विकिपीडिया
bhwiki
https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
मीडिया
विशेष
वार्तालाप
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपीडिया
विकिपीडिया वार्ता
चित्र
चित्र वार्ता
मीडियाविकि
मीडियाविकि वार्ता
टेम्पलेट
टेम्पलेट वार्ता
मदद
मदद वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
नेपाल
0
1668
805910
790018
2026-10-09T13:24:20Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805910
wikitext
text/x-wiki
{{cleanup|reason=भाषा आ ब्याकरण के सुधार के जरूरत बाटे|date= अगस्त 2014}}
{{Infobox country
| native_name = संघीय लोकतान्त्रिक गणराज्य नेपाल
| common_name = नेपाल
| image_flag = Flag of Nepal.svg
| image_coat =
| national_motto = जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी <small>([[संस्कृत]])<br>"महतारी अउरी मातृभूमि स्वर्गो ले महान होखे लीं"</small>
| national_anthem = {{native phrase|ne|[[नेपाल के राष्ट्रगान|सयौं थुँगा फूलका]]|italics=off}}<br>सैयन फूल के<br>
| image_map = Nepal (orthographic projection).svg
| official_languages = [[नेपाली भाषा|नेपाली]]<ref>अंतरिम संविधान अनुसार [[नेपाली भाषा|नेपाली]] एकमात्र [[राजभाषा]] ह (अनुच्छेद 5, पैरा 2), नेपाल मे बोली जायेवाली दूसर भाषा नेपाल के राष्ट्रीय भाषा सभ बानी सऽ। (अनुच्छेद 5, पैरा 1) [http://www.worldstatesmen.org/Nepal_Interim_Constitution2007.pdf नेपाल के अंतरिम संबिधान]</ref>
| demonym = नेपाली
| capital = [[काठमांडू]]
| latd = 27
| latm = 42
| latNS = N
| longd = 85
| longm = 19
| longEW = E
| largest_city = [[काठमांडू]]
| government_type = [[संयुक्त सरकार]]
| leader_title1 = [[नेपाल के राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[नेपाल के परधानमंत्री|प्रधानमंत्री]]
| leader_name2 = [[बालेन शाह]]
| area = 147,181
| areami² = 56,827 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| area_rank = 93वां
| area_magnitude = 1 E10
| percent_water = 2.8
| population_estimate = 28,901,790
| population_estimate_year = जुलाई 2007
| population_estimate_rank = 40वां
| population_census = 23,151,423
| population_census_year = 2002
| population_density = 184
| population_densitymi² = 477 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 56वां
| GDP_PPP_year = 2006
| GDP_PPP = $48.18 बिलियन <!--IMF-->
| GDP_PPP_rank = 87वां
| GDP_nominal_year = 2005
| GDP_nomiman = $9.094
| GDP_nominal_rank = 117वां
| GDP_PPP_per_capita = $1,500
| GDP_PPP_per_capita_rank = 164 वां
| HDI_year = 2018
| HDI = 0.579
| HDI_rank = 147 वां
| HDI_change = increase
| Gini = 47.2
| Gini_year = 2003–04
| Gini_category = उच्च
| FSI = 93.6 {{decrease}} 1.8
| FSI_year = 2007
| FSI_rank = 21 वां
| FSI_category = Alert
| sovereignty_type = [[नेपाल के एकीकरण|एकीकरण]]
| sovereignty_note = [[21 दिसंबर]] [[1768]]
| established_event1 = गणराज्य
| established_date1 = [[28 दिसंबर]] [[2007]]
| currency = [[नेपाली रुपिया|रुपिया]]
| currency_code = एनपीआर
| time_zone = [[नेपाली समय|नेपाल समय]]
| utc_offset = +5:45
| time_zone_DST = -
| utc_offset_DST = +5:45
| cctld = [[.एनपी]]
| calling_code = 977
| footnote1 =
}}
'''नेपाल''' [[नेपाल के संविधान|संविधान]] के हिसाब से आधिकारिक रूप से '''संघिय लोकतांत्रिक गणतंत्र नेपाल''' कहल जायेला, इ [[दक्षिण एशिया]] में एगो [[भूपरिवेष्ठित राष्ट्र|भूपरिवेष्ठित]] या स्थलरुद्ध [[हिमालय|हिमालयी]] राष्ट्र ह। नेपाल भूगोलीय रूप से एगो सुन्नर देश ह। नेपाल एगो बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक देश ह। नेपाल में [[नेपाली भाषा]] के आलावा [[भोजपुरी]], [[मैथिली]], [[मगही]], [[थारु]], [[अवधी]] आदि भासा बोलल जायेला। नेपाल के भूगोलीय अवस्थिती अक्षांश 26 डिग्री 22 मिनट से 30 डिग्री 27 मिनट उत्तर अउर 80 डिग्री 4 मिनट से 88 डिग्री 12 मिनट पूर्वी देशान्तर ले फैलल बा। इ देश के कुल क्षेत्रफल 1,47,516 वर्ग किमी बा। इ क्षेत्रफल पृथिवी के कुल क्षेत्रफल के हिसाब से 0.03 % अउर एशिया महाद्वीप के हिसाब से 0.3 % बा । लन्दन स्थित [[ग्रीनवीच]] मिनटाइम से पूर्वतर्फ रहला के कारण गौरीशंकर हिमालय लघ होके गइल 86 डिग्री 15 मिनेट पूर्वी देशान्तर के आधार पर [[नेपाल मानक समय|नेपाल के प्रमाणिक समय]] 5 घण्टा 45 मिनट रखल गइल बा।
नेपाल के पूर्वी सीमा से पश्चिमी सीमा ले नेपाल के कुल लंबाई 885 कि.मि बा अउर उत्तर से दक्षिण के चौड़ाई एक बराबर नइखे। नेपाल के पूर्वी हिस्सा के अपेक्षा पश्चिमी हिस्सा अधिक चौड़ा बा वैसे मध्य भाग तनिक सिकुड़ल बा अर्थात एकर अधिकतम चौड़ाई 241 किमी आ न्युनतम चौड़ाई 145 किमी बा। ए प्रकार से नेपाल के औसत चौड़ाई 193 किमी बा। नेपाल के उत्तर में [[चीन]] के [[स्वशासित]] क्षेत्र [[तिब्बत]] पड़ेला आ दक्षिण, पूरब आ पश्चिम तीन तरफ से [[भारत]] पड़ेला। नेपाल के 85 % से अधिक नागरिक [[हिन्दू]] धर्म मानेला लोग। इ प्रतिशत भारत के प्रतिशत से अधिक बा, एही से नेपाल विश्व के सबसे अधिक प्रतिशत हिन्दू धर्म माने वालन के देश ह। एगो उल्ल
नेपाल के भूगोलीय विविधता अन्घा उल्लखनीय बा। अहिजा [[तराई]] के उष्ण फाँट बा त [[हिमालय]] के खूब ठंडा क्षेत्र भी अवस्थित बा। संसार के सबसे ऊँच 14 गो शिखर में से आठ गो ऊँच शिखर नेपाल में पड़ेला, जे में संसार के सबसे ऊँच शिखर [[एवेरेस्ट]] (जे के नेपाली भाषा में '''सगरमाथा''' कहल जायेला) नेपाल आ चीन के सीमा पर स्थित बा। नेपाल के राजधानी आ सब से बड़ शहर [[काठमाडौं|काठमांडू]] ह। [[काठमाडौं|काठमांडू]], [[ललितपुर]] आ [[भक्तपुर]] इ तीन गो शहर कुल [[काठमांडू घाटी]] में पड़ेला। नेपाल के अन्य प्रमुख शहरन में बा [[भरतपुर]], [[बिराटनगर]], [[भैरहवा]], [[वीरगञ्ज]], [[जनकपुर]], [[पोखरा]], [[नेपालगञ्ज]] आ [[महेन्द्रनगर]]।
एगो राजतंत्र के रूप में, इतिहास में इ देश पर [[शाह राजवंश]] सब से अधिक समय तक शासन कइले बा — 1768 (जवना घड़ी [[पृथिवीनारायण शाह]] छोट छोट राज्यन के एकीकृत करे के शुरू कइलन) से लेकर के 2008 तक।
नेपाल के कम्युनिस्ट पार्टी द्वारा एक सदी तक कइल गइल जन युद्ध, लगभग नेपाल के सब बड़हन पार्टी द्वारा कई सप्ताह तक चलल आंदोलन राजा के झुके पर मजबूर कर दिहलस आ 22 नवम्बर 2005 के 12 बिंदु पर सहमति खातिर राजा के तइयार के पड़ल। 28 मई 2008 के नेपाल में प्रथम संबिधान सभा खातिर चुनाव भइल जे में लोग के मत रहल की राजतंत्र के खतम कर के बहुपार्टी प्रणाली के अन्तगर्त संघीय लोकतांत्रिक गणतंत्र के स्थापना होखे।
लगातार नेता कुल के कलह के कारण [[नेपाल के पहिलका संविधान सभा|पहिलका संबिधान सभा]] के चुनाव के बाद भी संबिधान ना बन पावल आ तारीक खतम हो गइल। 2013 में फेर दूसरा हाली मतदान भइल आ अबेर सबेर संबिधान बन गइल। 20 सितंबर 2015 के नयका संविधान बनला के साथ लागू हो गइल।
नेपाल एगो [[विकाशसिल देश]] ह जेने बहुत कम आर्थिक आय बा, मानव विकास सूचकांक के 2014 के रिपोर्ट के अनुसार नेपाल के न्यूनतम आय दर नेपाल के 187 गो देश में से नेपाल के 145वां स्थान पर रखत बा। इ देश लगातार गरीबी आ उच्च स्तर के खाना के कमी से लड़ रहल बा। एतना कुछ के बावजूद भी इ देश तनी विकास दर में सुधार लईले बा, अहिजा के सरकार के कहनाम बा की साल 2022 ले देश के कम से कम विकसित राष्ट्र बना लियाई।
== इतिहास ==
हिमालय क्षेत्र में मानव जाती के बसाई कम से कम 9,000 वर्ष पहिले से ही शुरू हो गइल रहल इ बात के पुष्टि [[काठमाण्डौ घाटी]] में पावल गइल [[प्राचीन]] औजार सभ से भइल बा।
सम्भवत: तिब्बती-बर्मी मूल के लोग नेपाल में लगभग 3,500 वर्ष पहिले ही से आ चुकल रहल लोग।<ref name=Library_of_Congress>{{cite web | title= A Country Study: Nepal | work=Federal Research Division, [[Library of Congress]] | url=http://memory.loc.gov/frd/cs/nptoc.html | accessdate=23 सितंबर 2005}}</ref>
ईशा पूर्व 2500 में [[इन्डो-आर्यन]] समूह के लोग घाटी में प्रवेश कइले रहल लोग। करीब ईशा पूर्व 1000 वर्ष अहिजा छोट छोट राज्य के गठन होखे लागल। [[सिद्धार्थ गौतम]] (ईशा पूर्व 563-483) अइसही एगो वंश, [[शाक्य]] वंश के [[राजकुमार]] रहले, जे आपन राज-काज त्याग के [[तपस्वी]] के जीवन अपना लिहलें, पाछे [[भगवान बुद्ध|बुद्ध]] के नाम से प्रसिद्द हो गइलें।
ईशा पूर्व 250 तक, इ क्षेत्र में उत्तर भारत के [[मौर्य साम्राज्य]] के प्रभाव पड़ल आ बाद में चौथा शताब्दी में गुप्त साम्राज्य के अधीन इ क्षेत्र भइल रहल। इ क्षेत्र में 5वीं शताब्दी के उत्तरार्द्ध मे ''[[लिच्छवी]]''वंश नेपाल मे शासन कइले। 8वीं शताब्दी के उत्तरार्ध में लिच्छवी शासन के अंत हो गइल आ 879 से नेवार युग के उदय घाटी क्षेत्र में भइल। 11वीं शताब्दी के उत्तरार्द्ध में दक्षिण भारत से आइल चालुक्य साम्राज्य के प्रभाव नेपाल के दक्षिणी भूभाग में पड़ल। चालुक्यन के प्रभाव में बुद्ध धर्म के बदले [[हिन्दू]] धर्म के अधिक प्रसार भइल। नेपाल में हिन्दू धर्म के तरफ लोग अधिक आकर्षित भइलें।
[[चित्र:Patan temples.jpg|thumb|250px|left|पाटन के हिन्दू मन्दिर, तीन प्राचीन राज्य में से एक के राजधानी]]
[[चित्र:RaniOfNepal1920.jpg|250px|thumb|1920 के समय के नेपाली राजसंस्था]]
13वीं शताब्दी के पूर्वार्द्ध में संस्कृत शब्द ''मल्ल'' वंश के उदय होखे लागल। शुरु में वकैन के सत्ता उदयमान भइल, बाकी ओकर बाद में 200 बरिस ले राजा लोग वकैन के शक्ति एकट्ठा करे के काम करे लगले । 14वीं सदी के उत्तरार्ध में देश के लगभग अधिक भाग एकिकृत राज्य के अधीन आ गइल लेकिन ई एकीकरण छोट समय तक भर रहल: 1482 में राजा यक्ष मल्ल के समय में उ आपन राजपाठ आपन बेटा सभ के बाँट दिहले। काठमाण्डु घाटी के तीन भाग में बाँट के तीनो लैकन के दे दिहले। नेपाल राज्य तीन टुकड़ा में बंट गइल — [[काठमांडु]], [[पाटन]], आ [[भादगाँउ]] — ई तीनो राज्य के बीच में सदियों तक खिचा-तानी आ दुश्मनी रहल।
1765 में, [[गोरखा]] के राजा [[पृथिवी नारायण शाह]] एकीकरण अभियान शुरू कइले। बहुत खून खराबा के बाद 3 साल बाद उ काठमांडू घाटी के आपन राज्य में मिलाये में सफल हो गइले। असल में काठमांडू घाटी के जीते खातिर उनके कउनो युद्ध ना करे के पड़ल। जब उ काठमांडू पर चढ़ाई करे गइले त देखले उ समय इन्द्रयात्रा पर्व मन रहल बा आ राज्य के सारा लोग इन्द्रयात्रा के झांकी में शामिल बा बस उ आपन सेना के साथ सभे के घेर लिहले आ उ राज्य के राजा पृथिवीनारायण शाह के सामने हथियार डाल दिहले। ई घटना के बाद पृथिवीनारायण साह आपन राज्य के नाम गोरखा के बदले नेपाल रख लिहले आ आपन राजधानी जवन उ समय [[गोरखा जिला]] में रहल के छोड़ [[काठमांडू]] के बना लिहले।
तिब्बत के साथे हिमालयी रास्ता के नियन्त्रण खातिर भइल विवाद आ ओकरी बाद भइल लड़ाई में [[चीन]] तिब्बत के सहायता खातिर आइल जेसे नेपाल के पाछे हटे के पड़ल। नेपाल के सीमा नजदीक के छोट-छोट राज्य सभ के नेपाल में एकीकरण कइला के चक्कर मे [[ब्रिटिस इस्ट इण्डिया कम्पनि]] संगे दुश्मनी शुरू हो गइल नतीजतन [[अंग्रेज-नेपाल युद्ध]] (1814-16) भइल, जे में नेपाल के आपन एक तिहाई भू-भाग [[सुगौली संधि]] के स्वरूप में अंग्रेजवन के देवे के पड़ गइल। ई संधि से पहिले [[मेची नदी]] से ले के पूरब में [[तिष्टा नदी]] के बीच के सारा हिस्सा पर नेपाल के नियंत्रण रहल। पश्चिम में [[शारदा नदी|महाकाली नदी]] से पश्चिम [[सतलुज नदी]] के बीच के हिस्सा गुमावे के पड़ल। ई हिस्सा में हाल के [[उत्तराखंड]] राज्य, हाल के [[हिमाचल प्रदेश]] के हिस्सा के साथ कुछ पंजाबी पहाड़ी हिस्सा रहल। सुगौली संधि में नेपाल के कुछ तराई हिस्सा भी गँवावे के पड़ल रहे लेकिन अंग्रेज लोग दु बार में तराई के हिस्सा फिर से नेपाल के वापस कर दिहल लोग।
राज परिवार के बीच गुटबन्दि के चलते युद्ध के बाद अस्थायित्व कायम हो गइल। सन 1846 में शासन पर विराजमान रानी के सेनानायक [[जङ्गबहादुर राणा]] के पदच्युत करे के षडयन्त्र के खुलासा भइल। एहि बीच दरबार हत्याकांड हो गइल। हतियारधारी सेना आ रानी के प्रति वफादार भाइ-भतीजा के बीच मारकाट भइला से देश के सैकड़ों राजपरिवार, [[कुलीनवर्ग]] आ रजवाड़ा सभ के शासक लोग के हत्या भइल। जंगबहादुर के जितला पर [[राणा शासन]] शुरू भइल। राजा के नाममात्र में सिमित कर दिहल गइल आ प्रधानमन्त्री पद के शक्तिशाली बनावल गइल। राणा लोग पूरा निष्ठा के साथ ब्रिटिश लोग के पक्ष में रहले। राणा शासक भारत में राज कर रहल ब्रिटिश के हर तरह से मदद करत रहले। राणा शासन 1857 के [[सिपाही विद्रोह]] (प्रथम भारतीय स्वतंत्रता संग्राम) के दबावे में अंग्रेजवन के सैन्य मदद कइले आ पाछे दुनो [[विश्वयुद्ध]] में अंग्रेज लोग के सैन्य मदद कइले रहले। सन् 1923 में [[यूनाइटेड किंगडम]] आ नेपाल के बीच आधिकारिक रूप में मित्रता के समझौता पर हस्ताक्षर भइल, समझौता के स्वरूप यूनाइटेड किंगडम नेपाल के संप्रभु आ स्वतंत्र राष्ट्र के रूप में स्वीकार कइलस।
1940 के बाद नेपाल में लोकतन्त्र-समर्थित आन्दोलन के उदय होखे लागल आ राजनैतिक पार्टि राणा शासन के बिरुद्ध आये लगले। एहि दशक में 1947 में भारत आजाद हो गइल आ चीन 1950 में तिब्बत पर कब्जा कऽ लिहलस। एकर चलते नेपाल में सैनिक गतिविधि बढ़े लागल जे के टाले खातिर आजाद [[भारत]] नेपाल के स्थायित्व प्रति रुचि लेवे लागल, फलस्वरुप राजा [[त्रिभूवन]] के भारत समर्थन करे लागल आ 1951 में सत्ता दिलवाये में मदद कैलस आ राणा शासन के अन्त्य भइल। एकरी बाद से राजा के साथ साथ बहुदलीय राजनीति के शुरुआत भी हो गइल। राजा के नीचे चुनावी प्रक्रिया से सरकार के गठन भइल। राजा आ सरकार के बीच कई बरिस ले शक्ति के खिचातानि के खेल के बाद, 1959 में [[राजा महेन्द्र]] लोकतान्त्रिक अभ्यास के अन्त्य कऽ दिहले आ "निर्दलिय" [[पञ्चायत]] व्यवस्था लागु कर राज्य कइले। सन् 1989 के "जनआन्दोलन" से राजतन्त्र में संबैधानिक सुधार भइल आ फिर से बहुदलिय संसद बनल।<ref name=Nepal_Timeline>{{cite web | title= Timeline: Nepal | work=[[BBC News]] | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1166516.stm| accessdate=29 सितंबर 2005 }}</ref> 1999 में [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] अन्तरिम सरकार के प्रधानमन्त्री बनले आ नया संविधान के निर्माण भइल।
राजा बीरेन्द्र 1990 में नेपाल के इतिहास में दूसरका प्रजातन्त्रिक बहुदलीय संविधान जारी कइले आ अन्तरिम सरकार के संसद खातिर प्रजातान्त्रिक चुनाव करवइले। नेपाली कांग्रेस राष्ट्र के दूसरका प्रजातन्त्रिक चुनाव में बहुमत प्राप्त कइलस आ गिरिजा प्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री बनले।
एक्कइसवीं सदी के आरम्भ से नेपाल में माओवादियन के आन्दोलन तेज होत गइल। मधेशियन के मुद्दो पर आन्दोलन भइल। अन्त में सन् 2008 में राजा ज्ञानेन्द्र प्रजातांत्रिक चुनाव करवइले जे में माओवादियन के बहुमत मिलल आ प्रचण्ड नेपाल के प्रधानमंत्री बनले आ नेपाली कांग्रेस के नेता रामबरन यादव राष्ट्रपति के पद संभलले।
== भूगोल ==
{{Main article|नेपाल के भूगोल}}
[[चित्र:Un-nepal.png|thumb|450px|नेपाल के एगो नक्शा]]
[[चित्र:Nepal topo en.jpg|thumb|450px|A topographic map of Nepal.]]
[[चित्र:Nepal map of Köppen climate classification.svg|thumb|300px|नेपाल के कोपेन जलवायु वर्गीकरण के नक्शा]]
नेपाल मोेट तौर पर समलम्बाकार आकार के, {{convert|800|km|mi|0}} लमहर आ {{convert|200|km|mi|0}} चौड़ाई में बा, जेकर क्षेत्रफल बा {{convert|147181|km2|mi2|0|abbr=on}}। तुलनात्मक आकार देखे खातिर देखीं [[कुल क्षेत्रफल के हिसाब से राजनैतिक आ भौगोलिक उपविभाग के सूची (100,000 से 1,000,000 किमी² तक)|आकार के हिसाब से भूखंड]]। ई [[26वां उत्तरी समानांतर|26°]] आ [[31वां उत्तरी समानांतर|31°N]] उत्तरी अक्षांश आ [[80वां पूरबी मेरिडियन|80°]] आ [[89वां पूरबी मेरिडियन|89°E]] पूरबी देशांतर पर स्थित बा।
नेपाल सामान्य तौर पर तीन भौगोलिक क्षेत्र में बँटल बा: हिमालय, पहाड़ आ [[तराई]]। पारिस्थितिक पट्टी पूरब से पछिम ले गइल बा आ उत्तर से दखिन की ओर कई गो नदी सभ बहेला जवन देश के कइयों उपखंड में बँटले बा।
दखिन के सपाट निम्नभूमि या ''तराई'' जवन [[भारत|भारतीय सीमा]] से सटल बा [[इंडो-गंगा सपाट भूमि]] के हिस्सा ह। तराई एगो निम्नभूमि क्षेत्र ह जेमें कुछ पहाड़ी श्रृंखला भी पड़ेला। ई क्षेत्र में हिमालय से बह के तीन गो मुख्य नदी सभ: [[कोशी नदी|कोशी]], [[गंडक नदी|नारायणी]] आ [[घाघरा नदी|कर्णाली]] आवेला जवन इ क्षेत्र के निर्माण कइले रहल। स्थायी हिमरेखा से भी नीचे के कुछ छोट नदी कुल बाड़ी सन जवन इ में सहायता कइली सन। ई क्षेत्र में उपोष्णकटिबंधीय से लेके उष्णकटिबंधीय तक के जलवायु पावल जाला। सब से बाहरी तलहटी वाला पहाड़ी [[शिवालिक]] या चुरिया कहाला। एकर ऊंचाई {{convert|700|to|1000|m|ft|0}} तक बा, जहां आके गंगा समतलीय भूमि के सीमा खत्म हो जाला, हालांकि चौड़ा निम्न घाटी बाड़ी सन जवन [[नेपाल के भीतरी तराई सभ|भीतरी तराई]] कहाला ई क्षेत्र के उत्तर में पड़ेला।
पहाड़ी क्षेत्र शिवालिक के उत्तरी क्षेत्र से शुरू होखेला जवन [[महाभारत श्रृंखला|महाभारत]] कहाला। सामान्यतः पहाड़ी क्षेत्र पर हिम या बरफ के मौजूदगी ना दिखेला। एकर ऊंचाई {{convert|800|to|4000|m|ft|0}} तक बा। अहिजा {{convert|1200|m|ft|0}} से {{convert|3600|m|ft|0}} तक के जलवायु अल्पाइन होखेला। [[निम्न हिमालयी श्रृंखला]] {{convert|1500|to|3000|m|ft|0}} के दखिन के क्षेत्र '''पहाड़ क्षेत्र''' के सीमा ह, जँहवा उपोष्णकटिबंधीय नदी घाटी आ पहाड़ ई श्रृंखला के उत्तर में समानांतर बा। घाटी क्षेत्र में जनसंख्या घनत्व अधिक बा लेकिन {{convert|2000|m|ft|0}} से कम रहेला आ {{convert|2500|m|ft|0}} ऊंचाई पर जनसंख्या बिल्कुले कम रहेला, जहां जाड़ा के दिन में कभी कभार हिम पड़ेला।
हिमाल या हिमालय उ क्षेत्र ह जँहवा सालों भर हिम या बरफ पड़ेला। ई क्षेत्र नेपाल के सबसे दखिन के हिस्सा ह। हिमालय के ऊंचाई दुनिया में सभन से ऊंचा बा जेमे [[माउंट एवरेस्ट]] (नेपाली में '''सगरमाथा''') जेकर ऊंचाई {{convert|8848|m|ft|0}} भी पड़ेला। ई चीन के सीमा नजदीक बा। दुनिया के सबसे ऊँच चोटी [[अठ-हजरिया]] में से सात गो सबसे ऊँच चोटी नेपाल में बा, चीन सीमा से सटले। उ सात चोटी के नाम: [[ल्होत्से]], [[मकालू]], [[चोयु]], [[कंचनजंघा]], [[धौलागिरी]], [[अन्नपूर्णा]] आ [[मनास्लु]] ह।
=== हावापानी ===
नेपाल में 5 गो जलवायु क्षेत्र बा, मोटा तौर पर ई ऊंचाई के हिसाब से बा। उष्णकटिबंधीय आ उपोष्णकटिबंधीय {{convert|1200|m|ft|0}} से नीचे रहेला, [[शीतोष्ण]] क्षेत्र {{convert|1200|to|2400|m|ft|0}} पर, ठंडा क्षेत्र {{convert|2400|to|3600|m|ft|0}} पर, उपआर्कटिक क्षेत्र {{convert|3600|to|4400|m|ft|0}} पर, आ आर्कटिक क्षेत्र {{convert|4400|m|ft|0}} से ऊपर के क्षेत्र ह।
नेपाल में 5 गो मौसम होखेला: गर्मी, [[बरसात]], पतझड़, शरद आ बसंत. शरद ऋतु में मध्य एशिया से आवे आला ठंडा हवा के हिमालय आवे से रोक देला आ मानसून के उत्तरी हवा आवरण के सीमा बनावेला। जँहवा पहिले घना जंगल रहे उ क्षेत्र में अंधाधुंध पेड़ के कटाई से लगभ हर क्षेत्र में मुख्य परेशानी बनल बा, जे से भूक्षय (माटी में कटाव) आ पारितंत्र (इकोसिस्टम) में गिरावट दर्ज हो रहल बा।
नेपाल पर्वतारोहण खातिर प्रसिद्ध बा, जहां दुनिया के सभन से ऊँच आ कठिन चढ़ाई वाला कुछ पर्वत बाड़ी सन, जे में [[माउंट एवरेस्ट]] भी एगो ह। तकनीकी तौर पर, दखिन-पूरबी पर्वत (ढलान वाला साइड) नेपाल ओर बा जवन चढ़े में आसान होखेला, एहि से अधिकांश पर्वतारोही लोग एवरेस्ट आरोहण करे खातिर नेपाल ओर कूच करेले जा।
=== वातावरण ===
नेपाल में एलेविशन (समुद्र तल से जमीन के ऊंचाई) में असमानता नाटकीय ढंग से अलग अलग पावल जाला एहि से ओहिजा के [[बायोम]] (पेड़-पौधा सभ) में भी विविधता देखल जा सकत बा, [[उष्णकटिबंधीय आ उपोष्णकटिबंधीय घास स्थल, सवाना (उच्चकटिबंधीय घास के मैदान) आ श्रबलैण्ड|उष्णकटिबंधीय सवाना]] भारतीय सीमा के लगे देखल जा सकत बा त, [[उपोष्णकटिबंधीय]] [[उष्णकटिबंधीय आ उपोष्णकटिबंधीय नम चौड़ा पत्ता वाला जंगल|चौड़ा पत्ता]] आ [[उष्णकटिबंधीय आ उपोष्णकटिबंधीय शंकुधारी पत्ता वाला जंगल|शंकुधारी जंगल]] पहाड़ी क्षेत्र पर देखल जा सकत बा, [[सम शीतोष्ण]] [[सम शीतोष्ण चौड़ा पत्ता वाला आ मिश्रित जंगल|चौड़ा पत्ता वाला]] आ [[सम शीतोष्ण शंकुधारी जंगल|शंकुधारी]] जंगल हिमालय के ढलानी क्षेत्र पर देखल जा सकत बा त, [[पर्वतीय घास के मैदान आ श्रबलैंड (झाड़ी प्रधान क्षेत्र)]], चट्टान आ हिम सबसे उच्च एलेविशन पर देखल जा सकत बा।
निम्न एलिवेशन पर [[तराई-डुआर सवाना आ घास के मैदान]] इकोरीजन बा। ई इकोरीजन सभ [[हिमालयी उपोष्णकटिबंधीय चौड़ा पत्ता वाला जंगल]] के साथ मोज़ेक (mosaic) बनावेला, जवन {{convert|500|to|1000|m|ft}} पर होखेला जवन [[भीतरी तराई घाटी]] में भी दिखेला। [[हिमालयी उपोष्णकटिबंधीय देवदार के जंगल]] {{convert|1000|and|2000|m|ft}} पर बा।
ई एलिवेशन से ऊपर नेपाल के [[जैवभूगोल]] पूरब आ पछिम में गंडकी नदी द्वारा बँटल बा। पूरब के इकोरीजन में अधिक तेजी बा एहि से ई क्षेत्र अधिक प्रजातियुक्त बा। पछिम के इकोरीजन सुक्खा आ कम प्रजातियुक्त क्षेत्र बा।
{{convert|1500|to|3000|m|ft}} के क्षेत्र पर शीतोष्ण चौड़ा पत्ता वाला जंगल बा: पूरबी आ पछिमी जंगल। {{convert|3000|to|4000|m|ft}} पर पूरबी आ पछिमी उपक्षेत्रीय पर्वत पर शंकुधारी पत्ता वाला जंगल बा आ {{convert|5500|m|ft}} तक पर पूरबी आ पछिमी हिमालयी पर्वतीय झाड़ी आ घास के क्षेत्र बा।
<gallery mode="packed" caption="नेपाल के लैंडस्केप्स (भूगोल के बनावट) आ हावापानी">
File:NASA Landsat 7 Nepal.png|नासा लैंडसैट-7 से खिंचल नेपाल के तस्वीर। ई में दिख रहल बा, नेपाल के सीमा भारत आ चीन से लगल बा।
File:Everest kalapatthar crop.jpg|[[माउंट एवरेस्ट]], दुनिया के सभन से ऊँच चोटी नेपाल-चीन सीमा पर बा।
File:Barun Valley - Nghe.jpg|[[बरुन घाटी]], नेपाल के कईयन घाटी में से एगो जवन ग्लेसियर के बहाव से बनल बा।
File:Thakuri village near Khartuwa 2013.jpg| ठकुरी गांव से खिंचल [[खरतुवा]] गांव के एगो नजारा जवन सीतलपटी, संखुवासभा में पड़ेला।
File:Himalaya sud avion.JPG|हिमालय के [[अन्नपूर्णा]] श्रेणी।
File:Panorama phoksumdo lake from camp.jpg|[[फोकसुंडो झील]]
File:Kaligandaki ghasa.jpg|[[काली गंडकी जोर्ज]] (जोर्ज:तंग घाटी) पृथिवी पर सबसे गहिरा जोर्ज ह।
File:Marsyangdi valley near Pisang (4518299825).jpg|[[मर्स्यांगदी|मर्स्यांगदी घाटी]]
File:Wind erosion Kalopani Nepal.jpg|कालोपानी मे हावा से कटाव
File:Terai nepal.jpg|तराई के एगो मैदानी क्षेत्र
File:Phulchowki Hill.jpg|फूलचौकी हिल
File:Landscape in Dang district, view from Ghorahi, Nepal 2015-10-30 B.jpg|घोराही, दांग के पहाड़ी नजारा
File:Landscape in Dang district, view from Ghorahi, Nepal 2015-10-30 A.jpg|पर्वत के नजारा
</gallery>
== राजनीति ==
{{main article|नेपाल में राजनीति}}
नेपाल के राजनीति में पिछला दु दशक में जबरदस्त बदलाव देखल गइल बा। 1990 तक नेपाल एगो राजतंत्र रहल जेकर कार्यकारी अधिकार पर राजा के नियंत्रण रहल। 1990 में राजा के कम्युनिस्ट सभ के आंदोलन के सामना करे के पड़ल। कम्युनिस्ट सभ के आंदोलन [[एकाधिपत्य राजतंत्र]] के खिलाफ रहे। 1990 में राजा बड़ी मात्रा में राजनीतिक सुधार करे खातिर राजी हो गइलन आ [[संसदीय राजतंत्र]] के स्थापना भइल। ई में राजा [[राज्य के प्रमुख]] आ प्रधानमंत्री के [[सरकार के प्रमुख]] बनावल गइल।
अप्रिल 2006 के आंदोलन नेपाल के शासन में बदलाव लाईल: एगो अंतरिम संविधान लावल गइल, जेमे राजा के शक्ति के खत्म कर दिहल गइल आ एगो अंतरिम प्रतिनिधि सभा के गठन भइल जेमे माओवादी सदस्यन के प्रवेश मिल गइल, जब नयकी सरकार माओवादी विद्रोहीयन के साथ शांति वार्ता करे में सफल भइल। अप्रिल 2007 में नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) नेपाल के अंतरिम सरकार में शामिल हो गइल।
दिसम्बर 2007 में अंतरिम संसद द्वारा एगो बिल पास भइल जे से
नेपाल संघीय गणराज्य बन गइल, एकरा बाद नेपाल के प्रमुख अब राष्ट्रपति हो गइले। संविधान सभा खातिर चुनाव 10 अप्रिल 2008 के भइल; माओवादी पार्टी चुनाव के नतीजा आवला के बाद मुख्य पार्टी बन के आइल लेकिन बहुमत प्राप्त ना कर पवलस। नया संसद आपन पहिलका मीटिंग में 2007 के बिल भारी बहुमत से अपनवलस, आ राजा ज्ञानेन्द्र के 15 दिन दियाईल सेंट्रल काठमांडू के महल खाली करे खातिर। 11 जून के उ महल खाली कर दिहलन।
संविधान सभा खातिर 10 अप्रिल 2008 के चुनाव भइल आ 601 सदस्य वाला एकसदनीय संसद के स्थापना भइल। 28 मई 2008 से 27 मई 2012 ले संसद चलल, दु साल के अंदर संविधान बनावे के प्रतिज्ञा के साथ शुरू भइल संसद चार साल में भी संविधान तैयार ना कर पवलस अंततः 27 मई 2012 के पहिलका संविधान सभा भंग कर दिहल गइल।
19 नवम्बर 2013 के दुसरका संविधान सभा खातिर फिर से चुनाव करावल गइल। 21 जनवरी 2014 के 593 सदस्य के साथ एकसदनीय दुसरका संविधान सभा सुचारू भइल आ 14 अक्टूबर 2017 के समय सीमा समाप्त होखे से पहिले संविधान बन के तैयार हो गइल। 20 सितंबर 2015 के संविधान बन के जारी हो गइल आ एहि के साथ नेपाल संघीयता के प्राप्त कर लिहलस।
== अर्थतन्त्र ==
{{main|नेपाल के अर्थतन्त्र}}
[[चित्र:Nepal treemap.png|thumb|upright=1.6 नेपाली निर्यात के अनुपातिक प्रदर्शन]]
[[चित्र:Terraces, south of Ghara (4525876548).jpg|thumb|left|नेपाल में सीढ़ीदार धान के खेती]]
[[चित्र:Nepalese mohar 816.jpg|thumb|नेपाली चांदी के सिक्का, 1695]]
[[चित्र:Nepalese chamber 1955.jpg|thumb|[[नेपाली चैम्बर ऑफ कॉमर्स, ल्हासा]], 1955]]
2012 खातिर नेपाल के सकल घरेलु उत्पाद (जीडीपी) $17.921 बिलियन से अधिक आंकल गइल रहल ([[नाममात्र जीडीपी]] में समायोजित).<ref name=imf2 /> 2010 में, नेपाल के जीडीपी में, खेती 36.1 %, सेवा 48.5 % आ उद्योग-धंधा 15.4 % के हिस्सेदार रहल।<ref name="World Bank: Nepal at a glance, 2012">{{cite web |url=http://devdata.worldbank.org/AAG/npl_aag.pdf |title=World Bank: Nepal at a glance, 2012 |publisher=World Bank |year=2012 |accessdate=31 July 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425114411/http://devdata.worldbank.org/AAG/npl_aag.pdf |archivedate=25 April 2012}}</ref> जबकि कृषि आ उद्योग-धंधा घट रहल बा लेकिन सेवा क्षेत्र में योगदान बढ़ रहल बा।<ref name="World Bank: Nepal at a glance, 2012" /><ref name="Nepal Status Paper">{{cite web |url=http://www.npc.gov.np/uploads/publications/2012021312345.pdf |title=Nepal Status Paper United Nations Conference on Sustainable Development 2012 (Rio+20) Synopsis |publisher=National Planning Commission of Nepal |year=2012 |accessdate=31 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021105202/http://www.npc.gov.np/uploads/publications/2012021312345.pdf |archivedate=21 अक्टूबर 2012}}</ref>
कृषि 76 % कर्मचारियन के रोजगार मुहैया करवले बा, सेवा क्षेत्र 18 % आ निर्माण-उत्पादन आ शिल्प आधारित उद्योग 6 %. कृषि उत्पादन — ज्यादातर खेती तराई क्षेत्र जवन भारतीय सीमा क्षेत्र से सटल बा में होऽला — चाय, धान, मकई, गेंहू, ऊख (गन्ना), कन्द-मूल, दूध आ [[जल भैंस]] के मांस। उद्योग मुख्यतः कृषि उत्पादित क्षेत्र के संचालन में आधारित बा जइसे की [[जूट]], ऊख, तम्बाकू आ अन्न। कृषि-धंधा में व्यस्त लगभग 1 करोड़ कर्मचारियन में चरम कुशल अभाव के कमी बा।
नेपाल के आर्थिक वृद्धि राजनीतिक अनिश्चितता के चलते प्रतिकूल रूप से प्रभावित बा। तबो, वास्तविक जीडीपी वृद्धि 2011-2012 खातिर लगभग 5 प्रतिशत तक बढ़े के अनुमान लगावल गइल रहल। 2010-2011 में इ 3.5 प्रतिशत जीडीपी के वृद्धि में सुधार ह आ संघर्ष विराम के बाद इ दुसरका सब से बड़ वृद्धि दर ह।<ref name="World Bank: Nepal- Country Overview 2012">{{cite web |url=http://www.worldbank.org.np/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/NEPALEXTN/0,,contentMDK:22147453~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:223555,00.html |title=World Bank: Nepal- Country Overview 2012 |publisher=World Bank |year=2012 |accessdate=31 July 2012 |archive-date=22 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120822110758/http://www.worldbank.org.np/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/NEPALEXTN/0,,contentMDK:22147453~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:223555,00.html |url-status=dead }}</ref> विकास के स्रोत सभ में कृषि, निर्माण, वित्तीय अउर दूसर सेवा कुल भी शामिल बाड़ी सन। रेमिटेंस (विदेश से भेजल पइसा-रुपया) के चलते 2010/2011 में तेल के आयात से वृद्धि दर में होखे वाला नुक्सान के रोक दिहले बा। जबकि 2010/2011 में रेमिटेंस वृद्धि 11 प्रतिशत (नेपाली रुपया में) धीमा हो गइल, तब से वृद्धि दर बढ़ के 37 प्रतिशत हो गइल बा। रेमिटेंस लगभग जीडीपी के 25-30 प्रतिशत के बराबर होखे के अनुमान बा। मुद्रास्फीति के तीन साल के निम्नतम 7 प्रतिशत तक घटा दिहल गइल बा।<ref name="World Bank: Nepal- Country Overview 2012" />
== प्रशासनिक विभाजन ==
{{main|नेपाल के विभाजन}}
नेपाल सात प्रदेश आ सतहत्तर जिला कुल में बँटल बा।
{{नेपाल प्रदेश लेबल्ड मैप}}
{|class="wikitable sortable"
|+
|- style="background:#98fb98;"
! प्रदेश
! राजधानी
! राज्यपाल
! मुख्यमंत्री
! जिला
! क्षेत्र<br>(किमी²)
! जनसंख्या<br>(2011)
! घनत्व<br>(व्यक्ति/किमी²)
|-
|[[कोशी प्रदेश]]||[[बिराटनगर]] <small>(अस्थायी)</small>||प्रोफेसर डॉक्टर गोविंद बहादुर तुम्बाहांग||शेरधन राई||14||25,905 किमी²||4,534,943||175
|-
|[[प्रदेश संख्या 2]]||[[जनकपुर]] <small>(अस्थायी)</small>||रत्नेश्वर लाल कायस्थ||मोहम्मद लालबाबू राउत||8||9,661 किमी²||5,404,145 ||559
|-
|[[बाग्मती प्रदेश]]||[[हेटौड़ा]] <small>(अस्थायी)</small>||अनुराधा कोइराला||[[डोरमनी पौडेल||13|| 20,300 किमी²|| 5,529,452||272
|-
|[[गण्डकी प्रदेश]]||[[पोखरा]] ||बाबूराम कुंवर||पृथिवी सुब्बा गुरुंग||11||21,504 किमी²||2,403,757||112
|-
|[[प्रदेश संख्या 5]]||[[बुटवल]] <small>(अस्थायी)</small>||उमाकांत झा||शंकर पोखरेल||12||22,288 किमी²||4,499,272||219
|-
|[[कर्णाली प्रदेश]]||[[बिरेंद्रनगर]]||दुर्गा केशर खनाल||महेंद्र बहादुर शाही||10|| 27,984 किमी²||1,570,418||41
|-
|[[प्रदेश संख्या 7]]||[[धनगढ़ी]] <small>(अस्थायी)</small>||मोहन राज मल्ल||त्रिलोचन भट्ट||9||19,539 किमी²|| 2,552,517||130
|-
!नेपाल
![[काठमांडू]]
!राष्ट्रपति<br>बिद्या देवी भंडारी
!प्रधानमंत्री<br>खड्ग प्रसाद शर्मा ओली
![[नेपाल के जिला सभ|77]]
!147,181 km²
!26,494,504
!180
|}
== संस्कृति ==
नेपाल [[नेपालका संस्कृति|सांस्कृतिक बिबिधता]] स भरल देश बा। कवनो संस्कृति [[तिब्बत]] व कवनो [[भारत]]सँग मिलतजुलत बाटे। इहाँ के[[भेषभूषा]], [[भाषा]] तथा [[पकवान]] जादा समानतापाइल जाला।
नेपाल के राष्ट्रीय चिरई [[हिमालयी मोनल]] हवे।
=== खाना ===
नेपालके सामान्य खाना दाल, भात, तरकारी, अचार ह। एह किसिम के खाना एक दाइ बिहान व एक दाइ रातमे कइके दिनके दुई पटक खायाजाला। य खानेके बीचमे चूरा अउर चाह के सेवन भि कैलजाला। बेर-बेर पे माछा, मासु, अण्डा आदिका सेवन भि करलजाला। हिमाली भेगमे गहुँ, मकै , कोदो, आलु आदिका खाना होवेला वैसे तराईमे गहुँका रोटिके प्रचलन जादा बा। कोदोका मादक पदार्थ तोङ्गबा, छ्याङ, रक्सी आदिका सेवन हिमाली भेगमे जादा होला। नेवार समुदाय अपने विशेष किसिमकके नेवारी परिकार सेवन करेले।
== शिक्षा ==
नेपालमे आधुनीक शिक्षाके शुरूवात राणा प्रधानमन्त्री जंग बहादुर राणाके बेलायत यात्राके बाद सन् 1982 मे स्थापीत दरबार हाइस्कुल (हाल रानीपोखरी किनारके भानु मा.बि।)से भइल ह। एकर पहले नेपालमे मात्र कुछ धर्मशास्त्रीय दर्सनमे आधारीत शिक्षा देअलजातरहे । आधुनीक शिक्षाका शुरूवात 1982 मे भैलेपरभि यि आम नेपाली जनताके खातिर सर्वशुलभ नहीरहल । बाकीर देशका बिभिन्न भागमे कुछ बिधालय दरवार हाइस्कुलका शुरूवात साथे खुल्ना शुरूभैल । परन्तु नेपालमे पहिला उच्च शिक्षा केन्द्र काठमान्डौमे रहल त्रिचन्द्र क्याम्पस ह । राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र सम्सेर अपनेसाथ राजा त्रिभुवनका नाम जोडके इस क्याम्पसका नाम रखलेरहले। यि क्याम्पसके स्थापना भैलेपर नेपालमे उच्च शिक्षा आर्जन बहुत सहज होखेलागल रहे परन्तु सन 1959 तक भि देश मे यक्को विश्वविधालय स्थापना होवे नाइसकल रहे, राजनितीक परिवर्तन भैलेपर राणा शासन मुक्त देश अन्तत 1959मा त्रिभुवन विश्वविधालयको स्थापना कैलस ।वकरपाछे 1984मे महेन्द्र संस्कृतका साथ अन्य विश्वविधालय भि खुलते चलगैले। हालहीमे मात्र सरकार 4 नया विश्वविधालय भि खोलेको घोषणा कैले बा। नेपालके शिक्षा का सबसे मुख्य योजनाकार शिक्षामन्त्रालय ह त्यस बाहेक शिक्षा विभाग, 5 क्षेत्रीय शिक्षा निर्देसनालय, 75 जिल्ला शिक्षा कार्यालय , परिक्षा नियन्त्रण कार्यालय सानोठिमी, उच्चमाध्यामीक शिक्षा परिषद,पाठ्यक्रम बिकास केन्द्र, बिभिन्न विश्वविधालयका परिक्षा नियन्त्रण कार्यालय शिक्षाके बिकास बिश्तार तथा नियन्त्रणके क्षेत्रमे कार्यरत बाने ।
नेपालका विश्वविधालय
'''[[त्रिभुवन विश्वविधालय]] '''
'''[[महेन्द्र संस्कृत विश्वविधालय]] (हाल नेपाल संस्कृत बनाइलगैलबा)'''
'''[[काठमाडौं विश्वविद्यालय|काठमाडौं विश्वविधालय]]'''
'''[[पुर्वान्चल विश्वविधालय]]'''
'''[[पोखरा विश्वविधालय]]'''
'''[[लुम्बिनी विश्वविद्यालय|लुम्वीनी विश्वविधालय]]'''
'''[[नेपाल कृषी तथा वन विश्वविधालय]]''' (निकट भविश्यमे स्थापना कैलजायी)
'''[[मध्यपस्चिमाञ्चल विश्वविधालय]]'''(निकट भविश्यमे स्थापना कैलजायी)
'''सुदुरपस्चीमाञ्चल विश्वविधालय'''
डोटी जिल्लाके दिपायल वा कैलालीमे उपकुलपतीका कार्यालय राखके सुदुरपस्चीमाञ्चल बिकासक्षेत्र भर क्याम्पस बिस्तार करलजायी । यि विश्वविधालय भि क्षेत्रीय विश्वविधालयके अवधारणा अनुरूप खोले लागल ह ।
'''खुल्ला विश्वविधालय'''
सरकार खुला विश्वविधालयका विश्वभर सफल अवधारणा नेपालमे भि कार्यान्वयन करेके नेपालमे खुल्ला विश्वविधालय खोलेको घोषणा कैलेबा।
== श्वास्थ ==
नेपालमे बहुत पहिलासे आयुर्वेद, प्राकृतीक चिकित्सा पद्धती उपयोगमा रहलरहे बैध व परंपरागत चिकित्सक गाँवघर सहरमे श्वास्थ सेवा चलावल रहले, वकैनके औषधीका श्रोत नेपालके हिमाल से तराइ तक मिलेवाला जडीबुटी रहल करते। आधुनीक चिकित्सा पद्धतीका शुरूवात राणा प्रधानमन्त्री जंगवहादुर राणाका बेलायत यात्रा बाद दरवारके भितर शुरूहोगैल तब्बोमे नेपालमे आधुनीक चिकित्सा संस्थाके रूपामे राणा प्रधानमन्त्री वीर सम्सेरके कालमे काठामाण्डौमे सन 1889 मा स्थापित वीर अस्पताल हि पहिला अस्पताल बा वकरबाद चन्द्र समसेर के शासन कालमेमे स्थापीत त्रिचन्द्र सैनीक अस्पताल दुसरा रहे, हाल [[नेपालका अस्पताल]] सामन्यतया आयुर्वेद,प्रकृतीक चिकीत्सा तथा आधुनीक चिकीत्सा करके सरकारी सेवा विधमान बा ।
=== पर्यटन ===
घुमफिर करे खातिर नेपाल दुनियाके दश गो बढिया देश मे पडेला ।<ref>{{Cite web |url=http://www.online24post.com/archives/37408 |title=आर्काइव कॉपी के बा |access-date=2019-03-10 |archive-date=2019-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308145822/http://www.online24post.com/archives/37408 |url-status=dead }}</ref>
== संदर्भ ==
<references/>
{{Nepal topics}}
[[श्रेणी:नेपाल| ]]
[[श्रेणी:एशिया के देस]]
[[श्रेणी:दक्खिन एशिया के देश]]
[[श्रेणी:यूनाइटेड नेशंस के सदस्य देस]]
[[श्रेणी:भारत के पड़ोसी देश]]
2pi5hzwolmkn5e5qifhhanu6iuw8nbd
लेक वलेंसा
0
5092
805900
734414
2026-10-09T13:23:37Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805900
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Officeholder
|name = Lech Wałęsa
|image = Lech Walesa - 2009.jpg
|caption = Wałęsa in 2009
|office = [[List of heads of state of Poland#Presidents of the Third Republic|2nd President of Poland]]
|primeminister = [[Tadeusz Mazowiecki]]<br>[[Jan Krzysztof Bielecki]]<br>[[Jan Olszewski]]<br>[[Waldemar Pawlak]]<br>[[Hanna Suchocka]]<br>[[Waldemar Pawlak]]<br>[[Józef Oleksy]]
|term_start = 22 December 1990
|term_end = 22 December 1995
|predecessor = [[Wojciech Jaruzelski]] ([[Polish People's Republic|PRL]])<br>[[Ryszard Kaczorowski]] ([[Polish government-in-exile|in exile]])
|successor = [[Aleksander Kwaśniewski]]
|office2 = [[Solidarity (Polish trade union)|Chairperson of Solidarity]]
|term_start2 = 14 August 1980
|term_end2 = 12 December 1990
|predecessor2 = Position established
|successor2 = [[Marian Krzaklewski]]
|birth_date = {{birth date and age|1943|9|29|df=y}}
|birth_place = [[Popowo, Gmina Tłuchowo|Popowo]], [[General Government|Poland]]
|death_date =
|death_place =
|party = [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarity]] {{small|(1970–1988)}}<br>[[Solidarity Citizens' Committee]] {{small|(1988–1993)}}<br>[[Nonpartisan Bloc for Support of Reforms]] {{small|(1993–1997)}}<br>[[Solidarity Electoral Action]] {{small|(1997–2001)}}<br>[[Christian Democracy of the 3rd Polish Republic]] {{small|(1997–2001)}}<br>[[Civic Platform]] {{small|(2001–present)}}
|occupation = Electrician
|spouse = [[Danuta Wałęsa|Danuta Gołoś]] {{small|(1969–present)}}
|children = Bogdan (1970)<br>Sławomir (1972)<br>Przemysław (1974)<br>[[Jarosław Wałęsa|Jarosław]] (1976)<br>Magdalena (1979)<br>Anna (1980)<br>Maria Wiktoria (1982)<br>Brygida (1985)
|parents = Bolesław Wałęsa<br>Feliksa Kamieńska
|religion = [[Catholic Church|Roman Catholicism]]
|signature = Lech Walesa Signature.svg
}}
'''लेक वलेंसा''' ([[Polish language|Polish]]: '''Lech Wałęsa''' (उच्चारण [lɛx vaˈwɛ̃sa]) के (जन्म [[29 सितंबर]], [[1943]]) में भइल।जे [[पोलैंड]] के पनीया-जहाज पर काम करत रहलन आ एगो [[नेता]] भी रहलन जे [[एकता]] आ पोलैंड के [[राष्ट्रपति]] बनलन, उहाँ के [[1983]] मेँ [[शांती नोबेल पुरस्कार]] प्राप्त कइले रहनी।
[[श्रेणी:पोलैंड]]
[[श्रेणी:1943 में जनम]]
{{Politician-stub}}
ab2011mpp2450avnqwk34ebqmsdq15j
माधव कुमार नेपाल
0
5142
805926
744865
2026-10-09T13:25:33Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805926
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
|name = माधवकुमार नेपाल
|image = Madhav Kumar Nepal2.JPG
|office = [[नेपाल के प्रधानमंत्री|नेपाल के 34वाँ प्रधानमंत्री]]
|president = [[राम बरन यादव]]
|term_start = 25 मई 2009
|term_end = 6 फरवरी 2011
|predecessor = [[प्रचंड|पुष्प कुमार दहल]]
|successor = [[झाला नाथ खनाल]]
|office1 = उपप्रधानमंत्री, नेपाल
|primeminister1 = [[मन मोहन अधिकारी]]
|term_start1 = 30 नवंबर 1994
|term_end1 = 12 सितंबर 1995
|predecessor1 = [[गिरिजा प्रसाद कोइराला]]
|successor1 = [[प्रकाश चंद्र लोहानी]]
|office2 = [[विदेश मंत्रालय (नेपाल)|नेपाल के बिदेस मंत्री]]
|primeminister2 = [[मन मोहन अधिकारी]]
|term_start2 = 30 नवंबर 1994
|term_end2 = 12 सितंबर 1995
|predecessor2 = [[गिरिजा प्रसाद कोइराला]]
|successor2 = [[प्रकाश चंद्र लोहानी]]
|birth_date = {{birth date and age|1953|3|6|df=y}}
|birth_place = [[गौर, नेपाल|गौर]], [[रौतहट जिला|रौतहट]], [[नेपाल राज|नेपाल]]
|death_date =
|death_place =
|party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]]
|otherparty = [[यूनाइटेड लेफ्ट फ्रंट (नेपाल, 1990)|यूनाइटेड नेपाल फ्रंट]] <small>(1990-2002)</small>
|alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]
}}
'''माधव कुमार नेपाल''' [[नेपाल]] के एगो राजनेता बाड़ें जे नेपाल के 34वाँ [[प्रधानमंत्री]] रहलें। ई नेकपा एमाले (नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकिकृत मार्क्सवाद लेनिनवाद)) पार्टी के नेता हईं।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{नेपाल-आधार}}
[[श्रेणी:नेपाल के राजनेता]]
3uvj0qftcsfxl1399cipjdeyh8hx2q6
नेपाल के प्रशासनिक बिभाजन
0
5280
805897
735894
2026-10-09T13:23:25Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805897
wikitext
text/x-wiki
[[File:Provinces of Nepal 2015.png|thumb|350px|right|नेपाल के ७ गो प्रदेश सभ]]
'''संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल''' एगो छोट देश ह जवन [[दक्षिण एशिया]] में [[भारत]] आ [[चीन]] के बीच में स्थित बा। ई देश पुरी तरह से [[स्थलरुद्ध]] बा कहे के मतलब ह इ देश के भू-भाग समुन्दर के ना छुयेला।
२० सितंबर २०१५ के जारी भइल नया [[संविधान]] के हिसाब से नेपाल अब ७ गो प्रदेश में बंट गइल बा।
==नयका प्रशासनिक विभाजन==
नयका प्रशासनिक विभाजन (२० सितंबर २०१५ के जारी संविधान) के हिसाब से नेपाल के ७ गो प्रदेश आ ७४४ पालिका (नगरपालिका आ गांवपालिका) में बांटल गइल बा। ३ गो जिला सभ के तोड़ के नया ३ गो अउर जिला बन गइल बा। कुल मिला के अब ७८ गो जिला हो गइल बा।
===प्रदेश सभ===
प्रदेश सभ के नामकरण उ प्रदेश के विधान परिषद द्वारा होखे के प्रावधान बा। फिलहाल प्रदेश सभ के ओकर संख्या के आधार से जानल जाऽला।
प्रदेश सभ के नाम ई तरह बा:
{{main|नेपाल के प्रदेश}}
# [[कोशी प्रदेश]]
# [[प्रदेश संख्या २]]
# [[प्रदेश संख्या ३]]
# [[प्रदेश संख्या ४]]
# [[प्रदेश संख्या ५]]
# [[प्रदेश संख्या ६]]
# [[प्रदेश संख्या ७]]
===जिला सभ===
{{main|नेपाल के जिला}}
नेपाल में पहिले से ७५ गो जिला रहल जवन विकास क्षेत्र आ अंचल में बँटल रहल। जिला के जिम्मेदारी जिला विकास समिति के पास रहल।
अब कुछ जिला सभ के तोड़ के ७८ गो जिला बना दिहल गइल बा आ जिला विकास समिति के नाम [[जिला समन्वय समिति हो गइल बा। कुछ अधिकार में भी बदलाव भइल बा।
===पालिका===
नेपाल में अब कुल ७४४ पालिका बाड़े जे में [[महानगरपालिका]], [[उपमहानगरपालिका]], [[नगरपालिका]] आ [[गांवपालिका]] आवेला।
==प्राकृतिक विभाजन==
[[file:Nepal topo en.jpg|thumb|250px|नेपाल के प्राकृतिक विभाजन। उत्तर में हिमालय, मध्य में पहाड़, दक्षिण में तराई]]
[[नेपाल]] प्राकृतिक रुप से तीन भाग में विभाजित बा।
* [[हिमालय]]
* [[पहाड़]]
* [[तराई]]
==पुरनका प्रशासनिक विभाजन==
[[file:Nepal development regions.png|thumb|250px|नेपालके विकास क्षेत्र]]
प्रशासनिक रुप से नेपाल के 5 विकास क्षेत्र, 14 अंचल आ 75 जिला में विभाजित करल गइल बा। चार पाँचगो जिला मिला के एगो अंचल आ दु-तीन गो अंचल मिला के एगो विकास क्षेत्र बनल बा।
===विकास क्षेत्र===
{| class="wikitable" style="text-align:center; width:800px; height:200px;"
|+ नेपाल के विकास क्षेत्र
|-
! sr.
! विकास क्षेत्र
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (km<sup>2</sup>.)
! जनसंख्या (2011)
|-
! 1
|[[पूर्वांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''पूर्वांचल विकास क्षेत्र''']]||[[धनकुटा]] ||28,456||5,811,555
|-
!2
|'''[[मध्यमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल]]'''|| [[काठमांडु]]||27,410||9,656,985
|-
!3
|[[पश्चिमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''पश्चिमांचल विकास क्षेत्र''']]|| [[पोखरा]]||29,398||4,926,765
|-
!4
|[[मध्य पश्चिमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''मध्य पश्चिमांचल विकास क्षेत्र''']]|| [[बिरेन्द्रनगर]]||42,378||3,546,682
|-
!5
|[[सुदूर पश्चिमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''सुदूर पश्चिमांचल विकास क्षेत्र''']] || [[दिपायल]]||19,539||2,552,517
|-
!
|'''[[नेपाल]]'''||'''[[काठमांडु]]'''||'''147,181'''||'''26,494,504'''
|-
|}
===अंचल===
[[File:Nepal zones.svg|300px]]
{|class="wikitable" style="text-align:center; width:700px; height:200px;"
|+ नेपाल के अंचल
|-
! क्रम
! क्षेत्र
! अंचल
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (km<sup>2</sup>.)
! जनसंख्या (2011)
|-
! 1
| rowspan="3"|[[पूर्वांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''पूर्वांचल''']]||मेची||[[इलाम]] ||8,196||1,422,182
|-
!2
| कोशी|| [[बिराटनगर]]||9,669||2,335,047
|-
!3
| सगरमाथा|| [[राजविराज]]||10,591||2,054,326
|-
!4
| rowspan="3"| [[मध्यमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''मध्यमांचल''']]||जनकपुर||[[जलेश्वर]]||9,669||2,837,481
|-
!5
| बागमति ||[[काठमांडु]] ||9,428, ||3,843,596
|-
!6
| नारायणी ||[[बिरगंज]]||8,313 ||2,975,908
|-
!7
| rowspan="3"| [[पश्चिमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''पश्चिमांचल''']]||गंडकी ||[[पोखरा]]||12,275||1,549,857
|-
!8
| लुम्बिनी||[[बुटवल]]||8,975 ||2,834,612
|-
!9
| धौलागिरी||[[बाग्लुंग]]||8,148||542,296
|-
!10
| rowspan="3"| [[मध्य पश्चिमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''मध्य-पश्चिमांचल''']]||राप्ती ||[[तुलसीपुर]]||10,482||1,456202
|-
!11
| कर्नाली ||[[जुम्ला]]||21,351||388,713
|-
!12
| भेरी ||[[नेपालगंज]] ||10,545||1701,767
|-
!13
| rowspan="2"| [[सुदूर पश्चिमांचल विकास क्षेत्र, नेपाल|'''सुदूर पश्चिमांचल''']] || सेती||[[धनगढ़ी]]||12,550||1,575,003
|-
!14
| महाकाली||[[महेन्द्रनगर]]||6,989||977,514
|-
!
| '''[[नेपाल]]''' ||'''14 अंचल'''|| '''[[काठमांडु]]''' || '''147,181''' ||'''26,494,504'''
|-
|}
==नेपाल के जिला==
नेपाल में 75 गो जिला बा।
[[Image:Nepal districts.png|left|350px|thumb|Districts of Nepal]]
{|class="wikitable" style="text-align:left; width:800px; height:200px;"
|+ नेपाल के जिला
|- align="center"
! क्रम
! जिला
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (km<sup>2</sup>.)
! जनसंख्या (2011)
|-
! 1
|[[झापा जिला]]
|([[चन्द्रगढ़ी]])
|
|
|-
! 2
|[[इलाम जिला]]
| ([[इलाम, नेपाल|इलाम]])
|
|
|-
!3
|[[पाँचथर जिला]]
|([[फिदिम]])
|
|
|-
!4
|[[ताप्लेजुँग जिला]]
|([[ताप्लेजुँग]])
|
|
|-
! 5
| [[मोरंग जिला]]
|([[बिराटनगर]])
|
|
|-
! 6
|[[सुनसरी जिला]]
|([[इनरुआ, कोशी|इनरुआ]])
|
|
|-
!7
|[[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर जिला]]
|([[भोजपुर, नेपाल|भोजपुर]])
|
|
|-
!8
|[[धनकुटा जिला]]
|([[धनकुटा]])
|
|
|-
!9
|[[तेह्रथुम जिला]]
|([[म्यांगलुंग]])
|
|
|-
!10
|[[संखुवासभा जिला]]
|([[खाँदबारी]])
|
|
|-
!11
|[[सप्तरी जिला]]
|([[राजबिराज]])
|
|
|-
!12
|[[सिराहा जिला]]
|([[सिराहा]])
|
|
|-
!13
|[[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर जिला]]
|([[त्रियुगा]])
|
|
|-
!14
|[[खोटांग जिला]]
|([[दिक्तेल]])
|
|
|-
!15
|[[ओखलढुंगा जिला]]
|([[ओखलढुंगा]])
|
|
|-
!16
|[[सोलुखुम्बु जिला]]
|([[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]])
|
|
|-
!17
|[[धनुषा जिला]]
|([[जनकपुर]])
|
|
|-
!18
|[[महोत्तरी जिला]]
|([[जलेश्वर]])
|
|
|-
!19
|[[सर्लाही जिला]]
|([[मलंगवा]])
|
|
|-
!20
|[[सिन्धुली जिला]]
|([[कमलामाई]])
|
|
|-
!21
|[[रामेछाप जिला]]
|([[मंथली, जनकपुर|मंथली]])
|
|
|-
!22
|[[दोलखा जिला]]
|([[चरीकोट]])
|
|
|-
!23
|[[भक्तपुर जिला]]
|([[भक्तपुर]])
|
|
|-
!24
|[[धादिंग जिला]]
|([[धादिंग बेसी]])
|
|
|-
!25
|[[काठमांडु जिला]]
|([[काठमांडु]])
|
|
|-
!26
|[[काभ्रेपाल्चोक जिला]]
|([[धुलिखेल]])
|
|
|-
!27
|[[ललितपुर जिला, नेपाल|ललितपुर जिला]]
|([[पाटन, ललितपुर|ललितपुर]])
|
|
|-
!28
|[[नुवाकोट जिला]]
|([[बिदूर]])
|
|
|-
!29
|[[रसूवा जिला]]
|([[धुन्चे]])
|
|
|-
!30
|[[सिन्धुपाल्चोक जिला]]
|([[चौतारा]])
|
|
|-
!31
|[[बारा जिला]]
|([[कलैया]])
|
|
|-
!32
|[[पर्सा जिला]]
|([[बिरगंज]])
|
|
|-
!33
|[[रौतहट जिला]]
|([[गौर, नेपाल|गौर]])
|
|
|-
!34
|[[चितवन जिला]]
|([[भरतपुर, नेपाल|भरतपुर]])
|
|
|-
!35
|[[मकवानपुर जिला]]
|([[हेटौंड़ा]])
|
|
|-
!36
|[[गोर्खा जिला]]
|([[पृथ्वीनारायण|गोर्खा]])
|
|
|-
!37
|[[कास्की जिला]]
|([[पोखरा, नेपाल|पोखरा]])
|
|
|-
!38
|[[लम्जुंग जिला]]
|([[Besisahar]])
|
|
|-
!39
|[[स्यांगजा जिला]]
|([[स्यांगजा]])
|
|
|-
!40
|[[तनहु जिला]]
|([[ब्यास]])
|
|
|-
!41
|[[मनांग जिला]]
|([[चामे, नेपाल|चामे]])
|
|
|-
!42
|[[कपिलवस्तु जिला]]
|([[तौलीहवा|कपिलवस्तु]])
|
|
|-
!43
|[[नवलपरासी जिला]]
|([[परासी, नेपाल|परासी]])
|
|
|-
!44
|[[रुपनदेही जिला]]
|([[सिद्धार्थनगर, नेपाल|सिद्धार्थनगर]])
|
|
|-
!45
|[[अर्घाखाँची जिला]]
|([[सन्धिखड्का]])
|
|
|-
!46
|[[गुल्मी जिला]]
|([[तमघास]])
|
|
|-
!47
|[[पाल्पा जिला]]
|([[तानसेन, नेपाल|तानसेन]])
|
|
|-
!48
|[[बाग्लुंग जिला]]
|([[बाग्लुंग]])
|
|
|-
!49
|[[म्याग्दी जिला]]
|([[बेनी, धौलागिरी|बेनी]])
|
|
|-
!50
|[[पर्बत जिला]]
|([[कुस्मा, नेपाल|कुस्मा]])
|
|
|-
!51
|[[मुस्तांग जिला]]
|([[जोमसोम]])
|
|
|-
!52
|[[दांग देवखुरी जिला]]
|([[त्रिभूवननगर]])
|
|
|-
!53
|[[प्युठान जिला]]
|([[प्युठान खलंगा]])
|
|
|-
!54
|[[रोल्पा जिला]]
|([[लिवांग, रोल्पा|लिवांग]])
|
|
|-
!55
|[[रुकुम जिला]]
|([[मुसीकोट]])
|
|
|-
!56
|[[सल्यान जिला, नेपाल|सल्यान जिला]]
|([[सल्यान, नेपाल|सल्यान]])
|
|
|-
!57
|[[डोल्पा जिला]]
|([[दूनई, नेपाल|दूनई]])
|
|
|-
!58
|[[हुम्ला जिला]]
|([[सिमिकोट]])
|
|
|-
!59
|[[जुम्ला जिला]]
|([[जुम्ला (शहर)|जुम्ला खलंगा]])
|
|
|-
!60
|[[कालीकोट जिला]]
|([[मनमा]])
|
|
|-
!61
|[[मुगू जिला]]
|([[गमगढी]])
|
|
|-
!62
|[[बांके जिला]]
|([[नेपालगंज]])
|
|
|-
!63
|[[बर्दिया जिला]]
|([[गुलरिया, नेपाल|गुलरिया]])
|
|
|-
!64
|[[सुर्खेत जिला]]
|([[बिरेन्द्रनगर]])
|
|
|-
!65
|[[दैलेख जिला]]
|([[नारायण, नेपाल|नारायण]])
|
|
|-
!66
|[[जाजरकोट जिला]]
|([[खलंगा, जाजरकोट|खलंगा]])
|
|
|-
!67
|[[कैलाली जिला]]
|([[धनगढी]])
|
|
|-
!68
|[[अछाम जिला]]
|([[मंगलसेन]])
|
|
|-
!69
|[[डोटी जिला]]
|([[दिपायल]])
|
|
|-
!70
|[[बझांग जिला]]
|([[चैनपुर, सेती|चैनपुर]])
|
|
|-
!71
|[[बाजुरा जिला]]
|([[मर्तडी]])
|
|
|-
!72
|[[कंचनपुर जिला]]
|([[महेन्द्रनगर, महाकाली|भीम दत्ता]])
|
|
|-
!73
|[[डडेलधुरा जिला]]
|([[डडेलधुरा]])
|
|
|-
!74
|[[बैतडी जिला]]
|([[बैतडी]])
|
|
|-
!75
|[[दार्चुला जिला]]
|([[दार्चुला]])
|
|
|-
|}
==नगर कार्यपालिका==
[[नेपाल]] में वर्तमान समय में प्रशासनिक बिभाजन के एगो इकाई [[नेपाल के नगरपालिका सभ के लिस्ट|नगरपालिका]] बा आ नगरसभा के निर्वाचनके अन्तिम नतिजा प्राप्त होला के 15 दिनभितर 20 सदस्यीय '''नगर कार्यपालिका''' के गठन होबेला।
== गठन ==
* नगरसभा के मेयर: 1 जन
* नगरसभा के उपमेयर: 1 जन
* वार्ड अध्यक्ष: हरेक वार्ड मे एक-एक आदमी
महिला सदस्य: 5 जन (जौन नगरसभाके सदस्य सभ अपन मे से निर्वाचित क के 5 गो महिला सदस्य)
दलित वा अल्पसंख्यक सदस्य 3 जन (नगर सभाके सदस्य सभ दलित वा अल्पसंख्यक समुदाय मे से वा नगर सभा के बाहर के व्यक्ति के चुने परेला इ 3 जन सदस्य नगर सभाके सदस्य होव सकेला मुदा इ लोकनि के मताधिकार ना होला)
[[श्रेणी:नेपाल के उपबिभाग| ]]
qccwq0gmm7qfngutchjb03eidu6y4as
हिंदी भाषा
0
5418
805886
787658
2026-10-09T13:21:39Z
SM7Bot
7808
/* नाम क उत्पत्ति */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805886
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
|name = हिंदी
|image = Hindi_devnagari.png
|imagesize = 200px
|imagecaption = देवनागरी लिपि में लिखल "हिंदी" शब्द
|pronunciation = {{IPA-hi|ˈmaːnək ˈɦin̪d̪iː}}
|states = उत्तर आ उत्तरी पच्छिमी [[भारत]]
|speakers = 260 मिलियन<!--These figures are as per 19th Edition of ETHNOLOGUE-->
|ref = e19
|date = 2001
|speakers2 = [[L2 speakers]]: 120 मिलियन (1999)
|familycolor = इंडो-यूरोपियन
|fam2 = [[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]]
|fam3 = [[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]]
|fam4 = [[हिंदी समूह के भाषा सब|सेंट्रल जोन (हिंदी)]]
|fam5 = [[पच्छिमी हिंदी]]
|fam6 = [[हिंदुस्तानी भाषा|हिंदुस्तानी]]<ref name=ELL2>{{ELL2|Hindustani}}</ref>
|fam7 = [[खड़ी बोली]]<ref name=ELL2/>
|nation=[[भारत]]<ref name="auto">{{cite web|title=Sequence of events with reference to official language of the Union |url=http://rajbhasha.nic.in/IIContent.aspx?t=enevents |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802071514/http://rajbhasha.nic.in/IIContent.aspx?t=enevents |archivedate=2 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
|ancestor = [[शौरसेनी प्राकृत]]
|script = [[देवनागरी]] ([[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी]])<br />[[हिंदी ब्रेल]]
|sign = [[हिंदी संकेतभाषा]]
|agency = [[केंद्रीय हिंदी निदेशालय]]<ref>{{cite web |url=http://hindinideshalaya.nic.in/english/aboutus/aboutus.html |title=Central Hindi Directorate: Introduction |access-date=2016-11-13 |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504043836/http://hindinideshalaya.nic.in/english/aboutus/aboutus.html |url-status=dead }}</ref>
| iso1 = hi
| iso2 = hin
| iso3 = hin
| linglist = hin-hin
| lingua = 59-AAF-qf
| image = Hindi.svg
| imagescale = 1.2
| imagecaption = [[देवनागरी]] में लिखल हिंदी शब्द
| map = Hindi 2011 Indian Census by district.svg
| mapcaption = 2011 जनगणना के अनुसार भारत में हिंदी के L1 बतावे वाला लोगन के बितरण
| notice = Indic
| sign = [[Indo-Pakistani Sign Language|Signed Hindi]]
| glotto = hind1269
| glottorefname = Hindi
}}
'''हिंदी भाषा''' (शाब्दिक अरथ: [[हिंदुस्तान|हिंद]] के भाषा) मुख्य रूप से [[भारत]] के [[हिंदी पट्टी|हिंदी प्रदेश]] में, आ अन्य भाषा के रूप में पूरा भारत आ भारत से बाहर रहे वाला [[भारतीय लोग]] द्वारा बोलल जाए वाली एक ठो भाषा हवे। [[भाषा विज्ञान]] के अनुसार ई [[इंडो-आर्यन भाषा|इंडो-आर्य]] समूह के भाषा हवे। खड़ी बोली के मानकीकरण से हिंदी आ [[उर्दू]] दुनों भाषा सभ के उत्पत्ति मानल जाले, हिंदी भाषा जहाँ [[संस्कृत]] से आपन ज्यादातर शब्द लिहले बा ओहिजे उर्दू में ज्यादातर शब्द फ़ारसी आ अरबी मूल के मिलेला। हिंदी-उर्दू के मिलल-जुलल रूप, जवन काफी संख्या में आम जन के आ [[बॉलीवुड|सिनेमा जगत]] भाषा बाटे ओकरा के [[हिंदुस्तानी भाषा|हिंदुस्तानी]] भी कहल जाला।
मानक हिंदी, हिंदी के अइसन रूप हवे जेह में संस्कृत के परभाव ज्यादा बा आ जवन तकनीकी शब्दावली, सरकारी कामकाज आ साहित्य के भाषा बाटे। ई भारत के राजभाषा भी हवे। हिंदी पर क्षेत्रीय भाषा के परभाव से लहजा वगैरह में अंतर के कारण बिहारी हिंदी या भोजपुरी-हिंदी<ref name="AlatisTan2001">{{cite book|author1=James E. Alatis|author2=Ai-Hui Tan|title=Georgetown University Round Table on Languages and Linguistics (GURT) 1999: Language in Our Time: Bilingual Education and Official English, Ebonics and Standard English, Immigration and the Unz Initiative|url=https://books.google.com/books?id=ljumbfV_7y0C&pg=PA319|date=7 September 2001|publisher=Georgetown University Press|isbn=1-58901-854-0|pages=319–}}</ref> वगैरह के अनौपचारिक वर्गीकरण भी मिले ला।
हिंदी भाषा के [[देवनागरी]] लिपि मे लिखल जाला। हिंदी आ इंग्लिश के मिला-जुला रूप के हिंग्लिश के नाँव भी दिहल गइल बा।
भारत में 25.8 करोड़ लोग पहिली भाषा के रूप में आ 12 करोड़ लोग दूसर भाषा के रूप में हिंदी बोले वाला बतावल जाला।<ref>{{Cite news|title=Hindi Language (HIN) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use|url=https://www.ethnologue.com/language/hin/|work=Ethnologue (Free All)|access-date=2026-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250703133509/https://www.ethnologue.com/language/hin/|archive-date=2025-07-03|language=en-US|url-status=live}}</ref> 2001 में भारत के जनगणना के आँकड़ा अनुसार भारत में कुल 42 करोड़ से ढेर<ref name=census2011>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx |title=Census of India: Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues –2001 |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=14 नवंबर 2016}}</ref> लोग के मातृभाषा हिंदी हवे (हालाँकि एह आंकड़ा में [[भोजपुरी]] नियर भाषा बोले वाला लोग सब के भी सामिल कइल गइल बा) आ एकरे बाद लगभग 12 करोड़ लोग के दूसरी भाषा हवे।<ref name="britanica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Hindi-language|title=Hindi language|publisher=britannica.com||accessdate= 14 नवंबर 2016}}</ref>
[[हिंदी साहित्य|हिंदी के साहित्य]] में आमतौर पर [[हिंदी समूह के भाषा सब|मध्य क्षेत्र]] के बोली सब में भइल 11वीं सदी के आसपास तक ले के रचना सभ से ले के आधुनिक काल तक के हिंदी में भइल रचना सभ के गिनल जाला।
== नाम क उत्पत्ति ==
हिंदी शब्द क संबंध [[संस्कृत]] शब्द 'सिंधु' से मानल जाला। 'सिंधु' [[सिंधु नदी]] के कहल जाला आ ओही आधार प ओकरे आस-पास के जगह के सिंधु कहै जाए लगल। इहै सिंधु शब्द [[ईरानी]] में जायके '[[हिंदू]]', हिंदी आऊर 'हिंद' हो गयल। बाद में ईरानी धीरे-धीरे भारत के अधिकतर हिस्सा से परचित होत गइलें आ एह शब्द के अर्थ में बिस्तार होत गयल। बाद में हिंद शब्द पूरे भारत बदे प्रचलित हो गयल। एम्मे ईरानी के इक प्रत्यय क प्रयोग कइले के कारण 'हिन्दिक' (हिन्द + ईक) बनल जवना के मतलब 'हिन्द का' होला। हिंदी शब्द के दूसर रूप यूनानी में इंडिका आ लैटिन में इंडेया आउर अंग्रेजी में इंडिया के वाम ले जानल जाला। हिंदी भाषा खातिर एह शब्द के सबसे पुरान प्रयोग शरफुद्दीन यजदी के ‘जफरनामा’ (1424) किताब में मिलेला। उर्दू के प्रमुख साहित्यकार लोग 19वीं सदी के अंत तक अपना भाषा के हिंदी या हिंदवी के रूप में प्रयोग करे लगनअ।<ref>{{Cite web|url=https://www.urducouncil.nic.in/council/historical-perspective-urdu|title=उर्दू का एक ऐतिहासिक परिप्रेक्ष्य {{!}} National Council for Promotion of Urdu Language|date=2022-10-15|website=web.archive.org|access-date=2022-10-25|archive-date=15 अक्टूबर 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015162643/https://www.urducouncil.nic.in/council/historical-perspective-urdu|url-status=bot: unknown}}</ref>
आधुनिक भारोपीय भासा के उत्पत्ति भाषा वैज्ञानिकन के अनुसार अपभ्रंश हउए। हिन्दी के उत्पत्ति शौरसेनी प्राकृत से हउए। 10 वीं शताब्दी के अंतिम ले कई गो प्राकृत अपभ्रंश आपन रूप एकदम अलग अलग बना लेले रहुए, एहि में के एक पुरान रूप हिन्दी बनल।<ref>[https://www.amarujala.com/columns/blog/hindi-diwas-2019-hindi-language-history-in-hindi?pageId=1 हिंदी के विकास की यात्रा, हिंदी कैसे बनी भारत के हृदय की भाषा] (२०१९)</ref>
प्रोफेसर महावीर सरन जैन, हिन्दी के व्युत्पत्ति के बारे में "हिन्दी आ उर्दू के अद्वैत" शीर्षक से लेख लिखले बाड़न जेम्मा इ बतवन कि ईरान क पुरान भाषा अवेस्ता में 'स' ध्वनि ना बोलल जात रहे, बल्कि 'स' के उच्चारण 'ह' जइसन होखत रहे। जइसे संस्कृत शब्द ‘असुर’ के अवेस्ता में संबद्ध समकक्ष शब्द ‘अहुर’ रहे। [[अफगानिस्तान]] के बाद सिंधु नदी के ए पार हिंदुस्तान के पूरा इलाका के प्राचीन [[फारसी]] साहित्य में भी 'हिन्द', 'हिंदुश' के नाँव से बोलावल जाला।
== इतिहास ==
=== बिचला इंडो-आर्यन से हिंदी ===
बाकी अउरी दूसर इंडो-आर्य भाषा सभ नियर हिंदियो वैदिक संस्कृत के सुरुआती रूप के सीधा वंशज हवे, शौरसेनी प्राकृत आ शौरसेनी अपभ्रंश (संस्कृत में अपभ्रंश माने "भ्रष्ट" से) के माध्यम से, जे 7वीं सदी ईसवी में उभार लिहलस।
मिडिल इंडो-आर्य से हिंदी में संक्रमण के विशेषता जवन ध्वनि परिवर्तन भइल ओकर कुछ उदाहरण नीचे देखल जा सके ला:
* जेमिनेट व्यंजन से पहिले के स्वर के क्षतिपूर्ति वाला लंबाई, कबो-कबो अनायास नासिकाकरण के साथ: हस्त > हत्थ > हाथ
* सभ शब्द-अंतिम स्वर के लोप होखल: रात्रि > रात्ति > रात
* अनुनासिक व्यंजन से नासिकायुक्त लंबा स्वर के निर्माण: बंध > बाँध
* बिना उदात्त भा बिना तनाव वाला लघु स्वर के लोप (श्वा विलोपन में जाहिर होखे ला): सुस्थिर > सुत्थिर > सूत्रा
* सटल स्वर के गिर जाइल (जवना में एगो विराम से अलग कइल भी शामिल बा: अपरा > अवरा > और
* अंतिम -म से -वँ: ग्राम > गाम > गावँ (गाँव)
* इंटरवोलिक -ड़- से -र- या -ल-: तड़ाग > तालाब, नाड़ > नाल
* व > ब: विवाह > ब्याह
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[हिंदी सिनेमा]]
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:हिंदी]]
[[श्रेणी:भारत के भाषा]]
[[श्रेणी:इंडो-आर्यन भाषा]]
sa8y6t4qvrunj25iba1uc3hm1w5hbqg
लीला डाउन्ज़
0
8318
805899
716012
2026-10-09T13:23:32Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (3) using [[Project:AWB|AWB]]
805899
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians -->
| Name = लीला डाउन्ज़ <br />Lila Downs
| Img = Lila Downs en 2009.JPG
| Img_capt = लीला डाउन्ज़ एन २०१०
| Img_size =
| Landscape =
| Background = solo_singer
| Birth_name = Ana Lila Downs Sánchez
| Born = [[१९ सितंबर]] [[१९६८]] <br /> [[वाहाका]], [[मेक्सिको]]
| Spouse = Paul Cohen
| Instrument = [[:en:Vocals|Vocals]], [[:en:guitar|guitar]]
| Genre = [[:en:Latin pop|Latin]], [[:en:rock en Español|rock]], [[:en:alternative rock|alternative]], [[:en:world music|world]]
| Occupation = [[:en:Singer-songwriter|Singer-songwriter]], [[:en:musician|musician]], [[:en:record producer|producer]]
| Years_active = १९९२–present
| Label = [[:es:EMI|EMI Music]]
| Associated_acts =
| URL = [http://www.liladowns.com/ www.liladowns.com]
}}
'''आन ळिल डोव्न्स शन्च्हे।''' ('''Ana Lila Downs Sánchez''') जौन साधारणत: ''ळिल डोव्न्स्''। [[सितंबर|सितंबर 9]] द 1968 न [[ऑअक्षच]], [[मेक्षिचो]] एस [[मैक्सिसी]]-[[अमेरिकी]] गायक, गीत-लेखिका, नचनीया।
{{लोग-आधार}}
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:1968 में जनम]]
[[श्रेणी:सिंगर]]
o23g71zazglb9wje88coaci2k72kn2e
बानू जहाँगीर कोयाजी
0
8976
805889
762833
2026-10-09T13:22:00Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805889
wikitext
text/x-wiki
'''बानू जहाँगीर कोयाजी''' (22 अगस्त 1918 – 15 जुलाई 2004) [[भारत|भारतीय]] चिकित्सा वैज्ञानिक रहलीं। कोयाजी [[परिवार नियोजन]] आऊर [[जनसंख्या नियंत्रण]] बदे महत्वपूर्ण काम कइलीं। ऊ किंग एडवर्ड मेमोरियल अस्पताल, [[पुणे]] क निर्देशिका भी रहलीं। कोयाजी समुदाय के स्वास्थकर्मियन के साथे [[महाराष्ट्र]] के देही इलाक़न बदे कई कार्यक्रम शुरु कइले रहलीं। ऊ अपने काम में चटकवाही के वजह से [[भारत की सरकार|केन्द्र सरकार]] क स्वास्थ्य सलाकार बन गईलीं आऊर दुनिया भर में अपने काम बदे जानल गइलीं।<ref name="KEM Hospital, Pune">[http://www.kemhospital.org/banoo.html KEM Hospital, Pune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808191712/http://www.kemhospital.org/banoo.html |date=2013-08-08 }} Dr. Banoo Coyaji (1917-2004), अभिगमन तिथि : 31 अक्टूबर 2013</ref>
कोयाजी के कई पुरस्कार मिलल जेमा 1989 में [[पद्मभूषण]] आऊर सार्वजनिक सेवा बदे 1993 में [[रेमन मैगसेसे पुरस्कार]] मुख्य रूप से शामिल हौ।<ref>{{cite web|url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-07-15/pune/27161484_1_family-planning-ramon-magsaysay-reproductive-health|title = Social worker Banoo Coyaji passes away|publisher = टाइम्स ऑफ इंडिया|accessdate = 31 अक्टूबर 2013|archive-date = 2012-03-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20120308234957/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-07-15/pune/27161484_1_family-planning-ramon-magsaysay-reproductive-health|url-status = dead}}</ref>
==स्वास्थ्य अवसंरचना में योगदान==
कोयाजी स्वास्थ्य बदे बेहतर बुनियादी सुविधा क हिमायती रहलीं। उनकरे एही सोच के कारण किंग एडवर्ड मेमोरियल अस्पताल, पुणे क क्षमता 1940 में मात्र चालीस बिस्तर से बढ़िके 1999 में 550 बिस्तर तक पहुँच गयल। ऊ एह अस्पताल से 55 साल तक जुड़ल रहलीं आऊर एकरे साथे कई दूसर महत्वपूर्ण पद सम्हरलें रहलीं जेमा [[विश्व स्वास्थ्य संगठन]] क मानव प्रजनन क वैज्ञानिक आऊर तकनीकी समूह क सदस्यता, विश्व स्वास्थ्य संगठन क स्वास्थ्य, मानवशक्ति और विकास समूह क सदस्यता, वगैरा शामिल हौ। ई महाराष्ट्र सरकार, भारत सरकार आऊर फ़ोर्ड फ़ाउन्डेशन के आलावा कई दूसर संगठनन बदे सलाहकार के तौर पे भी काम कइले रहलीं। इनकर महत्वपूर्ण योगदान परिवार नियोजन, बाल स्वास्थ्य आऊर जनसंख्या नियंत्रण वगैरा रहल जेमा ई भारत सरकार के नीतियन के निर्माण आऊर उनके लागू करवावै में जोर देहलीं।<ref name="KEM Hospital, Pune"/><ref name = rediff>{{cite web|url = http://ia.rediff.com/news/2004/jul/15banoo.htm|title = Social worker Banoo Coyaji dead|publisher = rediff.com|accessdate = August 31, 2013}}</ref>
==समाचारपत्रों के समूह का निर्देशन==
कोयाजी चिकित्सा आऊर स्वास्थ्य के अपने मुख्य काम के साथ-साथ अपने समय के समाचारपत्रन के समूह क निर्देशिका भी रहलीं।<ref name = rediff/>
==आगे पढ़ै बदे==
* Indra Gupta, ''India’s 50 Most Illustrious Women'', New Delhi: Icon Publications, 2003, ISBN 81-88086-03-7
==संदर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
==बाहरी कड़ियाँ==
* [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-07-15/pune/27161484_1_family-planning-ramon-magsaysay-reproductive-health Obituary ''Social worker Banoo Coyaji passes away'', Times of India, July 15, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308234957/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-07-15/pune/27161484_1_family-planning-ramon-magsaysay-reproductive-health |date=2012-03-08 }}
* [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationCoyajiBan.htm Citation for 1993 Ramon Magsaysay Award for Public Service]
[[श्रेणी:1918 में जनम]]
[[श्रेणी:2004 में निधन]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला वैज्ञानिक]]
[[श्रेणी:पद्मभूषण सम्मानित]]
[[श्रेणी:मैगसेसे पुरस्कार विजेता]]
6pzwey3j88zbzs1iuvdcixbwovbp2bk
मंगलयान
0
9046
805914
788986
2026-10-09T13:24:41Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805914
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mars Orbiter Mission - India - ArtistsConcept.jpg|thumb|right|230px|alt=काल्पनिक बिमान आ मंगल|मंगलयान क एगो चित्रकार द्वारा कइल कल्पना]]
'''मंगलयान''', (हिंदी: '''मंगल कक्षित्र मिशन'''<ref name = "इसरो">{{cite web | url = http://www.isro.gov.in/hindi/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Oct05_2013 | title = नासा, मंगल कक्षित्र मिशन के लिए अपनी सहायता पुन:निश्चित करता है। | publisher = इसरो.गोव.इन | date = 5 अक्टूबर 2013 | accessdate = 9 नवंबर 2013 | archive-date = 2013-11-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131112184727/http://www.isro.gov.in/hindi/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Oct05_2013 | url-status = dead }}</ref>, {{Lang|en|Mars Orbiter Mission}}; '''मार्स ऑर्बिटर मिशन'''), [[मंगल ग्रह]] के अध्ययन खातिर भारत के पहिला यान भेजे के अभियान बाटे। असल में ई [[भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संगठन]] क एगो महत्वाकांक्षी अन्तरिक्ष परियोजना रहल जेह में पहिलिये बेर भारत के सफलता मिल गइल। एह परियोजना के भीतर 5 नवम्बर 2013 के 2 बजके 38 मिनट पर मंगल ग्रह के गोठे (परिकरमा) करे वाला एगो बनावटी उपग्रह [[आंध्र प्रदेश]] में श्रीहरिकोटा की सतीश धवन अंतरिक्ष केंद्र से ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण यान (पीएसऍलवी) सी-25 के मदद से सफलता के साथे छोड़ल गइल। ई 24 सितंबर 2014 के अपनी कक्षा में स्थापित हो गइल आ इसरो आ भारत की बिग्यानी लोगन के एगो बहुत बड़ सफलता मिलल।<ref name = "nbt511-3">{{cite web | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/indias-mars-orbiter-mission-lifts-off-from-sriharikota/articleshow/25258222.cms | title = मंगल के सफर पर निकला भारत | publisher = नवभारतटाइम्स.कॉम | date = 5 नवंबर 2013 | accessdate = 5 नवंबर 2013 | archive-date = 2013-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131105134803/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/indias-mars-orbiter-mission-lifts-off-from-sriharikota/articleshow/25258222.cms | url-status = dead }}</ref><ref name="nbt24sep14">{{cite web| url= http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/India-makes-history-Mangalyaan-enters-Mars-orbit/articleshow/43300180.cms| title= पहली ही कोशिश में मंगल तक पहुंचा भारत| publisher= नवभारत टाईम्स| date= 24 सितंबर 2014| accessdate= 24 सितंबर 2014}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="nbt24sep14-2">{{cite web| url= http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/Mars-orbiter-mission-important-dates/articleshow/43312385.cms| title= मार्स ऑर्बिटर मिशन: महत्वपूर्ण घटनाओं का क्रम| publisher= नवभारत टाईम्स| date= 24 सितंबर 2014| accessdate= 24 सितंबर 2014}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एकरे साथै भारतो अब ओह देशन में शामिल हो गयल बा जवन मंगल पर आपन यान भेजले बाड़ें। वइसे अबहीं तक मंगल जाये बदे शुरू कयल गयल दू-तिहाई अभियान सफल ना हो पायल बा।<ref name = "नभाटा">{{cite web | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/indias-mars-orbiter-mission-lifts-off-from-sriharikota/articleshow/25258222.cms | title = मंगल के सफर पर निकला भारत | publisher = नवभारतटाइम्स.कॉम | date = 5 नवंबर 2013 | access-date = 9 नवंबर 2013 | archive-date = 2013-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131105134803/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/indias-mars-orbiter-mission-lifts-off-from-sriharikota/articleshow/25258222.cms | url-status = dead }}</ref>
असल में ई एगो प्रौद्योगिकी प्रदर्शन परियोजना बा जेकर मकसद ग्रहन के बीच में आपसी अन्तरिक्ष अभियान खातिर जरूरी डिजाइन, योजना, व्यवस्था आऊर ई कुल के लागू करावे के तरीका क विकास करल बा।<ref name="बिस">{{cite web | url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/all-you-need-to-know-about-mangalyan-india-s-first-mission-to-mars-113103000754_1.html | title = All you need to know about Mangalyan - India's first mission to Mars | publisher = Business Standard | date = 30 अक्टूबर 2013| accessdate = 4 नवंबर 2013 }}</ref>
19 जून 2017 के मंगलयान आपन ऑर्बिट में परिकरमा करे के 1000 दिन (पृथिवी के दिन) पूरा कइलस।
== प्रमुख यंत्र ==
[[चित्र:Mars Orbiter Mission ISRO English.svg|right|thumb|230px|alt=ग्राफ|मंगलयान क गोठ यानि परिकरमा के कक्षा (पैमाना पर नइखे)]]
मंगलयान की साथ पाँच को डाटा एकट्ठा करे वाला उपकरण भेजल गइल बाड़ें जिनहन क कुल वजन 15 किलोग्राम बा।<ref name="bs1">{{Cite Web | url = http://www.samaylive.com/article-analysis-in-hindi/205709/nasa-mars-mission-india-isro-pslv-x-l.html | title = भारत के मंगल मिशन पर नजरें | publisher = www.samaylive.com | date = 22 अप्रैल 2013 | access-date = 4 नवंबर 2013 | archive-date = 2013-11-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131102102438/http://www.samaylive.com/article-analysis-in-hindi/205709/nasa-mars-mission-india-isro-pslv-x-l.html | url-status = dead }}</ref> -
# '''मीथेन सेंसर''' - ई औजार मंगल की वायुमण्डल में मिथेन [[गैस]] की उपस्थिति आ एकरी मात्रा के नापे खातिर बनल बा आ ई मीथेन की सोता क पता भी लगाई आ ओकर नक्शा बनाई। मिथेन गैस क मौजूदगी से जीवन की संभावना क अनुमान लगावल जा सकत बाटे।
# '''थर्मल इंफ्रारेड स्पेक्ट्रोमीटर (TIS)''' - ई औजार मंगल की सतह क [[तापमान]] आ उत्सर्जकता (emissivity) क माप करि ए से मंगल क सतह की रचना आ खनिजकी (mineralogy) क नक्शा बनावे में मदद मिली।
#'''मार्स कलर कैमरा (MCC)''' - ई लउके वाला प्रकाश की स्पेक्ट्रम में फोटो खींची।
#'''लमेन अल्फा फोटोमीटर (Lyman Alpha Photometer (LAP))''' - यह ऊपरी वायुमण्डल में ड्यूटीरियम आ [[हाइड्रोजन]] क नाम-जोख करी।
#'''मंगल इक्सोस्फेरिक न्यूट्रल संरचना विश्लेषक (MENCA)''' - ई एगो द्रव्यमान क परीक्षा करे वाला औजार बाटे जेवन ए ग्रह की बहिर्मंडल (इक्सोस्फीयर) में अनावेशित कण संरचना क अद्ध्ययन करी।
==लॉन्च कलेंडर==
* '''3 अगस्त 2012''' - इसरो की मंगलयान परियोजना के [[भारत सरकार]] पास कई दिहलस। 2011-12 के बजट में पैसा क आवण्टन हो गइल रहे।<ref name="nbt511">{{cite web | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/Mars-mission-prepares-for-launch/articleshow/25244676.cms | title = आज शुरू होगा मंगल पर विजय का अभियान | author = सुरेश उपाध्याय | publisher = नवभारत टाइम्स | date = 5 नवंबर 2013 | access-date = 5 नवंबर 2013 | archive-date = 2013-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131105100145/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/Mars-mission-prepares-for-launch/articleshow/25244676.cms | url-status = dead }}</ref>
* '''5 नवम्बर 2013''' - भारतीय समय 2:38 अपराह्न पर श्रीहरिकोटा (आंध्र प्रदेश) के सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्र से ध्रुवीय प्रक्षेपण यान [[पीएसएलवी]] सी-25 की सहायता से छोड़ल गइल।<ref name = "nbt511-3" /> 3:20 अपराह्न के निर्धारित समय पर पीएसएलवी-सी 25 के चौथे चरण से अलग होने के उपरांत यान पृथिवी की कक्षा में पहुँच गया और इसके सोलर पैनलों और डिश आकार के एंटीना ने कामयाबी से काम करना शुरू कर दिया था।<ref name="pib8nov13">{{cite web | url = http://pib.nic.in/newsite/hindirelease.aspx?relid=25110 | title = मंगलयान की कक्षा को ऊँचा किया गया | publisher = पत्र सूचना कार्यालय, भारत सरकार | author = विज्ञान और प्रौद्योगिकी मंत्रालय, |date = 7 नवंबर 2013 | access-date = 8 नवंबर 2013}}</ref>
* '''5 नवम्बर से 01 दिसम्बर 2013''' ले ई पृथिवी की कक्षा में घूमत रहल।<ref name="nbt6112">{{cite web | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/thoughts-platform/editorial/articleshow/25271460.cms | title = अब मंगल की ओर | publisher = नवभारत टाइम्स | date = 6 नवंबर 2013 | accessdate = 6 नवंबर 2013 | archive-date = 2013-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203063412/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/thoughts-platform/editorial/articleshow/25271460.cms | url-status = dead }}</ref>
:*7 नवम्बर 2013 के- भारतीय समयानुसार एक बजके 17 मिनट पर मंगलयान की कक्षा के ऊँच कइल गइल।<ref name="pib8nov13" />
* '''01 दिसम्बर 2013''' - मार्स ट्रांसफर ट्रेजेक्टरी में परवेश करा दिहल गइल, ए प्रक्रिया के ट्रांस मार्स इंजेक्शन (टीएमआई) ऑपरेशन नाँव रहे।<ref name="nbt011213">{{cite web | url= http://hindi.economictimes.indiatimes.com/state/others/bangalore/chennai/Isros-Mars-Orbiter-Mission-successfully-placed-in-Mars-transfer-trajectory/articleshow/26676972.cms | title= पृथिवी की कक्षा से बाहर निकला मंगलयान | publisher= नवभारत टाईम्स | date= 1 दिसंबर 2013 | accessdate= 2 दिसंबर 2013 | archive-date= 2013-12-03 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131203073428/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/state/others/bangalore/chennai/Isros-Mars-Orbiter-Mission-successfully-placed-in-Mars-transfer-trajectory/articleshow/26676972.cms | url-status= dead }}</ref>
यह इसकी 20 करोड़ किलोमीटर से ज्यादा लम्बी यात्रा शुरूआत होगी जो नौ महीने से भी ज्यादा का समय लेगी और इसकी सबसे बड़ी चुनौती इसके अन्तिम चरण में यान को बिल्कुल सटीक तौर पर धीमा करने की होगी, ताकि मंगल ग्रह अपने छोटे गुरुत्व बल के जरिये इसे अपने उपग्रह के रूप में स्वीकार करने को तैयार हो जाये।<ref name="nbt6112"/><ref name="nbt511-2">{{cite web | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/today-is-tue/articleshow/25221895.cms | title = आज मंगल हो | publisher = नवभारत टाइम्स | date = 5 नवंबर 2013 | access-date = 5 नवंबर 2013 | archive-date = 2013-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131105133259/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/today-is-tue/articleshow/25221895.cms | url-status = dead }}</ref>,<ref name="nbt611" >{{cite web | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/tue-first-step-toward-successful/articleshow/25271649.cms | title = मंगल की ओर पहला कदम कामयाब | publisher = नवभारत टाइम्स | date = 6 नवंबर 2013 | access-date = 6 नवंबर 2013 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* '''22 सितंबर 2014''' : ई यान मंगल ग्रह की गुरुत्वीय क्षेत्र में घुसल। लगभग 300 दिन ले शांत रहल की बाद मंगलयान की मेन इंजन 440 न्यूटन लिक्विड एपोजी मोटर के सेकेण्ड खातिर चला के अंतिम रास्ता सुधार भइल।
* '''24 सितंबर 2014''' : सुबह 7 बज के 17 मिनट पर मोटर (एलएएम) यान के मंगल की कक्षा में प्रवेश करावे वाला थ्रस्टर्स की संघे चालू कइल गइल आ ई यान सफल रूप से मंगल की कक्षा में अस्थापित हो गइल।<ref name="nbt24sep14"/>
==स्टेटस==
मंगलयान के जब मंगल ग्रह के चारो ओर परिकरमा करे खातिर कक्षा (ऑर्बिट) में स्थापित कइल गइल, ई एगो बहुत चापट आकार के कक्षा रहल। परिकरमा के काल 72 घंटा 51 मिनट 51 सेकेंड के रखल गइल आ चक्कर लगावे के समय मंगल से सभसे नजदीकी दूरी 421.7 किमी आ सभसे दूर स्थित होखे पर 76993.6 किमी के दूरी स्थापित कइल गइल।<ref name="Isroprel">{{cite press release |url=http://www.isro.org/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Sep24_2014 |title=Mars Orbiter Spacecraft Successfully Inserted into Mars Orbit |publisher=ISRO |date=24 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925151403/http://www.isro.org/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Sep24_2014 |archivedate=25 September 2014}}</ref> जब ई एह कक्षा में प्रवेश कइलस, एह में कुल 40 किलोग्राम ईंधन बचल, ई मात्रा एकरा छह महीना ले काम करे खातिर जेतना के जरूरत रहे ओ से लगभग 20 किलो ज्यादा रहल।<ref name="momlife">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/science/Mars-Orbiter-Mission-looks-to-sniff-methane-on-comet/articleshow/43476830.cms |title=Mars Orbiter Mission looks to sniff methane on comet |year=2014 |work=दि टाइम्स ऑफ इंडिया |pages= |accessdate=4 अक्टूबर 2014 |location=India}}</ref>
28 सितंबर 2014 के मंगलयान के कंट्रोल करे वाला लोग पूरा मंगल के पहिला तस्वीर प्रकाशित कइल लोग। ई तस्वीर मार्स कलर कैमरा से लिहल गइल रहे।<ref>{{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2014/09290843-mars-orbiter-mission-delivers.html |title=Mars Orbiter Mission delivers on promise of global views of Mars |publisher=The Planetary Society |first=Emily |last=Lakdawalla |date=29 September 2014}}</ref>
7 अक्टूबर 2014 के इसरो द्वारा मंगलयान के कक्षा में कुछ बदलाव कइल गइल आ एह में 1.9 किलो ईंधन के खपत भइल, एकरे बाद एकर एप्सिस 72000 हो गइल।<ref name="planetary">{{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2014/1009-mars-orbiter-mission-shifts.html |title=Mars Orbiter Mission shifts orbit to take cover from Siding Spring |publisher=The Planetary Society |first=Srinivas |last=Laxman |date=9 अक्टूबर 2014}}</ref> ई काम मंगल के लगे से गुजरे वाला एक ठो [[पुच्छल तारा]] (धूमकेतु) से सुरक्षा खातिर कइल गइल रहे, इसरो रपट दिहलस कि मंगलयान अब सुरक्षित बाटे।<ref name="hindu20141021">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/science/im-safe-and-sound-tweets-mom-after-comet-sighting/article6520803.ece |title=I'm safe and sound, tweets MOM after comet sighting |work=[[दि हिंदू]] |date=21 अक्टूबर 2014 |accessdate=21 अक्टूबर 2014}}</ref>
4 मार्च 2015 के इसरो के रिपोट आइल कि मंगलयान के मीथेन सेंसर सही से काम कर रहल बा आ मंगल के अल्बेडो के अध्ययन क रहल बा। मार्स कलर कैमरा भी तस्वीर ठीक से भेज रहल रहे।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mars-Orbiter-Mission-sends-fresh-pictures-methane-sensors-are-working-fine/articleshow/46453692.cms |title=Mars Orbiter Mission sends fresh pictures, methane sensors are working fine |work=दि टाइम्स ऑफ इंडिया |agency=Times News Network |first=Chethan |last=Kumar |date=26 September 2014 |accessdate=6 मार्च 2015}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/03040850-mars-orbiter-mission-methane.html |title=Mars Orbiter Mission Methane Sensor for Mars is at work |publisher=The Planetary Society |first=Emily |last=Lakdawalla |date=4 मार्च 2015 |accessdate=1 April 2015}}</ref>
24 मार्च 2015 के मंगलयान आपन पहिला छह महीना पूरा क लिहलस, जवन एकर सुरुआती मिशन के रूप में परिभाषित कइल गइल रहे। इसरो एकरा मिशन के अगिला छह महीना खातिर बढ़ा दिहलस काहें कि अभिन भी 37 किलो इंधन बचल रहे आ सगरी पाँचो उपकरण सही से काम करत रहलें।<ref name="extension 1">{{cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/mars-orbiter-mission-red-planet-nasa-maven/1/425499.html |title=Mars Orbiter Mission extended for another 6 months |work=India Today |agency=Indo-Asian News Service |date=24 मार्च 2015 |accessdate=24 मार्च 2015}}</ref> रपट के मोताबिक यान एह बचल ईंधन में कई साल ले मंगल के चारों ओर परिकरमा क सके ला।<ref name="indexpress20150415">{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/mangalyaan-can-survive-for-years-in-martian-orbit-isro-chief/ |title=Mangalyaan can survive for 'years' in Martian orbit: ISRO chief |work=The Indian Express |agency=Express News Service |date=15 April 2015 |accessdate=16 April 2015}}</ref>
बीच में 17-दिन खातिर मंगलयान से संपर्क टूट गइल, 6 से 22 जून 2015 ले जब ई अपना कक्षा में परिकरमा करत मंगल के साथ सुरुज के पाछे चल गइल।<ref name="Ajey">{{cite book |title=Mission Mars: India's Quest for the Red Planet |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |last=Lele |first=Ajey |year=2014 |isbn=978-81-322-1520-2}}</ref>{{rp|52}}
24 सितंबर 2015 के, इसरो आपन "मंगल एटलस" रिलीज कइलस, 120-पन्ना वाला एह बैज्ञानिक एटलस (नक्सा के किताब) में मंगलयान के पहिला साल में खींचल तस्वीर सभ रहली।<ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/news/space/isro-releases-mars-atlas-to-mark-mangalyaans-first-birthday-in-space_1801594.html |title=ISRO releases Mars atlas to mark Mangalyaan's first birthday in space |work=Zee News |agency=Zee Media Bureau |date=24 September 2015 |accessdate=27 September 2015}}</ref>
मार्च 2016 में, वैज्ञानिक रिसर्च के रूप में ''जियोफिसिकल रिसर्च लेटर्स'' में MENCA उपकरण के द्वारा कइल गइल नाप जोख के परिणाम छपल।<ref name="planetary20160302">{{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0225-menca-brings-divine-wealth.html |title=MENCA brings divine wealth from Mars: First science results from the Mars Orbiter Mission |publisher=The Planetary Society |first=Syed Maqbool |last=Ahmed |date=2 मार्च 2016 |accessdate=31 July 2016}}</ref><ref name="Bhardwaj2016">{{cite journal |title=On the evening time exosphere of Mars: Result from MENCA aboard Mars Orbiter Mission |journal=[[Geophysical Research Letters]] |first1=Anil |last1=Bhardwaj |first2=Smitha V. |last2=Thampi |first3=Tirtha Pratim |last3=Das |first4=M. B. |last4=Dhanya |first5=Neha |last5=Naik |first6=Dinakar Prasad |last6=Vajja |first7=P. |last7=Pradeepkumar |first8=P. |last8=Sreelatha |first9=G. |last9=Supriya |first10=Abhishek J. |last10=K. |first11=S. V. |last11=Mohankumar |first12=R. Satheesh |last12=Thampi |first13=Vipin K. |last13=Yadav |first14=B. |last14=Sundar |first15=Amarnath |last15=Nandi |first16=G. Padma |last16=Padmanabhan |first17=A. V. |last17=Aliyas |display-authors=5 |volume=43 |issue=5 |pages=1862–1867 |date=मार्च 2016 |doi=10.1002/2016GL067707 |bibcode=2016GeoRL..43.1862B}}</ref>
17 जनवरी 2017 के एकरा कक्षा में कुछ बदलाव कइल गइल ताकि ग्रहण से बचाव कइल जा सके। एकरा खातिर आठ गो 22 N थ्रस्टर सभ के 431 सेकेंड खातिर चलावल गइल, मंगलयान के वेग {{convert|97.5|m/s|km/h}} तक कम क दिहल गइल आ एह काम के बाद कुल 13 किलोग्राम ईंधन बचल। अभी साल 2016 ले एह यान के गरहन के दसा से बचाव कइल जाई, काहें से कि गरहन के दसा में अन्हार हो जाला आ एह दौरान यान के मशीनरी सूरुज के रौशनी से उर्जा लेवे के जगह बैटरी से चले लागे ले; बैटरी 100 मिनट के गरहन तक काम क सके ले।<ref name="2017-01-24_SD">{{cite news |url=http://www.marsdaily.com/reports/Long_Eclipse_Avoidance_Manoeuvres_Performed_Successfully_on_MOM_Spacecraft_999.html |title=Long Eclipse Avoidance Manoeuvres Performed Successfully on MOM Spacecraft |work=Mars Daily |date=24 January 2017 |accessdate=24 January 2017}}</ref>
19 जून 2017 के मंगलयान आपन ऑर्बिट में परिकरमा करे के 1000 दिन (पृथिवी के दिन) पूरा कइलस आ अभी एकरा धीमा पड़े के कौनों लच्छन भी नइखे लउकत। एह काल में ई मंगल के 388 चक्कर लगा चुकल बा आ 715 गो तस्वीर भेज चुकल बा।<ref>[http://www.hindustantimes.com/health/india-s-mars-orbiter-completes-1000-days-in-orbit-and-is-still-going-strong/story-fcswttvZZDtSq7BDzei3qI.html MOM completes 1000 days in orbit] - Retrieved from hindustantimes on 19 जून 2017</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebetterindia.com/105606/isro-mangalyaan-mom-celebrates-1000-earth-days-orbit/ |title=Challenged to survive 180 days, ISRO’s Mangalyaan celebrates 1,000 days |publisher=Thebetterindia.com |date= |accessdate=2017-06-20}}</ref>
==संदर्भ==
{{reflist|33em}}
[[श्रेणी:अंतरिक्ष परियोजना]]
[[श्रेणी:इसरो]]
[[श्रेणी:भारत के अंतरिक्ष कार्यक्रम]]
54y3tpqad97n1p8vd70sl2n45patz7l
भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र
0
9392
805885
783348
2026-10-09T13:21:32Z
SM7Bot
7808
/* राज्य अउर केन्द्र शासित परदेस */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805885
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox subdivision type
|name = भारत के राज्य तथा केन्द्र-शासित प्रदेश
|alt_name =
|map = {{भारत के राज्य और संघ राज्यक्षेत्र चिह्नित मानचित्र}}
|category = [[संघबद्ध राज्य]]
|territory = [[भारत गणराज्य]]
|start_date =
|current_number = 28 राज्य<br>8 केन्द्रशासित प्रदेश
|number_date =
|population_range = '''राज्य''': 610,577 [[सिक्किम]] – 199,812,341 [[उत्तर प्रदेश]]<br>'''केन्द्र शासित प्रदेश''': 64,473 [[लक्षद्वीप]] – 16,787,941 [[राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली|राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र]]
|area_range = '''राज्य''': {{Convert|3702|km2|sqmi|abbr=on}} [[गोवा]] – {{Convert|342239.74|km2|sqmi|abbr=on}} [[राजस्थान]]<br>'''केन्द्रशासित प्रदेश''': {{Convert|32|km2|sqmi|abbr=on}} [[लक्षद्वीप]] – {{Convert|8249|km2|sqmi||abbr=on}} [[अण्डमान और निकोबार द्वीपसमूह]]
|government = [[राज्य सरकार]], [[भारत सरकार|संघीय सरकार]] (केन्द्र शासित प्रदेश)
|subdivision = [[भारत के ज़िले|ज़िले]], [[भारत के प्रशासनिक विभाग#क्षेत्र|क्षेत्र]]
}}
[[भारत]] राज्यन अउर केन्द्र शासित परदेस के एगो संघ हऽ।<ref name="official">{{cite web|url=http://www.india.gov.in/knowindia/state_uts.php|title=States and union territories|accessdate=2007-09-07|format=HTML|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127011318/http://india.gov.in/knowindia/state_uts.php|archive-date=27 जनवरी 2011|url-status=live}}</ref> एकरा में 28गो [[राज्य]] अउर 8गो [[संघ राज्यक्षेत्र]] ([[केंद्र शासित परदेस]]) बा। ई राज्य अउर केन्द्र शासित परदेस पुनः जिला अउर अन्य क्षेत्रन में बाँटल गइल बा।<ref name="official"/>
== राज्य अउर केन्द्र शासित परदेस ==
'''28 राज्यन के लिस्ट :'''
{| class="wikitable"
!क्र. सं.
!राज्य
!राजधानी
!मुख्यमंतरी
!राज्यपाल
|-
|'''2'''
|[[अरुणाचल परदेस]]
|ईटानगर
|पेमा खांडू
|बी.डी.मिश्रा
|-
|'''3'''
|[[असम]]
|दिसपुर
|हेमंत विश्व शर्मा
|जगदीश मुखी
|-
|'''1'''
|[[आंध्र परदेस]]
|अमरावती
|वाई.एस.जगन मोहन रेड्डी
|बिस्वा भूषण हरिचंदन
|-
|'''11'''
|[[कर्नाटक]]
|बेंगलुरु
|बसवराज बोमई
|वजुभाई वाला
|-
|'''12'''
|[[केरल]]
|तिरुवनंतपुरम
|पिनारयी विजयन
|आरिफ मोहम्मद खान
|-
|'''7'''
|[[गुजरात]]
|गांधी नगर
|भूपेंद्रभाई पटेल
|आचार्य देव व्रत
|-
|'''6'''
|[[गोवा]]
|पणजी
|प्रमोद सावंत
|सत्यपाल मलिक
|-
|'''5'''
|[[छत्तीसगढ़]]
|रायपुर
|भूपेश बघेल
|सुश्री अनुसुइया उइके
|-
|'''10'''
|[[झारखंड]]
|रांची
|हेमन्त सोरोन
|रमेश बैस
|-
|'''4'''
|[[बिहार]]
|पटना
|नीतीश कुमार
|फागू चौहान
|-
|'''8'''
|[[हरियाणा]]
|चण्डीगढ़
|मनोहर लाल खट्टर
|सत्यदेव नारायण आर्या
|-
|'''9'''
|[[हिमाचल परदेस]]
|शिमला
|जयराम ठाकुर
|बंडारू दत्तात्रेय
|-
|'''13'''
|[[मध्य परदेस]]
|भोपाल
|शिवराज सिंह चौहान
|मंगू भाई पटेल
|-
|'''14'''
|[[महाराष्ट्र]]
|मुंबई
|एकनाथ सम्भाजी शिंदे
|भगत सिंह कोश्यारी
|-
|'''15'''
|[[मणिपुर]]
|इम्फाल
|एन. बिरेन सिंह
|पद्मनाभ बालकृष्ण आचार्य
|-
|'''16'''
|[[मेघालय]]
|शिलोंग
|कॉनराड कोंगकल संगमा
|तथागत रॉय
|-
|'''19'''
|[[ओडिशा]]
|भुवनेश्वर
|नवीन पटनायक
|गणेशी लाल
|-
|'''17'''
|[[मिजोरम]]
|आइज़ोल
|पू जोरामथांगा
|पी.एस. श्रीधरन पिल्लई
|-
|'''18'''
|[[नागालैंड]]
|कोहिमा
|नेफियू रियो
|आर.एन.रवि
|-
|'''20'''
|[[पंजाब]]
|चण्डीगढ़
|भगवंत मान
|वी.पी. सिंह बदनोर
|-
|'''21'''
|[[राजस्थान]]
|जयपुर
|अशोक गहलोत
|कलराज मिश्रा
|-
|'''22'''
|[[सिक्किम]]
|गैंगटोक
|पीएस गोलय
|गंगा प्रसाद
|-
|'''23'''
|[[तमिलनाडु]]
|चेन्नई
|एम.के स्टालिन
|बनवारीलाल पुरोहित
|-
|'''24'''
|[[तेलंगाना]]
|हैदराबाद
|के चंद्रशेखर राव
|तमिलिसै सौंदरराजन
|-
|'''25'''
|[[त्रिपुरा]]
|अगरतला
|माणिक साहा
|रमेश बैस
|-
|'''26'''
|[[उत्तर परदेस]]
|लखनऊ
|योगी आदित्य नाथ
|आनंदीबेन पटेल
|-
|'''27'''
|[[उत्तराखंड]]
|देहरादून
|पुष्कर सिंह धामी
|गुरमीत सिंह
|-
|'''28'''
|[[पच्छिम बंगाल]]
|कोलकाता
|ममता बैनर्जी
|एल. गणेशन
|}
8 '''केंद्र शासित प्रदेशों की पूरी लिस्ट :'''
{| class="wikitable"
!क्र. सं.
!'''केंद्र शासित प्रदेश'''
!राजधानी
!मुख्यमंत्री
!उप-राज्यपाल
|-
|'''1'''
|अंडमान और निकोबार द्वीप
|पोर्ट ब्लेयर
|NA
|डी.के. जोशी
|-
|'''2'''
|चंडीगढ़
|चंडीगढ़
|NA
|वी.पी. सिंह बदनोर
|-
|'''3'''
|दादरा और नगर हवेली एवं दमन और दीव
|दमन
|NA
|प्रफुल पटेल
|-
|'''4'''
|दिल्ली
|दिल्ली
|अरविंद केजरीवाल
|अनिल बैजल
|-
|'''5'''
|लद्दाख
|NA
|NA
|राधा कृष्ण माथुर
|-
|'''6'''
|लक्षद्वीप
|कवरत्ती
|NA
|फारूक खान
|-
|'''7'''
|जम्मू और कश्मीर
|NA
|NA
|[[मनोज सिन्हा]]
|-
|'''8'''
|पुडुचेरी
|पुडुचेरी
|वी नारायणसामी
|किरण बेदी
|}
{| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;"
!colspan=3 width=6%|राज्य या केन्द्र-शासित प्रदेश का नाम
!scope="col" width=1%|[[आइएसओ 3166-2:आइएन|आइएसओ]]
!scope="col" width=1%|[[भारतीय वाहन पंजीकरण पट्ट|वाहन अक्षर]]
!scope="col" width=1%|[[भारत के राज्यों और संघ क्षेत्रों की राजधानियाँ|राजधानी]]
!scope="col" width=1%|[[भारत के सर्वाधिक जनसंख्या वाले शहरों की लिस्ट|सबसे बड़ा शहर]]
!scope="col" width=1% data-sort-type="date"|गठन
!scope="col" width="1%" data-sort-type="number"|[[जनसंख्या के आधार पर भारत के राज्य और संघ क्षेत्र|जनसंख्या]] (2011)<ref name="census2011.co.in">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/states.php|title=List of states with Population, Sex Ratio and Literacy Census 2011|publisher=|access-date=3 जुलाई 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214170814/http://www.census2011.co.in/states.php|archive-date=14 फ़रवरी 2014|url-status=dead}}</ref>
!scope="col" width="1%"|[[क्षेत्रफल के आधार पर भारत के राज्य और संघ क्षेत्र|क्षेत्रफल]]<br>(किमी<sup>2</sup>)
!scope="col" width="1%"|राजभाषा<ref name="भाषा">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |format=PDF |accessdate=12 जुलाई 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 जुलाई 2016 |url-status=dead }}</ref>
!scope="col" width="1%"|अतिरिक्त<br>राजभाषा<ref name="भाषा"/>
|-
!scope="row"|[[अण्डमान और निकोबार द्वीपसमूह]]
|[[चित्र:IN-AN.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-AN
|AN
|colspan=2|[[पोर्ट ब्लेयर]]
|1 नवम्बर 1956
|align=right|3,80,581
|align=right|8,249
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|—
|-
!scope="row"|[[अरुणाचल प्रदेश]]
|[[चित्र:IN-AR.svg|100px]]
|राज्य
|IN-AR
|AR
|colspan=2|[[ईटानगर]]
|20 फ़रवरी 1987
|align=right|13,83,727
|align=right|83,743
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|—
|-
!scope="row"|[[असम]]
|[[चित्र:IN-AS.svg|100px]]
|राज्य
|IN-AS
|AS
|[[दिसपुर]]
|[[गुवाहाटी]]
|26 जनवरी 1950
|align=right|3,12,05,576
|align=right|78,550
|[[असमिया भाषा|असमिया]]
|—
|-
!scope="row"|[[आन्ध्र प्रदेश]]
|[[चित्र:IN-AP.svg|100px]]
|राज्य
|IN-AP
|AP
|[[हैदराबाद]] <small>(''कानूनी'')</small><br>[[अमरावती (राजधानी)|अमरावती]] <small>(''वास्तव'')</small><ref name="gulte.com">{{Cite web|url=https://www.gulte.com/news/56377/After-2200-Years-Amaravati-Gets-Back-Power|title=After 2200 Years, Amaravati Gets Back Power!|date=7 मार्च 2017|website=Gulte|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302025020/https://www.gulte.com/news/56377/After-2200-Years-Amaravati-Gets-Back-Power|archive-date=2 मार्च 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ap.gov.in/ |title=संग्रहीत प्रति |access-date=23 दिसंबर 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803065156/http://www.ap.gov.in/ |archive-date=3 अगस्त 2017 |url-status=dead }}</ref>
|[[विशाखपट्नम]]
|1 अक्टूबर 1953
|align=right|4,93,86,799
|align=right|1,60,205
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|—
|-
!scope="row"|[[उत्तर प्रदेश]]
|[[चित्र:IN-UP.svg|100px]]
|राज्य
|IN-UP
|UP
|[[लखनऊ]]
|[[कानपुर]]
|24 जनवरी 1950
|align=right|19,98,12,341
|align=right|2,43,286
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू]]
|-
!scope="row"|[[उत्तराखण्ड]]
|[[चित्र:IN-UT.svg|100px]]
|राज्य
|IN-UT<!-- The ISO 3166-2:IN code is "IN-UT" even though the vehicle registration code is "UK". See https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN -->
|UK
|colspan=2|[[देहरादून]]
|9 नवम्बर 2000
|align=right|1,00,86,292
|align=right|53,483
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[संस्कृत]]<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/RF9fH5Q1wNOBdI0R46SlkL/Sanskrit-reviving-the-language-in-today8217s-India.html|title=Sanskrit: Reviving the language in today’s India – Livemint|publisher=|access-date=3 जुलाई 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618075020/http://www.livemint.com/Politics/RF9fH5Q1wNOBdI0R46SlkL/Sanskrit-reviving-the-language-in-today8217s-India.html|archive-date=18 जून 2017|url-status=live}}</ref>
|-
!scope="row"|[[ओडिशा]]
|[[चित्र:IN-OD.svg|100px]]
|राज्य
|IN-OR<!-- The ISO 3166-2:IN code is "IN-OR" even though the new vehicle registration code is "OD". See https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN -->
|OD
|colspan=2|[[भुवनेश्वर]]
|26 जनवरी 1950
|align=right|4,19,74,218
|align=right|1,55,820
|[[ओड़िया भाषा|ओड़िया]]
|—
|-
!scope="row"|[[कर्नाटक]]
|[[चित्र:IN-KA.svg|100px]]
|राज्य
|IN-KA
|KA
|colspan=2|[[बेंगलुरु]]
|1 नवम्बर 1956
|align=right|6,10,95,297
|align=right|1,91,791
|[[कन्नड़ भाषा|कन्नड़]]
|—
|-
!scope="row"|[[केरल]]
|[[चित्र:IN-KL.svg|100px]]
|राज्य
|IN-KL
|KL
|colspan=2|[[तिरुवनन्तपुरम]]
|1 नवम्बर 1956
|align=right|3,34,06,061
|align=right|38,863
|[[मलयालम भाषा|मलयालम]]
|—
|-
!scope="row"|[[गुजरात]]
|[[चित्र:IN-GJ.svg|100px]]
|राज्य
|IN-GJ
|GJ
|[[गाँधीनगर]]
|[[अहमदाबाद]]
|1 मई 1960
|align=right|6,04,39,692
|align=right|1,96,024
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|—
|-
!scope="row"|[[गोवा]]
|[[चित्र:IN-GA.svg|100px]]
|राज्य
|IN-GA
|GA
|[[पणजी]]
|[[वास्को द गामा]]
|30 मई 1987
|align=right|14,58,545
|align=right|3,702
|[[कोंकणी भाषा|कोंकणी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
!scope="row"|[[चण्डीगढ़]]
|[[चित्र:IN-CH.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-CH
|CH
|colspan=2|[[चण्डीगढ़]]{{efn|Chandigarh is both a city and a union territory.}}
|1 नवम्बर 1966
|align=right|10,55,450
|align=right|114
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|—
|-
!scope="row"|[[छत्तीसगढ़]]
|[[चित्र:IN-CT.svg|100px]]
|राज्य
|IN-CT<!-- The ISO 3166-2:IN code is "IN-CT" even though the vehicle registration code is "CG". See https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN -->
|CG
|[[नया रायपुर]]
|[[रायपुर]]
|1 नवम्बर 2000
|align=right|2,55,45,198
|align=right|1,35,194
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|—
|-
!scope="row"|[[जम्मू और कश्मीर]]
|[[चित्र:IN-JK.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-JK
|JK
|[[श्रीनगर]] (ग्रीष्मकालीन)
|[[जम्मू]] (शीतकालीन)
|31 अक्टूबर 2019
|align=right|1,25,48,926
|align=right| {{ref|3|Note 3}}
| [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[उर्दू]]
|-
!scope="row"|[[झारखण्ड]]
|[[चित्र:IN-JH.svg|100px]]
|राज्य
|IN-JH
|JH
|[[राँची]]
|[[जमशेदपुर]]
|15 नवम्बर 2000
|align=right|3,29,88,134
|align=right|74,677
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[हो भाषा|हो]], [[खड़िया भाषा|खड़िया]], [[खोरठा भाषा|खोरठा]], [[कुरमाली भाषा|कुरमाली]], [[कुड़ुख़ भाषा|कुड़ुख़]], [[मुंडारी भाषा|मुंडारी]], [[नागपुरी भाषा|नागपुरी]], [[ओड़िया भाषा|ओड़िया]], [[पंचपरगनिया भाषा|पंचपरगनिया]], [[संथाली भाषा|संथाली]], [[उर्दू]]
|-
!scope="row"|[[तमिल नाडु]]
|[[चित्र:IN-TN.svg|100px]]
|राज्य
|IN-TN
|TN
|colspan=2|[[चेन्नई]]
|26 जनवरी 1950
|align=right|7,21,47,030
|align=right|1,30,058
|[[तमिल भाषा|तमिल]]
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|-
<!-- NOTE: All figures and facts for the newly formed Telangana state should be supported by verifiable and reliable sources per WP:VERIFY and WP:RELIABLE. Failure to do so, the unsourced information being removed to ensure neutrality. Also necessary changes may be made accordingly to Andhra Pradesh also conforming to guidelines-->
!scope="row"|[[तेलंगाना]]
|[[चित्र:IN-TG.svg|100px]]
|राज्य
|IN-TG<!-- The ISO 3166-2:IN code is "IN-TG" even though the vehicle registration code is "TS". See https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN -->
|TS
|colspan=2|[[हैदराबाद]]
|2 जून 2014
| align="right" |3,51,93,978<ref name=telangana>{{cite web|title=Telangana State Profile|url=http://www.telangana.gov.in/About/State-Profile|publisher=Telangana government portal|access-date=11 June 2014|page=34|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214053810/http://www.telangana.gov.in/About/State-Profile|archive-date=14 फ़रवरी 2015|url-status=live}}</ref>
|align=right|1,14,840<ref name=telangana />
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[उर्दू]]<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/2015/may/20/Urdu-Gets-First-Language-Status-762981.html|title=Urdu Gets First Language Status|publisher=|access-date=3 जुलाई 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022141537/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/2015/may/20/Urdu-Gets-First-Language-Status-762981.html|archive-date=22 अक्टूबर 2016|url-status=live}}</ref>
|—
|-
!scope="row"|[[दमन और दीव]]
|[[चित्र:IN-DD.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-DD
|DD
|colspan=2|[[दमन]]
|30 मई 1987
|align=right|2,43,247
|align=right|112
|[[कोंकणी भाषा|कोंकणी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]{{efn|It has also been informed that the
communication with States/Centre has to be made in Hindi/English.}}
|—
|-
!scope="row"|[[दादरा और नगर हवेली]]
|[[चित्र:IN-DN.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-DN
|DN
|colspan=2|[[सिलवास]]
|11 अगस्त 1961
|align=right|3,43,709
|align=right|491
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
!scope="row"|[[नागालैण्ड]]
|[[चित्र:IN-NL.svg|100px]]
|राज्य
|IN-NL
|NL
|[[कोहिमा]]
|[[दीमापुर]]
|1 दिसम्बर 1963
|align=right|19,78,502
|align=right|16,579
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|—
|-
!scope="row"|[[पंजाब (भारत)|पंजाब]]
|[[चित्र:IN-PB.svg|100px]]
|राज्य
|IN-PB
|PB
|[[चण्डीगढ़]]
|[[लुधियाना]]
|1 नवम्बर 1966
|align=right|2,77,43,338
|align=right|50,362
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|—
|-
!scope="row"|[[पश्चिम बंगाल]]
|[[चित्र:IN-WB.svg|100px]]
|राज्य
|IN-WB
|WB
|colspan=2|[[कोलकाता]]
|26 जनवरी 1950
|align=right|9,12,76,115
|align=right|88,752
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]{{efn|Bengali and Nepali are the Official Languages in Darjeeling and Kurseong sub-divisions of Darjeeling district.}}
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[उर्दू]], [[संथाली भाषा|संथाली]], [[ओड़िया भाषा|ओड़िया]], [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|-
!scope="row"|[[पुदुच्चेरी]]
|[[चित्र:IN-PY.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-PY
|PY
|colspan=2|[[पुदुच्चेरी शहर|पुदुच्चेरी]]
|1 नवम्बर 1956
|align=right|12,47,953
|align=right|492
|[[तमिल भाषा|तमिल]], [[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|[[मलयालम भाषा|मलयालम]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|-
!scope="row"|[[बिहार]]
|[[चित्र:IN-BR.svg|100px]]
|राज्य
|IN-BR
|BR
|colspan=2|[[पटना]]
|26 जनवरी 1950
|align=right|10,40,99,452
|align=right|99,200
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू]]
|-
!scope="row"|[[मणिपुर]]
|[[चित्र:IN-MN.svg|100px]]
|राज्य
|IN-MN
|MN
|colspan=2|[[इम्फाल]]
|21 जनवरी 1972
|align=right|28,55,794
|align=right|22,347
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|-
!scope="row"|[[मध्य प्रदेश]]
|[[चित्र:IN-MP.svg|100px]]
|राज्य
|IN-MP
|MP
|[[भोपाल]]
|[[इन्दौर]]
|1 नवम्बर 1956
|align=right|7,26,26,809
|align=right|3,08,252
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|—
|-
!scope="row"|[[महाराष्ट्र]]
|[[चित्र:IN-MH.svg|100px]]
|राज्य
|IN-MH
|MH
|colspan=2|[[मुम्बई]]
|1 मई 1960
|align=right|11,23,74,333
|align=right|3,07,713
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|—
|-
!scope="row"|[[मिज़ोरम]]
|[[चित्र:IN-MZ.svg|100px]]
|राज्य
|IN-MZ
|MZ
|colspan=2|[[आइज़ोल]]
|20 फ़रवरी 1987
|align=right|10,97,206
|align=right|21,081
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[मिज़ो भाषा|मिज़ो]]
|—
|-
!scope="row"|[[मेघालय]]
|[[चित्र:IN-ML.svg|100px]]
|राज्य
|IN-ML
|ML
|colspan=2|[[शिलांग]]
|21 जनवरी 1972
|align=right|29,66,889
|align=right|22,720
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|[[खासी भाषा|खासी]]{{efn|Khasi language has been declared as the Additional Official Language for all purposes in the District, Sub-Division and Block level offices of the State Government located in the Districts of Khasi-Jaintia Hills of Meghalaya.
}}
|-
!scope="row"|[[राजस्थान]]
|[[चित्र:IN-RJ.svg|100px]]
|राज्य
|IN-RJ
|RJ
|colspan=2|[[जयपुर]]
|1 नवम्बर 1956
|align=right|6,85,48,437
|align=right|3,42,239
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|-
!scope="row"|[[राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली]]
|[[चित्र:IN-DL.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-DL
|DL
|[[नई दिल्ली]]
|[[दिल्ली]]{{efn|Delhi is both a city and a union territory.}}
|1 नवम्बर 1966
|align=right|19,67,87,941
|align=right|1,490
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]], [[उर्दू]]<ref>{{cite web|url=http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|title=Official Language Act 2000|date=2 July 2003|publisher=Government of Delhi|accessdate=17 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084459/http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|archive-date=4 मार्च 2016|url-status=dead}}</ref>
|-
!scope="row"|[[लद्दाख]]
|
|केन्द्र-शासित प्रदेश
| IN-LH
| LH
|colspan=2|[[लेह]]
|31 अक्टूबर 2019
|align=right|2,90,492
|align=right|59,146 {{ref|4|Note 4}}
|[[लद्दाखी]]
|—
|-
!scope="row"|[[लक्षद्वीप]]
|[[चित्र:IN-LD.svg|100px]]
|केन्द्र-शासित प्रदेश
|IN-LD
|LD
|colspan=2|[[कवरत्ती]]
|1 नवम्बर 1956
|align=right|64,473
|align=right|32
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
!scope="row"|[[सिक्किम]]
|[[चित्र:IN-SK.svg|100px]]
|राज्य
|IN-SK
|SK
|colspan=2|[[गान्तोक]]
|16 मई 1975
|align=right|6,10,577
|align=right|7,096
|[[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|[[भूटिया भाषा|भूटिया]], [[गुरूङ भाषा|गुरूङ]], [[लेपचा भाषा|लेपचा]], [[लिंबू भाषा|लिंबू]], [[मगर भाषा|मगर]], [[मुखिया भाषा|मुखिया]], [[नेपालभाषा]], [[राई भाषा|राई]], [[शेर्पा भाषा|शेर्पा]], [[तामाङ भाषा|तामाङ]]
|-
!scope="row"|[[हरियाणा]]
|[[चित्र:IN-HR.svg|100px]]
|राज्य
|IN-HR
|HR
|[[चण्डीगढ़]]
|[[फरीदाबाद]]
|1 नवम्बर 1966
|align=right|2,53,51,462
|align=right|44,212
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]<ref>{{cite news|title=Haryana grants second language status to Punjabi|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/haryana-grants-second-language-status-to-punjabi/article1-502720.aspx|work=Hindustan Times|date=28 January 2010|access-date=3 जुलाई 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903231506/http://www.hindustantimes.com/india-news/haryana-grants-second-language-status-to-punjabi/article1-502720.aspx|archive-date=3 सितंबर 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Punjabi gets second language status in Haryana|url=http://zeenews.india.com/news/haryana/punjabi-gets-second-language-status-in-haryana_599789.html|work=Zee news|date=28 January 2010|access-date=3 जुलाई 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712130652/http://zeenews.india.com/news/haryana/punjabi-gets-second-language-status-in-haryana_599789.html|archive-date=12 जुलाई 2017|url-status=live}}</ref>
|-
!scope="row"|[[हिमाचल प्रदेश]]
|[[चित्र:IN-HP.svg|100px]]
|राज्य
|IN-HP
|HP
|colspan=2|[[शिमला]]
|25 जनवरी 1971
|align=right|68,64,602
|align=right|55,673
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[संस्कृत]]
|-
|-
!scope="row"|[[त्रिपुरा]]
|[[चित्र:IN-TR.svg|100px]]
|राज्य
|IN-TR
|TR
|colspan=2|[[अगरतला]]
|21 जनवरी 1972
|align=right|36,73,917
|align=right|10,492
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[ककबरक भाषा|ककबरक]], [[अंग्रेज़ी भाषा|अंग्रेज़ी]]
|—
|}
{{note|3|Note 3}}Jammu and Kashmir has 42,241 km<sup>2</sup> of area administered by India and 78,114 km<sup>2</sup> of area controlled by [[Pakistan]] under [[Azad Kashmir]] and [[Gilgit-Baltistan]], which is claimed by India as part of Jammu and Kashmir. Additionally, it has 5,180 km<sup>2</sup> of area controlled by the [[People's Republic of China]] under [[Trans-Karakoram Tract]], which is also claimed by India as part of Jammu and Kashmir.
{{note|4|Note 4}}Ladakh has 59,146 km<sup>2</sup> of area administered by India and 37,555 km<sup>2</sup> of area controlled by the [[People's Republic of China]] under [[Aksai Chin]], which is claimed by India as part of Ladakh.
== 1956 से पूर्व ==
{{भारत के प्रभाग}}
[[भारत का इतिहास|भारत के इतिहास]] में [[भारतीय उपमहाद्वीप]] पर विभिन्न जातीय समूहों ने शासन किया और इसे अलग-अलग प्रशासन-संबन्धी भागों में विभाजित किया। आधुनिक भारत के वर्तमान प्रशासनिक प्रभाग नए घटनाक्रम हैं, जो [[भारत में ब्रिटिश राज|ब्रिटिश औपनिवेशिक काल]] के दौरान विकसित हुए। [[ब्रिटिश भारत]] में, वर्तमान भारत, पाकिस्तान और [[बंगलादेश]], साथ ही [[अफ़्गानिस्तान]] प्रांत और उससे जुड़े संरक्षित प्रांत, बाद में उपनिवेश बना, [[बर्मा]] ([[म्यांमार]]) आदि, सभी राज्य समाहित थे। इस अवधि के दौरान, भारत के क्षेत्रों में या तो ब्रिटिशों का शासन था या उन पर स्थानीय [[राजा|राजाओं]] का नियंत्रण था। [[१९४७]] में [[भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम|स्वतन्त्रता]] के बाद इन विभागों को संरक्षित किया गया और [[पंजाब क्षेत्र|पंजाब]] तथा [[बंगाल]] के प्रांतों को भारत और पाकिस्तान के बीच विभाजित किया गया। नए राष्ट्र के लिए पहली चुनौती थी [[राजसी राज्य|राजसी राज्यों]] का संघों में विलय।
स्वतन्त्रता के बाद, हालांकि, भारत में अस्थिरता आ गई। कई प्रांत औपनिवेशिकरण के उद्देश्य से ब्रिटिशों द्वारा बनाए गए, पर इन पर भारतीय नागरिकों की या राजसी राज्यों की कोई इच्छा दिखाई नहीं दी। [[१९५६]] में जातीय तनाव ने [[भारतीय संसद|संसद]] का दरवाजा खटखटाया और [[राज्यों के पुनर्गठन अधिनियम|राज्य पुनर्गठन अधिनियम]] के आधार पर देश को जातीय और भाषाई आधार पर पुनर्निर्माण करने के लिए अधिनियम लाया गया।
== 1956 के बाद ==
भारत में जिस प्रकार पूर्व में फ़्रांसीसी और पुर्तगाली उपनिवेशों को गणराज्य में समाहित किया गया था, वैसे ही [[१९६२]] में [[पांडिचेरी]], [[दादरा]], नगर हवेली, [[गोआ]], दमन और [[दीव|दियू]] को [[केन्द्र शासित प्रदेश|संघ राज्य]] बनाया गया।
1956 के बाद कई नए राज्यों और संघ राज्यों को बनाया गया। बम्बई पुनर्गठन अधिनियम के द्वारा [[१ मई]], [[१९६०]] को भाषाई आधार पर बंबई राज्य को [[गुजरात]] और [[महाराष्ट्र]] के रूप में अलग किया गया। [[१९६६]] के पंजाब पुनर्गठन अधिनियम ने भाषाई और धार्मिक पैमाने पर [[पंजाब (भारत)]] को [[हरियाणा]] के नए हिन्दू बहुल और [[हिंदी भाषा|हिंदी]]भाषी राज्यों में बाँटा और पंजाब के उत्तरी जिलों को [[हिमाचल प्रदेश]] में स्थानांतरित कर दिया गया और एक जिले को [[चण्डीगढ़]] का नाम दिया जो पंजाब और हरियाणा की साझा राजधानी है। [[नागालैण्ड]] [[१९६२]] में, [[मेघालय]] और [[हिमाचल प्रदेश]] [[१९७१]] में, [[त्रिपुरा]] और [[मणिपुर]] [[१९७२]] में राज्य बनाए गए। 1972 में [[अरुणाचल प्रदेश]] को एक केंद्र शासित प्रदेश बना दिया गया। [[सिक्किम]] राज्य [[१९७५]] में एक राज्य के रूप में भारतीय संघ में सम्मिलित हो गया। [[१९८६]] में [[मिज़ोरम]] और [[१९८७]] में [[गोआ]] और [[अरुणाचल प्रदेश]] राज्य बने जबकि गोवा के उत्तरी भाग [[दमन और दीव|दमन और दीयु]] एक अलग संघ राज्य बन गए। [[२०००]] में तीन नए राज्य बनाए गए। पूर्वी मध्य प्रदेश से [[छत्तीसगढ़]] ([[१ नवंबर]], 2000) में और [[उत्तरांचल]] ([[९ नवंबर]], 2000) बनाए गए जो अब [[उत्तराखण्ड]] है। [[उत्तर प्रदेश]] के पहाड़ी क्षेत्रों के कारण [[झारखण्ड]] ([[१५ नवंबर]] 2000) को [[बिहार]] के दक्षिणी जिलों में से पृथक कर बनाया गया। दो केन्द्र शासित प्रदेशों [[दिल्ली]] और [[पाण्डिचेरी]] (जो बाद में [[पुदुचेरी]] कहा गया) को विधानसभा सदस्यों का अधिकार दिया गया और अब वे छोटे राज्यों के रूप में गिने जाते हैं।
== इहो देखी जाऽ ==
* [[भारत के स्वायत्त क्षेत्र]]
== संदर्भ ==
<references />
902pi1j2llr441jy4z0lk07dvts5s1o
भारत के परधानमंत्री लोग के लिस्ट
0
9416
805892
677658
2026-10-09T13:22:17Z
SM7Bot
7808
/* भारत की परधानमंत्री लोगन क लिस्ट */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूब using [[Project:AWB|AWB]]
805892
wikitext
text/x-wiki
'''भारत क [[परधानमंत्री]]''' [[भारत गणराज्य]] कर सरकार क मुखिया होला लोग।
== भारत की परधानमंत्री लोगन क लिस्ट ==
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2"
|- align="center"
! bgcolor="#d3d3d3" | कुंजी:
| bgcolor="#e4e8ff" | ''INC'' <br /> [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| bgcolor="#ADDFAD" | ''JP'' <br /> [[जनता पार्टी]]
| bgcolor="#ffcccc" | ''JD'' <br /> [[जनता दल]]
| bgcolor="#ffeecc" | ''BJP'' <br /> [[भारतीय जनता पार्टी]]
|}
{| border="0" cellpadding="4" cellspacing="2"
|- bgcolor="#d3d3d3"
! सं.
! नाम
! कार्यकाल शुरू
! कार्यकाल खतम
! राजनैतिक दल
! जन्म अस्थान
! शिक्षा
! चुनाव क्षेत्र
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 01
| [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहर लाल नेहरू]]
| [[15 अगस्त]], [[1947]]
| [[27 मई]], [[1964]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| [[इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]
| [[हैरो स्कूल]];<br /> [[ट्रीनीटी कॉलेज, कैम्ब्रीज]]
| [[इलाहाबाद]],[[उत्तर प्रदेश]];<br />फूलपूर ([[इलाहाबाद]]),[[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 02
| [[गुलजारीलाल नंदा]]
| [[27 मई]], [[1964]]
| [[9 जून]], [[1964]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| [[सियालकोट]], [[पंजाब (भारत)|पंजाब]]
| [[इलाहाबाद विश्वविद्यालय]], [[इलाहाबाद]]
| [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 03
| [[लालबहादुर शास्त्री]]
| [[9 जून]], [[1964]]
| [[11 जनवरी]], [[1966]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| [[मुगलसराय]], [[उत्तर प्रदेश]]
| [[काशी विद्यापीठ]], [[बनारस|वाराणसी]]
| [[इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 04
| [[गुलजारीलाल नंदा]]
| [[11 जनवरी]], [[1966]]
| [[24 जनवरी]], [[1966]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| [[सियालकोट]], [[पंजाब (भारत)|पंजाब]]
| [[इलाहाबाद विश्वविद्यालय]], [[इलाहाबाद]]
| [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 05
| [[इन्दिरा गाँधी]]
| [[24 जनवरी]], [[1966]]
| [[24 मार्च]], [[1977]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| [[इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]
| [[शांतिनिकेतन]], [[पश्चिम बंगाल]];<br />[[ऑक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]], [[इंग्लैंड]]
| [[रायबरेली लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|रायबरेली]], [[उत्तर प्रदेश]];<br />[[मेडक लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|मेडक]], [[आंध्र प्रदेश]]
|- bgcolor="#ADDFAD"
| 06
| [[मोरारजी देसाई]]
| [[24 मार्च]], [[1977]]
| [[28 जुलाई]], [[1979]]
| [[जनता पार्टी]]
| [[भदेली]], [[गुजरात]]
| (अज्ञात)
| [[सुरत]], [[गुजरात]]
|- bgcolor="#ADDFAD"
| 07
| [[चौधरी चरण सिंह]]
| [[28 जुलाई]], [[1979]]
| [[14 जनवरी]], [[1980]]
| [[जनता पार्टी]]
| [[मेरठ]], [[उत्तर प्रदेश]]
| (अज्ञात)
| [[बागपत]], [[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 08
| [[इन्दिरा गाँधी]]
| [[14 जनवरी]], [[1980]]
| [[31 अक्टूबर]], [[1984]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| [[इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]
| [[शांतिनिकेतन]], [[पश्चिम बंगाल]];<br />[[ऑक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]], [[इंग्लैंड]]
| [[रायबरेली लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|रायबरेली]], [[उत्तर प्रदेश]];<br />[[मेडक लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|मेडक]], [[आंध्र प्रदेश]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 09
| [[राजीव गाँधी]]
| [[31 अक्टूबर]], [[1984]]
| [[2 दिसंबर]], [[1989]]
| कांग्रेस आई***
| [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
| [[इलाहाबाद]];<br />[[कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय]], [[इंग्लैंड]]
| [[अमेठी]], [[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#ffcccc"
| 10
| [[विश्वनाथ प्रताप सिंह]]
| [[2 दिसंबर]], [[1989]]
| [[10 नवंबर]], [[1990]]
| [[जनता दल]]
| [[इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]
| [[इलाहाबाद विश्वविद्यालय]];<br />[[पुणे विश्वविद्यालय]]
| [[फतेहपुर लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|फतेहपुर]], [[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#ffcccc"
| 11
| [[चन्द्र शेखर|चंद्रशेखर]]
| [[10 नवंबर]], [[1990]]
| [[21 जून]], [[1991]]
| [[जनता दल]]
| [[इब्राहिमपट्टी]], [[उत्तर प्रदेश]]
| [[इलाहाबाद विश्वविद्यालय]], [[इलाहाबाद]]
| [[बलिया]], [[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 12
| [[नरसिंह राव]]
| [[21 जून]], [[1991]]
| [[16 मई]], [[1996]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| [[करीमनगर]], [[आंध्र प्रदेश]]
| [[ओसमानिया विश्वविद्यालय]], [[हैदराबाद (भारत)|हैदराबाद]];<br />[[मुंबई विश्वविद्यालय]];<br />[[नागपुर विश्वविद्यालय]]
| [[नंडयाल]], [[आंध्र प्रदेश]]
|- bgcolor="#ffeecc"
| 13
| [[अटल बिहारी वाजपेयी]]
| [[16 मई]], [[1996]]
| [[1 जून]], [[1996]]
| [[भारतीय जनता पार्टी]]
| [[ग्वालियर]], [[मध्य प्रदेश]]
| [[लक्ष्मीबाई कॉलेज]], [[ग्वालियर]];<br />[[डीएवी कॉलेज]], [[कानपुर]]
| [[लखनऊ]], [[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#ffcccc"
| 14
| [[हड्डनहल्ली डड्डगौड़ा देवगौड़ा|एच डी देवगौड़ा]]
| [[1 जून]], [[1996]]
| [[21 अप्रेल]], [[1997]]
| [[जनता दल]]
| [[हरदानाहल्ली]], [[कर्नाटक]]
| [[हसन]], [[कर्नाटक]]
| [[कनकपुरा]]; [[हसन]], [[कर्नाटक]]
|- bgcolor="#ffcccc"
| 15
| [[इंद्रकुमार गुज़राल]]
| [[21 अप्रेल]], [[1997]]
| [[19 मार्च]], [[1998]]
| [[जनता दल]]
| [[झेलम]] (अब [[पाकिस्तान]] में)
| डीएवी कॉलेज, हैली कामर्स कॉलेज, [[लाहौर]]
| [[जलंधर]], [[पंजाब (भारत)|पंजाब]]
|- bgcolor="#ffeecc"
| 16
| [[अटल बिहारी वाजपेयी]]
| [[19 मार्च]], [[1998]]
| [[22 मई]], [[2004]]
| [[भारतीय जनता पार्टी]]
| [[ग्वालियर]], [[मध्य प्रदेश]]
| [[लक्ष्मीबाई कॉलेज]], [[ग्वालियर]];<br />[[डीएवी कॉलेज]], [[कानपुर]]
| [[लखनऊ]], [[उत्तर प्रदेश]]
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 17
| [[मनमोहन सिंह]]
| [[22 मई]], [[2004]]
| [[22 मई]], [[2009]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| पजाब प्रान्त के एक गाव(अब [[पाकिस्तान]] में)
| [[पंजाब विश्वविद्यालय]], [[चंडीगढ]];<br />[[कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय]];<br />[[ऑक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]]
| [[आसाम|असम]] [[राज्यसभा]] से
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 18
| [[मनमोहन सिंह]]
| [[22 मई]], [[2009]]
| [[17 मई 2014]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]]
| पजाब प्रान्त के एक गाव (अब [[पाकिस्तान]] में)
| [[पंजाब विश्वविद्यालय]], [[चंडीगढ़]];<br />[[कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय]];<br />[[ऑक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]]
| [[आसाम|असम]] [[राज्यसभा]] से
|- bgcolor="#e4e8ff"
| 19
| [[नरेंद्र मोदी]]**
| [[26 मई]], [[2014]]
| [[अभी तक]]
| [[भारतीय जनता पार्टी]]
| [[वड़नगर]], [[गुजरात]]
| [[गुजरात विश्वविद्यालय]],<br /> [[गुजरात]]
| [[वाराणसी लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|वाराणसी, उत्तर प्रदेश]],<br />[[वडोदरा लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|वडोदरा, गुजरात]]
|- bgcolor="#ffeecc"
|}
''* कार्यकारी'' <br />
''** कार्यकाल जारी''<br />
''*** भारतीय नैशनल कांग्रेस बन गइल कांग्रेस आई (आई, इंदिरा की खातिर)''
==बाहरी कड़ी==
* [http://pmindia.nic.in/ भारत के प्रधानमंत्री (आधिकारिक वेबसाइट)]
[[श्रेणी:भारत के परधानमंत्री| ]]
5bs23cqe6iplw4ri6xbz3b8p7d3bp18
सुंग जाए-गी
0
9644
805904
777272
2026-10-09T13:23:54Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805904
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = सुंग जाए-गी<br />성재기 成在基
| image =
| caption =
| birth_date = 11 सितंबर, [[1967]]
| birth_place = [[Daegu]], [[दक्षिण कोरिया]]
| death_date = 26 जुलाई, [[2013]]
| death_place = [[Seoul]], [[दक्षिण कोरिया]]
| death_cause = Suicide
| nationality = [[कोरिया]]
| other_names =
| known_for =
| education =
| religion =
| spouse = [[पार्क युन-क्योपंग]]
| children = 2 daugthers
| signature =
}}
'''सुंग जाए-गी''' ([[कोरिया]]:성재기 [[चीनी भाषा]]:成在基, [sʰəːŋ dʑɛgi] [[11]] [[सितंबर]], [[1967]] - [[26]] [[जुलाई]], [[2013]]) [[दक्षिण कोरिया]] क मानव अधिकार कार्यकर्ता, स्वयंसेवी संगठन क कार्यकर्ता<ref>[http://www.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/599060.html Han River rescue team struggles with increased suicide attempts] Hangyeorye 2013.08.11 ([[अंग्रेज़ी भाषा]])</ref>, अउरी उदारवादी दार्शनिक रहलें। [[2008]], ऊ [[कोरियाई पुरुष एसोसिएशन]](남성연대 男性連帶) क संस्थापक भी रहलें।<ref>[http://sports.donga.com/3/all/20130726/56689514/2 성재기 남성연대 부채 해결 위해 투신, 남성연대 발족동기 관심 집중] 동아일보 2013.07.26 ([[कोरिया]])</ref>
== संदर्भ ==
{{reflist|2}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
* [http://khnews.kheraldm.com/view.php?ud=20130726000699&md=20130729003250_BK&kr=1 성재기, 한강서 진짜 뛰어... 마지막으로 남긴 트윗이]{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Korea Herald 2013.07.26 ([[कोरिया]])
* [http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/07/116_140149.html Body of male rights activist discovered] Koreatimes 2013.07.26 ([[अंग्रेज़ी भाषा]])
* [http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/07/116_140056.html Activist missing for 3rd day] Koreatimes 2013.07.28 ([[अंग्रेज़ी भाषा]])
* [http://khnews.kheraldm.com/view.php?ud=20130729000884&md=20130801004230_BK&kr=1 ‘예고투신’ 성재기 남성연대 대표 시신 발견] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819083434/http://khnews.kheraldm.com/view.php?ud=20130729000884&md=20130801004230_BK&kr=1 |date=2014-08-19 }} The Korea Herald 2013.07.29 ([[कोरिया]])
{{जीवनी-आधार}}
[[श्रेणी:दक्खिन कोरिया]]
okvqymgfedhnkm9xfi960o2oejracsu
सचिन तेंदुलकर
0
9705
805884
738956
2026-10-09T13:21:21Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर (4) using [[Project:AWB|AWB]]
805884
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricketer
|name = सचिन तेंदुलकर
|honorific-suffix =
|image = Sachin-Tendulkar.jpg
|caption = सचिन तेंदुलकर
|image_size = 300px
|country = भारत
|fullname = सचिन रमेश तेंदुलकर
|nickname = , बॉम्बे बॉम्बर, लिटिल मास्टर,<ref name="CricinfoProfile"/> Master Blaster<ref>{{cite web|title=Sachin Tendulkar: How the Boy Wonder became Master Blaster|url=http://www.ndtv.com/article/people/sachin-tendulkar-how-the-boy-wonder-became-master-blaster-430586|publisher=[[NDTV]]|accessdate=17 November 2013|date=6 November 2013}}</ref>
|birth_date = {{Birth date and age|1973|04|24|df=yes}}<ref name="CricinfoProfile"/>
|birth_place = [[बम्बई]] (अब [[मुंबई]]), [[महाराष्ट्र]]<!----Do not change without discussing on talk page---->, भारत
|height = {{convert|5|ft|5|in|cm|abbr=on}}
|role = [[Batsman]]
|family = '''मेहरारू''': {{marriage|अंजलि तेंदुलकर Tendulkar|1995}}<br>'''Daughter''': Sara Tendulkar (b. 1997)<br>'''Son''': Arjun Tendulkar (b. 1999)
|signature = [[File:SachiSachin tendulkar signature.png]]
|oneIT20 = true
|batting = Right-handed
|bowling = Right-arm [[fast bowling|medium]], [[leg spin|leg break]], [[off spin|off break]]
|international = true
|testdebutdate = 15 November
|testdebutyear = 1989
|testdebutagainst = Pakistan
|testcap = 187
|lasttestdate = 14 November
|lasttestyear = 2013
|lasttestagainst = West Indies
|lastplayeddate = 16 November
|lastplayedyear = 2013
|odidebutdate = 18 December
|odidebutyear = 1989
|odidebutagainst = Pakistan
|odicap = 74
|odishirt = 10
|lastodidate = 18 मार्च
|lastodiyear = 2012
|lastodiagainst = Pakistan
|oneT20I = true
|T20Idebutdate = 1 December
|T20Idebutyear = 2006
|T20Idebutagainst = South Africa
|T20Icap = 11
|club1 = [[Cricket Club of India]]
|year1 = 1988
|club2 = [[Mumbai cricket team|Mumbai]]
|year2 = 1988–2013
|club3 = [[Yorkshire County Cricket Club|Yorkshire]]
|year3 = 1992
|club4 = [[Mumbai Indians]]
|year4 = 2008–2013
|columns = 4
|club5 = [[Marylebone Cricket Club]]
|year5 = 2014
|column1 = [[Test cricket|Test]]
|matches1 = 200
|runs1 = 15,921
|bat avg1 = 53.78
|100s/50s1 = 51/68
|top score1 = 248*
|deliveries1 = 4,240
|wickets1 = 46
|bowl avg1 = 54.17
|fivefor1 = 0
|tenfor1 = 0
|best bowling1 = 3/10
|catches/stumpings1 = 115/–
|column2 = [[One Day International|ODI]]
|matches2 = 463
|runs2 = 18,426
|bat avg2 = 44.83
|100s/50s2 = 49/96
|top score2 = 200*
|deliveries2 = 8,054
|wickets2 = 154
|bowl avg2 = 44.48
|fivefor2 = 2
|tenfor2 = n/a
|best bowling2 = 5/32
|catches/stumpings2 = 140/–
|column3 = [[First-class cricket|FC]]
|matches3 = 310
|runs3 = 25,396
|bat avg3 = 57.84
|100s/50s3 = 81/116
|top score3 = 248*
|deliveries3 = 7,605
|wickets3 = 71
|bowl avg3 = 61.74
|fivefor3 = 0
|tenfor3 = 0
|best bowling3 = 3/10
|catches/stumpings3 = 186/–
|column4 = [[List A cricket|LA]]
|matches4 = 551
|runs4 = 21,999
|bat avg4 = 45.54
|100s/50s4 = 60/114
|top score4 = 200*
|deliveries4 = 10,230
|wickets4 = 201
|bowl avg4 = 42.17
|fivefor4 = 2
|tenfor4 = n/a
|best bowling4 = 5/32
|catches/stumpings4 = 175/–
|date = 15 November 2013
|source = [http://www.espncricinfo.com/india/content/player/35320.html Cricinfo]
}}
'''सचिन रमेश तेंदुलकर''' (जनम:24 अप्रैल 1973) जिनके सब '''सचिन तेंदुलकर''' या '''मास्टर ब्लास्टर''' की नाँव से भी जानेला, भारत के एगो महान [[क्रिकेट]] खेलाड़ी हवें। साल 2020 में लॉरेस वर्ल्ड स्पोर्ट्स अवार्ड हुन सम्मानित किया गया हवें।<ref>{{Cite web|url=https://www.highonstudy.com/sachin-tendulkar-wins-laureus-world-sports-awards/|title=Indian Icon Sachin Tendulkar wins Laureus World Sports Awards 2020|website=Highonstudy.com|language=en-US|access-date=2020-03-06}}</ref>
{{clear}}
== सचिन क कुछ सबसे बड़ कीर्तिमान ==
* भारत खातिर वनडे मैचन में सबसे बेसी रन बनावे वाला बल्लेबाज। <ref name="sportsjagran.com">{{Cite web|url=https://sportsjagran.com/stats/stats-most-odi-runs|title=एकदिवसीय क्रिकेट में सबसे ज्यादा रन|archive-url=https://sportsjagran.com/stats/stats-most-odi-runs|archive-date=4 मार्च 2021|access-date=8 मार्च 2021|url-status=live}}</ref>
* मीरपुर में १६ फरवरी २०१२ के दिने [[बांग्लादेश]] के खिलाफ में १०० वाँ शतक।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रीय क्रिकेट के इतिहास में दोहरा शतक जड़े वाला पहिलका खिलाड़ी।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रीय मैचन में सबसे ज्यादा (१८००० से अधिक) रन बनावे वाला बल्लेबाज।<ref name="sportsjagran.com"/>
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रीय में सबसे ढेर ४९ शतक।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रीय विश्व कप मुक़ाबलन में सबसे बेसी रन।
* टेस्ट क्रिकेट में सबसे बेसी (51) शतक<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/hindi/sport/story/2008/10/081017_sachin_record_pp.shtml|title=बीबीसी हिंदी-स्पोर्ट स्टोरी|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018235025/http://www.bbc.co.uk/hindi/sport/story/2008/10/081017_sachin_record_pp.shtml|archive-date=18 अक्टूबर 2008|access-date=17 अक्टूबर 2008|url-status=live}}</ref>
* [[ऑस्ट्रेलिया]] के खिलाफ ५ नवम्बर २००९ के दिने १७५ रन क पारी के साथ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रीय क्रिकेट में १७ हजार रन बनावे वाला पहिला बल्लेबाज।
* टेस्ट क्रिकेट में सर्वाधिक रन बनवले क कीर्तिमान।<ref>{{Cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/indvaus2008/content/story/374446.html|title=इण्डिया क्रिकेट इन्फो डॉट कॉम-स्टोरी|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021105155/http://content-ind.cricinfo.com/indvaus2008/content/story/374446.html|archive-date=21 अक्टूबर 2008|access-date=31 अक्टूबर 2008|url-status=dead}}</ref>
* टेस्ट क्रिकेट १५००० रन बनावे वाला विश्व के पहिला बल्लेबाज।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रीय मुक़ाबलन में सबसे ढेर बारी मैन ऑफ द सीरीज पावे वाला बल्लेबाज।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रीय मुक़ाबलन में सबसे ज्यादा मैन ऑफ द मैच पउले वाला खिलाड़ी।
* अन्तर्राष्ट्रीय मुक़ाबलन में सबसे ढेर ३३००० से बेसी रन बनावे क कीर्तिमान।
==संदर्भ==
{{Reflist|30em}}
==बाहरी कड़ी==
{{Commons category|Sachin Tendulkar|सचिन तेंदुलकर}}
{{Wikiquote|Sachin Tendulkar}}
* {{Cricinfo|id=35320}}
* [http://www.wisdenindia.com/player/India/Sachin-Tendulkar/2529.html सचिन तेंदुलकर] के प्रोफाइल, विजडन पर।
* {{Cricketarchive|id=1933}}
* {{Yahoo! Cricket|id=2962}}
* [http://www.facebook.com/SachinTendulkar सचिन तेंदुलकर] के ऑफिशियल फेसबुक पन्ना।
{{Bharat Ratna}}
{{Authority control}}
{{क्रिकेट-जीवनी-आधार}}
[[श्रेणी:भारत के लोग]]
[[श्रेणी:क्रिकेट]]
[[श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाड़ी]]
[[श्रेणी:1973 में जनम]]
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:महाराष्ट्र के लोग]]
ouukzwl8pmh9r5c64reoqcibqi7p8v6
मन की आवाज-प्रतिज्ञा
0
13209
805893
739190
2026-10-09T13:22:22Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805893
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox television
| name = मन की आवाज प्रतिज्ञा
| image =
| genre = ड्रामा, रोमांस
| creator =
| director = रवीन्द्र गौतम<br>प्रसाद गोवंदी<br>अरविन्द गुप्ता<br>संदीप विजय
| producer = पर्ल ग्रे
| executive_producer = पर्ल ग्रे
| creative_director = पर्ल ग्रे
| location = [[इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]
| writer = पर्ल ग्रे<br>शांति भूषण<br>विशाल वटवानी<br>अहसान बक्शी
| country = [[भारत]]
| language = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| network = [[स्टार प्लस]]
| num_episodes = कुल 767
| num_seasons = 01
| first_aired = 07 दिसम्बर 2009
| last_aired = 27 अक्टूबर 2012
}}
'''मन की आवाज-प्रतिज्ञा''' एगो हिंदी टेलीविजन नाटक बा जोहन [[स्टार प्लस]] पर प्रसारित रहले।
यह धारावाहिक सामाजिक कुरीतियों एवं अत्याचारों के विरुद्ध दर्शकों की सोच बदलने का एक प्रयास मात्र है। यह धारावाहिक महिलाओं पर होने वाले अत्याचारों के विरुद्ध आवाज उठाता है।
== कलाकार ==
* अरहान बहल – ठाकुर कृष्णा सिंह
* [[पूजा गौर]] – प्रतिज्ञा कृष्णा सिंह
* अनुपम श्याम – ठाकुर सज्जन सिंह
== संदर्भ ==
{{स्टार प्लस क धारावाहिक}}
[[श्रेणी:स्टार प्लस के धारावाहिक]]
[[श्रेणी:भारतीय टेलीविजन धारावाहिक]]
{{Tv-prog-stub}}
60z7dgablz2gqvxm8wxosogvrfg5q7s
मनोहर लाल खट्टर
0
13227
805894
777627
2026-10-09T13:22:25Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805894
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = मनोहर लाल खट्टर
| image =
| office = [[हरियाणा|हरियाणा क मुख्यमंत्री]]
| governor = कप्तान सिंह सोलंकी
| term_start = 26 अक्टूबर 2014
| constituency = करनाल से [[हरियाणा|हरियाणा विधानसभा]] में चुनल
| predecessor = भूपेन्द्र सिंह हुड्डा
| birth_date = 05 मई 1954
| birth_place = गाँव निंदाना, महम तहसील, जिला [[रोहतक जिला|रोहतक]], [[हरियाणा]], [[भारत]]
| nationality = भारतीय
| party = [[भारतीय जनता पार्टी]]
| alma_mater = [[दिल्ली विश्वविद्यालय]]
| occupation = किसान, राजनीतिक नेता
| spouse = अविवाहित
| website = http://manoharlalkhattar.in
}}
'''मनोहर लाल खट्टर''' वर्ष 2014 में [[हरियाणा]] की मुख्यमंत्री की रूप में चुनल गइल बानी। ई 26 अक्टूबर 2014 के मुख्यमंत्री पद क शपथ लिहलें।<ref>{{cite web|url=http://abpnews.abplive.in/ind/2014/10/26/article427148.ece/haryana_manoharlal_swearing#.VG8iYl2t-o8|title=हरियाणा के नए सीएम के तौर पर मनोहर लाल खट्टर ने ली शपथ|publisher=एबीपी न्यूज़|accessdate=21 नवंबर 2014|date=26 अक्टूबर 2014|archive-date=2014-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204041031/http://abpnews.abplive.in/ind/2014/10/26/article427148.ece/haryana_manoharlal_swearing#.VG8iYl2t-o8|url-status=dead}}</ref> इहाँके [[भारतीय जनता पार्टी]] के सदस्य बानी<ref>{{cite web|url=http://samaylive.com/gallery/photo-gallery/nation-picture-photogallery/manohar-khattar-is-veteran-politician-cm-haryana/626118/2/.html#photo|title=राजनीतिक कौशल के लिए मशहूर है मनोहर लाल खट्टर|publisher=समय लाइब्रेरी|accessdate=21 नवंबर 2014|date=27 अक्टूबर 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185956/http://www.samaylive.com/gallery/photo-gallery/nation-picture-photogallery/manohar-khattar-is-veteran-politician-cm-haryana/626118/2/.html#photo|url-status=dead}}</ref> आ [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]] क प्रचारक रह चुकल बानी। <ref>{{cite web|url=http://jansatta.com/national/rss-veteran-manohar-lal-khattar-to-be-next-haryana-cm-swearing-in-on-oct-26/3680|title=संघ प्रचारक मनोहर लाल खट्टर होंगे हरियाणा के मुख्यमंत्री|publisher=जनसत्ता|date=22 अक्टूबर 2014|accessdate=21 नवंबर 2014}}</ref>
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
==बाहरी कड़ी==
* [http://manoharlalkhattar.in मनोहर लाल खट्टर का आधिकारिक जालस्थल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020235155/http://manoharlalkhattar.in/ |date=2014-10-20 }}
* [http://haryana.gov.in/ हरियाणा सरकार का आधिकारिक जालस्थल]
* [https://facebook.com/manoharlalkhattar फेसबुक पर मनोहर लाल खट्टर]
* [http://twitter.com/mlkhattar ट्विटर पर मनोहर लाल खट्टर]
[[श्रेणी:हरियाणा]]
[[श्रेणी:हरियाणा के लोग]]
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:1954 में जनम]]
0pprfy63dpshvtql5xdao0haetil7qa
टॉटनहम हॉटस्पर फुटबॉल क्लब
0
16427
805925
769801
2026-10-09T13:25:29Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805925
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
|clubname = टॉटनहम हॉटस्पर
|image = [[चित्र:Tottenham Hotspur.png|150px]]
|fullname = टॉटनहम हॉटस्पर फुटबॉल क्लब
|nickname = स्पर्स
|founded = 05 सितंबर, 1886 '' हॉटस्पर एफ़.सी.'' के रूप में<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/history/history_yearbyyear.html|title=History: Year by year|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|accessdate=22 दिसंबर 2010}}</ref>
|ground = [[व्हाइट हार्ट लेन]],<br>[[टॉटनहम]], [[लंडन]]
|capacity = 36,310<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/venue/0,19753,11065_61,00.html|title=White Hart Lane|publisher=Sky Sports|accessdate=1 मार्च 2011}}</ref>
|owner = ENIC ग्रोउप्
|chairman = दनिएल लेव्य
|manager = मौरिसियो पोछेत्तिनो
|league = [[प्रीमियर लीग]]
|season =
|position =
|current =
|website = http://www.tottenhamhotspur.com/
| pattern_la1 = _tottenham1920h
| pattern_b1 = _tottenham1920h
| pattern_ra1 = _tottenham1920h
| pattern_sh1 =
| pattern_so1 = _tottenham1920h
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 000040
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _thfc201920a
| pattern_b2 = _tottenham1920a
| pattern_ra2 = _thfc201920a
| pattern_sh2 =
| pattern_so2 = _tottenham1920a
| leftarm2 = 000040
| body2 = 000040
| rightarm2 = 000040
| shorts2 = 000040
| socks2 = 000040
| pattern_la3 = _tottenham2223t1
| pattern_b3 = _tottenham2223t1
| pattern_ra3 = _tottenham2223t1
| pattern_sh3 = _tottenham2223t1
| pattern_so3 = _tottenham2223t1
| leftarm3 = 4CB2D2
| body3 = 4CB2D2
| rightarm3 = 4CB2D2
| shorts3 = 4CB2D2
| socks3 = 4CB2D2
}}
'''टॉटनहम हॉटस्पर फुटबॉल क्लब''',<ref>{{Cite web |url=http://pronunciationlondon.co.uk/how-to-pronounce-place-names-with-ham/ |title=How to pronounce place names with "ham" in them |access-date=2015-04-23 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017074845/http://pronunciationlondon.co.uk/how-to-pronounce-place-names-with-ham/ |url-status=dead }}</ref> एगो प्रसिद्ध अंग्रेजी फुटबॉल क्लब हवे, जे [[इंग्लैण्ड|इंग्लैंड]] की [[लंडन]] नगर, में स्थित बा।<ref>http://int.soccerway.com/teams/england/tottenham-hotspur-football-club/675/</ref> इनकर घरेलू मैदान [[व्हाइट हार्ट लेन]] हवे<ref>[http://www.tottenhamhotspur.com/stadium/stadium_history.html Stadium History] Tottenham Hotspur</ref>, ऊ लोग वर्तमान में प्रीमियर लीग में खेलत बा।
{{-}}
== संदर्भ ==
{{reflist|2}}
== बाह्य लिंक्स ==
{{कॉमन्स|Tottenham Hotspur F.C.|टॉटनहम हॉटस्पर फुटबॉल क्लब}}
* [http://www.tottenhamhotspur.com/ टॉटनहम हॉटस्पर फुटबॉल क्लब का आधिकारिक साइट]
* [http://www.premierleague.com/page/tottenham-hotspur/ टॉटनहम हॉटस्पर फुटबॉल क्लब] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128010907/http://www.premierleague.com/page/tottenham-hotspur |date=2011-11-28 }} premierleague.com पर
* [http://www.skysports.com/football/teams/tottenhamhotspur टॉटनहम हॉटस्पर फुटबॉल क्लब] स्काई स्पोर्ट्स पर
{{फुटबाल-आधार}}
[[श्रेणी:इंग्लैंड के फुटबॉल क्लब]]
o5rv5e7b7h6uvtohfa175rydg3du2xj
न्यूकैसल युनाइटेड फुटबॉल क्लब
0
16595
805924
777085
2026-10-09T13:25:26Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805924
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
| clubname = न्यूकैसल युनाइटेड
| image = [[चित्र:Newcastle United Logo.png|190px]]
| fullname = न्यूकैसल यूनाइटेड फुटबॉल क्लब
| nickname = ''द मैग्पाइज'', ''द टून'', ''गेओर्दिएस्''
| founded = 12 सितंबर 1892
| ground = <!-- Consensus is that the original ground name should be used here; see the talk page for explanation --> [[सेंट जेम्स पार्क]]<br/>[[न्यूकैसल अपॉन टाइन]]
| capacity = 52,404<ref name="premierleague.com">{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premier League Handbook Season 2013/14 |format=PDF |accessdate=17 August 2013 |work=[[Premier League]] |archive-date=31 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |url-status=dead }}</ref>
| owner = मिके अश्लेय्
| chrtitle = प्रबंध निदेशक
| chairman =
| Director of Football = जोए किन्नेअर्
| manager = जॉन कार्वर
| top scorer =
| league = [[प्रीमियर लीग]]
| season =
| position =
| current =
| website = http://www.nufc.co.uk
| pattern_la1 = _newcastle2425h
| pattern_b1 = _newcastle2425h
| pattern_ra1 = _newcastle2425h
| pattern_sh1 = _newcastle2425h
| pattern_so1 = _whitetop
| leftarm1 = 000000
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = 000000
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = _newcastle2425A
| pattern_b2 = _newcastle2425A
| pattern_ra2 = _newcastle2425A
| pattern_sh2 =
| pattern_so2 = _newcastle2425Al
| leftarm2 = 800000
| body2 = 800000
| rightarm2 = 800000
| shorts2 = 001053
| socks2 = 800000
| pattern_la3 = _newcastle2425a
| pattern_b3 = _newcastle2425a
| pattern_ra3 = _newcastle2425a
| pattern_sh3 = _newcastle2425a
| pattern_so3 =
| leftarm3 = FFFFFF
| body3 = FFFFFF
| rightarm3 = FFFFFF
| shorts3 = FFFFFF
| socks3 = FFFFFF
|}}
'''न्यूकैसल यूनाइटेड फुटबॉल क्लब''', एगो प्रसिद्ध अंग्रेजी फुटबॉल क्लब हवे,<ref name=trophy>{{cite web
| url = http://www.krysstal.com/trophies.html
| title = Football : Running Total of Trophies
| work=Kryss Tal
| accessdate =2 अप्रैल 2011
}}</ref> जे [[इंग्लैण्ड|इंग्लैंड]] की [[न्यूकैसल अपॉन टाइन]] नगर, में स्थित बा। इनकर घरेलू मैदान [[सेंट जेम्स पार्क]] हवे,<ref name="premierleague.com"/><ref>{{cite web
| url = http://www.nufc.co.uk/page/Club/History/SportsDirectArena
| title = Premier League Handbook – Season 2010/11
| work = Premier League
| accessdate = 7 मई 2011
| archive-date = 2011-11-13
| archive-url = https://web.archive.org/web/20111113184643/http://www.nufc.co.uk/page/Club/History/SportsDirectArena
| url-status = dead
}}</ref> ऊ लोग वर्तमान में प्रीमियर लीग में खेलत बा।
{{-}}
== संदर्भ ==
{{reflist|2}}
== बाह्य लिंक्स ==
{{कॉमन्स|Newcastle United FC|न्यूकैसल यूनाइटेड फुटबॉल क्लब}}
* [http://www.nufc.co.uk/ न्यूकैसल युनाइटेड फुटबॉल क्लब का आधिकारिक साइट]
* [http://www.skysports.com/football/teams/newcastleunited/ न्यूकैसल युनाइटेड फुटबॉल क्लब] स्काई स्पोर्ट्स पर
* [http://www.bbc.com/sport/football/teams/newcastle-united न्यूकैसल युनाइटेड फुटबॉल क्लब] बीबीसी पर
{{फुटबाल-आधार}}
[[श्रेणी:इंग्लैंड के फुटबॉल क्लब]]
8vo7uolxsl3fv7l47z5bctzfoeb2jnp
चंदौली जिला
0
17502
805937
786822
2026-10-09T17:21:19Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
805937
wikitext
text/x-wiki
'''चंदौली जिला''' [[उत्तर प्रदेश]] की [[वाराणसी मंडल]] में एगो जिला बाटे जौना के मुख्यालय [[चंदौली]] बा।
==जनसंख्या==
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{पूर्वांचल के जिला सभ}}
[[श्रेणी:चंदौली जिला| ]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
[[श्रेणी:भोजपुरी क्षेत्र]]
[[श्रेणी:पूर्वांचल|ज1]]
{{उत्तरप्रदेश-आधार}}
be5dbvshwx8oi7vp4nmdbetp1sobl13
मीगुएल डि सेर्वानते
0
18232
805901
804642
2026-10-09T13:23:40Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805901
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name =मीगुएल डि सेर्वानते
| image = Cervantes Jáuregui.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = Cervantes<br>(image not authenticated - none known)<ref>José María Chacón y Calvo, "Retratos de Cervantes," ''Anales de la Academia Nacional de Artes y Letras'' 27, 1947–48, 5–17; Enrique Lafuente Ferrari, ''La novela ejemplar de los retratos de Cervantes'', Madrid, 1948.</ref>
| birth_name=Miguel de Cervantes Cortinas
| birth_date = {{Birth date|df=y|1547|9|29}} (assumed)
| birth_place = [[Alcalá de Henares]], [[Spain]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|1616|4|22|1547|9|29}}
| death_place = [[Madrid]], Spain
| resting_place = [[Convent of the Barefoot Trinitarians]], Madrid
| occupation = [[Soldier]], [[novelist]], [[poet]], [[playwright]], [[accountant]]
| language = [[Spanish language|Spanish]]
| nationality = [[Spain|Spanish]] <!-- Nationality with which he would have identified himself -->
| education =
| alma_mater =
| period =
| genre =
| subject =
| movement =
| notableworks = ''[[Don Quixote]]''<br>''Entremeses''<br>''[[Novelas ejemplares]]''
| spouse = Catalina de Salazar y Palacios
| partner =
| children =
| relative =
| awards =
| signature = Miguel de Cervantes signature.svg
| signature_alt =
| website =
| portaldisp =
}}
'''मीगुएल डि सेर्वानते''' (अंग्रेजी:[[:en:Miguel de Cervantes|Miguel de Cervantes Saavedra]]; 29 सितंबर 1547 (अनुमानित){{spaced ndash}}22 अप्रैल 1616) [[स्पेन]] के [[लेखक]], [[उपन्यासकार]] आ [[कवि]] रहलें।
{{जीवनी-आधार}}
{{Authority control}}
==संदर्भ==
{{Reflist}}
==बाहरी कड़ी==
* {{Gutenberg author |id=Cervantes,+Michel}}
* {{Internet Archive author |sname=Miguel de Cervantes}}
* {{Librivox author |id=4220}}
*[http://www.cervantesvirtual.com/ Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220034047/http://www.cervantesvirtual.com/ |date=2009-12-20 }} Spanish web site with multiple Cervantes links and audio of whole of Don Quixote
*[http://coloquio.com/famosos/alpha.htm Famous Hispanics]
*[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html The Cervantes Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901185529/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html |date=2009-09-01 }} with biographies and chronology
*[http://www.donquichote.org/cervantes.php Information about Miguel de Cervantes]
*[http://cataleg.bnc.cat/search*spi/?searchtype=a&searcharg=Col%C2%B7lecci%C3%B3+Cervantina&sortdropdown=-&searchscope=13&searchscope2=13&SORT=D Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya]
*[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html Miguel de Cervantes (1547–1616): Life and Portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060808/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html |date=2009-12-12 }} The Cervantes Project. Canavaggio, Jean.
*[http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ Cervantes' Birthplace Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507223133/http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ |date=2019-05-07 }}
* [http://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/cervantes.html Miguel de Cervantes Collection]: Rare editions of Cervantes in eight different languages, the gift of Leonard Kebler, (400 volumes dispersed in the division's collection). From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division]
[[श्रेणी:लेखक]]
[[श्रेणी:उपन्यासकार]]
[[श्रेणी:कवि]]
[[श्रेणी:स्पेन के लोग]]
[[श्रेणी:स्पेनी लेखक]]
8meh0xi33n5n9yjn4043lbuf723kyfd
स्पाइस जेट
0
35571
805921
772531
2026-10-09T13:25:14Z
SM7Bot
7808
/* गंतव्य स्थान */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805921
wikitext
text/x-wiki
'''स्पाइस जेट''' एगो कम लागत वाला विमान सेवा ह, जवन की भारत की गुडगाँव शहर में आइल बा।<ref name="SpiceJetHQ">{{cite web |url=http://www.spicejet.com/contactus.aspx |title=स्पाइसजेट संपर्क करने संबंधी जानकारी, स्पाइसजेट एयरलाइंस |publisher=स्पाइसजेट |access-date=14 September 2010 |archive-date=23 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130423230855/http://www.spicejet.com/ContactUs.aspx |url-status=dead }}</ref> इ जुलाई 2016 में यात्री संख्या और 11.27% बाज़ार की हिस्सा की साथ भारत क चौथा नम्बर क विमानसेवा रहल ह। इ विमान कम्पनी [[दिल्ली]] आ [[हैदराबाद]] हब से 40 गंतव्य स्थान खातिर रोजाना क 279 उड़ान क संचालन करेले जे में 34 भारतीय और 6 अन्तर्राष्ट्रीय गंतव्य स्थान क उड़ान शामिल बा।
इ कम्पनी आपन पहिला विमान सेवा मई 2005 में शुरू कइलस।<ref>{{Cite web|url=http://www.cleartrip.com/flight-booking/spicejet-airlines.html|title=स्पाइसजेट एयरलाइंस |publisher=क्लियरट्रिप.कॉम |accessdate=2 September 2016}}</ref> 2010 में भारतीय मिडिया दिग्गज कलानिधि मारन सन ग्रुप की जरिए ए कम्पनी में नियंत्रक हिस्सा प्राप्त क लिह न। इ विमान कम्पनी बोईंग 737 विमान बेड़ा और 8गो बोम्बार्डियर डैश विमान की साथ सेवा संचालन करेला।
==इतिहास==
===1984-1996: मोदीलुफ्ट===
ए कम्पनी क शुरुआत मार्च 1984 में निजी एयर टेक्सी सेवा देवे खातिर भारतीय उद्योगपति एस. के. मोदी द्वारा शुरू कराईल रहे। 17 फरवरी 1993 के कम्पनी आपन नांव एम् जी एक्सप्रेस क लिहलस और जर्मनी की विमान कम्पनी लुफ्तांसा की साथ तकनीकी साझेदारी क शुरुआत कइलस। एकरी बाद ई विमान कम्पनी मोदीलुफ्ट नांव से यात्री और कार्गो सेवा दिहलस सन 1996 ले।<ref>{{cite web|title=कंपनी इतिहास - स्पाइसजेट|url=http://www.moneycontrol.com/company-facts/spicejet/history/SJ01#SJ01|publisher=मनीकण्ट्रोल.कॉम|access-date=30 December 2011}}</ref>
===2005-2013: शुरुआत और विस्तार===
2004 में, यूके की संस्थापक-निदेशक भूलो (भूपेंद्र) कंसाग्रा द्वारा ए कम्पनी क अधिग्रहण करा गइल, ओकरी बाद एकर शुरुआत कम लागत वाला विमान सेवा की तौर प कराइल। सन 2005 में इ कम्पनी दुगो बोईंग 737-800 विमान से शुरुआत कइलस।<ref>{{cite news|title=भारत की स्पाइसजेट में 10 बोइंग लेता है|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4735540.stm|date=21 फरवरी 2006|access-date=24 मार्च 2016}}</ref> एकर पहिला उड़ान 24 मई 2005 के दिल्ली से मुम्बई खातिर रहे।<ref>{{cite news|title=स्पाइस फ्लाइट :डेल्ही-मुम्बई फॉर रस 1,599 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Spicey-flight-Delhi-Mumbai-for-Rs-1599/articleshow/1197332.cms|date=10 August 2005|access-date=24 मार्च 2016}}</ref> इ विमान कम्पनी जुलाई 2010 में 30गो बोईंग 737-800 विमान और दिसम्बर 2010 में 15गो बोम्बार्डियर खरीदले क आदेश दिहलस।
2012 में स्पाइस जेट के बढ़त तेल की कीमत और लगातार प्रबन्धन की पुनर्संरचना की चलते, रुपया 390 मिलियन क घाटा उठावे के पड़ल। 9 जनवरी 2012 के नागरिक उड्डयन महानिदेशालय सूचना दिहलस की स्पाइस जेट की साथ साथ देश क कईगो विमान कम्पनी विमान संचालन क गुणवत्ता बरकरार रखे खातिर जरुरी रिकॉर्ड नइखे रखले। बोम्बे स्टॉक एक्सचेंज इ घोषित कइलस की जून 2011 से स्पाइस जेट नुकसान में चल ता। 2012 में कलानिधि मारन एमें 1 बिलियन रूपया लगा के आपन हिस्सा बढ़ा लिह न।
==कॉर्पोरेट मामला==
स्पाइस जेट क हेड ऑफिस गुडगाँव में आइल बा। अजय सिंह जनवरी 2015 से एकर एमडी आ सीईओ की तौर पर काम संभालत न।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/I-am-back-at-SpiceJet-for-long-run-Ajay-Singh/articleshow/46951504.cms|title=मैं लंबे समय के लिए स्पाइसजेट पर वापस आ रहा हूँ: अजय सिंह|date=17 अप्रैल 2015|access-date=29 June 2015|last=सिन्हा|first=सौरभ}}</ref> ए विमान कम्पनी क लोगो में 15गो बिंदी 5गो 5गो क के 3 लाइन में व्यवस्थित कइल बा। स्पाइस जेट अपनी सब विमानन क नांव [[भारत]] की मसालन की नांव प धइले बा।
==गंतव्य स्थान==
अगस्त 2016 ले, गो एयर भारत में प्रतिदिन 306 उड़ान की साथ कुल 35 भारतीय और 6 अन्तर्राष्ट्रीय गंतव्य स्थान पर सेवा देत रहल ह।<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/spicejet-to-add-3-new-flights-6-additional-frequencies-in-summer/articleshow/51528339.cms|title=स्पाइसजेट 3 नई उड़ानें, गर्मियों में 6 अतिरिक्त आवृत्तियों से जोड़ने के लिए |date=23 मार्च 2016|access-date=24 मार्च 2016}}</ref> 5 साल की उड़ान सेवा की बाद एके 7 सितंबर 2010 के अन्तर्राष्ट्रीय विमान सेवा शुरू कइले क इजाजत मिलल। 7 ऑक्टोबर 2010 के इ दिल्ली से काठमांडू और चेन्नई से कोलम्बो उड़ान की साथ आपन पहिला अन्तर्राष्ट्रीय विमान सेवा क शुरूआत कइलस।
==बेड़ा==
अगस्त 2016 ले स्पाइस जेट बोईंग 737-800 और बोम्बार्डियर क्यू400 विमानन की साथ उड़ान सेवा संचालन करत रहल ह।
==सेवा आ सुविधा==
कम लागतवाला विमान सेवा होखले की नाते, स्पाइस जेट इकोनॉमी श्रेणी और स्पाइसमेक्स श्रेणी (अधिक जगह, प्रीमियम इकोनॉमी) खाना की सुविधा की साथ 186 यात्री क्षमता प्रति विमान की साथ संचालन करेला।<ref>{{cite web|url=http://www.spicejet.com/GeneralAirTravelFaq.aspx|title=सामान्य यात्रा पूछे जाने वाले प्रश्न|publisher=स्पाइसजेट|access-date=13 November 2013|archive-date=12 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112135849/http://www.spicejet.com/GeneralAirTravelFaq.aspx|url-status=dead}}</ref> आपन लागत कम रखे खातिर स्पाइस जेट उड़ान की दौरान पूरक भोजन उपलब्ध करवले की जगह एके खरीदले क विकल्प देला। इ कम्पनी कौनो फ्रीक्वेंट फ्लायर कार्यक्रम नाहीं चलावेला और उड़ान की दौरान कौनो मनोरंजन क सुविधा नाहीं देला।
==संदर्भ==
[[श्रेणी:हवाई जहाज]]
p4wwz69n2txtkfnchz888ai2slodu2q
इच्छाप्यारी नागिन
0
35581
805933
739218
2026-10-09T14:02:46Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805933
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox television
| show_name = इच्छाप्यारी नागिन
| image =
| caption =
| genre =
| creator = सिद्धार्थ मल्होत्रा
| based_on =
| picture_format =
| director =
| writer = सिद्धार्थ मल्होत्रा
| creative_director =
| presenter =
| judges =
| starring = [[#कलाकार|नीचे देखें]]
| theme_music_composer =
| opentheme =
| num_seasons = 1
| num_episodes =
| country = भारत
| language = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| producer = सिद्धार्थ मल्होत्रा
| location = [[मुंबई]], [[भारत]]
| cinematography =
| camera = बहु-कैमरा
| runtime =
| company =
| distributor = सोनी
| channel = सब टीवी
| first_aired = 27 सितंबर 2016
| last_aired = <!-- {{end date|df=yes|YYYY|MM|DD}} -->
| website =
}}
'''इच्छाप्यारी नागिन''' एगो भारतीय हिंदी धारावाहिक हवे जेवन सब टीवी पर प्रसारित हो रहल बा। एकर निर्माता सिद्धार्थ मल्होत्रा बाड़ें।
==कलाकार==
* प्रियल गोर - इच्छा
* मिश्कत वर्मा - बब्बल प्रताप
==संदर्भ==
{{Reflist}}
==बाहरी कड़ी==
{{सब टीवी के धारावाहिक}}
{{Tv-prog-stub}}
nohtpr5plzoftykelm6x15n9c8f1403
नई दिल्ली रेलवे स्टेशन
0
35689
805919
790400
2026-10-09T13:25:04Z
SM7Bot
7808
/* आधुनिकीकरण */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805919
wikitext
text/x-wiki
नई [[दिल्ली]] रेलवे स्टेशन अजमेरी गेट और पहाड़गंज की बीच आइल दिल्ली क मुख्य रेलवे स्टेशन ह। इ यात्री संख्या और रेल अवागमन दुन्नु मामला में देश क सबसे व्यस्त रेलवे स्टेशन ह। इ अपनी 16 प्लेटफॉर्म की साथ रोज करीब 400 गाड़ी और 5 लाख यात्री लोगन के संभालेला। नई दिल्ली रेलवे स्टेशन [[कानपुर]] की साथ सबसे ज्यादा मार्ग इंटरलॉकिंग प्रणाली की मामला में विश्व रिकोर्ड बनवले बा, एइजा कुल 48गो इंटरलॉकिंग बा। इ स्टेशन मध्य दिल्ली में कनॉट प्लेस से उत्तर की तरफ 2 किमी दुरी पर स्थित बा।<ref>[http://news.outlookindia.com/item.aspx?610476 नई दिल्ली बोलीदाताओं द्वारा शेयरों की क्रॉस धारण करने पर जाम में रेलवे]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} आउटलुक (मैगज़ीन) , 22 September 2008.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/trains/stations/NDLS |title=नई दिल्ली ट्रेन की समय सारिणी |publisher=क्लियरट्रिप.कॉम |date=| accessdate=7 September 2016}}</ref>
अधिकतर पूर्व आ दक्षिण की तरफ जाए वाली गाड़ी एहिजा से शुरू होली स। एकरी अलावा कई गो अन्य दिशा में जाए वाली गाड़ी एईजा से होके जाली स। अधिकतर शताब्दी एक्सप्रेस गाड़ी एइजा से चलेली स आ एइजा ख़त्म होली स। राजधानी एक्सप्रेस गाड़ी क इ मुख्य हब ह, जवन की एकर [[भारत]] क व्यस्तम रेलवे स्टेशन होखले क एगो मुख्य वजह ह।
==इतिहास==
1911 की बाद नया शाही राजधानी नई दिल्ली क स्थापना से पहिले, पूरा शहर के और आगरा – दिल्ली रेलवे लाइन के सेवा दिहलस, इ लाइन ओ समय आज की [[लुटियंस दिल्ली|लुटियंस]] कहल जाए वाला इलाका और इंडिया गेट खातिर जवन जगह छोड़ल गइल रहे ओइजा से होते हुए राजपथ से होके गुजरे। बाद में इ रेलवे लाइन यमुना नदी की तरफ स्थानान्तरण करा गइल ओकरी बाद इ नया राजधानी खातिर रास्ता की तौर प 1924 में खुलल। ए रेलवे लाइन खातिर शिवाजी और तिलक नांव से दुगो पुल अस्तित्व में अई न स। ईस्ट इंडियन रेलवे कम्पनी जवन ओ समय में ए क्षेत्र क रेलवे क देखभाल करे, 1926 में पहाड़गंज और अजमेरी गेट की बीच एक महला इमारत और एगो प्लेटफ़ॉर्म बनवले क मंजूरी दिहलस। बाद में एही स्टेशन के नई दिल्ली रेलवे स्टेशन की तौर प जानल गइल। 1927-28 में, नई दिल्ली पूंजीगत परियोजना पूरा भइल जवने की तहत 4.79 मील (7.71 किमी) ले नया लाइन डरले क कार्य भइल। रेलवे स्टेशन पर कईगो नया ढाँचा बनल और असल इमारत कई साल ले पार्सल ऑफिस की तौर प सेवा दिहलस।
==आधुनिकीकरण==
2007 में फर्रेल्स के 2010 की कॉमन वेल्थ खेलन की पहिले ए स्टेशन क आधुनिकीकरण और विस्तार क जिम्मेदारी मिलल। उन क काम स्टेशन और ओकरी आसपास क सम्पति क विकास कइले क रहे। एकर पहिला फेज खेल की शुरूआत ले परिचालन में ले अइले क योजना रहे।<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/2007/07/04/stories/2007070452721000.htm टेरी फैरेल ऐंड पार्टनर्स दिल्ली रेलवे स्टेशन के डिजाइन करने के लिए] बिज़नस लाइन, 4 July 2007.</ref> इ पुनःविकास क योजना प रुपिया 60 बिलियन खर्च क अंदाज रहे और इ विस्तार एवं आधुनिकिकरण खातिर 13गो संघ की तरफ से बोली लागल। सितंबर 2009 में अजमेरी गेट की तरफ क स्टेशन क नया इमारत क हिस्सा उत्तर रेलवे खोल दिहलस।<ref name="hindu.com">[http://www.hindu.com/2009/09/16/stories/2009091657520400.htm नई दिल्ली नए रेलवे स्टेशन की इमारत हो जाता है] द हिन्दू, 16 September 2009.</ref>
==वाई फाई==
फ्री वाई फाई क सुविधा उपलब्ध करावे खातिर उत्तर रेलवे मई 2013 में एगो टेंडर निकलले रहे जवन की [[मुम्बई]] क कम्पनी जीतलस, ए परियोजना क अनुमानित लागत रूपया 8 मिलियन रहे।<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/free-wifi-at-new-delhi-railway-station-soon/article4965285.ece | location=चेन्नई, इंडिया | work=द हिन्दू | title=नई दिल्ली रेलवे स्टेशन पर जल्द ही मुक्त वाईफ़ाई | date=29 July 2013}}</ref> बाद में एही साल में इ सुविधा शुरू हो गइल।<ref name="medianama">{{cite web|url=http://www.medianama.com/2013/07/223-free-wifi-at-new-delhi-railway-station/|title=नई दिल्ली रेलवे स्टेशन से मुफ्त वाई-फाई सेवा देने के लिए; फिर भी एक अन्य पायलट?-मीडियानामा|publisher=मीडियानामा .कॉम |accessdate=30 मई 2014}}</ref><ref name="thehindubusinessline">{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/states/free-wifi-connectivity-at-delhi-railway-station-soon/article4963152.ece|title=दिल्ली रेलवे स्टेशन पर मुफ्त वाई-फाई कनेक्टिविटी जल्द ही & # 124; बिज़नस लाइन|publisher=दहिन्दूबिज़नसलाइन.कॉम|accessdate=30 मई 2014}}</ref>
==दिल्ली मेट्रो==
नई दिल्ली रेलवे स्टेशन पर दिल्ली मेट्रो क येलो लाइन क सेवा की साथ दिल्ली एअरपोर्ट मेट्रो एक्सप्रेस (ओरेंज लाइन) क सेवा उपलब्ध बा जवन की सीधा इंदिरा गाँधी अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा से जुड़ेला।<ref>{{cite news |title=आज से इंदिरा गांधी अंतरराष्ट्रीय लिंक पर 2 नई मेट्रो स्टेशन |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-15/delhi/29889056_1_dhaula-kuan-station-r-infra-officials-new-delhi-railway-station |publisher=द टाइम्स ऑफ़ इंडिया |date=15 August 2011 |access-date=2016-09-07 |archive-date=2012-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120925063915/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-15/delhi/29889056_1_dhaula-kuan-station-r-infra-officials-new-delhi-railway-station |url-status=dead }}</ref>
==संदर्भ==
[[श्रेणी:दिल्ली]]
[[श्रेणी:भारत के रेलवे स्टेशन]]
4eo6o7ljduid7f530kluzo4feencwb4
भारत के उपराष्ट्रपति
0
36297
805922
786730
2026-10-09T13:25:17Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805922
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Political post
|post = उपराष्ट्रपति
|body = भारत
|insignia = Emblem_of_India.svg
|insigniasize = 70px
|insigniacaption = भारत के चीन्हा
|termlength = पाँच साल, दुबार चुनल संभव
|residence = उपराष्ट्रपति आवास
|style = महामहिम उपराष्ट्रपति
|image = Shri C P Radhakrishnan, Honourable Vice President of India.jpg
|incumbent = सी.पी. राधाकृष्णन
|incumbentsince = १२ सितंबर २०२५
|nominator = [[राष्ट्रीय लोकतांत्रिक गठबंधन]]
|last =
|formation = 13 मई 1952
|inaugural = [[सर्वेपल्ली राधाकृष्णन|डॉ॰ ऍस॰ राधाकृष्णन]]<br><small>मई 13, 1952 से मई 12, 1962</small>
|salary = {{INRConvert|125000}} महीनावार <small>(फरवरी 2015)</small>
|website = [http://vicepresidentofindia.nic.in/ भारत के उपराष्ट्रपति]
}}
'''भारत क उपराष्ट्रपति''' [[भारत]] में [[भारत के राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] के बाद दुसरा सभसे महत्व वाला संबैधानिक पद हवे। [[भारत के संबिधान]] के अनुच्छेद 63 के अनुसार "भारत के एक ठो उपराष्ट्रपति होखी" आ ऊ राष्ट्रपति के अनुपस्थिति, निधन, बेमार रहले वगैरह पर ओकरे सगरी दायित्व के निरबाह करे ला।
एकरे अलावा भारत के उपराष्ट्रपति, [[भारतीय संसद|संसद]] के [[राज्यसभा]] के पदेन सभापति भी होला। उपराष्ट्रपति के तनखाह एही पद राज्यसभा के सभापति के रूप में मिले ला।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist}}
==बाहरी कड़ी==
{{Vice Presidents of India}}
[[श्रेणी:भारत सरकार]]
[[श्रेणी:भारत के उपराष्ट्रपति| ]]
75u85540x74qybuyoxyf1pyppew2tzf
जेट कनेक्ट
0
36304
805920
764229
2026-10-09T13:25:09Z
SM7Bot
7808
/* औद्योगिक संबंध */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805920
wikitext
text/x-wiki
'''जेट कनेक्ट''' ऑकलैंड, [[न्यूजीलैंड]] में स्थित क्वांटास क एगो पूर्ण स्वामित्व वाली सहायक विमान सेवा कंपनी ह। जुलाई 2002 में स्थापित कइल गइल और ओही साल अक्टूबर में एकर परिचालन शुरू भइल। क्वांटास ब्रांड की तहत न्यूजीलैंड और ऑस्ट्रेलिया की बीच में ट्रांस-टैस्मान सेवा चलावेले। एमें न्यूजीलैंड क चालक दल क नियुक्ति कइल गइल बा और इ न्यूजीलैंड में पंजीकृत विमानन क संचालन करेला। न्यूजीलैंड की भीतरो घरेलू स्तर पर सेवा संचालन कइलस जबले की इ सेवा 10 जून 2009 के जेटस्टार एयरवेज की द्वारा टेक ओवर नहीं करा गइल, इ क्वांटास क एगो और सहायक कम्पनी ह जवने क मुख्य आधार ऑकलैंड हवाई अड्डा ह।
जेट कनेक्ट अपनी लंबी दूरी की सेवा खातिर [[ऑस्ट्रेलिया]] से क्वांटास की मेनलाइन लंबी दूरी की सेवा पर कार्यरत चालक दल क नियुक्ति कइले बा। चालक दल ऑकलैंड क ह।
==गंतव्य स्थान==
===अन्तर्राष्ट्रीय कम दूरी क सेवा===
जेट कनेक्ट ऑस्ट्रेलियाई पूर्वी तट स्थल की तरफ ऑकलैंड, क्राइस्टचर्च, क्वीन्सटाउन और वेलिंगटन से क्वांटास क चले वाली लगभग सब उड़ान संचालित करेले। जेट कनेक्ट वर्तमान में निम्नलिखित उड़ान संचालित करेला:<ref>http://www.qantas.com.au/flightinfo/qf_pdfTimetable.pdf</ref>
* ऑकलैंड से
**ब्रिस्बेन
**मेलबोर्न
**सिडनी
* वेलिंगटन से
**मेलबोर्न
**सिडनी
* क्राइस्टचर्च से
**सिडनी
* क्वीन्सटाउन से
**सिडनी
जेट कनेक्ट द्वारा संचालित उड़ान की अलावा, क्वांटास मौसम की अनुसार मुख्य धारा क उड़ान सेवा ऑकलैंड से पर्थ, क्वीन्सटाउन से ब्रिस्बेन और क्वीन्सटाउन से मेलबोर्न तथा ब्रिस्बेन से वेलिंगटन और क्राइस्टचर्च खातिर संचालित करेले।
==घरेलु उड़ान सेवा==
जेट कनेक्ट 9 जून 2009 ले न्यूजीलैंड में घरेलू उड़ानन क संचालन कइलस। एइजा एकर अंतिम घरेलू सेवा QF2728 वेलिंगटन से ऑकलैंड खातिर 737-300 ZK-JNC द्वारा संचालित कइल गइल रहे। घरेलू सेवा में ऑकलैंड, वेलिंगटन, रोटोरुआ, क्राइस्टचर्च और क्वीन्सटाउन की बीच की रस्तन के शामिल कइल गइल रहे।<ref name="QF">[http://www.qantas.com.au/infodetail/about/FactFiles.pdf क्वांटास फैक्ट फाइल.] जेटकनेक्ट जानकारी पेज 5 पर है, NZ घरेलू मार्ग की जानकारी पृष्ठ 34 पर है. तारीख : 18 November 2008.</ref> ऑकलैंड, क्राइस्टचर्च, क्वीन्सटाउन और वेलिंगटन की बीच की सेवा के बाद में जेटस्टार की सेवा से बदलाव कइल गइल। रोटोरुआ खातिर सेवा बंद करा गइल।<ref>{{cite_news | newspaper = न्यू ज़ीलैण्ड हेराल्ड | date = 17 फरवरी 2009 | title = जेटस्टार न्यूजीलैंड की पहली फिल्म के लिए $ 1 किराये की पेशकश | last = ब्रेडले | first = ग्रांट | url = http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10557168}}</ref>
==बेड़ा==
जेट कनेक्ट न्यूजीलैंड में पंजीकृत आठगो बोइंग 737-800 क एक बेड़ा क्वांटास की बैनर की तहत संचालित करेले।<ref>{{cite web |url=http://www.cleartrip.com/flight-booking/jet-konnect-airlines.html |title=जेट कनेक्ट एयरलाइंस |publisher=क्लियरट्रिप.कॉम |date= |accessdate=29 September 2016 |archive-date=13 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213095846/http://www.cleartrip.com/flight-booking/jet-konnect-airlines.html |url-status=dead }}</ref> सब जेट कनेक्ट विमान में यात्री लोगन खातिर उनकी सीट पर मनोरंजन क सुविधा उपलब्ध करावे खातिर एवीओडी (ऑडियो-विजुअल ऑन डिमांड) स्थापित कइल गइल बा।<ref>[http://www.caa.govt.nz/Script/Flight_Manual_Aircraft.asp?Manual_ID=2951 जेट कनेक्ट बोइंग 737-400s की न्यूजीलैंड CAA सूची] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808030505/http://www.caa.govt.nz/Script/Flight_Manual_Aircraft.asp?Manual_ID=2951 |date=2009-08-08 }} तारीख 3 November 2011.</ref><ref>[http://www.caa.govt.nz/Script/Flight_Manual_Aircraft.asp?Manual_ID=3104 जेट कनेक्ट बोइंग 737-800s की न्यूजीलैंड CAA सूची] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716180425/http://www.caa.govt.nz/Script/Flight_Manual_Aircraft.asp?Manual_ID=3104 |date=2011-07-16 }} तारीख 3 November 2011.</ref>
==औद्योगिक संबंध==
17 मई 2006 के ऑस्ट्रेलियाई क्वांटास क पायलटन क प्रतिनिधित्व करे वाला संघ, ऑस्ट्रेलिया एंड इंटरनेशनल पायलट एसोसिएशन (AIPA), ऑस्ट्रेलियन इंडस्ट्रीयल रिलेशनस कमीशन फेयर वर्क ऑस्ट्रेलिया के, संघ में जेट कनेक्ट पायलटन के नामांकन क सुविधा देवे खातिर आपन पात्रता क नियमन में बदलाव की माँग वाला एगो अर्जी दिहलस। 23 मई 2007 के कमीशन संघ की खिलाफ फैसला सुनवलस, न्यूजीलैंड आधारित जेट कनेक्ट की पायलटन के AIPA में भर्ती के अनुचित ठहरवलस, ए वजह की साथ की उ पहिलहीं से न्यूजीलैंड एयरलाइन पायलट एसोसिएशन क सदस्य बनले क पात्र बान स।<ref>{{cite web |url=http://www.airc.gov.au/alldocuments/PR977163.htm |author=ऑस्ट्रेलियाई औद्योगिक संबंध आयोग |date=23 मई 2007 |title=ऑस्ट्रेलियाई और अंतरराष्ट्रीय पायलट एसोसिएशन द्वारा आवेदन (D2006 / 58) - s.158 (1) रेडियो अनुसूची - पात्रता नियमों के परिवर्तन के लिए आवेदन |work=airc.gov.au |accessdate=20 August 2011 |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://archive.is/20120716192430/http://www.airc.gov.au/alldocuments/PR977163.htm |url-status=dead }}</ref>
दिसंबर 2009 में AIPA जेट कनेक्ट की पैरेंट कम्पनी क्वांटास क शिकायत फेयर वर्क ऑस्ट्रेलिया की सामने ले गइल, आरोप लगवलस की कम्पनी जान-बूझके कम मेहनताना देके आ कईगो शर्त भंग क के ऑस्ट्रेलियाई फेयर वर्क अधिनियम की मूल भावना की खिलाफ काम करतिया। AIPA क्वांटास प जेट कनेक्ट पायलटन के क्वांटास पायलटन से 40 प्रतिशत कम भुगतान कइले क आरोप लगवलस। ए मामला में क्वांटास के भरोसा रहे की उ केस जीत लेई काहें की “इ सब न्यूजीलैंड क पायलट रहन स जवन न्यूजीलैंड-पंजीकृत विमान, न्यूजीलैंड की संस्था द्वारा संचालित विमानन क संचालन करें स। सितंबर, 2011 में ए मामला के फेयर वर्क ऑस्ट्रेलिया द्वारा AIPA क अर्जी खारिज करा गइल।
==संदर्भ==
[[श्रेणी:हवाई जहाज]]
[[श्रेणी:हवाई जहाज सेवा]]
[[श्रेणी:भारतीय हवाई जहाज सेवा]]
b1i6bco9qmy5zz99rokai3pmkbt34wa
उदयपुर जिला, नेपाल
0
36518
805908
773678
2026-10-09T13:24:08Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805908
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Nepal district
|district = उदयपुर जिला
|area = 2063
|population = 317,532
|pop_year = 2011<ref>General Bureau of Statistics, Kathmandu, Nepal, Nov. 2012</ref>
|density = auto
|image_skyline = Mahabharat hills.jpg
|image_caption = जलजले नामक क्षेत्र से उदयपुर में महाभारत पहाड़ी श्रृंखला के एगो नजारा। नजारा में धान के खेत भी लौक रहल बा।
|map= <onlyinclude>{{Image label begin|image=Nepal Province No. 1 adm location map.svg|float=right|width=300}}
{{Image label|x=1.000|y=0.500|scale=120|text=<div style="text-align: center;">[[कोशी प्रदेश|<span style="color:black;">'''प्र दे श सं ख्या १'''</span>]]</div>}}
{{Image label|x=0.200|y=0.500|scale=180|text=<div style="text-align: center;">[[नेपाल|<span style="color:black;">'''ने पा ल'''</span>]]</div>}}
{{Image label|x=0.200|y=1.700|scale=030|text=<div style="text-align: center;">[[प्रदेश संख्या ३|<span style="color:black;">प्रदेश संख्या ३</span>]]</div>}}
{{Image label|x=0.300|y=5.200|scale=030|text=<div style="text-align: center;">[[प्रदेश संख्या २|<span style="color:black;">प्रदेश संख्या २</span>]]</div>}}
{{Image label small|x=0.2800|y=0.450|scale=320|text=<div style="text-align: center;">[[उदयपुर जिला, नेपाल|<span style="color:red;">उदयपुर</span>]]</div>}}
{{Image label end}}</onlyinclude>
|caption = उदयपुर जिला के अवस्थिति
|province =[[कोशी प्रदेश]]
|municipality = 4 गो
|rural = 4 गो
|established =
| seat_type = मुख्यालय
| seat = [[त्रियुग]]/गाइघाट
|languages = [[नेपाली]]
|website = [http://ddcudayapur.gov.np/en/ www.ddcudayapur.gov.np]
}}
'''उदयपुर जिला''' [[नेपाल]] के [[कोशी प्रदेश]] के 14 जिला सभ में से एगो ह। ई जिला के मुख्यालय [[त्रियुगा नगरपालिका]]/गाइघाट में स्थित बा। जिला के कुल क्षेत्रफल 2,063 किमी² बा आ 2011 के जनगणना के हिसाब से जिला के जनसंख्या 317,532 बा।
उदयपुर जिला उत्तर में [[महाभारत श्रृंखला]] से घेराइल बा, त दखिन ओर [[शिवालिक]] के पहाड़ी श्रृंखला से घेराइल बा, पछिम ओरी दुनो पहाड़ी श्रृंखला आके मिल गइल बा जे से ई क्षेत्र एगो घाटी के रूप धऽ लेवेला, एहि से ई [[उदयपुर घाटी]] के नाम से भी जानल जाऽला। जिला के पूर्वी छोर पर [[कोशी नदी]] जिला के पूर्बी सिमा तय करेला। उदयपुर के [[भीतरी तराई]] क्षेत्र में गिनल जाऽला। जिला के मुख्यालय [[त्रियुगा नगरपालिका]] में स्थित बा जवन [[त्रियुगा नदी]] के किनारे बसल बा। एहि नदी के नाम से ई शहर/नगरपालिका के नाम त्रियुगा नगरपालिका पड़ल। त्रियुगा नगरपालिका के [[गाइघाट]] नाम से भी जानल जाऽला।
==इतिहास==
[[शाह वंश|शाह राजा]] द्वारा आधुनिक [[नेपाल]] के एकीकरण से पहिले ई जिला [[सेन वंश]] के अधीन एगो [[अधिराज्य]] रहल। अधिराज्य के नाम '''चौदण्डी अधिराज्य''' रहल आ एकर राजधानी के नाम उदयपुरगढ़ी रहल। चौदण्डी के अंतिम राजा के नाम '''कर्ण सेन''' रहल, नेपाल एकीकरण के सिलसिला में जब [[शाह वंश|शाह]] के [[गोरखा आर्मी]] चौदण्डी राज्य पर चढ़ाई कइलस त कर्ण सेन भाग के [[विजयपुर अधिराज्य|विजयपुर]] चल गइलन।
==भूगोल आ हावापानी==
{| class="wikitable"
|-
! [[नेपाल के भूगोल#हावापानी|हावापानी]]<ref>{{Citation
| author-link = Lillesø, J-P.B., T.B. Shrestha, L.P. Dhakal, R.P. Nayaju and R. Shrestha
| title = The Map of Potential Vegetation of Nepal - a forestry/agroecological/biodiversity classification system
| series = Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document Series No.110.
| year = 2005
| url = http://curis.ku.dk/ws/files/20497354/de2_001.pdf
| isbn = 87-7903-210-9
| accessdate = Nov 22, 2013
| archive-date = December 3, 2013
| archive-url = https://web.archive.org/web/20131203032538/http://curis.ku.dk/ws/files/20497354/de2_001.pdf
| url-status = dead
}}</ref>
! एलेविशन रेंज
! क्षेत्र के %
|-
| निचला [[उष्णकटिबंधीय हावापानी|उष्णकटिबंधीय]]
| 300 मीटर से (1,000 फुट के नीचे)
| 33.7%
|-
| उपरला उष्णकटिबंधीय
| 300 से 1,000 मीटर<br>1,000 से 3,300 फुट
| 45.9%
|-
| [[उपोष्णकटिबंधीय]]
| 1,000 से 2,000 मीटर<br>3,300 से 6,600 फुट
| 17.8%
|-
| [[शीतोष्ण हावापानी|शीतोष्ण]]
| 2,000 से 3,000 मीटर<br>6,400 से 9,800 फुट
| 0.5%
|}
{{clear}}
जिला के कुल क्षेत्रफल के 67% हिस्सा जंगल से ढकल बा। 28% जमीन के हिस्सा पर खेती-पाती बा। सिंचाई/पानी खातिर छोट-बड़ नदी आ तालाब मुख्य स्रोत के रूप में बाड़ी सन। रौता पोखरी, सुके पोखरी, ताप्ली पोखरी, जोगिदह चूरे पोखरी आ झिल्के पोखरी मुख्य पानी के स्त्रोत बाड़ी सन। जिला के सभन से बड़ नदी त्रियुगा नदी ह। अन्य दुगो मुख्य नदी तावा खोला आ वैद्यनाथ नदी बाड़ी सन। कुछ अउर अन्य नदी बाड़ी सन: ककरु खोला, यारी खोला, रकुला, बरुआ खोला, अंधेरी, बहादुरा खोला आ रसुआ खोला। सुनकोसी, सप्तकोसी आ कमला नदी जिला के सीमा पर बहेली सन।
ई भीतरी तराई के क्षेत्र के एलिवेशन (ऊंचाई) समुद्र तल से 360 से लेके 2310 मि. तक बा। जिला में भिन्न भिन्न [[टोपोग्राफी]], [[जियोलॉजी]] आ [[आएल्टीट्यूड]] के चलते अलग अलग तीन गो [[फिजियोग्राफिक]] क्षेत्र स्थापना भइल बा, जवन निम्न प्रकार से बा:
===महाभारत पहाड़ी===
ई जिला के उत्तरी क्षेत्र पर महाभारत पहाड़ी श्रृंखला बाड़ी सन जवन भीतरी तराई से शुरू होखेला आ एकर उत्तरी सीमा पर बहे वाली नदी [[सुनकोसी नदी]] जवन [[कोशी नदी]] के एगो शाखा ह तक फैलल बा। महाभारत पहाड़ी कहीं कहीं आ के [[चुरिया पहाड़]] (शिवालिक) से आ के मिलल बा। लगभग जिला के 60% क्षेत्र के हिस्सा मध्य पहाड़ी क्षेत्र छेकले बा जवन खड़ा ढलान आकृति के बा 1100 मि. से लेके 2310 मि. ले के क्षेत्र पर ऊँच ऊँच पहाड़ बाड़ी सन; जैसे कि: लेखनी, माझखड्का, रौतापोखरी आदी।
===शिवालिक पहाड़ी===
चुरिया या शिवालिक पहाड़ी 550 मि. से 1100 मि. ले के ऊंचाई में [[महाभारत पहाड़ी]] श्रृंखला से लेके बीच के कुछ भीतरी तराई के हिस्सा छोड़ के दखिन के बाहरी तराई ले फैलल बा। ई जिला के लगभग 9% हिस्सा के समेटले बा जे में भीतरी तराई के कुछ घाटी भी शामिल बाड़ी सन; जैसे कि: [[नेपालटार]], [[मुर्कुची]] आ [[मैनाटार]]
===भीतरी तराई===
ई क्षेत्र जिला के लगभग 31% हिस्सा के समेटले बा, जेकर ऊंचाई 360 मि. से 550 मि. ले बा। ई क्षेत्र मुख्य रूप से त्रियुगा आ तावा नदी के सिमा पर फैलल बा। ई क्षेत्र में भूक्षय, मिट्टी बहाव आ बाढ़ के समस्या रहेला, काहे की बरसात के दिन में जब बारिश होखे लागेला त चारो ओरी के पहाड़ सभ से पानी बह के ई क्षेत्र के नदी में जबरदस्त तरीका से आवेला। ई क्षेत्र में स्थित शहर बाड़ी सन: [[गाइघाट]], [[कटारी]] आ [[बेलटार
== जनसांख्यिकी ==
2011 के जनगणना के हिसाब से ई जिला के जनसंख्या 317,532 बा। ई जिला में मुख्य रूप से बसो बास करे वाली जात बाड़ी सन: [[छेत्री]] (क्षत्रिय/राजपूत) (21.01%), [[राई (जात)|राई]] (17.09%),
[[मगर (जात)|मगर]] (14.4%), [[थारु]] (8.3%), बाहुन (ब्राह्मण) (7.31%) आ अन्य (32%)। इहाँ के 53.31% लोग शिक्षित बा
==प्रशासन==
उदयपुर जिला चार गो [[नेपाल के नगरपालिका सभ|नगरपालिका]] आ चार गो [[गांवपालिका]] में बँटल बा।
[[नगरपालिका]];
{| class="wikitable"
!#
!नाम
!जनसंख्या (2011)
!क्षेत्रफल
!वेब पन्ना
|-
|1||[[त्रियुगा]]||87,557|| 547.43 || [http://www.triyugamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202160825/http://www.triyugamun.gov.np/ |date=2018-02-02 }}
|-
|2||[[कटारी]]||56,146|| 424.89 || [http://www.kataarimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180410200445/http://kataarimun.gov.np/ |date=2018-04-10 }}
|-
|3||[[चौदण्डीगढ़ी नगरपालिका]]||48,578 || 283.78 || [http://www.chaudandigadhimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129191032/http://chaudandigadhimun.gov.np/ |date=2018-01-29 }}
|-
|4||[[बेलका नगरपालिका]]||42,356|| 344.73 || [http://www.belakamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123021627/http://www.belakamun.gov.np/ |date=2018-01-23 }}
|}
[[गांवपालिका]];
{| class="wikitable"
!#!!नाम!! जनसंख्या (2011) !! क्षेत्रफल !! घनत्व!!वेब पन्ना
|-
|1||[[उदयपुरगढ़ी गाँवपालिका|उदयपुरगढ़ी]] || 30,731 || 209.51 || 147||[http://udayapurgadhimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202012809/http://udayapurgadhimun.gov.np/ |date=2018-02-02 }}
|-
|2|| [[रौतामाई]] || 23,481 || 204.08 || 115||
|-
|3 || [[ताप्ली]] || 14,562 || 119.11 || 122||
|-
|4|| [[सुनकोशी]] || 11,992 || 106.8 || 112||
|}
==={{anchor|गाविस}}पहिले के प्रशासन===
20 सितंबर 2015 से पहिले उदयपुर जिला [[पूर्वांचल विकास क्षेत्र]] के [[सागरमाथा अंचल]] के एगो जिला रहल। जेमें नगरपालिका के साथे साथ बहुतेरे [[गांव विकास समिति]] रहल, नयका नीति आइला के बाद गांव विकास समिति के मिला के नगरपालिका बन गइल या पहिले से मौजूद नगरपालिका में विस्तारित कर दिहल गइल या गांव पालिका में मिला दिहल गइल।
<!-- बिना कड़ी वाला पन्ना एहिजे अनुप्रेषित बा; बाकी के नाँव ओह गाँवपालिका भा नगरपालिका पर अनुप्रेषित बा जेह में उन्हन क बिलय हो गइल -->
{{div col|colwidth=20em}}
* आँपटार
* [[इनामे]]
* [[ओखले]]
* [[कटुन्जे ववला]]
* खाँबु
* [[चौडण्डी]]
* [[जाँते]]
* चिलाउने
* जोगीदह
* [[रामपुर ठोक्सिला]]
* [[डुम्रे]]
* [[तपेश्वरी]]
* [[ताम्लीछा]]
* [[तावाश्री]]
* [[थानगाँउ]]
* [[नामेटार]]
* [[पञ्चावती]]
* [[पोखरी]]
* [[बर्रे]]
* [[बलम्ता]]
* [[बाराहा, सगरमाथा|बाराहा]]
* [[बासबोटे]]
* [[भलाय डाँडा]]
* भुमरसूवा
* [[भूटार]]
* [[मैनामैनी]]
* मयंखु
* रिश्कु
* [[रूपाटार]]
* [[रौता]]
* [[लाफागाँउ]]
* लिम्पाटार
* [[लेखगाँउ]]
* लेखानी
* साउने
* [[सिद्धिपुर]]
* सिरिसे
* [[सुन्दरपुर, उदयपुर|सुन्दरपुर]]
* सोरुङ
* [[हडिया, उदयपुर|हडिया]]
* हर्देनी
{{div col end}}
==इहो देखल जाय==
*[[कोशी प्रदेश]]
*[[नेपाल के जिला सभ]]
*[[कोशी प्रदेश के प्रशासन]]
==बाहरी कड़ी==
{{Commons category|position=left|Udayapur District}}
* [http://www.udayapur.info Udayapur.Info: Information about Udayapur District, Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722004701/http://www.udayapur.info/ |date=2011-07-22 }}
==संदर्भ==
* {{statoids|id=ynp|title=Districts of Nepal}}
{{reflist}}
[[श्रेणी:नेपाल के जिला]]
[[श्रेणी:कोशी प्रदेश के जिला]]
[[श्रेणी:उदयपुर जिला, नेपाल| ]]
{{Coord|26|55|N|86|40|E|region:NP_type:adm2nd|display=title}}
{{उदयपुर जिला, नेपाल}}
{{कोशी प्रदेश}}
{{नेपाल के प्रदेश आ जिला सभ}}
{{नेपाल-भू-आधार}}
1j6q7dympekp024pe0wg864r8uu495x
बढ़ो बहू
0
37899
805895
739232
2026-10-09T13:23:15Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805895
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox television
| show_name = बढ़ो बहू
| image =
| caption =
| genre = {{Plainlist|
* नाटक
* प्रेम
}}
| creator = दीप्ति कलवानी
| writer = दीप्ति कलवानी
| starring =
| opentheme =
| endtheme =
| composer =
| country = भारत
| language = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| num_seasons = 1
| executive_producer =
| producer = दीप्ति कलवानी <br> टीना स्वयं <br> सुशांत कुमार
| cinematography =
| editor =
| camera = बहु-कैमरा
| runtime =
| company =
| distributor =
| network = एंड टीवी
| picture_format = {{Plainlist|
* 576आई
* एचडीटीवी 1080आई
}}
| audio_format =
| first_aired = <!-- {{start date|df=yes|2016|8|12}} --> 12 सितंबर 2016
| last_aired = <!-- Present --> वर्तमान
| website = http://www.andtv.com/promo/badho-bahu-coming-soon-on-tv/
| production_website =
}}
'''बढ़ो बहू''' एगो भारतीय [[हिंदी भाषा|हिंदी]]धारावाहिक हवे जेवन एंड टीवी पर प्रसारित हो रहल बा। एकर पहिला प्रसारण 12 सितंबर 2016 के भइल।
==कलाकार==
==संदर्भ==
{{Reflist}}
==बाहरी कड़ी==
{{एंड टीवी के धारावाहिक}}
ap56vd164rtuk796vtz2bru53f9efgi
इंडिगो
0
39470
805917
805021
2026-10-09T13:24:55Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805917
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airline
| airline = IndiGo
|image=
| IATA = 6E
| ICAO = IGO
| callsign = IFLY
| aoc =
|hubs=
|focus_cities=
|frequent_flyer=
| lounge =
| alliance =
| fleet_size = 124
| destinations = [[IndiGo destinations|41]]
| parent = InterGlobe Enterprises
|num_employees=
| logo = IndiGo Logo.jpg
| logo_size = 150px
| alt =
| founded = 2006
| commenced = {{Start date and age|df=yes|2006|04|08}}
| ceased =
| bases = <div>
* [[Biju Patnaik International Airport]] <small>(Bhubaneswar)</small>
* [[Chennai International Airport]]
* [[Chhatrapati Shivaji International Airport]] <small>(Mumbai)</small>
* [[Indira Gandhi International Airport]] <small>(Delhi)</small>
* [[Kempegowda International Airport]] <small>(Bangalore)</small>
* [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport]] <small>(Kolkata)</small>
* [[Rajiv Gandhi International Airport]] <small>(Hyderabad)</small>
</div>
| subsidiaries =
| headquarters = [[Gurgaon]], [[Haryana]], [[भारत]]<ref name="headq">{{cite web|url=https://www.goindigo.in/about-us.html|title=Contact us, IndiGo|publisher=IndiGo|access-date=19 मार्च 2016}}</ref>
| key_people = [[Rakesh Gangwal]], Founder <br/> Rahul Bhatia, Founder and [[Managing Director|MD]]
| revenue = {{increase}} {{INRConvert|166|b}} <small>(''FY2016'')</small><ref name="2016 revenue and profit">{{cite web|title=IndiGo profit soars 53% in fiscal 2016|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/indigo-q4-profit-remains-flat-at-rs-579-cr/article8537725.ece|publisher=दि हिंदू Business Line|accessdate=4 November 2016}}</ref>
| operating_income =
| net_income = {{increase}} {{INRConvert|19.9|b}} <small>(''FY2016'')</small><ref name="2016 revenue and profit" />
| assets =
| equity =
| website = {{url|https://www.goindigo.in/}}
}}
'''इंडीगो''' एगो भारतीय एयरलाइन कंपनी ह जेकर मुख्यालय [[भारत]] में गुडगांव में स्थित बा।<ref name="headq">{{cite web|url=https://www.goindigo.in/about-us.html|title=Contact us, IndiGo|publisher=IndiGo|access-date=19 मार्च 2016}}</ref> इ एगो कम लागत वाला यात्री सेवा ह तथा यात्री परिवहन की हिसाब से देखल जा त इ भारत क सबसे बड़ विमानन सेवा ह, जेकर बाजार साझेदारी अक्टूबर 2016 की आंकड़ा की अनुसार 42.6% बा। इंडिगो भारत में सबसे तेजी से विकसित होखे वाला सबसे कम लागत क यात्री सेवा ह। इ एयरलाइन 41 गंतव्य स्थान खातिर सेवा दिहले की साथ [[एशिया]] क दूसरा सबसे बड़ा कम लागत वाला विमान सेवा ह।<ref>{{cite web|url=https://www.cleartrip.com/flight-booking/indigo-airlines.html |title=IndiGo Airlines |publisher=cleartrip.com|accessdate=28 दिसंबर 2016}}</ref>
==इतिहास==
इंडिगो क शुरुआत 2006 की शुरुआत में इंटरग्लोब इंटरप्राइज की राहुल भाटिया तथा राकेश एस गंगवाल, जवन की यूनाइटेड स्टेट्स में रहे वाला अप्रवासी भारतीय हलो, की द्वारा कइल गइल रहे।<ref>{{Cite news|url=http://www.cnbc.com/2015/06/30/interglobe-aviation-owner-of-indias-indigo-airline-files-for-ipo.html|title=Owner of India's biggest airline files for IPO|date=30 जून 2015|work=CNBC|access-date=16 मार्च 2016}}</ref> एकर 51.12% स्टेक इंटरग्लोब की पास बा तथा 47.88% गंगवाल क वर्जिनिया स्थित कंपनी कैलम इन्वेस्टमेंट्स की लगे बा।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/indigo-gives-handsome-payback-to-promoters-113111500988_1.html|title=IndiGo gives handsome payback to promoters|date=16 November 2013|first=Anees|last=Padnis|newspaper=Business Standard|access-date=19 मार्च 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=FIPB approves proposal to convert Rakesh Gangwal's IndiGo stake to NRI category|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-02/news/52356509_1_fipb-foreign-investment-promotion-board-equity-shares|newspaper=The Economic Times|date=2 अक्टूबर 2014|access-date=16 मार्च 2016|archive-date=2016-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328193854/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-02/news/52356509_1_fipb-foreign-investment-promotion-board-equity-shares|url-status=dead}}</ref> मार्च, 2012 तिमाही की अंत में इंडिगो सबसे अधिका लाभ अर्जित करेवाला एक मात्र एयर लाइन और यात्री संख्या की मामला में देश क दूसरा एयरलाइन बन गइल रहे। 17, अगस्त 2012 के इ बाजार हिस्सा की मामला में जेट एयरवेज के पछाड़ के सबसे बड़ा एयरलाइन बन गइल।
==संचालन==
इंडिगो दुनिया में सबसे तेजी से बढे वाली कम लागत वाली विमान सेवा में से एक और भारत में सबसे ज्यादा लाभ कमाए वाली विमान सेवा बन गइल।<ref name="fastair">{{cite web|title=IndiGo among the fastest expanding airlines globally|url=http://www.business-standard.com/india/news/indigo-amongfastest-expanding-airlines-globally/497496/|newspaper=Business Standard|date=2 जनवरी 2013|access-date=11 जनवरी 2013}}</ref> इंडिगो की सफलता क श्रेय ओकरी अनोखा व्यापार मॉडल के जाला जवन की लागत कम क देला। इ एयरलाइन एक ही प्रकार क विमान (एयरबस ए 320) जवन की एक ही तरह क बैठे वाला व्यवस्था की साथ बा क संचालन करेले, एसे चालक दल क प्रशिक्षण और विमान क रखरखाव सरल हो जाला।<ref name="compare">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/a-tale-of-two-airlines-kingfisher-vs-indigo-112022100014_1.html|title=A tale of two airlines: Kingfisher vs IndiGo|first=Mihir|last=Mishra|newspaper=Business Standard|date=21 फरवरी 2012|access-date=19 मार्च 2016}}</ref> एयरलाइन एयरबस के कई नया विमानन क खरीद ऑर्डर एक साथ देके प्रति इकाई लागत में और कमी लेअवलस।<ref name="compare"/> एयरलाइन विमान के अगला उड़ान खातिर केवल 20 मिनट की अन्दर तैयार कइले की लक्ष्य की साथ काम करेला ताकि इ सुनिश्चित हो सके की विमान कौनों दिन में कम से कम 12 घंटा क उड़ान भरे।<ref name="turn">{{Cite news|url=http://www.businesstoday.in/magazine/features/indigo-operations-in-pictures/story/185133.html|title=Soaring above the rest|first=Vivan|last=Mehta|date=24 जून 2012|access-date=19 मार्च 2016|newspaper=Business Today}}</ref> कर्मचारी, चेक-इन कर्मचारी की साथ साथ सामान हैंडलर की तौर पर दोहरा भुमिका निभावत लौक जा न स।
पांच साल की संचालन की बाद जनवरी 2011 में इंडिगो के विदेश में संचालन खातिर लाइसेंस मिल गइल। इंडिगो क पहिला अंतर्राष्ट्रीय विमानन सेवा क शुरुआत 1 सितंबर 2011 के दुबई से दिल्ली खातिर भइल रहे। बाद की कुछ एक सप्ताह में इ अंतर्राष्ट्रीय सेवा बैंकाक, [[सिंगापुर]], मस्कट एवं काठमांडू खातिर नयी दिल्ली एवं [[मुंबई]] से शुरू कराईल।
==उपलब्ध सेवा==
कम लागत वाला सेवा होखले की चलते इंडिगो की कौनों विमान सेवा में बिज़नस क्लास एवं फर्स्ट क्लास क सुविधा नाहीं बा। एमें केवल इकोनोमी क्लास क सुविधा बा जेमें प्रति विमान 180 यात्री लोगन खातिर सीट होला। आपन किराया कम रखे खातिर इंडिगो कौनों प्रकार क निशुल्क भोजन क सुविधा उड़ान के दौरान प्रदान नहीं करेले हालाँकि एमें भुगतान कके उपलब्ध खईले-पियले क सामान खरीदले क सुविधा प्रदान कइल गइल बा।<ref>{{cite web|url=https://content.goindigo.in/Corporate/faqs|title=IndiGo FAQ's|publisher=IndiGo|access-date=13 November 2013|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://archive.ph/20160316052900/https://content.goindigo.in/Corporate/faqs|url-status=dead}}</ref> विमान में मनोरंजन क सुविधा उपलब्ध नइखे और हेलो6E नांव क आंतरिक पत्रिका इंडिगो द्वारा प्रकाशित कइल जाला। इंडिगो कुछ ज्यादा किराया लेके प्रिमियम सेवा भी उपलब्ध करावेले।<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Opinion/5DaJcaw9ivPEZE3DJHklIO/Coffee-with-6E.html|title=Coffee with 6E|newspaper=Mint|access-date=19 मार्च 2016|date=26 अक्टूबर 2015}}</ref>
==संदर्भ==
<references/>
[[श्रेणी:हवाई जहाज सेवा]]
[[श्रेणी:भारतीय हवाई जहाज सेवा]]
{{Airline-stub}}
2s3sc7xenwic3yq3qioq4wfa0un0atw
सौर समय
0
39603
805911
788835
2026-10-09T13:24:26Z
SM7Bot
7808
/* परिचय */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805911
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Sidereal day (prograde).png|right|thumb|300px|[[प्रत्यक्ष प्रस्ताव|प्रोग्रेड]] ग्रह जइसे कि [[पृथिवी]] पर [[साइडिरियल समय|साइडिरियल दिन]] '''सौर्य दिन''' से छोट होखेला। समय 1 पर, [[सूरज]] आ दूर के [[तारा]] दुनो सीधे कपार के ऊपर पड़त बा। समय 2 पर, ग्रह 360° चक्कर लगा चुकल बा आ दूर के तारा फिर से सीधे कपार पर पड़ रहल बा (1→2 = एक साइडरियल दिन भइल)। पर तनिक देर बाद तक इ शर्त लागु ना रही, समय 3 पर, सूरज फिर से कपार पर पड़ रहल बा (1→3 = एक सौर्य दिन)। साधारण रूप से कहल जाव त, 1-2 में [[पृथिवी के घूर्णन]] पूर्ण हो रहल बा, पर काहे कि पृथिवी चारों ओर से सूरज के चक्कर लगावेला त इ के चलते पृथिवी के 360° पूरा कर के थोड़ा सा अउर घूमे के पड़ेला सूरज से पूर्ण रूप से आमना-सामना होखे खातिर,1-3 में दिखावल गइल बा कि सूरज से आमना-सामना करे खातिर अउर केतना समय लागि।]]
[[आसमान]] में [[सूरज]] के अवस्थिति के आधार पर [[समय]] के चले के लेखा जोखा के सौर्य समय कहल जायेला। सौर्य समय कि मुलभुत इकाई दिन होखेला। दु तरह के सौर्य समय आभासी सौर्य समय (सूरज के भांप के समय मालूम करल) आ सौर्य समय ([[घड़ी]] के आधार पर) बा।
===परिचय===
एगो लमहर स्तम्भ खम्भा [[जमीन]] पर कउनो [[घाम]] वाला दिन में क्षेत्रीय समय दुपहर 12:00 बजे खड़ कइला पर; छाँह [[उत्तर]] या [[दक्खिन]] ओर लउकेला (आ चाहे ना लउकेला जब सूरज सीधा कपार पर होखे) अगिला दिन ठीक 12:00 बजे छाँह फेर से ओहि स्थिति में लउकेला, अइसन लागेला जैसे सूरज 360 डिग्री अर्ध-वृत्त में धुरी के चक्कर कटेला। जब सूरज 15 डिग्री आगे बढ़ेला (वृत्त के 1/24 भाग), त उ समय ठिक समय 13:00 होखि; आ 15 डिग्री अउर आगे बढ़ला पर समय ठिक 14:00 होखि।
परेशानी इ बा कि [[सितंबर]] में सूरज कम देर तक रहेला (जइसन कि एगो विशुद्ध घड़ी से मापल गइल बा) आ जब सूरज के परिक्रमा के [[दिसम्बर]] में मापल जायेला त 24 घंटा के समय में 21 [[सेकण्ड]] की कमी या 29 सेकण्ड कि अधिक्ता हो सकत बा। जैसन कि [[इक्वेशन ऑफ़ टाइम]] लेख में कहल गइल बा, कि अइसन इ खातिर होला काहे कि पृथिवी के [[भ्रमण-पथ]] विकेन्द्रित बा। (उदाहरणार्थ: पृथिवी के [[परिक्रमा-पथ]] पूर्णतः गोल नइखे, माने कि सूरज से पृथिवी के दुरी हर जगह बराबर नइखे) आ पृथिवी की धुरी आपन परिक्रमा-पथ पर सीधा नइखे (ग्रह कि तिरछापन)
इ से प्रभाव इ पड़ेला कि लगातार एक समान चले वाली घड़ी सूरज के अनुसरण नइखे कर सकत, बल्कि इ सिर्फ एक "मानक सूरज" कि अनुसरण कर सकेला जवन एक समान बराबर दर से चलेला जवन असली सूरज के सालाना औसत दर पर चलेला। इ "मानक सौर्य समय" ह जवन एक सदी से अगिला सदी तक पूर्णतः बराबर रूप से चलेला लेकिन कई उद्देश्यन खातिर इ बहुत हद तक ठीक बा। वर्तमान में एक मानक सौर्य दिन लगभ 86,400.002 SI सेकण्ड होखेला।
[[श्रेणी:दिन]]
[[श्रेणी:समय]]
{{astronomy-stub}}
5kgog1ljz7vsw6plkzvknuuk6hev045
साउदी अरबियन एयरलाइंस
0
40017
805918
768572
2026-10-09T13:25:00Z
SM7Bot
7808
/* इतिहास */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805918
wikitext
text/x-wiki
'''साउदी अरबियन एयरलाइंस''' जवने के साउदिया नाम से भी जानल जाला जेद्दाह में आइल बा और इ सऊदी अरब क ध्वजवाहिका वायुसेवा ह।<ref>{{cite web |url= http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=31109806 |title=Saudi Arabian Airlines Ground Services Company: Private Company Information|work=Businessweek|accessdate=3 September 2012}}</ref> इ कंपनी आपन नाँव साउदी अरबियन एयरलाइंस (जवन की पहिले 1971 तक प्रयोग भइल और 1997 से पुनःप्रयोग कइल गइल) से आपन पुरान नाँव साउदिया (जवन की 1972 से 1996 तक प्रयोग कइल गइल रहे) से 29 मई 2012 के बदल लिहलस। इ नाँव क बदलाव कंपनी द्वारा ओ दिन स्काई टीम एयर एलाइंस गठबंधन से जुड़ले की उपलक्ष्य में कइल गइल रहे साथे साथ इ कंपनी क एगो विस्तृत रीब्रांडिंग क एगो हिस्सा भी रहे।इ सेवा मध्यपूर्व, [[अफ़्रीका]], [[एशिया]], [[यूरोप]] एवं उत्तरी [[अमरीका]] क लगभग 120 से अधिक गंतव्य स्थान खातिर सेवा उपलब्ध करावेले। एकरी अलावा रमज़ान एवं हज काल में इ अन्तर्देशीय एवं अन्तर्राष्ट्रीय चार्टर उड़ान भी संचालित करेले।<ref>{{cite web|url=https://www.cleartrip.com/flight-booking/saudi-arabian-air-airlines.html|title=Saudi Arabian Airlines Flight Schedule|publisher=cleartrip.com|accessdate=8 फरवरी 2017|archive-date=2017-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818153222/https://www.cleartrip.com/flight-booking/saudi-arabian-air-airlines.html|url-status=dead}}</ref>
==इतिहास==
[[File:Boeing 707-368C HZ-ACD Saudi LAP 18.05.69 edited-3.jpg|thumb|Saudi Arabian Airlines Boeing 707 at London Heathrow Airport in 1969]]
[[File:Saudi Arabian Airlines Boeing 747SP Maiwald.jpg|thumb|A Saudi Arabian Airlines Boeing 747SP lands at Stuttgart Airport, Germany. (1989)]]
[[File:Saudia Boeing 737-200 Davey.jpg|thumb|A Saudi Arabian Airlines Boeing 737-200 at Bahrain International Airport. (1995)]]
1945 में जब अमरीकी राष्ट्रपति रूजवेल्ट किंग अब्दुल अजीज इब्न सऊद के डगलस डीसी-3 विमान तोहफा में दिह न तबसे ए देश में नागरिक उड्डयन सेवा की विकास क मार्ग खुल गइल। सितंबर 1945 में ए देश क ध्वज वाहक विमान सेवा साउदिया, पूरा तौर पर सरकार नियंत्रित संस्था की तौर प साउदी अरबियन एयरलाइंस की नाँव से शुरू भइल।<ref>{{cite web|title=Economy and Infrastructure|url=http://www.saudiembassy.net/files/PDF/Brochures/DFS_Economy_and_Infrastructure.pdf|publisher=Saudi Embassy|accessdate=5 September 2014}}</ref>
शुरुआत से अंत ले, जेद्दाह-कंदरा हवाईअड्डा जवन की टाउन सेण्टर की नजदीक आइल बा ए विमानसेवा क मुख्य बेस रहल ह। ओ समय की ब्रिटीश आदेश की तहत, जेद्दाह हज खातिर जाए के पेलेस्टाइन की ल्याडा (अब इजरायल में लोड) खातिर एगो विशेष विमानसेवा ए विमान कंपनी की शुरुआती सेवा में से एगो रहे।
ए विमान कंपनी क धीमा मगर लगातार वृद्धि 1950 ले जारी रहल और [[इस्तांबुल]], कराची, अम्मान, कुवैत सिटी, अस्मारा तथा पोर्ट सूडान खातिर सेवा शुरू हो गइल। 1950 में पाँचगो DC-4s आ दसगो कन्वेयर 340s जहाज शामिल होखले की साथ एकर जहाजी बेड़ा में बढ़त भइल। 1959 में, ए विमानसेवा क पहिला मेंटेनेंस सेण्टर जेद्दाह में खुलल।
1962 में, एके दुगो बोईंग 720 विमान क डिलीवरी मिलल जेसे इ जेट विमान उड़ावे वाली चौथा मध्य पूर्व एयरलाइन बनल। 19 फरवरी 1963 के, साउदी अरब की किंग फैजल द्वारा कागजात प हस्ताक्षर कइले की बाद इ विमान कंपनी एगो स्वतंत्र कंपनी क अस्तित्व पवलस। एकरी बाद इ कंपनी शारजाह, तेहरान, खारर्तूम, [[मुंबई]], ट्रिपोली, टुनिस, रबाट, जिनेवा, फ़्रंकफ़र्ट और [[लंदन]] खातिर सेवा शुरू कइलस।
1970 में एकर नया वेशभूषा क शुरुआत भइल। ए कंपनी क नाम 1 अप्रैल 1972 के साउदिया रखल गइल। इ एयरलाइन आपन पहिला बोईंग 747 क संचालन 1977 में शुरू कइलस जब इ मिडिल ईस्ट एयरलाइन से तीन गो जम्बो जेट लीज पर लिहलस और ओके लंदन की रास्ता पर तैनात कइलस।
1980 में विमान सेवा की आलावा साउदिया कैटरिंग सेवा क शुरुआत भइल।
8 ऑक्टोबर 2000 के, सऊदी रक्षा और विमान मंत्री प्रिंस सुल्तान बिन अब्दुलाज़िज़ अल सूद, साउदी अरबियन एयरलाइंस क निजीकरण से संबंधित अध्ययन खातिर करार पर हस्ताक्षर कई न।
एकरी तैयारी खातिर, ए कंपनी क कम महत्वपूर्ण इकाई जेमें शामिल रहे - साउदिया कैटरिंग, ग्राउंड हैंडलिंग सेवा और रख रखाव साथ में जेद्दाह क प्रिंस सुल्तान फ्लाइट एकेडमी – के पुनर्गठन की तहत व्यवासिक इकाई और लाभ की केंद्र में बदलले क तय कइल गइल।
==संदर्भ==
<references/>
==बाहरी कड़ियाँ==
{{commonscat-inline|Saudi Arabian Airlines}}
*[http://www.saudiairlines.com/ Official website]
*[http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/aero_02/textonly/a01txt.html Saudi Arabian Airlines: The Jewel of the Middle East], ''Boeing''
[[श्रेणी:हवाई जहाज सेवा]]
[[श्रेणी:भारतीय हवाई जहाज सेवा]]
ggjwyihb04kpushkteugj4adleqzagg
भगत सिंह
0
40585
805923
782588
2026-10-09T13:25:21Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805923
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = भगत सिंह
|image = Bhagat Singh 1929.jpg
|image_size =
|caption = 1929 मे
|birth_date = 27 / 28 सितंबर 1907{{efn|name=birth}}
|birth_place = बंगा, जरनवाला तहसील, ल्याल्लपुर जिला, पंजाब, ब्रिटिश इंडिया<small>(वर्तमान पाकिस्तान)</small>
|death_date = {{death date and age|df=yes|1931|03|23|1907|09|00}}
|death_place = [[लाहोर]], पंजाब, ब्रिटिश इंडिया <small>(वर्तमान [[पाकिस्तान]])</small>
|movement = <!-- [[Indian Independence movement]] -->
|organization = <!-- [[Naujawan Bharat Sabha]]<br />[[Hindustan Socialist Republican Association]]<br />Kirti Kisan Party -->
}}
'''भगत सिंह''' (27 सितंबर 1907 – 23 मार्च 1931) भारतीय आजादी के लड़इया रहलें, जे अंग्रेजी हुकूमत के खिलाफ बगावत कइले रहलें। ऊ दिसंबर 1928 में एगो अंगरेज पुलिस अफसर के ग़लती से हत्या करे में सामिल रहलन, जवन एगो भारतीय क्रांतिकारी के हत्या के बदला लेवे खातिर भइल रहे। बाद में ऊ दिल्ली के सेंट्रल असेंबली में प्रतीकात्मक बम धमाका कइलें आ जेल में भूख हड़ताल कइलें। ओह समय भारतीय अखबारन में उनकरा बारे में सहानुभूति से भइल रिपोर्टिंग से पंजाब क्षेत्र में ऊ जनता के हीरो बन गइलन। जब 23 साल के उमिर में उनकर फाँसी भइल, त ऊ उत्तर भारत में शहीद आ लोकनायक बन गइलन। बोल्शेविज्म आ अराजकतावाद से प्रेरणा लेके, करिश्माई भगत सिंह 1930 के दशक में भारत के बढ़त क्रांतिकारी आंदोलन में जोश भर दिहले रहलन, आ भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस के, अहिंसक बाकी आखिरी में सफल, आजादी के संघर्ष के बारे में भीतर से मंथन करे के मजबूर कइलन।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[चंद्रशेखर आजाद]]
* [[सुभाष चंद्र बोस|नेताजी सुभाषचंद्र बोस]]
* [[महात्मा गाँधी]]
==नोट==
<references group="नोट"/>
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{जीवनी-आधार}}
[[श्रेणी:भारत के लोग]]
[[श्रेणी:1931 में निधन]]
[[श्रेणी:भारत के आजादी आंदोलन में सक्रिय लोग]]
[[श्रेणी:1907 में जनम]]
gk94ugj2vo85vfogpxln7swqve1o4yw
नाना पाटेकर
0
46381
805878
668460
2026-10-09T12:33:09Z
SM7
3953
अपडेट कइल गइल; Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
805878
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name =
| image = nana patekar.jpg
| image_size =
| caption = Nana Patekar
| native_name =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1951|01|01}}
| birth_place = Murud-Janjira, [[Bombay State]], [[भारत]]
| death_date =
| death_place =
| residence = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], भारत
| other_names =
| alma_mater = Sir J.J. Institute of Applied Art
| occupation = [[एक्टर]], [[लेखक]], फिलिम निर्माता, फिलेंथ्रोपिस्ट
| years_active =
| organization = [[Naam Foundation]]
| spouse = Neelakanthi Patekar
| children = Malhar Patekar
| parents = Gajanan Patekar<br/>Nirmala Patekar
| awards = [[पद्म श्री]] (2013)
}}
'''नाना पाटेकर''' 1 जनवरी 1951 – 8 अक्टूबर 2026) एक ठो [[भारतीय सिनेमा|भारतीय फिलिम]] [[एक्टर]] रहलन।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
*
==बाहरी कड़ी==
{{commonscat|Nana Patekar}}
{{भारतीय फिलिम एक्टर लोग की सूची}}
[[श्रेणी:भारतीय पुरुष फिलिम एक्टर]]
[[श्रेणी:1951 में जनम]]
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:हिंदी फिलिम एक्टर]]
{{actor-stub}}
fq0sztfzngahq6h1sie6q8jvxh4szwm
805879
805878
2026-10-09T12:34:44Z
SM7
3953
सफाई कइल गइल
805879
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name =
| image = nana patekar.jpg
| image_size =
| caption = Nana Patekar
| native_name =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1951|01|01}}
| birth_place = Murud-Janjira, [[Bombay State]], [[भारत]]
| death_date =
| death_place =
| other_names =
| education = Sir J.J. Institute of Applied Art
| occupation = [[एक्टर]], [[लेखक]], फिलिम निर्माता, फिलेंथ्रोपिस्ट
| years_active =
| organization = [[Naam Foundation]]
| spouse = Neelakanthi Patekar
| children = Malhar Patekar
| parents = Gajanan Patekar<br/>Nirmala Patekar
| awards = [[पद्म श्री]] (2013)
}}
'''नाना पाटेकर''' 1 जनवरी 1951 – 8 अक्टूबर 2026) एक ठो [[भारतीय सिनेमा|भारतीय फिलिम]] [[एक्टर]] रहलन।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
*
==बाहरी कड़ी==
{{commonscat|Nana Patekar}}
{{भारतीय फिलिम एक्टर लोग की सूची}}
[[श्रेणी:भारतीय पुरुष फिलिम एक्टर]]
[[श्रेणी:1951 में जनम]]
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:हिंदी फिलिम एक्टर]]
{{actor-stub}}
6tidpgfd4w6sfellfi8a08i4fvgclwx
बाबा धाम
0
48056
805877
805855
2026-10-09T12:23:10Z
SM7
3953
Reverted edit by [[Special:Contributions/Bihari sahni|Bihari sahni]] ([[User talk:Bihari sahni|talk]]) to last revision by [[User:SM7|SM7]]
804046
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Mandir
| name = बाबा बैद्यनाथ मंदिर
| image = Baba Dham.jpg
| alt = Group of temples with pyramid shaped Shikhara
| caption = मुख्य मंदिर आ आसपास के छोट मंदिर सभ
| map_type = India Jharkhand
| map_caption = झारखंड में लोकेशन
| coordinates = {{coord|24|29|33|N|86|42|00|E||display=inline,title}}
| country = [[भारत]]
| state = [[झारखंड]]
| district = [[देवघर जिला|देवघर]]
| location =
| elevation_m = 22<ref>{{cite web |title=Baba Baidyanath Dham |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/jharkhand/deoghar/baba-baidyanath-dham |website=Incredible India |access-date=2025-04-27}}</ref>
| deity = बाबा बैद्यनाथ ([[शिव]])
| festivals = [[शिवरात]], श्रावणी मेला ([[सावन]])
| architecture =
| temple_quantity = 22
| monument_quantity =
| inscriptions =
| date_built =
| creator = राजा पूरनमल (कथा अनुसार - [[विश्वकर्मा]])
| website = {{url|http://www.babadham.org/}}
}}
'''बाबा बैद्यनाथ धाम''', जे '''बैजनाथ धाम''' भा '''बाबा धाम'''<ref name="c196" /> के नाम से मशहूर बा, भारतीय राज्य [[झारखंड]] के संथाल परगना मंडल में [[देवघर]] में एगो हिंदू मंदिर बाटे।<ref name="Deoghar">{{cite web|url=http://www.babadham.org/maintemple/maintemple.php|title=Baba Baidyanath Temple Complex|access-date=2010-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627041433/http://www.babadham.org/maintemple/maintemple.php|archive-date=2015-06-27}}</ref> ई [[शिव|भगवान शिवजी]] के मंदिर हवे आ [[पुराण|पुराणिक]] बिबरन अनुसार [[ज्योतिर्लिंग|बारह गो ज्योतिर्लिंग]] सभ में एकर गिनती होला। बाबा धाम के नाँव से परसिद्ध एह मंदिर मंडली में मुख्य मंदिर बाबा बैजनाथ के बा आ एकरे अलावा अउरी एकइस गो मंदिर बाने जेवना में [[देवी]] के [[शक्तिपीठ|शक्तिपीठो]] (ह्रदयपीठ) सामिल बाटे।<ref name="c196">{{cite web | title=द्वादश ज्योतिर्लिंगों में से एक है देवघर का बाबा बैद्यनाथ धाम, जहां साथ | website=डीडी न्यूज़ | date=5 August 2026 | url=https://ddnews.gov.in/baba-baidyanath-dham-in-deoghar-is-one-of-the-twelve-jyotirlingas-where-the-jyotirlinga-and-shaktipeeth-are-situated-together/ | language=hi | access-date=5 August 2026}}</ref>
हिंदू कथा सभ के मोताबिक [[रावण]] शंकर जी के खुस करे खातिर आ बरदान पावे खातिर लमहर तपस्या के बाद आपन दसो मूँड़ी काटि के चढ़ा दिहलें जेकरा बाद शंकर जी प्रगट भइलें आ खुस हो के उनके वापिस जिया दिहलें। शिव जी एगो बैद के रूप में रावण के मूँड़ी जोड़लें, एही कारन उनके एह रूप के बैद्यनाथ कहल जाला।
हर साल [[सावन]] के महीना में इहाँ सावनी मेला लागे ला आ काँवरिया लोग [[गंगा]] जी से जल ले के पैदल जतरा क के इहाँ आ के मंदिर में जल चढ़ावे ला।
== किंबदंती ==
किंवदंती के अनुसार [[रावण]] भगवान शिव के बड़हन भक्त रहलन। ऊ शिवजी के प्रसन्न करे खातिर हिमालय क्षेत्र में कठोर तपस्या करत रहलें। ऊ अपना नौ गो मूँड़ी भगवान शिव के अर्पित कर चुकल रहलें। जब ऊ दसवाँ मूँड़ी चढ़ावे वाला रहलें, तब शिव प्रकट भइलें आ उनकर भक्ति से प्रसन्न हो गइलें। शिव रावण से पूछलें कि ऊ का वरदान चाहेला। रावण कामना लिंग के लंका ले जाए के इच्छा जतवलें आ कहलें कि ऊ भगवान शिव के कैलाश से लंका ले जाए चाहत बाड़ें। शिव रावण के ई वरदान देवे खातिर राजी हो गइलें, बाकिर एगो शर्त रखलें। ऊ कहलें कि अगर यात्रा के दौरान कहीं भी लिंग के धरती पर रख दिहल गइल, त ऊ ओही जगह हमेशा खातिर स्थापित हो जाई आ फेर ओकरा के हटावल ना जा सकी।
जब देवता लोग के ई पता चलल कि शिव कैलाश छोड़के लंका जाए वाला बाड़ें, त ऊ लोग चिंतित हो गइल। तब सभे देवता विष्णु से सहायता माँगलें। विष्णु वरुण देव, जे जल के देवता मानल जालें, से कहलें कि ऊ आचमन (हथेली में जल लेके पिए के धार्मिक क्रिया) के माध्यम से रावण के पेट में प्रवेश कर जास। एह कारण रावण जब कामना लिंग लेके लंका जात रहलें, तब देवघर के आसपास उनकरा लघुशंका करे के बड़ी तेज हाजत महसूस भइल। कथा के अनुसार, एह समय विष्णु बैजू भील नाम के एगो चरवाहा के रूप धारण कइलें। रावण जब सूर्य नमस्कार करे गइलें, त ऊ कामना लिंग के कुछ देर खातिर बैजू के देखभाल में दे दिहलें। वरुण देव के प्रभाव से रावण के लौटे में बहुत देर हो गइल। बैजू बहुत देर तक इंतजार करत-करत नाराज हो गइल आ आखिरकार ऊ लिंग के जमीन पर रखके ओहिजा से चल गइल।
जब रावण वापस अइलें, त ऊ कामना लिंग के उठावे के बहुत कोशिश कइलें, बाकिर सफल ना हो सकलें। तब उनकरा बुझाइल कि ई सभ भगवान विष्णु के लीला बा। क्रोध में आके रावण अपना अंगूठा से लिंग पर जोर लगवलें, जवना से शिवलिंग के कुछ हिस्सा जमीन के भीतर धँसि गइल। बाद में ब्रह्मा, विष्णु आ दूसर देवता लोग ओह शिवलिंग के पूजा कइलें आ ओहिजा बैद्यनाथ मंदिर के निर्माण करवलें। ओही समय से मानल जाला कि महादेव कामना लिंग के रूप में देवघर में बिराजमान बाड़ें।
== ज्योतिर्लिंग ==
{{main|ज्योतिर्लिंग}}
शिव महापुराण के अनुसार, एगो बेर [[ब्रह्मा]] (सृष्टि के रचयिता) आ [[विष्णु]] (सृष्टि के पालनकर्ता) के बीच एह बात पर विवाद हो गइल कि दुनु में केकरा के श्रेष्ठ मानल जाए। दुनु के परीक्षा लेवे खातिर भगवान शिव तीनों लोक के भेदत एगो विशाल, अनंत आ प्रकाशमान स्तंभ के रूप में प्रकट भइलें, जेकरा के ज्योतिर्लिंग कहल गइल। एह अनंत ज्योति के आदि-आ अंत खोजे खातिर विष्णु नीचे के ओर चल गइलें, जबकि ब्रह्मा ऊपर के ओर गइलें। बहुत खोजला के बाद भी विष्णु के ज्योति के अंत ना मिलल, त ऊ अपना हार मान लिहलें। बाकिर ब्रह्मा झूठ बोल दिहलें कि ऊ ज्योति के छोर खोज लिहले बाड़ें। एह पर शिव दोसर प्रकाश-स्तंभ के रूप में प्रकट भइलें आ ब्रह्मा के सराप दिहलें कि उनकर पूजा सामान्य धार्मिक अनुष्ठानन में ना होई, जबकि विष्णु के युग-युगांतर तक पूजा कइल जाई। ज्योतिर्लिंग शिव के ओह सर्वोच्च, अखंड आ अनंत स्वरूप के प्रतीक मानल जाला, जहाँ से शिव अपना स्वरूप के प्रकट कइलें। एह कारण ज्योतिर्लिंग मंदिर ऊ पवित्र स्थान मानल जालें जहाँ शिव अग्निमय प्रकाश-स्तंभ के रूप में प्रकट भइल रहलें।
परंपरा के अनुसार शुरू में 64 गो ज्योतिर्लिंग मानल जात रहलें, बाकिर एह में से [[ज्योतिर्लिंग|12 गो ज्योतिर्लिंग]] सबसे पवित्र आ शुभ मानल जालें। हर ज्योतिर्लिंग स्थल पर शिव के अलग-अलग रूप के पूजा होला। एह सभे मंदिरन में मुख्य रूप से [[शिवलिंग]] स्थापित बा, जे बिना आदि आ बिना अंत वाला स्तंभ के चीन्हा भा निशानी ह आ शिव के अनंत स्वरूप के दर्शावेला।
== बिबरन ==
[[मत्स्य पुराण]] में एह स्थान के ''आरोग्य बैद्यनाथतीर्थ'' कहल गइल बा। पुरान समय में देवघर के ई पूरा इलाका गिद्धौर के राजा लोग के शासन में रहे। गिद्धौर के राजा लोग के बैद्यनाथ मंदिर से गहिर आस्था रहे। 1266 ईस्वी में राजा बीर विक्रम सिंह एह रियासत के स्थापना कइलें। 1757 में [[पलासी के लड़ाई]] के बाद [[ईस्ट इंडिया कंपनी]] के अधिकारी लोग एह मंदिर पर ध्यान देवे लागल। मंदिर के व्यवस्था देखे खातिर कीटिंग नाँव के एगो अंग्रेज अधिकारी के भेजल गइल। बीरभूम के पहिलका अंग्रेज कलेक्टर मिस्टर कीटिंग मंदिर के प्रबंधन में खास रुचि लिहलें।
1788 में मिस्टर कीटिंग के आदेश पर उनकर सहायक मिस्टर हेसिलरिग—जिनका के संभवतः देवघर आवे वाला पहिलका अंग्रेज मानल जाला—तीर्थयात्री लोग से मिलल चढ़ावा आ शुल्क के वसूली के खुद निगरानी करे खातिर बाबाधाम अइलें। बाद में जब मिस्टर कीटिंग खुद बाबाधाम घूमे अइलें, त ऊ एह मंदिर के धार्मिक परंपरा आ महत्व से प्रभावित भइलें। एह चलते ऊ मंदिर के कामकाज में सीधे दखल देवे के नीति छोड़ दिहलें आ मंदिर के पूरा प्रबंधन फेर से मुख्य पुजारी के जिम्मे सौंप दिहलें।
बाबाधाम में स्थित हवन कुंड मंदिर साल में खाली एगो बेर खुलल जाला। एह मंदिर से जुड़ल एगो खास परंपरा [[नवरातर|नवरात्र]] के पर्व के दौरान होखे ला।
एकरे संघे एगो अउरी बिचित्र परंपरा जुड़ल बाटे जे ब्रिटिश काल से चलत चल आ रहल बा। देवघर के सेंट्रल जेल के कैदी लोग महीना भर नियम-बरत के साथ रोज बाबा के चढ़ावे खातिर फूलन के मुकुट बनावे लें आ ई ले आ के मंदिर में बाबा के चढ़ावल जाला।<ref name="c196" />
== काँवर जात्रा ==
सावन के महीना में भक्त लोग एगो खास किसिम के परंपरा में काँवर पर गंगाजल ले के आवे ला आ बाबा बैद्यनाथ के ओह जल से अभिषेक करे ला। ई जात्रा कुल करीबन 105 किलोमीटर के होखे ले जे पैदल कइल जाला।<ref name="c196" /> ई काँवर जात्रा बिहार के [[भागलपुर जिला]] में [[सुल्तानगंज]] से शुरू होखे ले जहँवा [[गंगा नदी|गंगाजी]] उत्तर मुँहे बहे ली। एहिजे बाबा [[अजगैबीनाथ मंदिर|अजगैबीनाथ के मंदिर]] बाटे। एही उत्तरवाहिनी गंगा से लोग जल भरे ला आ काँवर में जल ले के एहिजा से पैदल बाबा धाम खातिर चले ला। एह जात्रा में काँवर ढोवे के तरीका आ लागे वाला समय के हिसाब से कई रूप मिले लें। जे लोग चउबीस घंटा भर के समय में ई जात्रा पूरा करे खातिर पैदल दउरत चले ला ओह लोगन के "डाक बम" के नाँव से जानल जाला। एकरा अलावे "दांडी बम" आ "खड़ी काँवर"<ref name="c196" /> औरो दूसर रूप हवें।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|35em}}
[[श्रेणी:झारखंड]]
[[श्रेणी:हिंदू मंदिर]]
[[श्रेणी:शिव मंदिर]]
[[श्रेणी:ज्योतिर्लिंग]]
[[श्रेणी:देवघर जिला]]
{{hinduism-stub}}
{{struct-stub}}
ivmmafk15puw8kyt7jhavjsy9yazgy4
नेपाल के प्रदेश सभ
0
48875
805912
783871
2026-10-09T13:24:30Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805912
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox subdivision type
| name = नेपाल के प्रदेश
| alt_name =
|map = [[File:Provinces of Nepal 2015.png|250px]]
|category = [[नेपाल के प्रदेश|प्रदेश]]
|territory = [[नेपाल|संघीय लोकतांत्रिक गणराज्य नेपाल]]
|start_date = २० सितंबर २०१५
|current_number = ७
|number_date =
|government = [[गवर्नर]]<br> [[मुख्यमंत्री]]
|subdivision = [[नेपाल के जिला|जिला]]
}}
{{Politics of Nepal}}
२० सितंबर २०१५ के जारी भइल संविधान के हिसाब से नेपाल के भारतीय राज्य प्रणाली के जइसने सात गो राज्य (प्रदेश) में हिस्सा कऽ दिहल गइल बा।
'''संविधान के धारा २९५ (ख) के अनुसार प्रदेशन के नामकरण संबंधित प्रदेश के संसद (विधान सभा) में दु तिहाई बहुमत से होखे के प्रावधान बा।'''
==प्रदेश १==
{{main|कोशी प्रदेश}}
प्रदेश १ जेकर नामकरण अभी होखे के बाकी बा, [[नेपाल]] के सात प्रदेश सभ में से एगो ह, जवन नेपाल के पूरबी छोर पर स्थित बा। ई के पूरब में [[भारत]] के प्रदेश [[सिक्किम]] आ [[पश्चिम बंगाल]] के उत्तरी हिस्सा बा। पश्चिम में प्रदेश ३ बा तथा उत्तर में [[चीन]] के [[तिब्बत]] आउर दक्षिण में भारत के [[बिहार]] राज्य स्थित बा। दक्षिण-पश्चिम में नेपाल के प्रदेश २ स्थित बा।
ई प्रदेश में १४ गो जिला कुल बाड़े।
[[File:Koshi Province, Nepal.png|350px|right]]
# [[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर जिला]]
# [[धनकुटा जिला]]
# [[ईलाम जिला]]
# [[झापा जिला]]
# [[खोटाँग जिला]]
# [[मोरंग जिला]]
# [[ओखलढुंगा जिला]]
# [[पांचथर जिला]]
# [[संखुवासभा जिला]]
# [[सोलुखुम्बू जिला]]
# [[सुनसरी जिला]]
# [[ताप्लेजुँग जिला]]
# [[तेह्रथुम जिला]]
# [[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर जिला]]
'''जनसंख्या''': 4,534,943; '''क्षेत्र''': 25,905 किमी²<ref name=statoids>http://www.statoids.com/unp.html Nepal Provinces</ref>
==प्रदेश २==
{{main|प्रदेश संख्या २}}
प्रदेश २ नेपाल के पूर्वी तराई क्षेत्र में स्थित बा। ई प्रदेश में कुल ८ गो जिला कुल बाड़े। इऽ के पूरब के २ गो जिला प्रदेश १ से सटल बाड़े, बाकी के ६ गो जिला प्रदेश ३ से उत्तर देने से सटल बा। इऽ के दक्षिण में भारत के बिहार स्थित बा। इऽ प्रदेश के नाम मधेश प्रदेश या मिथिला प्रदेश हो सकत बा।
[[File:Nepal Madhesh Province.png|250px|right]]
# [[बारा जिला]]
# [[धनुषा जिला]]
# [[महोत्तरी जिला]]
# [[पर्सा जिला]]
# [[रौतहट जिला]]
# [[सप्तरी जिला]]
# [[सर्लाही जिला]]
# [[सिराहा जिला]]
'''जनसंख्या''': 5,404,145; '''क्षेत्र''': 9,661 किमी²<ref name=statoids />
==प्रदेश ३==
{{main|प्रदेश संख्या ३}}
प्रदेश ३ अधिकतर पहाड़ी आ हिमालयी क्षेत्र में फैलल बा। इऽ प्रदेश के मात्र १ गो जिला दक्षिण में आके भारत से सटल बा। नेपाल कि राष्ट्रीय राजधानी भी एहि प्रदेश में आवेला।
[[File:Peovince -3, Nepal.png|350px|right]]
इऽ प्रदेश में १३ गो जिला कुल बाड़े:
# [[भक्तपुर जिला]]
# [[चितवन जिला]]
# [[धादिंग जिला]]
# [[दोलखा जिला]]
# [[काठमांडू जिला]]
# [[काभ्रेपलांचोक जिला]]
# [[ललितपुर जिला]]
# [[मकवानपुर जिला]]
# [[नुवाकोट जिला]]
# [[रामेछाप जिला]]
# [[रसुआ जिला]]
# [[सिंधुली जिला]]
# [[सिंधुपालचोक जिला]]
==प्रदेश ४==
{{main|प्रदेश संख्या ४}}
[[File:Province 4, Nepal.png|350px|right]]
'''प्रदेश ४''' नेपाल के नयका संविधान जवन २० सिंतबर २०१५ के लागू भइल ओहि के द्वारा स्थापित एगो प्रदेश ह जेवना के अभी प्रदेश विधानसभा द्वारा नामांकन होखल बाकी बा।
इऽ प्रदेश में ११ गो जिला सभ बाड़े:
# [[बागलुंग जिला]]
# [[गोरखा जिला]]
# [[कास्की जिला]]
# [[लमजुंग जिला]]
# [[मनांग जिला]]
# [[मुस्तांग जिला]]
# [[म्याग्दी जिला]]
# [[नवलपरासी जिला]] (बर्दाघाट से पूर्व)
# [[पर्बत जिला]]
# [[स्यांगजा जिला]]
# [[तनहुँ जिला]]
==प्रदेश ५==
{{main|प्रदेश संख्या ५}}
प्रदेश ५ नेपाल के सात प्रदेशवन में से एगो ह। इऽ प्रदेश में १३ गो जिला सभ बाड़े। इऽ में से ६ गो उत्तरी-पहाड़ी जिला कुल प्रदेश ४ आ प्रदेश ६ में रखल जा सकत बा।
[[File:Province-5.png|350px|right]]
इऽ प्रदेश के जिला सभ:
# [[अर्घाखाँची जिला]]<sup>*</sup>
# [[बागलुंग जिला]] (पश्चिमी हिस्सा)
# [[बांके जिला]]
# [[बर्दिया जिला]]
# [[दांग देउखुरी जिला]]
# [[गुल्मी जिला]]<sup>*</sup>
# [[कपिलवस्तु जिला]]
# [[नवलपरासी जिला]] (सुस्ता से पश्चिम)
# [[पाल्पा जिला]]<sup>*</sup>
# [[प्युठान जिला]]<sup>*</sup>
# [[रोल्पा जिला]]<sup>*</sup>
# [[रुकुम जिला]] (पूर्वी हिस्सा)<sup>*</sup>
# [[रुपन्देही जिला]]
==प्रदेश ६==
{{main|प्रदेश संख्या ६}}
प्रदेश ६ नेपाल के सात प्रदेशवन में से एगो ह। इऽ प्रदेश में १० गो जिला कुल बाड़े।
[[File:Province-6.png|350px|right]]
इऽ प्रदेश के जिला सभ:
# [[दैलेख जिला]]
# [[डोल्पा जिला]]
# [[हुम्ला जिला]]
# [[जाजरकोट जिला]]
# [[जुम्ला जिला]]
# [[कालीकोट जिला]]
# [[मुगु जिला]]
# [[रुकुम जिला]] (पश्चिमी हिस्सा)
# [[सल्यान जिला]]
# [[सुर्खेत जिला]]
==प्रदेश ७==
{{main|प्रदेश संख्या ७}}
प्रदेश ७ नेपाल के सात प्रदेशवन में से एगो ह जवन नेपाल के सब से पश्चिम में स्थित बा।
इ प्रदेश में ९ गो जिला सभ बाड़े:
[[File:Province-7.png|350px|right]]
# [[अछाम जिला]]
# [[बैतडी जिला]]
# [[बझांग जिला]]
# [[बाजुरा जिला]]
# [[डडेलधुरा जिला]]
# [[दार्चुला जिला]]
# [[डोटी जिला]]
# [[कैलाली जिला]]
# [[कंचनपुर जिला]]
==संदर्भ==
{{reflist}}
{{नेपाल के प्रदेश}}
{{नेपाल क प्रान्त आ जिला}}
[[श्रेणी:नेपाल के प्रदेश सभ| ]]
[[श्रेणी:नेपाल के उपबिभाग|प्रदेश]]
0y0kekg4uutr1gkoz7yaoz2g7xel8kq
नेपाल के संबिधान
0
48908
805898
773228
2026-10-09T13:23:28Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (3) using [[Project:AWB|AWB]]
805898
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox subdivision type
| name = नेपाल के प्रदेश
| alt_name =
|map = [[File:Provinces of Nepal 2015.png|250px]]
|category = [[नेपाल के प्रदेश|प्रदेश]]
|territory = [[नेपाल|संघीय लोकतांत्रिक गणराज्य नेपाल]]
|start_date = 20 सितंबर 2015
|current_number = 7
|number_date =
|government = [[गवर्नर]]<br>[[मुख्यमंत्री]]
|subdivision = [[नेपाल के जिला|जिला]]
}}
{{Politics of Nepal}}
'''नेपाल के संविधान 2015''' ([[नेपाली भाषा|नेपाली]]:नेपालको संविधान 2072) ''(2072 [[विक्रम संवत]] के साल ह ग्रेगोरियन वर्ष 2015 खातिर)'' नेपाल के हाल में बनके लागू भइल संविधान ह। ई संविधान नेपाल के संविधान सभा द्वारा बनाइल गइल ह। ई जनता के प्रतिनिधि द्वारा पारित भइल पहिलका आ नेपाल के सातम संविधान हइ । संविधान सभा के दुसरका निर्वाचन से निर्वाचित संविधान सभा द्वारा 2015 के सितंबर 20 तारीख के ई संविधान दुइ- तिहाई से अधिक मत से पारित भइल रहे। साथे-साथ नेपाल के इतिहास मे जनता के सहमति से मसौदा तैयार करके बनल ई संविधान नेपाल के पहिलका आ दुनिया के सबसे पूरनका संविधान बाटे ।
तराई भाग के कुछ जिला सभ मे कुछ लोगन के द्वारा एकरा विरुद्ध मे आवाज उठावल जइबा' के बावजूद नब्बे प्रतिशत से अधिक के बहुमत से राष्ट्रपति द्वारा एकर घोषणा भइल। ।<section end=अंश /><ref name="कान्तिपुर">कान्तिपुर दैनिक {{cite web | url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-09-16/20150916193058.html | title=पारित भयो नेपालको संविधान | accessdate=30 सितंबर 2015 | archive-date=2015-09-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150918002748/http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-09-16/20150916193058.html | url-status=dead }}सेतोपाटी अनलाइन {{cite web | url=http://setopati.com/raajneeti/33955/ | title=नेपालको संविधान दुई तिहाइ बहुमतद्वारा पारित | accessdate=30 सितंबर 2015 | archive-date=2015-09-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150918224125/http://setopati.com/raajneeti/33955 | url-status=dead }}अन्नपूर्ण पोष्ट दैनिक {{cite web | url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19236 | title=नेपालको नयाँ संविधान अत्यधिक बहुमत ले पारित | accessdate=30 सितंबर 2015 | archive-date=2015-09-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150919204551/http://www.annapurnapost.com/News.aspx/story/19236 | url-status=dead }}</ref> ई संविधान 2015, सितंबर 21 तारीख के संविधान सभा के बहुमत सदस्यन द्वारा हस्ताक्षर भइला के बाद सभाध्यक्ष द्वारा पृष्ठांकित ओ प्रमाणणित करल गइल रहे । संविधान 2015, सितंबर 23 तारीख के नेपाल के राष्ट्रपति [[रामवरण यादव]] के द्वारा ''नेपाल के संविधान 2015'' पर हस्ताक्षर करला' के बादे संविधान जारी हो गइल आओर घोषणा के साथे लागू हो गइल। बी बी सी नेपाली सेवा के अनुसार:<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.com/nepali/news/2015/09/150920_new_constitution | title=राष्ट्रपति द्वारा संविधान जारी भएको घोषणा| accessdate= 20 सितंबर 2015}}</ref> ई संविधान मे 35 भाग 308 गो धारा आ 9 गो अनुसूची सभ बाटे । ई संविधान नेपाल के पहिलका हाली धर्म निरपेक्ष राज्य घोषित कइले बा।
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
{{एशिया के राजनीति}}
[[श्रेणी:नेपाल के राजनीति]]
hge40ad7i3w9kt36c8w3gyfc134an4q
कोशी प्रदेश
0
48919
805909
788969
2026-10-09T13:24:14Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805909
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = कोशी प्रदेश
| native_name =
| settlement_type = [[नेपाल के प्रदेश सभ|प्रदेश]]
| image_skyline = {{
Photomontage
| photo1a = Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg
| photo2a = Kanchenjunga Shines as it gets first sunrays (By Saroj Pandey).jpg
| photo2b = Gokyo Lakes 01.jpg
| photo3a = Stupa at Namche Bazaar.jpg
| photo3b = Repuk Makalu Barun Valley Nepal.jpg
| photo4a = Tea Estate near Ilam Bazar, Ilam. (By Saroj Pandey).jpg
| photo4b = Halesi Mahadev Temple.jpg
| photo5a = Tengboche monastery II.JPG
| spacing = 1
| position = centre
| size = 300
| foot_montage = ऊपर से घड़ी के चाल अनुसार: <br>[[माउंट एवरेस्ट]], [[कंचनजंघा]], [[गोक्यो झील]], [[नाम्चे बजार]], [[बरुन घाटी]], [[इलाम]], [[हलेसी महादेव मंदिर]] आ [[तांगबोचे मठ]]
}}
| image_map = Koshi in Nepal 2015.svg
| map_caption = नेपाल में कोशी प्रदेश के लोकेशन
| image_map1 = {{Image label begin|font-size=80%|width=300|float=none|image=Nepal Province No 1 adm location map.svg}}
{{Image label|scale=300|x=0.250|y=0.5100|text=[[खोटाँग जिला|खोटाङ]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.230|y=0.2900|text=[[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.430|y=0.3500|text=[[संखुवासभा जिला|संखुवासभा]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.700|y=0.3500|text=[[ताप्लेजुंग जिला|ताप्लेजुङ]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.100|y=0.4400|text=[[ओखलढुंगा जिला|ओखलढुंगा]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.250|y=0.7200|text=[[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.400|y=0.5100|text=[[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.640|y=0.5200|text=[[तेह्रथुम जिला|तेह्रथुम]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.770|y=0.5300|text=[[पाँचथर जिला|पाँचथर]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.750|y=0.7000|text=[[इलाम जिला|इलाम]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.750|y=0.8500|text=[[झापा जिला|झापा]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.600|y=0.8500|text=[[मोरंग जिला|मोरङ]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.450|y=0.8000|text=[[सुनसरी जिला|सुनसरी]]}}
{{Image label|scale=300|x=0.510|y=0.6600|text=[[धनकुटा जिला|धनकुटा]] }}
{{Image label|font-size=100%|scale=300|x=0.100|y=0.2000|text=[[बाग्मती प्रदेश]]}}
{{Image label|font-size=100%|scale=300|x=0.100|y=0.75000|text=[[प्रदेश संख्या 2|प्रदेश-2]]}}
{{Image label|font-size=100%|scale=300|x=0.750|y=0.0600|text=[[चीन]]}}
{{Image label|font-size=100%|scale=300|x=0.100|y=0.9000|text=[[भारत]]}}
{{Image label end}}
| image_seal =
| map_caption1 = कोशी प्रदेश
| coordinates =
{{coord|26|27|15|N|87|16|47|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}}
| coor_pinpoint = [[विराटनगर]]
| subdivision_type = [[संप्रभु राज्य|देश]]
| subdivision_name = {{flag|नेपाल}}
| subdivision_type1 =
| subdivision_name1 =
| established_title = स्थापित
| established_date = 20 सितंबर 2015
| seat_type = राजधानी
| seat = [[विराटनगर]] (अंतरिम)
| seat1_type = बड़हन शहर
| seat1 = [[बिराटनगर]]
| parts_type = जिला सभ
| parts_style = para
| p1 = 14
| governing_body = कोशी प्रदेश सरकार
| leader_title = गवर्नर
| leader_name =
| leader_title1 = मुख्यमंत्री
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 25905
| population_as_of = 2011
| population_total = 4,534,943
| population_density_km2 = 180
| population_demonym = पूर्वेली
| demographics1_title1 = [[नेपाली भाषा|आधिकारिक]]
| demographics1_info1 = [[नेपाली]]
|timezone = [[नेपाल मानक समय]]
|utc_offset = +5:45
| geocode = NP-ON
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| footnotes =
}}
'''कोशी प्रदेश''', जेकर पुरान नाँव '''प्रदेश संख्या 1''' रहल, नेपाल के सात गो प्रदेश सभ में से एगो ह। 20 सितंबर 2015 के लागू भइल संविधान में नया सात गो प्रदेश सभ के प्रावधान कइल गइल।<ref name="statoids">{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|accessdate=2016-03-21}}</ref>
इ प्रदेश के पूर्व में [[भारत]] के [[सिक्किम]] राज्य बा आ साथ में [[पश्चिम बंगाल]] के उत्तरी हिस्सा [[दार्जीलिंग]] सटल बा। उत्तर में [[हिमालय]] के ओह पार [[तिब्बत]] स्थित बा त दक्षिण में [[भारत]] के [[बिहार]] स्थित बा।
25,905 वर्ग किमी में फैलल क्षेत्र में पर्वतीय हिस्सा 10,438 किमी<sup>2</sup> जगह छेंकले बा। पहाड़ी हिस्सा 10,749 किमी<sup>2</sup> जगह छेंकले बा त पूर्वी तराई क्षेत्र 4,718 किमी<sup>2</sup> के जगह छेंकले बा।
निर्वाचन क्षेत्र सीमांकन आयोग (CDC) के रिपोर्ट के हिसाब से कोशी प्रदेश में [[फर्स्ट पास्ट द पोस्ट]] निर्वाचन प्रणाली के तहत 28 गो संसदीय सीट आ 56 गो प्रादेशिक सीट बा।<ref>{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/opinion/editorial-important-step/ |title=EDITORIAL: Important step |date=1 September 2017 |publisher=The Himalayan Times |access-date=5 September 2017}}</ref> 17 जनवरी 2018 के भइल मंत्रिमंडल के मीटिंग में [[विराटनगर]] के कोशी प्रदेश के अंतरिम राजधानी आ गोविंद सुब्बा के गवर्नर घोषित कइल गइल बा।<ref>{{cite news
|url= https://thehimalayantimes.com/nepal/biratnagar-celebrates-status-provincial-capital/
|title= Biratnagar celebrates its status of provincial capital
|date=19 January 2018
|website= thehimalayantimes.com
|access-date= 19 January 2018
}}</ref><ref>{{cite web
|url= http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-01-18/dhankuta-protests-intensify-following-govt-decision-to-name-biratnagar-as-province-capital.html
|title= Locals intensify protest in Dhankuta after Biratnagar named as provincial HQ
|date=19 January 2018
|website= kathmandupost.ekantipur.com
|access-date= 19 January 2018
}}</ref><ref>{{cite web
|url= http://ddinews.gov.in/international/nepal-government-announces-provincial-capitals-and-chiefs
|title= Nepal government announces Provincial Capitals and Chiefs
|date=17 January 2018
|website= ddinews.gov.in
|access-date= 19 January 2018
}}</ref>
2011 के जनगणना के हिसाब से लगभग 45 लाख लोग ई प्रदेश में निवास करेला लोग, जेकर घनत्व 175.6 प्रति वर्ग किमी बा।<ref name="Kantipur Publications Pvt. Ltd">{{Cite web |url= http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-08-12/province-1-call-for-opportunities-in-land-of-great-promise.html |title= Province 1: Call for opportunities in land of great promise |date=12 August 2015 |publisher= Kantipur Publications Pvt. Ltd. |access-date=5 September 2017 }}</ref>
== इतिहास ==
{{See|लिम्बुवान|किरात अधिराज्य}}
[[चित्र:Limbuwan location.png|250px|right|thumb|लिम्बुवान-किरात अधिराज्य के फैलाव जब ई राज्य आपन चरम पर रहल]]
[[किरात लोग]] उत्तर-पूरबी [[हिमालय]] के मूलनिवासी रहे लोग। बाबूराम आचार्य के अनुसार ई लोग 700 ईपू (BC) पहिले नेपाल में आके राज कइले रहल लोग। उ लोग छोट कद के रहल लोग लेकिन शरीर से मजबूत रहल लोग, उ लोग के चौड़ा गाल, चापुट नाक, कम दाढ़ी आ करिया आँख रहल। उ लोग युद्ध कला में निपुण रहे लोग आ तीरंदाजी में भी निपुण रहे लोग। उ लोग वर्तमान किरात: [[लिम्बु]], यखा, सुनुवार, राई, कुलुंग, थुलुंग आ येल्लुंग लोग के पूर्वज रहल लोग।
किरात लोग के राजा [[यलम्बर]]
[[अहीर वंश]] के अंतिम राजा भुवन सिंह के हरा के [[काठमांडू घाटी]] में [[किरात अधिराज्य|किरात राज]] के स्थापित कइले रहन। उ आपन राज्य के पूरब में [[टिस्ता नदी]] आ पश्चिम में [[त्रिशूली नदी]] तक विस्तार कइले रहलन।<ref>{{Cite web |url= http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaNepal.htm |title=Far east kingdom (South Asia) |date= |publisher=historyfiles.co.uk |access-date=4 September 2017}}</ref>
बाद में [[किरात अधिराज्य|किरात राज्य]] कई छोट छोट रियासत में बंट गइल आ कई साल तक पूरबी नेपाल में अइसहि रहल। [[लिम्बुवान]] आ [[मोरंग जिला|मोरंग अधिराज्य]] ओहि लोग के राज्य रहल।
[[गोरखा अधिराज्य|गोरखा]] के राजा [[नेपाल एकीकरण]] के समय पूरब के सभ छोट-छोट किराती रियासत के आपन राज्य में 1771 से 1789 के बीच समेट लिहले।<ref>{{Cite web |url= https://eng.ichacha.net/mzj/limbuwan%20gorkha%20war.html |title= limbuwan gorkha war |date= |publisher= |access-date= 5 September 2017 |quote= ... The Limbuwan Gorkha War was a series of battles fought between the King of Gorkhas and the rulers of various principalities of Limbuwan from 1771 to 1774. The war came to an end in 1774 with the Limbuwan Gorkha treaty which recognised Limbu peoples'right to Kipat land in Limbuwan and full autonomy. Thus the Limbuwan Gorkha War came to an end in 1774 with all the principalities of Limbuwan joining the Gorkha kingdom ...' |archive-date= 5 September 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170905234907/https://eng.ichacha.net/mzj/limbuwan%20gorkha%20war.html |url-status= dead }}</ref>
== भूगोल ==
[[चित्र:Mount Everest morning.jpg|thumb|right| दक्खिन दिशा से एवरेस्ट आ ल्होत्से के नजारा आ अग्रभूमि में [[थामसेर्कु]], [[कंटेगा]] आ [[आमा डाबलम]]]]
कोशी प्रदेश 25,905 वर्ग किमी क्षेत्रफल में फैलल बा।<ref name="Kantipur Publications Pvt. Ltd"/> ई प्रदेश के भौगोलिक बनावट तीन तह में बँटल बा। सभे क्षेत्र के समुद्र तल से ऊंचाई में बहुते फरक फरक बा। ई क्षेत्र के ऊंचाई कमती में 59 मि. आ अधिका में 8,848 मि. बा। नेपाल के सबसे कम ऊँच जगह [[केचन कवल]] जेकर ऊंचाई समुद्र तल से मात्र 59 मि. बा, एहि प्रदेश के [[झापा जिला]] में पड़ेला। प्रदेश के बहुत बड़हन हिस्सा जंगल से ढाकल बा। एहिजा टुंड्रा झाड़ी (हिमालयी क्षेत्र पर उगल घास-झाड़ी), शंकुधारी पत्ता वाला जंगल, पतझड़ी मानसून वाला जंगल, उपोष्णकटिबंधीय जंगल बा।
=== उच्च हिमालयी क्षेत्र ===
[[हिमालय|हिमालयी]] या पर्वतीय (Higher Himalayas) क्षेत्र प्रदेश के सबसे उत्तर के हिस्सा ह, जँहवा बहुतेरे ऊँच ऊँच शिखर बाड़ी सन। [[महालंगूर हिमालय|महालंगूर]], [[कुम्भकर्ण हिमालय|कुम्भकर्ण]], [[उम्वेक]], [[लुम्बा सुम्बा]] आ [[जनक हिमालय|जनक]] ओ हिमालय सभ में से कुछेक के नाम ह। दुनिया के सबसे ऊँच पर्वत माउंट एवरेस्ट (8848 मीटर); आ दुनिया के तीसरा सबसे ऊँच पर्वत कंचनजंघा (8598 मीटर) एहिजा पड़ेला। ई क्षेत्र में सालों भर बरफ से ढाकल रहे वाला कई गो चोटी बाड़ी सन जइसे: [[माउंट एवरेस्ट]], माउंट [[कंचनजंघा]], माउंट [[मकालू]] जवन [[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]], [[संखुवासभा जिला|संखुवासभा]] आ [[ताप्लेजुंग जिला]] सभ में पड़ेला। ई तीनो जिला प्रदेश के सबसे उत्तर में बा यानी कि ई तीनो जिला हिमालयी जिला ह।
==== कोशी प्रदेश में स्थित पर्वत सभ ====
{| border=0 cellspacing=5 style="margin-left:3em" class="wikitable sortable"
! align=left|पर्वत/शिखर ||मीटर|| फीट || खंड || नोट
|-
{{Mountain list row| [[माउंट एवरेस्ट]] |8848|[[खुम्बु]] [[महालंगुर हिमालय|महालंगूर]]|विश्व के सर्वोच्च शिखर (समुद्र तल से)}}
{{Mountain list row| [[कंचनजंघा]] |8586|उत्तरी कंचनजंघा|पृथिवी पर तीसरका सभन से ऊंच}}
{{Mountain list row| [[ल्होत्से]] |8516|एवरेस्ट समूह|चौथा सभन से ऊंच}}
{{Mountain list row| [[मकालू]] |8463|मकालू महालंगूर|पांचवा सभन से ऊंच}}
{{Mountain list row| [[चोयु]] |8201|खुम्बू महालंगूर|छठा सभन से ऊंच}}
{{Mountain list row| [[ज्ञानचुंग कांग]] |7952|खुम्बू महालंगूर|एवरेस्ट आ चोयु के बीच में}}
{{Mountain list row| [[नुप्तसे]] |7861|एवरेस्ट समूह|ल्होत्से से 319 मि. बाहर निकलल}}
{{Mountain list row| [[जन्नु]] |7711|कुम्भकर्ण कंचनजंघा|}}
{{Mountain list row| [[काब्रु]] |7412|सिंगलिला कंचनजंघा|}}
{{Mountain list row| [[किरात चुली]] |7365|कंचनजंघा|}}
{{Mountain list row| [[नंगपाई गोसुम]] |7350|खुम्बू महालंगूर|}}
{{Mountain list row| [[चाम्लांग]] |7321|बरुन महालंगूर|विश्व में ७९वाँ#}}
{{Mountain list row| [[पुमोरी]] |7161|खुम्बू महालंगूर|१९६२ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[बरुनत्से]] |7129| बरुन महालंगूर |१९५४ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[आमा डाबलाम]] |6812| बरुन महालंगूर |"माई आ उनका गला के हार"}}
{{Mountain list row| [[कांगतेगा]] |6782|बरुन महालंगूर|१९६३ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[चो पोलु]] |6735|बरुन महालंगूर|१९९९ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[लिंगट्रेन]] |6714|खुम्बू महालंगूर|१९३५ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[नुम री]] |6677|बरुन महालंगूर|२००२ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[खुम्बूत्से]] |6640|खुम्बू महालंगूर|एवरेस्ट के पश्चिम में पहिला पर्वत}}
{{Mountain list row| [[थामसेर्कु]] |6623|बरुन महालंगूर|१९६४ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[पांगबोचे]] |6620|कुटांग हिमालय|}}
{{Mountain list row| [[ताबोचे]] |6542|खुम्बू महालंगूर|१९७४ में पहिला बार चढ़ल गइल}}
{{Mountain list row| [[मेरा शिखर]] |6476|हिमालय|ट्रैकिंग शिखर}}
{{Mountain list row| [[चोलात्से]] |6440|खुम्बू महालंगूर|ताबोचे से जुड़ल बा}}
{{Mountain list row| [[कुसुम कंन्गुरु]] |6367|बरुन महालंगूर|ट्रैकिंग शिखर (difficult)}}
{{Mountain list row| [[ओम्बीगाईचन]] |6340|बरुन महालंगूर|}}
{{Mountain list row| [[कोंगड़े री]] |6187|बरुन महालंगूर|ट्रैकिंग शिखर (कठिन)}}
{{Mountain list row| [[इम्जा त्से]] |6160|खुम्बू महालंगूर|द्वीप शिखर के नाम से भी जानल जाला। प्रसिद्ध ट्रैकिंग शिखर}}
{{Mountain list row| [[लोबुचे]] |6145|खुम्बू महालंगूर|ट्रैकिंग शिखर}}
{{Mountain list row| [[निरेखा]] |6069|खुम्बू महालंगूर|ट्रैकिंग शिखर (कठिन)}}
{{Mountain list row| [[पोकाल्डे]] |5806|खुम्बू महालंगूर|ट्रैकिंग शिखर (मध्यम)}}
{{Mountain list row| [[पर्वत खुम्बिला]] |5761|महालंगूर|अभी ले चढ़ल नइखे गइल}}
{{Mountain list row| [[काला पत्थर]] |5545|खुम्बू मह|पुमोरी के नीचे प्रसिद्ध हाईकिंग}}
{{Mountain list row| [[गोक्यो री]] |5357|हिमालय|प्रसिद्ध हाईकिंग शिखर}}
|}
{{wide image|Everest-Panorama.jpg|1000px|दक्षिण साइड: [[मेरा चोटी]] से नजारा}}
=== पहाड़ी क्षेत्र ===
[[नेपाल के पहाड़ी क्षेत्र|पहाड़ी क्षेत्र]], [[हिमालय|हिमालयी]] आ [[तराई]] क्षेत्र के बीच में बा। चुरिया श्रेणी आ [[महाभारत श्रृंखला]] (lower Himalayas) के क्षेत्र पहाड़ी क्षेत्र कहल जाला। ई में नदी के घाटी (basin), टार (पहाड़ पर सपाट क्षेत्र), घाटी (valley) आदि के मौजूदगी होखेला। पहाड़ी क्षेत्र पर कुछ हिस्सा खेती खातिर बढ़िया हो सकत बा त कुछ हिस्सा ना भी हो सकेला। हिमालयी जिला से उत्तर ओर जंगल से ढाकल पहाड़ी क्षेत्र बा, पहाड़ी क्षेत्र के जिला सभ ह: [[ओखलढुंगा जिला|ओखलढुंगा]], [[खोटाँग जिला|खोटाँग]], [[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर]], [[तेह्रथुम जिला|तेह्रथुम]], [[ईलाम जिला|ईलाम]] आ [[पाँचथर जिला]]। ई जिला सभ पहाड़ी जिला में गिनाला।
=== तराई क्षेत्र ===
[[तराई]] क्षेत्र दक्खिन में बा। प्रदेश के तराई क्षेत्र के माटी जलोढ़ बा। सभन से दक्षिण के जिला [[सुनसरी जिला|सुनसरी]], [[मोरंग जिला|मोरंग]] आ [[झापा जिला]] तराई के क्षेत्र में गिनाला। तराई के जमीन समतल आ उर्वरक बा।
==== भीतरी तराई ====
ई प्रदेश में भीतरी तराई क्षेत्र [[कोशी नदी]] से पच्छिम में यानी कि [[उदयपुर जिला|उदयपुर]] में मात्र पड़ेला। समतल भू-भाग जवन [[महाभारत श्रृंखला|महाभारत]] आ [[शिवालिक]]/चुरिया पहाड़ से घेराइल बा, भीतरी तराई कहल जाला। [[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर जिला]] ई प्रदेश के भितरी तराई क्षेत्र ह। ई जिला चारो ओर से पहाड़ से घेराइल बा आ बीच के कुछ हिस्सा समतल बा।
=== नदी सभ ===
प्रदेश में कई गो छोट छोट सदाबहार नदी आ बरसाती नदी बाड़ी सन। ई नदी कुल उत्तर से दक्खिन ओर बहेली सन। सदाबहार नदी कुल हिमालय से बह के आवेली सन आ अंत मे कउनो ना कउनो नदी के सहायक नदी बन के [[भारत]] के [[गंगा नदी]] में मिल जाली सन। [[कोशी नदी]] ई प्रदेश के सबसे बड़ नदी ह। ई नदी में सात गो सहायक नदी मिलल बा एहि से ई नदी के '''सप्तकोसी''' भी कहल जाला।
प्रदेश के नदी सभ:
* [[मेची नदी]]
* [[कन्काई नदी]]
* [[कोशी नदी]] (सप्तकोसी) {{small|नीचे के नदी सभ कोशी के सहायक नदी हई सन}}:
** [[तमोर नदी|तमोर]]
** [[अरुण नदी, चीन-नेपाल|अरुण नदी]]
** [[सुन कोशी]]
** [[दूध कोशी]]
** [[लिखु खोला]]
** [[भोटे कोशी]]
** [[इंद्रावती नदी, नेपाल|इंद्रावती नदी]]
== हावा-पानी ==
भौगोलिक विशिष्टता के साथे साथ [[नेपाल]] के हावा-पानी में भी विविधता देखल जा सकत बा। कोशी प्रदेश में तीन भौगोलिक खंड देखल जा सकत बा: तराई के कम ऊंचाई वाला क्षेत्र, मध्य ऊंचाई वाला मध्य-पहाड़ी क्षेत्र आ उच्च हिमालयी क्षेत्र।
उत्तरी हिस्सा गर्मियन के दिन में भी ठंडे रहेला आ ठंडी के दिन में त कठोर ठंडा पड़ेला जबकि दक्खिनी हिस्सा गर्मी के दिन उष्णकटिबंधीय रहेला आ ठंडा के दिन तनिक कमे ठंडा रहेला। हावा पानी के आधार पर प्रदेश के दक्खिनी हिस्सा, तराई, गरम आ नमी युक्त होखेला। पूरबी नेपाल में करीब करीब 2,500 मिलीमीटर बरखा साल भर में बरसेला। कोशी प्रदेश में 5 गो मौसम बा: [[बसंत (ऋतु)|बसंत]], [[गरमी (मौसम)|गरमी]], [[बरखा]], [[पतझड़]] आ [[सरद ऋतु|सरद]]।
== प्रशासनिक विभाजन ==
{{मुख्य|कोशी प्रदेश में प्रशासनिक व्यवस्था}}
20 सितंबर 2015 के नयका संविधान जारी होखला के बाद प्रदेश संख्या 1 अस्तित्व में आइल। 2023 में एकर नाँव बदल के कोशी प्रदेश क दिहल गइल। कोशी प्रदेश 14 जिला में बँटल बा, हर जिला नगरपालिका आउर गांवपालिका में बँटल बा। नगरपालिका आ गांवपालिका कईयन वार्ड में बँटल बा।
{{Chart|}}
{{Chart| | ||||||||||| Fed | Fed=[[नेपाल सरकार|नेपाल]]}}
{{Chart| |||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.| }}
{{Chart| ||||||||||||| | ||Pro|Pro=प्रदेश संख्या 1}}
{{Chart| ||||||||||||| | |||!|}}
{{Chart| ||||||||||||| | ||Dis|Dis=[[प्रदेश संख्या 1 में प्रशासनिक व्यवस्था#जिला सभ|जिला]]}}
{{Chart| |||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|.| }}
{{Chart| ||||||| Metro | Metro=[[प्रदेश संख्या 1 में प्रशासनिक व्यवस्था#महानगरपालिका|महानगरपालिका]]||| Submetro |Submetro=[[प्रदेश संख्या 1 में प्रशासनिक व्यवस्था#उपमहानगरपालिका|उप-महानगरपालिका]]|| Munici | Munici=[[प्रदेश संख्या 1 में प्रशासनिक व्यवस्था#नगरपालिका|नगरपालिका]]|| Rural | Rural=[[गांवपालिका]]|}}
{{Chart/end}}
=== जिला ===
कोशी प्रदेश में 14 गो जिला सभ में बाड़े:
{| style="margin-left:30px"
{{col-begin}}
{{col-break|width=57%}}
{{ordered list|start=1
|[[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर जिला]]
|[[धनकुटा जिला]]
|[[ईलाम जिला]]
|[[झापा जिला]]
|[[खोटाँग जिला]]
|[[मोरंग जिला]]
|[[ओखलढुंगा जिला]]
}}
{{col-break}}
{{ordered list|start=8
|[[पांचथर जिला]]
|[[संखुवासभा जिला]]
|[[सोलुखुम्बू जिला]]
|[[सुनसरी जिला]]
|[[ताप्लेजुँग जिला]]
|[[तेह्रथुम जिला]]
|[[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर जिला]]
}}
{{Col-end}}
=== नगरपालिका/गांवपालिका ===
हर जिला नगरपालिका आ गांवपालिका में बँटल बा। नगरपालिका शहरी क्षेत्र आ गांवपालिका ग्रामीण क्षेत्र के स्थानिय प्रशासन ह। नेपाल में नगरपालिका तीन प्रकार के होखेला।
* [[नेपाल के शहर सभ|नगरपालिका]]/नगरपरिषद (शहरी क्षेत्र के स्थानिय प्रशासन)
** महानगरपालिका
** उप-महानगरपालिका
** नगरपालिका
* [[गांवपालिका]] (ग्रामीण क्षेत्र के स्थानिय प्रशासन)
कउनो भी गांव/शहर के नगरपालिका में रखे के बा कि गांवपालिका में रखे के बा, ई बात के निर्णय नेपाल सरकार एगो मापदंड के हिसाब से करे ले। ई मापदंड में एगो निश्चित जनसंख्या, बुनियादी ढांचा आ राजस्व शामिल बा।
=== पहिले के प्रशासन ===
[[चित्र:Subdivisions of Nepal EN.png|250px|right|thumb|नेपाल के पहिले के पांचो विकास क्षेत्र, पूर्वांचल विकास क्षेत्र सहित]]
20 सितंबर 2015 के नया संविधान जारी होखे से पहिले, प्रदेश संख्या 1 के क्षेत्र नेपाल के 5 गो [[नेपाल के विकास क्षेत्र सभ|विकास क्षेत्र]] में से एगो रहे, जेकर नाम [[पूर्वांचल विकास क्षेत्र]] रहे। ए में 16 गो जिला सभ रहे, 14 गो जिला हाल के प्रदेश संख्या 1 के आ 2 गो जिला [[सिराहा जिला|सिराहा]] आ [[सप्तरी जिला]], जवन अभी [[प्रदेश संख्या 2]] में बा, [[पूर्वांचल विकास क्षेत्र]] में रहे। पूर्वांचल विकास क्षेत्र 3 गो [[नेपाल के अंचल|अंचल]] (सबडिवीजन) में बँटल रहे। उ तीन गो अंचल रहे: [[मेची अंचल]], [[कोशी अंचल]] आ [[सगरमाथा अंचल]]। मेची अंचल में 4 गो जिला, कोशी अंचल में 6 गो जिला आ सगरमाथा अंचल में 6 गो जिला सभ रहे। ई विकास क्षेत्र के कुल क्षेत्रफल 28,456 किमी² रहे।
{| class="wikitable"
|+ कोशी प्रदेश के शीर्ष पांच शहर सभ (जनसंख्या के हिसाब से)
|-
!
!क्रम सं.
!नाम (नेपाली)
!नाम (अंग्रेजी)
!जिला
!जनसंख्या (2011)
!वेबसाइट
!
|-
|rowspan="5"| [[चित्र:Biratnagar.jpg|100px|center|बिराटनगर]]<center>[[बिराटनगर]]</center><br> [[चित्र:Nepal Gateway at Kakarbhitta.jpg|100px|center|मेचीनगर]]<center>[[मेचीनगर]]</center>
|1
|[[बिराटनगर]]
|Biratnagar
|[[मोरंग जिला|मोरंग]]
|242,548
|[http://www.biratnagarmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123083702/https://biratnagarmun.gov.np/ |date=2021-01-23 }}
|rowspan="5"| [[चित्र:Dharan.jpg|100px|center|धरान]]<center>[[धरान]]</center><br> [[चित्र:Mahendra Highway in Itahari.jpg|100px|center|इटहरी]]<center>[[इटहरी]]</center>
|-
|2
| [[धरान]]
|Dharan
| [[सुनसरी जिला|सुनसरी]]
| 141,439
|[http://www.dharan.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121152638/http://www.dharan.gov.np/ |date=2021-01-21 }}
|-
|3
|[[इटहरी]]
|Itahari
|[[सुनसरी जिला|सुनसरी]]
| 140,517
| [http://www.itaharimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124132753/http://www.itaharimun.gov.np/ |date=2018-01-24 }}
|-
|4
| [[मेचीनगर]]
| Mechinagar
| [[झापा जिला]]
| 111,797
| [http://www.mechinagarmun.gov.np/en/node/270] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202112717/http://mechinagarmun.gov.np/en/node/270 |date=2018-02-02 }}
|-
|5
|[[त्रियुगा|गाइघाट]]
|Gaighat
|[[उदयपुर जिला|उदयपुर]]
| 71405
| [http://www.triyugamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202160825/http://www.triyugamun.gov.np/ |date=2018-02-02 }}
|}
== राजनीति ==
नेपाल में पहिलका [[नेपाल के प्रादेशिक चुनाव, 2017|प्रदेश सभा निर्वाचन]] 26 नवम्बर आ 7 दिसम्बर 2017 में भइल।
कोशी प्रदेश के प्रदेश सभा निर्वाचन के परिणाम अइला के बाद सबसे बड़हन पार्टी के रूप में [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (यूनिफाइड मार्क्सवादी लेनिनवादी)]] (CPN (UML)) सामने आइल, जवन प्रदेश के 93 सीट में से 51 गो सीट जीत गइल। दुसरका सबसे बड़ पार्टी [[नेपाली कांग्रेस]] बनल जवन 21 गो सीट जितलस आ तिसरका बड़ पार्टी बनल [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केंद्र)|नेकपा (माके)]], जवन 15 गो सीट जितलस।<ref>{{cite web
|url= https://election.ekantipur.com/province-level-results/pradesh-1?lng=eng
|title= Province No. 1
|date=
|website= kathmandupost.ekantipur.com
|access-date= 12 December 2017
}}</ref>
प्रदेश में 56 गो सीट [[फर्स्ट पास्ट द पोस्ट चुनाव प्रणाली|फर्स्ट पास्ट द पोस्ट]] के तहत बा आ 37 गो सीट [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व]] के तहत बा।
{| class="wikitable" style="text-align:right"
|-
! rowspan="2" |पार्टी
! colspan="3" |{{Abbr|FPTP|First-past-the-post}}
! colspan="3" |{{Abbr|PR|Proportional Representation}}
! rowspan="2" |Total
|-
!मत
!%
!सीट
!मत
!%
!सीट
|-
| align="left" |[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (यूनिफाइड मार्क्सवादी लेनिनवादी)]]
|
|
|36
|
|
|15
|51
|-
| align="left" |[[नेपाली कांग्रेस]]
|
|
|8
|
|
|13
|21
|-
| align="left" |[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केंद्र)]]
|
|
|10
|
|
|5
|15
|-
| align="left" |[[संघीय समाजवादी मंच, नेपाल]]
|
|
|1
|
|
|2
|3
|-
| align="left" |[[राष्ट्रीय प्रजातंत्र पार्टी]]
|
|
|0
|
|
|1
|1
|-
| align="left" |[[संघीय लोकतांत्रिक राष्ट्रीय मंच]]
|
|
|0
|
|
|1
|1
|-
| align="left" |[[स्वतंत्र राजनीतिक पार्टी|स्वतंत्र]]
|
|
|1
|
|
|
|1
|-
| align="left" |'''कुल'''
|
|
|'''56'''
|
|
|'''37'''
|'''93'''
|}
<ref>{{cite web
|url= https://election.ekantipur.com/province-level-results/pradesh-1?lng=eng
|title= Province 1
|date=
|website= election.ekantipur.com
|access-date= 17 December 2017
}}</ref><ref>{{cite web
|url= http://election.nagariknews.com/proportional-election-2074-nepal/candidates?lang=ENG
|title= Proportional Representation Result Provincial Assembly
|date=
|website= election.nagariknews.com
|access-date= 17 December 2017
|archive-date= 2 June 2018
|archive-url= https://web.archive.org/web/20180602075054/http://election.nagariknews.com/proportional-election-2074-nepal/candidates?lang=ENG
|url-status= dead
}}</ref>
17 जनवरी 2018 के मंत्रिमंडल के भइल एगो मीटिंग में [[नेपाल सरकार]] कोशी प्रदेश के अस्थायी (अंतरिम) राजधानी [[विराटनगर]] घोषित कइलस। मीटिंग में [[गोविंद सुब्बा]] के कोशी प्रदेश के गवर्नर भी घोषित करल गइल।<ref>{{cite news
|url= http://nepalekhabar.com/2018/01/79987
|title= Government finalises provinces’ governors and temporary headquarters
|date=17 January 2018
|website= nepalekhabar.com
|access-date= 19 January 2018
}}</ref>
== आर्थिक ==
[[चित्र:Chhurpi.jpg|250px|right|thumb|छुर्पी]]
कोशी प्रदेश आर्थिक रूप से [[खेती-बारी]] आ [[पर्यटन]] पर आधारित बा। कोशी प्रदेश के अधिकांश लोग खेती-बारी आ पशुपालन के क्षेत्र में लागल बा लोग। [[चायपत्ती]], [[धान]], [[मकई]], [[गेंहू]], [[आलू]], [[बाजरा]] आदि ई प्रदेश के मुख्य फसल ह।
[[तराई]] के तीन गो जिला सभ [[झापा जिला|झापा]], [[मोरंग जिला|मोरंग]] आ [[सुनसरी जिला|सुनसरी]] आ [[भीतरी तराई]] के [[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर]] के जमीन उपजाऊ बा जवन धान, गेंहू, ऊँख, मकई, जुट आदि खातिर बढ़िया जमीन बा। ई तराई क्षेत्र के लोग [[आम]], [[लीची]] आ [[केरा]] जइसन फल के भी उत्पादन करेला लोग।
चायपत्ती उत्पादन पहाड़ी क्षेत्र के मुख्य फसल ह। [[ईलाम जिला|ईलाम]] आ [[झापा जिला|झापा]] चायपत्ती उत्पादन के मुख्य केंद्र ह हालांकि [[पांचथर जिला|पांचथर]], [[धनकुटा जिला|धनकुटा]], [[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर]] आ [[सोलुखुम्बु जिला]] सभ नया क्षेत्र ह जँहवा चायपत्ती उत्पादन में लोग लाग गइल बा। [[तेज पत्ता]], [[इलायची]], विभिन्न तरह के फल-फूल आ साग-सब्जी भी उगावल जाला। "[[छुर्पी]]" एक तरह के पनीर होखेला, जवन [[याक]] के दूध से बनेला, एकर भी उत्पादन प्रदेश संख्या 1 के कुछ पहाड़ी आ हिमालयी क्षेत्र में होखेला।
प्रदेश के उत्तरी हिमालयी पर्वतीय क्षेत्र में दुनिया के कई गो ऊँच ऊँच हिमालयी चोटी बाड़ी सन, जवन दुनिया के पर्यटक लोग के आपन ओर आकर्षित करेली सन। ई चोटियन के चलते प्रदेश में पर्यटन के आगमन हमेशा रहेला।
[[बिराटनगर]] प्रदेश के सभन से बड़ शहर आ आर्थिक राजधानी भी ह। बिराटनगर में कई तरह के कल-कारखाना आ फैक्टरी कुल बाड़ी सन।
== परिवहन ==
नेपाल के सभे प्रदेश ([[प्रदेश संख्या २]] के छोड़ के) के भौगोलिक बनावट बहुते कठिन बा। प्रदेश के मात्र तीन गो जिला समतल जमीन यानी कि तराई में पड़ेला, एगो जिला भीतरी तराई आ बाकी सभ जिला कठिन पहाड़ी आ हिमालयी क्षेत्र पर पड़ेला, एहि से सडको के नेटवर्क के विस्तार ठीक से नइखे भइल। प्रदेश में रेल के कउनो सुबिधा नइखे। हवाई सेवा के मौजूदगी प्रदेश में बाटे।
=== सड़क ===
[[चित्र:Kanyam.jpg|250px|right|thumb|[[कन्याम]], [[ईलाम]] में [[मेची राजमार्ग]]]]
प्रदेश के लगभग सभे जिला सड़क से जुड़ल बाटे, यद्यपि बहुत ऊंचाई वाले क्षेत्र सभ में कुछ सड़क कुल पक्की नइखी सन आ बरसात के दिनन में ई सड़कन के स्थिति बहुत खराब हो जाला। पहाड़ी आ हिमालयी क्षेत्र में वाहन अनुगमन बहुत धीरा हो सकत बा काहे की एक त क्षेत्र के बनावट दुर्गम बा, ऊपर से सड़क के स्थिति भी खराब हो सकेला।
कोशी प्रदेश के मुख्य राजमार्ग सभ जवन समतल तराई के उच्च हिमालयी क्षेत्र से जोड़ेला:
# [[मेची राजमार्ग]]: 2 लेन के राजमार्ग जवन 268 किमी लमहर बा आ [[झापा जिला|झापा]] के [[चारआली]] से शुरू होखेला आ [[ताप्लेजुंग जिला|ताप्लेजुंग]] से जोड़ेला। ई सड़क पर पड़े वाली मुख्य जगह बाड़ी सन: [[पृथिवीनगर]], [[भद्रपुर, मेची|भद्रपुर]], [[दुहगढ़ी]], [[बुधबारे, मेची|बुधबारे]], [[कन्याम]], आ [[फिक्कल बाजार|फिक्कल]]।
# [[कोशी राजमार्ग]]: 2 लेन के सड़क जवन 159 किमी लमहर बा, [[बिराटनगर]] से शुरू होखेला आ [[म्याग्लुंग]] में जाके अंत। सड़क के कुछ महत्वपूर्ण शहर बाड़ी सन: [[इटहरी]], [[धरान]], [[धनकुटा]], [[भेड़ेटार]], [[हिले]] आदि।
# [[सगरमाथा राजमार्ग]]: 2 लेन के 265 किमी लमहर राजमार्ग बा, जवन कदमाहा में शुरू होखेले आ [[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]] में अंत। [[त्रियुगा|गाइघाट]], साउने आदि ई राजमार्ग में पड़े वाला मुख्य जगह हई सन।
=== हवाई सेवा ===
[[चित्र:Lukla Airport April 2010.JPG|right|250px|thumb|[[लुक्ला]] में स्थित [[तेनजिंग-हिलेरी एयरपोर्ट]]]]
प्रदेश में कई गो आंतरिक एयरपोर्ट आ हवाई सेवा उपलब्ध बा।
कोशी प्रदेश के एयरपोर्ट सभ:
# [[भोजपुर एयरपोर्ट]] ([[भोजपुर, नेपाल|भोजपुर]])
# [[बिराटनगर एयरपोर्ट]] ([[बिराटनगर]])
# कंगेल डाँड़ा एयरपोर्ट (कंगेल, [[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]])
# [[मन माया एयरपोर्ट]] ([[खानीडाँड़ा]], खोटाँग)
# [[थामखड्का एयरपोर्ट]] ([[खोटाँग बाजार]])
# [[लामीडाँड़ा एयरपोर्ट]] ([[लामीडाँड़ा, खोटाँग]])
# [[तेनजिंग-हिलेरी एयरपोर्ट]] ([[लुक्ला]], सोलुखुम्बु)
# [[फाप्लु एयरपोर्ट]] ([[फाप्लु]], सोलुखुम्बु)
# [[रुम्जाटार एयरपोर्ट]] ([[रुम्जाटार]], ओखलढुंगा)
# [[स्यांगबोचे एयरपोर्ट]] (स्यांगबोचे, [[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]])
# [[ताप्लेजुंग एयरपोर्ट]] ([[ताप्लेजुंग जिला|ताप्लेजुंग]])
# [[तुम्लिंगटार एयरपोर्ट]] ([[तुम्लिंगटार]], संखुवासभा)
# [[भद्रपुर एयरपोर्ट]] ([[भद्रपुर, मेची|भद्रपुर]], झापा)
== पर्यटन ==
[[चित्र:Namche Bazaar Nepal.jpg|250px|thumb|right| नाम्चे बाजार, पीछे कोंगड़े री शिखर के दृश्य]]
पूर्वी नेपाल पर्यटन खातिर अन्य जगह से अधिक प्रचलित बा, एहिजा पर्यटन खातिर प्रसस्त बिंदु बाड़े। एहिजा सुंदर पर्वत, पहाड़, नदी, घाटी, झरना आदि स्थल बा। एहिजा पर्यटन खातिर और भी बिंदु बाड़ी सन जेकर विकास कर के पर्यटन के बढ़ावा दिहल जा सकत बा। विभिन्न उद्देश्य के साथ दुनिया भर के पर्यटक ई हिस्सा में पधारेले जा। ई क्षेत्र में [[पर्वतारोहण]], [[बंजी कूद]], [[राफ्टिंग]], [[पैराग्लाइडिंग]] आ अन्य कई सुविधा कुल पर्यटक लोग के मुहैया करावल जाला।
[[ट्रैकिंग]] के उद्देश्य कोशी प्रदेश में [[मकालू बेस कैम्प]], [[माउंट एवरेस्ट|एवरेस्ट]] से पूरब में, आ [[कंचनजंघा]] के आसपास के क्षेत्र में जाईल जा सकत बा। ई क्षेत्र में असीमित विविधता देखल जा सकत बा।
==== [[संरक्षित क्षेत्र]] ====
{{div col||20em}}
* [[सगरमाथा राष्ट्रीय उद्यान]], ([[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]])
* [[मकालु बरुन राष्ट्रीय उद्यान]], ([[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]] आ [[संखुवासभा जिला|संखुवासभा]])
* [[कोशी टापू वन्यजीव संरक्षण]], ([[सुनसरी जिला|सुनसरी]], [[सप्तरी जिला|सप्तरी]] आ [[उदयपुर जिला|उदयपुर]])
* [[कंचनजंघा संरक्षण क्षेत्र]], ([[संखुवासभा जिला|संखुवासभा]])
* [[गोक्यो झील]], ([[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]])
* [[माई पोखरी]], ([[ईलाम जिला|ईलाम]])
{{div col end}}
==== [[हिन्दू]]/बौद्ध [[धार्मिक स्थल]] ====
{{div col||20em}}
* सतासी धाम, [[अर्जुनधारा]], ([[झापा जिला|झापा]])
* बुद्ध धाम, माईस्थान या [[माई पोखरी]], लरुम्बा, ([[ईलाम जिला|ईलाम]])
* सिंह देवी, गुप्तेश्वर महादेव, ([[पांचथर जिला|पांचथर]])
* [[पाथिभरा देवी मंदिर]], ([[ताप्लेजुंग जिला|ताप्लेजुंग]])
* विराटकाली, ([[मोरंग जिला|मोरंग]])
* [[बुढा सुब्बा मंदिर]], [[बराहक्षेत्र]], ([[सुनसरी जिला|सुनसरी]])
* छिन्नतांग देवी, मार्गस्थान, ([[धनकुटा जिला|धनकुटा]])
* सिंहवाहिनी, ([[तेह्रथुम जिला|तेह्रथुम]])
* सिद्धकाली, मनकामना, ([[संखुवासभा जिला|संखुवासभा]])
* सिंहकाली, चण्डीस्थान, ([[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर]])
* चौदण्डी देवी, ([[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर]])
* [[हलेसी महादेव मंदिर]], ([[खोटाँग जिला|खोटाँग]])
* चम्पादेवी, ([[ओखलढुंगा जिला|ओखलढुंगा]])
* [[सयांगबोचे]] गुम्बा, ([[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]])
{{div col end}}
==== स्थान ====
{{div col||20em}}
* [[लुक्ला एयरपोर्ट]], [[सोलुखुम्बु]]
* [[नाम्चे बाजार]], [[सोलुखुम्बु]]
* [[कन्याम]], [[ईलाम जिला|ईलाम]]
* [[भेड़ेटार]], [[सुनसरी जिला|सुनसरी]]
* [[सुखानी दानाबारी]], [[ईलाम जिला|ईलाम]]
{{div col end}}
==== [[पर्वत]] ====
{{div col||20em}}
* [[माउंट एवरेस्ट]] (दुनिया के सभन से ऊँच चोटी)
* [[कंचनजंघा]] (दुनिया के 3रा सभन से ऊँच चोटी)
* [[ल्होत्से]] (दुनिया के 4था सभन से ऊँच चोटी)
* [[मकालू]] (दुनिया के 5वां सभन से ऊँच चोटी)
* [[चोयु]] (दुनिया के 6ठा सभन से ऊँच चोटी)
{{div col end}}
==== [[हाईकिंग]] [[शिखर|चोटी]] ====
* [[गोक्यो री]]
* [[काला पत्थर]]
==== [[ट्रैकिंग]] चोटी ====
{{div col||20em}}
* [[मेरा चोटी]]
* [[लोबुचे]]
* [[कुसुम कंन्गुरु]]
* [[कोंगड़े री]]
* [[निरेखा]]
* [[पोकाल्डे]]
* [[माउंट खुम्बीला]]
{{div col end}}
== इहो देखल जाय ==
* [[नेपाल के प्रदेश सभ]]
* [[नेपाल के जिला सभ]]
* [[नेपाल के प्रशासनिक विभाजन]]
* [[प्रदेश संख्या २]]
== संदर्भ ==
{{reflist}}
{{Geographic location
|Centre =कोशी प्रदेश
|North = {{flagicon|China}}[[तिब्बत]], [[चीन]]
|Northeast =
|East = {{flagicon|India}} [[सिक्किम]], [[दार्जीलिंग]] ([[पश्चिम बंगाल]]), [[भारत]]
|Southeast =
|South = [[बिहार]], {{flag|भारत}}
|Southwest = [[प्रदेश संख्या 2]]
|West = [[प्रदेश संख्या 3]]
|Northwest =
}}
{{कोशी प्रदेश}}
{{नेपाल के प्रदेश}}
[[श्रेणी:नेपाल के प्रदेश सभ]]
[[श्रेणी:कोशी प्रदेश| ]]
qe6ckg8o6urw2zlnpyn3sgfektrgira
राहुल द्रविड़
0
49068
805913
763031
2026-10-09T13:24:36Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805913
wikitext
text/x-wiki
'''राहुल द्रविड़''' (जनम: 11 जनवरी 1973) भारत के क्रिकेट खिलाड़ी बाड़ें। 2005 से 2007 ले कप्तानी कइलें। राहुल भारत के एगो महान क्रिकेट खेलाड़ी हवें।
{{Infobox cricketer
| name = राहुल द्रविड़
| image = Rahul Dravid at GQ Men Of The Year 2012 AWARD.jpg
| caption = राहुल द्रविड़ GQ मेन ऑफ़ द ईयर 2012 अवॉर्ड्स के दौरान
| image_size =
| country = भारत
| fullname = राहुल शरद द्रविड़
| nickname = द वॉल, द ग्रेट वॉल, जैमी मिस्टर डिपेंडेबल<ref>{{cite book|title=Jammy: Advertisers' Mr Dependable|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/Jammy-Advertisers-Mr-Dependable/article20443860.ece|accessdate=10 मार्च 2010|publisher=The Hindu Businessline|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220152221/https://www.thehindubusinessline.com/companies/Jammy-Advertisers-Mr-Dependable/article20443860.ece|archive-date=20 फरवरी 2020|url-status=live}}</ref>
| birth_date = {{Birth date and age|1973|1|11|df=yes}}
| birth_place = [[इंदौर]], [[मध्य प्रदेश]], भारत
| heightm = 1.78
| batting = दाहिने हाथ से बल्लेबाजी
| bowling = राइट आर्म ऑफ़ स्पिन
| role = बल्लेबाज़ और वैकल्पिक विकेटकीपर
| website = {{URL|www.rahuldravid.com}}
| international = true
| internationalspan = 1996–2012
| testdebutdate = 20 जून
| testdebutyear = 1996
| testdebutagainst = इंग्लैंड
| testcap = 207
| lasttestdate = 24 जनवरी
| lasttestyear = 2012
| lasttestagainst = ऑस्ट्रेलिया
| odidebutdate = 3 अप्रैल
| odidebutyear = 1996
| odidebutagainst = श्रीलंका
| odicap = 95
| lastodidate = 16 सितंबर
| lastodiyear = 2011
| lastodiagainst = इंग्लैंड
| odishirt = 19
| oneT20I = true
| T20Idebutdate = 31 अगस्त
| T20Idebutyear = 2011
| T20Idebutagainst = इंग्लैंड
| T20Icap = 38
| T20Ishirt = 19
| club1 = [[कर्नाटक क्रिकेट टीम|कर्नाटक]]
| year1 = {{nowrap|1990–2012}}
| club2 = केंट
| year2 = 2000
| club3 = स्कॉटिश सैलटायर्स
| year3 = 2003
| club4 = [[रॉयल चैलेंजर्स बैंगलोर]]
| year4 = 2008–2010
| club5 = [[राजस्थान रॉयल्स]]
| year5 = 2011–2013
| columns = 4
| column1 = [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]]
| matches1 = 164
| runs1 = 13,288
| bat avg1 = 52.31
| 100s/50s1 = 36/63
| top score1 = 270
| deliveries1 = 120
| wickets1 = 1
| bowl avg1 = 39.00
| fivefor1 = 0
| tenfor1 = 0
| best bowling1 = 1/18
| catches/stumpings1 = 210/0
| column2 = [[एक दिवसीय अंतरराष्ट्रीय|वनडे]]
| matches2 = 344
| runs2 = 10,889
| bat avg2 = 39.16
| 100s/50s2 = 12/83
| top score2 = 153
| deliveries2 = 186
| wickets2 = 4
| bowl avg2 = 42.50
| fivefor2 = 0
| tenfor2 = 0
| best bowling2 = 2/43
| catches/stumpings2 = 196/14
| column3 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्रथम श्रेणी]]
| matches3 = 298
| runs3 = 23,794
| bat avg3 = 55.33
| 100s/50s3 = 68/117
| top score3 = 270
| deliveries3 = 617
| wickets3 = 5
| bowl avg3 = 54.60
| fivefor3 = 0
| tenfor3 = 0
| best bowling3 = 2/16
| catches/stumpings3 = 353/1
| column4 = [[लिस्ट ए क्रिकेट|लिस्ट ए]]
| matches4 = 449
| runs4 = 15,271
| bat avg4 = 42.30
| 100s/50s4 = 21/112
| top score4 = 153
| deliveries4 = 477
| wickets4 = 4
| bowl avg4 = 105.25
| fivefor4 = 0
| tenfor4 = 0
| best bowling4 = 2/43
| catches/stumpings4 = 233/17
| date = 9 अप्रैल
| year = 2020
| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/28114.html ईएसपीएन
}}
'''राहुल शरद द्रविड़''' ([[कन्नड़ भाषा|कन्नड़]]: ರಾಹುಲ್ ಶರದ್ ದ್ರಾವಿಡ, {{lang-mr|राहुल शरद द्रविड}}) {{audio|Rahul_Dravid.ogg|pronunciation}} (जनम- 11 जनवरी 1973) [[भारतीय क्रिकेट टीम]] क एगो नियमित सदस्य रहल हउए।अक्टूबर 2005 में उ भारतीय क्रिकेट टीम के कप्तान बनावल गइने अउर सितंबर 2007 में उ आपन ई पद से इस्तीफा दे देहलन। 16 साल तक भारत के ओरी से खेलला के बाद उ 2012 के मार्च में अंतर्राष्ट्रीय और राष्ट्रीय क्रिकेट से सन्यास ले लेहने।<ref>{{Cite web |url=http://hindi.thatscricket.com/news/2012/03/09/rahul-dravid-announce-retirement-test-cricket-aid0162.html |title=संग्रहीत प्रति |access-date=29 सितंबर 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135943/http://hindi.thatscricket.com/news/2012/03/09/rahul-dravid-announce-retirement-test-cricket-aid0162.html |archive-date=4 मार्च 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://navbharattimes.indiatimes.com/sports/cricket/cricket-news/-/articleshow/12195468.cms |title=संग्रहीत प्रति |access-date=29 सितंबर 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107114834/https://navbharattimes.indiatimes.com/sports/cricket/cricket-news/-/articleshow/12195468.cms |archive-date=7 नवंबर 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/hindi/sport/2012/03/120309_dravid_reactions_pp.shtml |title=संग्रहीत प्रति |access-date=29 सितंबर 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120713224458/http://www.bbc.co.uk/hindi/sport/2012/03/120309_dravid_reactions_pp.shtml |archive-date=13 जुलाई 2012 |url-status=live }}</ref>
द्रविड़ के [[विसडेन क्रिकेटर्स ऑफ़ दी ईयर|वर्ष 2000 में पांच विसडेन क्रिकेटरन]] में से एक घोसित कर के सम्मानित करल गइल। द्रविड़ के 2004 के पहिला पुरस्कार समारोह में [[आईसीसी प्लेयर ऑफ़ द ईयर]] और साल के सबसे बढियां टेस्ट प्लेयर के पुरस्कार से सम्मानित करल गइल।<ref>{{Cite web |url=http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item113474/ICC-Awards:-Look-no-further-Dravid/ |title=आईसीसी पुरस्कार: आगे नहीं देखो द्रविड़ |access-date=19 अगस्त 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721090807/http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item113474/ICC-Awards%3A-Look-no-further-Dravid/ |archive-date=21 जुलाई 2011 |url-status=dead }}</ref>
ढेर देरी तक तक बल्लेबाजी करला के उनकर क्षमता के चलते उनकरा के ''दीवार'' के रूप में भी जानल जाला। द्रविड़ क्रिकेट के दुनियां में बहुते रिकॉर्ड बनुअले बाड़न। द्रविड़ बहुत शांत अदमी मानल जाने।
== रिकॉर्ड अउर करियर क उपलब्धि ==
[[सुनील गावस्कर]] अउर [[सचिन तेंडुलकर|सचिन तेंदुलकर]] के बाद उ तीसर अईसन बल्लेबाज हउए जे [[टेस्ट क्रिकेट]] में दस हज़ार से अधिक रन बनाउले हौ। उ पहिला और एकमात्र बल्लेबाज हउए जे सभी 10 टेस्ट खेले वाले देशन के विरुद्ध शतक बनउले होय। 182 से बेसी कैच के साथ फिलहाल में टेस्ट क्रिकेट में सबसे ढेर कैच क रिकॉर्ड द्रविड़ के नाम हौ। द्रविड़ के नामे एकदिवसीय क्रिकेट में चउथा सबसे ढेर अर्धशतक (83) हौ।<ref>{{Cite web|url=https://sportsjagran.com/stats/most-fifties-odi-cricket|title=एकदिवसीय क्रिकेट में सबसे बेसी अर्धशतक लगावे वाले बल्लेबाज|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502194711/https://sportsjagran.com/stats/most-fifties-odi-cricket/|archive-date=2021-05-02|access-date=8 मार्च 2021|url-status=bot: unknown}}</ref>
== संदर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:क्रिकेट खेलाड़ी]]
dfq2olfqx1qmjk6nipwtffynw0i3991
बागमती प्रदेश
0
49794
805896
735949
2026-10-09T13:23:19Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805896
wikitext
text/x-wiki
बाग्मती प्रदेश [[नेपाल]] के एगो प्रदेश ह जवन 20 सितंबर 2015 के अस्तित्व में आइल। इ प्रदेश में १३ गो जिला सभ बाड़े। प्रदेश के राजधानी [[हेटौड़ा]] के राखल गइल बा। ई प्रदेश के अस्थायी नाम प्रदेश संख्या ३ रहल आ अस्थायी राजधानी हेटौड़ा रहल। १२ जनवरी २०२० के प्रदेश सभा में निर्वाचन भइल आ बहुमत से ई प्रदेश के नाम बाग्मती प्रदेश आ स्थायी राजधानी हेटौड़ा कऽ दिहल गइल।
बाग्मती प्रदेश अधिकतर पहाड़ी आ हिमालयी क्षेत्र में फैलल बा। इऽ प्रदेश के मात्र १ गो जिला दक्षिण में आके भारत से सटल बा। नेपाल कि राष्ट्रीय राजधानी भी एहि प्रदेश में आवेला।
[[File:Peovince -3, Nepal.png|350px|right]]
इऽ प्रदेश में १३ गो जिला कुल बाड़े:
# [[भक्तपुर जिला]]
# [[चितवन जिला]]
# [[धादिंग जिला]]
# [[दोलखा जिला]]
# [[काठमांडू जिला]]
# [[काभ्रेपलांचोक जिला]]
# [[ललितपुर जिला]]
# [[मकवानपुर जिला]]
# [[नुवाकोट जिला]]
# [[रामेछाप जिला]]
# [[रसुआ जिला]]
# [[सिंधुली जिला]]
# [[सिंधुपालचोक जिला]]
{{नेपाल के प्रदेश}}
[[श्रेणी:नेपाल के प्रदेश सभ]]
[[श्रेणी:बाग्मती प्रदेश| ]]
{{Nepal-stub}}
06y6kp6446tfthlbbge3ibj8y99vy3e
लुंबिनी प्रदेश
0
49796
805915
782966
2026-10-09T13:24:45Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805915
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage-->
| name = लुम्बिनी प्रदेश
| native_name =
| settlement_type = [[नेपाल के प्रदेश सभ|प्रदेश]]
| motto =
| image_skyline =
| imagesize =
| image_caption =
| image_map = Nepal Province 5.svg
| mapsize = 300px
| map_caption = लुम्बिनी प्रदेश के आवस्थिती
| image_map1 = Province-5.png
| mapsize1 = 300px
| map_caption1 =
| subdivision_type = [[देश सभ के सूची|देश सभ]]
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| seat_type = [[राजधानी]]
| seat = [[बुटवल]]
| seat1_type = बडहन शहर
| seat1 = [[घोराही]]
| parts_type = [[नेपाल के जिला सभ|जिला]]
| parts_style = para
| p1 = [[लुम्बिनी प्रदेश#जिला सभ|12]]
| governing_body = [[नेपाल के प्रादेशिक सरकार|लुम्बिनी प्रदेश के सरकार]]
| leader_title = राज्यपाल
| leader_name = उमाकांत झा
| leader_title1 = मुख मंत्री
| leader_name1 = [[शंकर पोख्रेल]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|नेकपा]])
| leader_title2 = उच्च अदालत
| leader_name2 = तुलसीपुर उच्च न्यायालय
| leader_title3 = [[लुम्बिनी के प्रादेशिक सभा|प्रादेशिक सभा]]
| leader_name3 = [[एक सदनी]] (87 सिट)
| leader_title4 = [[प्रतिनिधि सभा|केन्द्रिय संसद]]
| leader_name4 = 26
| established_title = स्थापित
| established_date = 20 सितंबर 2015
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 22,288
| area_rank = [[नेपाल के प्रदेश सभ#प्रदेश सभा के सूची|तीसरा]]
| population_as_of =
| population_footnotes =
| population_note =
| population_total = 4499272
| population_rank = [[नेपाल के प्रदेश सभl#प्रदेश सभ के सूची|4था]]
| population_density_km2 = auto
| population_density_rank = [[नेपाल के प्रदेश सभl#प्रदेश सभ के सूची|3रा]]
| population_demonym =
| blank_name_sec1 = [[नेपाल के भाषा सभ|मुख्य भाषा]]
| blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] (51.6%)
| blank1_name_sec1 = [[नेपाल के भाषा|अउरी सरकारी काम ताज के भाषा]]
| blank1_info_sec1 = 1. [[थारु भाषा|थारु]] (12.26%)<br>2. [[अवधी भाषा|अवधी]] (10.18%) .
| blank_name_sec2 = [[मानव विकास सूचक]]
| blank_info_sec2 = 0.519 ({{color|#900|निचला}})
| blank1_name_sec2 = मानव विकास श्रेनी
| blank1_info_sec2 =
| blank2_name_sec2 = [[पढ़ल लिखल लोग]]
| blank2_info_sec2 = 66.43%
| blank3_name_sec2 = [[मानव लिंग अनुपात|लिंग अनुपात]]
| blank3_info_sec2 = 90.43 [[मर्दाना|♂]] /100 [[मेहर|♀]] (2011)
| timezone = [[नेपाल समय|NST]]
| utc_offset = +5:45
| coordinates =
| elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
| elevation_m =
| postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
| postal_code =
| area_code =
| geocode = NP-LU
| website = http://pradesh-5.com/
| footnotes =
| Seat1 =
| Seat1_type =
}}
'''लुम्बिनी प्रदेश'''<ref name="statoids"/> [[नेपाल]] के सात गो [[नेपाल के प्रदेश सभ के सूची|प्रदेश]] सभ में से एगो हऽ जवन [[नेपाल के संविधान|नेपाल के नयका संविधान]] द्वारा 20 सितंबर 2015 के बनल।<ref name="statoids">{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|accessdate=2018-09-01}}</ref> [[बुटवल]] के इ प्रदेश के राजधानी घोसित कइल गइल। इ प्रदेश के उत्तर ओर [[गंडकी प्रदेश]] आ [[कर्नाली प्रदेश]] बाड़े, पुरुब ओर से गंडकी प्रदेश छुवेला त पच्छिम ओर से [[कर्नाली प्रदेश]] आ [[सुदूर पच्छिम प्रदेश]] छुवेंला आ [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] इ प्रदेश के दक्खिन ओर स्थित बाटे।
{{Largest cities of Province No. 5}}
==संदर्भ==
{{reflist|33em}}
{{Geographic Location
| Centre = लुंबिनी प्रदेश
| North = [[कर्णाली प्रदेश]]
| Northeast = [[गंडकी प्रदेश]]
| East =
| Southeast = [[बाग्मती प्रदेश]]
| South = [[उत्तर प्रदेश]], {{flag|भारत}}
| Southwest =
| West = [[सुदूर पच्छिम प्रदेश]]
| Northwest =
}}
{{नेपाल के प्रदेश}}
[[श्रेणी:प्रदेश संख्या 5| ]]
[[श्रेणी:नेपाल के प्रदेश सभ]]
mhkrp0qcqfpuy29pn42b288h86xh4wa
गोरखपुर जंक्शन रेलवे स्टेशन
0
51374
805882
750167
2026-10-09T13:00:44Z
SM7
3953
संदर्भ जोड़ल/सुधारल गइल
805882
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = गोरखपुर जंक्शन
| native_name =
| native_name_lang=
| type = जंक्शन
| style = Indian Railways
| image = Front gate of Gorakhpur Junction railway station.jpg
| image_caption = गोरखपुर जंक्शन के साम्हने के गेट सब में से एगो गेट
| address = स्टेशन रोड, [[गोरखपुर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| country = [[भारत]]
| coordinates = {{Coord|26.7598|N|83.3818|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|84|m|ft}}
| line = बरौनी-गोरखपुर, रक्सौल आ जयनगर लाइन<br>मुजफ्फरपुर-गोरखपुर (वाया हाजीपुर, रक्सौल आ सीतामढ़ी) लाइन<br>मुजफ्फरपुर-गोरखपुर मेन लाइन<br>गोरखपुर-लखनऊ, कानपुर, दिल्ली मेन लाइन<br>गोरखपुर-नौतनवाँ-बढ़नी लाइन<br>गोरखपुर-मऊ-इलाहाबाद मेन लाइन
| structure = Standard on ground
| platform = 10
| tracks = 26
| parking = मौजूद
| bicycle = मौजूद
| opened = {{start date and age|1890}}
| closed =
| rebuilt =
| electrified = हँऽ
| ADA =
| code = {{Indian railway code
| code = GKP
| zone = [[उत्तर पूर्व रेल मंडल]]
| division = {{rwd|लखनऊ उ॰पू॰रे॰}}
}}
| owned = [[भारतीय रेल]]
| operator = [[उत्तर पूर्व रेल मंडल|उत्तर पूर्व रेलवे]]
| status = चालू
| former =
| passengers = 365000
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India Uttar Pradesh
| map_size = 300px
}}
'''गोरखपुर रेलवे जंक्शन''' भारतीय राज्य [[उत्तर प्रदेश]] के [[गोरखपुर]] शहर में बा आ इहाँ [[उत्तर पूर्व रेल मंडल]] के मुख्यालय भी हवे। कई लाइन इहाँ आ के मिले लीं जे उत्तर प्रदेश आ बिहार के उत्तरी तराई वाला इलाका के परिवहन ब्यवस्था खाती बहुत महत्व के बाड़ी।
गोरखपुर रेलवे जंक्शन पर दुनिया के सभसे बड़हन प्लेटफार्म मौजूद बा जे {{convert|1.34|km}} लंबाई के बा।
शहर गोरखपुर आ आसपास के उपनगरी इलाका खाती एह जंक्शन के अलावा अउरी 10 गो स्टेशन बाने: [[गोरखपुर छावनी रेलवे स्टेशन|गोरखपुर कैंट]], डोमिनगढ़, सहजनवा, सीहापार, मनीराम, नकहा जंगल, कुसुमी, जगतबेला, आ उनौला।
हाल में एहिजा 500 करोड़ रुपिया से टीशन के रिनोवेशन कइल जा रहल बाटे जेह में रूफ-टॉप प्लाजा आ मल्टी-लेवल पार्किंग के बिकास सामिल बाटे।<ref>{{cite news |last1=द्विवेदी |first1=प्रेम नारायण |title=गोरखपुर रेलवे स्टेशन पर बनेगी तीन लेन, कोच रेस्टोरेंट बंद - gorakhpur railway station redevelopment new 3 lane system and facilities |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/gorakhpur-city-gorakhpur-railway-station-redevelopment-new-3-lane-system-and-facilities-40286663.html |access-date=9 अक्टूबर 2026 |work=[[दैनिक जागरण]] |date=27 जून 2026 |language=hi}}</ref>
{{clear}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश में रेलवे स्टेशन]]
[[श्रेणी:गोरखपुर]]
{{rail-transport-stub}}
80ykem21iyvkh7w2oij5kbcypkpysjy
805883
805882
2026-10-09T13:09:55Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
805883
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = गोरखपुर जंक्शन
| native_name =
| native_name_lang=
| type = जंक्शन
| style = Indian Railways
| image = Front gate of Gorakhpur Junction railway station.jpg
| image_caption = गोरखपुर जंक्शन के साम्हने के गेट सब में से एगो गेट
| address = स्टेशन रोड, [[गोरखपुर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| country = [[भारत]]
| coordinates = {{Coord|26.7598|N|83.3818|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|84|m|ft}}
| line = बरौनी-गोरखपुर, रक्सौल आ जयनगर लाइन<br>मुजफ्फरपुर-गोरखपुर (वाया हाजीपुर, रक्सौल आ सीतामढ़ी) लाइन<br>मुजफ्फरपुर-गोरखपुर मेन लाइन<br>गोरखपुर-लखनऊ, कानपुर, दिल्ली मेन लाइन<br>गोरखपुर-नौतनवाँ-बढ़नी लाइन<br>गोरखपुर-मऊ-इलाहाबाद मेन लाइन
| structure = Standard on ground
| platform = 10
| tracks = 26
| parking = मौजूद
| bicycle = मौजूद
| opened = {{start date and age|1890}}
| closed =
| rebuilt =
| electrified = हँऽ
| ADA =
| code = {{Indian railway code
| code = GKP
| zone = [[उत्तर पूर्व रेल मंडल]]
| division = {{rwd|लखनऊ उ॰पू॰रे॰}}
}}
| owned = [[भारतीय रेल]]
| operator = [[उत्तर पूर्व रेल मंडल|उत्तर पूर्व रेलवे]]
| status = चालू
| former =
| passengers = 365000
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India Uttar Pradesh
| map_size = 300px
}}
'''गोरखपुर रेलवे जंक्शन''' भारतीय राज्य [[उत्तर प्रदेश]] के [[गोरखपुर]] शहर में बा आ इहाँ [[उत्तर पूर्व रेल मंडल]] के मुख्यालयो हवे। कई लाइन इहाँ आ के मिले लीं जे उत्तर प्रदेश आ बिहार के उत्तरी [[तराई]] वाला इलाका के परिवहन ब्यवस्था खाती बहुत महत्व के बाड़ी।
गोरखपुर रेलवे जंक्शन पर दुनिया के सभसे बड़हन प्लेटफार्म मौजूद बा जे {{convert|1.34|km}} लंबाई के बा।
शहर गोरखपुर आ आसपास के उपनगरी इलाका खाती एह जंक्शन के अलावा अउरी 10 गो स्टेशन बाने: [[गोरखपुर छावनी रेलवे स्टेशन|गोरखपुर कैंट]], डोमिनगढ़, [[सहजनवा]], सीहापार, मनीराम, नकहा जंगल, कुसुमी, जगतबेला, आ उनौला।
हाल में एहिजा 500 करोड़ रुपिया से टीशन के रिनोवेशन कइल जा रहल बाटे जेह में रूफ-टॉप प्लाजा आ मल्टी-लेवल पार्किंग के बिकास सामिल बाटे।<ref>{{cite news |last1=द्विवेदी |first1=प्रेम नारायण |title=गोरखपुर रेलवे स्टेशन पर बनेगी तीन लेन, कोच रेस्टोरेंट बंद - gorakhpur railway station redevelopment new 3 lane system and facilities |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/gorakhpur-city-gorakhpur-railway-station-redevelopment-new-3-lane-system-and-facilities-40286663.html |access-date=9 अक्टूबर 2026 |work=[[दैनिक जागरण]] |date=27 जून 2026 |language=hi}}</ref>
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश में रेलवे स्टेशन]]
[[श्रेणी:गोरखपुर]]
{{rail-transport-stub}}
sr1u3fcw3p5al319llg3zj8jqmo1ti5
कर्जन ब्रिज
0
51656
805888
785080
2026-10-09T13:21:53Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805888
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox bridge
|bridge_name = कर्जन ब्रिज
|image =Curzon Bridge Allahabad - Lower rail section.jpg
|alt =
|caption = पुल के निचला (रेल वाला तल्ला) के इलाहाबाद साइड में निकास
|official_name = मोतीलाल नेहरू सेतु
|carries =
|location = [[इलाहाबाद]], [[भारत]]
|coordinates = {{coord|25.506|81.867|display=inline,title}}
|design =
|designer =
|mainspan =
|length =
|height=
|clearance=
|traffic =
|material = स्टील
|begin =
|complete = 1904
|opened = 1 जनवरी 1905
|closed = 1998 (रेल आवागमन)
|toll =
|label =
|label_size =
|background =
|mark =
|marksize =
|float =
|width = 250
|below =
}}
'''कर्जन ब्रिज''' भारतीय राज्य [[उत्तर प्रदेश]] के [[इलाहाबाद]] शहर में [[गंगा]] नदी पर बनल पुल बा। शहर के उत्तरी हिस्सा में बनल ई रेल-कम-सड़क पुल इलाहबाद शहर के दूसरा सभसे पुरान पुल हवे जे इलाहाबाद-फैजाबाद रेलवे लाइन खाती बनावल गइल आ 1 जनवरी 1905 के एह पुल पर आवागमन के सुरुआत भइल।<ref name="श्रीवास्तव">{{cite book |last= श्रीवास्तव |first= शालिग्राम |date= 2013|title= प्रयाग प्रदीप |url= |location= [[इलाहाबाद]] |publisher= हिन्दुस्तानी एकेडमी, इलाहाबाद |page= 199-200|isbn= 9788185765785|access-date= }}</ref> इलाहाबाद शहर के सभसे पुरान पुल [[पुराना नैनी पुल|जमुना ब्रिज]] (1865) आ जिला में सभसे पुराना पुल टोंस पुल हवे<ref name="श्रीवास्तव" /> आ वर्तमान में ई तीनों पुल आधुनिक भारी यातायात खाती पुरान हो चुकल बाने।<ref name="Vaidya2003">{{cite book|author=Balkrishna C. Vaidya|title=Geography of Transport Development in India|url=https://books.google.com/books?id=PUWxZVRHB90C&pg=PA404|year=2003|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-957-5|pages=404–}}</ref> एह पुल पर रेल यातायात 1998 में बंद क दिहल गइल रहे आ एह पर से गुजरे वाली अंतिम ट्रेन गंगा-गोमती एक्सप्रेस रहल।<ref>{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/news/post/264987 |title=कर्जन पुल ने 112 साल पहले इलाहाबाद को अवध से जोड़ा - Railway Enquiry |publisher=Indiarailinfo.com |date=2016-04-18 |accessdate=2017-11-01}}</ref><ref>{{cite web|url=http://up.punjabkesari.in/uttar-pradesh/news/mayor-raised-voice-to-save-the-bridge-697537 |title=एेतिहासिक कर्जन पुल को बचाने के लिए महापौर ने उठाई आवाज, मोदी-योगी को लिखा पत्र |publisher=Up.punjabkesari.in |date=2017-10-28 |accessdate=2017-11-01}}</ref> हालाँकि, भारी बाहन आ चार पहिया सभ के आवाजाही मना बा, साइकिल-मोटरसाइकिल आ पैदल आवागमन एकरे सड़क मार्ग पर अभिन ले चालू बा आ ई शहर के ''स्काईवाक'' के रूप में भी जानल जाला।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/lucknow/up-plan-afoot-to-make-skywalk-over-historic-curzon-bridge/story-ZNqz1P5XgrgbWxICfTxZeO.html |title=UP: Plan afoot to make skywalk over historic Curzon Bridge | lucknow |publisher=Hindustan Times |date=2016-04-22 |accessdate=2017-11-14}}</ref>
[[चित्र:Curzon Bridge Allahabad - Side view.jpg|220px|thumb|left|कर्जन ब्रिज के साइड व्यू। इलाहबाद के ओर से फाफा मऊ के ओर देखे पर, उत्तर मुँहे। दाहिने वाला कर्जन पुल हवे जबकि बाएँ नया सड़क पुल देखात बा।]]
हाल में ई पुल एकरा के बचावे खाती शहर के लोग द्वारा चलावल जा रहल अभियान खाती चर्चा में आइल बा।<ref>{{cite web |author=Nyoooz Hindi |url=https://www.hindi.nyoooz.com/news/allahabad/campaign-to-save-curzion-bridge_141733/ |title=सोशल मीडिया पर चल रही कर्जन ब्रिज को बचाने की मुहिम | इलाहाबाद NYOOOZ HINDI |publisher=Hindi.nyoooz.com |date=2017-10-28 |accessdate=2017-11-01 |archive-date=2021-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729193834/https://www.hindi.nyoooz.com/news/allahabad/campaign-to-save-curzion-bridge_141733/ |url-status=dead }}</ref> इलाहाबाद हाइकोर्ट के निर्देश के अनुसार एकरा मरम्मत के योजना भी रहल।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india/curzon-bridge-may-soon-become-usable/story-Gq33B17bFZHNZchU8zbcdO.html |title=Curzon Bridge may soon become usable | india |publisher=Hindustan Times |date= |accessdate=2017-11-01}}</ref> जबकि रेलवे, जेकरे अधीन ई पुल बाटे, एह पुल के गिरावे के योजना बना रहल बा। समाचारन में आइल खबर के मोताबिक शहर के लोग एकर भारी बिरोध कइले बा। कई लोग के कहनाम बा कि ई पुल शहर आ देस के इतिहासी धरोहर हवे आ एकरा के संरक्षित करे के जरूरत बा।<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-15606961.html |title=कर्जन पुल को संरक्षित करने की जरुरत |publisher=Jagran.com |date=2017-02-28 |accessdate=2017-11-01}}</ref> साल 2017 के [[दिपावली]] के मोका पर शहर के लोग एह पुल के बचावे खाती इह पर दिया मोमबत्ती बार के एकर सजावट भी कइल।<ref>{{cite web|author=Last updated: 18 अक्टूबर, 2017 2:00 PM |url=http://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/allahabad/story-curzon-bridge-flashed-with-light-1602607.html |title=Curzon bridge flashed with light, Allahabad Hindi News - Hindustan |publisher=Livehindustan.com |date=2017-10-18 |accessdate=2017-11-01}}</ref><ref>{{cite web |author=Oct 18, 2017, 14:13 IST |url=http://news.raftaar.in/diwali-festival-curzon-bridge-allahabad-light-hindi-news-%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%AE%E0%A4%AC%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%B6%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8-%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9C/detail/b2276991bde75dc7ad9ed031de933e57 |title=दीपों-और-मोमबत्ती-की-रोशनी-से-जगमग-हो-उठा-कर्जन-ब्रिज |Diwali Festival Curzon Bridge Allahabad Light Hindi News मोमबत्ती रोशनी कर्जन ब्रिज Hindi Latest News |publisher=News.raftaar.in |date=2017-10-18 |accessdate=2017-11-01 |archive-date=2017-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024132437/http://news.raftaar.in/diwali-festival-curzon-bridge-allahabad-light-hindi-news-%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%AE%E0%A4%AC%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%B6%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8-%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9C/detail/b2276991bde75dc7ad9ed031de933e57 |url-status=dead }}</ref>
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|35em}}
{{इलाहाबाद प्रमुखस्थल}}
[[श्रेणी:इलाहाबाद]]
[[श्रेणी:इलाहाबाद के पर्यटक आकर्षण सभ]]
{{struct-stub}}
tva3lleilw090stic4hclgcm69wpsy5
नेपाल के नगरपालिका सभ के लिस्ट
0
53799
805903
789278
2026-10-09T13:23:50Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805903
wikitext
text/x-wiki
{{नेपाल के प्रशासनिक विभाग सभ}}
{{Infobox subdivision type
| name= नगरपालिका
| alt_name= नगर निकाय
| alt_name1= महानगर
| alt_name2= उपमहानगर
| alt_name3=
| alt_name4=
| map= [[File:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|248px]]<br>काठमांडू, नेपाल के बड़हन शहर (महानगर)
| category=[[नगरपालिका]]
| territory= [[नेपाल]]
| upper_unit=
| start_date=
| start_date1=
| start_date2=
| start_date3=
| start_date4=
| legislation_begin=
| legislation_begin1=
| legislation_begin2=
| legislation_begin3=
| legislation_begin4=
| legislation_end=
| legislation_end1=
| legislation_end2=
| legislation_end3=
| legislation_end4=
| end_date=
| end_date1=
| end_date2=
| end_date3=
| end_date4=
| current_number= 6 महानगर<br>11 उपमहानगर<br>276 नगर
| number_date=20 सितंबर 2015
| type=
| type1=
| type2=
| type3=
| type4=
| status=
| status1=
| status2=
| status3=
| status4=
| exofficio=
| exofficio1=
| exofficio2=
| exofficio3=
| exofficio4=
| population_range=975,453 - 8,370
| area_range={{convert|547.43|km2}} - {{convert|6.89|km2}}
| government= [[मेयर–काउंसिल सरकार|मेयर–काउंसिल]]
| government1=
| government2=
| government3=
| government4=
| subdivision=वार्ड
| subdivision1=
| subdivision2=
| subdivision3=
| subdivision4=
}}
{{Sidebar
| title = [[नेपाल के गाँवपालिका सभ के लिस्ट|नेपाल के गांवपालिक सभ के लिस्ट]]
| heading1 = (पर्यायी उपविभाग)
| content1 =
}}
[[नेपाल]] में कुल मिला के वर्तमान में 753 स्थानीय निकाय बाड़ी सभ जे में से 6 गो निकाय के [[महानगरपालिका]], 11 गो के [[उपमहानगरपालिका]] आ 276 गो के [[नगरपालिका]] के लिस्ट में लिस्टकृत करल गइल बाटे। ई तरीका से कुल मिला के नेपाल में 293 गो नगर-निकाय बाड़ी सभ।<ref>{{cite web|url=http://municipality.gov.np/|title=नेपालका नगरपालिकाहरू|publisher=नेपाल सरकार, संघीय मामला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|access-date=2018-01-28|archive-date=2018-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129042635/http://municipality.gov.np/|url-status=dead}}</ref> दूसर 460 गो अन्य स्थानीय ग्रामीण-निकाय बाड़ी सभ जे के गाउँपालिका ([[गाँवपालिका]]) कहल जाले।
अगस्त 2017 से पहिले नेपाल में कुल 744 स्थानीय निकाय रहली सभ, जे में बढ़ोतरी करल गइल, 9 गो स्थानीय निकाय [[प्रदेश संख्या 2]] में जोड़ल गइल। ई तरीका से अब नेपाल में 753 स्थानीय निकाय हो गइल बा। <ref>{{cite web |url= https://thehimalayantimes.com/nepal/nine-local-levels-added-province-2/ |title= Nine local levels added to Province 2 |date=19 August 2017 |website=www.thehimalayantimes.com |publisher= |access-date=9 September 2018}}</ref>
2014 से पहिले तक नेपाल में कुल 58 गो नगर-निकाय रहली सभ। 72 गो नगर-निकाय के स्थापना मई 2014 में आ 61 गो नगर निकाय के स्थापना ओहि साल दिसम्बर में भइल। 26 गो नगर-निकाय सितंबर 2015 में आ अन्य दूसर 46 गो नगर निकाय मार्च 2017 में घोषित करल गइल।<ref>{{cite web|url=http://www.ekantipur.com/2014/05/08/top-story/govt-declares-72-new-municipalities-with-list/389310.html|title=Govt declares 72 new municipalities (with list)|work=ekantipur.com|accessdate=2015-06-30|archive-date=2015-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150425041831/http://www.ekantipur.com/2014/05/08/top-story/govt-declares-72-new-municipalities-with-list/389310.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Govt+declares+72+new+municipalities&NewsID=414271&a=3|title=Govt declares 72 new municipalities|work=thehimalayantimes.com|accessdate=2015-06-30|archive-date=2014-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104024224/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Govt+declares+72+new+municipalities&NewsID=414271&a=3|url-status=dead}}</ref>
==श्रेणीकरण==
कउनो भी स्थानीय ग्रामीण निकाय के नगर निकाय के दर्जा पावे खातिर सरकार द्वारा पेश कइल गइल मानदंड के पूरा करे के होऽला। मानदंड में एगो उचित जनसंख्या, आधारिक संरचना आ राजस्व उल्लेख रहेला।
जनसंख्या, श्रोत, आ अन्य शहरी सुख सुविधा कुल के धियान में रखते हुए [[नेपाल सरकार]] नगर निकाय कुल के तीन श्रेणी में श्रेणीकरण कइले बा।
{|class="wikitable"
|+न्यूनतम जनसंख्या सिमा
!भौगोलिक क्षेत्र
!नगरपालिका
!उप-महानगरपालिका
!महानगरपालिका
|-
|पर्वतीय||17,000||150,000||300,000
|-
|पहाड़ी||31,000||150,000||300,000
|-
|भीतरी तराई (तलहटी)||31,000||150,000||300,000
|-
|भीतरी तराई (समतल)||60,000||150,000||300,000
|-
|तराई||60,000||150,000||300,000
|-
|काठमांडू घाटी||60,000||150,000||300,000
|}
{|class="wikitable"
|+न्यूनतम सालाना आय
!भौगोलिक क्षेत्र
!नगरपालिका
!उप-महानगरपालिका
!महानगरपालिका
|-
|पर्वतीय||20 लाख||10 करोड़||40 करोड़
|-
|पहाड़ी||35 लाख||10 करोड़||40 करोड़
|-
|तराई/भीतरी तराई/काठमांडू घाटी||75 लाख||10 करोड़||40 करोड़
|}
===महानगरपालिका===
एगो महानगरपालिका में निम्नलिखित मानदंड आ सुख-सुविधा उपलब्ध होखे के चाहीं:<ref name="requir"/>
* शहर के जनसंख्या कम से कम 3,00,000 होखे के चाहीं।
* शहर के सालाना आय कम से कम [[नेपाली रुपया|नेरु]] 40 [[करोड़]] होखे के चाहीं।
* बिजली, पानी, संचार आदि जइसन सुविधा उपलब्ध होखे के चाहीं।
* मुख्य सड़क आ अन्य सड़क कुल पक्का होखे के चाहीं।
* विशेष स्वास्थ्य सेवा जइसे की हस्पताल, मेडिकल कॉलेज आदि के सुविधा होखे के चाहीं।
* अंतराष्ट्रीय खेल/मंच के आयोजन करे खातिर भौतिक सुविधा कुल होखे के चाहीं।
* उच्च शिक्षा हासिल करे खातिर पूर्ण मात्रा में शैक्षिक संस्थान आ अवसर उपलब्ध होखे के चाहीं आ कम से कम एगो विश्वविद्यालय होखे के चाहीं।
===उपमहानगरपालिका===
एगो उपमहानगरपालिका में निम्नलिखित मानदंड आ सुख-सुविधा उपलब्ध होखे के चाहीं:<ref name="requir"/>
* शहर के जनसंख्या कम से कम 1,50,000 होखे के चाहीं।
* शहर के सालाना आय कम से कम [[नेपाली रुपया|नेरु]] 10 [[करोड़]] होखे के चाहीं।
* बिजली, पानी, संचार आदि जइसन सुविधा उपलब्ध होखे के चाहीं।
* मुख्य सड़क कुल पक्का होखे के चाहीं।
* उच्च शिक्षा आ स्वास्थ्य सेवा जइसे की हस्पताल, मेडिकल कॉलेज आदि के सुविधा होखे के चाहीं।
* राष्ट्रीय/अंतराष्ट्रीय खेल (मंच) के आयोजन करे खातिर भौतिक सुविधा कुल होखे के चाहीं।
* बगैचा, पार्क, सिटी हॉल कुल होखे के चाहीं।
===नगरपालिका===
एगो नगरपालिका में निम्नलिखित मानदंड आ सुख-सुविधा उपलब्ध होखे के चाहीं:<ref name="requir">{{cite web |url= http://llrc.gov.np/sites/default/files/act-rules/TOR%20Local%20Technical%20Committee%20-ammended%20-%20final.pdf |title= परिमार्जित कार्यशर्त तथा कार्यविधि (मापदण्ड सहित): स्थानीय तह पुनर्संरचना प्राविधिक सहयोग समितिको परिमार्जित कार्यनिर्देश शर्त (ToR) तथा कार्यविधि |date= |website= www.llrc.gov.np |publisher= Border assessment commission of Rural/Urban area, special protected area and autonomous region |access-date= 10 September 2018 |archive-date= 31 August 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180831125648/http://llrc.gov.np/sites/default/files/act-rules/TOR%20Local%20Technical%20Committee%20-ammended%20-%20final.pdf |url-status= dead }}</ref>
* शहर के जनसंख्या कम से कम 60,000 (तराई में), 31,000 (पहाड़ी क्षेत्र में), 17,000 (पर्वतीय क्षेत्र में) होखे के चाहीं
* शहर के सालाना आय कम से कम [[नेपाली रुपया|नेरु]] 20 [[लाख]] (पर्वतीय क्षेत्र में), नेरु 35 लाख (पहाड़ी क्षेत्र में), नेरु 75 लाख (तराई, काठमांडू घाटी) में होखे के चाहीं।
* एगो अर्ध-शहरीय क्षेत्र जहां बिजली-पानी, सड़क-संवाद आदि जइसन सुख सुबिधा उपलब्ध होखे के चाहीं।
==अवलोकन==
{| class="wikitable sortable"
|+
!प्रदेश
!कुल स्थानीय निकाय
!नगर-निकाय
!ग्रामीण-निकाय
!नोट
|-
|[[कोशी प्रदेश]]
|137
|49
|88
|46 नगरपालिका + 2 उपमहानगरपालिका + 1 महानगरपालिका
|-
|[[प्रदेश संख्या 2]]
|136
|77
|59
|73 नगरपालिका + 3 उपमहानगरपालिका + 1 महानगरपालिका
|-
|[[बाग्मती प्रदेश]]
|119
|45
|74
|41 नगरपालिका + 1 उपमहानगरपालिका + 3 महानगरपालिका
|-
|[[गंडकी प्रदेश]]
|85
|27
|58
|26 नगरपालिका + 1 महानगरपालिका
|-
|[[प्रदेश संख्या 5]]
|109
|36
|73
|32 नगरपालिका + 4 उपमहानगरपालिका
|-
|[[कर्णाली प्रदेश]]
|79
|25
|54
|
|-
|[[प्रदेश संख्या 7]]
|88
|34
|54
|1 उपमहानगरपालिका
|-
![[नेपाल]]
!753
!293
!460
!276 नगरपालिका + 11 उपमहानगरपालिका + 6 महानगरपालिका
|}
== महानगरपालिका सभ ==
{| class="wikitable sortable"
|+
!रैंक
!नाँव
!जिला
!प्रदेश
!जनसंख्या (2011)
!रकबा
!वेबसाइट
|-
|1
|[[काठमांडो]]
|[[काठमांडो जिला|काठमांडो]]
|[[बाग्मती प्रदेश]]
|975,453
|49.45
|[http://www.kathmandu.gov.np/en]
|-
|2
|[[पोखरा]]
|[[कास्की जिला|कास्की]]
|[[प्रदेश संख्या 4]]
|414,141
|464.28
|[http://pokharalekhnathmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180301172910/http://pokharalekhnathmun.gov.np/?language=en |date=2018-03-01 }}
|-
|3
|[[ललितपुर, नेपाल|ललितपुर]]
|[[ललितपुर जिला, नेपाल|ललितपुर]]
|[[बाग्मती प्रदेश]]
|284,922
|36.12
|[http://lalitpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902184943/http://lalitpurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|4
|[[भरतपुर, नेपाल|भरतपुर]]
|[[चितवन जिला|चितवन]]
|[[बाग्मती प्रदेश]]
|280,502
|432.95
|[http://bharatpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182854/http://bharatpurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|5
|[[बिरगंज]]
|[[पर्सा जिला|पर्सा]]
|[[प्रदेश संख्या 2]]
|240,922<ref name=":0">{{cite web|title=स्थानिय तह|url=http://103.69.124.141|accessdate=20 April 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Govt prepares to add 9 more local levels in Province 2 http://bit.ly/2vWQipD|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-08-11/govt-prepares-to-add-9-more-local-levels-in-province-2.html|website=eKantipur|accessdate=23 April 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|title=Population Ward Level 753 Local Unite|last=|first=|date=|website=Central Bureau of Statistics (Nepal)|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127085017/http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|archive-date=2018-01-27|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref>
|132.07<ref name=":0" />
|[http://birgunjmun.gov.np/]
|-
|6
|[[विराटनगर]]
|[[मोरंग जिला|मोरंग]]
|[[कोशी प्रदेश]]
|214,663<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=http://ddcmorang.gov.np/wp-content/uploads/2017/07/book.pdf|title=स्थानीय तहहरुको वस्तुगत विवरण २०७४ (Local Level Profile)|last=|first=|date=|website=ddcmorang.gov.np|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907062843/http://ddcmorang.gov.np/wp-content/uploads/2017/07/book.pdf|archive-date=2018-09-07|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref>
|77.00<ref name=":0" />
|[http://biratnagarmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125015129/http://biratnagarmun.gov.np/ |date=2017-01-25 }}
|}
== उप-महानगरपालिका सभ==
{| class="wikitable sortable"
!#
!नाम
!जिला
!प्रदेश
!जनसंख्या (2011)
!क्षेत्रफल
!वेबपन्ना
|-
|1
|[[जनकपुर]]
|[[धनुषा जिला|धनुषा]]
|[[प्रदेश संख्या 2]]
|159,468
|91.97
|[http://www.janakpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182547/http://www.janakpurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|2
|[[घोराही]]
|[[दांग देउखुरी जिला|दांग]]
|[[प्रदेश संख्या 5]]
|156,164
|522.21
|[http://ghorahimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902184840/http://ghorahimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|3
|[[हेटौडा]]
|[[मकवानपुर जिला|मकवानपुर]]
|[[बाग्मती प्रदेश]]
|152,875
|261.59
|[http://hetaudamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902181741/http://hetaudamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|4
|[[धनगढी]]
|[[कैलाली जिला|कैलाली]]
|[[प्रदेश संख्या 7]]
|147,741
|261.75
|[http://dhangadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902185349/http://dhangadhimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|5
|[[तुलसीपुर, दांग|तुलसीपुर]]
|[[दांग देउखुरी जिला|दांग]]
|[[प्रदेश संख्या 5]]
|141,528
|384.63
|[http://tulsipurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182124/http://tulsipurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|6
|[[इटहरी]]
|[[सुनसरी जिला|सुनसरी]]
|[[कोशी प्रदेश]]
|140,517
|93.78
|[http://itaharimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902225605/http://itaharimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|7
|[[नेपालगंज]]
|[[बांके जिला|बांके]]
|[[प्रदेश संख्या 5]]
|138,951
|85.94
|[http://www.nepalgunjmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180650/http://www.nepalgunjmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|8
|[[बुटवल]]
|[[रुपनदेही जिला|रूपनदेही]]
|[[प्रदेश संख्या 5]]
|138,741
|101.61
|[http://butwalmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180505/http://butwalmun.gov.np/?language=en |date=2017-09-02 }}
|-
|9
|[[धरान]]
|[[सुनसरी जिला|सुनसरी]]
|[[कोशी प्रदेश]]
|137,705
|192.32
|[http://www.dharan.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902181156/http://www.dharan.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|10
|[[कलैया]]
|[[बारा जिला|बारा]]
|[[प्रदेश संख्या 2]]
|123,659
|108.94
|[http://kalaiyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902223305/http://kalaiyamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }}
|-
|11
|[[जीतपुर सिमरा]]
|[[बारा जिला|बारा]]
|[[प्रदेश संख्या 2]]
|117,496
|312.18
|[http://www.jeetpursimaramun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907110349/http://jeetpursimaramun.gov.np/en |date=2018-09-07 }}
|}
==नगरपालिका सभ ==
{|class="wikitable sortable"
!क्र.सं
!प्रदेश
!जिला
!नगरपालिका के नाम सभ
!कुल
!टिप्पणी
|-
| 1||[[कोशी प्रदेश]] || [[ताप्लेजुंग जिला|ताप्लेजुंग]] || [[फुंगलिंग]] || 1 ||
|-
| 2 || [[कोशी प्रदेश]] || [[पांचथर जिला|पांचथर]] || [[फिदिम]] || 1 ||
|-
| 3 || [[कोशी प्रदेश]] || [[इलाम जिला|इलाम]] || [[इलाम, नेपाल|इलाम]] {{*}} [[सूर्योदय, इलाम|सूर्योदय]] {{*}} [[माई, नेपाल|माई]] {{*}} [[देउमाई, इलाम|देउमाई]] || 4 ||
|-
| 4 || [[कोशी प्रदेश]] || [[झापा जिला|झापा]] || [[मेचीनगर]] {{*}} [[दमक]] {{*}} [[कांकई]] {{*}} [[भद्रपुर, झापा|भद्रपुर]] {{*}} [[अर्जुनधारा]] {{*}} [[शिवसताक्षी]] {{*}} [[गौरादह]] {{*}} [[बिर्तामोड]] || 8 ||
|-
| 5 || [[कोशी प्रदेश]] || [[संखुवासभा जिला|संखुवासभा]] || [[खांदवारी]] {{*}} [[चैनपुर]] {{*}} [[मादी]] {{*}} [[धर्मदेवी]] {{*}} [[पाँचखपन]] || 5 ||
|-
| 6 || [[कोशी प्रदेश]] || [[भोजपुर जिला|भोजपुर]] || [[भोजपुर]] {{*}} [[षडानन्द]] || 2 ||
|-
| 7 || [[कोशी प्रदेश]] || [[धनकुटा जिला|धनकुटा]] || [[धनकुटा]] {{*}} [[पाख्रीबास]] {{*}} [[महालक्ष्मी]] || 3 ||
|-
| 8 || [[कोशी प्रदेश]] || [[तेह्रथुम जिला|तेह्रथुम]] || [[म्यांगलुंग]] {{*}} [[लालीगुराँस]] || 2 ||
|-
| 9 || [[कोशी प्रदेश]] || [[सुनसरी जिला|सुनसरी]] || [[इनरूवा]] {{*}} [[दुहबी]] {{*}} [[रामधुनी]] {{*}} [[बराह, सुनसरी|बराह]] || 4 ||
|-
| 10 || [[कोशी प्रदेश]] || [[मोरंग जिला|मोरंग]] ||[[बेलवारी]] {{*}} [[पथरी शनिश्चरे]] {{*}} [[सुन्दर हरैचा]] {{*}} [[लेटांग]] {{*}} [[रंगेली]] {{*}} [[उर्लाबारी]] {{*}} [[रतुवामाई]] {{*}} [[सुनवर्षि]] || 8 ||
|-
| 11 || [[कोशी प्रदेश]] || [[खोटाँग जिला|खोटाँग]] || [[हलेसी तुवाचुंग]] {{*}} [[रुपाकोट मझुवागढ़ी]] || 2 ||
|-
| 12 || [[कोशी प्रदेश]] || [[ओखलढुंगा जिला|ओखलढुंगा]] || [[सिद्धिचरण]] || 1 ||
|-
| 13 || [[कोशी प्रदेश]] || [[सोलुखुम्बु जिला|सोलुखुम्बु]] || [[सोलुदूधकुंड]] || 1 ||
|-
| 14 || [[कोशी प्रदेश]] || [[उदयपुर जिला|उदयपुर]] || [[त्रियुगा]] {{*}} [[कटारी, नेपाल|कटारी]] {{*}} [[चौदंडीगढ़ी]] {{*}} [[वेलका]] || 4 ||
|-
| 15 || [[प्रदेश संख्या 2]] || [[सप्तरी जिला|सप्तरी]] || [[राजविराज]] {{*}} [[शम्भुनाथ]] {{*}} [[कंचनरुप]] {{*}} [[डाक्नेश्वरी]] {{*}} [[बोदेबरसाईन]] {{*}} [[खडक]] {{*}} [[सुरूँगा]] {{*}} [[हनुमाननगर कंकालिनी]] {{*}} [[सप्तकोशी, सप्तरी|सप्तकोशी]] || 9 ||
|--
| 16 || [[प्रदेश संख्या 2]] || [[सिराहा जिला|सिराहा]] || [[सिराहा]] {{*}} [[लहान]] {{*}} [[मिर्चैया]] {{*}} [[गोलबजार]] {{*}} [[सुखीपुर]] {{*}} [[धनगढ़ीमाई]] {{*}} [[कल्याणपुर]] {{*}} [[कर्जन्हा]] || 8 ||
|-
| 17 || [[प्रदेश संख्या 2]] || [[महोत्तरी जिला|महोत्तरी]] ||[[जलेश्वर]] {{*}} [[गौशाला]] {{*}} [[बर्दिबास]] {{*}} [[लोहरपट्टी]] {{*}} [[रामगोपालपुर]] {{*}} [[मनरा शिसवा]] {{*}} [[मटिहानी]] {{*}} [[भँगाहा]] {{*}} [[बलवा]] {{*}} [[औरही]] || 10 ||
|-
| 18 || [[प्रदेश संख्या 2]] || [[सर्लाही जिला|सर्लाही]] || [[मलंगवा]] {{*}} [[हरिवन]] {{*}} [[लालबंदी]] {{*}} [[ईश्वरपुर]] {{*}} [[बरहथवा]] [[हरिपुर]] {{*}} [[हरिपुर्वा]] {{*}} [[बलरा]] {{*}} [[गोडैटा]] {{*}} [[बागमती]] ||10||
|-
| 19 || [[प्रदेश संख्या 2]] ||[[धनुषा जिला|धनुषा]]||[[धनुषाधाम]] {{*}} [[क्षिरेश्वरनाथ]] {{*}} [[गणेशमान चारनाथ]] {{*}} [[मिथिला]] {{*}} [[सबैला]] {{*}} [[नगराइन]] {{*}} [[विदेह]] {{*}} [[शहीदनगर]] {{*}} [[कमला]] {{*}} [[मिथिला बिहारी]] {{*}} [[हंसपुर]] || 11 ||
|-
| 20 || [[प्रदेश संख्या 2]] || [[रौतहट जिला|रौतहट]]|| [[गौर]] {{*}} [[चन्द्रपुर]] {{*}} [[गरुडा]] {{*}} [[बौधीमाई]] [[बृन्दावन]] {{*}} [[देवाही गोनाही]] {{*}} [[गढीमाई]] {{*}} [[गुजरा]] {{*}} [[कटहरिया]] {{*}} [[माधव नारायण]] {{*}} [[मौलापुर]] {{*}} [[फतुवा बिजयपुर]] {{*}} [[ईशनाथ]] {{*}} [[परोहा]] {{*}} [[राजपुर]] {{*}} [[राजदेवी]] || 16 ||
|-
| 21 || [[प्रदेश संख्या 2]] || [[बारा जिला|बारा]] ||[[सिम्रौनगढ]] {{*}} [[गढिमाई]] {{*}} [[निजगढ]] {{*}} [[महागढीमाई]] {{*}} [[कोल्हवी]] {{*}} [[पचरौता]] || 5 ||
|-
| 22 || [[प्रदेश संख्या 2]] || [[पर्सा जिला|पर्सा]]|| [[पोखरीया]] {{*}} [[बहुदरमाई]] {{*}} [[पर्सागढी]] || 3 ||
|-
| 23 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[दोलखा जिला|दोलखा]] || [[भिमेश्वर]] {{*}} [[जिरी]] || 2 ||
|-
| 24 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[रामेछाप जिला|रामेछाप]] || [[रामेछाप]] {{*}} [[मन्थली]] || 2 ||
|-
| 25 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[सिंधुली जिला|सिंधुली]] || [[कमलामाई]] {{*}} [[दुधौली]] || 2 ||
|-
| 26 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[काभ्रेपलान्चोक जिला|काभ्रेपलान्चोक]] ||[[पनौती]] {{*}} [[धुलिखेल]] {{*}} [[बनेपा]] {{*}} [[पांचखाल]] {{*}} [[काशीखण्ड]] {{*}} [[मण्डनदेउपुर]] || 6 ||
|-
| 27 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[नुवाकोट जिला|नुवाकोट]] || [[बिदुर]] {{*}} [[बेलकोटगढी]] || 2 ||
|-
| 28 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[धादिंग जिला|धादिंग]] || [[नीलकंठ]] {{*}} [[धुनीवेंशी]] || 2 ||
|-
| 29 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[भक्तपुर जिला|भक्तपुर]] || [[भक्तपुर]] {{*}} [[मध्यपुर ठिमी]] {{*}} [[सूर्यविनायक]] {{*}} [[चाँगुनारायण]]||4||
|-
| 30 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[सिन्धुपाल्चोक जिला|सिन्धुपाल्चोक]] || [[चौतारा]] {{*}} [[मेलम्ची]] {{*}} [[बाह्रविसे]] || 3 ||
|-
| 31 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[काठमांडू जिला|काठमांडू]] || [[कीर्तिपुर]] {{*}} [[गोकर्णेश्वर]] {{*}} [[दक्षिणकाली]] {{*}} [[तारकेश्वर]] {{*}} [[शंखरापुर]] {{*}} [[चंद्रागिरी]] {{*}} [[कागेश्वरी–मनोहरा]] {{*}} [[टोखा]] {{*}} [[नागार्जुन]] {{*}} [[बुढ़ानीलकंठ]] || 10 ||
|-
| 32 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[ललितपुर जिला|ललितपुर]] || [[गोदावरी, ललितपुर|गोदावरी]] {{*}} [[महालक्ष्मी, ललितपुर|महालक्ष्मी]]|| 2 ||
|-
| 33 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[मकवानपुर जिला|मकवानपुर]] |||[[थाहा]] || 1 ||
|-
| 34 || [[बाग्मती प्रदेश]] || [[चितवन जिला|चितवन]] ||[[रत्ननगर]] {{*}} [[खैरहनी]] {{*}} [[माडी]] {{*}} [[कालिका]] {{*}} [[राप्ती]] || 5 ||
|-
|35|| [[बाग्मती प्रदेश]] ||[[रसुआ जिला]]||अनुपलब्ध||0||
|-
| 36 || [[गंडकी प्रदेश]] || [[गोरखा जिला|गोरखा]] || [[गोरखा]] {{*}} [[पालुंगटार]] || 2 ||
|-
| 37 || [[गंडकी प्रदेश]] || [[लमजुंग जिला|लमजुंग]] || [[बेसीसहर]] {{*}} [[सुंदरबजार]] {{*}} [[राईनास]] {{*}} [[मध्यनेपाल]] || 4 ||
|-
| 38 || [[गंडकी प्रदेश]] || [[कास्की जिला|कास्की]]||अनुपलब्ध|| 0 ||
|-
| 39 || [[गंडकी प्रदेश]] || [[तनहुँ जिला|तनहुँ]]|| [[व्यास]] {{*}} [[शुक्लगण्डकी]] {{*}} [[भानु]] {{*}} [[भिमाद]] || 4 ||
|-
| 40 || [[गंडकी प्रदेश]] || [[स्यांगजा जिला|स्यांजा]] ||[[पुतलीबजार]] {{*}} [[वालिङ]] {{*}} [[चापाकोट]] {{*}} [[भीरकोट]] {{*}} [[गल्यांग]] || 5 ||
|-
|41|| [[गण्डकी प्रदेश]] || [[नवलपुर जिला]]||[[गैडाकोट]] {{*}} [[कावासोती]] {{*}} [[देवचुली]] {{*}} [[मध्यबिन्दु]] || 4 ||
|-
| 42 || [[गण्डकी प्रदेश]] || [[पर्वत जिला|पर्वत]] ||[[कुश्मा]] {{*}} [[फलेवास]]|| 2 ||
|-
| 43 || [[गण्डकी प्रदेश]] || [[बागलुंग जिला|बागलुंग]] || [[बागलुंग]] {{*}} [[गल्कोट]] {{*}} [[जैमूनी]] {{*}} [[ढोरपाटन]] || 4 ||
|-
| 44|| [[गण्डकी प्रदेश]] || [[म्याग्दी जिला|म्याग्दी]] || [[बेनी]] || 1 ||
|-
|45||[[गण्डकी प्रदेश]] || [[मनांग जिला|मनांग]]||अनुपलब्ध||0||
|-
|46|| [[गण्डकी प्रदेश]] ||[[मुस्तांग जिला|मुस्तांग]]||अनुपलब्ध||0||
|-
| 47 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[गुल्मी जिला|गुल्मी]] || [[रेसुंगा]] {{*}} [[मुसिकोट]] || 2 ||
|-
| 48 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[अर्घाखाँची जिला|अर्घाखाँची]] || [[सन्धीखर्क]] {{*}} [[शितगंगा]] {{*}} [[भूमिकास्थान]] || 3 ||
|-
| 49 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[पाल्पा जिला|पाल्पा]] || [[तानसेन]] {{*}} [[रामपुर]] || 2 ||
|-
| 50 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[कपिलवस्तु जिला|कपिलवस्तु]] ||[[कपिलवस्तु]] {{*}} [[बुद्धभूमि]] {{*}} [[शिवराज]] {{*}} [[वाणगंगा]] {{*}} [[कृष्णनगर, कपिलवस्तु|कृष्णनगर]] {{*}} [[महाराजगंज, कपिलवस्तु|महराजगंज]] || 6 ||
|-
| 51 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[रुपन्देही जिला|रुपन्देही]] ||[[सिद्धार्थनगर]] {{*}} [[सैनामैना]] {{*}} [[लुम्बिनी सांस्कृतिक]] {{*}} [[देवदह]] {{*}} [[तिलोत्तमा]] || 5 ||
|-
| 52 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[परासी जिला|परासी]] ||[[रामग्राम]] {{*}} [[सुनवल]] {{*}} [[बर्दघाट]]
|-
| 53 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[रोल्पा जिला|रोल्पा]] || [[रोल्पा]] || 1||
|-
| 54 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[प्युठान जिला|प्युठान]] || [[प्युठान]] {{*}} [[स्वर्गद्वारी]] || 2 ||
|-
| 55 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[बांके जिला|बांके]] ||[[कोहलपुर]] || 1 ||
|-
| 56 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[बर्दिया जिला|बर्दिया]] || [[गुलरिया]] {{*}} [[राजापुर]] {{*}} [[मधुबन]] {{*}} [[बाँसगढी]] {{*}} [[ठाकुरबाबा]] {{*}} [[बारबर्दिया]] || 6 ||
|-
| 57 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[दांग जिला|दांग]] || [[लमही]]|| 1 ||
|-
|58 || [[प्रदेश संख्या 5]] || [[पूरबी रुकुम जिला|पूरबी रुकुम]] ||अनुपलब्ध || 0 ||
|-
|59 || [[कर्णाली प्रदेश]] || [[पच्छिमी रुकुम जिला|पच्छिमी रुकुम]] || [[मुसीकोट]] {{*}} [[चौरजहारी]] {{*}} [[आठबिस्कोट]] || 3 ||
|-
| 60 || [[कर्णाली प्रदेश]] || [[सल्यान जिला|सल्यान]] || [[शारदा]] {{*}} [[बागचौर]] {{*}} [[बनगाड कुपिण्डे]] || 3 ||
|-
| 61 || [[कर्णाली प्रदेश]] || [[दैलेख जिला|दैलेख]] ||[[नारायण]] {{*}} [[दुल्लु]] {{*}} [[चामुण्डा विन्द्रासैनी]] {{*}} [[आठबीस]] || 4 ||
|-
| 62 || [[कर्णाली प्रदेश]] || [[सुर्खेत जिला|सुर्खेत]] ||[[वीरेन्द्रनगर]] {{*}} [[भेरीगंगा]] {{*}} [[गुर्भाकोट]] {{*}} [[पंचपुरी]] {{*}} [[लेकवेशी]] || 5 ||
|-
| 63 || [[कर्णाली प्रदेश]] || [[जुम्ला जिला|जुम्ला]] || [[चंदननाथ]] || 1 ||
|-
| 64 || [[कर्णाली प्रदेश]] || [[जाजरकोट जिला|जाजरकोट]] || [[छेडागाड]] {{*}} [[त्रिवेणी नलगाड]] {{*}} [[भेरी, जाजरकोट|भेरी]] || 3 ||
|-
|65 || [[कर्णाली प्रदेश]] ||[[डोल्पा जिला|डोल्पा]]||[[ठुली भेरी]] {{*}} [[त्रिपुरा सुंदरी]]||2||
|-
|66 || [[कर्णाली प्रदेश]] ||[[हुम्ला जिला|हुम्ला]]||अनुपलब्ध||0||
|-
|67 || [[कर्णाली प्रदेश]] ||[[कालीकोट जिला|कालीकोट]]|| [[खाँडाचक्र]] {{*}} [[रास्कोट]] {{*}} [[तिला गुफा]]||3||
|-
|68 || [[कर्णाली प्रदेश]] ||[[मुगु जिला|मुगु]]|| [[छायाँनाथ रारा]]||1||
|-
| 69 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[कैलाली जिला|कैलाली]] || [[गौरीगंगा]] {{*}} [[टीकापुर]] {{*}} [[गोदावरी, कैलाली|गोदावरी]] {{*}} [[लम्कीचुहा]] {{*}} [[भजनी]] {{*}} [[घोडाघोडी]] || 6 ||
|-
| 70 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[बझांग जिला|बझांग]] || [[जयपृथ्वी]] {{*}} [[बुंगल]] || 2 ||
|-
| 71 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[बाजुरा जिला|बाजुरा]] || [[बडिमालिका]] {{*}} [[त्रिवेणी]] {{*}} [[बुढीगंगा]] {{*}} [[बुढीनन्दा]] || 4 ||
|-
| 72 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[डोटी जिला|डोटी]] ||[[दिपायल सिलगढी]] {{*}} [[शिखर]] || 2 ||
|-
| 73 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[अछाम जिला|अछाम]] ||[[साँफेबगर]] {{*}} [[मंगलसेन]] {{*}} [[कमलबजार]] {{*}} [[पन्चदेवल विनायक]] || 4 ||
|-
| 74 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[दार्चुला जिला|दार्चुला]] || [[शैल्यशिखर]] {{*}} [[महाकाली, दार्चुला|महाकाली]]|| 2 ||
|-
| 75 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[बैतडी जिला|बैतडी]] || [[दसरथचन्द]] {{*}} [[पाटन]] {{*}} [[मेलौली]] {{*}} [[पुर्चौडी]] || 4 ||
|-
| 76 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[डडेलधुरा जिला|डडेलधुरा]] ||[[अमरगढी]] {{*}} [[परशुराम]] || 2 ||
|-
| 77 || [[प्रदेश संख्या 7]] || [[कंचनपुर जिला|कंचनपुर]] || [[भीमदत्त]] {{*}} [[पुनर्वास]] {{*}} [[बेलौरी]] {{*}} [[शुक्लाफाँटा]] {{*}} [[महाकाली, कंचनपुर|महाकाली]] {{*}} [[शुक्लाफाँटा]] {{*}} [[बेदकोट]] {{*}} [[कृष्णपुर]] || 7 ||
|-
!
![[नेपाल]]
!77
!
!276
!
|}
== इहो देखल जाय ==
* [[नेपाल के गाँवपालिका सभ के लिस्ट]]
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
{{Nepal topics}}
[[श्रेणी:नेपाल के नगरपालिका सभ|*]]
8hoimsotil3a6i1w6rcu3ja6awqpui0
प्रयोगकर्ता वार्ता:SlartibartfastT
3
54491
805942
564693
2026-10-10T10:43:02Z
M7
4392
M7 पन्ना [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Andrei Stroe]] के [[प्रयोगकर्ता वार्ता:SlartibartfastT]] पर स्थानांतरण कइलें: प्रयोगकर्ता के नाँव बदलाव के दौरान पन्ना "[[Special:CentralAuth/Andrei Stroe|Andrei Stroe]]" से "[[Special:CentralAuth/SlartibartfastT|SlartibartfastT]]" पर ऑटोमेटिक रूप से स्थानांतरित भइल।
564693
wikitext
text/x-wiki
{| id="GeoPort-upper" width="100%" cellpadding="5" cellspacing="6" style="background:#FFFAFF; text-align: justify; border-style:ridge; border-width:1px; border-color:#A9A9A9;"
|-
|<div style="display:inline-block;margin-top:.1em; text-align:right; margin-bottom:.2em; border-bottom:0; font-weight:bold;"><big>Welcome! स्वागतम्!</big> [[File:Crystal Clear app ksmiletris.png|25px]] </div>
राउर बहुत-बहुत स्वागत बा '''{{BASEPAGENAME}}''' जी ! {{#if: | {{{1}}} | }}<br/>
<div style="float:right; <!--background:#F5F5DC;--> width:30%">
<!-- दाहिना साइडबार -->
<big>'''ई जरूर पढ़ल जाय:'''</big>
{| border="5" cellspacing="10" cellpadding="5" height="50" align=center border=0 style="background: transparent"
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:विकिपीडिया का ना हवे|विकिपीडिया का ना हवे?]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:भोजपुरी में कइसे टाइप करब?|भोजपुरी में टाइपिंग]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:सत्यापन जोग|प्रमाणित बात लिखीं]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[मदद:फुटनोट|संदर्भ कइसे जोड़ीं?]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:नीति अउरी दिसानिर्देस|विकिनीति आ निर्देश]]
|}</div>
<!-- मुख्य पाठ -->
'''{{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }} जी''',
एह समय रउँआ [[विकिमीडिया फाउन्डेशन]] के परियोजना [[भोजपुरी]] [[विकिपीडिया]] पर बाड़ीं। भोजपुरी विकिपीडिया एगो मुक्त डिजिटल [[ज्ञानकोश]] हवे, जेवन अइसन भइया-बहिनी लोग मिल के लिखले बा जे ज्ञान बाँटे में बिस्वास करत बाटे। एह समय ए परियोजना में [[विशेष:ActiveUsers|{{NUMBEROFUSERS}} सदस्य]] लोग शामिल बाटे। ई बहुते खुशी क बाति बा कि रउँओं ए में शामिल हो गइल बाड़ीं।
* पहिले से बनल [[विकिपीडिया:लेख|लेखवन]] में कौनो संपादन खाली टेस्ट करे खातिर मत करीं। कौनों तरह के परीक्षण <small>(प्रयोग या टेस्टिंग)</small> [[विकिपीडिया:अभ्यास पन्ना|अभ्यास पन्ना]] या [[Special:MyPage/sandbox|अपना अभ्यास पन्ना]] पर करीं।
* [[विकिपीडिया:आपन परिचय कइसे देईं?|आपन परिचय]] आप संछेप में [[प्रयोगकर्ता:{{BASEPAGENAME}}|अपना सदस्य पन्ना]] पर दे सकत बानी। बहुत पर्सनल बात इहाँ मत लिखीं, न कौनों परचार वाली बात लिखीं। अपने खुद के बारे में लेख मत बनाईं।
* दुसरा [[विकिपीडिया:चौपाल |सदस्य लोगन से बात]] करत समय, [[मदद:वार्ता पन्ना|बातचीत पन्ना]] पर सनेसा लिखले की बाद आपन [[विकिपीडिया:दसखत|दसखत]] <small>(हस्ताक्षर)</small> जरूर करीं। एकरा खातिर अंत में चार गो टेढ़का डैश (<nowiki>~~~~</nowiki>) लिख देंईं या टूलबार में [[File:Insert-signature2.svg|link=|alt=]] पर क्लिक करीं।
* मदद चाहत होखीं त विकिपीडिया के [[विकिपीडिया:मदद|मदद पन्ना]] पर जाईं।
<!-- फुटर के कड़ी सभ -->
सीखे-समझे खातिर कुछ अउरी कड़ी नीचे दिहल जात बाटे:
{| border="5" cellspacing="1" cellpadding="0" height="50" align=center border=0 style="background: transparent"
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 10px;" | [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|शुरू से सीखीं]]
|
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[मदद:संपादन|संपादन सीखीं]]
|
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:नया लेख कइसे सुरू करीं?|नया लेख]]
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:अइसन लेख मना बाटे|लेख मनाहीं]]
|
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:पंचशील|पंचशील]]
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:समुदाय पोर्टल|सदस्य समाज पन्ना]]
|}
|}
-- [[प्रयोगकर्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|नया सदस्य स्वागतकर्ता]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|बात करीं]]) 21:17, 9 फरवरी 2018 (UTC)
5xwbvms5d4zm689nijmxasb1gqy6ide
ॐ नमः शिवाय
0
62144
805891
805623
2026-10-09T13:22:12Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805891
wikitext
text/x-wiki
{{Italic title}}
[[चित्र:Om-Namah-Shivaaya.jpg|thumb|[[देवनागरी|देवनागरी लिपि]] में "ॐ नमः शिवाय" मंत्र]]
[[चित्र:Om Namah Shivaya audio.wav|thumb|ॐ नमः शिवाय श्रव्य]]
'''''ॐ नमः शिवाय''''' एगो हिंदू [[मंत्र|मंतर]] बा। [[हिंदू धर्म]] के चलनसार धार्मिक रीति रिवाज में ई काफी महत्व के मंतर हवे आ [[शैव मत]] में सभसे प्रमुख मंत्र में से एक हवे। एकरा के '''पंचाक्षर मंत्र''' भा '''शिव पंचाक्षर''' भी कहल जाला। एक शाब्दिक अरथ होला "[[शिव|भगवान शिव]] के नमस्कार बा"।
ई मंत्र अपना पंचाक्षर रूप "न मः शि वा य" में [[कृष्ण यजुर्वेद]] के [[श्री रुद्रम्]] के हिस्सा के रूप में<ref>{{Cite book |url=https://www.himalayanacademy.com/media/books/path-to-siva/web/ch16.html |title=What Is the Namaḥ Śivāya Mantra? from the "Path to Siva" Book |last=Satguru Bodhinatha |first=Veylanswami |publisher=Himalayan Academy |year=2017 |isbn=9781934145722 |location=USA |pages=chapter 16}}</ref> आ [[शुक्ल यजुर्वेद]] के रुद्राष्टाध्यायी में आइल बा।
== अउरी ग्रंथन में ==
[[चित्र:Om Namah Shivaya in Sri Rudram Hymn.png|thumb|upright=1.25| कृष्ण यजुर्वेद के श्री रुद्रम में नमः शिवाय]]
[[चित्र:Om_Namah_Shivaya_in_Panchakshara_form.png|पाठ=Panchakshara mantra|thumb|336x336px|पञ्चाक्षर के रूप में 'नमः शिवाय' मंत्र]]
"ॐ नमः शिवाय" मंतर में आवे वाला पाँच अक्षर — 'न', 'म', 'शि', 'वा', 'य' — के उल्लेख श्री रुद्रं चमकं में मिलेला, जे [[कृष्ण यजुर्वेद]] के हिस्सा ह। ई मंतर ओह समय के ह, जब "शिव" शब्द अबहीं तक नाम ना बनल रहे, बलुक [[रुद्र]] देवता के संबोधन के रूप में इस्तेमाल होखत रहे। ओह संदर्भ में "शिव" के मतलब होला — मंगलकारी, शुभ, स्नेही, यानी रुद्र के शांत रूप के आदर से कहल जाला।
एह मंतर के उल्लेख [[रुद्राष्टाध्यायी]] में भी बा, जे शुक्ल यजुर्वेद के हिस्सा ह।
पूरा [[पंचाक्षर स्तोत्र]] (पाँच अक्षर वाला स्तुति) इहे मंतर के समर्पित बा।
तमिल भाषा में लिखल [[तिरुमंतिरम्]] नाम के ग्रंथ में ई मंतर के मतलब आ महत्व के बारे में विस्तार से बतावल गइल बा।
[[शिव पुराण]] के पहिल खंड (अध्याय 1.2.10 – शब्द-ब्रह्म तनु), विद्येश्वर संहिता, आ वायवीय संहिता के अध्याय 13 में ई मंतर "ॐ नमः शिवाय" के रूप में आवेला। शिव पुराण में एह मंतर के कई जगह "पंचाक्षर मंतर" (5 अक्षर वाला मंतर) आ "षडाक्षर मंतर" (6 अक्षर वाला, जब '[[ॐ]]' जोड़ल जाला) कह के भी उल्लेख भइल बा।
तमिल शिवभक्तन के प्रसिद्ध भजन "तिरुवाचकम्" के शुरुआत भी एह पाँच अक्षर — 'न', 'म', 'शि', 'वा', 'य' — से होखे ला।
== अलग-अलग भाषा आ लिखाई में ==
{| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="margin-bottom: 10px;"
|+अलग-अलग भाषा आ लिखाई सभ में ॐ नमः शिवाय
!भाषा
|-
|[[संस्कृत भाषा|संस्कृत]]-हिंदी-भोजपुरी<br>(देवनागरी लिखाई)
|ॐ नम: शिवाय
|-
|[[कन्नड़ भाषा|कन्नड़]]
|ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ
|-
|[[मलयालम भाषा|मलयालम]]
|ഓം നമഃ ശിവായ
|-
|[[तमिल भाषा|तमिल]]
|ஓம் நம சிவாய
|-
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगु]]
|ఓం నమః శివాయ
|-
|[[बंगाली भाषा|बांग्ला]]
|ওঁ নমঃ শিবায়
|-
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|ૐ નમઃ શિવાય
|-
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|ਓਮ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ <ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/knowmyshivcom/singnificance-of-panchakshari|title=Translation|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020083515/https://sites.google.com/site/knowmyshivcom/singnificance-of-panchakshari|archive-date=20 अक्टूबर 2020|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref>
|-
|[[ओड़िया भाषा|ओड़िया]]
|ଓଁ ନମଃ ଶିଵାୟ<ref>{{Cite web|url=http://www.moodiabahi.com/2017/06/shri-shiva-panchakshara-stotra-in-odia-download-pdf.html?m=1|title=odia translation|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329184754/http://www.moodiabahi.com/2017/06/shri-shiva-panchakshara-stotra-in-odia-download-pdf.html?m=1|archive-date=29 मार्च 2018|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref>
|-
|[[रूसी भाषा|रूसी]]
|Ом Намах Шивайа
|}
== मंत्र के ब्याख्या ==
[[सिद्ध शैव मत]] आ [[शैव सिद्धांत]] परंपरा में “नमः शिवाय” के भगवान शिव के पंच बोध तत्व मानल जाला, जवन पाँच तत्व के सार्वभौमिक एकता के बतावेला:
*Na (न) ध्वनि पृथ्वी के दर्शावेला
*Ma (म) ध्वनि जल के दर्शावेला
*Śi (शि) ध्वनि अग्नि के दर्शावेला
*Vā (वा) ध्वनि प्राण वायु के दर्शावेला
*Ya (य) ध्वनि आकाश या ether के दर्शावेला
एह मंत्र के समग्र मतलब हवे कि “सार्वभौमिक चेतना एके बा।”
===पंचाक्षर मंत्र===
ई पाँच अक्षर वाला रूप (पंच अक्षर), जवन “ॐ” के हटाके बनल बा।
शैव सिद्धांत में ई पाँच अक्षर के मतलब अउरी तरह से भी समझावल जाला:
*Na (न) भगवान के छिपावे वाली कृपा (concealing grace)
*Ma (म) संसार
*Śi (शि) शिव के प्रतीक
*Vā (वा) भगवान के प्रकट करे वाली कृपा (revealing grace)
*Ya (य) आत्मा (Ātman)
''तिरुमंतिरम्'' (शैव सिद्धांत के एगो ग्रंथ) में कहल गइल बा: “उनकर चरण ‘न’ अक्षर हवे। नाभि ‘म’ हवे। कंधा ‘शि’ हवे। मुँह ‘वा’ हवे। आ माथा के ऊपर चमकत केंद्र ‘य’ हवे। एही तरह शिव के पाँच अक्षर वाला रूप बनत बा।”
{{Clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[शिव तांडव स्तोत्र]]
* [[शिव महिम्न स्तोत्र]]
* [[रुद्राष्टक]]
* [[हर-हर महादेव]]
* [[ॐ नमो नारायणाय]]
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:हिंदू धर्म]]
[[श्रेणी:शैव मत]]
[[श्रेणी:संस्कृत शब्द, वाक्य आ सूक्ति]]
{{hinduism-stub}}
occjfw23n1ih9aegjtenqqu2cr4tv4w
805928
805891
2026-10-09T13:26:22Z
SM7
3953
संदर्भ जोड़ल/सुधारल गइल
805928
wikitext
text/x-wiki
{{Italic title}}
[[चित्र:Om-Namah-Shivaaya.jpg|thumb|[[देवनागरी|देवनागरी लिपि]] में "ॐ नमः शिवाय" मंत्र]]
[[चित्र:Om Namah Shivaya audio.wav|thumb|ॐ नमः शिवाय श्रव्य]]
'''''ॐ नमः शिवाय''''' एगो हिंदू [[मंत्र|मंतर]] बा। [[हिंदू धर्म]] के चलनसार धार्मिक रीति रिवाज में ई काफी महत्व के मंतर हवे आ [[शैव मत]] में सभसे प्रमुख मंत्र में से एक हवे। एकरा के '''पंचाक्षर मंत्र''' भा '''शिव पंचाक्षर''' भी कहल जाला। एक शाब्दिक अरथ होला "[[शिव|भगवान शिव]] के नमस्कार बा"।
ई मंत्र अपना पंचाक्षर रूप "न मः शि वा य" में [[कृष्ण यजुर्वेद]] के [[श्री रुद्रम्]] के हिस्सा के रूप में<ref>{{Cite book |url=https://www.himalayanacademy.com/media/books/path-to-siva/web/ch16.html |title=What Is the Namaḥ Śivāya Mantra? from the "Path to Siva" Book |last=Satguru Bodhinatha |first=Veylanswami |publisher=Himalayan Academy |year=2017 |isbn=9781934145722 |location=USA |pages=chapter 16}}</ref> आ [[शुक्ल यजुर्वेद]] के रुद्राष्टाध्यायी में आइल बा।
== अउरी ग्रंथन में ==
[[चित्र:Om Namah Shivaya in Sri Rudram Hymn.png|thumb|upright=1.25| कृष्ण यजुर्वेद के श्री रुद्रम में नमः शिवाय]]
[[चित्र:Om_Namah_Shivaya_in_Panchakshara_form.png|पाठ=Panchakshara mantra|thumb|336x336px|पञ्चाक्षर के रूप में 'नमः शिवाय' मंत्र]]
"ॐ नमः शिवाय" मंतर में आवे वाला पाँच अक्षर — 'न', 'म', 'शि', 'वा', 'य' — के उल्लेख श्री रुद्रं चमकं में मिलेला, जे [[कृष्ण यजुर्वेद]] के हिस्सा ह। ई मंतर ओह समय के ह, जब "शिव" शब्द अबहीं तक नाम ना बनल रहे, बलुक [[रुद्र]] देवता के संबोधन के रूप में इस्तेमाल होखत रहे। ओह संदर्भ में "शिव" के मतलब होला — मंगलकारी, शुभ, स्नेही, यानी रुद्र के शांत रूप के आदर से कहल जाला।
एह मंतर के उल्लेख [[रुद्राष्टाध्यायी]] में भी बा, जे शुक्ल यजुर्वेद के हिस्सा ह।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/stream/HindiBook--rudrashtadhyayi.pdf/HindiBook--rudrashtadhyayi#page/n90/mode/1up |title=rudrashtadhyayi |page=Check first verse's second line. There you can see namah shivaya written in Sanskrit }}</ref>
पूरा [[पंचाक्षर स्तोत्र]] (पाँच अक्षर वाला स्तुति) इहे मंतर के समर्पित बा।
तमिल भाषा में लिखल [[तिरुमंतिरम्]] नाम के ग्रंथ में ई मंतर के मतलब आ महत्व के बारे में विस्तार से बतावल गइल बा।
[[शिव पुराण]] के पहिल खंड (अध्याय 1.2.10 – शब्द-ब्रह्म तनु), विद्येश्वर संहिता, आ वायवीय संहिता के अध्याय 13 में ई मंतर "ॐ नमः शिवाय" के रूप में आवेला। शिव पुराण में एह मंतर के कई जगह "पंचाक्षर मंतर" (5 अक्षर वाला मंतर) आ "षडाक्षर मंतर" (6 अक्षर वाला, जब '[[ॐ]]' जोड़ल जाला) कह के भी उल्लेख भइल बा।
तमिल शिवभक्तन के प्रसिद्ध भजन "तिरुवाचकम्" के शुरुआत भी एह पाँच अक्षर — 'न', 'म', 'शि', 'वा', 'य' — से होखे ला।
== अलग-अलग भाषा आ लिखाई में ==
{| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="margin-bottom: 10px;"
|+अलग-अलग भाषा आ लिखाई सभ में ॐ नमः शिवाय
!भाषा
|-
|[[संस्कृत भाषा|संस्कृत]]-हिंदी-भोजपुरी<br>(देवनागरी लिखाई)
|ॐ नम: शिवाय
|-
|[[कन्नड़ भाषा|कन्नड़]]
|ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ
|-
|[[मलयालम भाषा|मलयालम]]
|ഓം നമഃ ശിവായ
|-
|[[तमिल भाषा|तमिल]]
|ஓம் நம சிவாய
|-
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगु]]
|ఓం నమః శివాయ
|-
|[[बंगाली भाषा|बांग्ला]]
|ওঁ নমঃ শিবায়
|-
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|ૐ નમઃ શિવાય
|-
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|ਓਮ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ <ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/knowmyshivcom/singnificance-of-panchakshari|title=Translation|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020083515/https://sites.google.com/site/knowmyshivcom/singnificance-of-panchakshari|archive-date=20 अक्टूबर 2020|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref>
|-
|[[ओड़िया भाषा|ओड़िया]]
|ଓଁ ନମଃ ଶିଵାୟ<ref>{{Cite web|url=http://www.moodiabahi.com/2017/06/shri-shiva-panchakshara-stotra-in-odia-download-pdf.html?m=1|title=odia translation|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329184754/http://www.moodiabahi.com/2017/06/shri-shiva-panchakshara-stotra-in-odia-download-pdf.html?m=1|archive-date=29 मार्च 2018|dead-url=|access-date=|url-status=dead}}</ref>
|-
|[[रूसी भाषा|रूसी]]
|Ом Намах Шивайа
|}
== मंत्र के ब्याख्या ==
[[सिद्ध शैव मत]] आ [[शैव सिद्धांत]] परंपरा में “नमः शिवाय” के भगवान शिव के पंच बोध तत्व मानल जाला, जवन पाँच तत्व के सार्वभौमिक एकता के बतावेला:
*Na (न) ध्वनि पृथ्वी के दर्शावेला
*Ma (म) ध्वनि जल के दर्शावेला
*Śi (शि) ध्वनि अग्नि के दर्शावेला
*Vā (वा) ध्वनि प्राण वायु के दर्शावेला
*Ya (य) ध्वनि आकाश या ether के दर्शावेला
एह मंत्र के समग्र मतलब हवे कि “सार्वभौमिक चेतना एके बा।”
===पंचाक्षर मंत्र===
ई पाँच अक्षर वाला रूप (पंच अक्षर), जवन “ॐ” के हटाके बनल बा।
शैव सिद्धांत में ई पाँच अक्षर के मतलब अउरी तरह से भी समझावल जाला:
*Na (न) भगवान के छिपावे वाली कृपा (concealing grace)
*Ma (म) संसार
*Śi (शि) शिव के प्रतीक
*Vā (वा) भगवान के प्रकट करे वाली कृपा (revealing grace)
*Ya (य) आत्मा (Ātman)
''तिरुमंतिरम्'' (शैव सिद्धांत के एगो ग्रंथ) में कहल गइल बा: “उनकर चरण ‘न’ अक्षर हवे। नाभि ‘म’ हवे। कंधा ‘शि’ हवे। मुँह ‘वा’ हवे। आ माथा के ऊपर चमकत केंद्र ‘य’ हवे। एही तरह शिव के पाँच अक्षर वाला रूप बनत बा।”
{{Clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[शिव तांडव स्तोत्र]]
* [[शिव महिम्न स्तोत्र]]
* [[रुद्राष्टक]]
* [[हर-हर महादेव]]
* [[ॐ नमो नारायणाय]]
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:हिंदू धर्म]]
[[श्रेणी:शैव मत]]
[[श्रेणी:संस्कृत शब्द, वाक्य आ सूक्ति]]
{{hinduism-stub}}
lozfi7609h5xizyrcnqj45r69q22gp8
गोक्यो झील
0
64926
805930
727447
2026-10-09T14:02:31Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805930
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox lake
| name = गोक्यो झील
| image =Gokyo Lake, Ngozumpa Glacier, Arakamtse, Cholatse, Nepal, Himalayas.jpg
| caption = गोक्यो झील
| image_bathymetry =
| caption_bathymetry =
| location = [[सोलुखुम्बु जिला]]
| coords = {{coord|27|58|49|N|86|40|07|E|type:waterbody_region:NP|display =inline,title}}
| type =
| inflow =
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = नेपाल
| length =
| width =
| area = {{convert|196.2|ha}}
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| elevation = {{convert|4700|–|5000|m|ft|abbr=on}}
| islands =
| cities =
|embedded = {{Designation list
| embed = yes
| designation1 = Ramsar
| designation1_offname = गोक्यो आ सहायक झील
| designation1_date = 13 सितंबर 2007
| designation1_number = 1692<ref>{{Cite web|title=गोक्यो आ सहायक झील |website=[[रामसर सभागम|रामसर]] साइट्स सूचना सेवा|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1692|accessdate=25 April 2018}}</ref>}}
}}
'''गोक्यो झील''' [[नेपाल]] के [[सागरमाथा राष्ट्रीय पार्क]] में स्थित [[ओलिगोट्रोफिक झील|ओलिगोट्रोफिक]] झील ह, इ {{convert|4700|–|5000|m|ft|abbr=on}} के ऊंचाई (समुद्र तल से) पर स्थित बा। इ झील दुनिया के सबसे ऊंचाई पर स्थित ताजा पानी के झील ह जे में 6 गो मुख्य झील बाड़ी सन, इ में थोनक झील सब से बड़हन बा।<ref name="nbrb2007">Bhuju, U.R., Shakya, P.R., Basnet, T.B., Shrestha, S. (2007). [http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf ''Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726170342/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |date=जुलाई 26, 2011 }}. International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific. Kathmandu, Nepal. {{ISBN|978-92-9115-033-5}}</ref> In September 2007, Gokyo and associated wetlands of {{convert|7770|ha|sqmi|abbr=on}} have been designated a [[Ramsar site]].<ref>Bhandari, B. B. (2009). [http://www.nepjol.info/index.php/BANKO/article/view/2206 ''Wise use of Wetlands in Nepal'']. Banko Janakari, Special Issue February 2009: 10–17.</ref>
<br><gallery class=center caption="गोक्यो झील">
Gokyo-Lake 1-06-Abfluss-2007-gje.jpg|
Gokyo Lakes, Taujung Tsho, Coastline, Nepal, Himalayas.jpg
Gokyo Lakes, Machhermo Peaks 2, Nepal, Himalayas.jpg
Gokyo-Lake 3-54-2007-gje.jpg|
Gokyo Lakes, Langponga Tsho, Nepal, Himalayas.jpg
Gokyo Lakes, Thonak Tsho, Nepal, Himalayas.jpg
</gallery>
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:नेपाल के झील]]
[[श्रेणी:नेपाल में रामसर साइट]]
{{Nepal-geo-stub}}
kf8dla5ziifssvaznv0xs6hg2a0a1y2
पेक्योंग हवाईअड्डा
0
64997
805931
784129
2026-10-09T14:02:36Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805931
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = पेक्योंग एयरपोर्ट
| opened = 24 सितंबर 2018
| image = Pakyongsikkim.jpg
| IATA = PYG
| ICAO = VEPY
| coordinates = {{coord|27|13|40|N|088|35|13|E|region:IN-SK|display=inline,title}}
| pushpin_map = India Sikkim
| pushpin_map_caption = सिक्किम में अवस्थिति
| pushpin_label = पेक्योंग एयरपोर्ट
| pushpin_label_position =
| type = पब्लिक
| owner =
| operator = AAI
| city-served = [[गंगटोक]]
| location = [[पेक्योंग]], [[सिक्किम]], [[भारत]]
| metric-elev = Yes
| elevation-m = 1399
| website =
| metric-rwy = Y
| r1-number = 02/20
| r1-length-m =1,700
| r1-surface =
| footnotes =
}}
'''पेक्योंग एयरपोर्ट''' [[भारत]] के [[सिक्किम]] राज्य में नया निर्माण भइल एगो एयरपोर्ट ह। <ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sikkim-s-pakyong-airport-to-become-100th-functional-airport-in-india-jayant-sinha/story-VhFKL5C1oR4ML7wB83sMPN.html|title=Sikkim to have 100th functional airport in India}}</ref> एयरपोर्ट के क्षेत्रफल {{convert|400|ha|acre}} बा, जवन [[पेक्योंग]] गांव में सिक्किम से 35 किमी के दूरी पर स्थित बा। <ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/wait-for-sikkim-air-link-185109|title=Wait for Sikkim air link}}</ref> इ एयरपोर्ट {{convert|4500|ft|m}} के ऊंचाई पर स्थित बाटे, जवन भारत के 5 गो सबसे ऊँचाई पर स्थित एयरपोर्ट में से 1 ह। <ref>{{cite web|title=Sikkim's Greenfield Airport|url=http://www.punjlloyd.com/landmark-projects-gallery/sikkims-greenfield-airport-india|accessdate=4 August 2012|work=Punjlloyd|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140537/http://www.punjlloyd.com/landmark-projects-gallery/sikkims-greenfield-airport-india|url-status=dead}}</ref> इ भारत के 100 वां एयरपोर्ट ह जबकि सिक्किम के एकमात्र एयरपोर्ट ह। <ref>{{cite news|title=Sikkim to get its first airport at Pakyong|url=http://www.indianexpress.com/news/sikkim-to-get-its-first-airport-at-pakyong/240002/0|accessdate=4 August 2012|newspaper=''[[The Indian Express]]''|date=17 November 2007}}</ref><ref>{{cite news|title=Pakyong airport in Sikkim to become the 100th functional airport in India: Jayant Sinha|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/airlines-aviation/pakyong-airport-in-sikkim-to-become-the-100th-functional-airport-in-india-jayant-sinha/1153638/|accessdate=5 May 2018|agency=PTI|publisher=Financial Express|date=3 May 2018}}</ref>
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:भारत के हवाईअड्डा]]
[[श्रेणी:सिक्किम]]
{{India-airport-stub}}
ooues30nk8halebmmg09ckjyfiwm30e
एली एवराम
0
74369
805902
805007
2026-10-09T13:23:44Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805902
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = एली एवराम
|image = Elli AvrRam grace the Hindustan Times India Most Stylish Awards 2022.jpg
|imagesize =
|othername = Elisabet Avramidou
|occupation = अभिनेत्री
|birth_place= [[स्टॉकहोम]], [[स्वीडन]]
|birth_date = {{birth date and age|1989|07|29|df=yes}}<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/ElliAvram/status/361586026747133952 |title=Twitter / ElliAvram: @TeamManishPaul thank uu God bless u! |publisher=Twitter.com |date=2013-07-28 |accessdate=2014-04-01}}</ref>
|nationality = स्वेडिश
|yearsactive = 2008–वर्तमान
|relatives =
|website =
}}
'''एली एवराम''' एक ठे स्विडिश ग्रीक मूल क हीरोइन हईं,<ref>{{cite web|url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/elli-avrrams-hot-pictures/articleshow/65686259.cms?utm_source=TOInewHP_TILwidget&utm_medium=ABtest&utm_campaign=TOInewHP|title=Cricketer Hardik Pandya’s rumoured ex-girlfriend Elli AvrRam is turning up the heat}}</ref>। इ ''[[मिकी वायरस]]'' फिलिम से बालीवुड में अपने एक्टिंग क शुरुआत कईनी। एली कलर्स चैनल पर आवे वाला रियलिटी शो ''बिग बॉस'' सीजन 7 में शामिल रहनीं।
सितंबर, 2012 से उ [[मुम्बई]] में रहत हईं। ''[[किस किसको प्यार करूँ]]'' फिलिम में एली कॉमेडियन आऊर एक्टर [[कपिल शर्मा]] के प्रेमिका क रोल कइले रहनीं।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:भारतीय फिलिम ऐक्ट्रेस]]
[[श्रेणी:स्वीडिश लोग]]
[[श्रेणी:1990 में जनम]]
[[श्रेणी:बिग बॉस प्रतिभागी]]
{{actor-stub}}
kav01ffugjk1u5nt8ogzkgigav53a11
रोहित शर्मा
0
76034
805932
767050
2026-10-09T14:02:41Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805932
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricketer
| name = रोहित शर्मा
| image = Rohit Gurunath Sharma.jpg
| caption = रोहित शर्मा
| country = भारत
| fullname = रोहित गुरुनाथ शर्मा
| nickname = हिटमैन
| birth_date = {{Birth date and age|1987|4|30|df=yes}}
| birth_place = [[नागपुर]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| heightft = 5
| heightinch = 10
| batting = दहिने हाथ से
| bowling = दहिने हाथ से ऑफ़ ब्रेक
| role = [[बल्लेबाज़|बल्लेबाज]]
| international = true
| testdebutdate = 6 नवम्बर
| testdebutyear = 2013
| testdebutagainst = वेस्टइंडीज
| testcap = 281
| lasttestdate= 22 नवम्बर
| lasttestyear = 2019
| lasttestagainst= बांग्लादेश
| odidebutdate = 23 जून
| odidebutyear = 2007
| odidebutagainst = आयरलैंड
| odicap = 126
| lastodidate = 19 जनवरी
| lastodiyear = 2020
| lastodiagainst = ऑस्ट्रेलिया
| odishirt = 45
| T20Idebutdate = 19 सितंबर
| T20Idebutyear = 2007
| T20Idebutagainst = इंग्लैंड
| T20Icap = 17
| lastT20Idate = 2 फरवरी
| lastT20Iyear = 2020
| lastT20Iagainst = न्यूजीलैंड
| club1= [[मुम्बई]]
| year1 = 2006/07–अबहीं तक
| club2= [[डेक्कन चार्जर्स]]
| year2 = 2008-2010
| clubnumber2 = 45
| club3 = [[मुंबई इंडियंस|मुम्बई इंडियन्स]]
| year3 = 2011–अबहीं तक
| clubnumber3 = 45
| columns = 4
| column1 = [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]]
| column2 = [[एक दिवसीय अंतर्राष्ट्रीय|वनडे]]
| column3 = [[ट्वेन्टी-२० अंतरराष्ट्रीय|टी20ई]]
| column4 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|एफसी]]
| matches1 = 32
| matches2 = 224
| matches3 = 107
| matches4 = 92
| runs1 = 2,141
| runs2 = 9,115
| runs3 = 2,713
| runs4 = 7,118
| bat avg1 = 46.54
| bat avg2 = 49.27
| bat avg3 = 31.90
| bat avg4 = 56.04
| 100s/50s1 = 6/10
| 100s/50s2 = 29/43
| 100s/50s3 = 4/20
| 100s/50s4 = 23/30
| top score1 = 212
| top score2 = 264
| top score3 = 118
| top score4 = 309*
| deliveries1 = 346
| deliveries2 = 593
| deliveries3 = 68
| deliveries4 = 2,104
| wickets1 = 2
| wickets2 = 8
| wickets3 = 1
| wickets4 = 24
| bowl avg1 = 104.50
| bowl avg2 = 64.37
| bowl avg3 = 113.00
| bowl avg4 = 47.16
| fivefor1 = 0
| fivefor2 = 0
| fivefor3 = 0
| fivefor4 = 0
| tenfor1 = 0
| tenfor2 = n/a
| tenfor3 = n/a
| tenfor4 = n/a
| best bowling1 = 1/26
| best bowling2 = 2/27
| best bowling3 = 1/22
| best bowling4 = 4/41
| catches/stumpings1 = 31/–
| catches/stumpings2 = 77/–
| catches/stumpings3 = 40/–
| catches/stumpings4 = 73/–
| source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/34102.html ESPNcricinfo
| date = 31 मई
| year = 2020
}}
'''रोहित गुरूनाथ शर्मा''' एक [[भारतीय क्रिकेट टीम]] के खेलाड़ी बाड़ें।
[[श्रेणी:भारत के लोग]]
[[श्रेणी:क्रिकेट]]
[[श्रेणी:क्रिकेट खेलाड़ी]]
[[श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाड़ी]]
[[श्रेणी:1987 में जनम]]
gpqbz3h4lszfu8xb9vvzv4ghzma3fr3
दुस्मन के खून पानी हऽ
0
78287
805905
805428
2026-10-09T13:23:58Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805905
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| image =
| caption =
| director = सुरेश के. ग्रोवर
| starring = [[धर्मेंद्र]]<br>[[रवि किशन]]
| producer = सुरेश के. ग्रोवर
| music = निखिल-विनय
| studio = डिवाइन ग्रोवर्स
| released = {{Film date|2014|09|19|df=y}}
| country = [[भारत]]
| language = भोजपुरी
| cinematography = अकरम खान
| runtime = 118 मिनट
}}
'''दुस्मन के खून पानी हऽ''' एगो [[भारत]] मे बनल [[भोजपुरी]] फिलिम हऽ जेकरा निर्देशक आ निर्माता सुरेश के. ग्रोवर हवें। एह में [[धर्मेंद्र]], [[रवि किशन]] प्रमुख कलाकार रहल। फिलिम 19 सितंबर 2014 के सिनेमाघर में रिलीज़ भइल।<ref>{{Cite web|url=https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/dushman-ke-khoon-paani-ha|title=Dushman Ke Khoon Paani Ha Movie Review {{!}} Dushman Ke Khoon Paani Ha Movie Cast|website=www.indianfilmhistory.com|language=en|access-date=2020-11-27}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citation|title=Dushman Ke Khoon Paani Ha Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movie-details/dushman-ke-khoon-paani-ha/movieshow/61222674.cms|accessdate=2020-11-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bhojpurifilmiduniya.com/2016/03/dushman-ke-khoon-paani-ha.html|title=Dushman Ke Khoon Paani Ha :Starring Ravi Kishan, Dharmendra, Arman kohli and Puneet Issar|last=Singh|first=Satyendra|access-date=2020-11-27}}</ref>
==कलाकार==
*[[धर्मेंद्र]]
*[[रवि किशन]]
*पुनीत इस्सर
*टिनु आंनद
*अरमान कोहली
==संदर्भ==
{{reflist}}
==बाहरी कड़ी==
*{{IMDb title|4479184}}
{{भोजपुरी-फिलिम-आधार}}
[[श्रेणी:2014 के फिलिम]]
[[श्रेणी:भारतीय फिलिम]]
dzd1c2wthkff13de2gcpno1i5wzyimc
पुरबी
0
81115
805890
722498
2026-10-09T13:22:07Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805890
wikitext
text/x-wiki
'''पुरबी''' लोकगीत के एगो शैली भा किसिम हवे।
पुरबी शैली के रचना करेवाला पुरबी शैली के जनक महेन्दर मिसिर के मानल जाला। महेन्दर मिसिर जी के जनम छपरा जिला के जलालपुर प्रखण्ड के कांही मिश्रवलिया गांव में 16 मार्च, 1865 ई0 के भइल रहे । महेन्दर मिसिर जी के अईसे त बहुत खासियत बा लेकिन एगो इहो खासियत बा कि उहां के अपना पूरा जीवन में खाली आपने बनावल गीत आ रचना गइनी । 12 साल के उमिर से रचना करे लगनी, ओकरा गावे लगनी आ खुदे सब तरह के बाज भी बजावे लगनी। ओह समय के अइसन कवनो राग ना रहे जवना पर इहां के कलम ना चलल आ अइसन कवनो साज बाज ना रहे जवना के बजावे में इहां के सिद्धहस्तता ना रहे । ओह समय के जवन भी वाद्ययंत्र रहे सब के बजावे में महेन्दर मिसिर जी निपुण रहीं । महेन्दर मिसिर जी के देहावसान 26 अक्टूबर, 1946 के छपरा के उहां के आपन बनावल शिवमंदिर में -'''एको गहनवा नइखे सारी हो, कईसे जाईब ससुरार -''' भजन गावत शिवलिंग के आपना पांजा में ध के बैकुण्ठगमन कइनी । भोजपुरी के प्रथम महाकवि के रुप में भोजपुरी के प्रथम महाकव्य अपुर्व रामायण के रचना महेन्दर मिसिर जी कारागार में ही कइले रहीं जवना में एक से बढ़ के एक पुरबी गीत बा । अईसे 1920 के आस पास महेन्दर मिसिर जी के एगो किताब महेन्द्र मंगल के प्रकाशन भइल रहे चार भाग में जवना में 1000 से अधिक पुरबी गीत बा आ जवना किताब के भूमिका पं0 रामनेश त्रिपाठी जी लिखने बानी, उहे त्रिपाठी जी जेकर लिखल भजन सब लोग आजो बड़ा प्रेम से गावेला- हे प्रभु आनन्ददाता ज्ञान हमको दीजिए । महेन्दर मिसिर जी के जीवन बहुआयामी बा। महेन्दर मिसिर जी एगो महान राष्ट्रवादी भी रहनी आ ब्रिटिश सरकार के अर्थव्यवस्था तबाह कइनी आ क्रांतिकारी लोगन के बहुते बहुते आर्थिक मदद कइनी आ इहां के पकड़वा के गोपीचन्द विश्वप्रसिद्ध जासूस बन गइल। '''पाकल पाकल पनवा खिअवलस गोपीचनवा पीरीतीया लगाके''' । आ गोपीचन्द गइले रहे - '''नोटावा जे छापि छापि गिनिया भंजवल हो महेन्दर मिसिर, गिनिया भंजवल ओपर जग के रिझवल, खुफिया पुलिसवा देहलस फंसाय हो महेन्दर मिसिर, सगरी जहांनवां में कइल बड़ा नांव हो महेन्दर मिसिर, ब्रिटिश के कइल हलकान हो महेन्दर मिसिर''' । महेन्दर मिसिर जी के जीवन बहुत ही व्यापक बा । अपना जीवन में ही महेन्दर मिसिर जी काफी प्रसिद्ध हो गइल रनी। अपना जीवन में ही किंवदन्ती बन गइल रनी। आजो उहां के कथा कहानी दांतकाथा के रुप में भोजपुरी इलाका में मौजूद बा।
[[श्रेणी:भोजपुरी लोकगीत]]
{{Music-stub}}
t1vqnx05fm0wkpqoey3doshkgh88cyc
पुनीत राजकुमार
0
82263
805887
757966
2026-10-09T13:21:44Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: अक्तूबर → अक्टूबर using [[Project:AWB|AWB]]
805887
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = पुनीत राजकुमार
| image = Puneeth_Rajkumar_(4).jpg
| caption =
| birth_name = लोहित राजकुमार
| birth_date = {{birth-date|17 March 1975}}
| birth_place = [[Madras]] (now Chennai), [[Tamil Nadu]], India
| death_date = {{Death date and age|2021|10|29|1975|03|17|df=yes}}
| death_place = [[Bangalore]], [[Karnataka]], India
| occupation = {{hlist|Actor|singer|producer|television presenter}}
| other_names = अप्पू
| years_active = {{Ubl|1976–1989|2002–2021}}
| spouse = {{marriage|Ashwini Revanth|1999}}
| children = 2
| father = [[डॉ. राजकुमार]]
| mother = [[परावतम्मा राजकुमार]]
| relatives = See [[List of Indian film families#Rajkumar family|Rajkumar family]]
}}
'''पुनीत राजकुमार''' (17 मार्च 1975 – 29 अक्टूबर 2021) एक ठो भारतीयों फिलिम एक्टर बाने | लोग उनके बोलने वाला दुसर नाँव '''अप्पू''' एक फिलिम एक्टर, पार्श्व गायक, टेलीविज़न प्रस्तोता अउर प्रोड्यूसर जो काम कर रहल बानी कन्नड़ सानिमा मे है । ई एक्टर 29 फिलिमो मे बालक के रूप से नज़र दिखाई बा । ई एक्टर मशहूर फिलिम एक्टर राजकुमार के बेटा हेवन । बच्चा होने की पहिले उसके बाप राजकुमार के साथ फिलिमो मे अभिनय कर दी । वसन्ता गीता (1980), भाग्यवता (1981), चालीसुवा मोदगल्लु (1982), इरडु नक्षत्रागलु (1983), बेट्टडा हुवु (1985) नामके फिलिमो मे उसके अभिनय प्रशंसित की । फिलिम बेट्टडा हुवु से अप्पू नामके रोल से उसको बेस्ट चाइल्ड आर्टिस्ट देश के प्रदम पुरस्कार मिला ।<ref name=":0">{{Cite news|last=Bharadwaj|first=K. V. Aditya|date=2021-10-30|title=For Puneeth Rajkumar, this was no time to die|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/for-puneeth-rajkumar-this-was-no-time-to-die/article37244563.ece|access-date=2021-11-08|issn=0971-751X}}</ref> अउर चालीसूवा मोदगल्लु अउर इरडु नक्षत्रागलु नामक फिलिमो से उसको कर्नाटक राज्य पुरस्कार बेस्ट चाइल्ड अवार्ड मिलल बा। पुनीत के पहिला लीड रोल 2002 के अप्पु से हऽ। कर्नाटक सरकार ने घोषणा की उसको राज्य के सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार पुनीत के तरफ से मरणोपरांत से लेगी बा। <ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-ratna-for-puneeth-chief-minister/article37529863.ece|title=Karnataka Ratna for Puneeth|work=The Hindu|date=16 November 2021|access-date=18 November 2021}}</ref>
फांस अउर मीडिया ने उनको "पावर स्टार" डब किया खातिर। ई एक्टर लीड रोल से व्यावसायिक रूप से सफल हूवा गया फिलिमे समेत अप्पु (2002), अभी (2003), वीरा कन्नाडीगा (2004), मौर्य (2004), आकाश (2005), अजय (2006)
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
{{Reflist}}
== बाहरी कड़ी ==
{{Actor-stub}}
akktzp47neo51kho2btn66n78zyewvo
क्रिस गेल
0
84886
805906
762504
2026-10-09T13:24:02Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805906
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricketer
| name = Chris Gayle
| honorific-suffix = [[Order of Distinction|OD]]
| image = Chris Gayle.png
| fullname = Christopher Henry Gayle
| birth_date = {{Birth date and age|1979|9|21|df=yes}}
| birth_place = [[Kingston, Jamaica]]
| nickname = {{ubl|Universe Boss,<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/1056933|title='I'm the Universe Boss, that will never change' – Chris Gayle on call to retire|work=[[International Cricket Council|ICC]]|date=18 February 2019|access-date=5 March 2021}}</ref><ref>{{cite web |title='Universe Boss' enters new territory |url=https://www.cricket.com.au/news/chris-morris-300-indian-premier-league-ipl-sixes-kings-xi-punjab/2019-03-31 |website=cricket.com.au |access-date=11 May 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Ellis |first1=Brett |title='Universe Boss' for a reason! Chris Gayle becomes the first to smash 300 IPL sixes |url=https://www.indiatvnews.com/amp/sports/cricket-universe-boss-for-a-reason-chris-gayle-becomes-the-first-to-smash-300-ipl-sixes-511635 |work=www.indiatvnews.com |access-date=11 May 2019 |date=30 March 2019}}</ref>|Gayle Force<ref>{{cite web |title=Gayle force|url=https://www.espncricinfo.com/wcm/content/story/139085.html |website=[[ESPNcricinfo]]|date= July 2004|access-date=5 March 2021}}</ref>}}
| heightft = 6
| heightinch = 3
| batting = Left-handed
| bowling = Right-arm [[off-break]]
| role = [[All-rounder]]
| country = West Indies
| international = true
| internationalspan = 1999–2021
| testdebutdate = 16 March
| testdebutyear = 2000
| testdebutagainst = Zimbabwe
| testcap = 230
| lasttestdate = 5 September
| lasttestyear = 2014
| lasttestagainst = Bangladesh
| odidebutdate = 11 September
| odidebutyear = 1999
| odidebutagainst = India
| odicap = 97
| lastodidate = 14 August
| lastodiyear = 2019
| lastodiagainst = India
| odishirt = 45, 301 (last match only)
| T20Idebutdate = 16 February
| T20Idebutyear = 2006
| T20Idebutagainst = New Zealand
| T20Icap = 6
| lastT20Idate = 6 November
| lastT20Iyear = 2021
| lastT20Iagainst = Australia
| club1 = [[Jamaica national cricket team|Jamaica]]{{efn|Only clubs that Gayle has played for for more than one season are included in this list.}}
| year1 = {{nowrap|1998/99–2018/19}}
| club2 = [[Kolkata Knight Riders]]
| year2 = {{nowrap|2009–2010}}
| club3 = [[Western Australia cricket team|Western Australia]]
| year3 = {{nowrap|2009/10–2010/11}}
| club4 = [[Royal Challengers Bangalore]]
| year4 = {{nowrap|2011–2017}}
| club5 = [[Sydney Thunder]]
| year5 = {{nowrap|2011/12–2012/13}}
| club6 = [[Jamaica Tallawahs]]
| year6 = {{nowrap|2013–2016}}; 2019
| club7 = [[Somerset County Cricket Club|Somerset]]
| year7 = 2015–2016
| club8 = [[St Kitts and Nevis Patriots]]
| year8 = 2017–2021
| club9 = [[Rangpur Riders]]
| year9 = 2017/18–2018/29
| club10 = [[Punjab Kings]]
| year10 = 2018–2021
| club11 = [[Jozi Stars]]
| year11 = 2018–2019
| columns = 4
| column1 = [[Test cricket|Test]]
| column2 = [[One Day International|ODI]]
| column3 = [[Twenty20 International|T20I]]
| column4 = [[First-class cricket|FC]]
| matches1 = 103
| matches2 = 301
| matches3 = 79
| matches4 = 180
| runs1 = 7,214
| runs2 = 10,480
| runs3 = 1,899
| runs4 = 13,226
| bat avg1 = 42.18
| bat avg2 = 37.83
| bat avg3 = 27.92
| bat avg4 = 44.83
| 100s/50s1 = 15/37
| 100s/50s2 = 25/54
| 100s/50s3 = 2/14
| 100s/50s4 = 32/64
| top score1 = 333
| top score2 = 215
| top score3 = 117
| top score4 = 333
| deliveries1 = 7,109
| deliveries2 = 7,424
| deliveries3 = 381
| deliveries4 = 12,511
| wickets1 = 73
| wickets2 = 167
| wickets3 = 20
| wickets4 = 132
| bowl avg1 = 42.73
| bowl avg2 = 35.48
| bowl avg3 = 22.00
| bowl avg4 = 39.34
| fivefor1 = 2
| fivefor2 = 1
| fivefor3 = 0
| fivefor4 = 2
| tenfor1 = 0
| tenfor2 = 0
| tenfor3 = 0
| tenfor4 = 0
| best bowling1 = 5/34
| best bowling2 = 5/46
| best bowling3 = 2/15
| best bowling4 = 5/34
| catches/stumpings1 = 96/–
| catches/stumpings2 = 124/–
| catches/stumpings3 = 20/–
| catches/stumpings4 = 158/–
| source = http://www.espncricinfo.com/westindies/content/player/51880.html ESPNCricinfo
| date = 6 November 2021
}}
'''क्रिस्टोफर हेनरी गेल''' वेस्टइंडीज क्रिकेट टीम के एगो दिग्गज खिलाड़ी हउए। क्रिस गेल क जनम 21 सितंबर 1979 के दिने किंग्स्टन जमैका में भयल रहल। गेल आपन पहिलका वनडे मैच 1999 में भारत के खिलाफ खेलले रहने। एकरे अलावा उ अपने टेस्ट करियर क शुरुआत सन 2000 में जिम्बाबे के खिलाफ़ कइले रहने।
== कीर्तिमान ==
# विश्व कप 2015 में, उ जिम्बाब्वे के खिलाफ, 138 गेंदन पर, सबसे तेज दोहरा शतक बनवले रहलन.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/837817.html|title=Fastest ODI double century|date=24 February 2015|access-date=7 March 2017}}</ref>
# एकदिवसीय मैचन में ग्यारह अलग अलग देशन के खिलाफ शतक बनावे वाला तीसर बल्लेबाज.<ref name="Gayle112">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/637366|title=Gayle becomes third batsman to hit ODI centuries against 11 countries|work=International Cricket Council|access-date=10 March 2018}}</ref>
# वेस्टइंडीज के बल्लेबाजन में सबसे तेज वनडे अर्धशतक लगावे वाला खिलाड़ी। (19 गेंद में 50 रन)।
# आईसीसी चैंपियंस ट्रॉफी में एक टूर्नामेंट में (474 रन) सबसे बेसी रन बनवले हउए।
# अंतर्राष्ट्रीय क्रिकेट में सबसे बेसी (534) छक्का लगवले हवन।
# एक द्विपक्षीय वनडे सीरीज़ (2019 में 4 इनिंग्स बनाम इंग्लैंड) में सर्वाधिक छक्का लगऊलन। (39)
# टेस्ट क्रिकेट में लगातर चार ओवर में कुल 6 गेंद के छुवे वाला पहिलका खिलाड़ी।
# मार्लोन सैमुएल्स के साथ, उ वनडे में कौनो भी विकेट के लिए सर्वाधिक भागेदारी करले रहले (दूसरे विकेट के लिए 372 रन)
# वर्ल्ड टी20 में सबसे ज्यादा छक्का लगावे वाला बल्लेबाज क्रिस गेल रहने<ref>{{Cite web|url=https://sportsjagran.com/stats/most-sixes-in-t20-world-cup|title=टी20 वर्ल्ड कप में सबसे ज्यादा छक्के|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417200800/https://sportsjagran.com/stats/most-sixes-in-t20-world-cup/|archive-date=2022-04-17|access-date=8 मार्च 2021|url-status=bot: unknown}}</ref>
{{clear}}
==नोट==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
<references />
[[श्रेणी:क्रिकेट खेलाड़ी]]
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:1979 में जनम]]
{{Cricket-bio-stub}}
pvh5oomgsj8pek3bu51wht65o20yyhe
805907
805906
2026-10-09T13:24:04Z
KiranBOT
38109
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s
805907
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricketer
| name = Chris Gayle
| honorific-suffix = [[Order of Distinction|OD]]
| image = Chris Gayle.png
| fullname = Christopher Henry Gayle
| birth_date = {{Birth date and age|1979|9|21|df=yes}}
| birth_place = [[Kingston, Jamaica]]
| nickname = {{ubl|Universe Boss,<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/1056933|title='I'm the Universe Boss, that will never change' – Chris Gayle on call to retire|work=[[International Cricket Council|ICC]]|date=18 February 2019|access-date=5 March 2021}}</ref><ref>{{cite web |title='Universe Boss' enters new territory |url=https://www.cricket.com.au/news/chris-morris-300-indian-premier-league-ipl-sixes-kings-xi-punjab/2019-03-31 |website=cricket.com.au |access-date=11 May 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Ellis |first1=Brett |title='Universe Boss' for a reason! Chris Gayle becomes the first to smash 300 IPL sixes |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket-universe-boss-for-a-reason-chris-gayle-becomes-the-first-to-smash-300-ipl-sixes-511635 |work=www.indiatvnews.com |access-date=11 May 2019 |date=30 March 2019}}</ref>|Gayle Force<ref>{{cite web |title=Gayle force|url=https://www.espncricinfo.com/wcm/content/story/139085.html |website=[[ESPNcricinfo]]|date= July 2004|access-date=5 March 2021}}</ref>}}
| heightft = 6
| heightinch = 3
| batting = Left-handed
| bowling = Right-arm [[off-break]]
| role = [[All-rounder]]
| country = West Indies
| international = true
| internationalspan = 1999–2021
| testdebutdate = 16 March
| testdebutyear = 2000
| testdebutagainst = Zimbabwe
| testcap = 230
| lasttestdate = 5 September
| lasttestyear = 2014
| lasttestagainst = Bangladesh
| odidebutdate = 11 September
| odidebutyear = 1999
| odidebutagainst = India
| odicap = 97
| lastodidate = 14 August
| lastodiyear = 2019
| lastodiagainst = India
| odishirt = 45, 301 (last match only)
| T20Idebutdate = 16 February
| T20Idebutyear = 2006
| T20Idebutagainst = New Zealand
| T20Icap = 6
| lastT20Idate = 6 November
| lastT20Iyear = 2021
| lastT20Iagainst = Australia
| club1 = [[Jamaica national cricket team|Jamaica]]{{efn|Only clubs that Gayle has played for for more than one season are included in this list.}}
| year1 = {{nowrap|1998/99–2018/19}}
| club2 = [[Kolkata Knight Riders]]
| year2 = {{nowrap|2009–2010}}
| club3 = [[Western Australia cricket team|Western Australia]]
| year3 = {{nowrap|2009/10–2010/11}}
| club4 = [[Royal Challengers Bangalore]]
| year4 = {{nowrap|2011–2017}}
| club5 = [[Sydney Thunder]]
| year5 = {{nowrap|2011/12–2012/13}}
| club6 = [[Jamaica Tallawahs]]
| year6 = {{nowrap|2013–2016}}; 2019
| club7 = [[Somerset County Cricket Club|Somerset]]
| year7 = 2015–2016
| club8 = [[St Kitts and Nevis Patriots]]
| year8 = 2017–2021
| club9 = [[Rangpur Riders]]
| year9 = 2017/18–2018/29
| club10 = [[Punjab Kings]]
| year10 = 2018–2021
| club11 = [[Jozi Stars]]
| year11 = 2018–2019
| columns = 4
| column1 = [[Test cricket|Test]]
| column2 = [[One Day International|ODI]]
| column3 = [[Twenty20 International|T20I]]
| column4 = [[First-class cricket|FC]]
| matches1 = 103
| matches2 = 301
| matches3 = 79
| matches4 = 180
| runs1 = 7,214
| runs2 = 10,480
| runs3 = 1,899
| runs4 = 13,226
| bat avg1 = 42.18
| bat avg2 = 37.83
| bat avg3 = 27.92
| bat avg4 = 44.83
| 100s/50s1 = 15/37
| 100s/50s2 = 25/54
| 100s/50s3 = 2/14
| 100s/50s4 = 32/64
| top score1 = 333
| top score2 = 215
| top score3 = 117
| top score4 = 333
| deliveries1 = 7,109
| deliveries2 = 7,424
| deliveries3 = 381
| deliveries4 = 12,511
| wickets1 = 73
| wickets2 = 167
| wickets3 = 20
| wickets4 = 132
| bowl avg1 = 42.73
| bowl avg2 = 35.48
| bowl avg3 = 22.00
| bowl avg4 = 39.34
| fivefor1 = 2
| fivefor2 = 1
| fivefor3 = 0
| fivefor4 = 2
| tenfor1 = 0
| tenfor2 = 0
| tenfor3 = 0
| tenfor4 = 0
| best bowling1 = 5/34
| best bowling2 = 5/46
| best bowling3 = 2/15
| best bowling4 = 5/34
| catches/stumpings1 = 96/–
| catches/stumpings2 = 124/–
| catches/stumpings3 = 20/–
| catches/stumpings4 = 158/–
| source = http://www.espncricinfo.com/westindies/content/player/51880.html ESPNCricinfo
| date = 6 November 2021
}}
'''क्रिस्टोफर हेनरी गेल''' वेस्टइंडीज क्रिकेट टीम के एगो दिग्गज खिलाड़ी हउए। क्रिस गेल क जनम 21 सितंबर 1979 के दिने किंग्स्टन जमैका में भयल रहल। गेल आपन पहिलका वनडे मैच 1999 में भारत के खिलाफ खेलले रहने। एकरे अलावा उ अपने टेस्ट करियर क शुरुआत सन 2000 में जिम्बाबे के खिलाफ़ कइले रहने।
== कीर्तिमान ==
# विश्व कप 2015 में, उ जिम्बाब्वे के खिलाफ, 138 गेंदन पर, सबसे तेज दोहरा शतक बनवले रहलन.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/837817.html|title=Fastest ODI double century|date=24 February 2015|access-date=7 March 2017}}</ref>
# एकदिवसीय मैचन में ग्यारह अलग अलग देशन के खिलाफ शतक बनावे वाला तीसर बल्लेबाज.<ref name="Gayle112">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/637366|title=Gayle becomes third batsman to hit ODI centuries against 11 countries|work=International Cricket Council|access-date=10 March 2018}}</ref>
# वेस्टइंडीज के बल्लेबाजन में सबसे तेज वनडे अर्धशतक लगावे वाला खिलाड़ी। (19 गेंद में 50 रन)।
# आईसीसी चैंपियंस ट्रॉफी में एक टूर्नामेंट में (474 रन) सबसे बेसी रन बनवले हउए।
# अंतर्राष्ट्रीय क्रिकेट में सबसे बेसी (534) छक्का लगवले हवन।
# एक द्विपक्षीय वनडे सीरीज़ (2019 में 4 इनिंग्स बनाम इंग्लैंड) में सर्वाधिक छक्का लगऊलन। (39)
# टेस्ट क्रिकेट में लगातर चार ओवर में कुल 6 गेंद के छुवे वाला पहिलका खिलाड़ी।
# मार्लोन सैमुएल्स के साथ, उ वनडे में कौनो भी विकेट के लिए सर्वाधिक भागेदारी करले रहले (दूसरे विकेट के लिए 372 रन)
# वर्ल्ड टी20 में सबसे ज्यादा छक्का लगावे वाला बल्लेबाज क्रिस गेल रहने<ref>{{Cite web|url=https://sportsjagran.com/stats/most-sixes-in-t20-world-cup|title=टी20 वर्ल्ड कप में सबसे ज्यादा छक्के|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417200800/https://sportsjagran.com/stats/most-sixes-in-t20-world-cup/|archive-date=2022-04-17|access-date=8 मार्च 2021|url-status=bot: unknown}}</ref>
{{clear}}
==नोट==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
<references />
[[श्रेणी:क्रिकेट खेलाड़ी]]
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:1979 में जनम]]
{{Cricket-bio-stub}}
77j5zaufv17ygpe4barxmcvkdgwg8y6
सुमित्रा महाजन
0
88983
805934
733230
2026-10-09T14:02:51Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805934
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| image = Sumitra Mahajan.jpg
| name = सुमित्रा महाजन
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|1943|4|12|df=y}}
| birth_place = [[चिपलून]], [[रत्नागिरी जिला]] ,[[महाराष्ट्र]]
| residence = [[इंदौर]], [[मध्य प्रदेश]]
| death_date =
| death_place =
| office = [[लोकसभा अध्यक्ष]]
| constituency1 = [[इन्दौर लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|इन्दौर]]
| office1 = [[लोकसभा]] [[सांसद]]
| termstart1 = १९८८
| succeeded1 = [[शंकर लालवानी]]
| termend1 = मई २०१९
| termstart = ५ जून २०१४
| termend = मई २०१९
| predecessor = [[मीरा कुमार]]
| successor = [[ओम बिड़ला]]
| party = [[भारतीय जनता पार्टी]]
| spouse = जयन्त महाजन
| children = २ बेटे
| website =
| footnotes =
| date = २२ सितंबर
| year = २००६
| source = http://archive.is/UXPjY लोकसभा द्वारा प्रकाशित पृष्ठ का पुरालेख
}}'''सुमित्रा महाजन''' (जनम १२ अप्रैल १९४३) एगो भारतीय राजनीतिज्ञ आ भारत के 16वीं लोकसभा के अध्यक्ष रहलें। ऊ भारत के दूसरकी महिला हई जे एह पद पर बइठल बाड़ी (उनुका मीरा कुमार से पहिले, जे पहिला महिला एलओएस अध्यक्ष रहली)। भारत के इंदौर लोकसभा क्षेत्र से [[भारतीय जनता पार्टी]] के सोलहवीं लोकसभा के सदस्य बानी। वे [[इंदौर]] से लगातार वर्ष १९८९, १९९१, १९९६, १९९८, १९९९, २००४, २००९ एवं २०१४ में आठवीं बार सांसद बनी।<ref>{{Cite news|title=सुमित्रा ताई बन सकती हैं लोकसभा अध्यक्ष|url=ताई संसद की कार्यवाही के दौरान भी अपने कनिष्क-नवीन नवेले सांसदों को बेटा कहकर बुलाती थी और आवश्यकता होने पर समझाती भी थी। वे कार्यवाही के दौरान मुस्कुराती ही नजर आती थी।http://www.livehindustan.com/news/desh/national/article1-Lok-Sabha-Sumitra-Mahajan-Next-Speaker-of-Lok-Sabha-39-39-429213.html|publisher=लाइव हिन्दुस्तान|date=४ जून २०१४|accessdate=४ जून २०१४|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606185134/http://www.livehindustan.com/news/desh/national/article1-Lok-Sabha-Sumitra-Mahajan-Next-Speaker-of-Lok-Sabha-39-39-429213.html|archive-date=6 जून 2014|url-status=dead}}</ref> इन्दौर में वे 'सुमित्रा ताई' (सुमित्रा दीदी) के नाम से प्रसिद्ध हैं।<ref name="bbcnews">{{cite web|title=Sumitra Mahajan: India BJP veteran elected parliament Speaker|trans-title=सुमित्रा महाजन: भारतीय भाजपा की वरिष्ट नेता लोकसभा अध्यक्ष निर्वाचित
सुमित्रा महाजन एक आदर्श के रूप में जानी जाती हैं ,जिन्होंने स्वेच्छा से चुनाव न लड़ने का निर्णय लिया। 8 बार सांसद होने के बाद भी उन्होंने cm पद की दावेदारी नहीं की।|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-27727810|publisher=बीबीसी न्यूज़|date=६ जून २०१४|accessdate=६ जून २०१४|language=अंग्रेज़ी|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606224444/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-27727810|archive-date=6 जून 2014|url-status=live}}</ref>
2ffw1izo7oh5sb121638o7b99q9iiny
आरजु राणा देउवा
0
89222
805935
804190
2026-10-09T14:02:55Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर (2) using [[Project:AWB|AWB]]
805935
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = आरजू राणा देउवा
| native_name = {{nobold|आरजू राणा देउवा}}
| native_name_lang = ne
| image = File:Arzu Rana Deuba summit address (profile).jpg
| image_size =
| caption = सन् २०२१ में देउवा
| office = [[नेपाल के विदेश मंत्री]]
| term_start = १५ जुलाई २०२४
| term_end = ९ सितंबर २०२५
| president = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| prime_minister = [[केपी शर्मा ओली]]
| predecessor = [[नारायणकाजी श्रेष्ठ]]
| successor = [[बाला नन्द शर्मा]]
| office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] के सदस्य
| term_start1 = २२ दिसम्बर २०२२
| term_end1 = १२ सितंबर २०२५
| constituency1 = [[नेपाली कांग्रेस]] {{Abbr|समा.|समानुपातिक}} सूची
| 1blankname1 = समानुपातिक समूह
| 1namedata1 = [[खस आर्य]] (महिला)
| office2 = [[व्यवस्थापिका संसद (नेपाल)|व्यवस्थापिका संसद]] के सदस्य
| term_start2 = २१ जनवरी २०१४
| term_end2 = १४ अक्टूबर २०१७
| constituency2 = [[नेपाली कांग्रेस]] {{Abbr|समा.|समानुपातिक}} सूची
| 1blankname2 = समानुपातिक समूह
| 1namedata2 = [[खस आर्य]] (महिला)
| office3 = [[प्रथम संविधानसभा (नेपाल)|संविधान सभा के सदस्य]]
| term_start3 = २८ मई २००८
| term_end3 = २८ मई २०१२
| constituency3 = [[नेपाली कांग्रेस]] {{Abbr|समा.|समानुपातिक}} सूची
| 1blankname3 = समानुपातिक समूह
| 1namedata3 = [[खस आर्य]] (महिला)
| birth_date = {{birth date and age|1962|1|26|df=y}}
| birth_place = [[ललितपुर]], [[नेपाल]]
| party = [[नेपाली कांग्रेस]]
| father = विनोद शमशेर जंगबहादुर राणा
| mother = [[प्रतिभा राणा]]
| spouse = [[शेरबहादुर देउवा]]
| citizenship = [[नेपाली]]
| profession = {{hlist|[[राजनीतिज्ञ]]|[[सामाजिक कार्यकर्ता]]}}
| alma_mater = [[सेन्ट बेड्स कॉलेज, शिमला]]<br>[[हिमाचल प्रदेश विश्वविद्यालय]]<br>[[पंजाब विश्वविद्यालय]]<br>(एमए, संगठनात्मक मनोविज्ञान में विद्यावारिधि (पीएचडी), १९९०)
}}
'''आरजू राना देउवा''' (२६ जनवरी १९६२)<ref name="Profile of Dr. Arzu Rana Deuba">[http://arzuranadeuba.com/profile.php डा. आरजू राना देउबा के परिचय] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20091016110706/http://arzuranadeuba.com/profile.php |date=16 October 2009 }}</ref> एगो नेपाली [[राजनीतिज्ञ]] हईं। उ नेपाल सरकार के पूर्व [[नेपाल के विदेश मंत्री|विदेश मंत्री]] रह चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalicongress.org/|title=नेपाली कांग्रेस के आधिकारिक वेबसाइट|website=www.nepalicongress.org|access-date=2020-03-06}}</ref> अगस्त २०२३ से जुलाई २०२४ ले उ [[कृषि, सहकारी तथा प्राकृतिक स्रोत समिति]] के सभापति के रूप में कार्य कइली।<ref>https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Agriculture-Cooperative-And-Natural-Resources-Committee</ref>
डा. देउवा सन् १९९६ में [[नेपाली कांग्रेस]] में जुड़लें आ पार्टी के [[नेपाली कांग्रेस के १४वाँ महाधिवेशन|१४वाँ महाधिवेशन]] से केंद्रीय सदस्य चुनाइल रहली। [[२०२२ नेपाली आम निर्वाचन]] में उ [[खस आर्य]] समूह से समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली के तहत प्रतिनिधि सभा के सदस्य चुनाइल रहलीं।<ref>{{Cite web|title=निर्वाचन आयोग नेपाल|accessdate=2022-12-20|url=https://election.gov.np}}</ref> उ नेपाल के पूर्व प्रधानमंत्री [[शेरबहादुर देउवा]] के पत्नी हईं।
नेपाल के [[नेपाल के संविधान|संविधान]] निर्माण प्रक्रिया में देउवा महिला अधिकार, प्रजनन अधिकार, समान नागरिकता अधिकार, संपत्ति अधिकार, महिला पर हिंसा के अंत, आ समावेशी राजनीतिक प्रतिनिधित्व जइसन मुद्दा पर सक्रिय भूमिका निभवली। उ जलवायु परिवर्तन के कारण नेपाली महिला पर पड़े वाला असमान प्रभाव पर भी लगातार आवाज उठवली। खास कर के ग्रामीण आ हिमाली क्षेत्र के महिला लोग के पानी के कमी, खाद्य असुरक्षा, खेती पर असर आ जलवायु जनित आपदा से होखे वाला समस्या पर उ जोर देले बाड़ी।<ref>{{cite news|url=https://nepalitimes.com/nepali-women-doubly-burdened-by-climate-change|title=जलवायु परिवर्तन के दोहरा बोझ में नेपाली महिला|date=18 December 2020|website=Nepali Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/climate-change-impact-more-among-nepali-women|title=जलवायु परिवर्तन के प्रभाव नेपाली महिला में अधिका|date=14 September 2023|website=The Himalayan Times}}</ref>
उ संविधान मस्यौदा समिति के सदस्य आ महिला सांसद समन्वय समिति के अध्यक्ष भी रह चुकल बाड़ी। देउवा नेपाल में महिला सशक्तीकरण आ सामाजिक विकास के क्षेत्र में काम करे वाला कई गो गैरसरकारी संस्था के स्थापना कइली, जे में RUWDUC, Saathi, Safe Motherhood Network Federation (SMNF) आ SAMANTA प्रमुख बाड़ी।<ref>{{Cite web|url=http://ruwducktm.org.np/|title=RUWDUC Kathmandu|access-date=2023-03-01|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213184234/http://ruwducktm.org.np/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://saathi.org.np/|title=Saathi}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.safemotherhood.org.np/|title=Safe Motherhood Network Federation Nepal}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उ IUCN के दक्षिण आ पूर्व एशिया क्षेत्र के निर्वाचित क्षेत्रीय परिषद सदस्य भी रह चुकल बाड़ी। साथे उ Ipas (organization) आ Mahatma Gandhi Institute of Education for Peace and Sustainable Development जइसन संस्था के बोर्ड में भी जुड़ल रहली।
==शिक्षा==
[[देउवा]] बागमती प्रदेश के पद्म कन्या कॉलेज से स्नातक (बैचलर) कइली। ऊ [[पंजाब विश्वविद्यालय]] से स्नातकोत्तर (मास्टर) डिग्री हासिल कइली। एहिजा से आगे बढ़त, ऊ भारत के [[पंजाब विश्वविद्यालय]] से सन् 1990 में संगठनात्मक मनोविज्ञान (ऑर्गेनाइजेशनल साइकोलॉजी) में पीएचडी डिग्री भी प्राप्त कइली।<ref>[http://www.nepalnews.com/archive/2008/oct/oct14/news10.php Arzu Deuba elected IUCN councillor <!-- Bot generated title -->] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081121111001/http://www.nepalnews.com/archive/2008/oct/oct14/news10.php |date=21 November 2008 }}</ref>
== राजनीतिक जीवन ==
[[File:Arzu Rana Deuba with Narendra Modi - August 2024 - 2.png|alt=नेपाल के विदेश मंत्री आरजू राणा देउवा 19 अगस्त 2024 के भारत के प्रधानमंत्री नरेन्द्र मोदी के साथ बैठल बाड़ी|thumb|आरजू राणा देउवा [[भारत के प्रधानमंत्री]] [[नरेन्द्र मोदी]] के साथ]]
[[देउवा]] सन् 1996 से [[नेपाली कांग्रेस]] के सदस्य रहली हई।<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.nepalicongress.org/central-working-committee |title=NepaliCongress.org- Nepali Congress Official website |access-date=2026-06-04 |archive-date=2023-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205004218/http://www.nepalicongress.org/central-working-committee |url-status=bot: unknown }}</ref> सन् 2000 से ऊ नेपाली कांग्रेस के महासम्मेलन आ केंद्रीय नेतृत्व निर्वाचन समिति के सदस्य रहत आइल बाड़ी।<ref>{{cite news |url=https://theannapurnaexpress.com/story/50306/|title=Arzu’s rise in NC and national politics|date=29 August 2024|first=Kamal Dev|last=Bhattarai|website=The Annapurna Express}}</ref>
ऊ सन् 2008 से 2017 तक, कुल दस बरिस ले, नेपाल के [[संविधान सभा]] आ [[नेपाल के संसद]] के सदस्य रहली। एह अवधि में महिलन के अधिकार आ प्रतिनिधित्व से जुड़ल संवैधानिक प्रावधानन के निर्माण आ मजबूत करे में उनकर उल्लेखनीय योगदान रहल।
== सामाजिक काम ==
देउबा नेपाल में महिला आ बाल मुद्दा से जुड़ल कई गो गैर सरकारी संगठन (एनजीओ) के स्थापना कइले बाड़ी, जवना में शामिल बा- साथी (1992) जवन महिला के खिलाफ हिंसा के उन्मूलन पर काम करेले; ग्रामीण महिला बिकास आ एकता केंद्र (1995) जे अइसन इलाका सभ में काम करे ला जहाँ मानव बिकास के संकेतक सभसे कम होखे; सेफ मदरहुड नेटवर्क फेडरेशन (1996) जे प्रजनन स्वास्थ्य आ अधिकार के क्षेत्र में काम करे ला; आ समानता – इंस्टीट्यूट फॉर सोशल एंड जेंडर इक्वालिटी (1997) जवन एगो रिसर्च आधारित संगठन हवे। <ref>{{Cite web|url=http://www.onlinewomeninpolitics.org/nepal/nepaleads.htm|title=OnlineWomen: Nepal|website=www.onlinewomeninpolitics.org|access-date=2020-03-06|archive-date=2017-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328010255/http://www.onlinewomeninpolitics.org/nepal/nepaleads.htm|url-status=dead}}</ref>
== विवाद आ आरोप ==
देउवा पर भ्रष्टाचार आ अधिकार के दुरुपयोग से जुड़ल कई गो आरोप लगावल गइल बा। ''द काठमाडौं पोस्ट'' में प्रकाशित एगो समाचार के अनुसार, उनकरा पर सार्वजनिक ठेक्का से लाभ उठावे आ सरकारी तबादला तथा नियुक्ति में प्रभाव के इस्तेमाल करे के आरोप लगावल गइल बा। एकरे अलावा, उनकर नाम भूटानी शरणार्थी प्रकरण आ टीकापुर स्थित जमीन से जुड़ल कथित अनियमितता सभ से भी जोड़ल गइल बा। हालांकि, उनकर खिलाफ अबले कवनो औपचारिक अभियोग दर्ज नइखे भइल।<ref>{{Cite news|url=https://kathmandupost.com/national/2025/09/28/money-laundering-inquiry-launched-into-former-prime-ministers-ex-minister|title=Money laundering inquiry launched into former prime minister's ex-minister|newspaper=The Kathmandu Post|date=28 September 2025}}</ref>
अगस्त 2024 में अभियंता युवराज सफल उनकर खिलाफ [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] (अदुअआ) में एगो उजुरी दर्ज करवले रहलें।<ref>{{Cite news|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/yubraj-safal-files-complaint-at-ciaa-against-foreign-minister-arzu-rana-deuba/|title=Yubraj Safal files complaint at CIAA against Foreign Minister Arzu Rana Deuba|work=MyRepublica|date=18 August 2024}}</ref>
== व्यक्तिगत जीवन ==
ऊ [[नेपाल के पूर्व प्रधानमंत्री]] तथा [[नेपाली कांग्रेस]] के पूर्व सभापति [[शेरबहादुर देउवा]] के पत्नी बाड़ी।<ref name=":0" />
सन् 2025 में भइल जेनेरेशन जेड (Gen Z) आंदोलन के दौरान 9 सितंबर के देउवा दम्पती के निवास पर हमला आ आगजनी कइल गइल रहे। समाचार अनुसार, एह घटना में दूनों घायल हो गइल रहले आ बाद में सुरक्षाकर्मी सभ के निगरानी में ले लिहल गइल रहे।<ref>{{Cite web|title=देउवा दम्पतीलाई कुटपिट र लछारपछार गरेर सुरक्षाकर्मीको जिम्मा लगाए प्रदर्शनकारीले|work=Setopati|access-date=2025-09-09|url=https://www.setopati.com/politics/368885/}}</ref>
उनकर माई [[प्रतिभा राणा]] भी नेपाल के राजनीति में लंबा समय से सक्रिय रहली हई।
== निर्वाचन इतिहास ==
सन् 2017 के प्रतिनिधि सभा चुनाव में देउवा [[नेपाली कांग्रेस]] के ओर से [[कैलाली जिला|कैलाली]] निर्वाचन क्षेत्र नं. 5 से उम्मीदवार बनली रहली। समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली के माध्यम से [[संविधान सभा]] सदस्य रह चुकला के बाद ई उनकर पहिलका प्रत्यक्ष चुनावी मुकाबला रहल, एह कारण से एह चुनाव के उनकर व्यक्तिगत राजनीतिक लोकप्रियता के परीक्षा के रूप में देखल गइल रहे।<ref>{{cite web |title=Kailali-5 contest a test of Arzu’s popularity|first=Kamal Dev|last=Bhattarai |url=https://kathmandupost.com/national/2017/11/17/kailali-5-contest-a-test-of-arzus-popularity |website=The Kathmandu Post |date=17 November 2017}}</ref>
एह चुनाव में उनकर मुकाबला [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेकपा (एमाले)]] के उम्मीदवार [[नारदमुनि राना]] से भइल रहे, जेकरा के एह क्षेत्र में मजबूत स्थानीय समर्थन वाला उम्मीदवार मानल जात रहे।<ref>{{cite web |title=CPN-UML’s Narad Muni Rana defeats Dr Arju Rana in Kailali-5 |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/cpn-umls-narad-muni-rana-defeats-dr-arju-rana-kailali-5 |website=The Himalayan Times|first=Tekendra|last=Deuba |date=10 December 2017}}</ref>
चुनाव में [[के.पी. शर्मा ओली]] के नेतृत्व वाला नेकपा (एमाले) आ [[पुष्पकमल दाहाल]] के नेतृत्व वाला [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] के बीच बनल वाम गठबंधन के प्रभाव भी देखे के मिलल, जे विभिन्न निर्वाचन क्षेत्रन में वामपंथी मतन के एकजुट कइले रहे।<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/uml-maoist-centre-naya-shakti-party-merge/|title=UML, Maoist Centre, Naya Shakti Party form electoral alliance for polls|date=3 October 2017|work=The Himalayan Times|access-date=21 May 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/28458/|title=UML, Maoist Center, Naya Shakti to unify|work=My Republica|access-date=21 May 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-10-03/cpn-uml-maoist-centre-naya-shakti-announcing-electoral-alliance.html|title=CPN-UML, Maoist Centre, Naya Shakti announce electoral alliance, agree to unify|access-date=21 May 2018}}</ref>
चुनावी परिणाम के अनुसार देउवा 4,880 मत से हार गइल रहली। उनकरा 22,322 मत मिलल, जबकि राना 27,202 मत प्राप्त करके विजयी घोषित भइलें।<ref>{{cite web |title=Arzu looses with more than 5 thousand votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/arzu-looses-with-more-than-5-thousand-votes|website=My Republica|first=Dil Bahadur|last=Chhatyal |date=10 December 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=PM’s wife Arzu Rana loses first first-past-the-post polls in Kailali |url=https://english.onlinekhabar.com/pms-wife-arzu-rana-loses-first-first-past-the-post-polls-in-kailali.html |website=Onlinekhabar |date=10 December 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=UML candidate Narad Muni Rana elected from Kailali-5 |url=https://kathmandupost.com/national/2017/12/10/uml-candidate-narad-muni-rana-elected-from-kailali-5 |website=The Kathmandu Post |date=10 December 2017}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="width:100%;background:#FBEBDD;text-align:center"
! style="background-color:#DD232C;color:white" rowspan="2" | चुनाव
! style="background-color:#DD232C;color:white" rowspan="2" | नेपाल के संसद
! style="background-color:#DD232C;color:white" rowspan="2" | निर्वाचन क्षेत्र
! style="background-color:#DD232C;color:white" colspan="3" rowspan="2" | राजनीतिक दल
! style="background-color:#DD232C;color:white" rowspan="2" | परिणाम
! style="background-color:#DD232C;color:white" rowspan="2" | मत प्रतिशत
! style="background-color:#DD232C;color:white" colspan="5" | प्रतिद्वन्द्वी
|-
! style="background-color:#DD232C;color:white" | उम्मीदवार
! style="background-color:#DD232C;color:white" colspan="3" | राजनीतिक दल
! style="background-color:#DD232C;color:white" | मत प्रतिशत
|-
| [[२०१७ के नेपाली आम चुनाव|२०१७]]
| [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल के पाँचवाँ कार्यकाल)|पाँचवाँ]]
| [[कैलाली ५]]
| नेपाली कांग्रेस
| [[File:Nepalese_Election_Symbol_Tree.svg|20px]]
| {{party color cell|Nepali Congress}}
| {{पराजित}}
| ३६.५९%
| [[नारदमुनि राना]]
| नेकपा (एमाले)
| [[File:Nepalese_Election_Symbol_Sun.svg|20px]]
| {{party color cell|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}
| ४४.५९%
|}
==संदर्भ सामग्री==
<references group="" responsive="1"></references>
{{Authority control}}
[[श्रेणी:जीवित लोग]]
[[श्रेणी:1962 में जनम]]
7g80bp723f3uvx738beqzluctesd1vp
ड्रैगन फ्रूट
0
93445
805929
788532
2026-10-09T13:57:53Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
805929
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pitaya cross section ed2.jpg|thumb|right|alt=Ripe, longitudinal section|एगो सोलहग आ एगो खड़ा-खाड़ी काटल ड्रैगन फ्रूट]]
[[File:Dragonfruit Chiayi market.jpg|thumb|ताइवान के एगो बाजार में बिकात ड्रैगन फ्रूट|alt=Market stall in Taiwan]]
'''ड्रैगन फ्रूट''' ({{Lang|en|dragon fruit}}), तकनीकी रूप से '''''पिताया''''' (pitaya) आ '''''पितहाया''''' (pitahaya), अइसन फल हवें जे [[कैक्टस]] सभ के कई प्रजाति सभ के पौधन में फरे लें। ई सभ दक्खिनी [[मैक्सिको]] आ [[प्रशांत महासागर]] के तीरे के इलाका [[ग्वाटेमाला]], [[कोस्टा रिका|कोस्टारिका]], आ [[एल सल्वाडोर]] के मूल निवासी पौधा हवें। आज्काल्ह इनहन के बानिज्यिक खेती पूर्ब एशिया, [[दक्खिन एशिया]] ([[भारतीय उपमहादीप]]), [[अमेरिका]], [[कैरिबियन देस|कैरिबियन इलाका]], [[आस्ट्रेलिया|ऑस्ट्रेलिया]] आ दुनियाँ के बाकी [[उष्णकटिबंध|गरम (उष्णकटिबंधी) इलाका]] में कइल जा रहल बाटे।
पिताया आमतौर प ''स्टेनोसिरियस'' बंस के कैक्टस होखे लें जबकि पितहाया, जेकरा अंग्रेजी में आम नाँव ड्रैगन फ़्रूट हवे, ''सेलिनीसेरेसस'' बंस के पौधा होलें, दुनो बंस ''कैक्टसीए'' परिवार में आवे लें। अंग्रेजी के नाँव ड्रैगन फ्रूट एकरे चमड़ा नियर छिलका आ ओह पर काँटा नियर उभार वाली चीज के चलते रखल गइल हवे। वेरायटी के अनुसार एकर मीठ चाहे खटतूरस गुद्दा होला आ ऊपर से ई फल लाल, उज्जर चाहे पियराहूँ हो सके लें।
[[भारत में ड्रैगन फल के खेती|भारत में ड्रैगन फल]] बहुधा बाहर के देसन से आयात (इंपोर्ट) कइल जाला; एकरा खेती के बढ़ावा देवे खातिर [[भारत सरकार|भारत के केंद्र सरकारो]], 'आत्मनिर्भर भारत' के छतरी तरे, किसान लोगन के मदद आ सब्सिडी देवे के घोषणा कइले बाटे।
==नाँव ==
आमतौर पर एह फल सभ के अंग्रेजी में "ड्रैगन फ्रूट" के नाँव से जानल जाला, ई नाँव 1963 से इस्तेमाल होखत देख्लाई पड़े ला, बुझला ई मोट चमड़ा नियर एकर ऊपरी हिस्सा आ फल के बाहरी हिस्सा पर पपड़ीदार आ नोकदार चीज (स्पाइक) सभ के देख के कथा-किंबदंती के जीव [[ड्रैगन]] से एकर तुलना के कारन हवे। एह फल के अक्सर "वियतनामी ड्रैगन फ्रूट" के रूप में नाँव दिहल जाला काहें से कि वियतनाम एकर प्रमुख निर्यातक बा। कब्बो काल्ह एह फल के स्ट्रॉबेरी पियर (स्ट्राबेरी नाशपाती) के नाँव से भी जानल जा सके ला।
पिताहाया आ पिताया नाँव मैक्सिको से आइल हवें आ सेंट्रल अमेरिका आ दक्खिन अमेरिका के उत्तरी हिस्सा में ''पिताया रोजा'', संभवतः फूल वाला फल वाला लंबा कैक्टि प्रजाति सभ के नाँव खातिर पिताहाया से संबंधित बाटे।
== खेती ==
===भारत में ===
{{मुख्य|भारत में ड्रैगन फल के खेती}}
भारत में ड्रैगन फल के खेती तेजी से बढ़ रहल बा आ कर्नाटक, केरल, तमिलनाडु, महाराष्ट्र, गुजरात, छत्तीसगढ़, ओडिशा, पश्चिम बंगाल, आंध्र प्रदेश, अंडमान एंड निकोबार द्वीप समूह, मिजोरम आ नागालैंड के किसान एकर खेती शुरू कर दिहले बाड़न। 2022 ले, भारत में ड्रैगन फ्रूट के खेती के तहत कुल क्षेत्रफल 3,000 हेक्टेयर से बेसी दर्ज कइल गइल जे पूरा घरेलू डिमांड के पूरा करे में सक्षम नइखे, एही से भारतीय बाजार में उपलब्ध ड्रैगन फ्रूट के अधिकतर हिस्सा थाईलैंड, मलेशिया, वियतनाम आ श्रीलंका से इंपोर्ट कइल जाला।<ref name="PIB2023_f497">{{cite web | title=Kamalam (Dragon Fruit) cultivation area in India expected to expand to 50,000 hectares in five years under MIDH scheme from the present 3,000 ha. | website=Press Information Bureau | date=27 November 2023 | url=https://pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=1906572 | access-date=28 November 2023}}</ref>
2017 में 327 टन के मात्रा से शुरू भइल, जवन 2019 में मजिगर बढ़ के 9,162 टन हो गइल आ 2020 आ 2021 के अनुमानित आयात लगभग 11,916 आ 15,491 टन लगावल गइल।
जहाँ तक ले एकरा खेती से फायदा के बात बा, ड्रैगन फ्रूट रोपनी के बाद पहिला साल में आर्थिक उत्पादन के संगे तेजी से रिटर्न देवेला अउरी 3-4 साल में भरपूर उत्पादन देवे लागे ला। फसल के आयु लगभग 20 साल होला। रोपनी के 2 साल बाद औसत आर्थिक पैदावार 10 टन प्रति एकड़ होला। फिलहाल बाजार दर 100 रुपया प्रति किलो फल बा, एहसे फल बेच के सालाना राजस्व 10,00,000 रुपया बा। एह तरीका से लाभ लागत अनुपात (बीसीआर) के एस्टीमेट 2.58 बाटे।<ref name="PIB2023_f497" />
भारत में ड्रैगन फ्रूट के सभसे बेसी उत्पादन, 2021 ले के आँकड़ा मोताबिक, मिजोरम रहल। गुजरात सरकार एकरा के बढ़ावा देवे के घोषणा कइलस आ एकर नाँव बदल के 'कमलम' रखलस। गुजरात के कच्छ इलाका में एकर खेती भरपूर कइल जा रहल बा; एकर जिकिर परधानमंत्री [[नरेंद्र मोदी]] अपना रेडियो प्रोग्राम मन की बात में क चुकल बाड़ें।<ref name="BBC News हिंदी 2021 m119">{{cite web | title=‘कमलम’: ड्रैगन फ्रूट के बारे में कितना जानते हैं आप, भारत में इसकी उपज कहाँ होती है? | website=BBC News हिंदी | date=24 January 2021 | url=https://www.bbc.com/hindi/india-55783379 | language=hi | access-date=28 November 2023}}</ref> हरियाणा सरकार एकरा खेती के बढ़ावा दे रहल बाटे आ महाराष्ट्र में एकरा के एकीकृत बागबानी मिशन के छतरी के तहत सामिल कइल गइल बाटे।
भले एकर घरेलू डिमांड भारत में पूरा ना हो पावत होखे, एकर कुछ मात्रा भारत से बाहर के देसन के एक्सपोर्ट कइल जाए के खबर आइल बाटे।<ref name="Navbharat Times 2021 i442">{{cite web | title=india exports dragon fruit to london and bahrain; भारत ने लंदन और बहरीन को किया ड्रैगन फ्रूट का निर्यात | website=Navbharat Times | date=3 August 2021 | url=https://navbharattimes.indiatimes.com/business/business-news/dragon-fruit-exported-to-london-bahrain-for-the-first-time-ministry-of-commerce/articleshow/85008322.cms | language=hi | access-date=28 November 2023}}</ref>
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://www.dw.com/hi/dragon-fruits-farming/video-61495093 ड्रैगन फ्रूट की कामयाब खेती] (बीडियो) dw.com (रेडियो डायेचविले) पर।
[[श्रेणी:फल]]
{{Fruit-stub}}
m7w5d8ei3uyg60audfiiq32qrs1jz94
तमाकू
0
98781
805927
804636
2026-10-09T13:25:39Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805927
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox botanical product|product=Tobacco, tobacco cigarette|image=DunhillLightFlake.jpg|caption=Tobacco flakes, sliced from pressed plugs|plant=''[[Nicotiana]]''|part=[[Leaf]]|origin=[[The Americas]]|active=[[Nicotine]], [[harmine]]|uses=[[Recreational drug use|Recreational]], Sacred, Medical, Religious, Traditional, Peacemaking|legal_AU=Unscheduled|legal_BR=E|legal_CA=Unscheduled|legal_DE=Unscheduled|legal_UK=GSL|legal_US_comment=Unscheduled|legal_UN=Unscheduled|legal_status=In general, legal and regulated as a controlled substance for recreational use in most countries, tobacco smuggling or homemade tobacco making or growing is illegal. See [[tobacco control]]}}{{Tobacco}}{{Tobacco}}
[[चित्र:A_traditional_tobacco_drying_kiln_in_Myrtleford,_Victoria,_Australia.jpg|thumb| [[मर्टलफोर्ड|मर्टलफोर्ड, विक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया]] मे तमाकू सुखावे के भट्ठा, 2018। ई भट्ठा 1957 मे बनल रहे, आ 2000 मे रोटरी पार्क मे चल गइल। एह डिजाइन के भट्ठा 1930 के दसक के सुरुआत से ले के 1960 के दसक के अंत ले बनल।]]
[[चित्र:Basma-tobacco-drying.jpg|thumb| [[जंथी|ग्रीस के जंथी]] के [[पोमाक]] गांव में घाम मे सुखत बासमा तमाकू के पात]]
'''तमाकू''' भा '''तमाकुल'''<ref name="ग्रियर्सन 1885 239">{{Cite book|url=http://archive.org/details/cu31924072688025|title=Bihar peasant life, being a discursive catalogue of the surroundings of the people of that province|last=ग्रियर्सन|first=जॉर्ज अब्राहम|date=1885|publisher=कलकत्ता|others=|page=239|language=En|trans-title=बिहार के गंवइ ज़िनगी, एह राज के लोगन के आस-पास के एगो लेखा जोखा}}</ref> [[सोलनेसी]] परिवार के ''[[निकोटिआना]]'' जीनस के कई [[पौधा|गाछ सभ]] के एगो बोलचाल के नाँव हवे आ एह गाछ सभ के पात से बनावल कौनो चीझ ला बोलचाल के बात हवे। तमाकू के [[निकोटिआना|उनहत्तर गो परजाति]] के जानकारी बा, बाकी लेन देन के मुखिया फसल [[निकोटिआना टबैकम|''एन'' टबैकम]] हवे। कुछ देसन में अउरी बरिआर ''[[निकोटिआना रुस्टिका|एन.रुस्टिका]]'' चलेला।
सूखल तमाकू के पतइ, [[सिगरेट]], [[सिगार]], [[पाइप]] आ [[सीसा (तमाकू)|सीसा]] [[तमाकू पिअल|पिए]] के कामे आवेला। एकरा [[नस|नाक मे घिचिओ के]], [[खैनी|चाभिओ के]], [[खैनी|मुह मे जांतिओ के]]<ref name="ग्रियर्सन 1885 239"/> चाहे [[स्नस]] कऽ के देहि मे लिहल जा सकेला।
तमाकू मे बड़ि नीसा करे वाला अल्कलॉइड [[निकोटीन|निकोटीन के]] साथे साथे [[हरमाला अल्कलॉइड]] होला। <ref>{{Cite encyclopedia |title=Tobacco |encyclopedia=The Encyclopaedia of Psychoactive Substances |publisher=[[लिटिल, ब्राउन एंड कंपनी]] |location=लन्दन |url=https://www.biopsychiatry.com/tobacco/ |access-date=नवम्बर 26, 2017 |date=1998 |author-link=रिचर्ड रुडग्ले |language=En |trans-title=तमाकू |isbn=978-0-316-64347-4 |oclc=39129000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927041956/https://www.biopsychiatry.com/tobacco/ |archive-date=सितंबर 27, 2022}}</ref> तमाकू से [[दिल|हिया]], [[करेजा]] आ [[फेफड़ा]] के कए गो रोग के साथे कैन्सरो होला। <ref>{{Cite web |last=सीडीसी |date=August 2, 2023 |title=What Are the Risk Factors for Lung Cancer? |trans-title=का का से फेफड़ा के कैन्सर होला? |url=https://www.cdc.gov/cancer/lung/basic_info/risk_factors.htm#:~:text=Cigarette%20smoking%20is%20the%20number,of%20more%20than%207%2C000%20chemicals. |access-date=31 March 2024 |language=En}}</ref> बरस 2008 मे [[बिस्व स्वास्थ संगठन|बिस्व स्वास्थ्य संगठन]] तमाकू खइला के दुनिया के एकलौता सभसे बड़हन रोके लायक मौत के कारन बतवलस। <ref name="who 2008 mpower">{{Cite book|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=WHO Report on the Global Tobacco Epidemic 2008 : The MPOWER Package.|date=2008|publisher=[[बिस्व स्वास्थ्य संगठन]]|isbn=978-92-4-068311-2|pages=6, 8, 20|language=En|oclc=476167599|quote=Tobacco is the single most preventable cause of death in the world today.|access-date=October 6, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121162003/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y|archive-date=January 21, 2022}}</ref>
[[चित्र:Fumo_Mercado_Minas_Gerais.jpg|thumb|ब्राजील के मिनास गेरैस में]]
== नांव ==
'तमाकू' सबद [[फ़ारसी भाषा|फारसी भासा]] के 'तन्बाकु' सबद से भारत के भासा सभ मे आइल बा।<ref>भंवर, लाल सुथर, गह्लोत, सुखवीर सिंघ (1998) [''राजस्थानी हिन्दी अन्गरेजी कोश'', ] (हिन्दी मे), जोधपुर, भारत प्रिन्टर,. पन्ना 150</ref> अंगरेजी मे एकरा '''टबैको''' (''Tobacco'') कहल जाला जवन [[स्पेनिश भाषा|स्पेनिश]] सबद '''तबाको ('''''tabaco)'' से आइल बा। <ref name="Ernst">{{Cite journal |last=Ernst |first=A. |date=1889 |title=On the etymology of the word tobacco |url=https://zenodo.org/record/1448956 |journal=[[American Anthropologist]] |volume=A2 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1525/aa.1889.2.2.02a00020 |issn=0002-7294 |doi-access=free}}</ref> सबद के जनम के सही जानकारी पऽ बिबाद बाटे, बाकी ई मानल जाला कि ई [[कैरिबिया]] के [[अरवाका]] भाषा [[ताइनो]] से निकरल बा। ताइनो मे एकर माने तमाकू के पतइ के गोल( [[बार्टोलोमे दे ला कासा]], 1552 के अनुसार), चाहे ''टैबागो'', एक किसिम के एल आकार के पाइप के कहल जाला जे तंबाकू के धुँआ सूंघे के कामे आवेल (ओविएडो के अनुसार, पतइ सभ के ''कोहिबा'' कहल जाला)। <ref name="Ernst" /><ref>{{Cite web |last=Hilton |first=Ronald |author-link=Ronald Hilton |date=April 3, 2011 |title=Christopher Columbus discovers Cuba |url=http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901214953/http://wais.stanford.edu/Cuba/cuba_ColumbusDiscoversCuba(110503).html |archive-date=September 1, 2011 |series=[[World Association of International Studies]] |publisher=[[Stanford University]]}}</ref>
हो सकेला कि संजोग से [[स्पेनिश भाषा|स्पेनिश]], [[पुर्तगाली भाषा|पुर्तगाली]] आ [[इटैलियन भाषा|इटैलियन]] में अइसने सबद के इस्तेमाल 1410 से कुछ औषधी ला कइल गइल रहे। ई सभ अरबी तुब्बक़ {{Lang|ar|طُبّاق|rtl=yes}} से निकलल बा, ई सबद नौवीं सदी के बतावल जाला, ई बिबिध जड़ी-बूटी सभ के संदर्भ देला। <ref>{{Cite encyclopedia |title=طُباق |encyclopedia=[[Arabic–English Lexicon|An Arabic-English Lexicon: Derived From the Best and the Most Copious Eastern Sources]] |publisher=[[Williams and Norgate]] |location=London |url=http://ejtaal.net/aa/ |access-date=June 21, 2016 |last=Lane |first=Edward William |date=1863 |author-link=Edward William Lane |volume=I, Book 5 |page=1827 |isbn=978-0-342-25192-6 |oclc=1299308839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=h660,ll=1916,ls=5,la=2636,sg=645,ha=438,pr=97,vi=240,mgf=549,mr=381,mn=839,aan=360,kz=1457,ulq=1133,uqa=265,uqw=990,umr=652,ums=546,umj=489,uqq=210,bdw=549,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311 |archive-date=June 22, 2016}}</ref><ref>The word {{Transliteration|ar|ṭubāq}} no longer refers to various herbs, but has come to refer, in some dialects, specifically to tobacco. ''See'' {{Cite encyclopedia |title=طُباق |encyclopedia=A Dictionary of Modern Written Arabic |publisher=[[Harrassowitz Verlag|Harrassowitz]] |location=Wiesbaden |url=http://ejtaal.net/aa/ |access-date=June 21, 2016 |last=Wehr |first=Hans |date=1979 |author-link=Hans Wehr |editor-last=Cowan |editor-first=J Milton |editor-link=J Milton Cowan |edition=4th |page=647 |isbn=978-3-447-02002-2 |oclc=759999696 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622063627/http://ejtaal.net/aa/#hw4=660,ll=h1913,ls=h5,la=h2636,sg=h645,ha=h438,pr=h97,vi=h240,mgf=h549,mr=h381,mn=h839,aan=h360,kz=h1457,ulq=h1133,uqa=h265,uqw=h990,umr=h652,ums=h546,umj=h489,uqq=h210,bdw=550,amr=392,asb=593,auh=947,dhq=338,mht=549,msb=147,tla=68,amj=481,ens=1,mis=1311 |archive-date=June 22, 2016}}</ref>
== इतिहास ==
[[चित्र:William_Michael_Harnett_(American,_1848-1892)._Still_Life_with_Three_Castles_Tobacco,_1880.jpg|right|thumb| [[विलियम माइकल हार्नेट]] (अमेरिकी, 1848-1892), ''स्टिल लाइफ विद थ्री कैसल टबैको'', 1880, [[ब्रुकलिन जादुघर|ब्रुकलिन म्यूजियम]]]]
=== रहन सहन मे ===
भोजपुरिआ समाज मे एकरा लोग 'कलजुग के अम्रित' कहेला। तमाकू प ढ़ेर कहाउतो कहल जाला, जइसे<ref name="ग्रियर्सन 1885 239"/>{{Quote|text=चून तमकू सान के, बिन मांगे जे दे
सुरपुर, नरपुर, नागपुर, तीनू बस कर ले -1
भोर भए मानुस सभ जागे, हुक्का चिलम बाजन लागे - 2
खैनी खाए ना तमाकू पिए
से नर बतावऽ कइसे जिए - 3}}[[इरोक्विस पौराणिक कथा]] के अनुसार, तमाकू सबसे पहिले पृथिवी महिला के माथा से निकलल रहे जब उ अपना जुड़वा बेटा सैपलिंग आ फ्लिंट के जन्म देत मर गईली .<ref>{{Cite web |last=Day |first=Ashley |date=November 20, 2023 |title=''3 Sisters to Invite to Thanksgiving'' |url=https://www.foodandwine.com/the-three-sisters-8404587 |publisher=[[Food & Wine]]}}</ref>
=== परम्परा मे ===
[[चित्र:Chute_tobacco.JPG|thumb| एगो यूरोपीय आदमी के तमाकू पिए के सभसे सुरुआती चित्र, [[एंथोनी च्यूट]] के ''तंबाकू,'' 1595]]
[[चित्र:Rajput_(Jodhpur)_(8411728143).jpg|thumb| [[हुक्का]] से तंबाकू पिअत एगो [[भारत के लोग|भारतीय]] आदमी, [[राजस्थान|राजस्थान, भारत]]]]
अमेरिका मे तमाकू के इस्तेमाल बहुत पहिले से होता आइल बा आ मैक्सिको में कुछ खेती के जगह 1400–1000 ईसा पूर्व के हवे। कई गो असल अमेरिकी आदिवासी परंपरागत रूप से तमाकू के खेती आ इस्तेमाल करेलें। <ref name="leonard">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J8SLxAEACAAJ|title=Recipes, Latin American cooking|last=लेनार्ड|first=जोनाथन नर्टन|date=1970|publisher=Time-Life International (Nederlands)|isbn=978-0-8094-0063-8|location=|page=21|author-link=}}</ref> इतिहासी रूप से [[नॉर्थईस्ट वुडलैंड्स संस्कृति]] सभ के लोग तमाकू के ठोंगा मे ले के चलत रहे जेकरा से [[लेन-देन|लेन देन]] हो सको। एकरा के सामाजिक आ अनुष्ठान दुनो तरे पिअल जात रहे, जइसे कि संधि भा [[लेन-देन|लेन देन]] पाका करे बदे। कुछ आदिवासी रहन मे तमाकू के [[सृष्टिकर्ता]] के उपहार के रूप मे देखल जाला, जवना में तंबाकू के अनुष्ठान के धुँआ केहू के बिचार आ प्रार्थना के सृष्टिकर्ता के लगे ले जाला।
कुछ मूल अमेरिकी लोग तमाकू के दवाई मानेला आ एकर [[लेन-देन|लेन देन]] ना बलुक एकर सम्मानजनक इस्तेमाल के वकालत करे ला। <ref>{{Cite journal |last=Cohen |first=Ken |date=November 1998 |title=Native American medicine |journal=Alternative Therapies in Health and Medicine |volume=4 |issue=6 |pages=45–57 |pmid=9810067 |id={{ProQuest|204813987}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref>
=== लोकप्रियता ===
[[चित्र:A_Smoking_Club.jpeg|thumb| [[फ्रेडरिक विलियम फेयरहोल्ट]] के ''तमाकू'' '', एकर इतिहास आ संघ'', 1859 से एगो चित्र]]
[[चित्र:KITLV_-_26868_-_Kleingrothe,_C.J._-_Medan_-_Tobacco_plant_and_tobacco_leaf,_Deli_-_circa_1905.tif|thumb| सुमात्रा के [[डेली बागान]] से तमाकू के गाछ आ तमाकू के पात, 1905]]
यूरोप के लोग के अमेरिका मे अइला के बाद तमाकू के [[लेन-देन|लेन देन]] बढ़े लागल। 1559 में इंडीज के स्पेनिश इतिहासकार [[फ्रांसिस्को हरनान्डेज दे तोलेदो]] [[स्पेन के दुसरका फिलिप]] के कहला पऽ [[पुरान दुनिया]] में तमाकू के बीआ ले आवे वाला पहिला यूरोपीय रहलें। ई बीआ [[तोलेदो]] के बाहरी इलाका मे बोअल गइल, जेकरा के "लोस सिगारलेस" के नाँव से जानल जाला जेकर नाँव सिकाडा ( स्पेनिश में ''सिगारा'' ) के लगातार प्लेग के नाँव पर रखल गइल। तमाकू के हल्का वर्जीनिया आ सफेद बर्ली के किसिम के बिकास से पहिले धुँआ बहुत तेज रहे आ साँस मे ना लिहल जा सकत रहे। एक समय में कम मात्रा मे तमाकू पिअल जात रहे, ''[[मेदवाख]]'' भा ''[[किसेरू]] नियर पाइप के इस्तेमाल कइल गइल,'' चाहे [[बोंग]] भा [[हुक्का]] नियर नया पाइप सभ के इस्तेमाल कइल गइल। तमाकू एतना लोकप्रिय भइल कि जेम्सटाउन के अंगरेजी कॉलोनी एकरा के ढेबुआ के रूप मे इस्तेमाल कइलस आ एकरा के नकदी फसल के रूप मे निर्यात करे लागल; तंबाकू के अक्सर श्रेय दिहल जाला कि ऊ निर्यात वर्जीनिया के बर्बादी से बचा लिहलस। <ref>{{Cite book|title=The Relentless Revolution: A History of Capitalism|url=https://archive.org/details/relentlessrevolu00appl|last=Appleby|first=Joyce|publisher=W.W. Norton & Company|year=2010|pages=[https://archive.org/details/relentlessrevolu00appl/page/132 131]}}</ref> जबकि ई एगो लाभ देवे वला फ़सल रहे, तमाकू के मांग के बढ़त बिस्तार कैरेबियन में [[गुलामी]] के इतिहास से बहुत गहिराह जुड़ल रहे। <ref>{{Cite web |title=Tobacco and slavery : a neverending history |url=https://www.medicusmundi.ch/de/advocacy/publikationen/mms-bulletin/fighting-tobacco-in-lmic/kapitel-3/tobacco-and-slavery-a-neverending-history |access-date=2024-07-11 |website=www.medicusmundi.ch |language=de |archive-date=2024-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711152745/https://www.medicusmundi.ch/de/advocacy/publikationen/mms-bulletin/fighting-tobacco-in-lmic/kapitel-3/tobacco-and-slavery-a-neverending-history |url-status=dead }}</ref>
तंबाकू के कथित लाभो एकर सफलता मे जोगदान देले रहे। खगोलशास्त्री [[थॉमस हैरियट]], जे [[सर रिचर्ड ग्रेनविल]] जोरे 1585 में [[रोआनोक दीप]] प गइल रहलें, के बिचार रहल कि ई गाछ "देहि के सभ छेदा खोल देला" आदिवासी लोग के देह "ठीक रहेला आ उ लोग ढ़ेर रोग के थाह नइखे, आ हमनी के इन्ग्लैन्ड मे बेमार पड़त रहेनी जा।" <ref>{{Cite report |url=https://www.gutenberg.org/files/4247/4247-h/4247-h.htm |title=A BRIEFE AND TRUE REPORT OF THE NEW FOUND LAND OF VIRGINIA |last=Hariot |first=Thomas |date=1590 |publisher=[[Project Gutenberg]]}}</ref>
धूपिए, चाभे आ घीचे बदे तमाकू के उत्पादन 1700 ले यूरोप आ गुलाम देसन मे एगो प्रमुख उद्योग बन गइल।
18वीं सदी से क्यूबा आ कैरेबियन के अउरी हिस्सा सभ मे तमाकू एगो प्रमुख नकदी फसल रहल बा। क्यूबा के सिगार दुनिया भर में मसहूर बा।
19वीं सदी के अंत मे सिगरेट के लोकप्रियता बढ़ल जब [[जेम्स बोनसैक]] सिगरेट बनावे के क स्वचालित करे बदे एगो मसीन के बनवलें। उत्पादन मे एह बढ़ती के चलते 20वां सदी के स्वास्थ्य संबंधी खुलासा होखे से पहिले तकले [[तमाकू कारबार]] मे बहुते बढ़ती भइल।
=== आज काल्ह ===
20वीं सदी के सुरुआत से बीचे ले के बैज्ञानिक खुलासा के बाद तमाकू के ले देह के बाउर बतवल गइलआ अंत मेंकैंसर आ औरी सांस के रोग सभ के कारन बतावल गइल। [[अमेरिका]] मे एकरा चलते 1998 के तमाकू मास्टर सेटलमेंट एग्रीमेंट अपनावल गइल जवना मे राज्यन के सालाना भुगतान आ तमाकू उत्पाद के विज्ञापन आ विपणन पर स्वैच्छिक प्रतिबंध के संयोजन के बदले अमेरिकी राज्यन के कई गो मुकदमा के निपटारा भइल.<ref>{{Cite journal |last=Schroeder |first=Steven A. |date=15 January 2004 |title=Tobacco Control in the Wake of the 1998 Master Settlement Agreement |journal=New England Journal of Medicine |volume=350 |issue=3 |pages=293–301 |doi=10.1056/NEJMsr031421 |pmid=14715919 |doi-access=free}}</ref>
1970 के दशक मे [[ब्राउन एंड विलियमसन]] तमाकू के संकरीकरण कऽ के [[Y1]] बनवलस, ई एगो अइसन किसिम हवे जेह मे निकोटीन के मात्रा दुगुना हो के 3.2–3.5% से 6.5% हो गइल। 1990 के दशक में एह से खाद्य आ औषधि प्रशासन अछरंग लगवलस जे तमाकू कंपनी जान के [[सिगरेट]] मे निकोटीन के मात्रा मे हेरफेर कर रहल बाड़ी सऽ। <ref>{{Cite web |title=Interviews – Dr. David Kessler {{!}} Inside The Tobacco Deal {{!}} Frontline |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/settlement/interviews/kessler.html |access-date=2023-04-20 |website=www.pbs.org}}</ref>
तमाकू पिए वालन् लोग के तमाकू छोड़े के मन के चलते कए गो तमाकू चोड़ावे वला समान बनल। <ref>{{Cite journal |last=कमिसनर के कचहरी |first= |date=September 9, 2020 |title=Want to Quit Smoking? FDA-Approved Products Can Help |url=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help |url-status=dead |journal=FDA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427202103/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/want-quit-smoking-fda-approved-products-can-help |archive-date=April 27, 2019}}</ref>
साल 2003 मे बिकासशील देस सभ मे तमाकू के इस्तेमाल के बढ़ती के जवाब मे [[बिस्व स्वास्थ संगठन|बिस्व स्वास्थ्य संगठन]] <ref>{{Cite web |title=WHO | WHO Framework Convention on Tobacco Control (WHO FCTC) |url=https://www.who.int/fctc/en/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527122132/http://www.who.int/fctc/en/index.html |archive-date=May 27, 2008 |access-date=September 18, 2008 |publisher=Who.int}}</ref> 168 देस सभ के जुटा के तंबाकू नियंत्रण के रूपरेखा सम्मेलन पर हस्ताक्षर कइलस। एह सम्मेलन के मकसद तमाकू के हानिकारक प्रभाव के कम करे खातिर सगरी देसन मे प्रभावी कानून आ प्रवर्तन के धक्का देबे खातिर बनावल गइल बा.<ref>{{Cite web |title=WHO {{!}} WHO Framework Convention on Tobacco Control |url=http://www.who.int/fctc/text_download/en/ |access-date=February 17, 2021 |publisher=WHO}}</ref> 2019 से 2021 के बीच तंबाकू के सेवन के चलते कोविड-19 के स्वास्थ्य के बढ़ल जोखिम के चिंता से तमाकू पिअल करे अवुरी छोड़े में आसानी भईल। <ref>{{Cite journal |last=Yang |first=Haiyang |last2=Ma |first2=Jingjing |date=August 2021 |title=How the COVID-19 pandemic impacts tobacco addiction: Changes in smoking behavior and associations with well-being |journal=Addictive Behaviors |volume=119 |pages=106917 |doi=10.1016/j.addbeh.2021.106917 |pmc=9186053 |pmid=33862579 |doi-access=free}}</ref>
== जीव विज्ञान ==
=== ''निकोटियाना'' ===
[[चित्र:Nicotine.svg|thumb| [[निकोटीन]], तमाकू के होखे वला नीसा खातिर जिम्मेदार यौगिक हऽ।]]
[[चित्र:Native_American_tobacco_flower.jpg|thumb|तमाकू ( ''Nicotiana rustica'' ) के फूल, पतइअ आ कोढ़ी]]
तमाकू के कई गो प्रजाति जड़ी ''निकोटियाना के'' जीनस मे होला . ई उत्तरी आ दक्खिन अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, दक्खिन पच्छिम अफिरका आ [[ओशेनिया|दक्खिन प्रशांत के]] मूल निवासी नाईटशेड [[परिवार (जीव बिज्ञान)|परिवार]] ( [[सोलनेसी]]) के हिस्सा हवे। <ref name="Lewis">{{Cite journal |last=लेविस |first=अल्बर्ट |date=1931 |title=Tobacco in New Guinea |trans-title=नएका गीनी मे तमाकू |journal=The American Anthropologist |language=En |volume=33 |issue=1 |pages=134–139 |doi=10.1525/aa.1931.33.1.02a00290 |doi-access=free}}</ref>
अधिकतर नाईटशेड मे [[निकोटीन]] के मात्रा अलग अलग होला जवन कीड़ा-मकोड़ा ला बीख लेखा होला। तमाकू मे निकोटीन के मात्रा बाकी से बेसी होखेला। कई अन्य सोलानेसी प्रजाति सभ के बिपरीत, इनहन मे [[ट्रोपेन अल्कलॉइड]] ना होलें, जे अदिमी ला जहर होला।
निकोटीन आ अउरी यौगिक सभ जइसे कि [[जर्मक्रीन]] आ [[एनाबासिन]] आ अउरी [[पाइपेरिडीन]] अल्कलॉइड (प्रजाति सभ के बीच बदलत) होखे के बावजूद जे अधिकतर शाकाहारी जीव सभ के रोके खातिर,<ref>{{Cite journal |last=Panter |first=KE |last2=Keeler |first2=RF |last3=Bunch |first3=TD |last4=Callan |first4=RJ |year=1990 |title=Congenital skeletal malformations and cleft palate induced in goats by ingestion of Lupinus, Conium and Nicotiana species |url=https://archive.org/details/sim_toxicon_1990_28_12/page/n2 |journal=Toxicon |volume=28 |issue=12 |pages=1377–1385 |bibcode=1990Txcn...28.1377P |doi=10.1016/0041-0101(90)90154-Y |pmid=2089736}}</ref> अइसन कई ठे जानवर सभ में ''निकोटिआना'' प्रजाति सभ के बिना नुकसान पहुँचवले भोजन करे के क्षमता बिकसित भइल बा। एकरा बावजूद तमाकू अपना अउरी गुण सभ के कारण कई प्रजाति सभ खातिर बेस्वाद होला। उदाहरण खातिर, हालाँकि, गोभी के लूपर एगो जनरलिस्ट कीट हवे, तमाकू के गुमोसिस आ ट्राइकोम लार्वा सभ के सुरुआती जिंदा रहे के नुकसान पहुँचा सके ला। <ref>{{Cite journal |last=Elsey |first=K. D. |last2=Rabb |first2=R. L. |date=1 December 1967 |title=Biology of the Cabbage Looper on Tobacco In North Carolina1 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-entomology_1967-12_60_6/page/1636 |journal=Journal of Economic Entomology |volume=60 |issue=6 |pages=1636–1639 |doi=10.1093/jee/60.6.1636}}</ref> एकरे परिणाम के रूप में कुछ तमाकू के गाछ (मुख्य रूप से ''N. glauca'' ) कुछ जगह पर आक्रामक खरपतवार के रूप में स्थापित हो गइल बाड़ें।
=== प्रकार ===
तमाकू के प्रकार बा:
=== परजीवी ===
[[चित्र:The_tobacco_beetle_(Page_3)_BHL41830187.jpg|right|thumb|380x380px| ''लैसिओडर्मा सेरिकॉर्न'' (तमाकू के भृंग) से आक्रांत तंबाकू के पत्ता के फोटो के साथ चित्रण, रनर, जीए, ''द तमाकू भृंग'' (1919), अमेरिकी कृषि विभाग के बुलेटिन, जैव विविधता हेरिटेज लाइब्रेरी से]]
== उत्पादन ==
=== खेती ===
=== वैश्विक उत्पादन ===
[[चित्र:Tobacco_production,_OWID.svg|thumb|तमाकू के उत्पादन, 2018 <ref>{{Cite web |title=Tobacco production |url=https://ourworldindata.org/grapher/tobacco-production |access-date=March 7, 2020 |website=Our World in Data}}</ref>]]
==== सभ से बेसी उगावे वला ====
{| class="wikitable" style="float:right; margin: 0 0 0.5em 1em"
! colspan="3" |शीर्ष तंबाकू उत्पादक, 2020 <ref name="FAOSTAT">{{Cite web |title=FAOSTAT |url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/visualize |access-date=May 17, 2020 |publisher=Food And Agriculture Organization of the United Nations}}</ref>
|-
! देश
! उत्पादन ( टन )
! <small>धेयान दीं</small>
|-
|{{Flag|China}}
| align="right" | 2,134,000
|
|-
|{{Flag|India}}
| align="right" | 761,335
|
|-
|{{Flag|Brazil}}
| align="right" | 702,208
|
|-
|{{Flag|Zimbabwe}}
| align="right" | 203,488
|
|-
|{{Flag|Indonesia}}
| align="right" | 199,737
|
|-
|{{Flag|United States}}
| align="right" | 176,635
|
|-
|{{Flag|Mozambique}}
| align="right" | 158,532
|
|-
|{{Flag|Pakistan}}
| align="right" | 132,872
|
|-
|{{Flag|Argentina}}
| align="right" | 109,333
|
|-
|{{Flag|Malawi}}
| align="right" | 93,613
|
|- style="background:#ccc;"
|{{noflag}}'''दुनिया'''
| align="right" | '''5,886,147'''
|
|-
| colspan="5" style="font-size:.7em" | ना नोट = आधिकारिक आंकड़ा, F = FAO अनुमान, A = कुल (आधिकारिक, अर्ध-आधिकारिक या अनुमान शामिल हो सके ला)।
|}
== खपत ==
तमाकू के सेवन कई रूप मे आ कई अलग-अलग तरीका से कइल जाला। कुछ उदाहरण बाड़ें:
=== एनीम ===
* उत्तरी अमेरिका के मूल निवासी लोग द्वारा श्वसन के उत्तेजित करे खातिर '''तंबाकू के धुँआ के एनीमा के''' इस्तेमाल कइल गइल, धुँआ के गुदा के ट्यूब से इंजेक्शन लगावल गइल। <ref>{{Citation|last=Hurt|first=Raymond|last2=Barry|first2=J. E.|last3=Adams|first3=A. P.|last4=Fleming|first4=P. R.|title=The History of Cardiothoracic Surgery from Early Times|publisher=Informa Health Care|page=120|year=1996|isbn=978-1-85070-681-6|url=https://books.google.com/books?id=ShLvi_kRQtQC}}</ref><ref>{{Citation|doi=10.2307/2843888|last=Nordenskiold|first=Erland|title=The American Indian as an Inventor|jstor=2843888|journal=Journal of the Royal Anthropological Institute|volume=59|page=277|year=1929}}</ref> बाद में 18वीं सदी में यूरोपीय लोग अमेरिकी लोग के नकल कइल। <ref>{{Cite web |last=Sterling Haynes, MD |date=December 2012 |title=Special feature: Tobacco smoke enemas |url=https://www.bcmj.org/special-feature/special-feature-tobacco-smoke-enemas |access-date=March 29, 2019 |website=British Columbia Medical Journal |publisher=Doctors of BC}}</ref> तंबाकू के पुनर्जीवन किट जवना में एगो जोड़ी बेलो आ ट्यूब रहे, लंदन के रॉयल ह्यूमेन सोसाइटी द्वारा उपलब्ध करावल गइल आ टेम्स के किनारे अलग-अलग बिंदु पर रखल गइल। <ref>{{Cite web |title=Information Sheet:21 Enemas |url=http://www.rpharms.com/museum-pdfs/21-enemas.pdf |access-date=July 26, 2014 |website=Information Sheets |publisher=Museum of the Royal Pharmaceutical Society, London}}</ref>
== कहवां से जानकारी आइल ==
cwcy47eufyd4qosv07asfbycen5nwxz
मौलाबाग
0
98840
805916
784583
2026-10-09T13:24:49Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से), replaced: सितम्बर → सितंबर using [[Project:AWB|AWB]]
805916
wikitext
text/x-wiki
'''मौलाबाग''' [[भारत]] के [[बिहार]] के [[भोजपुर जिला]] के [[आरा]] नगर के एगो [[मोहल्ला|महल्ला]] हऽ।<ref name="Bengal India 1900">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Resolution_Reviewing_the_Reports_on_the/npM-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=maulabagh&pg=PA103&printsec=frontcover|title=Resolution Reviewing the Reports on the Working of Municipalities in Bengal|last=Bengal (India)|date=1900|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Guide_for_Travellers_in_India/gvlK22xrgP0C?hl=en&gbpv=1&bsq=maulabagh&dq=maulabagh&printsec=frontcover|title=A Guide for Travellers in India: A Complete Guide to All the Historical and Important Cities and to the Interesting Places in India, with Information on Rail, Steamer and Air Routes|last=Reuben|first=Samson|date=1943|publisher=D.B. Taraporevala Sons|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Dr_Rajendra_Prasad/AUmkSckF6awC?hl=en&gbpv=1&bsq=maulabagh&dq=maulabagh&printsec=frontcover|title=Dr. Rajendra Prasad: Select Documents|last=Kumar|first=Vinoy|date=2010|publisher=Directorate of Bihar State Archives|isbn=978-81-908926-5-0|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Development_Administration_Challenges/oVr6XUjIhQMC?hl=en&gbpv=1&dq=maulabagh&pg=PA199&printsec=frontcover|title=Development Administration Challenges|last=Singh|first=Abhimanyu|date=2008|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-313-0350-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Calcutta_Review/rmsoAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=maulabagh&pg=PA76&printsec=frontcover|title=The Calcutta Review|date=1901|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Bihar_Welfare_Manual/7zVYAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=maulabagh&dq=maulabagh&printsec=frontcover|title=The Bihar Welfare Manual: Compendium of Important Circulars and Letters, Relating to the Programme for the Welfare of Backward Classes|last=Department|first=Bihar (India) Welfare|date=1966|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Bihar_Gazette/XqGtIkrGlJ8C?hl=en&gbpv=1&bsq=maulabagh&dq=maulabagh&printsec=frontcover|title=The Bihar Gazette|last=Bihar (India)|date=October 1963|language=en}}</ref>
== नांव ==
[[आरा]] के इतिहास प मिलल सूत्र के मोताबिक ''मौलाबाग'' एही नांव के एगो [[मुस्लिम]] महिला से आइल बा। <ref name=":0">{{Cite book|url=http://archive.org/details/dli.ministry.10269|title=Bihar district gazetteer : Shahabad|last=Chaudhury|first=P. C. Roy|date=1966|publisher=Superintendent Secretariat Press, Bihar}}</ref>
== इतिहास ==
एगो मोहल्ला के रूप मे मौलाबाग के इतिहास 19वा सदी के सुरुआत के स्रोत से साफ लउके ला। एहिजा के एगो पुरान महजीद, '''मौला बाग महजीद''' (जेकरा के '''बीबी''' '''जान महजीद<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Monuments_of_Bihar/B1cdp3hsUXgC?hl=en&gbpv=1&bsq=maulabagh&dq=maulabagh&printsec=frontcover|title=Monuments of Bihar|date=2011|publisher=Department of Art, Culture & Youth, Government of Bihar|language=en}}</ref>''' कहल जाला) हऽ जेकरा 1814 में बनावल गइल रहे।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Shahabad/R0_RAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=maulabagh&pg=PA130&printsec=frontcover|title=Shahabad|last=O'Malley|first=Lewis Sydney Steward|date=1906|publisher=Bengal Secretariat Book Departmentôt|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Antiquarian_Remains_in_Bihar/9xNXAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=maulabagh&dq=maulabagh&printsec=frontcover|title=The Antiquarian Remains in Bihar|last=Patil|first=Devendrakumar Rajaram|date=1963|publisher=Kashi Prasad Jayaswal Research Institute|language=en}}</ref> एकरा ओह घड़ी के कलक्क्टर जौन डीन के मिआ मेह्रारू, '''बीबी महबूब बक्स''' बनवइले रही। जौन डीन साहाबाद के कलक्क्टर 21 सितंबर 1797 के बनल रहन।<ref name=":0">{{Cite book|url=http://archive.org/details/dli.ministry.10269|title=Bihar district gazetteer : Shahabad|last=Chaudhury|first=P. C. Roy|date=1966|publisher=Superintendent Secretariat Press, Bihar}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChaudhury1966">Chaudhury, P. C. Roy (1966). [[iarchive:dli.ministry.10269|''Bihar district gazetteer : Shahabad'']]. Superintendent Secretariat Press, Bihar.</cite></ref><ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religion_Science_and_Empire/0QeNYCbxMrgC?hl=en&gbpv=1&dq=john+deane+arrah&pg=PA153&printsec=frontcover|title=Religion, Science, and Empire: Classifying Hinduism and Islam in British India|last=Gottschalk|first=Peter|date=2013|publisher=OUP USA|isbn=978-0-19-539301-9|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_General_Register_of_the_Hon_ble_East_I/I5cxAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=john+deane+arrah&pg=PA93&printsec=frontcover|title=A General Register of the Hon'ble East India Company's Civil Servants of the Bengal Establishment from 1790 to 1842 ...: To which is Added a List of the Governors General of India ...|last=Dāsa|first=Rāmachandra|last2=Prinsep|first2=Henry Thoby|date=1844|publisher=Printed at the Baptist Mission Press|language=en}}</ref> ई महजीद एगो बगीचा मे बा जहाँ डीन के उनकर मेहरारू दफन कइले रहली।<ref name=":1" /> डीन के निधन 24 सितंबर 1817 के [[आरा]] मे भइल।<ref name=":2" />
लगभग साल 1900 मे मौलाबाग क [[आरा]] नगरपालिका के ''वार्ड नंबर 2'' मे आवत रहे।<ref name="Bengal India 1900">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Resolution_Reviewing_the_Reports_on_the/npM-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=maulabagh&pg=PA103&printsec=frontcover|title=Resolution Reviewing the Reports on the Working of Municipalities in Bengal|last=Bengal (India)|date=1900|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBengal_(India)1900">Bengal (India) (1900). [https://www.google.co.in/books/edition/Resolution_Reviewing_the_Reports_on_the/npM-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=maulabagh&pg=PA103&printsec=frontcover ''Resolution Reviewing the Reports on the Working of Municipalities in Bengal''].</cite></ref>
== प्रशासन ==
आज मौलाबाग वार्ड नं. 13 मे आवेला।
== इहो देखल जाव ==
* [[आरा]]
* [[भोजपुर जिला]]
[[श्रेणी:भोजपुर जिला]]
m1no86yybjd5suwmcabnfmd3oyquqmy
विकिपीडिया:आँकड़ा सभ/२०२६/अक्टूबर
4
101623
805941
805872
2026-10-09T19:21:32Z
NeechalBOT
7874
statistics
805941
wikitext
text/x-wiki
<!--- stats starts--->{{प्रयोगकर्ता:Neechalkaran/statnotice}}{| class="wikitable sortable" style="width:90%"
|-
! Date(Time)
! Pages
! Articles
! Edits
! Users
! Files
! Activeusers
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१-१०-२०२६
|Pages = 82297
|dPages = 6
|Articles = 9245
|dArticles = 1
|Edits = 802742
|dEdits = 45
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40778
|dUsers = 15
|Ausers = 40
|dAusers = -1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२-१०-२०२६
|Pages = 82299
|dPages = 2
|Articles = 9245
|dArticles = 0
|Edits = 802745
|dEdits = 3
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40779
|dUsers = 1
|Ausers = 40
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =३-१०-२०२६
|Pages = 82299
|dPages = 0
|Articles = 9245
|dArticles = 0
|Edits = 802756
|dEdits = 11
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40787
|dUsers = 8
|Ausers = 40
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =४-१०-२०२६
|Pages = 82298
|dPages = -1
|Articles = 9244
|dArticles = -1
|Edits = 802758
|dEdits = 2
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40792
|dUsers = 5
|Ausers = 42
|dAusers = 2
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =५-१०-२०२६
|Pages = 82298
|dPages = 0
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802762
|dEdits = 4
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40796
|dUsers = 4
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =६-१०-२०२६
|Pages = 82301
|dPages = 3
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802773
|dEdits = 11
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40804
|dUsers = 8
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =७-१०-२०२६
|Pages = 82301
|dPages = 0
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802774
|dEdits = 1
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40808
|dUsers = 4
|Ausers = 41
|dAusers = -1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =८-१०-२०२६
|Pages = 82305
|dPages = 4
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802780
|dEdits = 6
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40817
|dUsers = 9
|Ausers = 41
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =९-१०-२०२६
|Pages = 82310
|dPages = 5
|Articles = 9245
|dArticles = 1
|Edits = 802849
|dEdits = 69
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40824
|dUsers = 7
|Ausers = 41
|dAusers = 0
}}
<!---Place new stats here--->
|}
<!--- stats ends--->
bj6vl7al5ci5tccjsf7b6noj54a6amj
ओ लेवल
0
101633
805880
2026-10-09T12:36:05Z
SM7
3953
पन्ना [[ओ लेवल (कंप्यूटर कोर्स)]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
805880
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ओ लेवल (कंप्यूटर कोर्स)]]
q4j713gt4cszyk2pdx2fntznqi3s1pd
प्रयोगकर्ता वार्ता:AlphaMale0999
3
101634
805881
2026-10-09T12:50:44Z
नया सदस्य स्वागतकर्ता
6624
Adding [[Welcome|welcome message]] to new user's talk page
805881
wikitext
text/x-wiki
{| id="GeoPort-upper" width="100%" cellpadding="5" cellspacing="6" style="background:#FFFAFF; text-align: justify; border-style:ridge; border-width:1px; border-color:#A9A9A9;"
|-
|<div style="display:inline-block;margin-top:.1em; text-align:right; margin-bottom:.2em; border-bottom:0; font-weight:bold;"><big>Welcome! स्वागतम्!</big> [[File:Crystal Clear app ksmiletris.png|25px]] </div>
राउर बहुत-बहुत स्वागत बा '''{{BASEPAGENAME}}''' जी ! {{#if: | {{{1}}} | }}<br/>
<div style="float:right; <!--background:#F5F5DC;--> width:30%">
<!-- दाहिना साइडबार -->
{| border="5" cellspacing="10" cellpadding="5" height="50" align=center border=0 style="background: transparent"
|-
| <big>'''ई जरूर पढ़ल जाय:'''</big>
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:विकिपीडिया का ना हवे|विकिपीडिया का ना हवे?]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:भोजपुरी में कइसे टाइप करब?|भोजपुरी में टाइपिंग]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:सत्यापन जोग|प्रमाणित बात लिखीं]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[मदद:फुटनोट|संदर्भ कइसे जोड़ीं?]]
|-
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 1px #FFFFFF; padding:10px 20px;" | [[विकिपीडिया:नीति अउरी दिसानिर्देस|विकिनीति आ निर्देश]]
|}</div>
<!-- मुख्य पाठ -->
'''{{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }} जी''',
एह समय रउँआ [[विकिमीडिया फाउन्डेशन]] के परियोजना [[भोजपुरी]] [[विकिपीडिया]] पर बाड़ीं। भोजपुरी विकिपीडिया एगो मुक्त डिजिटल [[ज्ञानकोश]] हवे, जेवन अइसन भइया-बहिनी लोग मिल के लिखले बा जे ज्ञान बाँटे में बिस्वास करत बाटे। एह समय ए परियोजना में [[विशेष:ActiveUsers|{{NUMBEROFUSERS}} सदस्य]] लोग शामिल बाटे। ई बहुते खुशी क बाति बा कि रउँओं ए में शामिल हो गइल बाड़ीं।
* पहिले से बनल [[विकिपीडिया:लेख|लेखवन]] में कौनो संपादन खाली टेस्ट करे खातिर मत करीं। कौनों तरह के परीक्षण <small>(प्रयोग या टेस्टिंग)</small> [[विकिपीडिया:अभ्यास पन्ना|अभ्यास पन्ना]] या [[Special:MyPage/sandbox|अपना अभ्यास पन्ना]] पर करीं।
* [[विकिपीडिया:आपन परिचय कइसे देईं?|आपन परिचय]] आप संछेप में [[प्रयोगकर्ता:{{BASEPAGENAME}}|अपना सदस्य पन्ना]] पर दे सकत बानी। बहुत पर्सनल बात इहाँ मत लिखीं, न कौनों परचार वाली बात लिखीं। अपने खुद के बारे में लेख मत बनाईं।
* दुसरा [[विकिपीडिया:चौपाल |सदस्य लोगन से बात]] करत समय, [[मदद:वार्ता पन्ना|बातचीत पन्ना]] पर सनेसा लिखले की बाद आपन [[विकिपीडिया:दसखत|दसखत]] <small>(हस्ताक्षर)</small> जरूर करीं। एकरा खातिर अंत में चार गो टेढ़का डैश (<nowiki>~~~~</nowiki>) लिख देंईं या टूलबार में [[File:Insert-signature2.svg|link=|alt=]] पर क्लिक करीं।
* मदद चाहत होखीं त विकिपीडिया के [[विकिपीडिया:मदद|मदद पन्ना]] पर जाईं।
<!-- फुटर के कड़ी सभ -->
सीखे-समझे खातिर कुछ अउरी कड़ी नीचे दिहल जात बाटे:
{| border="5" cellspacing="1" cellpadding="0" height="50" align=center border=0 style="background: transparent"
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 10px;" | [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|शुरू से सीखीं]]
|
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[मदद:संपादन|संपादन सीखीं]]
|
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:नया लेख कइसे सुरू करीं?|नया लेख]]
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:अइसन लेख मना बाटे|लेख मनाहीं]]
|
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:पंचशील|पंचशील]]
| style="background-color:#FFFFFF; border: solid 2px #F2BDCD; padding:1px 20px;" | [[विकिपीडिया:समुदाय पोर्टल|सदस्य समाज पन्ना]]
|}
|}
-- [[प्रयोगकर्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|नया सदस्य स्वागतकर्ता]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:नया सदस्य स्वागतकर्ता|बात करीं]]) 12:50, 9 अक्टूबर 2026 (UTC)
hswuwca4ztn776at4osjp0wklc6o27k
टेम्पलेट:पूर्वांचल के जिला सभ
10
101635
805936
2026-10-09T17:11:27Z
SM7
3953
नया साँचा
805936
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = पूर्वांचल के जिला सभ
| title = [[पूर्वांचल]] के [[उत्तर प्रदेश के प्रशासनिक खंड|मंडल]] आ [[उत्तर प्रदेश के जिला सभ|जिला]] सभ
| listclass = hlist
| state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}
| group1 = [[बस्ती मंडल]]
| list1 =
* [[सिद्धार्थनगर जिला|सिद्धार्थनगर]]
* [[बस्ती जिला|बस्ती]]
* [[संत कबीर नगर जिला|संत कबीर नगर]]
| group2 = [[गोरखपुर मंडल]]
| list2 =
* [[महराजगंज जिला|महराजगंज]]
* [[कुशीनगर जिला|कुशीनगर]]
* [[गोरखपुर जिला|गोरखपुर]]
* [[देवरिया जिला|देवरिया]]
| group3 = [[आजमगढ़ मंडल]]
| list3 =
* [[आजमगढ़ जिला|आजमगढ़]]
* [[मऊ जिला|मऊ]]
* [[बलियाँ जिला|बलियाँ]]
| group5 = [[मिर्जापुर मंडल]]
| list5 =
* [[संत रविदास नगर जिला|संत रविदास नगर]]
* [[मिर्जापुर जिला|मिर्जापुर]]
* [[सोनभद्र जिला|सोनभद्र]]
| group4 = [[वाराणसी मंडल]]
| list4 =
* [[जौनपुर जिला|जौनपुर]]
* [[वाराणसी जिला|वाराणसी]]
* [[चंदौली जिला|चंदौली]]
* [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश टेम्पलेट]]
</noinclude>
3q4heypoepwwuxks1ag0wspmdoyfakd
आदमचीनी चाउर
0
101636
805938
2026-10-09T17:29:33Z
SM7
3953
पन्ना बनावल गइल "'''आदमचीनी चाउर''' गैर-[[बासमती]], पारंपरिक, छोट दाना वाला [[महकउवा चाउर]] के एगो किसिम ह, जेकर खेती मुख्य रूप से भारत के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के दक्खिनी-पुरबी इलाका में होला।..." के साथ
805938
wikitext
text/x-wiki
'''आदमचीनी चाउर''' गैर-[[बासमती]], पारंपरिक, छोट दाना वाला [[महकउवा चाउर]] के एगो किसिम ह, जेकर खेती मुख्य रूप से भारत के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के दक्खिनी-पुरबी इलाका में होला। एकर खेती [[चंदौली जिला|चंदौली]], [[मिर्जापुर जिला|मिर्जापुर]], [[वाराणसी जिला|बनारस]] आ [[सोनभद्र जिला]] के साथे-साथ पूरबी उत्तर प्रदेश के बकिया विंध्य क्षेत्र में खूब होला।
[[जीआई टैग|जियोग्राफिकल इंडिकेशन (जीआई) टैग]] के तहत एकरा के एही नाँव “आदमचीनी चाउर” के नाँव से जानल जाला; एकरा अलावा उत्तर प्रदेश के [[कालानमक चाउर]] के अइसन टैग पहिले से मिलल बा।
{{UP-stub}}
ojgks98fjxvh96saj8cqd4ivw99qb2r
805939
805938
2026-10-09T17:32:22Z
SM7
3953
ज्ञानसंदूक जोड़ल गइल
805939
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox geographical indication
| name = Adamchini Chawal (आदमचीनी चावल)
| image =
| alt =
| caption =
| alternative names =
| description = Adamchini Chawal is an aromatic rice cultivated in [[Uttar Pradesh]]
| type = [[Aromatic rice]]
| area = Uttar Pradesh
| country = [[India]]
| registered = 22 February 2023
| material =
| official website = {{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/715|ipindia.gov.in}}
}}
'''आदमचीनी चाउर''' गैर-[[बासमती]], पारंपरिक, छोट दाना वाला [[महकउवा चाउर]] के एगो किसिम ह, जेकर खेती मुख्य रूप से भारत के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के दक्खिनी-पुरबी इलाका में होला। एकर खेती [[चंदौली जिला|चंदौली]], [[मिर्जापुर जिला|मिर्जापुर]], [[वाराणसी जिला|बनारस]] आ [[सोनभद्र जिला]] के साथे-साथ पूरबी उत्तर प्रदेश के बकिया विंध्य क्षेत्र में खूब होला।
[[जीआई टैग|जियोग्राफिकल इंडिकेशन (जीआई) टैग]] के तहत एकरा के एही नाँव “आदमचीनी चाउर” के नाँव से जानल जाला; एकरा अलावा उत्तर प्रदेश के [[कालानमक चाउर]] के अइसन टैग पहिले से मिलल बा।
{{UP-stub}}
lib1it1kadicl6tdvolmzd21r1onv69
805940
805939
2026-10-09T17:35:05Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
805940
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox geographical indication
| name = Adamchini Chawal (आदमचीनी चावल)
| image =
| alt =
| caption =
| alternative names =
| description = Adamchini Chawal is an aromatic rice cultivated in [[Uttar Pradesh]]
| type = [[Aromatic rice]]
| area = Uttar Pradesh
| country = [[India]]
| registered = 22 February 2023
| material =
| official website = {{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/715|ipindia.gov.in}}
}}
'''आदमचीनी चाउर''' गैर-[[बासमती]], पारंपरिक, छोट दाना वाला [[महकउवा चाउर]] के एगो किसिम ह, जेकर खेती मुख्य रूप से भारत के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के दक्खिनी-पुरबी इलाका में होला। एकर खेती [[चंदौली जिला|चंदौली]], [[मिर्जापुर जिला|मिर्जापुर]], [[वाराणसी जिला|बनारस]] आ [[सोनभद्र जिला]] के साथे-साथ पूरबी उत्तर प्रदेश के बकिया विंध्य क्षेत्र में खूब होला।
[[जीआई टैग|जियोग्राफिकल इंडिकेशन (जीआई) टैग]] के तहत एकरा के एही नाँव “आदमचीनी चाउर” के नाँव से जानल जाला; एकरा अलावा उत्तर प्रदेश के [[कालानमक चाउर]] के अइसन टैग पहिले से मिलल बा।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:चाउर]]
[[श्रेणी:चाउर के किसिम]]
{{agri-stub}}
{{UP-stub}}
558v9sdbq8ui2q3n03dkd4qs0ybc5ai
प्रयोगकर्ता वार्ता:Andrei Stroe
3
101637
805943
2026-10-10T10:43:02Z
M7
4392
M7 पन्ना [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Andrei Stroe]] के [[प्रयोगकर्ता वार्ता:SlartibartfastT]] पर स्थानांतरण कइलें: प्रयोगकर्ता के नाँव बदलाव के दौरान पन्ना "[[Special:CentralAuth/Andrei Stroe|Andrei Stroe]]" से "[[Special:CentralAuth/SlartibartfastT|SlartibartfastT]]" पर ऑटोमेटिक रूप से स्थानांतरित भइल।
805943
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[प्रयोगकर्ता वार्ता:SlartibartfastT]]
dg5cpch1jtue3h2xm8aqm55rdiruhmg
महकउवा चाउर
0
101638
805944
2026-10-10T11:12:52Z
SM7
3953
पन्ना बनावल गइल "[[File:Gobindobhog rice.jpg|thumb|पका के केला के पतई पर परोसल [[गोबिंदभोग|गोबिंदभोग चाउर]]]] '''महकउवा चाउर''' ({{Langx|en|Aromatic rice}}) [[चाउर]] के किसिम सभ के बड़हन समूह हवे। एकर दाना छोट से ले के लमहर आकार ले क..." के साथ
805944
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gobindobhog rice.jpg|thumb|पका के केला के पतई पर परोसल [[गोबिंदभोग|गोबिंदभोग चाउर]]]]
'''महकउवा चाउर''' ({{Langx|en|Aromatic rice}}) [[चाउर]] के किसिम सभ के बड़हन समूह हवे। एकर दाना छोट से ले के लमहर आकार ले कुछऊ हो सके ला। एह चाउर सभ में सूखा मेवा नियर खास गमक आ स्वाद होले जेकरा खातिर ई जानल जालें। एह सुगंध आ सवाद के मूल वजह एगो रासायनिक कंपाउंड 2-एसिटिल-1-पाइरोलिन ह।
महकउवा चाउर के किसिमन में अंबेमोहर, बासमती, जैस्मिन, राधुनिपागल, सोना मंसूरी, तुलाइपंजी, तुलशीमाला, वेहानी, कालीजीरा, काला नमक, चिनिगुरा, गोबिंदभोग, काली मूँछ आ जंगली पीकान चाउर शामिल बाड़ें। पकला के बाद एह चाउर के दाना हलुक आ फुल-फुल हो जाला, बाकिर गोबिंदभोग चाउर के भात कुछ लसोर होला।
महकउवा चाउर में BADH2 जीन में भइल एगो लॉस-ऑफ-फंक्शन म्यूटेशन के चलते आम किसिम चाउर सभ के तुलना में बेसी 2-एसिटिल-1-पाइरोलिन पैदा होला। पारंपरिक ब्रीडिंग के तरीका से BADH2 जीन के एह म्यूटेशन के एक पौधा से दुसर पौधा में पहुँचावलो जा सकेला। ई एगो रिसेसिव लक्षण ह। जीन एडिटिंग के इस्तेमाल से सामान्य चाउर में भी एही तरह के म्यूटेशन पैदा कइल जा सकेला, जवना से ओकरा में बाकी लक्षणन के प्रभावित कइले बिना सुगंध पैदा हो सकेला।
महकउवा कल्टिवर समूह के शुरुआत [[भारतीय उपमहादीप]] में करीब 2,400 से 4,000 साल पहिले भइल रहे। ई नया आइल ''जैपोनिका'' चाउर, जवना में BADH2 म्यूटेशन मौजूद रहे, आ स्थानीय ''ऑस'' चाउर के आपसी संकरण से विकसित भइल। एह कल्टिवर समूह के सभे सदस्य महकउवा ना होलें। महकउवा समूह के जैपोनिका उपप्रजाति के हिस्सा मानल जाला।
[[श्रेणी:चाउर]]
{{agri-stub}}
lwmdlaupb0n7jvgiuhl8ki7ulmfl5ev