а многа садоў прапала дзеля таго, што пасадзілі шчэпы лішне глыбока. Пасадзіўшы дрэва трэба яго лёганька прывязаць да калка, каб яно магло оседаць, а зямлю каля дрэўца разгарнуць і зрабіць з яе місачку да паліваньня. Шчэпы трэба часта паліваць вадой, а зямлю каля дрэўца прыкрыць саломістым гноем, каб лішне не пересыхала.</br> {{gap|2.5em}}Садзячы шчэп трэба добра аглядаць карэньчыкі, каб не было паломаных і з абдзёртай карой; папсутые карэньчыкі трэба абрэзаць, але умеючы, нажом, так каб рэз прыходзіўся плазам у сярэдзіну, каб земля добра к яму прылегала.</br> {{gap|2.5em}}Кончыўшы обрэзываць карэні, бяруцца за сукі; кожную галінку трэба абрэзаць на ¹/₃-¹/₂, толькі умеючы, ня блізка і ня почку і не на наружную почку, каб новая галінка расла наружу, а не ў сярэдзіну кароны.</br> {{gap|2.5em}}Мала таго, што дрэва будзе добра пасаджэна, але і потым трэба яго даглядаць: земля каля шчэпаў павінна быць заўсягды узварушэна, паліта вадой, сухі ліст абарваць ешчэ зімою, вясною зняць гусень з яечкамі чэрва; абрэзаць сухіе галінкі і абчысьціць мох. Каб дрэва усьцерагчы ад марозу, вясенняго сонца і зайцоў, трэба абвязываць і на зіму ялоўцэм, або ельнікам, ці кулевой саломай.</br> {{gap|2.5em}}На старшых дрэвах трэба кару аскрабаць і абшмараваць глінаю с калам гавяжым, дабавіўшы трохі вапны і скіпідару (на цэбэр гушчы кварту шпікідару і шупель вапны).</br> {{gap|2.5em}}Зрабіўшы усё так, як тут напісана, будзь пэўны, што не раз твае дзеткі успамянуць цябе добрым словам. <div style="font-family:Bahnschrift Condensed; font-size:120%"> {{справа|'''Юрка Бусел с пад Слуцка.{{gap|2.5em}}}} </div> {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude></noinclude> 0jsngv99mrjrwy422xbzkgs4t0e7wvk 104 129300 298314 2026-09-25T07:45:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|'''Пчолы вясной.|памер=180%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}Глаўным часам у жыцьці пчол ёсьць прадвесьне; ульлі павінны быць у цяпле, акрыцьця зімоваго не знімаць. Ульлі трэба аглядзець; калі яны зацьвілі плесеньню, то трэба яе да чыста выцерці і нежывых пчол...» 298314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{c|'''Пчолы вясной.|памер=180%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}Глаўным часам у жыцьці пчол ёсьць прадвесьне; ульлі павінны быць у цяпле, акрыцьця зімоваго не знімаць. Ульлі трэба аглядзець; калі яны зацьвілі плесеньню, то трэба яе да чыста выцерці і нежывых пчол вымесьці і іх спаліць, а не кідаць каля вульля, бо ад іх могуць пайсьці хваробы на пчол (пільнуйцеся!) Калі чалавек гэтую работу зробіць, то пчолам на гэта ня трэба траціць часу, і яны больш зробяць вашчыны і нанясуць мёду. Гэтые работы трэба рабіць у цёплы дзень, калі будзе 12–14 градусоў цепла, і пасьля ізноў закутаць саломай, бо у гэты час матка найчасьцей кладзець яечкі, каторым трэба цеплаты, бо калі чэрв застудзіцца, у вульі зробіцца хвароба — гнілец. {{справа|'''Сок-ая.{{gap|2.5em}}}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} {{c|'''Работы вясной на сенажацях.|памер=180%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}На добры стан сенажацей у нас мала звертаюць увагі. А тым часам, пры нашых варунках, добрае лугаводзтва гэта адзін з глаўных аддзелоў сельскай гаспадаркі.</br> {{gap|2.5em}}Гадоўля скаціны цяпер дае вельмі добрые даходы. А павялічэньне збору сена паможэ пашырыць гадоўлю скаціны.</br> {{gap|2.5em}}Сеяные на {{абмылка|пателках|палетках}} травы вельмі часта гібеюць ад недахвату вільгаці, што шмат рэдзей здараецца с прыроднымі сенажацямі.</br> {{gap|2.5em}}А тым часам для палепшэньня лугоў у нас зусім нічога ня робіцца. Калі нашы ніколі ня гноеные лугі ешчэ і родзяць, то толькі дзеля таго, што яны зазвычай ляжаць ніжэй за палеткі, з каторых разам з вадой сцекаюць і некаторые пажыўные часьціны.</br> {{gap|2.5em}}Большая часьць нашых лугоў гібеець ад лішней макраты. Нашы сенажаці гэта на большай часьці балоты, на каторых растуць кілые, грубые, мала пажыўные травы, дзе касіць і пасьвіць скаціну цяжка дзеля безпраходнаго багна.</br> {{gap|2.5em}}Не асушыўшы гэтые балотные сенажаці, німа што і думаць аб якім бы то ні было палепшэньні сорту і меры абіранаго з іх сена.</br> {{gap|2.5em}}Найбольш вядомы спосаб асушкі мокрых сенажацей — гэта аткрытые канавы, цяпер ужываюць і закрытые трубы (дрэны, гліняные і фашынные трубы) каторые не перашкаджаюць работам на сенажацях. І гэта першая работа ня толькі дзеля асушкі сенажацей, але і для ўсей гаспадаркі; і хто хочэ падняць гаспадарку, той павінен хоць па троху асушаць свае сенажаці.</br><noinclude></noinclude> eazbheoyzwvh2w2qgicywnz3axn8h43 298317 298314 2026-09-25T07:58:44Z RAleh111 4658 298317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{c|'''Пчолы вясной.|памер=160%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}Глаўным часам у жыцьці пчол ёсьць прадвесьне; ульлі павінны быць у цяпле, акрыцьця зімоваго не знімаць. Ульлі трэба аглядзець; калі яны зацьвілі плесеньню, то трэба яе да чыста выцерці і нежывых пчол вымесьці і іх спаліць, а не кідаць каля вульля, бо ад іх могуць пайсьці хваробы на пчол (пільнуйцеся!) Калі чалавек гэтую работу зробіць, то пчолам на гэта ня трэба траціць часу, і яны больш зробяць вашчыны і нанясуць мёду. Гэтые работы трэба рабіць у цёплы дзень, калі будзе 12–14 градусоў цепла, і пасьля ізноў закутаць саломай, бо у гэты час матка найчасьцей кладзець яечкі, каторым трэба цеплаты, бо калі чэрв застудзіцца, у вульі зробіцца хвароба — гнілец. {{справа|'''Сок-ая.{{gap|2.5em}}}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} {{c|'''Работы вясной на сенажацях.|памер=160%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}На добры стан сенажацей у нас мала звертаюць увагі. А тым часам, пры нашых варунках, добрае лугаводзтва гэта адзін з глаўных аддзелоў сельскай гаспадаркі.</br> {{gap|2.5em}}Гадоўля скаціны цяпер дае вельмі добрые даходы. А павялічэньне збору сена паможэ пашырыць гадоўлю скаціны.</br> {{gap|2.5em}}Сеяные на {{абмылка|пателках|палетках}} травы вельмі часта гібеюць ад недахвату вільгаці, што шмат рэдзей здараецца с прыроднымі сенажацямі.</br> {{gap|2.5em}}А тым часам для палепшэньня лугоў у нас зусім нічога ня робіцца. Калі нашы ніколі ня гноеные лугі ешчэ і родзяць, то толькі дзеля таго, што яны зазвычай ляжаць ніжэй за палеткі, з каторых разам з вадой сцекаюць і некаторые пажыўные часьціны.</br> {{gap|2.5em}}Большая часьць нашых лугоў гібеець ад лішней макраты. Нашы сенажаці гэта на большай часьці балоты, на каторых растуць кілые, грубые, мала пажыўные травы, дзе касіць і пасьвіць скаціну цяжка дзеля безпраходнаго багна.</br> {{gap|2.5em}}Не асушыўшы гэтые балотные сенажаці, німа што і думаць аб якім бы то ні было палепшэньні сорту і меры абіранаго з іх сена.</br> {{gap|2.5em}}Найбольш вядомы спосаб асушкі мокрых сенажацей — гэта аткрытые канавы, цяпер ужываюць і закрытые трубы (дрэны, гліняные і фашынные трубы) каторые не перашкаджаюць работам на сенажацях. І гэта першая работа ня толькі дзеля асушкі сенажацей, але і для ўсей гаспадаркі; і хто хочэ падняць гаспадарку, той павінен хоць па троху асушаць свае сенажаці.</br><noinclude></noinclude> 34mo54t144rfn7y0lu1f4ma0dwwvgq0 104 129301 298315 2026-09-25T07:57:04Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Асушеные і больш сухіе сенажаці трэба ачышчаць ад моху, курганоў, кустоў, і комьеў.</br> {{gap|2.5em}}Кусты трэба высекаць, а лепей выкапываць с карнямі.</br> {{gap|2.5em}}Курганы і купіны зрэзаць рыдлямі ці лапатамі, або асобнымі для гэтаго зладжэнымі машынамі...» 298315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Асушеные і больш сухіе сенажаці трэба ачышчаць ад моху, курганоў, кустоў, і комьеў.</br> {{gap|2.5em}}Кусты трэба высекаць, а лепей выкапываць с карнямі.</br> {{gap|2.5em}}Курганы і купіны зрэзаць рыдлямі ці лапатамі, або асобнымі для гэтаго зладжэнымі машынамі і складаць іх у кучы, каб перэгнілі. Апрача гэтаго трэба вясной баранаваць сенажаць да чорна, каб звясьці мох і даць доступ паветру да карэнёў траў, бо бяз гэтаго яны дрэнна растуць.</br> {{gap|2.5em}}Ешчэ не так даўно думалі, што лепш не псоваць травяны дзірван, а лепей палепшаць яго пры помачы зверхняго баранаваньня звычайнымі лугавымі баронамі, падсеваючы насеньне змешаных траў і падсыпаючы гнаі (попелы) глаўным чынам калійные (каініт, калійная соль), якіх нехватае у нашых землях, асабліва тарфяністых.</br> {{gap|2.5em}}У апошніе-ж часы усё часьцей пачынаюць аднаўляць травяны дзірван, пераворывачы сенажаць і засеваючы на ёй кармавые травы.</br> {{gap|2.5em}}Сенажаць заворываюць зазвычай з восені, саўсім мелка, стараючыся саусім пераварывачываць пласты, каб дзірван мог хутчэй перагніць.</br> {{gap|2.5em}}Вясной не пераварачываюць глебы, а высеваюць ярыну, часьцей за усё авёс, разам с каторым высеваюць мешанку траў: швэдзкай канюшыны, цімафейкі, аўсянца луговога, яжы зборнай, італьянскаго і англіцкаго рэйграса і др. і падсыпаюць попелоў — глаўным чынам каініт, катораго даюць ад 12 да 40 п. на дзесяціну, і томасшляк ад 9–20 пудоў.</br> {{gap|2.5em}}Каб хутчэй перагніў дзірван, яго разрэзаюць перэд успашкай діскавымі баронамі. Часам два гады пад рад сеюць авёс і не паднімаюць запаханаго дзірвана на верх, каб ён лепей перагніў.</br> {{gap|2.5em}}Апрача гэтаго вясной трэба глядзець за старымі канавамі, каб яны не засыпаліся і каб вада магла вольна працекаць па ix.</br> {{gap|2.5em}}Трэба саўсім закінуць вельмі шырока практыкаваны звычай, асабліва па вёсках, пасьвіць скаціну вясной на сенажацях. Шмат ёсць такіх траў, каторые, раз зведзеные, ужо не адрастаюць; вясной лепей за ўсё расьце трава, а посьле, калі настане сьпека, яна ужо не так расьце, ды ад спашы спазьніваецца сенакос, што у гаспадарцы саўсім не карысна. {{справа|'''3. C.{{gap|2.5em}}}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} {{c|'''Калі скаціна може даваць даход.|памер=180%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}Нам давялося вясьці гутарку з інструктарам малочнай гаспадаркі Мінскай губ. С. І. Дмітруковым, каторы 12 гадоў працаваў у Міншчыне.</br> {{gap|2.5em}}Павэдлуг думкі Дмітрукова мае вялікую вагу ня столькі выбор пароды, як добры дагляд і разумнае харчаваньне каровы.<noinclude></noinclude> 28nei00zko8ja0ew3vf6ftjgn1umsh1 298316 298315 2026-09-25T07:58:16Z RAleh111 4658 298316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Асушеные і больш сухіе сенажаці трэба ачышчаць ад моху, курганоў, кустоў, і комьеў.</br> {{gap|2.5em}}Кусты трэба высекаць, а лепей выкапываць с карнямі.</br> {{gap|2.5em}}Курганы і купіны зрэзаць рыдлямі ці лапатамі, або асобнымі для гэтаго зладжэнымі машынамі і складаць іх у кучы, каб перэгнілі. Апрача гэтаго трэба вясной баранаваць сенажаць да чорна, каб звясьці мох і даць доступ паветру да карэнёў траў, бо бяз гэтаго яны дрэнна растуць.</br> {{gap|2.5em}}Ешчэ не так даўно думалі, што лепш не псоваць травяны дзірван, а лепей палепшаць яго пры помачы зверхняго баранаваньня звычайнымі лугавымі баронамі, падсеваючы насеньне змешаных траў і падсыпаючы гнаі (попелы) глаўным чынам калійные (каініт, калійная соль), якіх нехватае у нашых землях, асабліва тарфяністых.</br> {{gap|2.5em}}У апошніе-ж часы усё часьцей пачынаюць аднаўляць травяны дзірван, пераворывачы сенажаць і засеваючы на ёй кармавые травы.</br> {{gap|2.5em}}Сенажаць заворываюць зазвычай з восені, саўсім мелка, стараючыся саусім пераварывачываць пласты, каб дзірван мог хутчэй перагніць.</br> {{gap|2.5em}}Вясной не пераварачываюць глебы, а высеваюць ярыну, часьцей за усё авёс, разам с каторым высеваюць мешанку траў: швэдзкай канюшыны, цімафейкі, аўсянца луговога, яжы зборнай, італьянскаго і англіцкаго рэйграса і др. і падсыпаюць попелоў — глаўным чынам каініт, катораго даюць ад 12 да 40 п. на дзесяціну, і томасшляк ад 9–20 пудоў.</br> {{gap|2.5em}}Каб хутчэй перагніў дзірван, яго разрэзаюць перэд успашкай діскавымі баронамі. Часам два гады пад рад сеюць авёс і не паднімаюць запаханаго дзірвана на верх, каб ён лепей перагніў.</br> {{gap|2.5em}}Апрача гэтаго вясной трэба глядзець за старымі канавамі, каб яны не засыпаліся і каб вада магла вольна працекаць па ix.</br> {{gap|2.5em}}Трэба саўсім закінуць вельмі шырока практыкаваны звычай, асабліва па вёсках, пасьвіць скаціну вясной на сенажацях. Шмат ёсць такіх траў, каторые, раз зведзеные, ужо не адрастаюць; вясной лепей за ўсё расьце трава, а посьле, калі настане сьпека, яна ужо не так расьце, ды ад спашы спазьніваецца сенакос, што у гаспадарцы саўсім не карысна. {{справа|'''3. C.{{gap|2.5em}}}} {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} {{c|'''Калі скаціна можэ даваць даход.|памер=160%}} <div style="margin-top:-2em"></div> {{gap|2.5em}}Нам давялося вясьці гутарку з інструктарам малочнай гаспадаркі Мінскай губ. С. І. Дмітруковым, каторы 12 гадоў працаваў у Міншчыне.</br> {{gap|2.5em}}Павэдлуг думкі Дмітрукова мае вялікую вагу ня столькі выбор пароды, як добры дагляд і разумнае харчаваньне каровы.<noinclude></noinclude> carwdb5h080dw0u5fnvocs2a9fhmyw3 104 129302 298322 2026-09-25T08:44:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Калі добра і раціональна карміць скаціну, то можна мець даход і ад ''тутэйшай беларускай'' чырвонай ''пароды''. І ёсць прыклады, што голендэрская парода, каторую разводзілі ужо 25 гадоў, пры кепскім даглядае і слабых харчах саўсім вырадзілася і страціла сва...» 298322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Калі добра і раціональна карміць скаціну, то можна мець даход і ад ''тутэйшай беларускай'' чырвонай ''пароды''. І ёсць прыклады, што голендэрская парода, каторую разводзілі ужо 25 гадоў, пры кепскім даглядае і слабых харчах саўсім вырадзілася і страціла сваю млечную гатунковасць.</br> {{gap|2.5em}}Як і тутэйшая парода можэ даць даход пры корме інтэнсіўна-індывідуальным (гэта такі спосаб раздачы корму, што тэй карове, што больш дае малака, даецца больш корму ды лепшаго, чым тэй, каторая меньш малочная) можна бачыць на прыкладзе стада на двары Буда (ст. Дараганова Л. Р. ж. д.) 4–5 гадоў таму назад скот быў толькі дарагой машынай для вырабкі гною і апрыч малака для гаспадаркі даваў усяго 700 р. агульнаго даходу у год.</br> {{gap|2.5em}}Дмітруков парадзіў заняцца акуратным падборам стада па малочнасьці і лепшых кароў карміць пажыўнейшым кормам. І вось праз 5 гадоў, ужо у 1908/9 гаду 35 кароў дало 33167 гарнцоў малака на агульную сумму 4,836 руб.; срэдне карова дала 166 вёдзер малака у год, а найлепшые каровы далі па 275 вёдзер. А прафэсар Богданов тымчасам даводзіць, што добрые каровы даюць 129-193 вёдры, а найлепшые 322 вёдры. {| |colspan="7"; |{{gap|2.5em}}''Расходы:'' на 55 кароў у м. Будзе: |- |атрубоў.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}. |{{gap|0.5em}}1280 ||{{gap|0.5em}}пуд. ||{{gap|0.5em}}па ||{{gap|0.5em}}60{{gap|0.5em}}кап. ||{{gap|0.5em}}— ||{{gap|0.5em}}768{{gap|0.5em}}руб. |- |бульбы, буракоў{{gap|0.6em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}. |{{gap|0.5em}}3644 ||{{gap|1em}}„ ||{{gap|1em}}„ ||{{gap|0.5em}}15{{gap|1em}}„ ||{{gap|0.5em}}— ||{{gap|0.5em}}546{{gap|1em}}„ |- | |colspan="6"; style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0" | |- |{{gap|7em}}Разам{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}. |colspan="6"; |{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.8em}}1314{{gap|0.5em}}руб. |} {{gap|2.5em}}Сена, салому, мякіну, каторые дагэтуль не перарабляліся ў малако і грошы, мы ня будзем лічыць; трэба ешчэ дадаць да расходу 500 руб. на дагляд.</br> {{gap|2.5em}}Значыць расход будзе 1814 руб., а даходу 4886 руб.</br> {{gap|2.5em}}Вось і выходзіць, што чыстаго даходу с 355 кароў было 3022 руб.</br> {{gap|2.5em}}Бугаёў бралі простай пароды, або крыху мешаных.</br> {{gap|2.5em}}За 12 гадоў сваей працы Дмітруков пабачыў вялікі поступ гадоўлі быдла у Міншчыне, але найбольш у вялікіх дварах і толькі дае недзе у меньшых.</br> {{gap|2.5em}}Лепшымі аборамі, даючымі тарговы даход, Дмітруков лічыць гэткіе:</br> {{gap|2.5em}}Чыстакроўнаго голендэрскаго быдла — Турчынскаго пад Мінскам: у двары Лопухі Наркевіча-Іодко — швіцы, дв. Бобовня Трусколяскай — швіцы, дв. Станькоў Чапскаго — швіцы, Самолево Чапскаго — швіцы, Прылукі — голендэрскі; Красны Берэг Паклеўскаго — галендэрскі і сімэнталь, м. Белічы Даманскаго — голендэрскі.</br> {{gap|2.5em}}За гэты час нарыхтавалася і прадажа малака, масла і др. прадуктоў малочных; тавар гэты ідзець у Мінск, Кіеў, Одэссу, Варшаву; заграніцу мала ідзець, бо масла асобным спосабам трэба вырабляць і пасылаць адразу вялікімі партіямі. {{справа|'''A. У.{{gap|2.5em}}}}<noinclude></noinclude> 254l8vmmkn81vgf0mo075gdij8k8gxa 104 129303 298323 2026-09-25T09:11:02Z Nejurist 840 /* Не правераная */ Новая старонка: «<poem> Wieszać dziś chcą Magnatów, i mają przyczynę ! Ja im tego nie biorę za złe, ni za winę !.. Jak się ścielą, tak wyśpią ! sami sobie winni ! Ten jeden w trudach z nami! — a inni, gdzież inni?! Oni tam tylko teraz, gdzie haft, krzyże, zyski; Sambym wieszał każdego , co nie Czartoryski ! ! ! . . </poem>» 298323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude><poem> Wieszać dziś chcą Magnatów, i mają przyczynę ! Ja im tego nie biorę za złe, ni za winę !.. Jak się ścielą, tak wyśpią ! sami sobie winni ! Ten jeden w trudach z nami! — a inni, gdzież inni?! Oni tam tylko teraz, gdzie haft, krzyże, zyski; Sambym wieszał każdego , co nie Czartoryski ! ! ! . . </poem><noinclude></noinclude> kgtgutit5y58obbt9bop4qdby7h3ku8 104 129304 298324 2026-09-25T09:14:32Z Nejurist 840 /* Не правераная */ Новая старонка: « <poem> :Władzca świata, gdy w ludziach tu dostrzeże głowę: Udziela jej, na chwilkę, własnych sił połowę; A który z nas, tę chwilę umie schwycić snadnie, Stosownie jak ją schwycił: — wzniesie się — lub padnie. Mamy świeżuchny przykład, jak ten co miał ducha : Wziął jak swoje! — rozkazał! — i wszystko go słucha!!! :I w polskich rządach, tylko taki się ostoi: Kto swe berło, nie w puchy, w żelazo uzbroi! Rozhukanej gawie...» 298324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> <poem> :Władzca świata, gdy w ludziach tu dostrzeże głowę: Udziela jej, na chwilkę, własnych sił połowę; A który z nas, tę chwilę umie schwycić snadnie, Stosownie jak ją schwycił: — wzniesie się — lub padnie. Mamy świeżuchny przykład, jak ten co miał ducha : Wziął jak swoje! — rozkazał! — i wszystko go słucha!!! :I w polskich rządach, tylko taki się ostoi: Kto swe berło, nie w puchy, w żelazo uzbroi! Rozhukanej gawiedzi, trza-bo było : bicza ! Dziś tą chłostą Kozactwo, Mikołaja smyczą! Bóg je nasłał na Polskę, dla naszej nauki; A nuż ! może: po dziadach, lepsze będą wnuki!!... {{***}} :Przyznajmy Ojców cnoty, Bracia, Księciu swemu, I powiedzmy : gdzież w Polsce mąż co zrównał Jemu ?! Ale cóż jeden taki w Narodzie stanowi? Gdy się tysiąc i więcej, kłania bałwanowi! ? :O ! Polsko! jakeś dziwna!!.. wiercisz w mózgach dłótem!!! Z błota Ludzi robiłaś! — a pod Carów knutem : Jakby w letargu jakim, zapominasz o tem! Najpiękniejsze Imiona, znów zarzucasz błotem ! ! ! ! . . . </poem><noinclude></noinclude> cgocfpm6fyo46t1a94h2e2nfpk01akr 104 129305 298325 2026-09-25T09:22:53Z Nejurist 840 /* Не правераная */ Новая старонка: «<poem> I po za jej obrębem, i w Izbie Senatu, Wszystkim podawał rękę, chętnie, jak brat bratu ! :A gdy język nasz ginął, zaniemiała mowa: On przywrócił młodzieży tę potęgę słowa, Co światy przeistacza, zwala trony, króle, I byle szczerze chciała : wywróci tę kulę Co wieszcz nasz pleśnią pokrył, opasał dokoła — I ot ! wszyscy czekamy : kto na nas zawoła ?! Kto da hasło do pędu ?! kto nam pchnąć pomoże ?! Ach ! nadarmo !...» 298325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude><poem> I po za jej obrębem, i w Izbie Senatu, Wszystkim podawał rękę, chętnie, jak brat bratu ! :A gdy język nasz ginął, zaniemiała mowa: On przywrócił młodzieży tę potęgę słowa, Co światy przeistacza, zwala trony, króle, I byle szczerze chciała : wywróci tę kulę Co wieszcz nasz pleśnią pokrył, opasał dokoła — I ot ! wszyscy czekamy : kto na nas zawoła ?! Kto da hasło do pędu ?! kto nam pchnąć pomoże ?! Ach ! nadarmo ! — ty jeden wiesz tylko, o Boże ! Kogo twoja Opatrzność wybierze narzędziem ?! Kogo ziemia usłucha?! i my słuchać będziem ?! .. {{***}} :Nie sądź też, ŚWIETNY MĘŻU, że Ci schlebiać muszę, Wyższą ja, przyjaźniejszą, nad to, wziąłem duszę ! Dozwól że Ci tu wytknę, jak gruboś pobłądził: Wszak miałeś rządy w ręku, czemużeś nie rządził ?! Byłbyś Królem i dzisiaj, — a ta Polska cała : Co cię teraz czci tylko — pewnob uwielbiała!! ! :Dwudziestu czterech godzin, dosyć jest do sławy ! Ja w nich s Polski raj zrobię, a Niebo z Warszawy ! ! </poem><noinclude></noinclude> 3cqum2ptssk57y5gnzqmxhbomq3fa4w 104 129306 298326 2026-09-25T09:25:02Z Nejurist 840 /* Не правераная */ Новая старонка: «<poem> POWIEDZIANY PRZY UCZCIE DANEJ MU W LONDYNIE, PRZEZ GRONO HISTORYCZNE; DNIA 11 LIPCA, 1853 ROKU. :Bracia ! choćbym nie wiedział, gdzie skierować słowa : Przyciągnie je, jak magnes, ta ślachetna głowa, W usługach dla Ojczyzny pobielała cała; O ! ileż-to, po klęskach, klęsk ona widziała ? ! . . {{***}} :Gdy kraj byt swój utracił: — któż go zaczął dźwigać ? Nie dźwignął!... czyż nam Boskie wyroki rozstrzygać?! Lecz ile razy...» 298326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude><poem> POWIEDZIANY PRZY UCZCIE DANEJ MU W LONDYNIE, PRZEZ GRONO HISTORYCZNE; DNIA 11 LIPCA, 1853 ROKU. :Bracia ! choćbym nie wiedział, gdzie skierować słowa : Przyciągnie je, jak magnes, ta ślachetna głowa, W usługach dla Ojczyzny pobielała cała; O ! ileż-to, po klęskach, klęsk ona widziała ? ! . . {{***}} :Gdy kraj byt swój utracił: — któż go zaczął dźwigać ? Nie dźwignął!... czyż nam Boskie wyroki rozstrzygać?! Lecz ile razy było : że, Polska zawoła: Zawsze ón pierwszy spieszył do obrońców koła. </poem><noinclude></noinclude> taq9yjy2l1s6e0xo7a2flb25y4ml009 104 129307 298327 2026-09-25T09:40:48Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Дзеля таго, што е прычыны прымарозкоў ён не так буйна развіваецца і дае менш зялёнай масы, чым пасеяны у больш цёплую пару.</br> {{gap|2.5em}}Трэба асьцерэгацца сэяць лубін і лішне позна, бо летняя суш так сама не памагае на узрост яго.</br> {{gap|2.5em}}Пад лубін лепей з...» 298327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> Дзеля таго, што е прычыны прымарозкоў ён не так буйна развіваецца і дае менш зялёнай масы, чым пасеяны у больш цёплую пару.</br> {{gap|2.5em}}Трэба асьцерэгацца сэяць лубін і лішне позна, бо летняя суш так сама не памагае на узрост яго.</br> {{gap|2.5em}}Пад лубін лепей заараць зямлю ешчэ з восені. Пры цяперэшніх сухіх гадах веснавая орка лішне высушае зямлю нават для лубіна і дзеля гэтаго не заўсёды карысна бывае другая орка вясной пад лубін, каторы цьвёрдай зямлі не баіцца.</br> {{gap|2.5em}}Але калі поле не заарана з восені, то яго трэба заараць вясной і чым раней, тым лепей, абы было ні надта мокра.</br> {{gap|2.5em}}Лубін ня можна глыбока прыкрываць. Калі мы яго насеем на заараным полю, то досыць забаранаваць жалезнай бараной, а то і драўлянай. Лепей за ўсё высеваць яго радавой сеялкай. Сеяць трэба густа, тады ён раней і лепей аценяе зямлю і не дае разрастацца зеліву. У нас сярэднім трэба высеваць 14 пудоў на дзесяціну, але можна і гусьцей.</br> {{gap|2.5em}}Са ўсіх гатункоў лубіну: белаго, жоўтаго і сіняго, у нас найбольш сеюць сіні, каторы дае найболей зялёнаго матерьялу.</br> {{gap|2.5em}}Але на сыпучых пяскох і у нас трэба было-б пробаваць сеяць жоўты лубін, каторы расьце і на найбольш бедных землях.</br> {{gap|2.5em}}Лубін с пачатку расьце памалу і часамі на запячышчэнным полі яго саўсім заглушае трава. Але калі разрастуцца крэпкіе карэнья лубіна, тады ён пачынае хутка расьці і даходзіць да вялікай меры.</br> {{gap|2.5em}}Красуе ён ў іюлі, або у Аўгусці і к канцу красаваньня даходзіць найбольшаго росту.</br> {{gap|2.5em}}Даўней заворывалі яго ў часе красаваньня, цяпер лічаць, што чым больш на ім струкоў, тым больш дае ён пажыўных часьцін. Раней заворывалі яго за 2-3 тыдні перад пасевам жыта, цяперь-жа заворываюць перад самай сяўбой.</br> {{gap|2.5em}}На насеньня лубін трэба сеяць у нас, як можна раней, — у першых днях красавіка (апрэля), дзеля таго, што пасеяны пазьней ён у нас не дасьпеваець.</br> {{gap|2.5em}}Для насеннаго лубіну трэба выбіраць палуднёвые склоны, каб яго магло, як можна больш прыграваць сонца.</br> {{gap|2.5em}}Трэба асцерагацца гліністай глебы і нават падглебьбя, бо бывалі выпадкі, што на гэткіх мейсцах ён не дасьпеваў.</br> {{gap|2.5em}}На насеньне трэба высеваць яго гусцей. Тады ён ня можа кусціцца і хутчэй і дружней дасьпевае. На насеньне трэба яго высеваць 16-18-20 пудоў на дзесяціну.</br> {{gap|2.5em}}Трэба шмат больш сеяць лубіну на насеньне, чым гэта робяць дагэтуль. Цэны на яго стаяць высокіе. Сёлета 1 р. 20—1 р. 50 к. плацяць за пуд, больш чым за авёс і жыта.</br> {{gap|2.5em}}Родзіць ён лепей чым авёс і грэчка на самых благіх землях. Сярэдні ураджай яго бывае да 70 пудоў з дзесяціны тады, калі жыта, або аўса да 40 пудоў. А ня рэдка бывае у нас ураджай да 200 пудоў лубіна з десяціны (троцкі павет). І дзеля гэтаго на яго трэба больш зьвярнуць увагі.</br><noinclude></noinclude> 194plh0vctsjwll60chm9chyyn3v5of