विकिपीडिया bhwiki https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपीडिया विकिपीडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता टेम्पलेट टेम्पलेट वार्ता मदद मदद वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk मेइन 0 2011 804643 774311 2026-09-03T02:29:39Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 804643 wikitext text/x-wiki {{US state |Name = Maine |Fullname = State of Maine |Flag = Flag of Maine.svg |Flaglink = [[Flag of Maine|Flag]] |Seal = Seal of Maine.svg |StateAnthem = State of Maine Song |Map = Maine in United States.svg |Nickname = "The Pine Tree State"<br />"Vacationland"<ref>{{Cite news | url = http://traveltips.usatoday.com/maine-vacation-57068.html | title = Maine for Vacation | newspaper = USA Today | accessdate = August 5, 2013 | quote = There's a reason it's called "Vacationland"... | archive-date = November 12, 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131112224536/http://traveltips.usatoday.com/maine-vacation-57068.html | url-status = dead }}</ref> |Demonym = Mainer<ref name=mainer_definition /> |Motto = "[[Dirigo]]"<br />(Latin for "I lead", "I guide", or "I direct") |Former = [[District of Maine]] ([[Massachusetts]]) |State number = 23rd state |Capital = [[Augusta, Maine|Augusta]] |LargestCity = [[Portland, Maine|Portland]] |LargestMetro = [[Portland, Maine metropolitan area|Portland-South Portland-Biddeford]] |Governor = |Lieutenant Governor = [[Michael Thibodeau]] (R)<ref>In the event of a vacancy in the office of Governor, the President of the [[Maine Senate|State Senate]] is first in line for succession.</ref> |Lieutenant Governor_alt = President of the Senate |Legislature = [[Maine Legislature]] |Upperhouse = [[Maine Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Maine House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = |Representative = |PostalAbbreviation = ME |TradAbbreviation = Me. |OfficialLang = None{{#tag:ref|Maine does not have an [[official language]].<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.worldtravelguide.net/guides/north-america/united-states-of-america/maine/history-language-culture/|title=Maine - World Travel Guide|work=World Travel Guide|access-date=2018-03-12|language=en-US}}</ref> Both English and [[French language|French]] are considered the ''de facto'' languages of the state.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x9KoAkzfVqIC&pg=PA195#v=onepage&q&f=false|title=Progress in Language Planning: International Perspectives|last=Cobarrubias|first=Juan|date=1983|publisher=Walter de Gruyter|isbn=9789027933584|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.crt.state.la.us/cultural-development/codofil/about/french-in-louisiana/legal-status/index|title=Legal Status {{!}} CODOFIL - Louisiana DCRT|website=www.crt.state.la.us|language=en|access-date=2018-03-12|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721073139/https://www.crt.state.la.us/cultural-development/codofil/about/french-in-louisiana/legal-status/index|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://acim.umfk.maine.edu/language.html|title=French Language - Acadian Culture in Maine|website=acim.umfk.maine.edu|access-date=2018-03-12}}</ref> French in particular is legally protected and recognized as Maine's [[minority language]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://statisticalatlas.com/state/Maine/Languages|title=Languages in Maine (State) - Statistical Atlas|website=statisticalatlas.com|language=en|access-date=2018-03-12|archive-date=2019-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428174222/https://statisticalatlas.com/state/Maine/Languages|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.maine.gov/dhhs/interpreting.html|title=Maine DHHS - Multicultural Resources - Interpreting Services& Referral Agencies|website=www.maine.gov|language=en|access-date=2018-03-12|archive-date=2018-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422084144/http://www.maine.gov/dhhs/interpreting.html|url-status=dead}}</ref> Maine (along with [[Louisiana]]) is considered apart of the [[Geographical distribution of French speakers|Francophone world]] and makes up the [[French language in the United States|largest French-speaking population]] in the United States.<ref name="auto1"/><references group="nb" /> |group="nb"}} |Languages = * [[English language|English]]: 92% * [[French language|French]]: 5% * Other: ≤ 3% |AreaRank = 39th |TotalAreaUS = 35,385 |TotalArea = 91,646 |LandAreaUS = 30,862 |LandArea = 80,005 |WaterAreaUS = 4,523 |WaterArea = 11,724 |PCWater = 13.5 |PopRank = 42nd |2010Pop = 1,335,907 (2017 est.)<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/ME,US/PST045217 |date=जुलाई 1, 2017 |accessdate=मई 6, 2017|publisher=[[U.S. Census Bureau]]|title=Maine: Population estimates}}</ref> |DensityRank = 38th |2000DensityUS = 43.0 |2000Density = 16.6 |MedianHouseholdIncome=$50,756<ref>{{cite web|url=http://kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0|work=The Henry J. Kaiser Family Foundation|title=Median Annual Household Income|accessdate=दिसंबर 9, 2016}}</ref> |IncomeRank=40th |AdmittanceOrder = 23rd |AdmittanceDate = March 15, 1820 |TimeZone = [[Eastern Time Zone (North America)|Eastern]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]] [[Eastern Time Zone|−5]]/[[Eastern Daylight Time|−4]] |Longitude = 66° 57′ W to 71° 5′ W |Latitude = 42° 58′ N to 47° 28′ N |WidthUS = 210 |Width = 338 |LengthUS = 320 |Length = 515 |HighestPoint = [[Mount Katahdin]]<ref>{{cite ngs|id=QG1451|designation=Katahdin 2|accessdate= अक्टूबर 20, 2011}}</ref><ref name=USGS>{{cite web|url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |year=2001 |accessdate=अक्टूबर 21, 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archivedate=अक्टूबर 15, 2011 }}</ref><ref name=NAVD88>Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]].</ref> |HighestElevUS = 5,270 |HighestElev = 1606.4 |MeanElevUS = 600 |MeanElev = 180 |LowestPoint = [[अटलांटिक महासागर]]<ref name=USGS /> |LowestElevUS = 0 |LowestElev = 0 |ISOCode = US-ME |Website = www.maine.gov |ElectoralVotes = 4 }} '''मेइन''' भा '''मेऽन''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] के एगो [[राज्य]] बा| ई राज्य इहाँ के उत्तरी पूरबी हिस्सा में न्यू इंग्लैंड के इलाका में सभसे उत्तर के ओर बाटे आ पहिले मेसाचुसेट्स कॉमनवेल्थ के हिस्सा रहल। {{Clear}} ==नोट== <references group="nb"/> ==संदर्भ== {{Reflist}} {{अमेरिका}} [[श्रेणी:यूनाइटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका के प्रांत]] {{यूएस-भू-आधार}} i0y6tpjhpd4rkboqraevi9h1c0hcx0i माउंट एवरेस्ट 0 9406 804641 784409 2026-09-03T02:20:40Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 804641 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = एवरेस्ट पर्वत | other_name = {{lang|ne|सगरमाथा}} {{transl|ne|(''Sagarmāthā'')}} <br><span style="font-size:155%">{{lang|bo-Tibt|ཇོ་མོ་གླང་མ}}</span> {{transl|bo|(''Chomolungma'')}} <br> {{lang|zh-hans|珠穆朗玛峰}} {{transl|zh|ISO|(''Zhūmùlǎngmǎ Fēng'')}} | photo =Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg | photo_size = | photo_caption = {{small|दक्षिण से खिंचल गइल हवाई फोटो, नुप्तसे आ ल्होत्से पर्वत के पीछे से}} | elevation_m = 8848.86 | elevation_ref = <!-- This elevation, and the reasons for supporting it, are laid out and referenced in the measurement section, but some editors believe we should support 8844&nbsp;m or 8850&nbsp;m instead. If any editor thinks we should change it, could he/she please make the case on the talk page and allow time for discussion before editing. --><ref name="ReferenceB">Based on the 1999 and 2005 surveys of elevation of snow cap, not rock head. For more details, see ''[[#Surveys|Surveys]]''.</ref><br /><small> [[List of highest mountains|प्रथम स्थान रैंकिंग]]</small> | prominence_m = 8848.86 | prominence_ref = <br /><small>[[List of peaks by prominence|प्रथम स्थान रैंकिंग]]</small><br /><small>[[Topographic prominence#Definitions|(Notice special definition for Everest)]]</small> | map_image= Nepal rel location map.svg | map_caption = एवरेस्ट के अवस्थिती, नेपाल - तिब्बत, चीन सीमा | label = Mount Everest | label_position = left | listing = [[सात शिखर]]<br />[[अठहजरिया]]<br />देश के सर्वोच्च बिन्दू<br />अल्ट्रा | location = [[सोलुखुम्बु जिला]], [[नेपाल]] <ref>अंतराष्ट्रिय सीमा पर एवरेस्ट के चोटी के स्थान विस्तृत स्थलाकृतिक मानचित्रण पर साफ साफ देखावल गइल बा, नेपाल के अधिकारिक मानचित्र के साथ में.</ref> | range = [[महालंगुर हिमाल]], [[हिमालय]] | lat_d = 27 | lat_m = 59 | lat_s = 17 | lat_NS = N | long_d = 86 | long_m = 55 | long_s = 31 | long_EW = E | coordinates_ref =<ref>The [[WGS84]] coordinates given here were calculated using detailed topographic mapping and are in agreement with [http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml adventurestats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108073753/http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml |date=2014-01-08 }}. They are unlikely to be in error by more than 2". Coordinates showing Everest to be more than a minute further east that appeared on this page until recently, and still appear in Wikipedia in several other languages, are incorrect.</ref> | first_ascent = 29 मई 1953<br />[[एडमंड हिलेरी]] आ [[तेनजिंग नोर्गे]]<br />(जाड़ा में पहिली चढ़ाई 1980 Leszek Cichy आ Krzysztof Wielicki<ref name="Starr, Daniel">{{cite web|url=http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter|title=Golden Decade: The Birth of 8000m Winter Climbing|publisher=Alpinist.com|date=18 मार्च 2011|accessdate=28 मई 2013|author=Starr, Daniel}}</ref><ref name="Mt Everest History and facts">{{cite web|url=http://www.mnteverest.net/history.html|title=Mt Everest History and facts|publisher=Mnteverest.net|accessdate=29 मई 2013|archive-date=1999-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/19990508005314/http://www.mnteverest.net/history.html|url-status=dead}}</ref>) | easiest_route = साउथ कॉल (नेपाल) }} '''माउंट एवरेस्ट''' बिस्व के सभसे ऊँच परबत चोटी हऽ। ई [[हिमालय]] के महालंगुर हिमाल नाँव के परबत श्रेणी में बाटे। एहिजा से [[नेपाल]] आ [[तिब्बत]] (चीन) के बाडर गुजरे ला। एकरा के '''सगरमाथा''' (नेपाली) आ '''चोमोलुन्गमा''' (तिब्बती) नाँव से भी जानल जाला। एह परबत चोटी के ऑफिशियल ऊँचाई {{convert|8848.86|m|ft|0|abbr=on}} मानल जाला।<ref>{{Cite news|title=Mount Everest is two feet taller, China and Nepal announce|work=[[National Geographic]]|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal/|access-date=8 December 2020}}</ref> ऊँचाई के नापजोख 1955 में भारतीय सर्वेक्षण में भइल जेकरा बाद में चीनी सर्वेक्षण कन्फर्म कइल। कुछ दिन ले नेपाल आ चीन में एकरे ऊपर असहमती रहल कि बर्फ वाली ऊँचाई 8848 मीटर (नेपाली दावा) के मानल जाव कि चट्टानी ऊँचाई 8844 मीटर (चीन के दावा) के मानल जाय। एगो समझौता में चीन नेपाली दावा के मान लिहलस आ नेपालो चट्टानी ऊँचाई के मान के अलग से पहिचान लिहलस। एकर वर्तमान नाँव, 1865 में लंदन में मौजूद रॉयल ज्याग्रफिकल सोसाइटी द्वारा, ओह समय में भारत के सर्वेयर जनरल एंड्रयू वाघ के सुझाव पर रखल गइल; वाघ अपना से पहिले सर्वेयर जनरल रहल सर [[जॉर्ज एवरेस्ट|जार्ज एवरेस्ट]] के नाँव पर रखे के सलाह दिहलें हालाँकि, एवरेस्ट खुद एह बात से सहमत ना रहलें। {{clear}} ==संदर्भ== {{reflist}} {{आठ-हजारी}} {{भूगोल-आधार}} [[श्रेणी:परबत चोटी]] [[श्रेणी:नेपाल के भूगोल]] [[श्रेणी:तिब्बत के परबत]] [[श्रेणी:भूगोल]] qolebgwm24xfhkxpt0vcycqnarffmu9 मीगुएल डि सेर्वानते 0 18232 804642 762962 2026-09-03T02:27:14Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 804642 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =मीगुएल डि सेर्वानते | image = Cervantes Jáuregui.jpg | image_size = | alt = | caption = Cervantes<br>(image not authenticated - none known)<ref>José María Chacón y Calvo, "Retratos de Cervantes," ''Anales de la Academia Nacional de Artes y Letras'' 27, 1947–48, 5–17; Enrique Lafuente Ferrari, ''La novela ejemplar de los retratos de Cervantes'', Madrid, 1948.</ref> | birth_name=Miguel de Cervantes Cortinas | birth_date = {{Birth date|df=y|1547|9|29}} (assumed) | birth_place = [[Alcalá de Henares]], [[Spain]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1616|4|22|1547|9|29}} | death_place = [[Madrid]], Spain | resting_place = [[Convent of the Barefoot Trinitarians]], Madrid | occupation = [[Soldier]], [[novelist]], [[poet]], [[playwright]], [[accountant]] | language = [[Spanish language|Spanish]] | nationality = [[Spain|Spanish]] <!-- Nationality with which he would have identified himself --> | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = ''[[Don Quixote]]''<br>''Entremeses''<br>''[[Novelas ejemplares]]'' | spouse = Catalina de Salazar y Palacios | partner = | children = | relative = | awards = | signature = Miguel de Cervantes signature.svg | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''मीगुएल डि सेर्वानते''' (अंग्रेजी:[[:en:Miguel de Cervantes|Miguel de Cervantes Saavedra]]; 29 सितम्बर 1547 (अनुमानित){{spaced ndash}}22 अप्रैल 1616) [[स्पेन]] के [[लेखक]], [[उपन्यासकार]] आ [[कवि]] रहलें। {{जीवनी-आधार}} {{Authority control}} ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== * {{Gutenberg author |id=Cervantes,+Michel}} * {{Internet Archive author |sname=Miguel de Cervantes}} * {{Librivox author |id=4220}} *[http://www.cervantesvirtual.com/ Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220034047/http://www.cervantesvirtual.com/ |date=2009-12-20 }} Spanish web site with multiple Cervantes links and audio of whole of Don Quixote *[http://coloquio.com/famosos/alpha.htm Famous Hispanics] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html The Cervantes Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901185529/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html |date=2009-09-01 }} with biographies and chronology *[http://www.donquichote.org/cervantes.php Information about Miguel de Cervantes] *[http://cataleg.bnc.cat/search*spi/?searchtype=a&searcharg=Col%C2%B7lecci%C3%B3+Cervantina&sortdropdown=-&searchscope=13&searchscope2=13&SORT=D Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html Miguel de Cervantes (1547–1616): Life and Portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060808/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html |date=2009-12-12 }} The Cervantes Project. Canavaggio, Jean. *[http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ Cervantes' Birthplace Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507223133/http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ |date=2019-05-07 }} * [http://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/cervantes.html Miguel de Cervantes Collection]: Rare editions of Cervantes in eight different languages, the gift of Leonard Kebler, (400 volumes dispersed in the division's collection). From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] [[श्रेणी:लेखक]] [[श्रेणी:उपन्यासकार]] [[श्रेणी:कवि]] [[श्रेणी:स्पेन के लोग]] [[श्रेणी:स्पेनी लेखक]] lragj1szsp36o59aaeu05871xn0jzmv गंगा नदी बेसिन 0 24107 804640 780363 2026-09-03T00:16:01Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 804640 wikitext text/x-wiki [[File:Ganges-Brahmaputra-Meghna_basins.jpg|thumb|400px|गंगा-ब्रह्मपुत्र-मेघना बेसिन]] '''गंगा नदी बेसिन''' ({{Lang|en|Ganges river basin}}) '''गंगा नदी थाला''' भारत के सबसे बड़हन [[नदी थाला|नदी बेसिन]] हवे। [[गंगा|गंगा नदी]] के एह नदी थाला में अइसन सगरी इलाका सामिल बा जहाँ के पानी ढाल की अनुसार बह के [[गंगा]] नदी में पहुँचेला आ गंगा नदी द्वारा समुंद्र ले पहुंचावल जाला। ई नदी थाला, ब्यापक रूप से देखल जाय तब, गंगा-[[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]]-[[मेघना नदी|मेघना]] नदी बेसिन के हिस्सा हवे। एक तरीका से देखल जाय त, [[गंगा के डेल्टा|गंगा-ब्रह्मपुत्र आ सुरमा-मेघना नदी सभ के डेल्टा]] एक दुसरे के साथे संजुक्त रूप से मिलल [[नदी डेल्टा|डेल्टा सिस्टम]] हवे जहाँ ई नदी सब कई धारा में बिभाजित हो जालीं आ एक दुसरे के साथे मिल के एगो जटिल आ बिसाल डेल्टा बनावे लीं; ई दुनिया के सभसे बड़हन डेल्टा हवे। एही से इनहन के ब्यापक रूप से एकही बिसाल नदी थाला मानल जा सके ला। एह तरीका से ई गंगा-ब्रह्मपुत्र-मेघना थाला (नक्शा देखल जाय) [[एशिया|एशिया महादीप]] के एगो महत्वपूर्ण नदी थाला हवे जेकर बिस्तार एशिया के पाँच देसन में बाटे: तिब्बत, भारत, नेपाल, भूटान आ बांग्लादेस में। हालाँकि, अगर खाली गंगा नदी के बेसिन के बात कइल जाय, एकरा ब्रह्मपुत्र के साथे संगम से पहिले, तबो एह में चार गो देसन, तिब्बत, भारत, नेपाल, आ बांग्लादेस के हिस्सा (भूटान के छोड़ के जे ब्रह्मपुत्र थाला में गिनल जाला) सामिल होखे लें। == भारत में बिस्तार == भारत के राज्यन में एकरे बिस्तार के राज्यवार आँकड़ा नीचे दिहल गइल बा<ref name="nmcg">{{cite web |last1=India |first1=National Mission for Clean Ganga(NMCG),Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development & Ganga Rejuvenation, Government of |title=नमामि गंगे |url=https://nmcg.nic.in/location.aspx |website=National Mission for Clean Ganga(NMCG),Ministry of Jal Shakti, Department of Water Resources, River Development & Ganga Rejuvenation, Government of India |access-date=10 फरवरी 2022 |language=en}}</ref>: {| class = wikitable !राज्य !रकबा (किमी<sup>2</sup>) |- |[[उत्तराखंड]] आ [[उत्तर प्रदेश]] |2,94,364 |- |[[मध्य प्रदेश]] आ [[छत्तीसगढ़]] |1,98,962 |- |[[बिहार]] आ [[झारखंड]] |1,43,961 |- |[[राजस्थान]] |1,12,490 |- |[[पच्छिम बंगाल]] |71,485 |- |[[हरियाणा]] |34,341 |- |[[हिमाचल प्रदेश]] |4,317 |- |[[दिल्ली]] |1,484 |- |कुल |861,404 |- |} {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|33em}} == बाहरी कड़ी == * [https://www.worldbank.org/hi/news/feature/2011/06/14/national-ganga-river-basin-project राष्ट्रीय गंगा नदी बेसिन परियोजना] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210060629/https://www.worldbank.org/hi/news/feature/2011/06/14/national-ganga-river-basin-project |date=2022-02-10 }}, बिस्व बैंक के वेबसाइट पर [[श्रेणी:गंगा]] [[श्रेणी:भारत के भूगोल]] [[श्रेणी:भारत के जलभंडार]] [[श्रेणी:भारत के जलबहाव थाला]] {{भारत-भूगोल-आधार}} {{asia-geo-stub}} c4yaipwotbccu67hywqoiw2jv8g918q श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के काम 14 41278 804657 750037 2026-09-03T11:42:26Z SM7 3953 SM7 moved page [[श्रेणी:अंगरेजी-भाषा के काम]] to [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के काम]] over a redirect without leaving a redirect: नाम बदल दिहल गइल बा; एकरा जगह दूसर श्रेणी इस्तेमाल हो रहल बाटे 750037 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:भाषा अनुसार काम]] [[श्रेणी:अंग्रेजी|काम]] i89jwrnp011sk9hoz5tozmdtdl4rz2i दिल्ली 0 41446 804644 785194 2026-09-03T03:03:01Z ~2026-47964-87 40894 /* */ 804644 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = दिल्ली | official_name = दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र | settlement_type = [[संघ राज्यक्षेत्र]] आ राजधानी शहर | image_skyline = Delhi Montage New 2020.jpg | image_caption = ऊपर से घड़ी के सुई के दिसा में: अक्षरधाम मंदिर, इण्डिया गेट, जामा मस्जिद, बंगला साहिब गुरद्वार, कमल मंदिर, लाल किला, हुमायूँ के मकबरा | image_map = IN-DL.svg | map_caption = भारत में लोकेशन | coordinates = {{coord|28|36|36|N|77|13|48|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देस | subdivision_name = {{flag|भारत}} | established_title = बसल | established_date = 6वीं सदी ईसा पूर्व, 3000 B.C. (कथा अनुसार) | established_title1 = स्थापन | established_date1 = 1857 | established_title2 = राजधानी बनल | established_date2 = 1911 | established_title3 = संघ रा॰ क्षेत्र स्थापना | established_date3 = 1956 | established_title4 = रा॰रा॰क्षे॰<ref name=NCTact/> | established_date4 = 1 फरवरी 1992 | seat_type = राजधानी | seat = [[नई दिल्ली]] | parts_type = जिला | parts_style = para | p1 = 11 | leader_party = | leader_title = ले॰ गवर्नर | leader_name = अनिल बैजल<ref>{{cite news|title=Anil Baijal takes over as new Lt Governor of Delhi|url=http://m.timesofindia.com/india/anil-baijal-takes-over-as-new-lt-governor-of-delhi/articleshow/56268275.cms|accessdate=31 December 2016|work=[[दि टाइम्स ऑफ इंडिया]]|location =Delhi|date=31 December 2016}}</ref> | leader_title1 = मुख्यमंत्री | leader_name1 = [[अरविंद केजरीवाल]] ([[आम आदमी पार्टी|AAP]]) | total_type = [[संघ राज्यक्षेत्र]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 1484.0 | area_total_sq_mi = 573.0 | area_water_sq_mi = 6.9 | area_rank = 31<sup>वाँ</sup> | elevation_m = 200–250 | elevation_ft = 650–820 <!-- Population, demographics -->| population_total = 16,787,941 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="census2011.co.in Delhi"/> | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = 29,298 | population_urban = 16,349,831<!--These figures are for main UA of Delhi city as defined by Census of India which is located within Delhi NCT only--> (2<sup>सरा</sup>) | population_urban_footnotes = <ref name="delhi2011">{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|title=Delhi (India): Union Territory, Major Agglomerations & Towns - Population Statistics in Maps and Charts|work=City Population|accessdate=28 फरवरी 2017}}</ref> | population_blank1_title = शहर | population_blank1 = 11,034,555 (2<sup>सरा</sup>) | population_blank1_footnotes = <ref name="census2011.co.in Delhi"/> | population_blank2_title = मेट्रो (2016) | population_blank2 = 26,454,000<!--These figures are for Extended UA of Delhi including Gurgaon, Faridabad, Ghaziabad and Noida.--> | population_blank2_footnotes = <ref name="UNcities2016"/> | population_demonym = | postal_code_type = [[पिनकोड]] | postal_code = [https://www.indiapost.gov.in/vas/pages/FindPinCode.aspx 1100XX] | area_code = +91 11 | iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-DL]] | blank_name_sec1 = मेट्रो जीडीपी | blank_info_sec1 = $167 to $370 billion ([[पीपीपी]]) | website = {{url|http://delhi.gov.in/}} | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = ऑफिशियल | demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]<ref name="OLA 2000">{{cite web|url=http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|title=Official Language Act 2000|date=2 July 2003|publisher=Government of Delhi|accessdate=17 July 2015}}</ref> | demographics1_title2 = अन्य ऑफिशियल | demographics1_info2 = | blank3_name = | blank3_info = | timezone = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset = +5.30 | founder = [[ राजा ढिल्लू मौर्य ]] }} '''दिल्लीबहनचोद हिन्दू चोर है भ्रष्ट भारत chor है शिक्षा का बलात्kari Discontinued Narendra Modi द्रविड़ kaladhrn arumugam annamalai university फर्जी staff selection commission सही select किए गए answer को भी बदल डालता है(1)pgportal PMOPG/E/2018/0362960 to (2018071926Pgms.delhi.gov.in),PMOPG/E/2023/0187123(2)Chitra education services(2018129303Pgms.delhi.gov.in)C1/14,sheesha gawdaun,Rama park,Dwarka mod frauded ₹1,70,000 puja Gupta/toni himani pal/kanchan bjp Khushboo Malik vinay Ankit Sanju/Sumit gurjar Sonia yadav kishore Contact on 9891334499,7834977834,9999826405,9891464680 (3)technobudy(2018072702Pgms.delhi.gov.in)fraud training Gaurav Kumar तम्बाकूवाला took ₹10,000universal telecom pvt.ltd.₹10,000extra for working a-100,3rd floor,opp.metro pillar 747 uttam nagar(4)person named manhotra spoke about giving job an agent of shine.com frauded ₹10,750.account name-sunrise services Account no.-1709002100010621 email- document underscore shine@India.com,rahulrajraushan31@gmail.com Token no -201804060022(biharpolice.in/)(5) chor सिंह चौधरी ITI JAIL road Delhi 2022 welder चो र harsh kumar threat to withdraw atm money Umesh Kumar Goyal dairy Delhi yogesh qutab vihar sunder krishnlal chawla dwarka Delhi ₹55,500 frauded axis ATM 40 foota road Uttam Nagar Delhi hc basuki yadav refused get atm cctv footage yashwant sehwag ramtek yadav shushil yadav frauds to close the case narpat Singh cbi atm anil/Manoj Singh sonam Singh golden pankaj Chaudhary menka Madhu Khushboo Sanjay balashankar vikasnagarextn mohaniya Bihar Krishn porewal maharani enclave''' चाहे '''दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (NTC)''' [[भारत]] के राजधानी आ [[संघ राज्य क्षेत्र]] हवे। दिल्ली को मौर्य वंश के महाराजा दिल्लू ( ढिल्लू ) ने बसाया था और उन्हीं के नाम पर इसका वर्तमान नाम दिल्ली पड़ा। दिल्ली के तीन ओर से [[हरियाणा]] आ पूरुब में [[उत्तर प्रदेश]] से बाडर बने ला। बरिस 2011 के जनगणना के आँकड़ा अनुसार, प्रापर दिल्ली नगर के कुल जनसंख्या 110 लाख (11 मिलियन) से बेसी रहल, मने कि भारत में [[मुंबई]] के बाद एकर दुसरा स्थान रहल; मय एनटीसी के जनसँख्या लमसम 168 लाख रहल। दिल्ली के नगरी इलाका अब अउरी बिस्तार वाला परिभाषा के साथे देखल जा रहल बा आ फरीदाबाद, गुड़गांव, नोएडा आ गाजियाबाद नियर इलाका सभ के [[राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र (भारत)|राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र (एनसीआर)]] के रूप में साल 2016 में अनुमानित जनसंख्या 23 मिलियन से बेसी रहल। एह परिभाषा के हिसाब से, [[यूनाइटेड नेशंस]] एकरा के दुनिया के दुसरा सभसे बड़ शहरी इलाका मान रहल बा। 2016 के आर्थिक स्थिति के अनुमान सभ के आधार पर ई भारत के या त सभसे बेसी या फिर दुसरा नमर के सभसे ढेर उत्पादक मेट्रो एरिया बाटे। ई भारत में दुसरा सभसे धनी शहर भी बा, मुंबई के बाद, इहाँ कुल धन $450 बिलियन आँकल गइल बा आ एह शहर में 18 गो बिलियनायर आ 23,000 मिलियनायर लोग निवास करत बा। {{clear}} ==इहो देखल जाय== * [[राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र (भारत)|राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र]] * [[नई दिल्ली]] * [[पांडिचेरी]] * [[भारत के राजधानी शहर]] ==संदर्भ== {{Reflist|35em}} ==बाहरी कड़ी== * {{official website|Delhi}} * [http://www.delhitourism.gov.in/delhitourism/index.jsp Official Tourism Site of Delhi, India] * [https://www.britannica.com/place/Delhi Delhi] ''Encyclopædia Britannica'' entry {{Geographic location |Centre = दिल्ली |North = [[हरियाणा]] |East = [[उत्तर प्रदेश]] |South = [[हरियाणा]] |West = [[हरियाणा]] }} {{Authority control}} [[श्रेणी:दिल्ली| ]] [[श्रेणी:भारत|*]] [[श्रेणी:दसलाखी शहर]] {{India-geo-stub}} 43dnoqn6v4i00b1azhu99wqnurcupni 804645 804644 2026-09-03T06:06:57Z AMAN KUMAR 39768 Restored revision 740951 by [[Special:Contributions/SM7|SM7]] ([[User talk:SM7|talk]]): पिछला करल बानी 804645 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = दिल्ली |official_name = दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र |settlement_type = [[संघ राज्यक्षेत्र]] आ राजधानी शहर |image_skyline = Delhi Montage New 2020.jpg |image_caption = ऊपर से घड़ी के सुई के दिसा में: अक्षरधाम मंदिर, इण्डिया गेट, जामा मस्जिद, बंगला साहिब गुरद्वार, कमल मंदिर, लाल किला, हुमायूँ के मकबरा |image_map = IN-DL.svg |map_caption = भारत में लोकेशन |coordinates = {{coord|28|36|36|N|77|13|48|E|display=inline,title}} |subdivision_type = देस |subdivision_name = {{flag|भारत}} |established_title = बसल |established_date = 6वीं सदी ईसा पूर्व, 3000 B.C. (कथा अनुसार) |established_title1 = स्थापन |established_date1 = 1857 |established_title2 = राजधानी बनल |established_date2 = 1911 |established_title3 = संघ रा॰ क्षेत्र स्थापना |established_date3 = 1956 |established_title4 = रा॰रा॰क्षे॰<ref name=NCTact/> |established_date4 = 1 फरवरी 1992 | seat_type = राजधानी | seat = [[नई दिल्ली]] | parts_type = जिला | parts_style = para | p1 = 11 |leader_party = |leader_title = ले॰ गवर्नर |leader_name = अनिल बैजल<ref>{{cite news|title=Anil Baijal takes over as new Lt Governor of Delhi|url=http://m.timesofindia.com/india/anil-baijal-takes-over-as-new-lt-governor-of-delhi/articleshow/56268275.cms|accessdate=31 December 2016|work=[[दि टाइम्स ऑफ इंडिया]]|location =Delhi|date=31 December 2016}}</ref> |leader_title1 = मुख्यमंत्री |leader_name1 = [[अरविंद केजरीवाल]] ([[आम आदमी पार्टी|AAP]]) | total_type = [[संघ राज्यक्षेत्र]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |area_magnitude = 1 E8 |area_total_km2 = 1484.0 |area_total_sq_mi = 573.0 |area_water_sq_mi = 6.9 |area_rank = 31<sup>वाँ</sup> |elevation_m = 200–250 |elevation_ft = 650–820 <!-- Population, demographics --> |population_total = 16,787,941 |population_as_of = 2011 |population_footnotes = <ref name="census2011.co.in Delhi"/> |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = 29,298 |population_urban = 16,349,831<!--These figures are for main UA of Delhi city as defined by Census of India which is located within Delhi NCT only--> (2<sup>सरा</sup>) |population_urban_footnotes = <ref name="delhi2011">{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|title=Delhi (India): Union Territory, Major Agglomerations & Towns - Population Statistics in Maps and Charts|work=City Population|accessdate=28 फरवरी 2017}}</ref> |population_blank1_title = शहर |population_blank1=11,034,555 (2<sup>सरा</sup>) |population_blank1_footnotes=<ref name="census2011.co.in Delhi"/> |population_blank2_title = मेट्रो (2016) |population_blank2 = 26,454,000<!--These figures are for Extended UA of Delhi including Gurgaon, Faridabad, Ghaziabad and Noida.--> |population_blank2_footnotes = <ref name="UNcities2016"/> |population_demonym = |postal_code_type = [[पिनकोड]] |postal_code = [https://www.indiapost.gov.in/vas/pages/FindPinCode.aspx 1100XX] |area_code = +91 11 |iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-DL]] |blank_name_sec1 = मेट्रो जीडीपी |blank_info_sec1 = $167 to $370 billion ([[पीपीपी]]) |website = {{url|http://delhi.gov.in/}} |demographics_type1 = भाषा |demographics1_title1 = ऑफिशियल |demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]<ref name="OLA 2000">{{cite web|url=http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|title=Official Language Act 2000|date=2 July 2003|publisher=Government of Delhi|accessdate=17 July 2015}}</ref> |demographics1_title2 = अन्य ऑफिशियल |demographics1_info2 = [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]], [[उर्दू]] |blank3_name = |blank3_info = |timezone = [[भारतीय मानक समय|IST]] |utc_offset = +5.30 }} '''दिल्ली''' चाहे '''दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (NTC)''' [[भारत]] के राजधानी आ [[संघ राज्य क्षेत्र]] हवे। दिल्ली के तीन ओर से [[हरियाणा]] आ पूरुब में [[उत्तर प्रदेश]] से बाडर बने ला। बरिस 2011 के जनगणना के आँकड़ा अनुसार, प्रापर दिल्ली नगर के कुल जनसंख्या 110 लाख (11 मिलियन) से बेसी रहल, मने कि भारत में [[मुंबई]] के बाद एकर दुसरा स्थान रहल; मय एनटीसी के जनसँख्या लमसम 168 लाख रहल। दिल्ली के नगरी इलाका अब अउरी बिस्तार वाला परिभाषा के साथे देखल जा रहल बा आ फरीदाबाद, गुड़गांव, नोएडा आ गाजियाबाद नियर इलाका सभ के [[राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र (भारत)|राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र (एनसीआर)]] के रूप में साल 2016 में अनुमानित जनसंख्या 23 मिलियन से बेसी रहल। एह परिभाषा के हिसाब से, [[यूनाइटेड नेशंस]] एकरा के दुनिया के दुसरा सभसे बड़ शहरी इलाका मान रहल बा। 2016 के आर्थिक स्थिति के अनुमान सभ के आधार पर ई भारत के या त सभसे बेसी या फिर दुसरा नमर के सभसे ढेर उत्पादक मेट्रो एरिया बाटे। ई भारत में दुसरा सभसे धनी शहर भी बा, मुंबई के बाद, इहाँ कुल धन $450 बिलियन आँकल गइल बा आ एह शहर में 18 गो बिलियनायर आ 23,000 मिलियनायर लोग निवास करत बा। {{clear}} ==इहो देखल जाय== * [[राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र (भारत)|राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र]] * [[नई दिल्ली]] * [[पांडिचेरी]] * [[भारत के राजधानी शहर]] ==संदर्भ== {{Reflist|35em}} ==बाहरी कड़ी== * {{official website|Delhi}} * [http://www.delhitourism.gov.in/delhitourism/index.jsp Official Tourism Site of Delhi, India] * [https://www.britannica.com/place/Delhi Delhi] ''Encyclopædia Britannica'' entry {{Geographic location |Centre = दिल्ली |North = [[हरियाणा]] |East = [[उत्तर प्रदेश]] |South = [[हरियाणा]] |West = [[हरियाणा]] }} {{Authority control}} [[श्रेणी:दिल्ली| ]] [[श्रेणी:भारत|*]] [[श्रेणी:दसलाखी शहर]] {{India-geo-stub}} enivm01px1znt1dgjt927fy0mno07l4 कार्ल फ्रेडरिक गॉस 0 41521 804639 804286 2026-09-02T23:59:49Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 804639 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | image = Carl Friedrich Gauss 1840 by Jensen.jpg | caption = Carl Friedrich Gauß (1777–1855), painted by [[Christian Albrecht Jensen]] | birth_name = Johann Carl Friedrich Gauss | birth_date = {{birth date|df=yes|1777|4|30}} | birth_place = [[Braunschweig|Brunswick]], [[Principality of Brunswick-Wolfenbüttel]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1855|2|23|1777|4|30}} | death_place = [[Göttingen]], [[Kingdom of Hanover]], [[German Confederation]] | residence = [[Kingdom of Hanover]] | citizenship = | nationality = German | fields = [[Mathematics]] and [[physics]] | workplaces = [[University of Göttingen]] | alma_mater = [[Braunschweig University of Technology|Collegium Carolinum]], [[University of Göttingen]], [[University of Helmstedt]] | thesis_title = Demonstratio nova... | thesis_url = http://www.e-rara.ch/zut/content/titleinfo/1336299 | thesis_year = 1799 | doctoral_advisor = [[Johann Friedrich Pfaff]] | academic_advisors = [[Johann Christian Martin Bartels]] | doctoral_students = [[Johann Benedict Listing|Johann Listing]]<br />[[Christian Ludwig Gerling]]<br />[[Richard Dedekind]]<br />[[Bernhard Riemann]]<br />[[Christian Heinrich Friedrich Peters|Christian Peters]]<br />[[Moritz Cantor]] | notable_students = [[Johann Franz Encke|Johann Encke]]<br />[[Christoph Gudermann]]<br />[[Peter Gustav Lejeune Dirichlet]]<br />[[Gotthold Eisenstein]]<br />[[Carl Wolfgang Benjamin Goldschmidt]]<br />[[Gustav Kirchhoff]]<br />[[Ernst Kummer]]<br />[[August Ferdinand Möbius]]<br />[[L. C. Schnürlein]]<br />[[Julius Weisbach]]<br />[[Sophie Germain]] (epistolary correspondent) | known_for = [[List of topics named after Carl Friedrich Gauss|See full list]] | influences = | influenced = [[Ferdinand Minding]] | awards = [[Lalande Prize]] (1809)<br />[[Copley Medal]] (1838) | signature = Carl Friedrich Gauß signature.svg | footnotes = }} '''जोहान कार्ल फ्रेडरिक गॉस''' (Johann Carl Friedrich Gauss) (30 अप्रैल 1777 ब्रूंशविग{{spaced ndash}}23 फरवरी 1855 गॉटिन्जेन) एक ठो जर्मन गणितज्ञ रहलें जे कई क्षेत्र में आपन योगदान दिहलें, जइसे कि नंबर थियरी, [[बीजगणित]], [[सांख्यिकी]], गणितीय बिस्लेषण, [[भूमापन]], [[भूभौतिकी]], [[मैकेनिक्स]], इलेक्ट्रोस्टैटिक्स, [[खगोलशास्त्र]], [[मैट्रिक्स थियरी]] आ प्रकाश बिज्ञान में उनके योगदान के बहुत महत्व बा। गॉस के कुछ जगह ''प्रिंसेप्स मैथेमेटिकोरम'' ''(Princeps mathematicorum)''<ref>{{cite book |last=Zeidler |first=Eberhard |title=Oxford Users' Guide to Mathematics |url=https://archive.org/details/oxfordusersguide0000unse |location=Oxford, UK |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0-19-850763-1 |page=[https://archive.org/details/oxfordusersguide0000unse/page/1188 1188] }}</ref> ([[लैटिन]] कथन, अरथ: "गणितज्ञ लोग में सभसे आगे") आ "प्राचीन काल से अबले सभसे बड़ गणितज्ञ" कहल जाला। गॉस के प्रभाव गणित आ बिज्ञान के बिबिध क्षेत्रन में एतना महत्व वाला रहल बा कि उनके इतिहास के सभसे प्रभावशाली गणितज्ञ के दर्जा दिहल जाला।<ref name="scientificmonthly">Dunnington, G. Waldo. (मई 1927).{{cite web |url=http://www.mathsong.com/cfgauss/Dunnington/1927/ |title=The Sesquicentennial of the Birth of Gauss |accessdate=2005-06-23 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226020629/http://www.mathsong.com/cfgauss/Dunnington/1927/ |archivedate=2008-02-26 |df= }} ''Scientific Monthly'' XXIV: 402–414. Retrieved on 29 June 2005. Now available at {{cite web |url=http://gausschildren.org/genwiki/index.php?title=The_Sesquicentennial_of_the_Birth_of_Gauss |title=The Sesquicentennial of the Birth of Gauss |access-date=2017-05-04 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502095139/http://gausschildren.org/genwiki/index.php?title=The_Sesquicentennial_of_the_Birth_of_Gauss |url-status=dead }} Retrieved 23 फरवरी 2014. Comprehensive biographical article.</ref> {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist|35em}} {{लोग-आधार}} [[श्रेणी:जर्मनी के लोग]] [[श्रेणी:गणितज्ञ]] [[श्रेणी:1777 में जनम]] [[श्रेणी:1855 में निधन]] odb682woev1vjp0kx1myai34c0qesln श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के उपन्यास 14 50048 804656 779752 2026-09-03T11:41:49Z SM7 3953 SM7 द्वारा बिना अनुप्रेषण छोड़ले [[श्रेणी:अंगरेजी-भाषा के उपन्यास]] पन्ना के [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के उपन्यास]] पर स्थानांतरण कइल गइल: नाम बदल दिहल गइल बा; एकरा जगह दूसर श्रेणी इस्तेमाल हो रहल बाटे 779752 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:भाषा अनुसार उपन्यास]] [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के काम|उपन्यास]] [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के साहित्य|उपन्यास]] jmuuhrki50pjcsejm6fygafgz2cgvlt हुक्का 0 51372 804632 635154 2026-09-02T12:11:50Z Dr. Editor2412 40887 /* */ 804632 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rajput (Jodhpur) (8411728143).jpg|230px|thumb|हुक्का पियत एगो अदमी|alt=हुक्का पियत आदमी]] [[File:A_Yaduvanshi_Ahir_Thakur_from_Bundelkhand.jpg|230px|thumb]] '''हुक्का''' एगो जुगति हवे जवना से तमाकू पियल जाला आ एह क्रिया में तमाकू भा कबो-कबो गाँजा के धुआँ पानी में से गुजरे ला। एह जुगति के खोज कुछ लोग के मोताबिक [[भारत]] में [[मुगल काल]] में भइल आ कुछ लोग एकरा के [[फारस]] के सफदवी काल के ईजाद बतावे ला। अउरी अन्य तरह के [[धूम्रपान]] से होखे वाला नोकसान के अलावे, हुक्का से इन्फेक्शन के एक बेकती से दुसरे ले फइले के संका बढ़ जाले जब एकही हुक्का कई लोग पिए ला। {{clear}} == इहो देखल जाय == * [[सिगरेट]] * [[बीड़ी]] [[श्रेणी:तमाकू]] [[श्रेणी:भारतीय संस्कृति]] {{culture-stub}} d78cejp41h0iyohsp6jiousqie1iluy 804635 804632 2026-09-02T16:04:17Z AMAN KUMAR 39768 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Dr. Editor2412|Dr. Editor2412]] ([[User talk:Dr. Editor2412|talk]]): छवि ज्यादा बाटे 804635 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rajput (Jodhpur) (8411728143).jpg|230px|thumb|हुक्का पियत एगो अदमी|alt=हुक्का पियत आदमी]] '''हुक्का''' एगो जुगति हवे जवना से तमाकू पियल जाला आ एह क्रिया में तमाकू भा कबो-कबो गाँजा के धुआँ पानी में से गुजरे ला। एह जुगति के खोज कुछ लोग के मोताबिक [[भारत]] में [[मुगल काल]] में भइल आ कुछ लोग एकरा के [[फारस]] के सफदवी काल के ईजाद बतावे ला। अउरी अन्य तरह के [[धूम्रपान]] से होखे वाला नोकसान के अलावे, हुक्का से इन्फेक्शन के एक बेकती से दुसरे ले फइले के संका बढ़ जाले जब एकही हुक्का कई लोग पिए ला। {{clear}} == इहो देखल जाय == * [[सिगरेट]] * [[बीड़ी]] [[श्रेणी:तमाकू]] [[श्रेणी:भारतीय संस्कृति]] {{culture-stub}} 9955rhwojwb4j5io919nuw1j5imsbrk श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के साहित्य 14 51894 804660 750049 2026-09-03T11:42:55Z SM7 3953 SM7 द्वारा बिना अनुप्रेषण छोड़ले [[श्रेणी:अंगरेजी-भाषा के साहित्य]] पन्ना के [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के साहित्य]] पर स्थानांतरण कइल गइल: नाम बदल दिहल गइल बा; एकरा जगह दूसर श्रेणी इस्तेमाल हो रहल बाटे 750049 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:अंग्रेजी]] [[श्रेणी:भाषा अनुसार साहित्य|उप]] cielqxvk88xrsz1n7qavhrijd408cth श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के किताब 14 66729 804658 779738 2026-09-03T11:42:40Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[श्रेणी:अंगरेजी-भाषा के किताब]] के [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के किताब]] पर स्थानांतरण कइलें: नाम बदल दिहल गइल बा; एकरा जगह दूसर श्रेणी इस्तेमाल हो रहल बाटे 779738 wikitext text/x-wiki {{cat main|अंग्रेजी भाषा}} {{कॉमंस श्रेणी|Books in English}} {{cat see also|अंग्रेजी-भाषा के साहित्य}} [[श्रेणी:भाषा अनुसार किताब]] [[श्रेणी:अंग्रेजी|किताब]] [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के साहित्य| ]] bxrmb2up39wbngodvpjue1wqdca5vsn तमाकू 0 98781 804634 804219 2026-09-02T12:19:32Z Dr. Editor2412 40887 /* परम्परा मे */ 804634 wikitext text/x-wiki {{Infobox botanical product|product=Tobacco, tobacco cigarette|image=DunhillLightFlake.jpg|caption=Tobacco flakes, sliced from pressed plugs|plant=''[[Nicotiana]]''|part=[[Leaf]]|origin=[[The Americas]]|active=[[Nicotine]], [[harmine]]|uses=[[Recreational drug use|Recreational]], Sacred, Medical, Religious, Traditional, Peacemaking|legal_AU=Unscheduled|legal_BR=E|legal_CA=Unscheduled|legal_DE=Unscheduled|legal_UK=GSL|legal_US_comment=Unscheduled|legal_UN=Unscheduled|legal_status=In general, legal and regulated as a controlled substance for recreational use in most countries, tobacco smuggling or homemade tobacco making or growing is illegal. See [[tobacco control]]}}{{Tobacco}}{{Tobacco}} [[चित्र:A_traditional_tobacco_drying_kiln_in_Myrtleford,_Victoria,_Australia.jpg|thumb| [[मर्टलफोर्ड|मर्टलफोर्ड, विक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया]] मे तमाकू सुखावे के भट्ठा, 2018। ई भट्ठा 1957 मे बनल रहे, आ 2000 मे रोटरी पार्क मे चल गइल। एह डिजाइन के भट्ठा 1930 के दसक के सुरुआत से ले के 1960 के दसक के अंत ले बनल।]] [[चित्र:Basma-tobacco-drying.jpg|thumb| [[जंथी|ग्रीस के जंथी]] के [[पोमाक]] गांव में घाम मे सुखत बासमा तमाकू के पात]] '''तमाकू''' भा '''तमाकुल'''<ref name="ग्रियर्सन 1885 239">{{Cite book|url=http://archive.org/details/cu31924072688025|title=Bihar peasant life, being a discursive catalogue of the surroundings of the people of that province|last=ग्रियर्सन|first=जॉर्ज अब्राहम|date=1885|publisher=कलकत्ता|others=|page=239|language=En|trans-title=बिहार के गंवइ ज़िनगी, एह राज के लोगन के आस-पास के एगो लेखा जोखा}}</ref> [[सोलनेसी]] परिवार के ''[[निकोटिआना]]'' जीनस के कई [[पौधा|गाछ सभ]] के एगो बोलचाल के नाँव हवे आ एह गाछ सभ के पात से बनावल कौनो चीझ ला बोलचाल के बात हवे। तमाकू के [[निकोटिआना|उनहत्तर गो परजाति]] के जानकारी बा, बाकी लेन देन के मुखिया फसल [[निकोटिआना टबैकम|''एन'' टबैकम]] हवे। कुछ देसन में अउरी बरिआर ''[[निकोटिआना रुस्टिका|एन.रुस्टिका]]'' चलेला। सूखल तमाकू के पतइ, [[सिगरेट]], [[सिगार]], [[पाइप]] आ [[सीसा (तमाकू)|सीसा]] [[तमाकू पिअल|पिए]] के कामे आवेला। एकरा [[नस|नाक मे घिचिओ के]], [[खैनी|चाभिओ के]], [[खैनी|मुह मे जांतिओ के]]<ref name="ग्रियर्सन 1885 239"/> चाहे [[स्नस]] कऽ के देहि मे लिहल जा सकेला। तमाकू मे बड़ि नीसा करे वाला अल्कलॉइड [[निकोटीन|निकोटीन के]] साथे साथे [[हरमाला अल्कलॉइड]] होला। <ref>{{Cite encyclopedia |title=Tobacco |encyclopedia=The Encyclopaedia of Psychoactive Substances |publisher=[[लिटिल, ब्राउन एंड कंपनी]] |location=लन्दन |url=https://www.biopsychiatry.com/tobacco/ |access-date=नवम्बर 26, 2017 |date=1998 |author-link=रिचर्ड रुडग्ले |language=En |trans-title=तमाकू |isbn=978-0-316-64347-4 |oclc=39129000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927041956/https://www.biopsychiatry.com/tobacco/ |archive-date=सितम्बर 27, 2022}}</ref> तमाकू से [[दिल|हिया]], [[करेजा]] आ [[फेफड़ा]] के कए गो रोग के साथे कैन्सरो होला। <ref>{{Cite web |last=सीडीसी |date=August 2, 2023 |title=What Are the Risk Factors for Lung Cancer? |trans-title=का का से फेफड़ा के कैन्सर होला? |url=https://www.cdc.gov/cancer/lung/basic_info/risk_factors.htm#:~:text=Cigarette%20smoking%20is%20the%20number,of%20more%20than%207%2C000%20chemicals. |access-date=31 March 2024 |language=En}}</ref> बरस 2008 मे [[बिस्व स्वास्थ संगठन|बिस्व स्वास्थ्य संगठन]] तमाकू खइला के दुनिया के एकलौता सभसे बड़हन रोके लायक मौत के कारन बतवलस। <ref name="who 2008 mpower">{{Cite book|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=WHO Report on the Global Tobacco Epidemic 2008 : The MPOWER Package.|date=2008|publisher=[[बिस्व स्वास्थ्य संगठन]]|isbn=978-92-4-068311-2|pages=6, 8, 20|language=En|oclc=476167599|quote=Tobacco is the single most preventable cause of death in the world today.|access-date=October 6, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121162003/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y|archive-date=January 21, 2022}}</ref> [[चित्र:Fumo_Mercado_Minas_Gerais.jpg|thumb|ब्राजील के मिनास गेरैस में]] == नांव == 'तमाकू' सबद [[फ़ारसी भाषा|फारसी भासा]] के 'तन्बाकु' सबद से भारत के भासा सभ मे आइल बा।<ref>भंवर, लाल सुथर, गह्लोत, सुखवीर सिंघ (1998)  [''राजस्थानी हिन्दी अन्गरेजी कोश'', ] (हिन्दी मे), जोधपुर, भारत प्रिन्टर,. पन्ना 150</ref> अंगरेजी मे एकरा '''टबैको''' (''Tobacco'') ‍ कहल जाला जवन [[स्पेनिश भाषा|स्पेनिश]] सबद '''तबाको ('''''tabaco)'' से आइल बा। <ref name="Ernst">{{Cite journal |last=Ernst |first=A. |date=1889 |title=On the etymology of the word tobacco |url=https://zenodo.org/record/1448956 |journal=[[American Anthropologist]] |volume=A2 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1525/aa.1889.2.2.02a00020 |issn=0002-7294 |doi-access=free}}</ref> सबद के जनम के सही जानकारी पऽ बिबाद बाटे, बाकी ई मानल जाला कि ई [[कैरिबिया]] के [[अरवाका]] भाषा [[ताइनो]] से निकरल बा। ताइनो मे एकर माने तमाकू के पतइ के गोल( [[बार्टोलोमे दे ला कासा]], 1552 के अनुसार), चाहे ''टैबागो'', एक किसिम के एल आकार के पाइप के कहल जाला जे तंबाकू के धुँआ सूंघे के कामे आवेल (ओविएडो के अनुसार, पतइ सभ के ''कोहिबा'' कहल जाला)। <ref name="Ernst" /><ref>{{Cite web |last=Hilton |first=Ronald |author-link=Ronald Hilton |date=April 3, 2011 |title=Christopher Columbus discovers Cuba |url=http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901214953/http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html |archive-date=September 1, 2011 |series=[[World Association of International Studies]] |publisher=[[Stanford University]]}}</ref> हो सकेला कि संजोग से [[स्पेनिश भाषा|स्पेनिश]], [[पुर्तगाली भाषा|पुर्तगाली]] आ [[इटैलियन भाषा|इटैलियन]] में अइसने सबद के इस्तेमाल 1410 से कुछ औषधी ला कइल गइल रहे। ई सभ अरबी तुब्बक़ {{Lang|ar|طُبّاق|rtl=yes}} से निकलल बा, ई सबद नौवीं सदी के बतावल जाला, ई बिबिध जड़ी-बूटी सभ के संदर्भ देला। <ref>{{Cite encyclopedia |title=طُباق |encyclopedia=[[Arabic–English Lexicon|An Arabic-English Lexicon: Derived From the Best and the Most Copious Eastern Sources]] |publisher=[[Williams and Norgate]] |location=London |url=http://ejtaal.net/aa/ |access-date=June 21, 2016 |last=Lane |first=Edward William |date=1863 |author-link=Edward William Lane |volume=I, Book 5 |page=1827 |isbn=978-0-342-25192-6 |oclc=1299308839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=h660,ll=1916,ls=5,la=2636,sg=645,ha=438,pr=97,vi=240,mgf=549,mr=381,mn=839,aan=360,kz=1457,ulq=1133,uqa=265,uqw=990,umr=652,ums=546,umj=489,uqq=210,bdw=549,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311 |archive-date=June 22, 2016}}</ref><ref>The word {{Transliteration|ar|ṭubāq}} no longer refers to various herbs, but has come to refer, in some dialects, specifically to tobacco. ''See'' {{Cite encyclopedia |title=طُباق |encyclopedia=A Dictionary of Modern Written Arabic |publisher=[[Harrassowitz Verlag|Harrassowitz]] |location=Wiesbaden |url=http://ejtaal.net/aa/ |access-date=June 21, 2016 |last=Wehr |first=Hans |date=1979 |author-link=Hans Wehr |editor-last=Cowan |editor-first=J Milton |editor-link=J Milton Cowan |edition=4th |page=647 |isbn=978-3-447-02002-2 |oclc=759999696 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=660,ll=h1913,ls=h5,la=h2636,sg=h645,ha=h438,pr=h97,vi=h240,mgf=h549,mr=h381,mn=h839,aan=h360,kz=h1457,ulq=h1133,uqa=h265,uqw=h990,umr=h652,ums=h546,umj=h489,uqq=h210,bdw=550,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311 |archive-date=June 22, 2016}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:William_Michael_Harnett_(American,_1848-1892)._Still_Life_with_Three_Castles_Tobacco,_1880.jpg|right|thumb| [[विलियम माइकल हार्नेट]] (अमेरिकी, 1848-1892), ''स्टिल लाइफ विद थ्री कैसल टबैको'', 1880, [[ब्रुकलिन जादुघर|ब्रुकलिन म्यूजियम]]]] === रहन सहन मे === भोजपुरिआ समाज मे एकरा लोग 'कलजुग के अम्रित' कहेला। तमाकू प ढ़ेर कहाउतो कहल जाला, जइसे<ref name="ग्रियर्सन 1885 239"/>{{Quote|text=चून तमकू सान के, बिन मांगे जे दे सुरपुर, नरपुर, नागपुर, तीनू बस कर ले -1 भोर भए मानुस सभ जागे, हुक्का चिलम बाजन लागे - 2 खैनी खाए ना तमाकू पिए से नर बतावऽ कइसे जिए - 3}}[[इरोक्विस पौराणिक कथा]] के अनुसार, तमाकू सबसे पहिले पृथिवी महिला के माथा से निकलल रहे जब उ अपना जुड़वा बेटा सैपलिंग आ फ्लिंट के जन्म देत मर गईली .<ref>{{Cite web |last=Day |first=Ashley |date=November 20, 2023 |title=''3 Sisters to Invite to Thanksgiving'' |url=https://www.foodandwine.com/the-three-sisters-8404587 |publisher=[[Food & Wine]]}}</ref> === परम्परा मे === [[चित्र:Chute_tobacco.JPG|thumb| एगो यूरोपीय आदमी के तमाकू पिए के सभसे सुरुआती चित्र, [[एंथोनी च्यूट]] के ''तंबाकू,'' 1595]] [[चित्र:Rajput_(Jodhpur)_(8411728143).jpg|thumb| [[हुक्का]] से तंबाकू पिअत एगो [[भारत के लोग|भारतीय]] आदमी, [[राजस्थान|राजस्थान, भारत]]]] [[चित्र:A_Yaduvanshi_Ahir_Thakur_from_Bundelkhand.jpg|thumb| [[हुक्का]] से तंबाकू पिअत एगो [[भारत के लोग|भारतीय]] आदमी, बुंदेलखंड, भारत]] अमेरिका मे तमाकू के इस्तेमाल बहुत पहिले से होता आइल बा आ मैक्सिको में कुछ खेती के जगह 1400–1000 ईसा पूर्व के हवे। कई गो असल अमेरिकी आदिवासी परंपरागत रूप से तमाकू के खेती आ इस्तेमाल करेलें। <ref name="leonard">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J8SLxAEACAAJ|title=Recipes, Latin American cooking|last=लेनार्ड|first=जोनाथन नर्टन|date=1970|publisher=Time-Life International (Nederlands)|isbn=978-0-8094-0063-8|location=|page=21|author-link=}}</ref> इतिहासी रूप से [[नॉर्थईस्ट वुडलैंड्स संस्कृति]] सभ के लोग तमाकू के ठोंगा मे ले के चलत रहे जेकरा से [[लेन-देन|लेन देन]] हो सको। एकरा के सामाजिक आ अनुष्ठान दुनो तरे पिअल जात रहे, जइसे कि संधि भा [[लेन-देन|लेन देन]] पाका करे बदे। कुछ आदिवासी रहन मे तमाकू के [[सृष्टिकर्ता]] के उपहार के रूप मे देखल जाला, जवना में तंबाकू के अनुष्ठान के धुँआ केहू के बिचार आ प्रार्थना के सृष्टिकर्ता के लगे ले जाला। कुछ मूल अमेरिकी लोग तमाकू के दवाई मानेला आ एकर [[लेन-देन|लेन देन]] ना बलुक एकर सम्मानजनक इस्तेमाल के वकालत करे ला। <ref>{{Cite journal |last=Cohen |first=Ken |date=November 1998 |title=Native American medicine |journal=Alternative Therapies in Health and Medicine |volume=4 |issue=6 |pages=45–57 |pmid=9810067 |id={{ProQuest|204813987}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> === लोकप्रियता === [[चित्र:A_Smoking_Club.jpeg|thumb| [[फ्रेडरिक विलियम फेयरहोल्ट]] के ''तमाकू'' '', एकर इतिहास आ संघ'', 1859 से एगो चित्र]] [[चित्र:KITLV_-_26868_-_Kleingrothe,_C.J._-_Medan_-_Tobacco_plant_and_tobacco_leaf,_Deli_-_circa_1905.tif|thumb| सुमात्रा के [[डेली बागान]] से तमाकू के गाछ आ तमाकू के पात, 1905]] यूरोप के लोग के अमेरिका मे अइला के बाद तमाकू के [[लेन-देन|लेन देन]] बढ़े लागल। 1559 में इंडीज के स्पेनिश इतिहासकार [[फ्रांसिस्को हरनान्डेज दे तोलेदो]] [[स्पेन के दुसरका फिलिप]] के कहला पऽ [[पुरान दुनिया]] में तमाकू के बीआ ले आवे वाला पहिला यूरोपीय रहलें। ई बीआ [[तोलेदो]] के बाहरी इलाका मे बोअल गइल, जेकरा के "लोस सिगारलेस" के नाँव से जानल जाला जेकर नाँव सिकाडा ( स्पेनिश में ''सिगारा'' ) के लगातार प्लेग के नाँव पर रखल गइल। तमाकू के हल्का वर्जीनिया आ सफेद बर्ली के किसिम के बिकास से पहिले धुँआ बहुत तेज रहे आ साँस मे ना लिहल जा सकत रहे। एक समय में कम मात्रा मे तमाकू पिअल जात रहे, ''[[मेदवाख]]'' भा ''[[किसेरू]] नियर पाइप के इस्तेमाल कइल गइल,'' चाहे [[बोंग]] भा [[हुक्का]] नियर नया पाइप सभ के इस्तेमाल कइल गइल। तमाकू एतना लोकप्रिय भइल कि जेम्सटाउन के अंगरेजी कॉलोनी एकरा के ढेबुआ के रूप मे इस्तेमाल कइलस आ एकरा के नकदी फसल के रूप मे निर्यात करे लागल; तंबाकू के अक्सर श्रेय दिहल जाला कि ऊ निर्यात वर्जीनिया के बर्बादी से बचा लिहलस। <ref>{{Cite book|title=The Relentless Revolution: A History of Capitalism|url=https://archive.org/details/relentlessrevolu00appl|last=Appleby|first=Joyce|publisher=W.W. Norton & Company|year=2010|pages=[https://archive.org/details/relentlessrevolu00appl/page/132 131]}}</ref> जबकि ई एगो लाभ देवे वला फ़सल रहे, तमाकू के मांग के बढ़त बिस्तार कैरेबियन में [[गुलामी]] के इतिहास से बहुत गहिराह जुड़ल रहे। <ref>{{Cite web |title=Tobacco and slavery : a neverending history |url=https://www.medicusmundi.ch/de/advocacy/publikationen/mms-bulletin/fighting-tobacco-in-lmic/kapitel-3/tobacco-and-slavery-a-neverending-history |access-date=2024-07-11 |website=www.medicusmundi.ch |language=de |archive-date=2024-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711152745/https://www.medicusmundi.ch/de/advocacy/publikationen/mms-bulletin/fighting-tobacco-in-lmic/kapitel-3/tobacco-and-slavery-a-neverending-history |url-status=dead }}</ref> तंबाकू के कथित लाभो एकर सफलता मे जोगदान देले रहे। खगोलशास्त्री [[थॉमस हैरियट]], जे [[सर रिचर्ड ग्रेनविल]] जोरे 1585 में [[रोआनोक दीप]] प गइल रहलें, के बिचार रहल कि ई गाछ "देहि के सभ छेदा खोल देला" आदिवासी लोग के देह "ठीक रहेला आ उ लोग ढ़ेर रोग के थाह नइखे, आ हमनी के इन्ग्लैन्ड मे बेमार पड़त रहेनी जा।" <ref>{{Cite report |url=https://www.gutenberg.org/files/4247/4247-h/4247-h.htm |title=A BRIEFE AND TRUE REPORT OF THE NEW FOUND LAND OF VIRGINIA |last=Hariot |first=Thomas |date=1590 |publisher=[[Project Gutenberg]]}}</ref> धूपिए, चाभे आ घीचे बदे तमाकू के उत्पादन 1700 ले यूरोप आ गुलाम देसन मे एगो प्रमुख उद्योग बन गइल। 18वीं सदी से क्यूबा आ कैरेबियन के अउरी हिस्सा सभ मे तमाकू एगो प्रमुख नकदी फसल रहल बा। क्यूबा के सिगार दुनिया भर में मसहूर बा। 19वीं सदी के अंत मे सिगरेट के लोकप्रियता बढ़ल जब [[जेम्स बोनसैक]] सिगरेट बनावे के क स्वचालित करे बदे एगो मसीन के बनवलें। उत्पादन मे एह बढ़ती के चलते 20वां सदी के स्वास्थ्य संबंधी खुलासा होखे से पहिले तकले [[तमाकू कारबार]] मे बहुते बढ़ती भइल। === आज काल्ह === 20वीं सदी के सुरुआत से बीचे ले के बैज्ञानिक खुलासा के बाद तमाकू के ले देह के बाउर बतवल गइलआ अंत मेंकैंसर आ औरी सांस के रोग सभ के कारन बतावल गइल। [[अमेरिका]] मे एकरा चलते 1998 के तमाकू मास्टर सेटलमेंट एग्रीमेंट अपनावल गइल जवना मे राज्यन के सालाना भुगतान आ तमाकू उत्पाद के विज्ञापन आ विपणन पर स्वैच्छिक प्रतिबंध के संयोजन के बदले अमेरिकी राज्यन के कई गो मुकदमा के निपटारा भइल.<ref>{{Cite journal |last=Schroeder |first=Steven A. |date=15 January 2004 |title=Tobacco Control in the Wake of the 1998 Master Settlement Agreement |journal=New England Journal of Medicine |volume=350 |issue=3 |pages=293–301 |doi=10.1056/NEJMsr031421 |pmid=14715919 |doi-access=free}}</ref> 1970 के दशक मे [[ब्राउन एंड विलियमसन]] तमाकू के संकरीकरण कऽ के [[Y1]] बनवलस, ई एगो अइसन किसिम हवे जेह मे निकोटीन के मात्रा दुगुना हो के 3.2–3.5% से 6.5% हो गइल। 1990 के दशक में एह से खाद्य आ औषधि प्रशासन अछरंग लगवलस जे तमाकू कंपनी जान के [[सिगरेट]] मे निकोटीन के मात्रा मे हेरफेर कर रहल बाड़ी सऽ। <ref>{{Cite web |title=Interviews – Dr. David Kessler {{!}} Inside The Tobacco Deal {{!}} Frontline |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/settlement/interviews/kessler.html |access-date=2023-04-20 |website=www.pbs.org}}</ref> तमाकू पिए वालन् लोग के तमाकू छोड़े के मन के चलते कए गो तमाकू चोड़ावे वला समान बनल। <ref>{{Cite journal |last=कमिसनर के कचहरी |first= |date=September 9, 2020 |title=Want to Quit Smoking? FDA-Approved Products Can Help |url=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help |url-status=dead |journal=FDA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427202103/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help |archive-date=April 27, 2019}}</ref> साल 2003 मे बिकासशील देस सभ मे तमाकू के इस्तेमाल के बढ़ती के जवाब मे [[बिस्व स्वास्थ संगठन|बिस्व स्वास्थ्य संगठन]] <ref>{{Cite web |title=WHO &#124; WHO Framework Convention on Tobacco Control (WHO FCTC) |url=https://www.who.int/fctc/en/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527122132/http://www.who.int/fctc/en/index.html |archive-date=May 27, 2008 |access-date=September 18, 2008 |publisher=Who.int}}</ref> 168 देस सभ के जुटा के तंबाकू नियंत्रण के रूपरेखा सम्मेलन पर हस्ताक्षर कइलस। एह सम्मेलन के मकसद तमाकू के हानिकारक प्रभाव के कम करे खातिर सगरी देसन मे प्रभावी कानून आ प्रवर्तन के धक्का देबे खातिर बनावल गइल बा.<ref>{{Cite web |title=WHO {{!}} WHO Framework Convention on Tobacco Control |url=http://www.who.int/fctc/text_download/en/ |access-date=February 17, 2021 |publisher=WHO}}</ref> 2019 से 2021 के बीच तंबाकू के सेवन के चलते कोविड-19 के स्वास्थ्य के बढ़ल जोखिम के चिंता से तमाकू पिअल करे अवुरी छोड़े में आसानी भईल। <ref>{{Cite journal |last=Yang |first=Haiyang |last2=Ma |first2=Jingjing |date=August 2021 |title=How the COVID-19 pandemic impacts tobacco addiction: Changes in smoking behavior and associations with well-being |journal=Addictive Behaviors |volume=119 |pages=106917 |doi=10.1016/j.addbeh.2021.106917 |pmc=9186053 |pmid=33862579 |doi-access=free}}</ref> == जीव विज्ञान == === ''निकोटियाना'' === [[चित्र:Nicotine.svg|thumb| [[निकोटीन]], तमाकू के होखे वला नीसा खातिर जिम्मेदार यौगिक हऽ।]] [[चित्र:Native_American_tobacco_flower.jpg|thumb|तमाकू ( ''Nicotiana rustica'' ) के फूल, पतइअ आ कोढ़ी]] तमाकू के कई गो प्रजाति जड़ी ''निकोटियाना के'' जीनस मे होला . ई उत्तरी आ दक्खिन अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, दक्खिन पच्छिम अफिरका आ [[ओशेनिया|दक्खिन प्रशांत के]] मूल निवासी नाईटशेड [[परिवार (जीव बिज्ञान)|परिवार]] ( [[सोलनेसी]]) के हिस्सा हवे। <ref name="Lewis">{{Cite journal |last=लेविस |first=अल्बर्ट |date=1931 |title=Tobacco in New Guinea |trans-title=नएका गीनी मे तमाकू |journal=The American Anthropologist |language=En |volume=33 |issue=1 |pages=134–139 |doi=10.1525/aa.1931.33.1.02a00290 |doi-access=free}}</ref> अधिकतर नाईटशेड मे [[निकोटीन]] के मात्रा अलग अलग होला जवन कीड़ा-मकोड़ा ला बीख लेखा होला। तमाकू मे निकोटीन के मात्रा बाकी से बेसी होखेला। कई अन्य सोलानेसी प्रजाति सभ के बिपरीत, इनहन मे [[ट्रोपेन अल्कलॉइड]] ना होलें, जे अदिमी ला जहर होला। निकोटीन आ अउरी यौगिक सभ जइसे कि [[जर्मक्रीन]] आ [[एनाबासिन]] आ अउरी [[पाइपेरिडीन]] अल्कलॉइड (प्रजाति सभ के बीच बदलत) होखे के बावजूद जे अधिकतर शाकाहारी जीव सभ के रोके खातिर,<ref>{{Cite journal |last=Panter |first=KE |last2=Keeler |first2=RF |last3=Bunch |first3=TD |last4=Callan |first4=RJ |year=1990 |title=Congenital skeletal malformations and cleft palate induced in goats by ingestion of Lupinus, Conium and Nicotiana species |url=https://archive.org/details/sim_toxicon_1990_28_12/page/n2 |journal=Toxicon |volume=28 |issue=12 |pages=1377–1385 |bibcode=1990Txcn...28.1377P |doi=10.1016/0041-0101(90)90154-Y |pmid=2089736}}</ref> अइसन कई ठे जानवर सभ में ''निकोटिआना'' प्रजाति सभ के बिना नुकसान पहुँचवले भोजन करे के क्षमता बिकसित भइल बा। एकरा बावजूद तमाकू अपना अउरी गुण सभ के कारण कई प्रजाति सभ खातिर बेस्वाद होला। उदाहरण खातिर, हालाँकि, गोभी के लूपर एगो जनरलिस्ट कीट हवे, तमाकू के गुमोसिस आ ट्राइकोम लार्वा सभ के सुरुआती जिंदा रहे के नुकसान पहुँचा सके ला। <ref>{{Cite journal |last=Elsey |first=K. D. |last2=Rabb |first2=R. L. |date=1 December 1967 |title=Biology of the Cabbage Looper on Tobacco In North Carolina1 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-entomology_1967-12_60_6/page/1636 |journal=Journal of Economic Entomology |volume=60 |issue=6 |pages=1636–1639 |doi=10.1093/jee/60.6.1636}}</ref> एकरे परिणाम के रूप में कुछ तमाकू के गाछ (मुख्य रूप से ''N. glauca'' ) कुछ जगह पर आक्रामक खरपतवार के रूप में स्थापित हो गइल बाड़ें। === प्रकार === तमाकू के प्रकार बा: === परजीवी === [[चित्र:The_tobacco_beetle_(Page_3)_BHL41830187.jpg|right|thumb|380x380px| ''लैसिओडर्मा सेरिकॉर्न'' (तमाकू के भृंग) से आक्रांत तंबाकू के पत्ता के फोटो के साथ चित्रण, रनर, जीए, ''द तमाकू भृंग'' (1919), अमेरिकी कृषि विभाग के बुलेटिन, जैव विविधता हेरिटेज लाइब्रेरी से]] == उत्पादन == === खेती === === वैश्विक उत्पादन === [[चित्र:Tobacco_production,_OWID.svg|thumb|तमाकू के उत्पादन, 2018 <ref>{{Cite web |title=Tobacco production |url=https://ourworldindata.org/grapher/tobacco-production |access-date=March 7, 2020 |website=Our World in Data}}</ref>]] ==== सभ से बेसी उगावे वला ==== {| class="wikitable" style="float:right; margin: 0 0 0.5em 1em" ! colspan="3" |शीर्ष तंबाकू उत्पादक, 2020 <ref name="FAOSTAT">{{Cite web |title=FAOSTAT |url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/visualize |access-date=May 17, 2020 |publisher=Food And Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> |- ! देश ! उत्पादन ( टन ) ! <small>धेयान दीं</small> |- |{{Flag|China}} | align="right" | 2,134,000 | |- |{{Flag|India}} | align="right" | 761,335 | |- |{{Flag|Brazil}} | align="right" | 702,208 | |- |{{Flag|Zimbabwe}} | align="right" | 203,488 | |- |{{Flag|Indonesia}} | align="right" | 199,737 | |- |{{Flag|United States}} | align="right" | 176,635 | |- |{{Flag|Mozambique}} | align="right" | 158,532 | |- |{{Flag|Pakistan}} | align="right" | 132,872 | |- |{{Flag|Argentina}} | align="right" | 109,333 | |- |{{Flag|Malawi}} | align="right" | 93,613 | |- style="background:#ccc;" |{{noflag}}'''दुनिया''' | align="right" | '''5,886,147''' | |- | colspan="5" style="font-size:.7em" | ना नोट = आधिकारिक आंकड़ा, F = FAO अनुमान, A = कुल (आधिकारिक, अर्ध-आधिकारिक या अनुमान शामिल हो सके ला)। |} == खपत == तमाकू के सेवन कई रूप मे आ कई अलग-अलग तरीका से कइल जाला। कुछ उदाहरण बाड़ें: === एनीम === * उत्तरी अमेरिका के मूल निवासी लोग द्वारा श्वसन के उत्तेजित करे खातिर '''तंबाकू के धुँआ के एनीमा के''' इस्तेमाल कइल गइल, धुँआ के गुदा के ट्यूब से इंजेक्शन लगावल गइल। <ref>{{Citation|last=Hurt|first=Raymond|last2=Barry|first2=J. E.|last3=Adams|first3=A. P.|last4=Fleming|first4=P. R.|title=The History of Cardiothoracic Surgery from Early Times|publisher=Informa Health Care|page=120|year=1996|isbn=978-1-85070-681-6|url=https://books.google.com/books?id=ShLvi_kRQtQC}}</ref><ref>{{Citation|doi=10.2307/2843888|last=Nordenskiold|first=Erland|title=The American Indian as an Inventor|jstor=2843888|journal=Journal of the Royal Anthropological Institute|volume=59|page=277|year=1929}}</ref> बाद में 18वीं सदी में यूरोपीय लोग अमेरिकी लोग के नकल कइल। <ref>{{Cite web |last=Sterling Haynes, MD |date=December 2012 |title=Special feature: Tobacco smoke enemas |url=https://www.bcmj.org/special-feature/special-feature-tobacco-smoke-enemas |access-date=March 29, 2019 |website=British Columbia Medical Journal |publisher=Doctors of BC}}</ref> तंबाकू के पुनर्जीवन किट जवना में एगो जोड़ी बेलो आ ट्यूब रहे, लंदन के रॉयल ह्यूमेन सोसाइटी द्वारा उपलब्ध करावल गइल आ टेम्स के किनारे अलग-अलग बिंदु पर रखल गइल। <ref>{{Cite web |title=Information Sheet:21 Enemas |url=http://www.rpharms.com/museum-pdfs/21-enemas.pdf |access-date=July 26, 2014 |website=Information Sheets |publisher=Museum of the Royal Pharmaceutical Society, London}}</ref> == कहवां से जानकारी आइल == hw8nk3xnnzy3ztdvy22nr8442xtkjao 804636 804634 2026-09-02T16:05:22Z AMAN KUMAR 39768 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Dr. Editor2412|Dr. Editor2412]] ([[User talk:Dr. Editor2412|talk]]) to last revision by InternetArchiveBot 804636 wikitext text/x-wiki {{Infobox botanical product|product=Tobacco, tobacco cigarette|image=DunhillLightFlake.jpg|caption=Tobacco flakes, sliced from pressed plugs|plant=''[[Nicotiana]]''|part=[[Leaf]]|origin=[[The Americas]]|active=[[Nicotine]], [[harmine]]|uses=[[Recreational drug use|Recreational]], Sacred, Medical, Religious, Traditional, Peacemaking|legal_AU=Unscheduled|legal_BR=E|legal_CA=Unscheduled|legal_DE=Unscheduled|legal_UK=GSL|legal_US_comment=Unscheduled|legal_UN=Unscheduled|legal_status=In general, legal and regulated as a controlled substance for recreational use in most countries, tobacco smuggling or homemade tobacco making or growing is illegal. See [[tobacco control]]}}{{Tobacco}}{{Tobacco}} [[चित्र:A_traditional_tobacco_drying_kiln_in_Myrtleford,_Victoria,_Australia.jpg|thumb| [[मर्टलफोर्ड|मर्टलफोर्ड, विक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया]] मे तमाकू सुखावे के भट्ठा, 2018। ई भट्ठा 1957 मे बनल रहे, आ 2000 मे रोटरी पार्क मे चल गइल। एह डिजाइन के भट्ठा 1930 के दसक के सुरुआत से ले के 1960 के दसक के अंत ले बनल।]] [[चित्र:Basma-tobacco-drying.jpg|thumb| [[जंथी|ग्रीस के जंथी]] के [[पोमाक]] गांव में घाम मे सुखत बासमा तमाकू के पात]] '''तमाकू''' भा '''तमाकुल'''<ref name="ग्रियर्सन 1885 239">{{Cite book|url=http://archive.org/details/cu31924072688025|title=Bihar peasant life, being a discursive catalogue of the surroundings of the people of that province|last=ग्रियर्सन|first=जॉर्ज अब्राहम|date=1885|publisher=कलकत्ता|others=|page=239|language=En|trans-title=बिहार के गंवइ ज़िनगी, एह राज के लोगन के आस-पास के एगो लेखा जोखा}}</ref> [[सोलनेसी]] परिवार के ''[[निकोटिआना]]'' जीनस के कई [[पौधा|गाछ सभ]] के एगो बोलचाल के नाँव हवे आ एह गाछ सभ के पात से बनावल कौनो चीझ ला बोलचाल के बात हवे। तमाकू के [[निकोटिआना|उनहत्तर गो परजाति]] के जानकारी बा, बाकी लेन देन के मुखिया फसल [[निकोटिआना टबैकम|''एन'' टबैकम]] हवे। कुछ देसन में अउरी बरिआर ''[[निकोटिआना रुस्टिका|एन.रुस्टिका]]'' चलेला। सूखल तमाकू के पतइ, [[सिगरेट]], [[सिगार]], [[पाइप]] आ [[सीसा (तमाकू)|सीसा]] [[तमाकू पिअल|पिए]] के कामे आवेला। एकरा [[नस|नाक मे घिचिओ के]], [[खैनी|चाभिओ के]], [[खैनी|मुह मे जांतिओ के]]<ref name="ग्रियर्सन 1885 239"/> चाहे [[स्नस]] कऽ के देहि मे लिहल जा सकेला। तमाकू मे बड़ि नीसा करे वाला अल्कलॉइड [[निकोटीन|निकोटीन के]] साथे साथे [[हरमाला अल्कलॉइड]] होला। <ref>{{Cite encyclopedia |title=Tobacco |encyclopedia=The Encyclopaedia of Psychoactive Substances |publisher=[[लिटिल, ब्राउन एंड कंपनी]] |location=लन्दन |url=https://www.biopsychiatry.com/tobacco/ |access-date=नवम्बर 26, 2017 |date=1998 |author-link=रिचर्ड रुडग्ले |language=En |trans-title=तमाकू |isbn=978-0-316-64347-4 |oclc=39129000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927041956/https://www.biopsychiatry.com/tobacco/ |archive-date=सितम्बर 27, 2022}}</ref> तमाकू से [[दिल|हिया]], [[करेजा]] आ [[फेफड़ा]] के कए गो रोग के साथे कैन्सरो होला। <ref>{{Cite web |last=सीडीसी |date=August 2, 2023 |title=What Are the Risk Factors for Lung Cancer? |trans-title=का का से फेफड़ा के कैन्सर होला? |url=https://www.cdc.gov/cancer/lung/basic_info/risk_factors.htm#:~:text=Cigarette%20smoking%20is%20the%20number,of%20more%20than%207%2C000%20chemicals. |access-date=31 March 2024 |language=En}}</ref> बरस 2008 मे [[बिस्व स्वास्थ संगठन|बिस्व स्वास्थ्य संगठन]] तमाकू खइला के दुनिया के एकलौता सभसे बड़हन रोके लायक मौत के कारन बतवलस। <ref name="who 2008 mpower">{{Cite book|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=WHO Report on the Global Tobacco Epidemic 2008 : The MPOWER Package.|date=2008|publisher=[[बिस्व स्वास्थ्य संगठन]]|isbn=978-92-4-068311-2|pages=6, 8, 20|language=En|oclc=476167599|quote=Tobacco is the single most preventable cause of death in the world today.|access-date=October 6, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121162003/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y|archive-date=January 21, 2022}}</ref> [[चित्र:Fumo_Mercado_Minas_Gerais.jpg|thumb|ब्राजील के मिनास गेरैस में]] == नांव == 'तमाकू' सबद [[फ़ारसी भाषा|फारसी भासा]] के 'तन्बाकु' सबद से भारत के भासा सभ मे आइल बा।<ref>भंवर, लाल सुथर, गह्लोत, सुखवीर सिंघ (1998)  [''राजस्थानी हिन्दी अन्गरेजी कोश'', ] (हिन्दी मे), जोधपुर, भारत प्रिन्टर,. पन्ना 150</ref> अंगरेजी मे एकरा '''टबैको''' (''Tobacco'') ‍ कहल जाला जवन [[स्पेनिश भाषा|स्पेनिश]] सबद '''तबाको ('''''tabaco)'' से आइल बा। <ref name="Ernst">{{Cite journal |last=Ernst |first=A. |date=1889 |title=On the etymology of the word tobacco |url=https://zenodo.org/record/1448956 |journal=[[American Anthropologist]] |volume=A2 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1525/aa.1889.2.2.02a00020 |issn=0002-7294 |doi-access=free}}</ref> सबद के जनम के सही जानकारी पऽ बिबाद बाटे, बाकी ई मानल जाला कि ई [[कैरिबिया]] के [[अरवाका]] भाषा [[ताइनो]] से निकरल बा। ताइनो मे एकर माने तमाकू के पतइ के गोल( [[बार्टोलोमे दे ला कासा]], 1552 के अनुसार), चाहे ''टैबागो'', एक किसिम के एल आकार के पाइप के कहल जाला जे तंबाकू के धुँआ सूंघे के कामे आवेल (ओविएडो के अनुसार, पतइ सभ के ''कोहिबा'' कहल जाला)। <ref name="Ernst" /><ref>{{Cite web |last=Hilton |first=Ronald |author-link=Ronald Hilton |date=April 3, 2011 |title=Christopher Columbus discovers Cuba |url=http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901214953/http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html |archive-date=September 1, 2011 |series=[[World Association of International Studies]] |publisher=[[Stanford University]]}}</ref> हो सकेला कि संजोग से [[स्पेनिश भाषा|स्पेनिश]], [[पुर्तगाली भाषा|पुर्तगाली]] आ [[इटैलियन भाषा|इटैलियन]] में अइसने सबद के इस्तेमाल 1410 से कुछ औषधी ला कइल गइल रहे। ई सभ अरबी तुब्बक़ {{Lang|ar|طُبّاق|rtl=yes}} से निकलल बा, ई सबद नौवीं सदी के बतावल जाला, ई बिबिध जड़ी-बूटी सभ के संदर्भ देला। <ref>{{Cite encyclopedia |title=طُباق |encyclopedia=[[Arabic–English Lexicon|An Arabic-English Lexicon: Derived From the Best and the Most Copious Eastern Sources]] |publisher=[[Williams and Norgate]] |location=London |url=http://ejtaal.net/aa/ |access-date=June 21, 2016 |last=Lane |first=Edward William |date=1863 |author-link=Edward William Lane |volume=I, Book 5 |page=1827 |isbn=978-0-342-25192-6 |oclc=1299308839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=h660,ll=1916,ls=5,la=2636,sg=645,ha=438,pr=97,vi=240,mgf=549,mr=381,mn=839,aan=360,kz=1457,ulq=1133,uqa=265,uqw=990,umr=652,ums=546,umj=489,uqq=210,bdw=549,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311 |archive-date=June 22, 2016}}</ref><ref>The word {{Transliteration|ar|ṭubāq}} no longer refers to various herbs, but has come to refer, in some dialects, specifically to tobacco. ''See'' {{Cite encyclopedia |title=طُباق |encyclopedia=A Dictionary of Modern Written Arabic |publisher=[[Harrassowitz Verlag|Harrassowitz]] |location=Wiesbaden |url=http://ejtaal.net/aa/ |access-date=June 21, 2016 |last=Wehr |first=Hans |date=1979 |author-link=Hans Wehr |editor-last=Cowan |editor-first=J Milton |editor-link=J Milton Cowan |edition=4th |page=647 |isbn=978-3-447-02002-2 |oclc=759999696 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=660,ll=h1913,ls=h5,la=h2636,sg=h645,ha=h438,pr=h97,vi=h240,mgf=h549,mr=h381,mn=h839,aan=h360,kz=h1457,ulq=h1133,uqa=h265,uqw=h990,umr=h652,ums=h546,umj=h489,uqq=h210,bdw=550,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311 |archive-date=June 22, 2016}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:William_Michael_Harnett_(American,_1848-1892)._Still_Life_with_Three_Castles_Tobacco,_1880.jpg|right|thumb| [[विलियम माइकल हार्नेट]] (अमेरिकी, 1848-1892), ''स्टिल लाइफ विद थ्री कैसल टबैको'', 1880, [[ब्रुकलिन जादुघर|ब्रुकलिन म्यूजियम]]]] === रहन सहन मे === भोजपुरिआ समाज मे एकरा लोग 'कलजुग के अम्रित' कहेला। तमाकू प ढ़ेर कहाउतो कहल जाला, जइसे<ref name="ग्रियर्सन 1885 239"/>{{Quote|text=चून तमकू सान के, बिन मांगे जे दे सुरपुर, नरपुर, नागपुर, तीनू बस कर ले -1 भोर भए मानुस सभ जागे, हुक्का चिलम बाजन लागे - 2 खैनी खाए ना तमाकू पिए से नर बतावऽ कइसे जिए - 3}}[[इरोक्विस पौराणिक कथा]] के अनुसार, तमाकू सबसे पहिले पृथिवी महिला के माथा से निकलल रहे जब उ अपना जुड़वा बेटा सैपलिंग आ फ्लिंट के जन्म देत मर गईली .<ref>{{Cite web |last=Day |first=Ashley |date=November 20, 2023 |title=''3 Sisters to Invite to Thanksgiving'' |url=https://www.foodandwine.com/the-three-sisters-8404587 |publisher=[[Food & Wine]]}}</ref> === परम्परा मे === [[चित्र:Chute_tobacco.JPG|thumb| एगो यूरोपीय आदमी के तमाकू पिए के सभसे सुरुआती चित्र, [[एंथोनी च्यूट]] के ''तंबाकू,'' 1595]] [[चित्र:Rajput_(Jodhpur)_(8411728143).jpg|thumb| [[हुक्का]] से तंबाकू पिअत एगो [[भारत के लोग|भारतीय]] आदमी, [[राजस्थान|राजस्थान, भारत]]]] अमेरिका मे तमाकू के इस्तेमाल बहुत पहिले से होता आइल बा आ मैक्सिको में कुछ खेती के जगह 1400–1000 ईसा पूर्व के हवे। कई गो असल अमेरिकी आदिवासी परंपरागत रूप से तमाकू के खेती आ इस्तेमाल करेलें। <ref name="leonard">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J8SLxAEACAAJ|title=Recipes, Latin American cooking|last=लेनार्ड|first=जोनाथन नर्टन|date=1970|publisher=Time-Life International (Nederlands)|isbn=978-0-8094-0063-8|location=|page=21|author-link=}}</ref> इतिहासी रूप से [[नॉर्थईस्ट वुडलैंड्स संस्कृति]] सभ के लोग तमाकू के ठोंगा मे ले के चलत रहे जेकरा से [[लेन-देन|लेन देन]] हो सको। एकरा के सामाजिक आ अनुष्ठान दुनो तरे पिअल जात रहे, जइसे कि संधि भा [[लेन-देन|लेन देन]] पाका करे बदे। कुछ आदिवासी रहन मे तमाकू के [[सृष्टिकर्ता]] के उपहार के रूप मे देखल जाला, जवना में तंबाकू के अनुष्ठान के धुँआ केहू के बिचार आ प्रार्थना के सृष्टिकर्ता के लगे ले जाला। कुछ मूल अमेरिकी लोग तमाकू के दवाई मानेला आ एकर [[लेन-देन|लेन देन]] ना बलुक एकर सम्मानजनक इस्तेमाल के वकालत करे ला। <ref>{{Cite journal |last=Cohen |first=Ken |date=November 1998 |title=Native American medicine |journal=Alternative Therapies in Health and Medicine |volume=4 |issue=6 |pages=45–57 |pmid=9810067 |id={{ProQuest|204813987}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> === लोकप्रियता === [[चित्र:A_Smoking_Club.jpeg|thumb| [[फ्रेडरिक विलियम फेयरहोल्ट]] के ''तमाकू'' '', एकर इतिहास आ संघ'', 1859 से एगो चित्र]] [[चित्र:KITLV_-_26868_-_Kleingrothe,_C.J._-_Medan_-_Tobacco_plant_and_tobacco_leaf,_Deli_-_circa_1905.tif|thumb| सुमात्रा के [[डेली बागान]] से तमाकू के गाछ आ तमाकू के पात, 1905]] यूरोप के लोग के अमेरिका मे अइला के बाद तमाकू के [[लेन-देन|लेन देन]] बढ़े लागल। 1559 में इंडीज के स्पेनिश इतिहासकार [[फ्रांसिस्को हरनान्डेज दे तोलेदो]] [[स्पेन के दुसरका फिलिप]] के कहला पऽ [[पुरान दुनिया]] में तमाकू के बीआ ले आवे वाला पहिला यूरोपीय रहलें। ई बीआ [[तोलेदो]] के बाहरी इलाका मे बोअल गइल, जेकरा के "लोस सिगारलेस" के नाँव से जानल जाला जेकर नाँव सिकाडा ( स्पेनिश में ''सिगारा'' ) के लगातार प्लेग के नाँव पर रखल गइल। तमाकू के हल्का वर्जीनिया आ सफेद बर्ली के किसिम के बिकास से पहिले धुँआ बहुत तेज रहे आ साँस मे ना लिहल जा सकत रहे। एक समय में कम मात्रा मे तमाकू पिअल जात रहे, ''[[मेदवाख]]'' भा ''[[किसेरू]] नियर पाइप के इस्तेमाल कइल गइल,'' चाहे [[बोंग]] भा [[हुक्का]] नियर नया पाइप सभ के इस्तेमाल कइल गइल। तमाकू एतना लोकप्रिय भइल कि जेम्सटाउन के अंगरेजी कॉलोनी एकरा के ढेबुआ के रूप मे इस्तेमाल कइलस आ एकरा के नकदी फसल के रूप मे निर्यात करे लागल; तंबाकू के अक्सर श्रेय दिहल जाला कि ऊ निर्यात वर्जीनिया के बर्बादी से बचा लिहलस। <ref>{{Cite book|title=The Relentless Revolution: A History of Capitalism|url=https://archive.org/details/relentlessrevolu00appl|last=Appleby|first=Joyce|publisher=W.W. Norton & Company|year=2010|pages=[https://archive.org/details/relentlessrevolu00appl/page/132 131]}}</ref> जबकि ई एगो लाभ देवे वला फ़सल रहे, तमाकू के मांग के बढ़त बिस्तार कैरेबियन में [[गुलामी]] के इतिहास से बहुत गहिराह जुड़ल रहे। <ref>{{Cite web |title=Tobacco and slavery : a neverending history |url=https://www.medicusmundi.ch/de/advocacy/publikationen/mms-bulletin/fighting-tobacco-in-lmic/kapitel-3/tobacco-and-slavery-a-neverending-history |access-date=2024-07-11 |website=www.medicusmundi.ch |language=de |archive-date=2024-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711152745/https://www.medicusmundi.ch/de/advocacy/publikationen/mms-bulletin/fighting-tobacco-in-lmic/kapitel-3/tobacco-and-slavery-a-neverending-history |url-status=dead }}</ref> तंबाकू के कथित लाभो एकर सफलता मे जोगदान देले रहे। खगोलशास्त्री [[थॉमस हैरियट]], जे [[सर रिचर्ड ग्रेनविल]] जोरे 1585 में [[रोआनोक दीप]] प गइल रहलें, के बिचार रहल कि ई गाछ "देहि के सभ छेदा खोल देला" आदिवासी लोग के देह "ठीक रहेला आ उ लोग ढ़ेर रोग के थाह नइखे, आ हमनी के इन्ग्लैन्ड मे बेमार पड़त रहेनी जा।" <ref>{{Cite report |url=https://www.gutenberg.org/files/4247/4247-h/4247-h.htm |title=A BRIEFE AND TRUE REPORT OF THE NEW FOUND LAND OF VIRGINIA |last=Hariot |first=Thomas |date=1590 |publisher=[[Project Gutenberg]]}}</ref> धूपिए, चाभे आ घीचे बदे तमाकू के उत्पादन 1700 ले यूरोप आ गुलाम देसन मे एगो प्रमुख उद्योग बन गइल। 18वीं सदी से क्यूबा आ कैरेबियन के अउरी हिस्सा सभ मे तमाकू एगो प्रमुख नकदी फसल रहल बा। क्यूबा के सिगार दुनिया भर में मसहूर बा। 19वीं सदी के अंत मे सिगरेट के लोकप्रियता बढ़ल जब [[जेम्स बोनसैक]] सिगरेट बनावे के क स्वचालित करे बदे एगो मसीन के बनवलें। उत्पादन मे एह बढ़ती के चलते 20वां सदी के स्वास्थ्य संबंधी खुलासा होखे से पहिले तकले [[तमाकू कारबार]] मे बहुते बढ़ती भइल। === आज काल्ह === 20वीं सदी के सुरुआत से बीचे ले के बैज्ञानिक खुलासा के बाद तमाकू के ले देह के बाउर बतवल गइलआ अंत मेंकैंसर आ औरी सांस के रोग सभ के कारन बतावल गइल। [[अमेरिका]] मे एकरा चलते 1998 के तमाकू मास्टर सेटलमेंट एग्रीमेंट अपनावल गइल जवना मे राज्यन के सालाना भुगतान आ तमाकू उत्पाद के विज्ञापन आ विपणन पर स्वैच्छिक प्रतिबंध के संयोजन के बदले अमेरिकी राज्यन के कई गो मुकदमा के निपटारा भइल.<ref>{{Cite journal |last=Schroeder |first=Steven A. |date=15 January 2004 |title=Tobacco Control in the Wake of the 1998 Master Settlement Agreement |journal=New England Journal of Medicine |volume=350 |issue=3 |pages=293–301 |doi=10.1056/NEJMsr031421 |pmid=14715919 |doi-access=free}}</ref> 1970 के दशक मे [[ब्राउन एंड विलियमसन]] तमाकू के संकरीकरण कऽ के [[Y1]] बनवलस, ई एगो अइसन किसिम हवे जेह मे निकोटीन के मात्रा दुगुना हो के 3.2–3.5% से 6.5% हो गइल। 1990 के दशक में एह से खाद्य आ औषधि प्रशासन अछरंग लगवलस जे तमाकू कंपनी जान के [[सिगरेट]] मे निकोटीन के मात्रा मे हेरफेर कर रहल बाड़ी सऽ। <ref>{{Cite web |title=Interviews – Dr. David Kessler {{!}} Inside The Tobacco Deal {{!}} Frontline |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/settlement/interviews/kessler.html |access-date=2023-04-20 |website=www.pbs.org}}</ref> तमाकू पिए वालन् लोग के तमाकू छोड़े के मन के चलते कए गो तमाकू चोड़ावे वला समान बनल। <ref>{{Cite journal |last=कमिसनर के कचहरी |first= |date=September 9, 2020 |title=Want to Quit Smoking? FDA-Approved Products Can Help |url=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help |url-status=dead |journal=FDA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427202103/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help |archive-date=April 27, 2019}}</ref> साल 2003 मे बिकासशील देस सभ मे तमाकू के इस्तेमाल के बढ़ती के जवाब मे [[बिस्व स्वास्थ संगठन|बिस्व स्वास्थ्य संगठन]] <ref>{{Cite web |title=WHO &#124; WHO Framework Convention on Tobacco Control (WHO FCTC) |url=https://www.who.int/fctc/en/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527122132/http://www.who.int/fctc/en/index.html |archive-date=May 27, 2008 |access-date=September 18, 2008 |publisher=Who.int}}</ref> 168 देस सभ के जुटा के तंबाकू नियंत्रण के रूपरेखा सम्मेलन पर हस्ताक्षर कइलस। एह सम्मेलन के मकसद तमाकू के हानिकारक प्रभाव के कम करे खातिर सगरी देसन मे प्रभावी कानून आ प्रवर्तन के धक्का देबे खातिर बनावल गइल बा.<ref>{{Cite web |title=WHO {{!}} WHO Framework Convention on Tobacco Control |url=http://www.who.int/fctc/text_download/en/ |access-date=February 17, 2021 |publisher=WHO}}</ref> 2019 से 2021 के बीच तंबाकू के सेवन के चलते कोविड-19 के स्वास्थ्य के बढ़ल जोखिम के चिंता से तमाकू पिअल करे अवुरी छोड़े में आसानी भईल। <ref>{{Cite journal |last=Yang |first=Haiyang |last2=Ma |first2=Jingjing |date=August 2021 |title=How the COVID-19 pandemic impacts tobacco addiction: Changes in smoking behavior and associations with well-being |journal=Addictive Behaviors |volume=119 |pages=106917 |doi=10.1016/j.addbeh.2021.106917 |pmc=9186053 |pmid=33862579 |doi-access=free}}</ref> == जीव विज्ञान == === ''निकोटियाना'' === [[चित्र:Nicotine.svg|thumb| [[निकोटीन]], तमाकू के होखे वला नीसा खातिर जिम्मेदार यौगिक हऽ।]] [[चित्र:Native_American_tobacco_flower.jpg|thumb|तमाकू ( ''Nicotiana rustica'' ) के फूल, पतइअ आ कोढ़ी]] तमाकू के कई गो प्रजाति जड़ी ''निकोटियाना के'' जीनस मे होला . ई उत्तरी आ दक्खिन अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, दक्खिन पच्छिम अफिरका आ [[ओशेनिया|दक्खिन प्रशांत के]] मूल निवासी नाईटशेड [[परिवार (जीव बिज्ञान)|परिवार]] ( [[सोलनेसी]]) के हिस्सा हवे। <ref name="Lewis">{{Cite journal |last=लेविस |first=अल्बर्ट |date=1931 |title=Tobacco in New Guinea |trans-title=नएका गीनी मे तमाकू |journal=The American Anthropologist |language=En |volume=33 |issue=1 |pages=134–139 |doi=10.1525/aa.1931.33.1.02a00290 |doi-access=free}}</ref> अधिकतर नाईटशेड मे [[निकोटीन]] के मात्रा अलग अलग होला जवन कीड़ा-मकोड़ा ला बीख लेखा होला। तमाकू मे निकोटीन के मात्रा बाकी से बेसी होखेला। कई अन्य सोलानेसी प्रजाति सभ के बिपरीत, इनहन मे [[ट्रोपेन अल्कलॉइड]] ना होलें, जे अदिमी ला जहर होला। निकोटीन आ अउरी यौगिक सभ जइसे कि [[जर्मक्रीन]] आ [[एनाबासिन]] आ अउरी [[पाइपेरिडीन]] अल्कलॉइड (प्रजाति सभ के बीच बदलत) होखे के बावजूद जे अधिकतर शाकाहारी जीव सभ के रोके खातिर,<ref>{{Cite journal |last=Panter |first=KE |last2=Keeler |first2=RF |last3=Bunch |first3=TD |last4=Callan |first4=RJ |year=1990 |title=Congenital skeletal malformations and cleft palate induced in goats by ingestion of Lupinus, Conium and Nicotiana species |url=https://archive.org/details/sim_toxicon_1990_28_12/page/n2 |journal=Toxicon |volume=28 |issue=12 |pages=1377–1385 |bibcode=1990Txcn...28.1377P |doi=10.1016/0041-0101(90)90154-Y |pmid=2089736}}</ref> अइसन कई ठे जानवर सभ में ''निकोटिआना'' प्रजाति सभ के बिना नुकसान पहुँचवले भोजन करे के क्षमता बिकसित भइल बा। एकरा बावजूद तमाकू अपना अउरी गुण सभ के कारण कई प्रजाति सभ खातिर बेस्वाद होला। उदाहरण खातिर, हालाँकि, गोभी के लूपर एगो जनरलिस्ट कीट हवे, तमाकू के गुमोसिस आ ट्राइकोम लार्वा सभ के सुरुआती जिंदा रहे के नुकसान पहुँचा सके ला। <ref>{{Cite journal |last=Elsey |first=K. D. |last2=Rabb |first2=R. L. |date=1 December 1967 |title=Biology of the Cabbage Looper on Tobacco In North Carolina1 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-entomology_1967-12_60_6/page/1636 |journal=Journal of Economic Entomology |volume=60 |issue=6 |pages=1636–1639 |doi=10.1093/jee/60.6.1636}}</ref> एकरे परिणाम के रूप में कुछ तमाकू के गाछ (मुख्य रूप से ''N. glauca'' ) कुछ जगह पर आक्रामक खरपतवार के रूप में स्थापित हो गइल बाड़ें। === प्रकार === तमाकू के प्रकार बा: === परजीवी === [[चित्र:The_tobacco_beetle_(Page_3)_BHL41830187.jpg|right|thumb|380x380px| ''लैसिओडर्मा सेरिकॉर्न'' (तमाकू के भृंग) से आक्रांत तंबाकू के पत्ता के फोटो के साथ चित्रण, रनर, जीए, ''द तमाकू भृंग'' (1919), अमेरिकी कृषि विभाग के बुलेटिन, जैव विविधता हेरिटेज लाइब्रेरी से]] == उत्पादन == === खेती === === वैश्विक उत्पादन === [[चित्र:Tobacco_production,_OWID.svg|thumb|तमाकू के उत्पादन, 2018 <ref>{{Cite web |title=Tobacco production |url=https://ourworldindata.org/grapher/tobacco-production |access-date=March 7, 2020 |website=Our World in Data}}</ref>]] ==== सभ से बेसी उगावे वला ==== {| class="wikitable" style="float:right; margin: 0 0 0.5em 1em" ! colspan="3" |शीर्ष तंबाकू उत्पादक, 2020 <ref name="FAOSTAT">{{Cite web |title=FAOSTAT |url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/visualize |access-date=May 17, 2020 |publisher=Food And Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> |- ! देश ! उत्पादन ( टन ) ! <small>धेयान दीं</small> |- |{{Flag|China}} | align="right" | 2,134,000 | |- |{{Flag|India}} | align="right" | 761,335 | |- |{{Flag|Brazil}} | align="right" | 702,208 | |- |{{Flag|Zimbabwe}} | align="right" | 203,488 | |- |{{Flag|Indonesia}} | align="right" | 199,737 | |- |{{Flag|United States}} | align="right" | 176,635 | |- |{{Flag|Mozambique}} | align="right" | 158,532 | |- |{{Flag|Pakistan}} | align="right" | 132,872 | |- |{{Flag|Argentina}} | align="right" | 109,333 | |- |{{Flag|Malawi}} | align="right" | 93,613 | |- style="background:#ccc;" |{{noflag}}'''दुनिया''' | align="right" | '''5,886,147''' | |- | colspan="5" style="font-size:.7em" | ना नोट = आधिकारिक आंकड़ा, F = FAO अनुमान, A = कुल (आधिकारिक, अर्ध-आधिकारिक या अनुमान शामिल हो सके ला)। |} == खपत == तमाकू के सेवन कई रूप मे आ कई अलग-अलग तरीका से कइल जाला। कुछ उदाहरण बाड़ें: === एनीम === * उत्तरी अमेरिका के मूल निवासी लोग द्वारा श्वसन के उत्तेजित करे खातिर '''तंबाकू के धुँआ के एनीमा के''' इस्तेमाल कइल गइल, धुँआ के गुदा के ट्यूब से इंजेक्शन लगावल गइल। <ref>{{Citation|last=Hurt|first=Raymond|last2=Barry|first2=J. E.|last3=Adams|first3=A. P.|last4=Fleming|first4=P. R.|title=The History of Cardiothoracic Surgery from Early Times|publisher=Informa Health Care|page=120|year=1996|isbn=978-1-85070-681-6|url=https://books.google.com/books?id=ShLvi_kRQtQC}}</ref><ref>{{Citation|doi=10.2307/2843888|last=Nordenskiold|first=Erland|title=The American Indian as an Inventor|jstor=2843888|journal=Journal of the Royal Anthropological Institute|volume=59|page=277|year=1929}}</ref> बाद में 18वीं सदी में यूरोपीय लोग अमेरिकी लोग के नकल कइल। <ref>{{Cite web |last=Sterling Haynes, MD |date=December 2012 |title=Special feature: Tobacco smoke enemas |url=https://www.bcmj.org/special-feature/special-feature-tobacco-smoke-enemas |access-date=March 29, 2019 |website=British Columbia Medical Journal |publisher=Doctors of BC}}</ref> तंबाकू के पुनर्जीवन किट जवना में एगो जोड़ी बेलो आ ट्यूब रहे, लंदन के रॉयल ह्यूमेन सोसाइटी द्वारा उपलब्ध करावल गइल आ टेम्स के किनारे अलग-अलग बिंदु पर रखल गइल। <ref>{{Cite web |title=Information Sheet:21 Enemas |url=http://www.rpharms.com/museum-pdfs/21-enemas.pdf |access-date=July 26, 2014 |website=Information Sheets |publisher=Museum of the Royal Pharmaceutical Society, London}}</ref> == कहवां से जानकारी आइल == 22i8vpbfargres7yedii4472cav0vze प्रयोगकर्ता वार्ता:AMAN KUMAR 3 100301 804655 789351 2026-09-03T11:34:51Z SM7 3953 /* रोलबैकर अधिकार निवेदन */ नया खंड 804655 wikitext text/x-wiki {| id="GeoPort-upper" width="100%" cellpadding="5" cellspacing="6" style="background:#FFFAFF; text-align: justify; border-style:ridge; border-width:1px; border-color:#A9A9A9;" |- |<div style="display:inline-block;margin-top:.1em; text-align:right; margin-bottom:.2em; border-bottom:0; font-weight:bold;"><big>Welcome! स्वागतम्!</big> [[File:Crystal Clear app ksmiletris.png|25px]]&nbsp;</div> राउर बहुत-बहुत स्वागत बा '''{{BASEPAGENAME}}''' जी ! {{#if: | {{{1}}} | }}<br/> <div style="float:right; <!--background:#F5F5DC;--> width:30%"> <!-- दाहिना साइडबार --> {| border="5" cellspacing="10" cellpadding="5" height="50" align=center border=0 style="background: transparent" |- | <big>'''ई जरूर पढ़ल जाय:'''</big> |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:विकिपीडिया का ना हवे|विकिपीडिया का ना हवे?]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:भोजपुरी में कइसे टाइप करब?|भोजपुरी में टाइपिंग]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:सत्यापन जोग|प्रमाणित बात लिखीं]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[मदद:फुटनोट|संदर्भ कइसे जोड़ीं?]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:नीति अउरी दिसानिर्देस|विकिनीति आ निर्देश]] |}</div> <!-- मुख्य पाठ --> '''{{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }} जी''', एह समय रउँआ [[विकिमीडिया फाउन्डेशन]] के परियोजना [[भोजपुरी]] [[विकिपीडिया]] पर बाड़ीं। भोजपुरी विकिपीडिया एगो मुक्त डिजिटल [[ज्ञानकोश]] हवे, जेवन अइसन भइया-बहिनी लोग मिल के लिखले बा जे ज्ञान बाँटे में बिस्वास करत बाटे। एह समय ए परियोजना में [[विशेष:ActiveUsers|{{NUMBEROFUSERS}} सदस्य]] लोग शामिल बाटे। ई बहुते खुशी क बाति बा कि रउँओं ए में शामिल हो गइल बाड़ीं। * पहिले से बनल [[विकिपीडिया:लेख|लेखवन]] में कौनो संपादन खाली टेस्ट करे खातिर मत करीं। कौनों तरह के परीक्षण <small>(प्रयोग या टेस्टिंग)</small> [[विकिपीडिया:अभ्यास पन्ना|अभ्यास पन्ना]] या [[Special:MyPage/sandbox|अपना अभ्यास पन्ना]] पर करीं। * [[विकिपीडिया:आपन परिचय कइसे देईं?|आपन परिचय]] आप संछेप में [[प्रयोगकर्ता:{{BASEPAGENAME}}|अपना सदस्य पन्ना]] पर दे सकत बानी। बहुत पर्सनल बात इहाँ मत लिखीं, न कौनों परचार वाली बात लिखीं। अपने खुद के बारे में लेख मत बनाईं। * दुसरा [[विकिपीडिया:चौपाल |सदस्य लोगन से बात]] करत समय, [[मदद:वार्ता पन्ना|बातचीत पन्ना]] पर सनेसा लिखले की बाद आपन [[विकिपीडिया:दसखत|दसखत]] <small>(हस्ताक्षर)</small> जरूर करीं। एकरा खातिर अंत में चार गो टेढ़का डैश (<nowiki>~~~~</nowiki>) लिख देंईं या टूलबार में [[File:Insert-signature2.svg|link=|alt=]] पर क्लिक करीं। * मदद चाहत होखीं त विकिपीडिया के [[विकिपीडिया:मदद|मदद पन्ना]] पर जाईं। <!-- फुटर के कड़ी सभ --> सीखे-समझे खातिर कुछ अउरी कड़ी नीचे दिहल जात बाटे: {| border="5" cellspacing="1" cellpadding="0" height="50" align=center border=0 style="background: transparent" | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 10px;" | [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|शुरू से सीखीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[मदद:संपादन|संपादन सीखीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:नया लेख कइसे सुरू करीं?|नया लेख]] | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:अइसन लेख मना बाटे|लेख मनाहीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:पंचशील|पंचशील]] | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:समुदाय पोर्टल|सदस्य समाज पन्ना]] |} |} -- [[प्रयोगकर्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|नया सदस्य स्वागतकर्ता]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|बात करीं]]) 13:14, 6 मार्च 2026 (UTC) == रोलबैकर अधिकार निवेदन == नमस्ते। आपने [[विकिपीडिया:रोलबैकर्स अधिकार हेतु निवेदन]] पर अधिकार निवेदन किया है। आपको बता दूँ कि ऐसी कोई नीति या नियमावली भोजपुरी विकिपीडिया पर है नहीं। यह पृष्ठ किसी ने हिंदी विकिपीडिया से कॉपी करके बना दिया होगा। अतः इस पृष्ठ को मैं हटा रहा हूँ। जहाँ तक आपके अनुरोध की बात है, मुझे नहीं लगता कि आपको ऐसे अनुरोध करने चाहिये। इसे [[:en:WP:Hat collecting|WP:Hat collecting]] ही कहा जाएगा कि आपने येन-केन तरीके से 100 संपादन किये जो ख़ास इसी मकसद के लिये हैं यह साफ़ दिख रहा। आपको बहुत इंटरेस्ट हो तो लगातार यही कार्य घूम-घूम कर ढेर सारी परियोजनाओं पर कीजिए और वैश्विक रोलबैकर के लिये मेटा पर अनुरोध करिये। यहाँ मेरी अनुपस्थिति में, जो कि पिछले 10 सालों में कभी हुई नहीं, वैश्विक रोलबैकर और वैश्विक प्रबंधक भली-भांति यह जिम्मेदारी पूरी कर रहे हैं। --[[User:SM7|<span style="color:#00A300">SM7</span>]]<sup>[[User talk:SM7|<small style="color:#6F00FF">--बातचीत--</small>]]</sup> 11:34, 3 सितंबर 2026 (UTC) jwehh9nunaxe27owyxu5d7o1q2jsj75 ओ लेवल (कंप्यूटर कोर्स) 0 101448 804638 804393 2026-09-02T23:51:38Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 804638 wikitext text/x-wiki '''ओ लेवल''' ({{Langx|en|O Level}}) , पूरा नाँव '''ऑर्डिनरी लेवल''' (''Ordinary Level'') एगो [[कंप्यूटर]] कोर्स हवे जे भारत में ''[[राष्ट्रीय इलेक्ट्रॉनिकी आ इन्फार्मेशन टेक्नालॉजी इंस्टिट्यूट]]'' (NIELIT) द्वारा चलावल जाला। ई कोर्स एक बरिस के होला आ [[इन्फॉर्मेशन टेक्नोलॉजी]] (IT) के जानकारी देवे खातिर डिजाइन कइल गइल हवे। एह में आईटी टूल्स, वेब डिजाइनिंग, पाइथन और IoT शामिल बाड़ें आ 10वीं भा 12वीं के बाद ई कोर्स कइल जा सके ला।<ref>{{cite web |title=कंप्यूटर का ओ लेवल कोर्स क्या है? आखिर सरकारी नौकरी में क्यों है इसकी मांग, जानिए सब कुछ |url=https://hindi.news18.com/news/career/education-o-level-course-demand-increase-computer-course-government-job-benefits-nielit-local18-10306808.html |website=news18.com |access-date=23 अगस्त 2026 |archive-date=2026-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824035626/https://hindi.news18.com/news/career/education-o-level-course-demand-increase-computer-course-government-job-benefits-nielit-local18-10306808.html |url-status=dead }}</ref> एह तरीका के आम जानकारी के अलावा एकर उपयोग कंपटीशन एक्जाम सभ में भी बाटे आ कई अइसन नोकरी वाला परीक्षा बाड़ी स जिनहन में 'ओ-लेवल' पास होखल माँगल जाला। {{clear}} == इहो देखल जाय == * [[ट्रिपल सी]] भा 'सीसीसी' * [[आईटीआई]] * [[भारत में कौशल बिकास खातिर पढ़ाई]] == संदर्भ == {{Reflist|29em}} == बाहरी कड़ी == * [https://student.nielit.gov.in/ NIELIT के इस्टूडेंट पोर्टल], जहाँ कोर्स के जानकारी हासिल कइल जा सके ला आ रजिस्ट्रेशन करावल जा सके ला। [[श्रेणी:कंप्यूटर के पढ़ाई आ कोर्स]] [[श्रेणी:इन्फॉर्मेशन टेक्नोलॉजी]] [[श्रेणी:भारत में कौशल बिकास खातिर पढ़ाई]] {{edu-stub}} {{comp-sci-stub}} 9fasfk71tmzggntf7hibmomp9gttfmx विकिपीडिया:आँकड़ा सभ/२०२६/सितंबर 4 101472 804637 804627 2026-09-02T19:21:33Z NeechalBOT 7874 statistics 804637 wikitext text/x-wiki <!--- stats starts--->{{प्रयोगकर्ता:Neechalkaran/statnotice}}{| class="wikitable sortable" style="width:90%" |- ! Date(Time) ! Pages ! Articles ! Edits ! Users ! Files ! Activeusers {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१-९-२०२६ |Pages = 82214 |dPages = 1 |Articles = 9197 |dArticles = 0 |Edits = 801535 |dEdits = 6 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40592 |dUsers = 1 |Ausers = 51 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =२-९-२०२६ |Pages = 82216 |dPages = 2 |Articles = 9197 |dArticles = 0 |Edits = 801545 |dEdits = 10 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40601 |dUsers = 9 |Ausers = 51 |dAusers = 0 }} <!---Place new stats here---> |} <!--- stats ends---> 9e3wxonplcjbch65b8cl6t3sdypj02r प्रयोगकर्ता वार्ता:Dr. Editor2412 3 101473 804633 2026-09-02T12:11:50Z नया सदस्य स्वागतकर्ता 6624 Adding [[Welcome|welcome message]] to new user's talk page 804633 wikitext text/x-wiki {| id="GeoPort-upper" width="100%" cellpadding="5" cellspacing="6" style="background:#FFFAFF; text-align: justify; border-style:ridge; border-width:1px; border-color:#A9A9A9;" |- |<div style="display:inline-block;margin-top:.1em; text-align:right; margin-bottom:.2em; border-bottom:0; font-weight:bold;"><big>Welcome! स्वागतम्!</big> [[File:Crystal Clear app ksmiletris.png|25px]]&nbsp;</div> राउर बहुत-बहुत स्वागत बा '''{{BASEPAGENAME}}''' जी ! {{#if: | {{{1}}} | }}<br/> <div style="float:right; <!--background:#F5F5DC;--> width:30%"> <!-- दाहिना साइडबार --> {| border="5" cellspacing="10" cellpadding="5" height="50" align=center border=0 style="background: transparent" |- | <big>'''ई जरूर पढ़ल जाय:'''</big> |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:विकिपीडिया का ना हवे|विकिपीडिया का ना हवे?]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:भोजपुरी में कइसे टाइप करब?|भोजपुरी में टाइपिंग]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:सत्यापन जोग|प्रमाणित बात लिखीं]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[मदद:फुटनोट|संदर्भ कइसे जोड़ीं?]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:नीति अउरी दिसानिर्देस|विकिनीति आ निर्देश]] |}</div> <!-- मुख्य पाठ --> '''{{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }} जी''', एह समय रउँआ [[विकिमीडिया फाउन्डेशन]] के परियोजना [[भोजपुरी]] [[विकिपीडिया]] पर बाड़ीं। भोजपुरी विकिपीडिया एगो मुक्त डिजिटल [[ज्ञानकोश]] हवे, जेवन अइसन भइया-बहिनी लोग मिल के लिखले बा जे ज्ञान बाँटे में बिस्वास करत बाटे। एह समय ए परियोजना में [[विशेष:ActiveUsers|{{NUMBEROFUSERS}} सदस्य]] लोग शामिल बाटे। ई बहुते खुशी क बाति बा कि रउँओं ए में शामिल हो गइल बाड़ीं। * पहिले से बनल [[विकिपीडिया:लेख|लेखवन]] में कौनो संपादन खाली टेस्ट करे खातिर मत करीं। कौनों तरह के परीक्षण <small>(प्रयोग या टेस्टिंग)</small> [[विकिपीडिया:अभ्यास पन्ना|अभ्यास पन्ना]] या [[Special:MyPage/sandbox|अपना अभ्यास पन्ना]] पर करीं। * [[विकिपीडिया:आपन परिचय कइसे देईं?|आपन परिचय]] आप संछेप में [[प्रयोगकर्ता:{{BASEPAGENAME}}|अपना सदस्य पन्ना]] पर दे सकत बानी। बहुत पर्सनल बात इहाँ मत लिखीं, न कौनों परचार वाली बात लिखीं। अपने खुद के बारे में लेख मत बनाईं। * दुसरा [[विकिपीडिया:चौपाल |सदस्य लोगन से बात]] करत समय, [[मदद:वार्ता पन्ना|बातचीत पन्ना]] पर सनेसा लिखले की बाद आपन [[विकिपीडिया:दसखत|दसखत]] <small>(हस्ताक्षर)</small> जरूर करीं। एकरा खातिर अंत में चार गो टेढ़का डैश (<nowiki>~~~~</nowiki>) लिख देंईं या टूलबार में [[File:Insert-signature2.svg|link=|alt=]] पर क्लिक करीं। * मदद चाहत होखीं त विकिपीडिया के [[विकिपीडिया:मदद|मदद पन्ना]] पर जाईं। <!-- फुटर के कड़ी सभ --> सीखे-समझे खातिर कुछ अउरी कड़ी नीचे दिहल जात बाटे: {| border="5" cellspacing="1" cellpadding="0" height="50" align=center border=0 style="background: transparent" | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 10px;" | [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|शुरू से सीखीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[मदद:संपादन|संपादन सीखीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:नया लेख कइसे सुरू करीं?|नया लेख]] | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:अइसन लेख मना बाटे|लेख मनाहीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:पंचशील|पंचशील]] | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:समुदाय पोर्टल|सदस्य समाज पन्ना]] |} |} -- [[प्रयोगकर्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|नया सदस्य स्वागतकर्ता]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|बात करीं]]) 12:11, 2 सितंबर 2026 (UTC) l6ywynjar208oekilmtx1ec9kfr3fdm प्रयोगकर्ता वार्ता:Ankit kaumar 3 101474 804646 2026-09-03T07:10:24Z नया सदस्य स्वागतकर्ता 6624 Adding [[Welcome|welcome message]] to new user's talk page 804646 wikitext text/x-wiki {| id="GeoPort-upper" width="100%" cellpadding="5" cellspacing="6" style="background:#FFFAFF; text-align: justify; border-style:ridge; border-width:1px; border-color:#A9A9A9;" |- |<div style="display:inline-block;margin-top:.1em; text-align:right; margin-bottom:.2em; border-bottom:0; font-weight:bold;"><big>Welcome! स्वागतम्!</big> [[File:Crystal Clear app ksmiletris.png|25px]]&nbsp;</div> राउर बहुत-बहुत स्वागत बा '''{{BASEPAGENAME}}''' जी ! {{#if: | {{{1}}} | }}<br/> <div style="float:right; <!--background:#F5F5DC;--> width:30%"> <!-- दाहिना साइडबार --> {| border="5" cellspacing="10" cellpadding="5" height="50" align=center border=0 style="background: transparent" |- | <big>'''ई जरूर पढ़ल जाय:'''</big> |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:विकिपीडिया का ना हवे|विकिपीडिया का ना हवे?]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:भोजपुरी में कइसे टाइप करब?|भोजपुरी में टाइपिंग]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:सत्यापन जोग|प्रमाणित बात लिखीं]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[मदद:फुटनोट|संदर्भ कइसे जोड़ीं?]] |- | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:नीति अउरी दिसानिर्देस|विकिनीति आ निर्देश]] |}</div> <!-- मुख्य पाठ --> '''{{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }} जी''', एह समय रउँआ [[विकिमीडिया फाउन्डेशन]] के परियोजना [[भोजपुरी]] [[विकिपीडिया]] पर बाड़ीं। भोजपुरी विकिपीडिया एगो मुक्त डिजिटल [[ज्ञानकोश]] हवे, जेवन अइसन भइया-बहिनी लोग मिल के लिखले बा जे ज्ञान बाँटे में बिस्वास करत बाटे। एह समय ए परियोजना में [[विशेष:ActiveUsers|{{NUMBEROFUSERS}} सदस्य]] लोग शामिल बाटे। ई बहुते खुशी क बाति बा कि रउँओं ए में शामिल हो गइल बाड़ीं। * पहिले से बनल [[विकिपीडिया:लेख|लेखवन]] में कौनो संपादन खाली टेस्ट करे खातिर मत करीं। कौनों तरह के परीक्षण <small>(प्रयोग या टेस्टिंग)</small> [[विकिपीडिया:अभ्यास पन्ना|अभ्यास पन्ना]] या [[Special:MyPage/sandbox|अपना अभ्यास पन्ना]] पर करीं। * [[विकिपीडिया:आपन परिचय कइसे देईं?|आपन परिचय]] आप संछेप में [[प्रयोगकर्ता:{{BASEPAGENAME}}|अपना सदस्य पन्ना]] पर दे सकत बानी। बहुत पर्सनल बात इहाँ मत लिखीं, न कौनों परचार वाली बात लिखीं। अपने खुद के बारे में लेख मत बनाईं। * दुसरा [[विकिपीडिया:चौपाल |सदस्य लोगन से बात]] करत समय, [[मदद:वार्ता पन्ना|बातचीत पन्ना]] पर सनेसा लिखले की बाद आपन [[विकिपीडिया:दसखत|दसखत]] <small>(हस्ताक्षर)</small> जरूर करीं। एकरा खातिर अंत में चार गो टेढ़का डैश (<nowiki>~~~~</nowiki>) लिख देंईं या टूलबार में [[File:Insert-signature2.svg|link=|alt=]] पर क्लिक करीं। * मदद चाहत होखीं त विकिपीडिया के [[विकिपीडिया:मदद|मदद पन्ना]] पर जाईं। <!-- फुटर के कड़ी सभ --> सीखे-समझे खातिर कुछ अउरी कड़ी नीचे दिहल जात बाटे: {| border="5" cellspacing="1" cellpadding="0" height="50" align=center border=0 style="background: transparent" | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 10px;" | [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|शुरू से सीखीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[मदद:संपादन|संपादन सीखीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:नया लेख कइसे सुरू करीं?|नया लेख]] | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:अइसन लेख मना बाटे|लेख मनाहीं]] |&nbsp;&nbsp; | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:पंचशील|पंचशील]] | style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:समुदाय पोर्टल|सदस्य समाज पन्ना]] |} |} -- [[प्रयोगकर्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|नया सदस्य स्वागतकर्ता]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|बात करीं]]) 07:10, 3 सितंबर 2026 (UTC) n3mwfuinr4pvfvns6ueg2wzrb52n3nx श्रेणी:अंगरेजी-भाषा के किताब 14 101476 804659 2026-09-03T11:42:40Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[श्रेणी:अंगरेजी-भाषा के किताब]] के [[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के किताब]] पर स्थानांतरण कइलें: नाम बदल दिहल गइल बा; एकरा जगह दूसर श्रेणी इस्तेमाल हो रहल बाटे 804659 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के किताब]] f81lu9uupzhij9k3jmc50r5q6jqe6ng