विकिपीडिया bhwiki https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपीडिया विकिपीडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता टेम्पलेट टेम्पलेट वार्ता मदद मदद वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk सारनाथ 0 9197 807000 796871 2026-10-20T02:59:05Z SM7 3953 +sidebox 807000 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सारनाथ | other_name = | settlement_type = शहर | image_skyline = Dhamek Stupa, Sarnath.jpg | image_alt = स्तूप | image_caption = सारनाथ में [[धमेक स्तूप]] | map_alt = | map_caption = उत्तर प्रदेश में सारनाथ के लोकेशन | pushpin_map = India Uttar Pradesh | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|25.3811|N|83.0214|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देस | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | founder = | named_for = सारंगनाथ | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = ऑफिशियल | demographics1_info1 = हिंदी | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }}{{Buddhist holy sites}} '''सारनाथ''' भारतीय राज्य [[उत्तर प्रदेश]] के [[पूर्वांचल|पूरबी हिस्सा]] में मौजूद शहर [[बनारस]] से करीब दस किलोमीटर दूर उत्तर पच्छिम दिशा में एगो अस्थान बा जहाँ [[भगवान बुद्ध]] आपन पहिला उपदेश दिहलन। भगवान बुद्ध ए अस्थान पर मृगदाव, ऋषिपत्तन में आपन पहिला उपदेश दिहलन जेवना के "धर्मचक्र प्रवर्तन" कहल जाला। एही कारण महाराजा [[अशोक]] एह अस्थान पर एगो स्तंभ (खम्भा) लगववलन जेवना के [[अशोक स्तंभ|सारनाथ क अशोक स्तंभ]] कहल जाला। [[भारत क राष्ट्रीय चिह्न]] एही अशोक स्तंभ की मुकुट (ऊपरी हिस्सा) की आकृति क नकल हवे। आजकाल ए स्तंभ की मुकुट के सारनाथ संग्रहालय में सुरक्षित रखल गइल बा। ऋषिपत्तन, जेवना के पाली भाषा में ''इशिपत्तन'' भी कहल जाला बौद्ध धर्म की चार सबसे प्रमुख तीरथ में गिनल जाला, बाकी तीनों हवें [[लुम्बिनी]], [[बोधगया]] अउरी [[कुशीनगर]]। इहँवा सारनाथ में [[धमेक स्तूप]], मूलगंध कुटी, [[सारनाथ संग्रहालय]], [[चौखंडी स्तूप]] आ अउरी कई मंदिर देखे लायक बा। पुरातात्विक खुदाई में मिलल तरह तरह के मूर्ति आ सामन भी संग्रहालय में रखल बा जवन इतिहास आ संस्कृति की विद्यार्थी खातिर बहुत महत्व क चीज बा। [[जैन धर्म]] के इग्यारहवाँ तीर्थंकर [[श्रेयांशनाथ]] के भी जनम एही जगह से थोड़ी दूरी पर भइल रहे जे से सारनाथ क महत्व जैन धर्म के माने वालन में भी बा। == नाँव == '''सारनाथ''' शब्द के उत्पत्ति [[संस्कृत]] भाषा की ''सारंगनाथ'' से मानल जाला, जेकर अर्थ होला ‘हरिना (हिरन) के राजा’। कहानी ई कहल जाला कि बोधिसत्व जब हिरन की रूप में अवतार लिहलें तब शिकार खेले वाला राजा से एगो गर्भवती हिरनी के जान बचावे की खातिर आपन प्राण निछावर कइ दिहलन। राजा ए बात से प्रभावित हो के हरिना कुल के शिकार कइल छोड़ दिहलें आ एही अस्थान पर हरिना कुल खातिर एगो अभयारण्य बनवा दिहलन जहाँ केहू हरिना के शिकार न करे। आज एकरी प्रतीक की रूप में हिरन पार्क इहाँ बंवावल गइल बा। [[सारंगनाथ महादेव मंदिर|सारंगनाथ महादेव]] की नाम की साथ आजकाल इहाँ एगो शिव मंदिर भी बा जेवना आधार पर कुछ लोग ई कहेला कि ई जगह प्राचीन काल से शिव की पूजा क आस्थान रहे आ इहाँ पहिले भी [[सारंगनाथ महादेव मंदिर|सारंगनाथ महादेव]] के पूजा होखे। हालाँकि ई बाति उल्टो हो सकेला कि शिव के पूजा बाद में ए बौद्ध अस्थान पर शुरू भइल होखे। '''ऋषिपत्तन''' के कहानी ई हवे कि इहाँ भगवान बुद्ध कि जनम से पाहिले ओकर सूचना 500 ऋषियन के देवे खातिर देवता लोग उतरल रहलें। दूसरी कहानी की हिसाब से ऋषि लोग अपनी हिमालय यात्रा पर आकाश मार्ग से जात घरी उतर के विश्राम कइले रहे जेसे एकर नाँव ऋषिपत्तन पड़ल। '''मृगदाव''' चाहे '''मृगदाय''' ऐसे कहल जाला कि इहाँ राजा के आदेश की अनुसार मृग के शिकार कइल मना रहे आ मिरगा (हिरन) कुल स्वतंत्र हो के बिना कौनो भय के विचरण क सकत रहलें। == इतिहास == भगवान बुद्ध करीब 533 ई. पू. में इहाँ आपन पहिला उपदेश दिहलें जे के धर्मचक्र प्रवर्तन कहल जाला। एकरी बाद लगभग तीन सौ बारिस क इतिहास मालुम नइखे काहें से कि पुरातात्विक खोदाई में ए समय क कौनो चीज ना मिलल बा। मौर्य काल में [[अशोक]](304-232 ईपू) की समय से सारनाथ के इतिहास की बारे में जानकारी मिलेला। सम्राट अशोक इहाँ स्तंभ लगववलें आ ओपर ब्राह्मी लिपि में आपन आदेश लिखववलें। कनिष्क की समय में इहवाँ बोधिसत्व के मूर्ति लगावल गइल। तीसरी शताब्दी से सारनाथ के असली उत्थान शुरू भइल अउरी कला, संस्कृति आ धर्म की एगो महत्वपूर्ण केन्द्र की रूप में सारनाथ गुप्त काल में(चौथी सदी से छठवीं सदी की बिचा में) अपनी उत्कर्ष पर पहुँचल। ए समय में मथुरा की बाद सारनाथ क कला आ संस्कृति की क्षेत्र में दूसरा अस्थान रहे। चीनी यात्री [[ह्वेन सांग]] सतवी सदी में महाराज [[हर्षवर्द्धन|हर्ष]] की राज में इहाँ के यात्रा कइलन। [[Image:Five disciples at Sarnath.jpg|thumb|center|550px|[[धर्मचक्र प्रवर्तन|धर्मचक्र]] की आगे विनय पूर्वक बइठल [[भगवान बुद्ध]]के पहिला पांच शिष्य]] == पुरातात्विक खोदाई == [[Image:SarnathEntrance.jpg|thumb|200px|प्रवेश द्वार से सारनाथ में पुरातात्विक खोदाई के दृश्य]] सारनाथ क महत्व पहिली बार तब पता चलल जब काशीनरेश महाराज चेतसिंह क दीवान जगत सिंह अनजाने में धर्मराजिका स्तूप के खोदवा दिहलन आ एकरी ईंटा से जगतगंज मुहल्ला बनवा दिहलन। तब कर्नल कैकेंजी 1815 ई. में एह अस्थान पर पहिली बेर खोदाई करववलन लेकिन उनके कुछ बहुत सफलता ना मिलल। बाद में जनरल [[कनिंघम]] की अगुआई में (1835-36 ई.) एकर नीमन से खोदाई भइल आ [[धमेक स्तूप]] आ [[चौखंडी स्तूप]] आ औरी महत्वपूर्ण चीज मिलल। 1851-52 ई. में मेजर किटोई खोदाई करववलन जेवना के रपट छपल ना लेकिन खोदाई में मिलल चीज कुल कलकत्ता संग्रहालय में रक्खल बा। एह क्षेत्र के बैग्यानिक ढंग से खोदाई एच.बी. ओरटल की अगुआई में शुरू भइल जेवना के हरग्रीव आगे बढ़ावलन आ आखिरी पांच साल के खोदाई श्री दया राम साहनी जी की अगुआई में भइल। एही दौरान 1904 ई. में संग्रहालय के अस्थापना भइल आ 1910 ई. में एकर बिल्डिंग बन के तैयार भइल जहाँ एह खोदाई के मिलल सामन रक्खल बा। ==देखे लायक चीज== ===धमेक स्तूप=== {{main|धमेक स्तूप}} धमेक स्तूप भा धमेख स्तूप दुमंजिला सिलिंडर के आकृति में लगभग 43.6 मीटर ऊँच, आ 28 मीटर डाया वाला, ईंटा के बनल चीज बा। मानल जाला कि एह अस्थान पर बुद्ध से पहिले भी समाधि सभ के निर्माण भइल रहे। एह वर्तमान स्तूप के निर्माण लगभग 500 ईस्वी में भइल बतावल जाला जे मौर्य सम्राट [[अशोक]] द्वारा बनवावल एगो स्तूप के जगह पर बनावल गइल हवे। ===अशोक स्तंभ=== [[Image:Brahmi pillar inscription in Sarnath.jpg|thumb|200px|अशोक स्तंभ पर [[ब्राह्मी लिपि]] में लिखावट]] {{main|अशोक स्तंभ}} अशोक के परसिद्ध सिंह स्तंभ भी धमेक स्तूप के बगले में लगावल गइल रहे जेकर मुकुट वर्तमान में [[सारनाथ म्यूजियम]] में रखल बा आ जेकर आकृति ले के भारत के राजचीन्हा बनावल गइल हवे। ===सारनाथ संग्रहालय=== {{main|सारनाथ म्यूजियम}} इ भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण बिभाग के म्यूजियम ह जहाँ सारनाथ के खोदाई में मिलल बिबिध प्रकार के चीज संरक्षित क के रखल गइल बा। हेइजे परसिद्ध सिंह स्तंभ के मुकुट भी रखल बा जेके नकल से भारत के राजकीय चीन्हा बनल हवे। ===धर्मराजिक स्तूप=== [[Image:Dharmarajika_Stupa.JPG|thumb|200px|धर्मराजिका स्तूप]] {{main|धर्मराजिक स्तूप, सारनाथ}} धर्मराजिक स्तूप, सारनाथ में सम्राट अशोक के बनवावल स्तूप रहल। वर्तमान में एकर चबूतरा भर बचल बा जे सारनाथ के परसिद्ध धमेक स्तूप के बगल में पच्छिम ओर मौजूद बा। ===मूलगंध कुटी विहार मंदिर === <!-- [[File:Buddha from Mulgandha Kuti Vihar.jpg|thumb|200px|मूलगंध कुटी में भगवान बुद्ध क मूरत]] --> ===चौखंडी स्तूप=== {{main|चौखंडी स्तूप}} गुप्त काल (लगभग चउथी-पाँचवी सदी) में बनल ई स्तूप ओह अस्थान के चीन्हा के रूप में बनावल गइल हवे जहाँ गौतम बुद्ध के भेंट पहिला पाँच गो शिष्य लोग से भइल, जिन्हन लोग के ऊ सारनाथ में आपन पहिला उपदेश दिहलें। स्तूप, सारनाथ के मुख्य खोदाई स्थल से दक्खिन ओर मौजूद बा आ ई चौकोर चबूतरा सभ के तीन गो मंजिल के रूप में बनल रहे। वर्तमान में एकरे ऊपरी हिस्सा में अठकोनी बुर्जी बा जे बाद के जमाना के निर्माण हवे। ==संदर्भ== {{Reflist|35em}} {{बनारस}} [[श्रेणी:सारनाथ| ]] [[श्रेणी:बनारस]] [[श्रेणी:बौद्ध तीर्थ]] [[श्रेणी:जैन तीर्थ]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के पर्यटक आकर्षण]] [[श्रेणी:वाराणसी जिला]] kq446hdgelehy4907pcdzmbtfhac41h कुशीनगर 0 9200 806999 803780 2026-10-20T02:57:21Z SM7 3953 +sidebox 806999 wikitext text/x-wiki {{for|जिला|कुशीनगर जिला}} {{Infobox settlement | name = कुशीनगर | other_name = | settlement_type = कसबा | image_skyline = 057 Parinirvana Temple from Side, Kusinara (9236917529).jpg | image_alt = सफेद गुंबद | image_caption = कुशीनगर में परिनिर्वाण मंदिर | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = उत्तर प्रदेश में लोकेशन | pushpin_map = India Uttar Pradesh#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|26.741|N|83.888|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देस | subdivision_name = [[भारत]] | subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]] | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[उत्तर प्रदेश के जिला सभ के लिस्ट|जिला]] | subdivision_name2 = [[कुशीनगर जिला|कुशीनगर]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 22214 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=census2011>{{cite web|title=Kushinagar City Census|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801171-kushinagar-uttar-pradesh.html|website=''census2011''|accessdate=17 July 2015}}</ref> | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = ऑफिशियल | demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]] | demographics1_title2 = अन्य | demographics1_info2 = [[भोजपुरी]], [[अंग्रेजी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिनकोड]] | postal_code = 274403 | registration_plate = | website = {{URL|www.kushinagar.nic.in}} | footnotes = }}{{Buddhist holy sites}} '''कुशीनगर''' [[भारत|भारतीय राज्य]] [[उत्तर प्रदेश]] के उत्तरी पूरबी हिस्सा में एगो कस्बा, पर्यटन स्थल आ [[बौद्ध तीरथ]] बा। अपनहीं नाँव के [[कुशीनगर जिला|जिला]] में मौजूद ई शहर उत्तरी-पूरबी उतर प्रदेश के प्रमुख शहर [[गोरखपुर]] से करीबन 50 किलोमीटर पूरुब ओर नेशनल हाइवे 28 पर पड़े ला। एकरा के कुछ बड़हन आकार नजदीकी दूसर शहर [[पड़रौना]] बा जे जिला के वास्तविक मुख्यालय ह। कुशीनगर के प्राचीन नाँव "'''कुशीनारा'''" बतावल जाला। एकर पहिचान ओह जगह के रूप में कइल जाला जहाँ [[भगवान बुद्ध]] के परिनिर्वाण भइल। एहीसे ई जगह [[बौद्ध धर्म]] माने वाला लोगन क चारि गो सबसे पबित्र तीरथ अस्थानन में गिनल जाला, बाकी तीन गो जगह [[लुम्बिनी]], [[बोधिगया]], आ [[सारनाथ]] हवें। भारत से बाहर के लोग खाती ई एगो अंतरराष्ट्रीय पर्यटन आ तीरथ के जगह हवे। खासतौर से एशियाई देसन के लोग, जहाँ बौद्ध धर्म के प्रचलन बहुत बा, अपना जिनगी में कम से कम एक बेर इहाँ के जातरा जरूर कइल चाहे ला। परिनिर्वाण मंदिर, रामभर स्तूप आ अन्य प्राचीन बिहार के अवशेष इहाँ के देखे लायक चीज बाने। परिनिर्वाण मंदिर में गौतम बुद्ध के लेटल मुद्रा में मूर्ती बा। एकरे अलावे कई गो नया मंदिर आसपास के बड़हन बिस्तार में स्थापित भइल बाने। कई सारा मंदिर सभ के नाँव ओह देस के नाँव पर बा जहाँ के लोग इनहन के बनवावल हवे। सरकार इहाँ मैत्रय परियोजना के तहत एगो बिसाल मूर्ती स्थापित करावे के घोषणा भी कइले बा। == नाँव == एक ठो मत के मोताबिक एह जगह के पुराना नाँव '''कुशीनारा''' भा '''कुशवती''' रहल आ ई नाँव [[कोशल]] के राजा, प्रसिद्ध हिंदू देवता, श्री [[राम|रामचंद्र]] के बेटा कुश द्वारा स्थापित कइल गइल आ उनके राजधानी रहल। दूसर मत के अनुसार एह इलाका में पावल जाए वाली "कुश" घास के कारन एकर नाँव कुशवती पड़ल हवे। दुसरे वाली परंपरा, जेकरा के बौद्ध लोग माने ला, के मोताबिक एकर नाँव कुशवती, राम के लइका कुश से काफी समय पहिले से इहे रहल। ==भूगोल== वास्तविक भूगोलीय लोकेशन के हिसाब से कुशीनगर, 24.74 डिग्री उत्तर अक्षांस आ 83.88 डिग्री पूरबी देशांतर पर मौजूद बा। अन्य शहर आ कस्बा सभ के सापेक्ष एह कस्बा के लोकेशन बतावल जाय त गोरखपुर महानगर से लगभग 50 किलोमीटर पूरुब ओर नेशनल हाइवे 27 (नया नंबरिंग में) पर पड़े ला। एकरे लगहीं [[कसया]] नाँव के बजार आ कस्बा बा जहाँ से उत्तर ओर पड़रौना (लगभग 15 किलोमीटर), आ रामकोला (18 किलोमीटर) पर बाने, दक्खिन में देवरिया शहर आ पूरुब ओर तमकुही राज नाँव के जगह पड़े ला। भौतिक भूगोल के हिसाब से ई [[गंगा के मैदान|गंगा के बिचला मैदानी हिस्सा]] के उत्तरी इलाका हवे आ [[सरजू]] आ [[गंडक]] नदिन के बीचोबीच में पड़े ला। खुद कुशीनगर से कुछे दूरी पर पच्छिम ओर छोटी गंडक नदी बहे ले। खनुआ नदी नाँव क एक ठो पातर धारा कुशीनगर से हो के गुजरे ले जे आगे जा के छोटी गंडक में मिले ले, छोटी गंडक खुद आगे जा के [[भाटपार रानी]], [[सलेमपुर]] हो के गोठिनी के लगे सरजू नदी में मिले ले। एह तरीका से कुशीनगर सरजू नदी के बेसिन के हिस्सा हवे, जवन कि खुद गंगा नदी के थाला के उत्तरी भाग हऽ। पूरा इलाका के जलवायु कोपेन के बर्गीकरण के हिसाब से '''Cwa''' प्रकार के हवे, यानी कि [[नम उष्णकटिबंधी जलवायु]] हवे। जनवरी सभसे ठंढा महीना होला आ औसत तापमान लगभग 4 से 6 डिग्री सेंटीग्रेड रहे ला, मई-जून में सभसे ढेर गर्मी पड़े ले आ एह दौरान दिन अधिकतम तापमान 40 डिग्री C तक पार क जाला। बरखा मुख्य रूप से बीच जून से ले के सितंबर ले होले जब दक्खिनी-पच्छिमी मानसून के बंगाल के खाड़ी वाली शाखा से अह इलाका में बरखा होले। ई जिला उत्तर प्रदेश के सभसे सुदूर उत्तर पूरुब में हवे आ एही कारण इहाँ सभसे ढेर बरखा होले। कुछ बरखा जनवरी के अंत आ फरवरी में होले जे चक्रवाती बरखा होले। कुल मिला के ई तराई के दक्खिनी इलाका हवे आ माटी में हमेशा भरपूर नमी मौजूद रहे ले। == इतिहास == [[File:City of Kusinagara in the War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi.jpg|thumb|275px|बुद्ध के अवशेष पर भइल संघर्ष के दौरान कुशीनगर, साँची के स्तूप नं. 1 (दक्खिनी गेट) पर मौजूद भीतिचित्र]] वर्तमान कुशीनगर के '''कुशवती''' (बुद्ध पूर्व काल में) आ '''कुशीनारा''' (बुद्ध-बाद के काल में) के रूप में पहिचानल जाला। कुशीनारा मल्ल लोग के राजधानी रहल। मल्ल, छठईं सदी में एगो महाजनपद रहे। बाद में ई [[मौर्य साम्राज्य]], शुंग साम्राज्य, कुषाण, गुप्त आ हर्ष के साम्राज्य के हिस्सा बनल। मध्यकाल में, कुशीनगर कलचुरी राजपूत लोग के अधीन आइल। मानल जाला कि बारहवीं सदी तक ले कुशीनारा शहर के रूप में मौजूद रहल ओकरे बाद उपेक्षा के शिकार भइल आ धीरे-धीरे इतिहास में गायब हो गइल। एकरे बगल में मौजूद शहर [[पड़रौना]] के बारे में अनुमान बा कि पनरहवीं सदी में इहाँ राजपूत मदन सिंह के राज रहे। [[File:Conjectural reconstruction of the main gate of Kusinagara circa 500 BCE adapted from a relief at Sanchi.jpg|thumb|left|230px|अनुमान अनुसार कुशीनगर के चित्र, ओह समय जब बुद्ध के अवशेष खाती लड़ाई होत रहे।]] आधुनिक जमाना में, कुशीनगर के महत्व बढ़ल 19वीं सदी में, जब भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण के पहिला सर्वेयर जनरल [[अलेक्जेंडर कनिंघम]] आ इनके बाद [[ए॰सी॰एल॰ कार्लाइल]] के खोज के दौरान मुख्य स्तूप के खोज भइल आ 6.10 मीटर लमहर बुद्ध के लेटल प्रतिमा 1876 में मिलल। खोदाई आ खोज के काम सुरुआती बीसवीं सदी ले जारी रहल। बाद के खोदाई डच पुरातत्वबिद जीन फिलिप वोगल (J. Ph. Vogel) के निर्देश में भइल।<ref>{{cite journal | author = Vogel J Ph. | year = 1950 | title = Some Buddhist Monasteries in Ancient India | url = | journal = Journal of the Ceylon branch of the Royal Asiatic Society | volume = 1 | issue = | pages = 27–32 }}</ref> इनके अगुआई में 1904-5, 1905-6 आ 1906-7 में पुरातत्वी खोज के अभियान चलल आ भारी मात्रा में बौद्ध संपदा मिलल। 1903 में बर्मा के एगो भिक्षु चंद्रा स्वामी इहाँ अइलें आ परिनिर्वाण मंदिर के दुबारा पूजा ध्यान के अस्थान के रूप में स्थापित कइलेन। आजादी के बाद कुशीनगर [[देवरिया जिला]] के हिस्सा बनल रहल आ 13 मई 1994 के नया जिला पडरौना जिला के नाँव से बनल जेकरा नाँव बाद में कुशीनगर जिला क दिहल गइल।<ref name=Kushihistory>{{cite web|title=Kushinagar History|url=http://kushinagar.nic.in/history.htm|website=''kushinagar.nic.in''|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==बुद्ध के निधन आ परिनिर्वाण के भूईं== [[File:Buddha's cremation stupa, Kushinagar.jpg|230px|thumb|बुद्ध के अंतिम संस्कार वाला स्तूप, रामभर स्तूप]] 1896 में, वैडल नाँव के बिद्वान ई सुझाव दिहलें कि बुद्ध के निधन के अस्थान [[रामपुरवा]] के इलाका में कहीं होखे के चाहीं।<ref>"A Tibetan Guide-book to the Lost Sites of the Buddha's Birth and Death", L. A. Waddell. Journal of the Asiatic Society of Bengal, 1896, p. 279.</ref> हालाँकि, बौद्ध परंपरा के ग्रंथ ''महापरिनिर्वाणसुत्त'' के मोताबिक, गौतम बुद्ध कुशीनारा के जात्रा कइलें, ओही जे उनके निधन भइल आ ओहिजे अंतिम संस्कार भइल।<ref name=fogelin2015p23/><ref>{{cite journal|author=John Guy| title=The Mahabodhi temple|url=https://archive.org/details/sim_burlington-magazine_1991-06_133_1059/page/356|journal=The Burlington Magazine| year=1991| volume=133| number=1059|jstor=884751| pages=356–357}}</ref> आधुनिक बिद्वान लोग के राय, पुरातत्व के सबूत के आधार पर, ई बाटे कि बुद्ध के निधन वर्तमान कसया के लगे मौजूद एही कुशीनगर में भइल।<ref>{{cite book|author=United Nations|title=Promotion of Buddhist Tourism Circuits in Selected Asian Countries|url=https://books.google.com/books?id=F9ZhFMWSYKsC&pg=PA23|year=2003|publisher=United Nations Publications|isbn=978-92-1-120386-8|pages=23–24}}</ref><ref>{{cite book|author=Kevin Trainor |title=Buddhism: The Illustrated Guide |url=https://books.google.com/books?id=_PrloTKuAjwC |year=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517398-7 |pages=41 }}</ref><ref>{{cite book|author1=Elizabeth Lyons|author2=Heather Peters|author3=Chʻeng-mei Chang|title=Buddhism: History and Diversity of a Great Tradition|url=https://books.google.com/books?id=hkdxmAYVbJUC&pg=PA17|year=1985|publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology|isbn=978-0-934718-76-9|page=17}};<br>{{cite book|author=Fred S. Kleiner |title=Gardner's Art through the Ages: Non-Western Perspectives |url=https://books.google.com/books?id=TlVeuxIgjwQC |year=2009|publisher=Cengage |isbn=0-495-57367-1 |pages=13, 31 }}</ref><ref>{{Citation |last = Huntington |first = John C |title = Sowing the Seeds of the Lotus |journal = Orientations |date=1986 |volume= September 1986 |pages = 47 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141128233735/http://huntingtonarchive.osu.edu/resources/downloads/jchArticles/Part%205.pdf | archivedate = Nov 28, 2014 |url = http://huntingtonarchive.osu.edu/resources/downloads/jchArticles/Part%205.pdf | format = PDF}}</ref> बुद्ध के परिनिर्वाण स्थल पर [[अशोक]] द्वारा स्तूप बनवावल गइल आ एह जगह के [[बौद्ध तीर्थ|तीरथ]] के रूप में परतिष्ठा भइल।<ref>{{cite book|author1=Akira Hirakawa |author2=Paul Groner |title=A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna |url=https://books.google.com/books?id=XjjwjC7rcOYC |year=1993|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0955-0 |pages=101 }}</ref> [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त बंस]] (4<sup>थी</sup> से 7<sup>वीं</sup> सदी) के हिंदू शासक लोग एह स्तूप के बड़ करावल आ परिनिर्वाण मंदिर में लेटल बुद्ध के मुर्ती अस्थापित करावल।<ref>{{cite journal|author=Gina Barns|title=An Introduction to Buddhist Archaeology|journal=World Archaeology|volume = 27| number = 2|year=1995|pages=166–168|doi=10.1080/00438243.1995.9980301}}</ref><ref name=stoddardp3>{{cite journal|author=Robert Stoddard|year=2010 |journal= Pilgrimage and Buddhist Art |title= The Geography of Buddhist Pilgrimage in Asia |publisher= Yale University Press |url= http://digitalcommons.unl.edu/geographyfacpub/27| volume = 178|pages=3–4}}</ref> बौद्ध भिक्षु लोग द्वारा ई तीरथ छोड़ दिहल गइल जब 1200 ईस्वी के आसपास मुस्लिम सेना के बचे खाती ई लोग भाग चलल, बाद के इस्लामी शासन काल में ई जगह धीरे-धीरे भुला दिहल गइल।<ref>{{cite book|author1=Richard H. Robinson|author2=Sandra Ann Wawrytko |author3=Ṭhānissaro Bhikkhu |title=The Buddhist Religion: A Historical Introduction|url= https://books.google.com/books?id=LhUSAQAAIAAJ | year=1996| publisher=Thomson |isbn=978-0-534-20718-2 |pages=50 }}</ref><ref>{{cite book|author1=Mark Juergensmeyer|author2=Wade Clark Roof|title=Encyclopedia of Global Religion|url=https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ|year=2011|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4522-6656-5|page=148}}</ref> ब्रिटिश पुरातत्वबिद [[अलेक्जेंडर कनिंघम]] एह जगह के 19<sup>वीं</sup> सदी में दुबारा खोजलें आ इनके सहजोगी [[ए॰सी॰एल॰ कार्लाइल]] इहाँ खोदाई करवलें आ लगभग 1500 बरिस पुरान बुद्ध के मुर्ती मिलल।<ref name=stoddardp3/><ref>{{cite journal|last1=Asher|first1=Frederick|title=From place to sight: locations of the Buddha´s life|journal=Artibus Asiae|date=2009|volume=69|issue=2|page=244}}</ref><ref>{{cite book|author=Himanshu Prabha Ray|title=The Return of the Buddha: Ancient Symbols for a New Nation|url=https://books.google.com/books?id=l3s9BAAAQBAJ&pg=PA74|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-56006-7|pages=74–75, 86}}</ref> एकरे बाद ई जगह बौद्ध तीर्थ आ पर्यटन केंद्र के रूप में फिर से महत्व पा गइल।<ref name=fogelin2015p23>{{cite book|author=Lars Fogelin|title=An Archaeological History of Indian Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=tRV0BgAAQBAJ |year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-994822-2|pages=23–24}}</ref><ref>{{cite book|author=Lars Fogelin|title=Archaeology of Early Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=3WAnAAAAQBAJ |year=2006|publisher=AltaMira Press|isbn=978-0-7591-1444-9|pages=42–43}}</ref> तीसरी सदी ईसा पूर्व के पुरातात्विक अवशेष सभ से ई पता चले ला कि ई जगह प्राचीन काल में बौद्ध तीर्थ रहे।<ref name=fogelin2015p23/> ==जनसंख्या== भारत के जनगणना 2011 के अनुसार, कुशीनगर नगर पंचायत के कुल जनसंख्या 22,214 रहल<ref name=census2011/><ref>Census of India: Population Finder, http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=1249&category=N.P.</ref> आ कुल 3462 परिवार इहाँ निवास क रहल रहलें। एह में पुरुष वर्ग के जनसंख्या के हिस्सा 52% (11,502 मरद) आ औरत बर्ग के हिस्सा 48% (10,712 औरत) रहल। कुशीनगर के औसत साक्षरता दर 78.43% रहल जे भारत के राष्ट्रीय औसत 74% से ढेर रहल, मरदाना लोग के साक्षरता 85% आ मेहरारू लोग के साक्षरता 72% दर्ज कइल गइल। कुशीनगर में 11% जनसंख्या 10 साल से कम उमिर वाला वर्ग में रहल आ कुल जनसंख्या में अनुसूचित जाति के हिस्सा 5.03% आ अनुसूचित जनजाति के हिस्सा 2.39% रहल।<ref name=census2011/> == पर्यटन == == देखे लायक == {{clear}} == गैलरी == <gallery> Buddha in Kushinagar 08.JPG|परिनिर्वाण मंदिर<br>इहाँ के मुख्य मंदिर हवे Mahaparinirvana.jpg|बुद्ध के लेटल मुर्ती, परिनिर्वाण मंदिर में 061 Parinirvana Statue, Kusinara (9239665862).jpg|मूर्ती के नगीचे से लिहल फोटो Buddha's cremation stupa, Kushinagar.jpg|रामभर स्तूप, बुद्ध के जहाँ अंतिम संस्कार भइल Kushinara1.jpg|रामभर स्तूप के दूर दे दृश्य Stupa ruins in Kushinagar.jpg|प्राचीन बौद्ध बिहार सभ के खंडहर Kusinara3.jpg|प्राचीन खंडहर Watthaikusinara.jpg|थाई वाट मंदिर Burmese Temple in Kushinagar.jpg|बर्मी मंदिर </gallery> {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist|35em}} [[श्रेणी:बौद्ध धर्म]] [[श्रेणी:बौद्ध तीर्थ]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के पर्यटक आकर्षण]] [[श्रेणी:कुशीनगर जिला]] {{UP-geo-stub}} c93qa5jy352m4i7z7w6w4igm5o2z449 कर्क रेखा 0 9621 806872 805788 2026-10-20T00:20:11Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806872 wikitext text/x-wiki [[File:World map with tropic of cancer.svg|thumb|right|300px|विश्व की नक्शा पर कर्क रेखा]] [[File:Earth-lighting-summer-solstice EN.png|thumb|right|300px|[[उत्तरी संक्रांति]] की समय क इस्थिति जब सूर्य क किरण कर्क रेखा पर सीधा पड़त बा]] '''कर्क रेखा''' ({{Langx|en|Tropic of Cancer}}) एगो कल्पित रेखा ह जेवन [[पृथिवी]] के अइसन जगह सभ से गुजरे ले जे सभसे उत्तरी जगह बाने जहाँ [[सुरुज]] के किरिन सीधा पड़ सके ला। अइसन वर्तमान समय में [[21 जून]] के होला जब सुरुज सबसे उत्तर ले पहुँच के सीधा चमकेला, एह दिन के [[उत्तरी संक्रांति]] कहल जाला। अइसन पृथिवी की एकरी काल्पनिक धुरी की झुकाव की वजह से होला आ 21 जून के पृथिवी क उत्तरी हिस्सा ठीक सुरुज की ओर झुकल रहेला जेवना से सुरुज से आवे वाला किरिन पृथिवी पर सभसे उत्तर की ओर ले चढ़ जाले। वर्तमान समय में कर्क रेखा क इस्थिति आमतौर पर 23.5 डिग्री उत्तरी [[अक्षांश]] बतावल जाला हालाँकि ई हमेशा एकही ना रहेला। इतिहास में ए में थोड़ा बहुत परिवर्तन भी भइल बा जेवन चक्रीय होला, मने कबो घट जाला आ फिर ठीक ओतने समय में बढ़ जाला। ई बदलाव पृथिवी के झुकाव के मात्रा में बदलाव की वजह से होला। कर्क रेखा, आ एकर उल्टा [[मकर रेखा]] जेवन दक्खिनी गोलार्ध में इस्थित बा, दुनो की बिच्चा में क हिस्सा [[उष्ण कटिबंध]] कहल जाला। कर्क रेखा भारत की बीचोबीच से हो के जाले आ भारत की आठ गो राज्यन से हो के गुजरेले। ई राज्य हवें [[गुजरात]], [[राजस्थान]], [[मध्य प्रदेश]], [[छत्तीसगढ़]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बंगाल]] [[त्रिपुरा]] अउरी [[मिज़ोरम|मिजोरम]]। [[उज्जैन]] आ [[राँची]] शहर लगभग कर्क रेखा पर इस्थित बाड़ें। {{clear}} ==नाँव== एह रेखा के नाँव अबसे लगभग 2,000 पहिले धराइल, ओह समय में सुरुज कर्क नाँव के राशि (कर्क माने खेखड़ा) में रहत रहे जब जून संक्रांति होखे।<ref>{{cite web|title=What is the significance of the Tropic of Cancer, Tropic of Capricorn, Arctic Circle and Antarctic Circle? (Beginner) - Curious About Astronomy? Ask an Astronomer|url=http://curious.astro.cornell.edu/160-our-solar-system/the-earth/seasons/15-what-is-the-significance-of-the-tropic-of-cancer-tropic-of-capricorn-arctic-circle-and-antarctic-circle-beginner|website=curious.astro.cornell.edu|publisher=Cornell University|accessdate=7 फरवरी 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218131522/http://curious.astro.cornell.edu/160-our-solar-system/the-earth/seasons/15-what-is-the-significance-of-the-tropic-of-cancer-tropic-of-capricorn-arctic-circle-and-antarctic-circle-beginner|archive-date=2019-02-18|url-status=dead}}</ref> मने की अइसन समय जब साल में एक बेर सुरुज के किरन सभसे उत्तरी बिंदु सभ पर पड़े, ओह समय सुरुज आकास में कर्क नाँव के तारा मंडल के सोझा रहल करे। हालाँकि, अब अइसन स्थिति ना बाटे, पृथिवी के धुरी के झुकाव के दिसा भी बहुत धीरे-धीरे बदलत रहे ला जेकरा के अयन चलन भा अयन गति कहल जाला, एकरे परभाव के कारण, अब वर्तमान में जब जून संक्रांति (उत्तरी संक्रांति) होखे ले तब सुरुज वास्तव में वृष राशि में होखे ला। [[भारतीय ज्योतिष]] में, [[निरयन सिस्टम]] में गणना करे पर, जेह में [[अयन चलन|अयन गति]] के परभाव के हटा के राशिमान लिखल जाला, कर्क संक्रांति 15 जुलाई के आसपास होले, जबकि सायन सिस्टम में ई 21 जून के होखे ले। कर्क रेखा आ मकर रेखा के बीच के इलाका के अंग्रेजी में ट्रॉपिकल कहल जाला आ एह रेखा सभ के ट्रॉपिक्स कहल जाला। इहो यूनानी (ग्रीक) भाषा के "ट्रोपो" शब्द से निकसल हवे जेकर अरथ बदलाव से हऽ मने की एकरे बाद सुरुज के दिसा (किरण के चढ़ाव-उतराव) बदल जाले। == भूगोल == कर्क रेखा जेवना देसन से हो के गुजरे ले ओहमें शामिल बाड़ें: [[अल्जीरिया]], [[नाइजर]], [[लीबिया]], [[मिस्र]], [[सऊदी अरब]], [[यूएई]], [[ओमान]], [[भारत]], [[बांग्लादेश]], [[म्यांमार]], [[चीन]], [[ताइवान]], [[मेक्सिको]], [[बहामास]], [[पच्छिम सहारा]] ([[मोरक्को]] आ [[सहरावी अरब डेमोक्रेटिक रिपब्लिक]] के दावेदारी), [[मारिटानिया]], आ [[माली]]। {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" width="140" | अक्षांस-देसांतर ! scope="col" | देश, राज्यक्षेत्र (टेरिटरी) चाहे समुंद्र ! scope="col" | नोट |- | {{Coord|23|26|N|0|0|E|type:landmark|name=Prime Meridian}} ! scope="row" | {{DZA}} | |- | {{Coord|23|26|N|11|51|E|type:country|name=Niger}} ! scope="row" | {{NER}} | |-valign="top" | {{Coord|23|26|N|12|17|E|type:country|name=Libya}} ! scope="row" | {{LBY}} | ई संक्रांति वृत्त {{CHA}} के सबसे उत्तरी बिंदु {{Coord|23|26|N|15|59|E|type:landmark|name=Northernmost point of Chad}} पर टच करे ला। |-valign="top" | {{Coord|23|26|N|25|0|E|type:country|name=Egypt}} ! scope="row" | {{EGY}} | नासिर झील से हो के गुजरे ले। |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|35|30|E|type:waterbody|name=Red Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[लाल सागर]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|23|26|N|38|38|E|type:country|name=Saudi Arabia}} ! scope="row" | {{SAU}} | |- | {{Coord|23|26|N|52|10|E|type:country|name=United Arab Emirates}} ! scope="row" | {{ARE}} | खाली भर अबू धाबी अमीरत से हो के। |- | {{Coord|23|26|N|55|24|E|type:country|name=Oman}} ! scope="row" | {{OMN}} | देस के राजधानी [[मस्कट]] से हो के। |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|58|46|E|type:waterbody|name=Indian Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[हिंद महासागर]] | style="background:#b0e0e6;" | [[अरब सागर]] |-valign="top" | {{Coord|23|26|N|68|23|E|type:country|name=India}} ! scope="row" | {{IND}} | राज्य सभ: [[गुजरात]], [[राजस्थान]], [[मध्य प्रदेश]], [[छत्तीसगढ़]], [[झारखंड]] आ [[पच्छिम बंगाल]]<!-- DO NOT ADD TRIPURA AND MIZORAM HERE! Take a good look at the whole table and think about it... --> |-valign="tpo" | {{Coord|23|26|N|88|47|E|type:country|name=Bangladesh}} ! scope="row" | {{BGD}} | खुलना, ढाका आ चिटगांव डिवीजन |- | {{Coord|23|26|N|91|14|E|type:country|name=India}} ! scope="row" | {{IND}} | [[त्रिपुरा]] |- | {{Coord|23|26|N|91|56|E|type:country|name=Bangladesh}} ! scope="row" | {{BGD}} | चिटगाँव डिवीजन |- | {{Coord|23|26|N|92|19|E|type:country|name=India}} ! scope="row" | {{IND}} | [[मिजोरम]] |- | {{Coord|23|26|N|93|23|E|type:country|name=Myanmar}} ! scope="row" | {{MMR}} | चिन प्रांत, सागिंग, मांडले, शान राज्य |-valign="top" | {{Coord|23|26|N|98|54|E|type:country|name=China}} ! scope="row" | {{CHN}} | युन्नान ({{VNM}} बाडर के लगभग 7&nbsp;किमी उत्तर से), गुआंग्सी, आ गुआंगडांग |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|117|8|E|type:waterbody|name=Taiwan Strait}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[ताइवान जलजोड़]] | style="background:#b0e0e6;" | |-valign="top" | {{Coord|23|26|N|120|8|E|type:country|name=Taiwan}} ! scope="row" | {{TWN}} | |-valign="top" | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|121|29|E|type:waterbody|name=Philippine Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[फिलिपाइन सागर]] | style="background:#b0e0e6;" | |-valign="top" | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|142|00|E|type:waterbody|name=Pacific Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[प्रशांत महासागर]] | style="background:#b0e0e6;" | नेकर दीप, [[हवाई]], {{USA}} के जस्ट दक्खिन से हो के |- | {{Coord|23|26|N|110|15|W|type:country|name=Mexico}} ! scope="row" | {{MEX}} | बाजा कैलिफोर्निया सर |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|109|24|W|type:waterbody|name=Gulf of California}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[कैलिफोर्निया के खाड़ी]] | style="background:#b0e0e6;" | |-valign="top" | {{Coord|23|26|N|106|35|W|type:country|name=Mexico}} ! scope="row" | {{MEX}} | |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|97|45|W|type:waterbody|name=Gulf of Mexico}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[मेक्सिको के खाड़ी]] | style="background:#b0e0e6;" | [[क्यूबा]] से जस्ट उत्तर में |-valign="top" | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|83|0|W|type:waterbody|name=Atlantic Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[अटलांटिक महासागर]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|23|26|N|76|0|W|type:country|name=Bahamas}} ! scope="row" | {{BAH}} | |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|23|26|N|75|10|W|type:waterbody|name=Atlantic Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[अटलांटिक महासागर]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|23|26|N|15|57|W|type:country|name=Western Sahara}} ! scope="row" | [[पच्छिमी सहारा]] | Claimed by {{MAR}} and the {{SADR}} |- | {{Coord|23|26|N|12|0|W|type:country|name=Mauritania}} ! scope="row" | {{MRT}} | |- | {{Coord|23|26|N|6|23|W|type:country|name=Mali}} ! scope="row" | {{MLI}} | |- | {{Coord|23|26|N|2|23|W|type:country|name=Algeria}} ! scope="row" | {{DZA}} | |- |} == जमीन पर== पूरा दुनिया में कई जगह पर नाप-जोख कइ के कर्क रेखा क जमीन पर इस्थिति के देखावे खातिर तरह तरह क निसान लगावल गइल बा। एही में से कुछ क फोटो नीचे दिहल जात बा: <gallery mode="packed"> File:Tropic of cancer passes through Madhay Pradesh.jpg|भारत में [[साँची]] की लगे एगो साइनबोर्ड जेवन कर्क रेखा क इस्थिति बतावत बा File:Tropic of cancer nadia wb india.jpg|भारत में कर्क रेखा कि गुजरला के बतावे वाला एगो साइनबोर्ड File:Tropicofcancer.jpg|[[सहारा]] की [[रेगिस्तान]] में कर्क रेखा File:Trópico de Cáncer en México - Carretera 83 (Vía Corta) Zaragoza-Victoria, Km 27+800.jpg|मैक्सिको में कर्क रेखा का हर साल खिसकाव नाप के लिखल गइल बा File:Ruisui Tropic of Cancer Marker 20100204.jpg|हुआलिआन, ताइवान में </gallery> == संदर्भ == {{Reflist|33em}} {{भूगोल-आधार}} [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] [[श्रेणी:अक्षांश रेखा]] [[श्रेणी:उष्णकटिबंध]] rblpoyz8elxqe5lijm3cyd6lwlcceii जोहान वुल्फगैंग फॉन गोएथ 0 18238 806874 796453 2026-10-20T00:57:07Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806874 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = जोहान वुल्फगैंग फॉन गोएथ |image = Goethe (Stieler 1828).jpg |caption = गोएथ, 1828 में |birth_date = {{birth date|1749|8|28|df=y}} |birth_place = फ्रैंकफर्ट के स्वतंत्र नगर, पवित्र रोमन साम्राज्य |death_date = {{death date and age|1832|3|22|1749|8|28|df=y}} |death_place = [[Weimar]], [[Saxe-Weimar-Eisenach|Grand Duchy of Saxe-Weimar-Eisenach]], [[German Confederation]] |occupation = Poet, novelist, playwright, [[natural philosopher]], diplomat, civil servant |nationality = German |movement = ''[[Sturm und Drang]]''; [[Weimar Classicism]] |notableworks = ''[[Goethe's Faust|Faust]]''; ''[[The Sorrows of Young Werther]]''; ''[[Wilhelm Meister's Apprenticeship]]''; ''[[Elective Affinities]]''; "[[Prometheus (Goethe)|Prometheus]]"; ''[[Theory of Colours|Zur Farbenlehre]]''; ''[[Italian Journey|Italienische Reise]]''; ''[[Westöstlicher Diwan]]'' |spouse = [[Christiane Vulpius]] (1806–16, her death) |signature = Goethe Signature.svg }} '''जोहान वुल्फगैंग फॉन गोएथ''' ({{IPAc-en|ˈ|g|ɜː|t|ə}};<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/goethe "Goethe"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> {{IPA-de|ˈjoːhan ˈvɔlfɡaŋ fɔn ˈɡøːtə|lang|De-Johann_Wolfgang_von_Goethe.ogg}}; 28 अगस्त 1749 – 22 मार्च 1832) या '''गेटे''' की नाव से प्रसिद्द [[जर्मनी]] के मशहूर [[कवि]], लेखक आ राजनीतिज्ञ रहलें आ इनकर परसिद्धी पूरा दुनिया में बाटे। ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== * {{Gutenberg author |id=Goethe,+Johann+Wolfgang+von | name=Johann Wolfgang von Goethe}} * {{Internet Archive author |sname=Goethe}} * {{Librivox author |id=63}} * [http://poemsintranslation.blogspot.com/search/label/Goethe Goethe in English] at ''Poems Found in Translation'' * [http://www.recmusic.org/lieder/g/goethe/ The Lied and Art Song Texts Page] Poems of Goethe set in music * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/237027/Johann-Wolfgang-von-Goethe Encyclopaedia Britannica, Johann Wolfgang von Goethe] * [http://www.janushead.org/8-1/index.cfm "Goethe's Delicate Empiricism," A Special Issue of Janus Head] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226030816/http://www.janushead.org/8-1/index.cfm |date=2008-12-26 }} * [http://goethe.lingvisto.org/index.php Goethe's dual language poems (from German to other languages)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401160138/http://goethe.lingvisto.org/index.php |date=2007-04-01 }} * [http://www.pbase.com/johnireland/image/62909444 Goethe Statue] – [[Lincoln Park]] in Chicago, Illinois, United States * [https://web.archive.org/web/20080503073408/http://dlxs2.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=cdl;idno=cdl330 Elective affinities] * Goethe (1840) [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/ref/collection/color/id/10057 ''Goethe's Theory of Colours; translated from the German: with notes by Charles Lock Eastlake''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150709143747/http://lhldigital.lindahall.org/cdm/ref/collection/color/id/10057 |date=2015-07-09 }} - digital facsimile from the [[Linda Hall Library]] {{Authority control}} [[श्रेणी:जर्मनी के लोग]] [[श्रेणी:जर्मन लेखक]] [[श्रेणी:लेखक]] [[श्रेणी:जर्मन कवी]] [[श्रेणी:1749 में जनम]] [[श्रेणी:1832 में निधन]] {{जीवनी-आधार}} hrrutlf2crt88rqfj7vqu66bud13g46 विष्णु 0 23123 806855 784593 2026-10-19T18:00:08Z SM7 3953 सफाई कइल गइल 806855 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | name = विष्णु | type = सनातन (हिंदू) | image = | caption = भगवान विष्णु | deity_of = {{hlist|संरक्षण के देवता|धर्म के रक्षक|[[कर्म]] के दाता|परब्रह्म}} | member_of = [[त्रिमूर्ति]] | affiliation = {{hlist|[[त्रिमूर्ति]]|[[ईश्वर]]|[[ब्रह्म]]|परब्रह्म|दशावतार|भगवान}} | abode = {{ubl|बैकुंठ (नारायण)|गरबोधक सागर (गर्भोदक्षयी विष्णु)|[[क्षीर सागर]] (क्षीरोदकशायी विष्णु)}} | symbols = {{hlist|[[पद्मा (विष्णु)]]|[[शालीग्राम]]}} | weapon = {{hlist|[[सुदर्शन चक्र]]| [[कौमोदकी]]|[[पाञ्चजन्य]]|[[शार्ङ्ग]]|[[नंदक]]}} | consort = [[लक्ष्मी]] | siblings = [[पार्वती]] या [[दुर्गा]] (शैववाद के अनुसार औपचारिक बहन) | mount = {{hlist|[[गरुड़]]|[[शेषनाग]]}} | mantra = {{hlist|ॐ वैष्णवे नमः|[[ॐ नमो भगवते वासुदेवाय]]|[[ॐ नमो नारायणाय]]|ॐ श्री हरि विष्णो|[[हरि ॐ]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | day = [[गुरुवार (बृहस्पतिवार)]] | color = नील | children = {{hlist|[[कामदेव]]|[[देवसेना]]|[[वल्ली]]|दत्तक पुत्र [[गणेश]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | festivals = {{hlist|अक्षय तृतीया|[[होली]]|[[दीपावली]]|एकादशी|कार्तिक पूर्णिमा|तुलसी विवाह|[[अनंत चतुर्दशी]]|अवतारों की जयंती}} | texts = {{ubl|[[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद् भगवद गीता]]|[[विष्णु पुराण]]|[[पद्म पुराण]]|[[गरुड़ पुराण]]|[[मत्स्य पुराण]]|[[वामन पुराण]]|[[नरसिंह पुराण]]|[[रामायण]]|[[महाभारत]]}} }} {{हिंदू धर्म}} '''विष्णु''' [[सनातनी|सनातन]] धर्म के मुख्य [[हिंदू देवी-देवता|देवताओं]] में से एक हवें जिनके '''नारायण''' आ '''हरि''' के नाँव से भी जानल जाला। समकालीन [[हिंदू धर्म]] के भीतर प्रमुख परंपरा में से एगो [[वैष्णव संप्रदाय|वैष्णववाद]] के भीतर ऊ सर्वोच्च बाड़ें।<ref>{{cite book|title=Comparative Religion|url=https://books.google.com/books?id=Jb0rCQD9NcoC|page=38|author=Kedar Nath Tiwari|publisher=Motilal Banarsidass Publications|year=1987|isbn = 9788120802933}}</ref><ref>{{cite book|author=Pratapaditya Pal|title=Indian Sculpture: Circa 500 BCE- 700 CE|url=https://books.google.com/books?id=clUmKaWRFTkC |year=1986|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05991-7|pages=24–25}}</ref> [[File:Angkor Wat.jpg|thumb|300px|left|[[अंकोरवाट]] के भगवान बिष्णु के ई मंदिर पूरा दुनिया में सबसे बड़ा मंदिर हवे]] विष्णु के त्रिमूर्ति के भीतर संरक्षक के रूप में जानल जाला, जवन परम देवता के त्रिमूर्ति ह जवना में ब्रह्मा आ शिव शामिल बाड़े।<ref>{{cite book|author1=Orlando O. Espín|author2=James B. Nickoloff|title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=k85JKr1OXcQC&pg=PA539|year=2007|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7|page=539}}</ref><ref name="Flood 1996, p. 17">Gavin Flood, ''[https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C An Introduction to Hinduism]'' (1996), p. 17.</ref> वैष्णववाद में विष्णु ऊ परम जीव हवें जे ब्रह्मांड के रचना, रक्षा आ रूपांतरण करेलें। शक्ति देवी दुर्गा हइ जौन ब्रह्मा, विष्णु, औरी शिव के माता हइ, जिनके त्रिदेव जननी कहल जाला।<ref>{{cite book|title=The Oxford Companion to World Mythology|url=https://books.google.com/books?id=iPrhBwAAQBAJ|page=236|author=David Leeming|publisher=Oxford University Press|date=17 November 2005|isbn=978-0190288884}}</ref> सनातन धर्म के स्मार्त परम्परा के पंचायत पूजा में ऊ पांच समतुल्य देवता में से एक हवें।<ref name="Flood 1996, p. 17"/> वैष्णववाद के अनुसार भगवान के उच्चतम रूप गुण (सगुण) वाला होला, आ एकर निश्चित रूप होला, बाकी ई अनंत, पारलौकिक आ अपरिवर्तनीय ब्रह्म ब्रह्म हवे आ ब्रह्मांड के कोर आत्म (आत्मा) हवे।<ref>{{cite book|title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant|url=https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC|page=16|author1=Edwin Bryant|author2=Maria Ekstrand|publisher=Columbia University Press|date=23 June 2004|isbn=978-0231508438}}</ref> विष्णु के परोपकारी आ भयावह दुनु तरह के कई गो चित्रण बा। परोपकारी पहलु में उनुका के एगो सर्वज्ञ के रूप में देखावल गइल बा जे नाग आदिशेष (जे समय के प्रतिनिधित्व करेला) के कुंडली पर सुतल बाड़ें, जे अपना पत्नी लक्ष्मी के साथे खीरा सागर नाम के दूध के आदिम सागर में तैरत बाड़ें।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_OIzDwAAQBAJ|title=In the Lost City of Sri Krishna: The Story of Ancient Dwaraka|page=737|author=Vanamali|publisher=Simon and Schuster|date=20 March 2018|isbn=978-1620556825}}</ref> जब भी दुनिया के बुराई, अराजकता अउरी विनाशकारी शक्ति के खतरा होखेला त विष्णु ब्रह्मांडीय व्यवस्था के बहाल करे अउरी धर्म के रक्षा खाती अवतार के रूप में अवतार लेवेले। दशावतार विष्णु के दस प्राथमिक अवतार हवें। एह दस में से [[राम]] आ [[कृष्ण]] के सबसे अधिक महत्व बा।<ref name="Zimmer 1972 p. 124">{{cite book|last1=Zimmer|first1=Heinrich Robert|title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01778-5|url=https://books.google.com/books?id=PTfNMQP81nAC|page=124|year=1972}}</ref> ==इहो देखल जाय== * [[त्रिदेव]] * [[वैष्णव]] * [[भागवत]] * [[दशावतार]] ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/deities/vishnu.shtml BBC Religion & Ethics – Who is Vishnu] (bbc.co.uk) {{हिंदू देवी-देवता आ ग्रंथ}} {{हिंदू धर्म बिसय}} [[श्रेणी:हिंदू देवी-देवता]] [[श्रेणी:हिंदू कथा]] {{Hindu-myth-stub}} 5agj56lcmewpetz3ywr4h1hm0ofik79 806856 806855 2026-10-19T18:01:26Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 806856 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | name = विष्णु | type = सनातन (हिंदू) | image = | caption = भगवान विष्णु | deity_of = {{hlist|संरक्षण के देवता|धर्म के रक्षक|[[कर्म]] के दाता|परब्रह्म}} | member_of = [[त्रिमूर्ति]] | affiliation = {{hlist|[[त्रिमूर्ति]]|[[ईश्वर]]|[[ब्रह्म]]|परब्रह्म|दशावतार|भगवान}} | abode = {{ubl|बैकुंठ (नारायण)|गरबोधक सागर (गर्भोदक्षयी विष्णु)|[[क्षीर सागर]] (क्षीरोदकशायी विष्णु)}} | symbols = {{hlist|[[पद्मा (विष्णु)]]|[[शालीग्राम]]}} | weapon = {{hlist|[[सुदर्शन चक्र]]| [[कौमोदकी]]|[[पाञ्चजन्य]]|[[शार्ङ्ग]]|[[नंदक]]}} | consort = [[लक्ष्मी]] | siblings = [[पार्वती]] या [[दुर्गा]] (शैववाद के अनुसार औपचारिक बहन) | mount = {{hlist|[[गरुड़]]|[[शेषनाग]]}} | mantra = {{hlist|ॐ वैष्णवे नमः|[[ॐ नमो भगवते वासुदेवाय]]|[[ॐ नमो नारायणाय]]|ॐ श्री हरि विष्णो|[[हरि ॐ]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | day = [[गुरुवार (बृहस्पतिवार)]] | color = नील | children = {{hlist|[[कामदेव]]|[[देवसेना]]|[[वल्ली]]|दत्तक पुत्र [[गणेश]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | festivals = {{hlist|अक्षय तृतीया|[[होली]]|[[दीपावली]]|एकादशी|कार्तिक पूर्णिमा|तुलसी विवाह|[[अनंत चतुर्दशी]]|अवतारों की जयंती}} | texts = {{ubl|[[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद् भगवद गीता]]|[[विष्णु पुराण]]|[[पद्म पुराण]]|[[गरुड़ पुराण]]|[[मत्स्य पुराण]]|[[वामन पुराण]]|[[नरसिंह पुराण]]|[[रामायण]]|[[महाभारत]]}} }} {{हिंदू धर्म}} '''विष्णु''' [[सनातनी|सनातन]] धर्म के मुख्य [[हिंदू देवी-देवता|देवताओं]] में से एक हवें जिनके '''नारायण''' आ '''हरि''' के नाँव से भी जानल जाला। समकालीन [[हिंदू धर्म]] के भीतर प्रमुख परंपरा में से एगो [[वैष्णव संप्रदाय|वैष्णववाद]] के भीतर ऊ सर्वोच्च बाड़ें।<ref>{{cite book|title=Comparative Religion|url=https://books.google.com/books?id=Jb0rCQD9NcoC|page=38|author=Kedar Nath Tiwari|publisher=Motilal Banarsidass Publications|year=1987|isbn = 9788120802933}}</ref><ref>{{cite book|author=Pratapaditya Pal|title=Indian Sculpture: Circa 500 BCE- 700 CE|url=https://books.google.com/books?id=clUmKaWRFTkC |year=1986|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05991-7|pages=24–25}}</ref> [[File:Angkor Wat.jpg|thumb|300px|left|[[अंकोरवाट]] के भगवान बिष्णु के ई मंदिर पूरा दुनिया में सबसे बड़ा मंदिर हवे]] विष्णु के त्रिमूर्ति के भीतर संरक्षक के रूप में जानल जाला, जवन परम देवता के त्रिमूर्ति ह जवना में ब्रह्मा आ शिव शामिल बाड़े।<ref>{{cite book|author1=Orlando O. Espín|author2=James B. Nickoloff|title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=k85JKr1OXcQC&pg=PA539|year=2007|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7|page=539}}</ref><ref name="Flood 1996, p. 17">Gavin Flood, ''[https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C An Introduction to Hinduism]'' (1996), p. 17.</ref> वैष्णववाद में विष्णु ऊ परम जीव हवें जे ब्रह्मांड के रचना, रक्षा आ रूपांतरण करेलें। शक्ति देवी दुर्गा हइ जौन ब्रह्मा, विष्णु, औरी शिव के माता हइ, जिनके त्रिदेव जननी कहल जाला।<ref>{{cite book|title=The Oxford Companion to World Mythology|url=https://books.google.com/books?id=iPrhBwAAQBAJ|page=236|author=David Leeming|publisher=Oxford University Press|date=17 November 2005|isbn=978-0190288884}}</ref> सनातन धर्म के स्मार्त परम्परा के पंचायत पूजा में ऊ पांच समतुल्य देवता में से एक हवें।<ref name="Flood 1996, p. 17"/> वैष्णववाद के अनुसार भगवान के उच्चतम रूप गुण (सगुण) वाला होला, आ एकर निश्चित रूप होला, बाकी ई अनंत, पारलौकिक आ अपरिवर्तनीय ब्रह्म ब्रह्म हवे आ ब्रह्मांड के कोर आत्म (आत्मा) हवे।<ref>{{cite book|title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant|url=https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC|page=16|author1=Edwin Bryant|author2=Maria Ekstrand|publisher=Columbia University Press|date=23 June 2004|isbn=978-0231508438}}</ref> विष्णु के परोपकारी आ भयावह दुनु तरह के कई गो चित्रण बा। परोपकारी पहलु में उनुका के एगो सर्वज्ञ के रूप में देखावल गइल बा जे नाग आदिशेष (जे समय के प्रतिनिधित्व करेला) के कुंडली पर सुतल बाड़ें, जे अपना पत्नी लक्ष्मी के साथे [[क्षीर सागर]] नाम के दूध के आदिम सागर में तैरत बाड़ें।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_OIzDwAAQBAJ|title=In the Lost City of Sri Krishna: The Story of Ancient Dwaraka|page=737|author=Vanamali|publisher=Simon and Schuster|date=20 March 2018|isbn=978-1620556825}}</ref> जब भी दुनिया के बुराई, अराजकता अउरी विनाशकारी शक्ति के खतरा होखेला त विष्णु ब्रह्मांडीय व्यवस्था के बहाल करे अउरी धर्म के रक्षा खाती अवतार के रूप में अवतार लेवेले। दशावतार विष्णु के दस प्राथमिक अवतार हवें। एह दस में से [[राम]] आ [[कृष्ण]] के सबसे अधिक महत्व बा।<ref name="Zimmer 1972 p. 124">{{cite book|last1=Zimmer|first1=Heinrich Robert|title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01778-5|url=https://books.google.com/books?id=PTfNMQP81nAC|page=124|year=1972}}</ref> ==इहो देखल जाय== * [[त्रिदेव]] * [[वैष्णव]] * [[भागवत]] * [[दशावतार]] ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/deities/vishnu.shtml BBC Religion & Ethics – Who is Vishnu] (bbc.co.uk) {{हिंदू देवी-देवता आ ग्रंथ}} {{हिंदू धर्म बिसय}} [[श्रेणी:हिंदू देवी-देवता]] [[श्रेणी:हिंदू कथा]] {{Hindu-myth-stub}} s5y6vp733oqqlhu3jr7u4vmd2zitegj 806857 806856 2026-10-19T18:02:25Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 806857 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | name = विष्णु | type = सनातन (हिंदू) | image = | caption = भगवान विष्णु | deity_of = {{hlist|संरक्षण के देवता|धर्म के रक्षक|[[कर्म]] के दाता|परब्रह्म}} | member_of = [[त्रिमूर्ति]] | affiliation = {{hlist|[[त्रिमूर्ति]]|[[ईश्वर]]|[[ब्रह्म]]|परब्रह्म|दशावतार|भगवान}} | abode = {{ubl|बैकुंठ (नारायण)|गरबोधक सागर (गर्भोदक्षयी विष्णु)|[[क्षीर सागर]] (क्षीरोदकशायी विष्णु)}} | symbols = {{hlist|[[पद्मा (विष्णु)]]|[[शालीग्राम]]}} | weapon = {{hlist|[[सुदर्शन चक्र]]| [[कौमोदकी]]|[[पाञ्चजन्य]]|[[शार्ङ्ग]]|[[नंदक]]}} | consort = [[लक्ष्मी]] | siblings = [[पार्वती]] या [[दुर्गा]] (शैववाद के अनुसार औपचारिक बहन) | mount = {{hlist|[[गरुड़]]|[[शेषनाग]]}} | mantra = {{hlist|ॐ वैष्णवे नमः|[[ॐ नमो भगवते वासुदेवाय]]|[[ॐ नमो नारायणाय]]|ॐ श्री हरि विष्णो|[[हरि ॐ]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | day = [[गुरुवार (बृहस्पतिवार)]] | color = नील | children = {{hlist|[[कामदेव]]|[[देवसेना]]|[[वल्ली]]|दत्तक पुत्र [[गणेश]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | festivals = {{hlist|अक्षय तृतीया|[[होली]]|[[दीपावली]]|एकादशी|कार्तिक पूर्णिमा|तुलसी विवाह|[[अनंत चतुर्दशी]]|अवतारों की जयंती}} | texts = {{ubl|[[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद् भगवद गीता]]|[[विष्णु पुराण]]|[[पद्म पुराण]]|[[गरुड़ पुराण]]|[[मत्स्य पुराण]]|[[वामन पुराण]]|[[नरसिंह पुराण]]|[[रामायण]]|[[महाभारत]]}} }} [[File:Angkor Wat.jpg|thumb|300px|left|[[अंकोरवाट]] के भगवान बिष्णु के ई मंदिर पूरा दुनिया में सबसे बड़ा मंदिर हवे]] {{हिंदू धर्म}} '''विष्णु''' [[सनातनी|सनातन]] धर्म के मुख्य [[हिंदू देवी-देवता|देवताओं]] में से एक हवें जिनके '''नारायण''' आ '''हरि''' के नाँव से भी जानल जाला। समकालीन [[हिंदू धर्म]] के भीतर प्रमुख परंपरा में से एगो [[वैष्णव संप्रदाय|वैष्णववाद]] के भीतर ऊ सर्वोच्च बाड़ें।<ref>{{cite book|title=Comparative Religion|url=https://books.google.com/books?id=Jb0rCQD9NcoC|page=38|author=Kedar Nath Tiwari|publisher=Motilal Banarsidass Publications|year=1987|isbn = 9788120802933}}</ref><ref>{{cite book|author=Pratapaditya Pal|title=Indian Sculpture: Circa 500 BCE- 700 CE|url=https://books.google.com/books?id=clUmKaWRFTkC |year=1986|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05991-7|pages=24–25}}</ref> विष्णु के त्रिमूर्ति के भीतर संरक्षक के रूप में जानल जाला, जवन परम देवता के त्रिमूर्ति ह जवना में ब्रह्मा आ शिव शामिल बाड़े।<ref>{{cite book|author1=Orlando O. Espín|author2=James B. Nickoloff|title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=k85JKr1OXcQC&pg=PA539|year=2007|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7|page=539}}</ref><ref name="Flood 1996, p. 17">Gavin Flood, ''[https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C An Introduction to Hinduism]'' (1996), p. 17.</ref> वैष्णववाद में विष्णु ऊ परम जीव हवें जे ब्रह्मांड के रचना, रक्षा आ रूपांतरण करेलें। शक्ति देवी दुर्गा हइ जौन ब्रह्मा, विष्णु, औरी शिव के माता हइ, जिनके त्रिदेव जननी कहल जाला।<ref>{{cite book|title=The Oxford Companion to World Mythology|url=https://books.google.com/books?id=iPrhBwAAQBAJ|page=236|author=David Leeming|publisher=Oxford University Press|date=17 November 2005|isbn=978-0190288884}}</ref> सनातन धर्म के स्मार्त परम्परा के पंचायत पूजा में ऊ पांच समतुल्य देवता में से एक हवें।<ref name="Flood 1996, p. 17"/> वैष्णववाद के अनुसार भगवान के उच्चतम रूप गुण (सगुण) वाला होला, आ एकर निश्चित रूप होला, बाकी ई अनंत, पारलौकिक आ अपरिवर्तनीय ब्रह्म ब्रह्म हवे आ ब्रह्मांड के कोर आत्म (आत्मा) हवे।<ref>{{cite book|title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant|url=https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC|page=16|author1=Edwin Bryant|author2=Maria Ekstrand|publisher=Columbia University Press|date=23 June 2004|isbn=978-0231508438}}</ref> विष्णु के परोपकारी आ भयावह दुनु तरह के कई गो चित्रण बा। परोपकारी पहलु में उनुका के एगो सर्वज्ञ के रूप में देखावल गइल बा जे नाग आदिशेष (जे समय के प्रतिनिधित्व करेला) के कुंडली पर सुतल बाड़ें, जे अपना पत्नी लक्ष्मी के साथे [[क्षीर सागर]] नाम के दूध के आदिम सागर में तैरत बाड़ें।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_OIzDwAAQBAJ|title=In the Lost City of Sri Krishna: The Story of Ancient Dwaraka|page=737|author=Vanamali|publisher=Simon and Schuster|date=20 March 2018|isbn=978-1620556825}}</ref> जब भी दुनिया के बुराई, अराजकता अउरी विनाशकारी शक्ति के खतरा होखेला त विष्णु ब्रह्मांडीय व्यवस्था के बहाल करे अउरी धर्म के रक्षा खाती अवतार के रूप में अवतार लेवेले। दशावतार विष्णु के दस प्राथमिक अवतार हवें। एह दस में से [[राम]] आ [[कृष्ण]] के सबसे अधिक महत्व बा।<ref name="Zimmer 1972 p. 124">{{cite book|last1=Zimmer|first1=Heinrich Robert|title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01778-5|url=https://books.google.com/books?id=PTfNMQP81nAC|page=124|year=1972}}</ref> ==इहो देखल जाय== * [[त्रिदेव]] * [[वैष्णव]] * [[भागवत]] * [[दशावतार]] ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/deities/vishnu.shtml BBC Religion & Ethics – Who is Vishnu] (bbc.co.uk) {{हिंदू देवी-देवता आ ग्रंथ}} {{हिंदू धर्म बिसय}} [[श्रेणी:हिंदू देवी-देवता]] [[श्रेणी:हिंदू कथा]] {{Hindu-myth-stub}} l150gvdzy8kr2v6ysl50beaqqzwsoec 806858 806857 2026-10-19T18:03:01Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 806858 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | name = विष्णु | type = सनातन (हिंदू) | image = | caption = भगवान विष्णु | deity_of = {{hlist|संरक्षण के देवता|धर्म के रक्षक|[[कर्म]] के दाता|परब्रह्म}} | member_of = [[त्रिमूर्ति]] | affiliation = {{hlist|[[त्रिमूर्ति]]|[[ईश्वर]]|[[ब्रह्म]]|परब्रह्म|दशावतार|भगवान}} | abode = {{ubl|बैकुंठ (नारायण)|गरबोधक सागर (गर्भोदक्षयी विष्णु)|[[क्षीर सागर]] (क्षीरोदकशायी विष्णु)}} | symbols = {{hlist|[[पद्मा (विष्णु)]]|[[शालीग्राम]]}} | weapon = {{hlist|[[सुदर्शन चक्र]]| [[कौमोदकी]]|[[पाञ्चजन्य]]|[[शार्ङ्ग]]|[[नंदक]]}} | consort = [[लक्ष्मी]] | siblings = [[पार्वती]] या [[दुर्गा]] (शैववाद के अनुसार औपचारिक बहन) | mount = {{hlist|[[गरुड़]]|[[शेषनाग]]}} | mantra = {{hlist|ॐ वैष्णवे नमः|[[ॐ नमो भगवते वासुदेवाय]]|[[ॐ नमो नारायणाय]]|ॐ श्री हरि विष्णो|[[हरि ॐ]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | day = [[गुरुवार (बृहस्पतिवार)]] | color = नील | children = {{hlist|[[कामदेव]]|[[देवसेना]]|[[वल्ली]]|दत्तक पुत्र [[गणेश]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | festivals = {{hlist|अक्षय तृतीया|[[होली]]|[[दीपावली]]|एकादशी|कार्तिक पूर्णिमा|तुलसी विवाह|[[अनंत चतुर्दशी]]|अवतारों की जयंती}} | texts = {{ubl|[[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद् भगवद गीता]]|[[विष्णु पुराण]]|[[पद्म पुराण]]|[[गरुड़ पुराण]]|[[मत्स्य पुराण]]|[[वामन पुराण]]|[[नरसिंह पुराण]]|[[रामायण]]|[[महाभारत]]}} }} {{हिंदू धर्म}} '''विष्णु''' [[सनातनी|सनातन]] धर्म के मुख्य [[हिंदू देवी-देवता|देवताओं]] में से एक हवें जिनके '''नारायण''' आ '''हरि''' के नाँव से भी जानल जाला। समकालीन [[हिंदू धर्म]] के भीतर प्रमुख परंपरा में से एगो [[वैष्णव संप्रदाय|वैष्णववाद]] के भीतर ऊ सर्वोच्च बाड़ें।<ref>{{cite book|title=Comparative Religion|url=https://books.google.com/books?id=Jb0rCQD9NcoC|page=38|author=Kedar Nath Tiwari|publisher=Motilal Banarsidass Publications|year=1987|isbn = 9788120802933}}</ref><ref>{{cite book|author=Pratapaditya Pal|title=Indian Sculpture: Circa 500 BCE- 700 CE|url=https://books.google.com/books?id=clUmKaWRFTkC |year=1986|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05991-7|pages=24–25}}</ref> विष्णु के त्रिमूर्ति के भीतर संरक्षक के रूप में जानल जाला, जवन परम देवता के त्रिमूर्ति ह जवना में ब्रह्मा आ शिव शामिल बाड़े।<ref>{{cite book|author1=Orlando O. Espín|author2=James B. Nickoloff|title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=k85JKr1OXcQC&pg=PA539|year=2007|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7|page=539}}</ref><ref name="Flood 1996, p. 17">Gavin Flood, ''[https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C An Introduction to Hinduism]'' (1996), p. 17.</ref> वैष्णववाद में विष्णु ऊ परम जीव हवें जे ब्रह्मांड के रचना, रक्षा आ रूपांतरण करेलें। शक्ति देवी दुर्गा हइ जौन ब्रह्मा, विष्णु, औरी शिव के माता हइ, जिनके त्रिदेव जननी कहल जाला।<ref>{{cite book|title=The Oxford Companion to World Mythology|url=https://books.google.com/books?id=iPrhBwAAQBAJ|page=236|author=David Leeming|publisher=Oxford University Press|date=17 November 2005|isbn=978-0190288884}}</ref> सनातन धर्म के स्मार्त परम्परा के पंचायत पूजा में ऊ पांच समतुल्य देवता में से एक हवें।<ref name="Flood 1996, p. 17"/> वैष्णववाद के अनुसार भगवान के उच्चतम रूप गुण (सगुण) वाला होला, आ एकर निश्चित रूप होला, बाकी ई अनंत, पारलौकिक आ अपरिवर्तनीय ब्रह्म ब्रह्म हवे आ ब्रह्मांड के कोर आत्म (आत्मा) हवे।<ref>{{cite book|title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant|url=https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC|page=16|author1=Edwin Bryant|author2=Maria Ekstrand|publisher=Columbia University Press|date=23 June 2004|isbn=978-0231508438}}</ref> विष्णु के परोपकारी आ भयावह दुनु तरह के कई गो चित्रण बा। परोपकारी पहलु में उनुका के एगो सर्वज्ञ के रूप में देखावल गइल बा जे नाग आदिशेष (जे समय के प्रतिनिधित्व करेला) के कुंडली पर सुतल बाड़ें, जे अपना पत्नी लक्ष्मी के साथे [[क्षीर सागर]] नाम के दूध के आदिम सागर में तैरत बाड़ें।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_OIzDwAAQBAJ|title=In the Lost City of Sri Krishna: The Story of Ancient Dwaraka|page=737|author=Vanamali|publisher=Simon and Schuster|date=20 March 2018|isbn=978-1620556825}}</ref> जब भी दुनिया के बुराई, अराजकता अउरी विनाशकारी शक्ति के खतरा होखेला त विष्णु ब्रह्मांडीय व्यवस्था के बहाल करे अउरी धर्म के रक्षा खाती अवतार के रूप में अवतार लेवेले। दशावतार विष्णु के दस प्राथमिक अवतार हवें। एह दस में से [[राम]] आ [[कृष्ण]] के सबसे अधिक महत्व बा।<ref name="Zimmer 1972 p. 124">{{cite book|last1=Zimmer|first1=Heinrich Robert|title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01778-5|url=https://books.google.com/books?id=PTfNMQP81nAC|page=124|year=1972}}</ref> ==इहो देखल जाय== [[File:Angkor Wat.jpg|thumb|300px|left|[[अंकोरवाट]] के भगवान बिष्णु के ई मंदिर पूरा दुनिया में सबसे बड़ा मंदिर हवे]] * [[त्रिदेव]] * [[वैष्णव]] * [[भागवत]] * [[दशावतार]] ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/deities/vishnu.shtml BBC Religion & Ethics – Who is Vishnu] (bbc.co.uk) {{हिंदू देवी-देवता आ ग्रंथ}} {{हिंदू धर्म बिसय}} [[श्रेणी:हिंदू देवी-देवता]] [[श्रेणी:हिंदू कथा]] {{Hindu-myth-stub}} 1tqjrgctir3h5ntwishxr377g1q7yzn 806882 806858 2026-10-20T02:17:01Z SM7 3953 Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], फोटो जोड़ल गइल, सुधार कइल गइल 806882 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | name = विष्णु | type = सनातन (हिंदू) | image = Vishnu from Gita Govinda.jpg | caption = विष्णु के पेंटिंग, c. 1730 | deity_of = {{hlist|संरक्षण के देवता|धर्म के रक्षक|[[कर्म]] के दाता|परब्रह्म}} | member_of = [[त्रिमूर्ति]] | affiliation = {{hlist|[[त्रिमूर्ति]]|[[ईश्वर]]|[[ब्रह्म]]|परब्रह्म|दशावतार|भगवान}} | abode = {{ubl|बैकुंठ (नारायण)|गरबोधक सागर (गर्भोदक्षयी विष्णु)|[[क्षीर सागर]] (क्षीरोदकशायी विष्णु)}} | symbols = {{hlist|[[पद्मा (विष्णु)]]|[[शालीग्राम]]}} | weapon = {{hlist|[[सुदर्शन चक्र]]| [[कौमोदकी]]|[[पाञ्चजन्य]]|[[शार्ङ्ग]]|[[नंदक]]}} | consort = [[लक्ष्मी]] | siblings = [[पार्वती]] या [[दुर्गा]] (शैववाद के अनुसार औपचारिक बहन) | mount = {{hlist|[[गरुड़]]|[[शेषनाग]]}} | mantra = {{hlist|ॐ वैष्णवे नमः|[[ॐ नमो भगवते वासुदेवाय]]|[[ॐ नमो नारायणाय]]|ॐ श्री हरि विष्णो|[[हरि ॐ]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | day = [[गुरुवार (बृहस्पतिवार)]] | color = नील | children = {{hlist|[[कामदेव]]|[[देवसेना]]|[[वल्ली]]|दत्तक पुत्र [[गणेश]]}} | other_names = {{hlist|हरि|नारायण|माधव|केशव|अच्युत|जनार्दन}} | festivals = {{hlist|अक्षय तृतीया|[[होली]]|[[दीपावली]]|एकादशी|कार्तिक पूर्णिमा|तुलसी विवाह|[[अनंत चतुर्दशी]]|अवतारों की जयंती}} | texts = {{ubl|[[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद् भगवद गीता]]|[[विष्णु पुराण]]|[[पद्म पुराण]]|[[गरुड़ पुराण]]|[[मत्स्य पुराण]]|[[वामन पुराण]]|[[नरसिंह पुराण]]|[[रामायण]]|[[महाभारत]]}} }} {{हिंदू धर्म}} '''विष्णु''' [[हिंदू धर्म]] के मुख्य [[हिंदू देवी-देवता|देवताओं]] में से एक हवें जिनके '''नारायण''' आ '''हरि''' के नाँव से भी जानल जाला। समकालीन [[हिंदू धर्म]] के भीतर प्रमुख परंपरा में से एगो [[वैष्णव संप्रदाय|वैष्णववाद]] के भीतर ऊ सर्वोच्च ईश्वर मानल बाड़ें।<ref>{{cite book|title=Comparative Religion|url=https://books.google.com/books?id=Jb0rCQD9NcoC|page=38|author=Kedar Nath Tiwari|publisher=Motilal Banarsidass Publications|year=1987|isbn = 9788120802933}}</ref><ref>{{cite book|author=Pratapaditya Pal|title=Indian Sculpture: Circa 500 BCE- 700 CE|url=https://books.google.com/books?id=clUmKaWRFTkC |year=1986|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05991-7|pages=24–25}}</ref> विष्णु के [[त्रिमूर्ति]] के भीतर संरक्षक के रूप में जानल जाला, जवन परम देवता भा ईश्वर के तीन रूप ह जवना में [[ब्रह्मा]] आ [[शिव]] शामिल बाड़े।<ref>{{cite book|author1=Orlando O. Espín|author2=James B. Nickoloff|title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=k85JKr1OXcQC&pg=PA539|year=2007|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7|page=539}}</ref><ref name="Flood 1996, p. 17">Gavin Flood, ''[https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C An Introduction to Hinduism]'' (1996), p. 17.</ref> वैष्णववाद में विष्णु ऊ परम ईश्वर हवें जे ब्रह्मांड के रचना, रक्षा आ रूपांतरण करे लें। शक्ति के देवी दुर्गा हइ जौन ब्रह्मा, विष्णु, औरी शिव के माता हइ, जिनके त्रिदेव जननी कहल जाला।<ref>{{cite book|title=The Oxford Companion to World Mythology|url=https://books.google.com/books?id=iPrhBwAAQBAJ|page=236|author=David Leeming|publisher=Oxford University Press|date=17 November 2005|isbn=978-0190288884}}</ref> सनातन धर्म के स्मार्त परम्परा के पंचायत पूजा में ऊ पांच समतुल्य देवता में से एक हवें।<ref name="Flood 1996, p. 17"/> वैष्णववाद के अनुसार भगवान के उच्चतम रूप गुण (सगुण) वाला होला, आ एकर निश्चित रूप होला, बाकी ई अनंत, पारलौकिक आ अपरिवर्तनीय ब्रह्म ब्रह्म हवे आ ब्रह्मांड के कोर आत्म (आत्मा) हवे।<ref>{{cite book|title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant|url=https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC|page=16|author1=Edwin Bryant|author2=Maria Ekstrand|publisher=Columbia University Press|date=23 June 2004|isbn=978-0231508438}}</ref> विष्णु के परोपकारी आ भयावह दुनु तरह के कई गो चित्रण बा। परोपकारी पहलु में उनुका के एगो सर्वज्ञ के रूप में देखावल गइल बा जे नाग आदिशेष (जे समय के प्रतिनिधित्व करेला) के कुंडली पर सुतल बाड़ें, जे अपना पत्नी लक्ष्मी के साथे [[क्षीर सागर]] नाम के दूध के आदिम सागर में तैरत बाड़ें।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_OIzDwAAQBAJ|title=In the Lost City of Sri Krishna: The Story of Ancient Dwaraka|page=737|author=Vanamali|publisher=Simon and Schuster|date=20 March 2018|isbn=978-1620556825}}</ref> जब भी दुनिया के बुराई, अराजकता अउरी विनाशकारी शक्ति के खतरा होखेला त विष्णु ब्रह्मांडीय व्यवस्था के बहाल करे अउरी धर्म के रक्षा खाती अवतार के रूप में अवतार लेवेले। दशावतार विष्णु के दस प्राथमिक अवतार हवें। एह दस में से [[राम]] आ [[कृष्ण]] के सबसे अधिक महत्व बा।<ref name="Zimmer 1972 p. 124">{{cite book|last1=Zimmer|first1=Heinrich Robert|title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01778-5|url=https://books.google.com/books?id=PTfNMQP81nAC|page=124|year=1972}}</ref> ==इहो देखल जाय== [[File:Angkor Wat.jpg|thumb|300px|left|[[अंकोरवाट]] के भगवान बिष्णु के ई मंदिर पूरा दुनिया में सबसे बड़ा मंदिर हवे]] * [[त्रिदेव]] * [[वैष्णव]] * [[भागवत]] * [[दशावतार]] ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/deities/vishnu.shtml BBC Religion & Ethics – Who is Vishnu] (bbc.co.uk) {{हिंदू देवी-देवता आ ग्रंथ}} {{हिंदू धर्म बिसय}} [[श्रेणी:हिंदू देवी-देवता]] [[श्रेणी:हिंदू कथा]] {{Hindu-myth-stub}} tlonyg9mjkuemre3gwvhvtaxnfat11m महानंदा नदी 0 24172 806993 800018 2026-10-20T02:28:50Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806993 wikitext text/x-wiki {{Geobox | नदी <!-- *** Name section *** --> | name = महानंदा |category_hide= | native_name = | other_name = | other_name1 = <!-- *** Image *** ---> | image = Mohanonda river (মহানন্দা নদী).jpg | image_size = | image_caption = महानंदा नदी <!-- *** Etymology *** ---> | etymology = <!-- *** Country etc. *** --> | country = भारत | country1 = बांग्लादेश | state = पच्छिम बंगाल | state1 = बिहार | region = | region1 = | district = | district1 = | city = सिलीगुड़ी | city1 = इंग्रेज बजार | city2 = | landmark = महानंदा बनजीव अभयारण्य | landmark1 = <!-- *** Geography *** --> | length = 360 | watershed = | discharge_location = | discharge = | discharge_max = | discharge_min = | discharge1_location = | discharge1 = <!-- *** Source *** --> | source_name = हिमालय | source_location = | source_district = | source_region = | source_state = | source_country = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = E | source_elevation = | source_length = <!-- *** Mouth *** --> | mouth_name = गंगा | mouth_location = गोदागिरि | mouth_district = नवाबगंज जिला | mouth_region = | mouth_state = | mouth_country = बांग्लादेश | mouth_lat_d = 24 | mouth_lat_m = 29 | mouth_lat_s = 24 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 88 | mouth_long_m = 18 | mouth_long_s = 14 | mouth_long_EW = E | mouth_elevation = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_right = [[मेची नदी]] | tributary_right1 = [[कांकई नदी]] <!-- *** Free fields *** --> | free_name = | free_value = <!-- *** Map section *** --> | map = BD Map Rivers of North Bengal2.jpg | map_size = | map_caption = }} '''महानंदा''' ({{lang-ne|महानदी}}, {{lang-bn|মহানন্দা নদী}}) [[भारत]] आ [[बांग्लादेस]] में बहे वाली एगो ट्रांसबाउंड्री नदी बा। ई [[गंगा थाला|गंगा नदी सिस्टम]] के एगो महत्वपूर्ण नदी हऽ आ एकर प्रमुख सहायिका [[मेची नदी]] हवे जे [[नेपाल]] से निकसे ले आ नैपाल अउरी भारतीय राज्य पच्छिम बंगाल के बीच बाडर बनावे ले। महानंदा नदी खुद भारत के [[पच्छिम बंगाल]], आ [[बिहार]] राज्य से होके बांग्लादेस में जा के [[गंगा]] में मिले ले। नदी के कुल लंबाई {{convert|360|km|mi}} बा आ ई पहाड़ी इलाका से उतरे के बाद बहुत कम ढाल वाली जमीन में बहे ले एही कारण [[मानसून|मानसून के सीजन]] में एह नदी में अक्सर [[बाढ़]] आवे ले। ==बिबरन== [[File:MahanandaRiver.jpg|thumb|left|upright=0.8| alt= नदी के संगम| नबाबगंज जिला में पुल पर से महानंदा के सीन।]] महानंदा के उदगम [[हिमालय]] परबत से होला: [[दार्जिलिंग जिला]] में कुरसियांग के पूरुब में चिम्ली के लगे महालदिरम पहाड़ पर पगलाझोरा झरना से ई नदी निकसे ले, एह अस्थान के ऊँचाई [[समुंद्र तल]] से करीबन {{convert|2100|m}} हऽ।<ref name=jain>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&pg=PA360&lpg=PA360&dq=Hydrology+and+Water+Resources+of+India+Mahananda&source=bl&ots=KTzg7YExaU&sig=Pc7TlaMDppQ1bRJx8XheyxtV1tI&hl=en&ei=SWrmS5-VDojDrAem1Z3tAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false | title = Hydrology and Water Resources of India|author1=Sharad K. Jain |author2=Pushpendra K. Agarwal |author3=Vijay P. Singh | work =p. 360 |publisher = Google books |accessdate = 2010-05-14 }}</ref><ref name=siliguri>{{cite web|url = http://www.siligurionline.com/info/rivers.htm | title = Rivers in Siliguri| work= Mahananda River |publisher = Siliguri on line |accessdate = 2010-05-14 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://darjeelingnews.net/rivers.html |title = Rivers |work = |publisher = Darjeeling News.Net |accessdate = 2010-05-14 |archive-date = 2010-06-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100611213950/http://darjeelingnews.net/rivers.html |url-status = dead }}</ref> ई [[महानंदा बनजीव अभयारण्य]] से हो के बहे ले आ सिलीगुड़ी के लगे मैदान में परवेश करे ले आ [[जलपाईगुड़ी जिला]] के छू के गुजरे ले।<ref name=siliguri/><ref>{{cite web |url = http://www.himalayan-adventure.com/jungle/mahananda.htm |title = Mahananda Wildlife Sanctuary |work = |publisher = nature beyond |accessdate = 2010-05-14 |archive-date = 2009-03-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090317101106/http://www.himalayan-adventure.com/jungle/mahananda.htm |url-status = dead }}</ref> नदी बांग्लादेस में पाँचगढ़ जिला के तेतुलिया के लगे परवेश करे ले आ {{convert|3|km}} बहे के बाद फिर भारत के सीमा में आ जाले।<ref>{{cite web |url = http://www.bangladesh-web.com/view1.php?hidRecord=16858 |title = News from Bangladesh |work = |publisher = |accessdate = 2010-05-14 |archive-date = 2011-06-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110617012705/http://www.bangladesh-web.com/view1.php?hidRecord=16858 |url-status = dead }}</ref> एकरा बाद ई पच्छिम बंगाल के [[उत्तर दिनाजपुर जिला]] में आ बिहार के किशनगंज आ कटिहार जिला में बहे ले आ फिर पच्छिम बंगाल के [[मालदा जिला]] में परवेश करे ले।<ref>{{cite web|url =http://uttardinajpur.gov.in/ | title = Uttar Dinajpur district | work= |publisher = Uttar Dinajpur district administration |accessdate = 2010-05-14 }}</ref><ref>{{cite web |url =http://kishanganj.bih.nic.in/river.htm |title =Kishanganj district |work = |publisher =Kishanganj district administration |accessdate =2010-05-14 |deadurl =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20100408074040/http://kishanganj.bih.nic.in/river.htm |archivedate =8 April 2010 }}</ref> महानंदा एह जिला के दू हिस्सा में बाँटे ले &mdash; पूरबी इलाका, जे मुख्य रूप से पुराना अल्यूवियम के जमाव से बनल हवे आ तुलना में कम उपजाऊँ हवे जेकरा के बारिंद कहल जाला, आ पच्छिमी इलाका जे फिर से कालिंद्री नदी द्वारा दू हिस्सा में बाँटल जाला, उत्तरी हिस्सा के "ताल" कहल जाला जे निचाई के जमीन वाला बाढ़ परभावित इलाका हवे आ दक्खिनी हिस्सा के "दियारा" कहल जाला जे उपजाऊँ आ घन आबादी वाला इलाका हवे।<ref>{{cite web|url =http://malda.gov.in/ | title =Malda district | work= |publisher =Malda district administration |accessdate = 2010-05-14 }}</ref> ई नदी बांग्लादेश के नवाबगंज जिला में गोदागिरी के लगे गंगा नदी में मिले ले।<ref name=jain/> ==बाढ़== महानंदा नदी में लगभग हर साल बाढ़ आवे ला आ जवना साल [[मानसून]] मजबूत रहे ला एकरे बाढ़ से काफी इलाका परभावित होला। बिहार के [[किशनगंज जिला|किशनगंज]] आ [[कटिहार जिला]] एह बाढ़ से सभसे ढेर परभावित होलें। बाढ़ से बचाव खातिर नदी के तीरे बाँध बनावल गइल बाकी लोकल लोगन के मानल बा कि बाँध बनावे से इस्थिति अउरी खाराब भइल बा। कुछ जगह बाँध के टूट जाए के बाद केंद्र सरकार जब दुबारा एकरा बनवावे के पहल कइल लोकल लोग एकर भरपूर बिरोध कइल।<ref>{{cite news |title=महानंदा नदी पर बांध को लेकर सरकार ने भेजा एक दल, हुई चर्चा |url=http://hindi.eenaduindia.com/States/East/Bihar/Katihar/2018/03/10080820/mahananda-river-dam-government-decided-one-team-katihar.vpf |accessdate=6 जुलाई 2018 |work=Eenadu English Portal |publisher=hindi.eenaduindia.com |date=10 मार्च 2018 |language=hi }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Clear}} ==संदर्भ== {{Reflist|33em}} ==बाहरी कड़ी== *{{citation |author=सुल्ताना नसरीन बेबी |chapter=Mahananda River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahananda_River |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor1=सिराजुल इस्लाम |editor2=अहमद ए॰ जमाल |publisher=एशियाटिक सोसाइटी ऑफ बांग्लादेश |year=2012 |edition=दूसरा |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180702090923/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahananda_River |accessdate=2018-07-06 |archivedate=2018-07-02 |url-status=dead}} {{Commons category|Mahananda River|महानंदा}} {{Rivers in and around Bengal}} {{Rivers in Bihar}} [[श्रेणी:बिहार के नदी]] [[श्रेणी:बंगाल के नदी]] [[श्रेणी:गंगा के सहायिका]] [[श्रेणी:सिलीगुड़ी]] [[श्रेणी:एशिया के इंटरनेशनल नदी]] 3xwlewwc1alh9bvdwj6gdph98lia7qt मेघना नदी 0 24354 806994 738911 2026-10-20T02:37:34Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806994 wikitext text/x-wiki [[Image:Bangladesh LOC 1996 map.jpg|right|thumb|बांग्लादेस के प्रमुख नदी सभ के देखाए वाला नक्शा]] '''मेघना नदी''' ({{lang-bn|মেঘনা নদী}}) [[बंगाल]] में बहे वाली एगो [[नदी]] बाटे। ई नदी [[गंगा]] आ [[ब्रह्मपुत्र]] के साथ मिल के दुनिया के सभसे बड़ [[गंगा डेल्टा|डेल्टा]] बनावे ले। मेघना [[बांग्लादेस]] के एगो बहुत महत्वपूर्ण नदी में गिनल जाले।<ref name=Banglapedia>{{cite book |author=मसूद हसन चौधरी |chapter=मेघना नदी |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meghna_River |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |trans-title=बांग्लापीडिया:बांग्लादेश के राष्ट्रीय एन्साइक्लोपीडिया |editor=सिराजुल इस्लाम & अहमद ए जमाल |publisher=[[एशियाटिक सोसायटी ऑफ बांग्लादेश]] |year=2012 |edition=दूसरा |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209045151/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meghna_River |archive-date=2017-02-09 |access-date=2015-12-06 |url-status=dead}}</ref> ==संदर्भ== {{Reflist}} {{Waters of South Asia}} [[श्रेणी:एशिया के नदी]] [[श्रेणी:भारत के नदी]] [[श्रेणी:बांग्लादेश के नदी]] [[श्रेणी:गंगा]] [[श्रेणी:गंगा डेल्टा]] {{एशिया-भूगोल-आधार}} 6m7nqq5c27dd0zcztt8kuwe1tj36xi1 वारि बटेश्वर 0 24690 807001 763731 2026-10-20T03:02:47Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 807001 wikitext text/x-wiki [[File:Wari-Boteshwar Excavation 053.jpg|right|thumb|260px|खन के निकालल गइल सड़क सिस्टम के हिस्सा।]] '''वारि बटेश्वर''' बांग्लादेस में एक ठो जगह बाटे। इहाँ पुरातत्व बिज्ञान के महत्व वाली खोज भइल बा आ ईपू 450 के शहर<ref name=bpedia>MM Hoque and SS Mostafizur Rahman, [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Wari-Bateshwar Wari-Bateshwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215000259/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Wari-Bateshwar |date=2017-12-15 }}, [[Banglapedia]]: The National Encyclopedia of Bangladesh, [[Asiatic Society]] of Bangladesh, [[Dhaka]], ''पहुँच तिथी: 18 दिसंबर 2015''</ref> के बचल-खुचल हिस्सा पावल गइल बा जवन मौर्य काल के बा। एह खोज से बंगाल में शहरीकरण के बारे में इतिहासकार लोग के बिचार बदल गइल बाटे। ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== *[https://web.archive.org/web/20171215000259/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Wari-Bateshwar वारि-बटेश्वर], बांग्लापीडिया पर। *[http://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.10210/ Archaeology of Wari-Bateshwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231204627/http://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.10210/ |date=2015-12-31 }}, शहनाज जहाँ, रिसर्च पेपर, http://www.ancient-asia-journal.com/ पर। {{Coord|23.9192671|N|90.7176492|W|display=title}} [[श्रेणी:बांग्लादेश के जगह]] [[श्रेणी:बांग्लादेश के इतिहास]] {{बांग्लादेश-आधार}} b989sth61421jo7sipfavflesz604l7 बिहिरी 0 25829 806880 805552 2026-10-20T02:11:30Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806880 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = बिहिरी<br><small>Peregrine falcon</small> | image = Falco peregrinus -Nova Scotia, Canada -eating-8.jpg | image_caption = अपने शिकार के साथ एगो बिहिरी, [[नोवा स्कोशिया]], कनाडा | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=45354964 |title=''Falco peregrinus'' |assessors=[[बर्डलाइफ इंटरनेशनल]] |version=2014.3 |year=2014 |accessdate=25 अप्रैल 2015}}</ref> | regnum = [[जानवर|एनिमेलिया]] | phylum = [[कार्डेट|कार्डेटा]] | classis = [[चिरई|एव्स]] | ordo = [[फाल्कनीफॉर्म्स]] | familia = [[फाल्कनाइडी]] | genus = ''[[फाल्कन|फाल्को]]'' | species = '''''F. peregrinus''''' | binomial = ''Falco peregrinus'' | binomial_authority = ''[[:en:Marmaduke Tunstall|Tunstall]]'', 1771 | range_map =PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = ''F. peregrinus'' के बैस्विक बितरण {{leftlegend|yellow|गर्मी में प्रजनन काल निवास|outline=gray}}{{leftlegend|green|प्रजनन काल निवासी|outline=gray}}{{leftlegend|#0080FF|जाड़ा में प्रवासी|outline=gray}}{{leftlegend|#00FFFF|आवागमन में प्रवास|outline=gray}} | subdivision_ranks = [[उपप्रजाति]] | subdivision = 17–19, लेख में देखल जाय | synonyms = ''Falco atriceps'' <small>''[[:en:Allan Octavian Hume|ह्यूम]]''</small><br />''Falco kreyenborgi'' <small>''[[:en:Otto Kleinschmidt|क्लेनश्मिड]]'', 1929<br /></small>''Falco pelegrinoides madens'' <small>''[[:en:Sidney Dillon Ripley|रिप्ले]]'' & वाट्सन, 1963</small><br />''Rhynchodon peregrinus'' <small>(टनस्टाल (Tunstall), 1771)</small><br />आ अउरी खातिर पाठ देखल जाय }} [[File:Falco peregrinus MHNT.ZOO.2010.11.102.1.jpg|thumb| ''Falco peregrinus'']] [[File:Falco peregrinus madens MHNT.ZOO.2010.11.102.8.jpg|thumb| ''Falco peregrinus madens'']] '''बिहिरी''', '''बहिरी''' या '''बहरी'''<ref group="नोट">'''बहरी''' या बहिरी, कई ठो प्रजाति के बाज सभ के कहल जाला। एह में [[शाहीन]] भी आवेला। विद्यानिवास मिश्र ([[#नाँव|नाँव खंड]] देखल जाय) एकरे तीन ठो उपनाँव बतवले बाने बाकी ई मालुम नइखे कि एह में से पेरेग्रीन फाल्कन के कवन देसी नाँव बाटे।</ref><small>({{Lang|en|[[:en:Peregrine falcon|Peregrine falcon]]}}, ''पेरेग्रीन फाल्कन''; बैज्ञानिक नाँव:''Falco peregrinus'')</small> चिरइन के [[फाल्कनाइडी|बाज]] परिवार के [[चिरई]] बा।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=L-tVgTbV980C&lpg=PA447&ots=-JJNHYKTG5&dq=%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80&pg=PA447#v=onepage&q=%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80&f=false Chambers English-Hindi Dictionary] में Falcon के अर्थ।</ref><ref name="अली1996">{{cite book|title=The book of Indian birds|date=1996|publisher=Bombay Natural History Society|location=मुंबई|page=115|edition=12वाँ|url=https://books.google.co.in/books?id=9DdHAAAAYAAJ&dq=peregrine+falcon+hindi+name&focus=searchwithinvolume&q=peregrine+falcon|accessdate=4 जनवरी 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=ज़ैदी|first1=मेहरान|title=Birds & Butterflies of Delhi|date=2010|publisher=India Research Press|page=85|url=https://books.google.co.in/books?id=G-9wcYD94kcC&lpg=PT86&ots=lt1I5ydezA&dq=peregrine%20falcon%20hindi%20name&pg=PT86#v=onepage&q=peregrine%20falcon%20hindi%20name&f=false|accessdate=4 जनवरी 2016}}</ref> ई एक ठो शिकारी चिरई हवे। बड़हन कउआ के आकार के ई बाज, निलछाहूँ-स्लेटी रंग के पीठ आ सफेद धारीदार पेट वाला, काला मूंडी वाला आ मोंछदार होला। खास चिरइन के शिकार करे वाली अउरी अपने नियर शिकारी पक्षिन के तरे इहो चिरई [[लैंगिक विषमरूपता|लैंगिक बिसम रुपी]] होले आ मादा के आकर नर के आकार से पर्याप्त बड़हन होला।<ref name=White94/><ref name=Snow1998/> बिहिरी के एकरे तेजी खातिर जानल जाला, काहें की अपने शिकार के झपट के पकड़े खातिर गोता लगावत घरी एकर स्पीड {{convert|322|km/h|mph|abbr=on|sigfig=2}} से ढेर होला<ref name=USFWS/>, इहे बिसेसता एकरा के [[पृथ्वी|धरती]] के सभसे तेज जानवर बना देले।<ref name=BBC/><ref name=Smithsonian/> नेशनल ज्योग्राफिक के टीवी प्रोग्राम के अनुसार अबले बिहिरी के सभसे तेज गति {{convert|389|km/h|mph|abbr=on}} नापल जा चुकल बाटे।<ref name=Harpole2005/><ref name=TerminalVelocity/> बिहिरी के प्रजनन क्षेत्र [[आर्कटिक टुंड्रा]] से ले के [[उष्णकटिबंधीय]] क्षेत्र तक बिस्तार लिहले बाटे। खाली ध्रुवीय प्रदेश आ बहुत ऊँच पहाड़ी इलाका के आ उष्णकटिबंधीय वर्षावन के छोड़ के, ई धरती पर लगभग हर जगह पावल जाले। बर्फ़ से तोपाइल न रहे वाला जमीनी हिस्सा में खाली न्यूजीलैंड अइसन जगह बा जहाँ ई ना पावल जाले। ई बिसेसता के कारण ई दुनिया के सभसे ढेर बिस्तार क्षेत्र वाली शिकारी चिरई भी बाटे<ref name=Ferguson-Lees2001/> आ दुनिया के सभसे ढेर पावल जाए वाली चिरई सभ में से गिनल जाले। एक्सपर्ट लो एह चिरई के 19 से 19 गो ले [[उपप्रजाति]]न के पहिचान करे ला जवन क्षेत्र आ रंग रूप के अंतर के आधार पर अलगावल जालीं; इहो बिबाद के बिसय बा की [[Barbary falcon]] के दू गो उपप्रजाति ''Falco peregrinus'' के नाँव से आ ''F. pelegrinoides.'' कहल जाला अलग बाड़ी की नाहीं। ई निर्धारित कइल गइल बा की इनहन में जेनेटिक बिसमता मात्र 0.6–0.8 % होले।<ref name=Nittinger2005/> एकरे भोजन में आमतौर पर माझिल आकार के चिरई होलीं बाकी ई कबो-कबो छोट [[मैमल]], छोट रेंगे वाला जंतु आ किरौना भी खा लेला। साल भर की उमिर में ई बच्चा पैदा करे लायक वयस्कता पा जाला आ ओकरे बाद जीवन भर प्रजनन करे ला। ई सामान्य रूप से [[:en:Bird nest#Scrape|scrape]] में रहे ला, जवन ऊँच क्लिफ़ के किनारा पर होला या फिर नया ज़माना में मनुष्य के बनावल ऊँच बिल्डिंग में भी हो सकेला।<ref name=Cade1996/> कुछ इलाका सभ में ई चिरई खतरा में आ गइल रहे जहाँ कीटनाशक के बहुत इस्तेमाल होखे, खासतौर पर डीडटी के। सत्तर के दश में डीडीटी पर प्रतिबंध लगले के बाद से एकरे संख्या में बढ़ती देखल गइल बाटे आ ई प्रजाति ओह इलाका सभ में भी खतरा से बाहर आ रहल बाटे; एकरे अलावा इन्हन के घोंसला बनावे के जगह के भी बड़ा पैमाना पर संरक्षित करे के कोसिस भइल बाटे।<ref name=Cade1988/> बिहिरी के शिकार करे खातिर बाज पोसे वाला लोग बहुत महत्व देला काहें की ई बहुत तेज आ मजबूत होले आ शिकार करे में निपुण होले। हाल में ई के पकड़ के कैद कर के भी बच्चा पैदा करावे में सफलता मिले से एह चिरई के ई इस्तेमाल बढ़ल बाटे। ई आमतौर पर छोट-बड़, लगभग हर तरह के शिकार (चिरई) के पकड़े में प्रभावी होखे ले। ==नाँव== बिहिरी, बहिरी या बहरी के रूप में एकर कई ठो उच्चारण प्रचलित बाटे जवना में हिंदी में बहरी सबसे प्रचलित बाटे। आमतौर पर ई अरबी के "बहर" शब्द से उत्पन्न मानल जाला। दूसरे अनुमान के मुताबिक़ ई संस्कृत के वि-हर्तु, वि-हारि या वि-हन्त्री (जे चिरई के मारे) से उत्पन्न हो सकेला या फिर वि-हरि (वीनां वीषु वा हरिः - पक्षी में सिंह की नियर)।{{sfn|दवे|2005|p=222}} हिंदी में बहरी शब्द एह चिरई खातिर आ एकरे एक ठो नजदीकी भाई-बंधु [[शाहीन]] बाज खातिर भी प्रयोग होला।<ref name="अली13">{{cite book|last1=अली|first1=सालिम|title=[[बुक ऑफ इंडियन बर्ड्स]]|date=2002|publisher=बॉम्बे नैचुरल हिस्ट्री सोसायटी|page=111|edition=तेरहवाँ|accessdate=4 जनवरी 2016}}</ref> तुरमुती, लगर आ खेरमुतिया तीन गो प्रकार के बहरी बतावल गइल बाटे।<ref name="मिश्र">{{cite book|last1=मिश्र|first1=विद्यानिवास|title=हिंदी की शब्द-संपदा|page=105|url=https://books.google.co.in/books?id=1qhYL4ydm5UC&lpg=PA105&ots=wsucXErBsJ&dq=%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80&pg=PA105#v=onepage&q=%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80&f=false|accessdate=4 जनवरी 2016}}</ref> संस्कृत में एकर अउरी दूसर नाँव ''शालिव'' आ ''सारिम'' बतावल गइल बाटे{{sfn|दवे|2005|p=220}}, वैदिक शब्द ''तक्ववी''<ref>"..वने वने शिश्रिये तक्ववीरिव।"<br>ऋग्वेद 10.91.2</ref> आ ''क्षिप्रश्येन'' भी एही के होखला के अनुमान लगावल गइल बाटे। हालाँकि तक्ववी नाँव एकरे नजदीकी प्रजाति, [[शाहीन]] के भी हो सकेला।{{sfn|दवे|2005|p=223}} एकरे अलावा एकर अउरी संभावित नाँव ''नीलच्छद श्येन'' (''कल्पद्रुमकोष'' में) आ ''धूमिका'' (''चरकसंहिता'' में) भी बाटे।{{sfn|दवे|2005|p=222}} एकर अंग्रेजी आ बिग्यानिक नाँव पेरेग्रीन (peregrine) के मतलब "बाहरी" (comes from abroad) होला। ई नाँव एकरे पुरा उत्तरी गोलार्ध में प्रवास करे के समय पकड़ल जाए के कारण पड़ल हवे, एकरा के घोंसला से ना पकड़ल जाला।<ref>{{cite web|title=peregrine (n.)|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=peregrine|website=http://www.etymonline.com/|accessdate=6 जनवरी 2016|language=en}}</ref> ==बिबरण== [[File:Peregrine Falcon head shot.jpg|thumb|बिहिरी के मूंडी देखावत फोटो]] बिहिरी के शरीर के लंबाई {{convert|34|to(-)|58|cm|in|abbr=on}} आ पाँख के फइलाव {{convert|74|to(-)|120|cm|in|abbr=on}} होला।<ref name=White94/><ref name=Potter2002/> नर आ मादा, दुनों के रंग-रूप [[plumage]] एक्के नियर होला, लेकिन बाकी शिकारी चिरइन नियर बिहिरी भी साइज में [[लैंगिक विषमरूपता|लैंगिक बिसमरुपी]] होले आ मादा के आकार नर के तुलना में 30% बड़हन होला।<ref name=Scholz/> नर के वजन {{convert|330|to(-)|1000|g|lb|abbr=on}} होला आ मादा के वजन {{convert|700|to(-)|1500|g|lb|abbr=on}} होला। ज्यादातर उपप्रजातिन में, नर के वजन {{convert|700|g|lb|abbr=on}} से कम होला आ मादा के वजन {{convert|800|g|lb|abbr=on}} से ढेर होला, नर से डेढ़ गुना वजन वाली मादा के साथ भी मिलन होखत देखल जाला।<ref name=Snow1998/><ref name=CRC/><ref name=Whiteetal2002/> बिहिरी के स्टैण्डर्ड नाप में: पाँख (wing chord) {{convert|26.5|-|39|cm|in|abbr=on}}, पोंछ {{convert|13|-|19|cm|in|abbr=on}} आ tarsus {{convert|4.5|to|5.6|cm|in|abbr=on}} के होला।<ref name=Ferguson-Lees2001/> ==उपप्रजाति== बिहिरी ''Falco peregrinus'' के कई ठे उपप्रजाति पहिचल गइल बाड़ी, इन्हन में 1994 ले 19 गो के स्वीकृति मिल चुकल रहे आ''[[:en:Handbook of the Birds of the World|Handbook of the Birds of the World]]'',<ref name=White94/><ref name=Snow1998/><ref name=Vaurie1961/> में [[:en:Barbary falcon]] जवन कनारी दीप पर आ उत्तरी अफिरका के तटीय भाग में पावल जाले, के पेरेग्रीन फाल्कन ''Falco peregrinus,'' के उपप्रजाति मानल गइल बा न की अलग ''F. pelegrinoides'' के रूप में। 19 गो उपप्रजाति सभ के बिस्व के नक्शा पर बितरण नीचे दिहल जात बाटे: [[File:PeregrineSubspeciesMap.png|700px|thumb|center|Breeding ranges of the subspecies|alt=A map of the world, green shows on several continents, but there are also several big bare spots marked with E for extinct.]] *'''''Falco peregrinus anatum''','' [[File:FalcoPeregrinusBabylonicusGould.jpg|thumb|Painting of ''F. p. babylonicus'' by [[John Gould]]]] *'''''Falco peregrinus babylonicus''','' {{anchor|Falco peregrinus brookei}} *'''''Falco peregrinus brookei''','' *'''''Falco peregrinus calidus''','' *'''''Falco peregrinus cassini''','' *'''''Falco peregrinus ernesti''','' *'''''Falco peregrinus furuitii''','' *'''''Falco peregrinus macropus''','' *'''''Falco peregrinus madens''','' *'''''Falco peregrinus minor''','' *'''''Falco peregrinus nesiotes''','' *'''''Falco peregrinus pealei''','' *'''''Falco peregrinus pelegrinoides''','' *'''''Falco peregrinus peregrinator''','' [[शाहीन]],<ref name=Wijeratne2007/> *'''''Falco peregrinus peregrinus''','' *'''''Falco peregrinus radama''','' described by [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]] in 1861, is found in [[Madagascar]] and [[Comoros]]. It is non-migratory.<ref name=Ferguson-Lees2001/> *'''''Falco peregrinus submelanogenys''','' *'''''Falco peregrinus tundrius''''' ==नोट== <references group="नोट"/> ==संदर्भ== {{reflist|30em|refs= <ref name=BBC>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/nature/species/Peregrine_falcon |title=Wildlife Finder – Peregrine Falcon |publisher=BBC Nature |accessdate=18 मार्च 2010 |archive-date=2009-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091217213403/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Peregrine_falcon |url-status=dead}}</ref> <ref name=Cade1988>{{cite book |editor-first1=T.J. |editor-last1=Cade |editor-first2=J.H. |editor-last2=Enderson |editor-first3=C.G. |editor-last3=Thelander |editor-first4=C.M. |editor-last4=White |year=1988 |title=Peregrine Falcon Populations – Their management and recovery |url=https://archive.org/details/peregrinefalconp0000unse |publisher=The Peregrine Fund |location=Boise, Idaho |isbn=0-9619839-0-6 |display-editors=4}}</ref> <ref name=Cade1996>{{cite book |last=Cade |first=T.J. |contribution=Peregrine Falcons in Urban North America |title=Raptors in Human Landscapes |url=https://archive.org/details/raptorsinhumanla0000unse |editor-last1=Bird |editor-first1=D.M. |editor-first2=D.E. |editor-last2=Varland |editor-first3=J.J. |editor-last3=Negro |publisher=Academic Press |location=London |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/raptorsinhumanla0000unse/page/3 3]–13 |isbn=0-12-100130-X}}</ref> <ref name=CRC>{{cite book |title=CRC Handbook of Avian Body Masses |url=https://archive.org/details/crchandbookofavi0000dunn |editor-first=John B., Jr. |editor-last=Dunning |publisher=CRC Press |year=1992 |isbn=978-0-8493-4258-5}}</ref> <ref name=Ferguson-Lees2001>{{cite book |last1=Ferguson-Lees |first1=J. |last2=Christie |first2=D.A. |title=Raptors of the World |publisher=Christopher Helm |location=London |year=2001 |isbn=0-7136-8026-1}}</ref> <ref name=Harpole2005>{{cite web |last=Harpole |first=Tom |date=1 मार्च 2005 |title=Falling with the Falcon |work=Smithsonian Air & Space magazine |url=http://www.airspacemag.com/flight-today/falling-with-the-falcon-7491768/?all |accessdate=4 September 2008}}</ref> <ref name=Nittinger2005>{{harvnb|Nittinger|Haring|Pinsker|Wink|2005}}</ref> <ref name=Potter2002>{{cite web |last=Potter |first=M. |year=2002 |url=http://animaldiversity.org/accounts/Falco_peregrinus/ |title="Falco peregrinus" (On-line) |website=http://animaldiversity.ummz.umich.edu Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology |accessdate=21 मई 2008}}</ref> <ref name=Scholz>{{Cite book |last=Scholz |first=F. |year=1993 |title=Birds of Prey |url=https://archive.org/details/birdsofprey0000floy |publisher=Stackpole Books |isbn=0-8117-0242-1}}</ref> <ref name=Smithsonian>{{cite web |first=Meera |last=Subramanian |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-worlds-fastest-animal-takes-new-york-12317871/?all |title=The world's fastest animal takes New York |work=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]] |date=10 December 2009 |accessdate=8 November 2010}}</ref> <ref name=Snow1998>{{cite book |last=Snow |first=D.W. |year=1998 |title=The Complete Birds of the Western Palaearctic on CD-ROM |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=0-19-268579-1}}</ref> <ref name=TerminalVelocity>{{cite web |url=http://education.nationalgeographic.com/media/terminal-velocity-wbt/ |title=Terminal Velocity: Skydivers chase the peregrine falcon's speed |publisher=Public Television's Wild Chronicles, from National Geographic Mission Programs |access-date=2016-01-06 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906032652/http://education.nationalgeographic.com/media/terminal-velocity-wbt/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=USFWS>{{cite web |publisher=U.S. Fish and Wildlife Service |title=All about the Peregrine falcon |year=1999 |accessdate=13 August 2007 |url=http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080416195055/http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archivedate=16 अप्रैल 2008}}</ref> <ref name=Vaurie1961>{{harvnb|Vaurie|1961}}</ref> <ref name=White94>{{cite book |last=White |first=C.M. |contribution=Family Falconidae |title=Handbook of Birds of the World: New World Vultures to Guinea fowl |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliot |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |year=1994 |volume=2 |pages=216–275, plates 24–28 |isbn=84-87334-15-6}}</ref> <ref name=Whiteetal2002>{{cite web |last1=White |first1=Clayton M. |last2=Clum |first2=Nancy J. |last3=Cade |first3=Tom J. |last4=Hunt |first4=W. Grainger |year=2002 |title=Peregrine Falcon (''Falco peregrinus'') |work=The Birds of North America Online |editor-first=A. |editor-last=Poole |location=Ithaca |publisher=Cornell Lab of Ornithology |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/660 |accessdate=13 मई 2011 |doi=10.2173/bna.660 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503072834/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/660 |archive-date=2008-05-03 |url-status=dead}}</ref> <ref name=Wijeratne2007>{{Cite book |first1=Gehan |last1=de Silva Wijeratne |first2=Deepal |last2=Warakagoda |first3=T.S.U. |last3=de Zylva |year=2007 |title=A Photographic Guide to Birds of Sri Lanka |publisher=New Holland Publishers (UK) Ltd |isbn=978-1-85974-511-3 |pages=37,144 |chapter=Species description}}</ref> }} ==स्रोत== * {{cite book | last = दवे | first = के॰ एन॰ | year = 2005 | title = [[बर्ड्स इन संस्कृत लिट्रेचर]] | publisher = मोतीलाल बनारसीदास | location = नई दिल्ली | ref = harv }} * {{cite journal |last1=Vaurie |first1=C. |year=1961 |title=Systematic notes on Palearctic birds. No. 44, Falconidae, the genus ''Falco''. (Part 1, ''Falco peregrinus'' and ''Falco pelegrinoides'') |url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/3466 |journal=American Museum Novitates |volume=2035 |pages=1–19 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Nittinger |first1=F. |last2=Haring |first2=E. |last3=Pinsker |first3=W. |last4=Wink |first4=M. |last5=Gamauf |first5=A. |year=2005 |title=Out of Africa? Phylogenetic relationships between ''Falco biarmicus'' and other hierofalcons (Aves Falconidae) |journal=Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research |volume=43 |issue=4 |pages=321–331 |doi=10.1111/j.1439-0469.2005.00326.x |ref=harv}} [[श्रेणी:चिरई]] [[श्रेणी:भारत के चिरई]] d057c7no41qby3pqnvu9csq0vqal1n3 टेम्पलेट:Buddhist holy sites 10 28569 806995 324504 2026-10-20T02:56:10Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[टेम्पलेट:BuddhasHolySites]] के [[टेम्पलेट:Buddhist holy sites]] पर स्थानांतरण कइलें 324504 wikitext text/x-wiki {{sidebar |width = auto |bodystyle = background:#FFFEE8; border:3px solid #af4630 |basestyle = background:#af4630; color:white |pretitle = {{color|white|बौद्ध तीरथ}} |title = [[बौद्ध तीर्थयात्रा|{{color|white|बुद्ध से जुड़ल<br/>पबित्र अस्थान}}]] |image = [[File:Dharma Wheel.svg|80px]] |contentclass = hlist |heading1 = चारि गो मुख्य अस्थान |content1 = *[[बोधगया]] *[[कुशीनगर]] *[[लुंबिनी]] *[[सारनाथ]] |heading2 = चारि गो अउरी जगह |content2 = *[[राजगीर]] *[[संकिसा]] *[[श्रावस्ती]] *[[वैशाली (प्राचीन शहर)|वैशाली]] |heading3 = अउरी अन्य अस्थान सभ |content3 = *[[चंदावरम् बौद्ध स्थल|चंदावरम्]] *[[देवदह]] *[[गया]] *[[कपिलवस्तु]] *[[केसरिया, बिहार|केसरिया]] *[[कौशांबी]] *[[नालंदा]] *[[पाटलिपुत्र]] *[[पावा]] *[[बनारस|वाराणसी]] |heading4 = बाद के जमाना के |content4 = *[[अजंता गुफा]] *[[बारबर गुफा]] *[[भरहुत]] *[[एलोरा गुफा]] *[[ललितगिरि]] *[[मथुरा]] *[[पांडवलेनी गुफा]] *[[पिपरहवा]] *[[रत्नागिरी, उड़ीसा|रत्नागिरी]] *[[साँची]] *[[उदयगिरी, उड़ीसा|उदयगिरी]] *[[विक्रमशिला]] |name = BuddhasHolySites }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> apoh9ytnilmqibx9gfyf1t8tinphsjv 807006 806995 2026-10-20T03:22:37Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807006 wikitext text/x-wiki {{sidebar |width = auto |bodystyle = background:#FFFEE8; border:3px solid #af4630 |basestyle = background:#af4630; color:white |pretitle = {{color|white|बौद्ध तीरथ}} |title = [[बौद्ध तीर्थ|{{color|white|बुद्ध से जुड़ल<br/>पबित्र अस्थान}}]] |image = [[File:Dharma Wheel.svg|80px]] |contentclass = hlist |heading1 = चारि गो मुख्य अस्थान |content1 = *[[बोधगया]] *[[कुशीनगर]] *[[लुंबिनी]] *[[सारनाथ]] |heading2 = चारि गो अउरी जगह |content2 = *[[राजगीर]] *[[संकिसा]] *[[श्रावस्ती]] *[[वैशाली (प्राचीन शहर)|वैशाली]] |heading3 = अउरी अन्य अस्थान सभ |content3 = *[[चंदावरम् बौद्ध स्थल|चंदावरम्]] *[[देवदह]] *[[गया]] *[[कपिलवस्तु]] *[[केसरिया, बिहार|केसरिया]] *[[कौशांबी]] *[[नालंदा]] *[[पाटलिपुत्र]] *[[पावा]] *[[बनारस|वाराणसी]] |heading4 = बाद के जमाना के |content4 = *[[अजंता गुफा]] *[[बारबर गुफा]] *[[भरहुत]] *[[एलोरा गुफा]] *[[ललितगिरि]] *[[मथुरा]] *[[पांडवलेनी गुफा]] *[[पिपरहवा]] *[[रत्नागिरी, उड़ीसा|रत्नागिरी]] *[[साँची]] *[[उदयगिरी, उड़ीसा|उदयगिरी]] *[[विक्रमशिला]] |name = Buddhist holy sites }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> iy0qpm22qv6nxh1qfgvszzgcy2ebwjr टेम्पलेट:Buddhist holy sites/doc 10 28570 806997 602991 2026-10-20T02:56:11Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[टेम्पलेट:BuddhasHolySites/doc]] के [[टेम्पलेट:Buddhist holy sites/doc]] पर स्थानांतरण कइलें 602991 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Categories go at the bottom of this page. --> === Usage === '''Template:BuddhasHolySites''' categorizes major Wikipedia articles on the places where Buddha lived. '''Other sites''' refers to sites other than the above 8 main sites (4 + 4). Also, important historical Buddhist sites in India from later times (when the Buddha passed away already) can be included at the bottom of the article, under the heading '''later sites'''. === Sources === Wikipedia's [[WP:V#Burden of evidence|policy on verifiability]] states: :"The burden of evidence lies with the editor who adds or restores material. Material that is '''challenged or likely to be challenged''' needs a reliable source, which should be cited in the article." The main articles and set of related citations for this template's content are listed in this template itself. Questions about the reliability or accuracy of this template's concepts should be addressed on those articles' talk pages. Questions about this template's organization should be addressed on this template's [[Template talk:{{PAGENAME}}|talk page]]. === इहो देखल जाय === <includeonly> <!-- Categories go here: --> [[Category:बौद्ध धर्म टेम्पलेट|{{PAGENAME}}]] </includeonly> g6deozlax8dt54kn9njvju6fzfrbvi0 करिया कंठ पनडुब्बी 0 29319 806871 805516 2026-10-20T00:20:02Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806871 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Black-necked grebe | image = Black-necked Grebe Schwarzhalstaucher.jpg | image2 = Black-necked Grebe (Podiceps nigricollis), non-breeding plumage.jpg | image_caption = ''Podiceps nigricollis nigricollis'', adult breeding plumage | image2_caption = ''Podiceps nigricollis californicus'', adult non-breeding plumage | range_map =Black-necked Grebe-map-location-map-en.svg | range_map_caption = Range of ''P. nigricollis'' <br />{{legend0|#F7DE77|Breeding|border=solid 1px gray}}&nbsp;&nbsp; {{legend0|#89B689|Year-round|border=solid 1px gray}}&nbsp;&nbsp; {{legend0|#70A3F0|Winter|border=solid 1px gray}} | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22696610 |title=''Podiceps nigricollis'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Podicipediformes]] | familia = [[Podicipedidae]] | genus = ''[[Podiceps]]'' | species = '''''P. nigricollis''''' | binomial = ''Podiceps nigricollis'' | binomial_authority = [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1831 }} [[File:Podiceps nigricollis MHNT.ZOO.2010.11.39.2.jpg|thumb| ''Podiceps nigricollis'']] '''करिया कंठ पनडुब्बी''' ({{Lang|en|[[:en:Black-necked grebe|Black-necked grebe]]}}, [[बैज्ञानिक नाँव|बै॰]]:''Podiceps nigricollis'') [[चिरइन]] के एगो [[प्रजाति]] बाटे। {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== {{Commons category|Podiceps nigricollis}} {{wikispecies|Podiceps nigricollis}} * [http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/09_BlackneckedGrebePnigricollis.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204748/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/09_BlackneckedGrebePnigricollis.pdf |date=2016-03-04 }} * {{field guide birds of the world|Podiceps nigricollis}} * {{avibase|32DCEC14D7AE129B|Podiceps nigricollis}} * [http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob120.htm BTO BirdFacts - Black-necked Grebe] * [https://web.archive.org/web/20090413044206/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Eared_Grebe.html Eared Grebe Species Account] – Cornell Lab of Ornithology * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/007.pdf Black-necked Grebe Species text in The Atlas of Southern African Birds]. * [http://enature.com/fieldguides/detail.asp?allSpecies=y&searchText=eared%20grebe&curGroupID=1&lgfromWhere=&curPageNum=1 Eared Grebe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929095646/http://enature.com/fieldguides/detail.asp?allSpecies=y&searchText=eared%20grebe&curGroupID=1&lgfromWhere=&curPageNum=1 |date=2007-09-29 }} – eNature.com * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i0040id.html Eared Grebe – ''Podiceps nigricollis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003542/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i0040id.html |date=2016-03-04 }} – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [https://web.archive.org/web/20101106121924/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Black-necked_Grebe Watch Black-necked Grebe (Podiceps nigricollis) video clips from the BBC archive on Wildlife Finder] * {{InternetBirdCollection|black-necked-grebe-podiceps-nigricollis}} * {{VIREO|Eared+Grebe|Eared Grebe}} * {{BirdLife|22696610|Podiceps nigricollis}} {{चिरई-आधार}} [[श्रेणी:भारत के चिरई]] rh57u3vx4xmlj0on6lzoc9w780e6sgm बोडोर 0 29455 806881 783595 2026-10-20T02:12:41Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806881 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Common moorhen | image = Common moorhen (Gallinula chloropus) young adult.jpg | image_caption = Young adult, [[WWT London Wetland Centre]], [[Barnes, London|Barnes]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=62120190 |title=''Gallinula chloropus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2015.1 |year=2014 |accessdate=7 June 2015}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | subclassis = [[Neornithes]] | infraclassis = [[Neognathae]] | superordo = [[Neoaves]] | ordo = [[Gruiformes]] | familia = [[Rallidae]] | genus = ''[[Gallinula]]'' | species = '''''G. chloropus''''' | binomial = ''Gallinula chloropus'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | range_map = Gallinula chloropus distribution map.png | range_map_caption = Range of ''G. chloropus'' {{leftlegend|#FFFF00|Breeding range|outline=gray}}{{leftlegend|#008000|Year-round range|outline=gray}}{{leftlegend|#0000FF|Wintering range|outline=gray}} | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = About 5, see [[#Subspecies|text]] | synonyms = ''Fulica chloropus'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]</small> }} [[File:Gallinula chloropus MHNT.ZOO.2010.11.67.1.jpg|thumb| ''Gallinula chloropus'']] '''बोडोर''' ({{Lang|en|[[:en:Common moorhen|Common moorhen]]}}, [[बैज्ञानिक नाँव|बै॰]]:''Gallinula chloropus'') [[चिरइन]] के एगो [[प्रजाति]] बाटे। {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाहरी कड़ी== {{Commons category|Gallinula chloropus}} {{wikispecies|Gallinula chloropus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/226.pdf (Common) Moorhen species text in The Atlas of Southern African Birds] * {{InternetBirdCollection|common-moorhen-gallinula-chloropus}} * [https://web.archive.org/web/20090307103546/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Common_Moorhen.html Common Gallinule Species Account] – Cornell Lab of Ornithology * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i2190id.html Common Moorhen Information - ''Gallinula chloropus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225085558/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i2190id.html |date=2015-02-25 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.madeirabirds.com/moorhen Madeira Birds – Moorhen breeding in Madeira Island] * [http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/152_MoorhenGchloropus.pdf Ageing and sexing (PDF; 5.7 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141202060419/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/152_MoorhenGchloropus.pdf |date=2014-12-02 }} * {{BirdLife|62120190|Gallinula chloropus}} * {{VIREO|Common+moorhen}} * {{Xeno-canto species|Gallinula|chloropus|Common moorhen}} {{चिरई-आधार}} [[श्रेणी:भारत के चिरई]] mm4ki1z7heewiu8rtvjfznkrxzkr5ws शेर शाह सूरी 0 38905 807004 803336 2026-10-20T03:20:56Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 807004 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = पादिशाह | image = | caption = शेर शाह के कल्पानिक छावि, अब्दुल गफूर के बनावल | succession = [[सूरी|सुर कुल कर सुलतान]] | reign = 17 मई 1538 – 22 मई1545 | coronation = 1540 | predecessor = [[हुमायूँ]] | successor = इस्लाम शाह सूरी | spouse = उत्मादुन निस्सा बानो बेगम रानी शाह बेगम | issue = इस्लाम शाह सूरी (जलाल खान)<br /> अदिल खान | full name = फरिद खान लोधी | house = | dynasty = सुर साम्राज्य | father = हसन खान सूरी | birth_date = 1486 | birth_place = [[सासाराम]], [[दिल्ली सल्तनत]] (अखनी [[बिहार]] मे, [[भारत]]<ref name="Sarwani"/>{{npsn|date=December 2016}} | death_date = 22 मई 1545 (उमिर 58–59) | death_place = कालिंजर | place of burial = [[शेर शाह सुरी के मकबरा]], सासाराम | religion = [[इस्लाम]] |}} '''शाह सूरी'''(𑂬𑂵𑂩 𑂬𑂰𑂯 𑂮𑂴𑂩𑂲) (1486 - 22 मई 1545) [[उत्तर भारत]] में सूरी साम्राज्य के संस्थापक रहलें। एह साम्राज्य के राजधानी [[सासाराम]] रहल। शेर शाह एक मूल रूप से पख्तून अफगानी रहलें आ 1540 में मुगलन से सत्ता हासिल कइलेन। एक ठो दुर्घटना में उनके मौत के बाद उनके लड़िका इस्लाम शाह सत्ता पवलें। राजा बने से पहिले ई मुगल सेना मे एगो सपिही रहन, फेर ई [[बाबर]] के पूत [[हुमायूँ]] के हरा के अपने राजा बन जा तताड़ऽन। आपन सात बछर के राज मे ई बहुते नीमन नीमन काज कइलन आ परिवर्तन कइलन। हीनकर कुछु कुछु काज के मुगल राजा लोग, जइसे [[अकबर]] आगे बढ़वलस। ई हुमायूँ के ''दिना पनाह'' नगर के बिकास कइलन आ होकर नांव शेरगढ़ धइलन आ [[पाटलिपुत्र]] जेेकर सतमा सदी मे ओरा गइल रहे होके फेर से थापित कइलन। ==जिनगी== शेर शाह सूरी एगो पशतुन कुल मे [[सासाराम]] जनमल रहन, जेवन की अबही [[बिहार]] मे बाटे।<ref>Asad Muḥammad K̲h̲ān̲, ''The Harvest of Anger and Other Stories'', Oxford University Press (2002), p. 62</ref><ref>[[Ishwari Prasad]], ''The Mughal Empire'', Chugh Publications (1974), p. 157</ref> हिनकर उपनाँव पश्तुन के सुर जात से लिहल बाटे। कहल जाला जे, हीनकर नांव ''शेर'' एह से पड़ल काहे कि ई जहिया सेयान रहन तहिया एक हाली एगो बाघ से लड़ल रहन आ होके मुवा दिहले रहन।<ref name=":0">{{cite book |last1=Lane-Poole |first1=Stanley |author-link=Stanley Lane-Poole |year=2007 |orig-year=First published 1903 |title=Medieval India: under Mohammedan rule (A.D. 712-1764) |publisher=Sang-e-Meel Publications |page=236 |isbn=978-969-35-2052-1}}</ref><ref name=EBSur>{{cite web|title=Sur Dynasty|url=http://www.britannica.com/topic/Sur-dynasty|website=Encyclopædia Britannica|access-date=5 December 2015}}</ref> हिनकर आजा इब्राहिम खान सुरी एगो जागीरदार रहन। ई मियां हसन खान सुरी के आठ गो पुत मे से एगो रहन। लईकाई मे फरीद आपन घरे से भाग गइलन, जब हुनकर पिता, हसन खान के ई बात पता लगाल जे उ [[जौनपुर]] के राजा जमाल खान लगे गइल बाड़न तऽ ऊ जमाल के एगो पाती लीखलन आ कहलन: {{quote|फरीद खान, हमरा से खिसिया के, बिना केवनो कारन के रउरा लगे चलि गइल बाड़ें। हमरा रउवा प पूरा बिस्वास बा जे रउवा हुनका के मना लिहब, आ बिदा कऽ दिहब; बाकिर जदि उ राऊर बाति नइखन सुनत, आ नइखन आवत, तऽ हमरा बिस्वास बा जे रउवा हुनकरा अपना भीरी धऽ लिहब, हम आसा करब जे ओहिजा हुनका धरम के सिख मिली<ref name="Sarwari-79">{{cite web |url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201014&ct=79|title=Táríkh-i Sher Sháhí; or, Tuhfat-i Akbar Sháhí, of 'Abbás Khán Sarwání. CHAPTER I. Account of the reign of Sher Sháh Súr.|page=79|author=Abbas Khan Sarwani|work=Sir H. M. Elliot|location=London|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|year=1580|access-date=4 September 2010|author-link=Tarikh-i-Sher Shahi}}</ref>}} जमाल खान, फरीद से घरे जाए के कहलन बाकिर फरीद ई बात ना सकरलें, एगो दोसर पाती मे उ लिखलन: {{quote|जदि हमार बाबूजी चाहऽतानी जे हम सिक्खा लिहीं, तऽ एह नगर मे ढेर पढ़ल लिखल जन बा: हम एहिजा पढ़ब<ref name="Sarwari-79"/>}} ==बिहार आ बंगाल के बीजऽय== {{Quote box|quote= शेर शाह मलक (फरिश्ता) ना रहन बलुक मालिक (राजा) रहन। छव बछर मे, ऊ राज के स्थाई कइलन जेकर नेंव आजुओ बाचल बा। हुनकर भारत मे कइल काज इरान आ तुरान के राजा लोग मन के भा गइल आ ऊ लोग एकरा देखल चाहेला। हज़रत अर्श ऐशियानी (अकबर) हुनकरे कइल काज (ज़वाबित) के अगिला पचास बछल रहे देलन आ ओके कोनो बदलाव ना कइलन। आजु उहे भारत मे बन छोड़ि के कुछुवो नइखे बाचल।|source=मिर्जा आजिज़ कोका, अताग खान के पूत, के लिखल [[जहाँगीर]] लगे एगो पाती|align=centre|width=100%|fontsize=85%|quoted=1}} शेर शाह बिहार के मुगल प्रशासक, बहर खान लोहनी, ला काम कइल चालू कइलन।<ref name=Britannica/><ref name=bpedia>{{cite book |last=अली |first=मुहम्मद अंसार |year=2012 |chapter=शेर शाह |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sher_Shah |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427033056/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sher_Shah |archive-date=2017-04-27 |access-date=2020-09-05 |url-status=dead}}</ref> हुनकर बीरता के चलते बहर खान हुनकरा शेर खान कहत रहन। बहर खान के मुवला के बाद, शेर खान, जमाल खान के प्रतिनिधी राजा बनलन। बादि मे शेर खान के बढ़त तागत के देखि के जमाल खान बंगाल के सुल्तान गियासुद्दीन मुहम्मद शाह के मदद मंगलन। गियासुद्दीन शाह, इब्राहिम खान के नेतृत्व मे आपन सेना भेजलन, बकीर शेर खान उज्जैनीया राजपूतन संघे मिली के, 1534 मे, सूरजगढ़ के जुध मे ओह सेना ले जीत गइलन।<ref>{{cite book |last=Ahmad |first=Imtiaz |year=2008 |chapter=State Formation and Consolidation under the Ujjaniya Rajputs |editor1=Surinder Singh |editor2=Ishawr Dayal Gaur |title=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia |chapter-url=https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA80 |publisher=Pearson Education India |page=80 |isbn=978-81-317-1358-7}}</ref> एकरा बादि बिहार प हुनकर अधिकार हो जाता। 1538 मे शेर खान, बंगाल प आक्रमन कइलन आ मुहम्मद शाह के हरा देलन, बाकिर हुमायूँ के चलते ओह राज प ऊ कब्जा ना कई पइलन। 26 जुन 1539 के, शेर खान आउर [[हुमायूँ]] मे [[चउसा के जुध]] भइल जेहमे शेर खान जई भइलन। मई 1540 मे शेर खान, हुमायूँ के फेर कन्नौज मे हरइलन आ हुमायूँ के भारत छोरे पड़ल।<ref name=Britannica /><ref name="Wolseley Haig">{{cite book |last1=Haig |first1=Wolseley |author-link1=Wolseley Haig |year=1962 |orig-year=First published 1937 |chapter=Sher Shah and the Sur Dynasty |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yoI8AAAAIAAJ&pg=PA51 |editor1-last=Burn |editor1-first=Richard |editor1-link=Richard Burn (Indologist) |title=The Cambridge History of India |publisher=Cambridge University Press |volume=Volume IV: The Mughal Period |page=51 |access-date=16 November 2016 |language=en}}</ref> ==मालवा के बीजऽय== 1537 मे गुजरात के बहादुर शाह मे मूवला के बादि, मालवा कर नवका राजा कादिर शाह बनलन। ==मारवाड़ के बीजऽय== 1543 मे शेर शाह सूरी एगो 80,000 लड़ाका वाला बिसाल सेना लेके मरवाड़ के राजा मालदेव राठौर से जुध कइलन आ हुनकरा हरा देलन आ जोधपुर प अधिकार हासिल कई लिहलन। ==राज काज== [[File:An inspection of Sher Shah Sur's Great North Road.jpg|thumb|एगो राह के जायजा लेत शेर शाह सूरी]] [[File:Sher shah's rupee.jpg|thumb|right|शेर शाह सूरी के रूपिया]] शेर शाह सूरी तीन परकार के सिकका चलवलें। शेर शाह से पहिले रूपिया चानी के सिक्का के कहल जात रहे बाकिर शेर शाह सूरी, एक रूपिया मे लागे वाला चानी के भार के निश्चित (178 ग्राम) कई दिहलन, एही रूपिया आजो भारत के मुद्रा बाटे।<ref name="RBI">{{cite web |url=http://www.rbi.org.in/currency/museum/c-mogul.html |title=Mughal Coinage |website=[[RBI Monetary Museum]] |publisher=Reserve Bank of India |access-date=24 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516085855/http://www.rbi.org.in/currency/museum/c-mogul.html |archive-date=16 May 2008 }}</ref> रूपिया [[भारत]] संघे [[नेपाल]], [[इंडोनेशिया]], [[मालदीव]], [[मॉरिशस]], [[पाकिस्तान]] आ [[श्रीलंका]] के मुद्रा बाटे। सोना के सिक्का मुहर कहात रहे आ होकर भार 169 ग्राम होखत रहे आ तामा के सिक्का के पईसा कहल जात रहे। शेर शाह [[जी.टी.रोड]] के फेर से बनवलन आ होके राहे आजम कहलन जवन अफगान से बांग्लादेश के जोड़त रहे। ==छबि सभ== <gallery> Lal Darwaza or Sher Shah Gate, with ruins along approach.jpg|लाल दरवाजा Rohtas Fort Magnificent Kabuli Gate.jpg|रोहतास के किला के काबुली दुआर Qila-i-Kohna.jpg|किलाई कुहना महजीद, 1541 मे शेर शाह सूरी के बनवावल Sher Mandal, Purana Qila.jpg|शेर शाह के ईयाद मे मुगल सभ के बनवावल शेर मंडल Copper Dam of Sher Shah Suri, issued from Narnul mint.jpg|नारनौल टक्साल के तामा के दाम </gallery> ==सनर्भ== [[श्रेणी:भारत के इतिहास]] [[श्रेणी:मध्यकालीन भारत]] 5e1at5hiayhf8dljohas8shv2on94o5 इंटरसिटी एक्सप्रेस 0 46266 807024 803343 2026-10-20T08:38:47Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807024 wikitext text/x-wiki '''इंटरसिटी एक्सप्रेस''' भारत में [[भारतीय रेल|रेलवे]] क एक्सप्रेस-ट्रेन सेवा ह जवन की प्रमुख रेलवे जंक्शन और राज्य की राजधानियन के जोड़ेला। अन्य एक्सप्रेस गाड़ीन की तुलना में ए गाड़ीन में भाड़ा कम होला आमतौर प 5-6 घंटा की भीतर अदमी अपनी गंतव्य ले पहुंच जाला। आमतौर प इ एके दिन में एक दौर क यात्रा पूरा क ले ली स, राती में अपनी मूल स्थान जहाँ से चले ली स ओइजा लौट आवेली स और एमें केवल एक रेक का प्रयोग कइल जाला। आम तौर प, एमें केवल बैठक और एगो पेंट्री कार होला, इंटरसिटी एक्सप्रेस रेलगाड़ी रोजाना चलेली स, सिवाय की: [[जबलपुर]] - हबीबगंज इंटरसिटी एक्सप्रेस दैनिक राजगढ़ इंटरसिटी एक्सप्रेस, राजगीर → दानापुर इंटरसिटी इंदौर - जबलपुर इंटरसिटी एक्सप्रेस, सप्ताह में तीन दिन भुवनेश्वर-विशाखापटनम इंटरसिटी एक्सप्रेस, दैनिक भोपाल - ग्वालियर इंटरसिटी एक्सप्रेस, सप्ताह में पांच दिन इंदौर - हज़रत निजामुद्दीन इंटरसिटी एक्सप्रेस, जेके 550 किलोमीटर (340 मील) मार्ग के कवर कइले में 11 घंटा लागेला। इ गाड़ी दुगो रैक क इस्तेमाल करेले और एमें अनारक्षित, स्लीपर और 3एसी कोच भी होला। बेंगलुरु-एर्नाकुलम इंटरसिटी एक्सप्रेस में भी 2 रैक क उपयोग होला। भुवनेश्वर - राउरकेला इंटरसिटी एक्सप्रेस, दैनिक कोयम्बटूर - मंगलूरु इंटरसिटी एक्सप्रेस में 2 रैक उपयोग होला और एके एर्नाद एक्सप्रेस से साझा कइल जाला। हल्दीबारी-कोलकाता इंटरसिटी एक्सप्रेस त्रि-साप्ताहिक 11 घंटा 10 मिनट में 630 किलोमीटर क सफ़र तय करेले। एमें चेयर कार और एसी चेयर कार कोच हो न स। इ गाड़ी सुपरफास्ट श्रेणी क ह। कटिहार-पटना इंटरसिटी रविवार को छोड़के बाकी दिन चलेले ==इंटरसिटी-एक्सप्रेस गाड़ी अलग-अलग नांव से:== * तिरुवनंतपुरम-गुरुवायूर एक्सप्रेस * ताज एक्सप्रेस * कोवाई एक्सप्रेस * ब्रिंडन एक्सप्रेस * लाल बाग एक्सप्रेस * पिनकिनी एक्सप्रेस * सतावहाना एक्सप्रेस * जन्मभूमि एक्सप्रेस * पल्लवन एक्सप्रेस * विंध्याचल एक्सप्रेस * टिपू एक्सप्रेस * चामुंडी एक्सप्रेस * प्रगति एक्सप्रेस * डेक्कन रानी एक्सप्रेस * डेक्कन एक्सप्रेस * वनाद एक्सप्रेस * वनचिनाद एक्सप्रेस * वैगई एक्सप्रेस * अमृता एक्सप्रेस * शताब्दी एक्सप्रेस * जन शताब्दी एक्सप्रेस * एर्नाकुलम / अलापी * हुतात्मा एक्सप्रेस ==मार्ग== इंटरसिटी एक्सप्रेस मार्ग (जबले बतावल न जा टेबल राउंड ट्रिप मनाई): * नई दिल्ली-कानपुर * आगरा कैंट नई दिल्ली इंटरसिटी एक्सप्रेस * नई दिल्ली-चंडीगढ़ (एक तरफ) * देहरादून-नई दिल्ली (एक तरफ) * नई दिल्ली-ग्वालियर * मुंबई पुणे इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[मुंबई]]-नागपुर * अकोला - हैदराबाद कचेगुडा इंटरसिटी एक्सप्रेस * नागपुर अजनी - अमरावती - नागपुर अजनी इंटरसिटी एक्सप्रेस * जयपुर-[[जोधपुर]] इंटरसिटी एक्सप्रेस * भोपाल - इंदौर इंटरसिटी एक्सप्रेस * भोपाल-ग्वालियर इंटरसिटी एक्सप्रेस * भोपाल - जबलपुर इंटरसिटी एक्सप्रेस * बांद्रा सूरत इंटरसिटी एक्सप्रेस * सूरत जामनगर इंटरसिटी एक्सप्रेस * लखनऊ-[[गोरखपुर]] * भोपाल-दाहोद * भोपाल-जयपुर एक्सप्रेस * भुवनेश्वर-विशाखापत्तनम इंटरसिटी एक्सप्रेस * इंदौर-ग्वालियर इंटरसिटी एक्सप्रेस * इंदौर-भिंड एक्सप्रेस * इंदौर - हज़रत निजामुद्दीन इंटरसिटी एक्सप्रेस * इंदौर-जोधपुर रणथंभौर एक्सप्रेस * इंदौर-उदयपुर वीर भूमि एक्सप्रेस * ग्वालियर-[[उदयपुर]] * जबलपुर-रीवा इंटरसिटी एक्सप्रेस * रतलाम-अजमेर * बैंगलोर-हुबली सिद्दगंगा इंटरसिटी एक्सप्रेस * भुवनेश्वर-राउरकेला इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[चेन्नई]] कोयम्बटूर इंटरसिटी एक्सप्रेस * बैंगलोर-शिमोगा टाउन इंटरसिटी एक्सप्रेस * एरनाकुलम जंक्शन-तिरुवनंतपुरम वनचिनाद एक्सप्रेस * [[तिरुवनंतपुरम]]-गुरुवायूर इंटरसिटी एक्सप्रेस * तिरुचिरापल्ली-तिरुनेलवेली इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[पटना]]-डेहरी ऑन सोन इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[गुवाहाटी]]-लेडो इंटरसिटी एक्सप्रेस * रांची-डेहरी ऑन सोन इंटरसिटी एक्सप्रेस * एरनाकुलम जंक्शन - कन्नूर मेन इंटरसिटी एक्सप्रेस * कोयम्बटूर जेएन - मैंगलोर सेंट्रल इंटरसिटी एक्सप्रेस * कटिहार-सिलीगुड़ी इंटरसिटी एक्सप्रेस * कामाख्या - डिब्रूगढ़ इंटरसिटी एक्सप्रेस * सिलीगुड़ी-धुबरी इंटरसिटी एक्सप्रेस * हावड़ा मालदा टाउन इंटरसिटी एक्सप्रेस * अलीपुरद्वार-लुमडिंग इंटरसिटी एक्सप्रेस * न्यू जलपाईगुड़ी-बालूरघाट इंटरसिटी एक्सप्रेस * पटना-धनबाद इंटरसिटी एक्सप्रेस * साहिबगंज-दानापुर इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[वाराणसी]]-लखनऊ इंटरसिटी एक्सप्रेस<ref>https://erail.in/14219-bsb-lko-exp</ref> * पुरी-संबलपुर इंटरसिटी एक्सप्रेस * अलीपुरद्वार-न्यू जलपाईगुड़ी इंटरसिटी एक्सप्रेस * कामाख्या-डकारगांव इंटरसिटी एक्सप्रेस * जोधपुर-इंदौर इंटरसिटी एक्सप्रेस<ref>{{cite web |url=https://www.cleartrip.com/trains/12466 |title=Intercity Express 12466 Time Table |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=18 May 2017 |archive-date=20 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160720113343/http://www.cleartrip.com/trains/12466 |url-status=dead }}</ref> * जयनगर-दानापुर इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[लखनऊ]]-आगरा इंटरसिटी एक्सप्रेस * भबुआ-आरा-पटना इंटरसिटी एक्सप्रेस * कानपुर- प्रतापगढ़ इंटरसिटी एक्सप्रेस<ref>http://indiarailinfo.com/train/kanpur-pratapgarh-intercity-express-14124-cnb-to-lko/1268/452/336</ref> * वलसाड-दाहोद इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[पुणे]] सोलापुर इंटरसिटी एक्सप्रेस == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:भारतीय रेल के गाड़ी]] pr3ggwd4jq1n94o3mvlmubpe6474ur0 ऊटी 0 49407 807023 805688 2026-10-20T08:34:45Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807023 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ऊटी | native_name = | native_name_lang = | other_name = ऊटकमंड, उदगमंडलम् | settlement_type = [[कस्बा]] आ [[हिल स्टेशन]] | image_skyline = Emerald Lake Nilgiris.jpg | image_alt = | image_caption = | nickname = हिल स्टेशन सभ के रानी | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Tamil Nadu | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|11.41|N|76.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देस | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_type2 = जिला | subdivision_name1 = [[तमिल नाडु]] | subdivision_name2 = [[नीलगिरी जिला]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = <ref name="municipality">{{cite web|url=http://municipality.tn.gov.in/ooty/abt-muni.htm |title=About Municipality |access-date=15 February 2008 |publisher=municipality.tn.gov.in |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115070843/http://municipality.tn.gov.in/ooty/abt-muni.htm |archivedate=15 January 2008 |df= }}</ref> | elevation_m = 2240 | population_total = 88,430 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688772|title=Census 2011|publisher=GOI}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = ऑफिशियल | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिनकोड]] | postal_code = 643 001 | area_code = 91423 | area_code_type = टेलीफोन | registration_plate = TN 43 | website = }} '''उदगमंडलम्''' चाहे '''ऊटी''' ({{Lang|en|Ooty}}) भारतीय राज्य [[तमिलनाडु]] में एगो [[कस्बा]] आ म्युनिस्पैलिटी बा जे एगो परसिद्ध [[हिल स्टेशन|हिल इस्टेशन]] ह। ई [[नीलगिरी जिला|नीलगिरि जिला]] के मुख्यालय भी बा। [[नीलगिरि|नीलगिरी]] के पहाड़ी पर {{convert|2240|m}} के ऊँचाई पर मौजूद ई जगह एगो परसिद्ध पहाड़ी पर्यटन स्थल बा। [[कोयंबटूर]] से 86 किमी उत्तर आ मैसूर से 158 किमी दक्खिन में मौजूद ई कस्बा नीलगिरि घाट सड़क आ नीलगिरि माउंटेन रेलवे से जुड़ल बाटे आ गर्मी के सीजन खातिर एगो पापुलर पर्यटन केंद्र हवे। 2011 में एह कस्बा के कुल आबादी 88,430 रहल। मूल रूप से ई एरिया टोडा लोग के रहल जे अठारहवीं सदी के अंत के समय में ईस्ट इंडिया कंपनी के कब्जा में आइल। एहिजे के अर्थब्यवस्था पर्यटन आ खेती-किसानी पर टिकल बाटे, एकरे साथे-साथ कुछ किसिम के दवाई आ फोटोग्राफिक फिल्म (रील) के मैनुफैक्चरिंग एहिजे होखे ला; कई ठो फिलिम सभ के शूटिंग के लोकेशन के रूप में भी एह जगह के बीछल जा चुकल बा। एकरा के पॉपुलर नाँव "क्वीन ऑफ़ हिल स्टेशंस" (हिल स्टेशन सभ के रानी) आ "क्वीन ऑफ़ वेस्टर्न घाट्स" (पच्छिमी घाट के रानी) से बोलावल जाला। ई मद्रास प्रेसिडेंसी के गर्मी के सीजन के राजधानियो रहल। == नाँव == एकरे नाँव के बारे में सटीक जानकारी नइखे। नाँव के पहिला लिखित परमान मार्च 1821 में ''मद्रास गैजेट'' नाँव के अखबार के लिखल एगो चिट्ठी में ''Wotokymund'' हिज्जे के साथे मिले ला। मानल जाला कि पुराना समय में ई ''ओट्टकल मंडू'' कहल जाय। इहो अनुमान लगावल जाला कि नाँव उदगमंडलम रहे जे बाद में, ब्रिटिश काल में, बदल के ऊटकमंड भ गइल, जे अउरियो बाद में छोट हो के ऊटी भइल। नाँव के पहिला हिस्सा संभव बा कि नीलगिरी परबत के बिचला हिस्सा के लोकल नाँव के बिगड़े से बनल हवे। ऊट्टा-कल के शाब्दिक अरथ "एक ठो पाथर" होखे ला। हो सके ला कि ई कौनों अइसन पबित्र पाथर रहल होखे जे लोकल टोडा लोग द्वारा मानल जात होखे। दुसरा हिस्सा मंड टोडा भाषा के मांडू शब्द के बिगड़ल रूप हवे जेकर अरथ गाँव होला। ऊटी नीलगिरि के परबत में बा; खुद नीलगिरि (नीला परबत) कुरुंजी नाँव के एगो फूल से आवे ला जे एह परबत पर लमहर समय (बारह बरिस) के बाद फुलाला आ पूरा ढाल सभ के नीलछाहूँ क देला। == इतिहास == उदगमंडलम् मूल रूप से आदिवासी लोगन के इलाका रहल आ एहिजे तमिल, टोडा, कोटा, ईरुला, आ कुरुंबा जनजाति के लोग रहे। 1818 में असिस्टेंट जे. सी. विश आ एन. डब्लू. किंडर्सले लोग जे जॉन सुलिवान, ओह समय के कोयंबटूर के जिला कलेक्टर, के सहजोगी रहल, ऊटी के जात्रा कइलें लोग आ रिपोट जमा कइल लोग। सुलिवान कोटागिरी के उत्तर में दिम्बाती में जनवरी 1819 में कैंप कइलें आ एकरे सुन्दरता के चकित रहि गइलें। मई 1819 में टोडा लोग एह क़स्बा के कुछ हिस्सा सुलिवान के दे दिहल आ ऊ दिम्भाती में आपन बंगला बनवावे शुरू कइलें। एही साल ऊ सिरुमुगाई से दिम्भाती खातिर रोड के निर्माण सुरू करववलें रो मई 1823 में बन के तइयार भइल आ बाद में 1830-32 में कुन्नूर ले बढावल गइल। अरानमोर महल जे ऊटी में बा, मद्रास प्रेसिडेंसी के राजधानी के रूप में काम करे गर्मी के सीजन खाती।ई ब्रिटिश अधिकारी लोग एहिजे आवे जब गर्मी के सीजन होखे आ ई पापुलर रिजार्ट बन गइल। सिपाही लोगन के तरोताजा होखे खातिर वेलिंगटन भेजल जाय। अब्बो वेलिंगटन भारतीय सेना के मदरास रेजिमेंट के घरेलू अस्थान हवे। भारत के आजादी के बाद ऊटी के हिल स्टेशन के रूप में बिकसित कइल गइल। == भूगोल == === लोकेशन === ऊटी [[नीलगिरि बायोस्फीयर रिजर्व]] में पड़े ला। कई सारा जंगली एरिया आ जलभंडार सभ तक आम पहुँच ना बाटे जे एह इलाका के नाजुक [[इकोसिस्टम]] के संरक्षित रखे खातिर सुरक्षित कइल गइल बाड़ें। बायोस्फीयर रिजर्व के कुल इलाका के कुछ हिस्सा चिन्हित कइल गइल बाड़ें जहाँ पर्यटन खातिर आवाजाही हो सके ला। साथे साथ अइसनो उपाय कइल गइल बाड़ें कि पर्यटक लोगन खातिर खुला रखे के संघे एह इलाका के सुरक्षो कइल जा सके।<ref>{{cite news|title= Ban on carry bags|url = http://www.hindu.com/2005/02/04/stories/2005020401370300.htm|archive-url = https://web.archive.org/web/20050220103729/http://www.hindu.com/2005/02/04/stories/2005020401370300.htm|url-status = dead|archive-date = 20 February 2005| location=Chennai, India|work= [[The Hindu]]|date=4 February 2005}}</ref> ऊटी [[नीलगिरि]] के पहाड़ी पर [[समुंद्र तल]] से {{convert|2240|m|ft|abbr=off}} के ऊँचाई पर बसल कस्बा हवे।<ref name="municipality"/> === जलवायु === [[File:Boat House in Ooty Lake, Ooty - Tamil Nadu.JPG|thumb|upright=1.2|ऊटी झील में एगो बोटहाउस]] ऊटी के जलवायु [[उपोष्णकटिबंधी हाइलैंड जलवायु]] वाला इलाका हवे जे [[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|कोपेन के जलवायु बर्गीकरण]] में Cwb प्रकार में आवे ला।<ref name="Climate-Data.org">{{cite web|title=Climate: Ooty – Climate graph, Temperature graph, Climate table|url=http://en.climate-data.org/location/24046/|publisher=Climate-Data.org|access-date=30 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140227100008/http://en.climate-data.org/location/24046/ |archive-date=27 February 2014}}</ref> भले ई [[उष्णकटिबंध]] के क्षेत्र में होखे, एकरे बावजूद इहाँ के मौसम साल भर सुहावन आ [[बसंत]] नियर रहे ला। हालाँकि, जनवरी-फरवरी में रात के तापमान ठंढा होखे ला। सालों भर औसत तापमान लगभग बरोबर रहे ला; सालाना औसत हाई टेम्परेचर {{convert|17|-|20|C|F|0}} आ औसत लो टेम्परेचर लगभग {{convert|5|-|12|C|F|0}} के बीचा में रहे ला। अबतक ले के सभसे बेसी रिकार्ड तापमान ऊटी में {{convert|28.5|C|F}} रहल बा जे एह उष्णकटिबंधी क्षेत्र में पड़े वाला जगह खातिर कम्मे बाटे आ [[दक्खिन एशिया|दक्खिनी एशिया]] के हिसाब से एकरा के ठंढा मानल जा सके ला। [[बरसात]] के सीजन एहिजा ठंढा आ तेज बयार भरल रहे ला। हवा के चलते ठंढा (विंड चिल प्रभाव) दिन में {{convert|5|C|F}} के एहसास करावे वाला हो सके ला। हवा एहिजा सालों भर तेज बहे ले। इहाँ रिकार्ड कइल गइल सभसे कम तापमान {{convert|-2|C|F}} रहल बा।<ref>{{cite web |url=http://citypatriots.com/asia/india/tamil-nadu/ooty |title=Ooty in Tamil Nadu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305184727/http://citypatriots.com/asia/india/tamil-nadu/ooty |archive-date=5 March 2016}}</ref> एहिजे सालाना औसत बरखा {{convert|1050|mm|in}} होखे ला आ दिसंबर से मार्च के मौसम सूखल रहे ला। {{Weather box | location = Ooty (Udhagamandalam) 1981–2010, extremes 1901–2012 | width = auto | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 26.8 | Feb record high C = 27.3 | Mar record high C = 27.5 | Apr record high C = 28.5 | May record high C = 28.0 | Jun record high C = 26.1 | Jul record high C = 22.8 | Aug record high C = 23.0 | Sep record high C = 23.3 | Oct record high C = 25.5 | Nov record high C = 25.4 | Dec record high C = 27.4 | year record high C = 28.5 | Jan high C = 21.4 | Feb high C = 22.1 | Mar high C = 23.2 | Apr high C = 23.3 | May high C = 22.9 | Jun high C = 18.7 | Jul high C = 17.7 | Aug high C = 17.7 | Sep high C = 19.2 | Oct high C = 19.3 | Nov high C = 19.5 | Dec high C = 20.9 | year high C = 20.5 | Jan low C = 6.2 | Feb low C = 7.1 | Mar low C = 9.3 | Apr low C = 11.2 | May low C = 11.8 | Jun low C = 11.4 | Jul low C = 11.1 | Aug low C = 11.2 | Sep low C = 10.7 | Oct low C = 10.4 | Nov low C = 9.0 | Dec low C = 7.1 | year low C = 9.7 | Jan record low C = -2.1 | Feb record low C = 0.0 | Mar record low C = 1.1 | Apr record low C = 5.0 | May record low C = 4.4 | Jun record low C = 2.2 | Jul record low C = 2.5 | Aug record low C = 4.6 | Sep record low C = 4.4 | Oct record low C = 0.0 | Nov record low C = -1.1 | Dec record low C = -1.1 | year record low C = -2.1 | rain colour = green | Jan rain mm = 9.7 | Feb rain mm = 7.4 | Mar rain mm = 20.6 | Apr rain mm = 73.1 | May rain mm = 98.7 | Jun rain mm = 124.1 | Jul rain mm = 149.4 | Aug rain mm = 97.9 | Sep rain mm = 132.1 | Oct rain mm = 169.6 | Nov rain mm = 110.4 | Dec rain mm = 47.7 | year rain mm = 1040.9 | Jan rain days = 1.1 | Feb rain days = 0.6 | Mar rain days = 1.9 | Apr rain days = 5.6 | May rain days = 8.7 | Jun rain days = 10.7 | Jul rain days = 11.2 | Aug rain days = 10.0 | Sep rain days = 10.1 | Oct rain days = 11.7 | Nov rain days = 7.6 | Dec rain days = 3.3 | year rain days = 82.4 |time day = 17:30 [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]] | Jan humidity = 65 | Feb humidity = 62 | Mar humidity = 59 | Apr humidity = 66 | May humidity = 73 | Jun humidity = 84 | Jul humidity = 86 | Aug humidity = 87 | Sep humidity = 84 | Oct humidity = 84 | Nov humidity = 82 | Dec humidity = 72 |year humidity = 75 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Octacamund Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 573–574 | access-date = 1 March 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M207 | access-date = 1 March 2020}}</ref> }} {{clear}} ==देखे-घूमे लायक जगह== ऊटी एगो लोकप्रिय पर्यटन स्थल हवे जहाँ शहर आ आसपास के कई जगह बाड़ी सऽ। ===बगइचा आ पार्क=== सरकारी गुलाब के बगीचा (पहिले सेंटेनरी गुलाब पार्क) भारत के सभसे बड़ गुलाब के बगीचा हवे। ई ऊटी शहर के विजयनगरम में एल्क हिल के ढलान पर स्थित बा। 2,200 मीटर (7,200 फीट) के ऊंचाई पर बा। आज ई बगीचा देश के सभसे बड़ गुलाब के संग्रह में से एक बाटे जहाँ 2,800 कल्टीवेर सभ के 20,000 से ढेर किसिम के गुलाब के संग्रह बाटे। एह संग्रह में हाइब्रिड टी गुलाब, मिनीएचर रोज़, पॉलियान्थास, पपाजेना, फ्लोरिबुंडा, रैम्बलर्स, याकिमोर आ करिया आ हरियर जइसन असामान्य रंग के गुलाब शामिल बा. 8.9 हेक्टेयर (22 एकड़) के ऊटी वनस्पति उद्यान के बिस्तार 1847 में भइल आ एकर रखरखाव तमिलनाडु सरकार द्वारा कइल जाला। वनस्पति उद्यान रसीला, हरियर, आ बढ़िया से रखरखाव कइल गइल बा। हर मई में दुर्लभ पौधा प्रजाति के प्रदर्शनी के संगे फूल शो के आयोजन कइल जाला। एह बगीचा सभ में लगभग एक हजार प्रजाति के पौधा, झाड़ी, फर्न, पेड़, हर्बल आ बोनसाई पौधा सभ के बिदेसी आ देशी दुनों प्रजाति पावल जालीं। एह बगीचा में 20 मिलियन साल पुरान जीवाश्म वाला पेड़ बा। हिरण पार्क ऊटी झील के किनारे स्थित बा। उत्तराखंड के नैनीताल के चिड़ियाघर के छोड़ के ई भारत के सभसे ऊँच ऊँचाई वाला चिड़ियाघर हवे। ई पार्क कई प्रजाति सभ के हिरण आ अउरी जानवर सभ के रखे खातिर बनावल गइल == संदर्भ == {{Reflist|35em}} ==अउरी पढ़े खातिर== * {{cite book |title=Decaying splendours: two palaces: reflections in an Indian mirror |last=Weeks |first=Stephen |year=1979 |publisher=British Broadcasting Corporation |location=University of California |isbn=978-0-563-17516-2 |url=https://books.google.com/books?id=gTo2AAAAIAAJ&q=Decaying+Splendours;+two+palaces:+reflections+in+an+Indian+mirror|access-date=19 August 2011}} == बाहरी कड़ी == * [http://www.nilgiris.tn.gov.in/tour_ooty.html ऑफिशियल इतिहास आ पर्यटन वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|en}} {{Authority control}} [[श्रेणी:तमिल नाडु के शहर आ कस्बा]] [[श्रेणी:भारत के हिल स्टेशन]] a8lvy9p2e0vup1met65n4mz14j9rmxk ईलोन मस्क 0 51433 807020 779565 2026-10-20T08:31:10Z SM7 3953 अपडेट कइल गइल 807020 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Elon Musk - 54820081119 (cropped).jpg | alt = | caption = Musk in 2025 | successor1 = | successor2 = | birth_name = Elon Reeve Musk | birth_date = {{birth date and age|1971|6|28}} | birth_place = [[Pretoria]], Transvaal,{{efn|Now [[Gauteng]]}} South Africa<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] --> | citizenship = {{ubl | South Africa | Canada | United States (since 2002) }} | education = [[University of Pennsylvania]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Bachelor of Science|BS]]) | occupation = {{ubil <!-- Do not add any of Musk's self-appointed titles without first reaching a consensus on the talk page. --> | CEO and product architect of [[Tesla, Inc.|Tesla]] | Founder, CEO, and chief engineer of [[SpaceX]] | Founder and CEO of [[SpaceXAI]] | Founder and CTO of [[X Corp.]] | Co-founder of [[Neuralink]], [[The Boring Company]], [[OpenAI]], [[Zip2]], [[X.com (bank)|X.com]] and [[PayPal]] | President of the [[Musk Foundation]] }} | spouse = {{ubl | {{marriage|[[Justine Wilson]]|2000|2008|end=div.}} | {{marriage|[[Talulah Riley]]|2010|2012|end=div}}|{{marriage|<!--[[Talulah Riley]]-->|2013|2016|end=div}} }} | partner = [[Grimes]] (2018–2021) | children = At least 14,{{efn|14 of Musk's children are publicly known. ''[[The Wall Street Journal]]'' reported in 2025 that sources close to Musk suggest that the true number of Musk's children is much higher.<ref name="Mattioli 16APR2025"/> One of the 14, Nevada Alexander Musk, is deceased from [[SIDS]].}} including [[Vivian Wilson]] | father = [[Errol Musk]] | mother = [[Maye Musk]] | relatives = [[Musk family]] | awards = [[List of awards and honors received by Elon Musk|Full list]] | module2 = {{Listen voice | name = Musk | filename = Elon Musk On The Future Of Human Civilization And The Main Goal Of SpaceX.wav | type = speech | description = Musk on his main goals for SpaceX and the future of [[human civilization]] | recorded = January 22, 2026 }} | signature = Elon Musk Signature.svg | political_party = [[Independent Republican (United States)|Independent]]{{efn|In July 2025, Musk announced the creation of the [[America Party]] as part of [[Trump–Musk feud|his feud with Donald Trump]] before reportedly reconsidering its formation in August.<ref>{{Cite web |date=2025-08-20 |title=Elon Musk is already giving up on plans to start his own party |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/elon-musk-political-party-jd-vance-2028-b2811019.html |access-date=2025-08-22 |website=[[The Independent]] |language=en |archive-date=March 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311102828/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/elon-musk-political-party-jd-vance-2028-b2811019.html |url-status=live }}</ref>}} | honorific_suffix = [[Fellow of the Royal Society|FRS]] }} '''ईलोन रीव मस्क''' ({{IPAc-en|ˈ|iː|l|ɒ|n}} {{Respell|EE|lon}} जनम 28 जून 1971) जिनके बहुधा '''एलन मस्क''' के रूप में जानल जाला, दाखिन-अफिरका में जनमल, कनाडाई-अमेरिकी बिजनेसकर्ता, आविष्कारक, इंजीनियर आ इन्वेस्टर बाने। ईलोन मस्क वर्तमान में ''[[स्पेसएक्स]]'' कंपनी के सीईओ आ सीटीओ बाने। 2025 में डोनाल्ड ट्रंप के सरकार में इनके डीओजीई (डिपार्टमेंट गवर्नमेंट एफ़िशिएंसी) के अगुवा बनावल गइल बाटे।<ref>{{cite news |title=Elon Musk: एलन मस्क हर छोटे-बड़े सरकारी कार्यक्रमों में अपने बच्चों को साथ क्यों ले जाते हैं |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/c14n3nn12e2o |access-date=5 मार्च 2025 |work=BBC News हिंदी |date=15 फरवरी 2025 |language=hi}}</ref> {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist|35em}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:1971 में जनम]] [[श्रेणी:अमेरिका के लोग]] {{bio-stub}} eim38u82qk0k4utmf5615ybfvy89yoe महाकाल 0 63519 807019 798737 2026-10-20T08:30:07Z SM7 3953 Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]] 807019 wikitext text/x-wiki {{for|मंदिर|महाकाल मंदिर}} {{Infobox deity | type = Hindu | image = Mahakala in the Form of a Brahman - Google Art Project.jpg | caption = Mahakala in the Form of a Brahman | name = महाकाल | affiliation = [[शिव]] | deity_of = [[काल]] (समय) के देवता, माया, सिरजन, बिनास आ शक्ति | abode = शमसान भूमि (ब्याख्या बदलात रहे ला) | consort = [[काली]], [[महाकाली]] | mantra = | weapon = खंडा (तरवारि), [[तिरशूल]] <br>[[हथौड़ा]] (जापानी निरूपण में) | festivals = | mount = }} '''महाकाल''' एगो देवता हवें जिनके मान्यता [[हिंदू धर्म|हिंदू]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] आ [[सिख धर्म|सिख]] तीनों [[धरम]] में मिले ला। [[हिंदू धर्म]] के अनुसार महाकाल, देवी [[काली]] के संगी हवें आ [[शाक्त संप्रदाय|शाक्त शाखा]] के कालीकुल शाखा में इनके खास महत्व दिहल जाला। [[बौद्ध धर्म]] में, रक्षा करने वाले देवता के रूप में धर्मपाल के नाँव से एह देवता के बिबरन मिले ला, आ [[वज्रयान]] में इनके खास महत्व हवे। तिब्बती, चीन-देशीय आ जापानी बौद्ध धर्म में इनके बिसेस अस्थान हवे। [[सिख धर्म]] में ई "काल" के नाँव से जानल जालें आ [[माया]] के नियंता मानल जालें। हिंदू धर्म में [[शिव]] के पूजा महाकाल के रूप में होला। प्राथमिक हिंदू मंदिर जे एह देवता के समर्पित हवे [[उज्जैन]] में [[महाकाल मंदिर]] के रूप में बा जहाँ महाकालेश्वर नाँव से अस्थापित शिवलिंग बारह गो [[ज्योतिर्लिंग]] सभ में से एक गिनल जाला। एकरे अलावे, शिव जी के गण लोग के भी महाकाल कहल जाला आ प्रमुख गण महाकाल [[भैरव]] के भी एह नाँव से पूजा होखे ला। == बिबरन == ''शक्तिसमागम तंत्र'' के हिसाब से महाकाली के जीवनसंगी बेहद भयावह होलें। महाकाल के चार गो बांह, तीन गो आँख बा आ एक करोड़ करिया आग के चमक के होला, आ ई आठ गो दाह संस्कार स्थल (श्मशान) के बीच में रहेलें। आठ गो मनुष्य के खोपड़ी से सजल, पाँच गो लाश पर बइठल, हाथ में त्रिशूल, ढोल, तलवार आ कटार बाटे। ऊ दाह संस्कार स्थल से मिलल राख से सजल बाड़ें आ उनुका चारो ओर कई गो जोर से चिल्लात गिद्ध आ गीदड़ बाड़ें उनकर बगल में उनकर पत्नी बाड़ी, जेकर प्रतीक [[काली]] हई। महाकाल आ काली दुनों ब्रह्म के परम विनाशकारी शक्ति के प्रतिनिधित्व करे ला लोग आ ई कौनों नियम भा कानून से बन्हाइल ना होलें। इनहन लोग में समय आ स्थान के भी अपना में घुल जाए के शक्ति होला, आ ब्रह्मांड के विघटन के समय शून्य के रूप में ई लोग मौजूद होला। हर कल्प के अंत में ब्रह्मांड के विघटन खातिर ई लोग जिम्मेदार होला। जब दोसर देवता, देव, आ त्रिमूर्ति तक ना हो पावेलें त बड़हन बुराई आ बड़हन राक्षसन के सफाया करे के जिम्मेदारी भी ई लोग के होला। महाकाल आ काली पुरुष, नारी, बच्चा, जानवर, संसार आ पूरा ब्रह्मांड के बिना दया के सफाया कर देलें काहें से कि ऊ मूर्त रूप में काल भा समय हवें आ समय कवनो चीज से बान्हल ना होला आ समय दया ना देखावेला ना कवनो चीज भा केहू के इंतजार करीं।{{sfnp|Magee|n.d.}}{{sfnp|Snyder|2001|p=76}} ओडिशा, झारखंड आ दुआर इलाका (अर्थात पूरबी बंगाल में) के कुछ हिस्सा में जंगली हाथी सभ के पूजा महाकाल के प्रकटीकरण के रूप में कइल जाला।{{sfnp|Bhattacharya Saxena|2011}}{{sfnp|Johnson|2009|p={{page needed|date=}}}} महाकाल के आमतौर पर नीला भा करिया रंग के चित्रण कइल जाला। जइसे सभ रंग के आत्मसात क के करिया रंग में घुल जाला, ओइसहीं सभ नाम आ रूप महाकाल के नाम आ रूप में पिघलल कहल जाला, जवन उनकर सर्वव्यापी, व्यापक स्वभाव के प्रतीक हवे। करिया रंग के कुल अभाव के भी प्रतिनिधित्व क सके ला आ फिर से एह मामला में ई महाकाल के प्रकृति के अंतिम भा निरपेक्ष वास्तविकता के रूप में बतावे ला। एह सिद्धांत के संस्कृत में निर्गुण के नाँव से जानल जाला, ई सभ गुण आ रूप से परे बा आ एकर बिसेसता दुनों किसिम के व्याख्या से मिले ला।{{sfnp|Bowker|2000|p={{page needed|date=}}}} == हिंदू धरम में == महाकाल के [[हिंदू धर्म]] में [[भैरो बाबा|महाकाल भैरव]] के नाँव से भी जानल जाला आ भारत आ नेपाल के कई गो मंदिर सभ खाली महाकाल भैरव खातिर समर्पित बाड़ें, उदाहरण खातिर उज्जैन के मंदिर में जेकर जिकिर कालिदास द्वारा एक से ढेर बेर कइल गइल बा। महाकाल खातिर प्राथमिक मंदिर, पूजा स्थल उज्जैन बा। महाकाल शिव के एगो प्रमुख परिचर (संस्कृत: गण) के नाँव भी हवे, नंदी के साथ, शिव के पर्वत आ एही से अक्सर सुरुआती हिंदू मंदिर सभ के मुख्य दरवाजा के बाहर इनका मूर्ती बनावल मिले ला। == बौद्ध धर्म में == [[महायान बौद्ध धर्म]], आ [[तिब्बती बौद्ध धर्म]] के सगरी स्कूल (पंथ) महाकाल के एगो रक्षक देवता के रूप में माने लें। इनके कई गो भिन्न-भिन्न रूप सभ में देखावल जाला, हर एक रूप के गुण आ पहलू अलग-अलग तरीका से अलग-अलग बाड़ें। इनके अलग-अलग मामिला में अलग-अलग जीव सभ के उत्सर्जन के रूप में भी मानल जाला, जइसे कि [[अवलोकितेश्वर]] चाहे [[चक्रसंवर]]। महाकाल के चित्रण लगभग हमेशा पाँच मूँड़ी वाला मुकुट के संघे कइल जाला, जवन पाँच गो कलेश (नकारात्मक क्लेश) के पाँच गो बुद्धि में बदले के प्रतिनिधित्व करेलें। महाकाल के प्रकटीकरण आ चित्रण में सभसे उल्लेखनीय भिन्नता बाँह के संख्या में बाटे, बाकी अउरी डिटेल सभ में भी अंतर हो सके ला। जइसे कि कुछ मामिला में सफेद कपड़ा में, कई गो मूँड़ी वाला, बिना जननांग वाला, अलग-अलग संख्या में बिबिध चीजन पर खड़ा, बिबिध तरह के औजार भा हथियार पकड़े वाला, वैकल्पिक श्रृंगार वाला वगैरह महाकाल लोग भी होला। == सिख धर्म में == [[सिख धर्म|सिख परंपरा]] में महाकाल (ਮਹਾਕਾਲ) शब्द के इस्तेमाल साक्षात [[ईश्वर]] के रूप में कइल जाला। [[दसम ग्रंथ]] — जवन पारंपरिक रूप से [[गुरु गोबिंद सिंह]] के कृतित्व से सम्बद्ध मानल जाला{{sfnp|Singha|2000|pp=53–54}} — ओहमें महाकाल के ईश्वर–तत्व के सर्वोच्चता दर्शावे वाला नाम के रूप में प्रस्तुत कइल गइल बा। ''बचित्तर नाटक'' में उल्लेख बा कि पूर्व-जन्म में लेखक [[हिमालय]] की [[तराई]] में तप कर रहलें आ महाकाल के ध्यान करत रहले, जहाँ से उनुके गुरु गोबिंद सिंह के रूप में अवतरण खातिर आज्ञा प्राप्त भइल।{{sfnp|Rinehart|2011|pp=26–27}} ग्रन्थ के अनेक श्लोक महाकाल की स्तुति में अर्पित बाड़ें। ''चौबीस अवतार'' के छंद 434 में स्पष्ट रूप से कहल गइल बा कि लेखक न त पूर्व-पूजा हेतु [[गणेश]] के वन्दना करेलें, न [[कृष्ण]]–[[विष्णु]] ("किसन–बिसन") के ध्यान; उनका विषय में सुने के बावजूद, ऊ खुद के खाली भर बस महाकाल के चरण-ध्यान में लीन बतावेलें। छंद में आगे महाकाल को अपना परम रक्षक के रूप में संबोधित कइल गइल बा। {{Blockquote|text=हम पहिला पूजन [[गणेश]] के ना करीं ले, ना ही कभियो कृष्ण या विष्णु (“किसन–बिसन”) के ध्यान करीं ले।<br> उनका बारे में सुने त बानी, बाकिर उनकरा के मानेला ना; हम त बस उनहीं के चरण में ध्यान-लीन बानी।(434)<br> महाकाल हमार रच्छक हउवें… {{sfnp|Rinehart|2011|pp=29–31}} }} {{clear}} ==गैलरी== <gallery mode="packed" heights="200"> चित्र:Mahakala Bernagchen.jpg|महाकाल बर्नागचेन, नेपाली मूर्ति चित्र:Mahakala Bernakchen.jpg|कार चादर महाकाल चित्र:Mahakala, Protector of the Tent.jpg|महाकाल, तिब्बत, 1500 चित्र:Tibet, mahakala, guardiano della dottrina sotto l'aspetto gur-gyi mgon-go, 1292.JPG|तिब्बती महाकाल मूर्ति चित्र:Mahakala - National Museum, New Delhi.jpg|तिब्बती महाकाल, राष्ट्रीय संग्रहालय, नयी दिल्ली </gallery> ==इहो देखल जाय== * [[महाकाल मंदिर]], उज्जैन * [[काल]] * [[भैरो बाबा]] * [[शिवरात|महाशिवरात्रि]] ==संदर्भ== {{Reflist|33em}} {{हिंदू देवी-देवता}} [[श्रेणी:हिंदू देवी-देवता]] [[श्रेणी:बौद्ध धर्म]] [[श्रेणी:सिख धर्म]] [[श्रेणी:शिव मंदिर]] {{hinduism-stub}} 1vkoe6ye7kjolb11tilt591w1trm090 दुर्गासागर 0 64913 806876 625551 2026-10-20T01:19:20Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806876 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name =दुर्गा सागर<br> দুর্গা সাগর |other_name = ''माधबपाशा दिघी'' |settlement_type = [[झील]] (पोखरा) |image_skyline = দুর্গাসাগর.JPG |image_map = |map_caption = |subdivision_type = देस |subdivision_name = {{flagicon|Bangladesh}} [[बांग्लादेश]] |subdivision_type1 = डिवीजन |subdivision_name1 = बारिसाल |subdivision_type2 = जिला |subdivision_name2 = बारिसाल |subdivision_type3 = उपजिला |subdivision_name3 = बाबूगंज |elevation_m = |timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] |utc_offset = +6 }} '''दुर्गासागर''' झील, बांग्लादेस के दक्खिनी हिस्सा में बारिसाल डिवीजन में एगो बिसाल पोखरा बा। ई दक्खिनी बांग्लादेस के सभसे बिसाल पोखरा हवे आ लोकल लोग एकरा के '''दूर्गासागर दिघी''' भा '''माधबपाशा दिघी''' कहे ला।<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Md Tuhin Molla |chapter=Durgasagar |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Durgasagar |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711075129/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Durgasagar |accessdate=2018-09-21 |archivedate=2020-07-11 |url-status=dead}}</ref> एकर कुल रकबा करीबन 2,500 हेक्टेयर बा। एह झील भा पोखरा के, राजा जय नारायण के महतारी रानी दुर्गाबती 1780 में खनववले रहली। एकरे बीचा में एगो दीप बा जे एकरे मूल डिजाइन के हिस्सा ना हवे बलुक बाद में पर्यटन खाती अउरी सुघर बनावै बदे बनवावल गयल। झील बारिसाल शहर से करीब इगारह किलोमीटर के दूरी पर बा आ इलाका के प्रमुख पर्यटन के जगह हवे। {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:बांग्लादेस के झील]] {{Asia-geo-stub}} irhrax8g718qic7eag1fqrrc2upgzpv रावण 0 69460 807021 774188 2026-10-20T08:32:47Z SM7 3953 +विकिकड़ी जोड़ल गइल 807021 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | religion = [[हिंदू धर्म]] | image = Ravana British Museum.jpg | alt = Ruwin | caption = 18वीं सदी ई. के रावण के मूर्ति | succession = लंका के राजा | predecessor = [[कुबेर]] | successor = [[विभीषण]] | father = [[विश्रवा]] | mother = [[कैकसी]] | spouse = [[मंदोदरी]] आ [[धन्यमालिनी]] | issue = [[इंद्रजीत]]<br />[[अतिकाय]]<br />[[अक्षयकुमार]]<br />[[नरांतक]]<br />[[देवांतक]]<br />[[त्रिशिरा]]<br />[[प्रहस्त]] }} '''रावण''' हिंदू धर्मग्रंथ आ महाकाव्य ''[[रामायण]]'' में आ अउरी [[रामकथा]] सभ में बर्णित [[लंका]] के राजा रहलें। रावण के [[शिव]] के भक्त, महाव पंडित, बिबिध बिद्या सभ के जानकार आ सबल राजा के रूप में मनल गइल बा। कथा में रावण के दस सिर वाला (दशानन) बतावल गइल बा जे कुछ बिद्वान लोग के अनुसार छहों शास्त्र आ चारों बेद के ज्ञान रखे वाला के चीन्हा के रूप में मानल जाला। रावण के वीणा बजावे में निपुण कलाकार के रूप में भी चित्रण मिले ला। एकरे सभ के बावजूद रावण देवता लोगन पर बिजय पावल चाहें अइसन कथा में बर्णित बा। रामायण में रावण [[राम]] के पत्नी [[सीता]] के हरण कइ लेलें जे लक्ष्मण द्वारा रावण के बहिन सुपनखा के नाक काटे के बदला लेवे के कारण कइल बतावल गइल बा। राम-रावण के जुद्ध रामायण के चरम घटना हवे जेह में राम के बिजय होले। हिंदू धर्म के अलावा रावण के जिकिर बौद्ध आ जैन ग्रंथ सभ में भी मिले ला। {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:रामायण]] {{hinduism-stub}} 3zbeuddtlg75v98fpjtvp08zvlyli98 807022 807021 2026-10-20T08:33:23Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807022 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | religion = [[हिंदू धर्म]] | image = Ravana British Museum.jpg | alt = Ruwin | caption = 18वीं सदी ई. के रावण के मूर्ति | succession = लंका के राजा | predecessor = [[कुबेर]] | successor = [[विभीषण]] | father = [[विश्रवा]] | mother = [[कैकसी]] | spouse = [[मंदोदरी]] आ [[धन्यमालिनी]] | issue = [[इंद्रजीत]]<br />[[अतिकाय]]<br />[[अक्षयकुमार]]<br />[[नरांतक]]<br />[[देवांतक]]<br />[[त्रिशिरा]]<br />[[प्रहस्त]] }} '''रावण''' हिंदू धर्मग्रंथ आ महाकाव्य ''[[रामायण]]'' में आ अउरी [[रामकथा]] सभ में बर्णित [[लंका]] के राजा रहलें। रावण के [[शिव]] के भक्त, महा पंडित, बिबिध बिद्या सभ के जानकार आ सबल राजा के रूप में मनल गइल बा। कथा में रावण के दस सिर वाला (दशानन) बतावल गइल बा जे कुछ बिद्वान लोग के अनुसार छहों शास्त्र आ चारों बेद के ज्ञान रखे वाला के चीन्हा के रूप में मानल जाला। रावण के [[वीणा]] बजावे में निपुण कलाकार के रूप में भी चित्रण मिले ला। एकरे सभ के बावजूद रावण देवता लोगन पर बिजय पावल चाहें अइसन कथा में बर्णित बा। रामायण में रावण [[राम]] के पत्नी [[सीता]] के हरण कइ लेलें जे लक्ष्मण द्वारा रावण के बहिन सुपनखा के नाक काटे के बदला लेवे के कारण कइल बतावल गइल बा। राम-रावण के जुद्ध रामायण के चरम घटना हवे जेह में राम के बिजय होले। हिंदू धर्म के अलावा रावण के जिकिर बौद्ध आ जैन ग्रंथ सभ में भी मिले ला। {{clear}} ==संदर्भ== {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:रामायण]] {{hinduism-stub}} sek1a7p1etzsdahiww365dnyzaoc4j3 पपीता 0 79835 806877 691007 2026-10-20T01:36:28Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806877 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Papaya | image = Koeh-029.jpg | image_caption = पपीता के विवरण Koehler's ''Medicinal-Plants'' (1887) से | image2 = Papaya cross section BNC.jpg | image2_caption = काटल पपीता | image2_alt = Photograph showing a papaya in cross section, with orange flesh and numerous black seeds | genus = Carica | species = papaya | authority = [[कार्ल लिंनायस|लि.]]<ref name=grin>{{ cite web |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?9147 |title=''Carica papaya'' L. |publisher=U.S. National Plant Germplasm System |date=9 मई 2011 |access-date=5 सितंबर 2017}}</ref> }} '''पपीता''' एगो लमहर फलदार पौधा होला जे ''कारीसा'' (Carica) वंश के अंदर आवे ला। एकरे फलवनों के एही नाँव से जानल जाला। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|33em}} == बाहरी कड़ी == {{Commons|Carica papaya}} * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/papaya_ars.html Fruits of Warm Climates: Papaya and Related Species] * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Carica_papaya.html Carica papaya] * [http://www.nutritiondata.com/facts-B00001-01c20W1.html Papaya Fruit Nutrition] * [https://web.archive.org/web/20100819095124/http://www.ansci.cornell.edu/plants/medicinal/papaya.html Treating Livestock with Medicinal Plants: Beneficial or Toxic? Carica papaya] * [http://www.papayafruit.info Papaya Fruit - Internet Documentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117163923/http://papayafruit.info/ |date=2015-11-17 }} [[श्रेणी:खाये जोग फल]] [[श्रेणी:पौधा]] [[श्रेणी:सब्जी के रूप में इस्तेमाल होखे वाला फल]] {{plant-stub}} {{fruit-stub}} i60iy7dtf29wjs14sz0589jg1jv9cai दिनेश लाल यादव 0 81424 806843 761781 2026-10-19T17:26:09Z Survi Singh 37639 /* */ 806843 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979 के भइल), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ भोजपुरी भाषा के फिलिमन में काम करेलें। ऊ भोजपुरी सिनेमा के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में बिग बॉस 6 में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> ==इहो देखी== q84wo20ukziojrxbka8q9oorea8j4y0 806844 806843 2026-10-19T17:27:18Z Survi Singh 37639 /* इहो देखी */ 806844 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979 के भइल), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ भोजपुरी भाषा के फिलिमन में काम करेलें। ऊ भोजपुरी सिनेमा के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में बिग बॉस 6 में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} ol4ofy8ddoh694i7sw1p3czsyst69tj 806845 806844 2026-10-19T17:31:48Z Survi Singh 37639 /* */ 806845 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979 के भइल), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ भोजपुरी भाषा के फिलिमन में काम करेलें। ऊ भोजपुरी सिनेमा के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में बिग बॉस 6 में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> निरहुआ साल 2022 से 2024 तक [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टी⁠]] के सदस्य के रूप में आजमगढ़ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र⁠ से सांसद रहलें। ऊ [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर⁠]] के पारंपरिक बिरहा⁠ गायकन के परिवार से आवेलें। ऊ साल 2003 में अपना एल्बम निरहुआ सटल रहे के साथ लोकगायक के रूप में करियर शुरू कइलें। ई एल्बम बहुत हिट भइल आ एहसे उनका के "निरहुआ" के मंचीय नाम मिलल। ऊ साल 2006 में भोजपुरी ड्रामा फिलिम ''हमका ऐसा वैसा ना समझा'' से फिलिमन में डेब्यू कइलें। ओकरा बाद ''चलत मुसाफिर मोह लियो रे'' (2006), ''निरहुआ रिक्शावाला'' (2008) आ ''प्रतिज्ञा'' (2008) से उनका के अउरी व्यापक लोकप्रियता मिलल।<ref>{{Cite web |title=भोजपुरी जुबली स्टार दिनेश लाल यादव निरहुआ की स्टोरी किसी फ़िल्म से कम नहीं |url=https://www.ichowk.in/cinema/bhojpuri-film-actor-singer-producer-dinesh-lal-yadav-nirahua-biography-nirahua-films-nirahua-songs-bhojpuri-star-nirahua-life-and-family/story/1/18275.html |access-date=2026-10-19 |website=www.ichowk.in |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} qgr2glx2ngyc5zsw4rmk54941u01fyw 806847 806845 2026-10-19T17:36:13Z Survi Singh 37639 /* */ 806847 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979 के भइल), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ ''[[भोजपुरी|भोजपुरी भाषा]]'' के फिलिमन में काम करेलें। ऊ [[भोजपुरी सिनेमा]] के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस ''निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड'' बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> निरहुआ साल 2022 से 2024 तक [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टी⁠]] के सदस्य के रूप में आजमगढ़ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र⁠ से सांसद रहलें। ऊ [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर⁠]] के पारंपरिक बिरहा⁠ गायकन के परिवार से आवेलें। ऊ साल 2003 में अपना एल्बम निरहुआ सटल रहे के साथ लोकगायक के रूप में करियर शुरू कइलें। ई एल्बम बहुत हिट भइल आ एहसे उनका के "निरहुआ" के मंचीय नाम मिलल। ऊ साल 2006 में भोजपुरी ड्रामा फिलिम ''हमका ऐसा वैसा ना समझा'' से फिलिमन में डेब्यू कइलें। ओकरा बाद ''चलत मुसाफिर मोह लियो रे'' (2006), ''निरहुआ रिक्शावाला'' (2008) आ ''प्रतिज्ञा'' (2008) से उनका के अउरी व्यापक लोकप्रियता मिलल।<ref>{{Cite web |title=भोजपुरी जुबली स्टार दिनेश लाल यादव निरहुआ की स्टोरी किसी फ़िल्म से कम नहीं |url=https://www.ichowk.in/cinema/bhojpuri-film-actor-singer-producer-dinesh-lal-yadav-nirahua-biography-nirahua-films-nirahua-songs-bhojpuri-star-nirahua-life-and-family/story/1/18275.html |access-date=2026-10-19 |website=www.ichowk.in |language=en}}</ref> साल 2012 में ऊ गंगा देवी फिलिम में ''[[अमिताभ बच्चन|अमिताभ बच्चन⁠]]'' आ जया बच्चन⁠ के साथ नजर अइलें। ओही साल ऊ ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में भी हिस्सा लेलें।<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Bhojpuri movies that made the headline |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/bhojpuri-movies-that-made-the-headline/photostory/87099253.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर पचासवीं फिलिम ''निरहुआ हिंदुस्तानी''⁠ (2014) व्यावसायिक रूप से सफल रहल आ मल्टीप्लेक्स में फिलिम देखे वाला दर्शकन के बीचो लोकप्रिय भइल।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Nirahua Hindustani reaches multiplex |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-hindustani-reaches-multiplex/articleshow/43990516.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> एकरा बाद ऊ देशभक्ति पर आधारित फिलिम ''पटना से पाकिस्तान'' (2015) आ ''बॉर्डर'' (2018) में अभिनय कइलें। ई दुनो भोजपुरी सिनेमा के सबसे अधिक कमाई करे वाली फिलिमन में शामिल रहल। उनकर फिलिम ''निरहुआ चलल लंदन'' (2019) के शूटिंग लंदन में भइल। साल 2019 में ऊ भोजपुरी वेब सीरीज ''हीरो वर्दीवाला''⁠ के जरिए ओटीटी⁠ पर भी डेब्यू कइलें।<ref>{{Cite web |date=2019-01-12 |title=ALTBalaji all set to foray into Bhojpuri originals space with 'Hero Vardiwala' |url=https://www.mumbailive.com/en/digital/altbalaji-to-foray-into-bhojpuri-originals-space-with-dinesh-lal-yadav-nirahua-hero-vardiwala-32127 |access-date=2026-10-19 |website=Mumbai Live |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} 5dedefnncrt0vgyo8s7q7xosrqtaiej 806849 806847 2026-10-19T17:37:25Z Survi Singh 37639 /* */ 806849 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ ''[[भोजपुरी|भोजपुरी भाषा]]'' के फिलिमन में काम करेलें। ऊ [[भोजपुरी सिनेमा]] के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस ''निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड'' बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> निरहुआ साल 2022 से 2024 तक [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टी⁠]] के सदस्य के रूप में आजमगढ़ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र⁠ से सांसद रहलें। ऊ [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर⁠]] के पारंपरिक बिरहा⁠ गायकन के परिवार से आवेलें। ऊ साल 2003 में अपना एल्बम निरहुआ सटल रहे के साथ लोकगायक के रूप में करियर शुरू कइलें। ई एल्बम बहुत हिट भइल आ एहसे उनका के "निरहुआ" के मंचीय नाम मिलल। ऊ साल 2006 में भोजपुरी ड्रामा फिलिम ''हमका ऐसा वैसा ना समझा'' से फिलिमन में डेब्यू कइलें। ओकरा बाद ''चलत मुसाफिर मोह लियो रे'' (2006), ''निरहुआ रिक्शावाला'' (2008) आ ''प्रतिज्ञा'' (2008) से उनका के अउरी व्यापक लोकप्रियता मिलल।<ref>{{Cite web |title=भोजपुरी जुबली स्टार दिनेश लाल यादव निरहुआ की स्टोरी किसी फ़िल्म से कम नहीं |url=https://www.ichowk.in/cinema/bhojpuri-film-actor-singer-producer-dinesh-lal-yadav-nirahua-biography-nirahua-films-nirahua-songs-bhojpuri-star-nirahua-life-and-family/story/1/18275.html |access-date=2026-10-19 |website=www.ichowk.in |language=en}}</ref> साल 2012 में ऊ गंगा देवी फिलिम में ''[[अमिताभ बच्चन|अमिताभ बच्चन⁠]]'' आ जया बच्चन⁠ के साथ नजर अइलें। ओही साल ऊ ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में भी हिस्सा लेलें।<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Bhojpuri movies that made the headline |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/bhojpuri-movies-that-made-the-headline/photostory/87099253.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर पचासवीं फिलिम ''निरहुआ हिंदुस्तानी''⁠ (2014) व्यावसायिक रूप से सफल रहल आ मल्टीप्लेक्स में फिलिम देखे वाला दर्शकन के बीचो लोकप्रिय भइल।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Nirahua Hindustani reaches multiplex |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-hindustani-reaches-multiplex/articleshow/43990516.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> एकरा बाद ऊ देशभक्ति पर आधारित फिलिम ''पटना से पाकिस्तान'' (2015) आ ''बॉर्डर'' (2018) में अभिनय कइलें। ई दुनो भोजपुरी सिनेमा के सबसे अधिक कमाई करे वाली फिलिमन में शामिल रहल। उनकर फिलिम ''निरहुआ चलल लंदन'' (2019) के शूटिंग लंदन में भइल। साल 2019 में ऊ भोजपुरी वेब सीरीज ''हीरो वर्दीवाला''⁠ के जरिए ओटीटी⁠ पर भी डेब्यू कइलें।<ref>{{Cite web |date=2019-01-12 |title=ALTBalaji all set to foray into Bhojpuri originals space with 'Hero Vardiwala' |url=https://www.mumbailive.com/en/digital/altbalaji-to-foray-into-bhojpuri-originals-space-with-dinesh-lal-yadav-nirahua-hero-vardiwala-32127 |access-date=2026-10-19 |website=Mumbai Live |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} 54o1rse1saxd1i9xignjwer9bu5akzx 806851 806849 2026-10-19T17:41:21Z Survi Singh 37639 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:जियत लोग]] जोड़ल गइल 806851 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ ''[[भोजपुरी|भोजपुरी भाषा]]'' के फिलिमन में काम करेलें। ऊ [[भोजपुरी सिनेमा]] के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस ''निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड'' बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> निरहुआ साल 2022 से 2024 तक [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टी⁠]] के सदस्य के रूप में आजमगढ़ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र⁠ से सांसद रहलें। ऊ [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर⁠]] के पारंपरिक बिरहा⁠ गायकन के परिवार से आवेलें। ऊ साल 2003 में अपना एल्बम निरहुआ सटल रहे के साथ लोकगायक के रूप में करियर शुरू कइलें। ई एल्बम बहुत हिट भइल आ एहसे उनका के "निरहुआ" के मंचीय नाम मिलल। ऊ साल 2006 में भोजपुरी ड्रामा फिलिम ''हमका ऐसा वैसा ना समझा'' से फिलिमन में डेब्यू कइलें। ओकरा बाद ''चलत मुसाफिर मोह लियो रे'' (2006), ''निरहुआ रिक्शावाला'' (2008) आ ''प्रतिज्ञा'' (2008) से उनका के अउरी व्यापक लोकप्रियता मिलल।<ref>{{Cite web |title=भोजपुरी जुबली स्टार दिनेश लाल यादव निरहुआ की स्टोरी किसी फ़िल्म से कम नहीं |url=https://www.ichowk.in/cinema/bhojpuri-film-actor-singer-producer-dinesh-lal-yadav-nirahua-biography-nirahua-films-nirahua-songs-bhojpuri-star-nirahua-life-and-family/story/1/18275.html |access-date=2026-10-19 |website=www.ichowk.in |language=en}}</ref> साल 2012 में ऊ गंगा देवी फिलिम में ''[[अमिताभ बच्चन|अमिताभ बच्चन⁠]]'' आ जया बच्चन⁠ के साथ नजर अइलें। ओही साल ऊ ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में भी हिस्सा लेलें।<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Bhojpuri movies that made the headline |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/bhojpuri-movies-that-made-the-headline/photostory/87099253.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर पचासवीं फिलिम ''निरहुआ हिंदुस्तानी''⁠ (2014) व्यावसायिक रूप से सफल रहल आ मल्टीप्लेक्स में फिलिम देखे वाला दर्शकन के बीचो लोकप्रिय भइल।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Nirahua Hindustani reaches multiplex |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-hindustani-reaches-multiplex/articleshow/43990516.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> एकरा बाद ऊ देशभक्ति पर आधारित फिलिम ''पटना से पाकिस्तान'' (2015) आ ''बॉर्डर'' (2018) में अभिनय कइलें। ई दुनो भोजपुरी सिनेमा के सबसे अधिक कमाई करे वाली फिलिमन में शामिल रहल। उनकर फिलिम ''निरहुआ चलल लंदन'' (2019) के शूटिंग लंदन में भइल। साल 2019 में ऊ भोजपुरी वेब सीरीज ''हीरो वर्दीवाला''⁠ के जरिए ओटीटी⁠ पर भी डेब्यू कइलें।<ref>{{Cite web |date=2019-01-12 |title=ALTBalaji all set to foray into Bhojpuri originals space with 'Hero Vardiwala' |url=https://www.mumbailive.com/en/digital/altbalaji-to-foray-into-bhojpuri-originals-space-with-dinesh-lal-yadav-nirahua-hero-vardiwala-32127 |access-date=2026-10-19 |website=Mumbai Live |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] 9s4qbja0t71uezk4bdz2b4wy3td4lj0 806852 806851 2026-10-19T17:41:59Z Survi Singh 37639 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:1979 में जनम]] जोड़ल गइल 806852 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ ''[[भोजपुरी|भोजपुरी भाषा]]'' के फिलिमन में काम करेलें। ऊ [[भोजपुरी सिनेमा]] के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस ''निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड'' बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> निरहुआ साल 2022 से 2024 तक [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टी⁠]] के सदस्य के रूप में आजमगढ़ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र⁠ से सांसद रहलें। ऊ [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर⁠]] के पारंपरिक बिरहा⁠ गायकन के परिवार से आवेलें। ऊ साल 2003 में अपना एल्बम निरहुआ सटल रहे के साथ लोकगायक के रूप में करियर शुरू कइलें। ई एल्बम बहुत हिट भइल आ एहसे उनका के "निरहुआ" के मंचीय नाम मिलल। ऊ साल 2006 में भोजपुरी ड्रामा फिलिम ''हमका ऐसा वैसा ना समझा'' से फिलिमन में डेब्यू कइलें। ओकरा बाद ''चलत मुसाफिर मोह लियो रे'' (2006), ''निरहुआ रिक्शावाला'' (2008) आ ''प्रतिज्ञा'' (2008) से उनका के अउरी व्यापक लोकप्रियता मिलल।<ref>{{Cite web |title=भोजपुरी जुबली स्टार दिनेश लाल यादव निरहुआ की स्टोरी किसी फ़िल्म से कम नहीं |url=https://www.ichowk.in/cinema/bhojpuri-film-actor-singer-producer-dinesh-lal-yadav-nirahua-biography-nirahua-films-nirahua-songs-bhojpuri-star-nirahua-life-and-family/story/1/18275.html |access-date=2026-10-19 |website=www.ichowk.in |language=en}}</ref> साल 2012 में ऊ गंगा देवी फिलिम में ''[[अमिताभ बच्चन|अमिताभ बच्चन⁠]]'' आ जया बच्चन⁠ के साथ नजर अइलें। ओही साल ऊ ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में भी हिस्सा लेलें।<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Bhojpuri movies that made the headline |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/bhojpuri-movies-that-made-the-headline/photostory/87099253.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर पचासवीं फिलिम ''निरहुआ हिंदुस्तानी''⁠ (2014) व्यावसायिक रूप से सफल रहल आ मल्टीप्लेक्स में फिलिम देखे वाला दर्शकन के बीचो लोकप्रिय भइल।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Nirahua Hindustani reaches multiplex |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-hindustani-reaches-multiplex/articleshow/43990516.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> एकरा बाद ऊ देशभक्ति पर आधारित फिलिम ''पटना से पाकिस्तान'' (2015) आ ''बॉर्डर'' (2018) में अभिनय कइलें। ई दुनो भोजपुरी सिनेमा के सबसे अधिक कमाई करे वाली फिलिमन में शामिल रहल। उनकर फिलिम ''निरहुआ चलल लंदन'' (2019) के शूटिंग लंदन में भइल। साल 2019 में ऊ भोजपुरी वेब सीरीज ''हीरो वर्दीवाला''⁠ के जरिए ओटीटी⁠ पर भी डेब्यू कइलें।<ref>{{Cite web |date=2019-01-12 |title=ALTBalaji all set to foray into Bhojpuri originals space with 'Hero Vardiwala' |url=https://www.mumbailive.com/en/digital/altbalaji-to-foray-into-bhojpuri-originals-space-with-dinesh-lal-yadav-nirahua-hero-vardiwala-32127 |access-date=2026-10-19 |website=Mumbai Live |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:1979 में जनम]] o4iqzffxjrm4zkjcyxklykct478j64c 806853 806852 2026-10-19T17:43:33Z Survi Singh 37639 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के मरद एक्टर लोग]] जोड़ल गइल 806853 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ ''[[भोजपुरी|भोजपुरी भाषा]]'' के फिलिमन में काम करेलें। ऊ [[भोजपुरी सिनेमा]] के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस ''निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड'' बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> निरहुआ साल 2022 से 2024 तक [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टी⁠]] के सदस्य के रूप में आजमगढ़ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र⁠ से सांसद रहलें। ऊ [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर⁠]] के पारंपरिक बिरहा⁠ गायकन के परिवार से आवेलें। ऊ साल 2003 में अपना एल्बम निरहुआ सटल रहे के साथ लोकगायक के रूप में करियर शुरू कइलें। ई एल्बम बहुत हिट भइल आ एहसे उनका के "निरहुआ" के मंचीय नाम मिलल। ऊ साल 2006 में भोजपुरी ड्रामा फिलिम ''हमका ऐसा वैसा ना समझा'' से फिलिमन में डेब्यू कइलें। ओकरा बाद ''चलत मुसाफिर मोह लियो रे'' (2006), ''निरहुआ रिक्शावाला'' (2008) आ ''प्रतिज्ञा'' (2008) से उनका के अउरी व्यापक लोकप्रियता मिलल।<ref>{{Cite web |title=भोजपुरी जुबली स्टार दिनेश लाल यादव निरहुआ की स्टोरी किसी फ़िल्म से कम नहीं |url=https://www.ichowk.in/cinema/bhojpuri-film-actor-singer-producer-dinesh-lal-yadav-nirahua-biography-nirahua-films-nirahua-songs-bhojpuri-star-nirahua-life-and-family/story/1/18275.html |access-date=2026-10-19 |website=www.ichowk.in |language=en}}</ref> साल 2012 में ऊ गंगा देवी फिलिम में ''[[अमिताभ बच्चन|अमिताभ बच्चन⁠]]'' आ जया बच्चन⁠ के साथ नजर अइलें। ओही साल ऊ ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में भी हिस्सा लेलें।<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Bhojpuri movies that made the headline |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/bhojpuri-movies-that-made-the-headline/photostory/87099253.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर पचासवीं फिलिम ''निरहुआ हिंदुस्तानी''⁠ (2014) व्यावसायिक रूप से सफल रहल आ मल्टीप्लेक्स में फिलिम देखे वाला दर्शकन के बीचो लोकप्रिय भइल।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Nirahua Hindustani reaches multiplex |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-hindustani-reaches-multiplex/articleshow/43990516.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> एकरा बाद ऊ देशभक्ति पर आधारित फिलिम ''पटना से पाकिस्तान'' (2015) आ ''बॉर्डर'' (2018) में अभिनय कइलें। ई दुनो भोजपुरी सिनेमा के सबसे अधिक कमाई करे वाली फिलिमन में शामिल रहल। उनकर फिलिम ''निरहुआ चलल लंदन'' (2019) के शूटिंग लंदन में भइल। साल 2019 में ऊ भोजपुरी वेब सीरीज ''हीरो वर्दीवाला''⁠ के जरिए ओटीटी⁠ पर भी डेब्यू कइलें।<ref>{{Cite web |date=2019-01-12 |title=ALTBalaji all set to foray into Bhojpuri originals space with 'Hero Vardiwala' |url=https://www.mumbailive.com/en/digital/altbalaji-to-foray-into-bhojpuri-originals-space-with-dinesh-lal-yadav-nirahua-hero-vardiwala-32127 |access-date=2026-10-19 |website=Mumbai Live |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:1979 में जनम]] [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के मरद एक्टर लोग]] p8b5djhl9gf2quizoz3ci9t9onw7lwk 806854 806853 2026-10-19T17:44:12Z Survi Singh 37639 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:भारतीय एक्टर]] जोड़ल गइल 806854 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिनेश लाल यादव | image = File:Dinesh Lal Yadav at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | nationality = [[भारतीय]] | education = | alma_mater = | occupation = * अभिनेता * गायक | years_active = | known_for = | home_town = | height_m = | weight_kg = | spouse = | mother = | father = | awards = | website = }} '''दिनेश लाल यादव''' (जनम 2 फरवरी 1979), जे '''निरहुआ''' के नाम से मशहूर बाड़ें, एगो भारतीय अभिनेता, गायक, निर्माता आ राजनेता बाड़ें। ऊ ''[[भोजपुरी|भोजपुरी भाषा]]'' के फिलिमन में काम करेलें। ऊ [[भोजपुरी सिनेमा]] के सबसे सफल अभिनेतन में से एक बाड़ें। साल 2015 में उनकर लगातार कई गो फिलिम बॉक्स ऑफिस पर सफल रहलें।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Dinesh Lal Yadav's new record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Dinesh-Lal-Yadavs-new-record/articleshow/49890847.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर अपना प्रोडक्शन हाउस ''निरहुआ एंटरटेनमेंट प्राइवेट लिमिटेड'' बा। दिनेश लाल यादव साल 2012 में ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में प्रतियोगी के रूप में शामिल भइल रहलें।<ref>{{Cite web |title='Nobody is big or small in Bigg Boss. Everybody is equal' |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-nobody-is-big-or-small-in-bigg-boss-tv/20121015.htm |access-date=2026-10-19 |website=Rediff |language=en}}</ref> निरहुआ साल 2022 से 2024 तक [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टी⁠]] के सदस्य के रूप में आजमगढ़ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र⁠ से सांसद रहलें। ऊ [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर⁠]] के पारंपरिक बिरहा⁠ गायकन के परिवार से आवेलें। ऊ साल 2003 में अपना एल्बम निरहुआ सटल रहे के साथ लोकगायक के रूप में करियर शुरू कइलें। ई एल्बम बहुत हिट भइल आ एहसे उनका के "निरहुआ" के मंचीय नाम मिलल। ऊ साल 2006 में भोजपुरी ड्रामा फिलिम ''हमका ऐसा वैसा ना समझा'' से फिलिमन में डेब्यू कइलें। ओकरा बाद ''चलत मुसाफिर मोह लियो रे'' (2006), ''निरहुआ रिक्शावाला'' (2008) आ ''प्रतिज्ञा'' (2008) से उनका के अउरी व्यापक लोकप्रियता मिलल।<ref>{{Cite web |title=भोजपुरी जुबली स्टार दिनेश लाल यादव निरहुआ की स्टोरी किसी फ़िल्म से कम नहीं |url=https://www.ichowk.in/cinema/bhojpuri-film-actor-singer-producer-dinesh-lal-yadav-nirahua-biography-nirahua-films-nirahua-songs-bhojpuri-star-nirahua-life-and-family/story/1/18275.html |access-date=2026-10-19 |website=www.ichowk.in |language=en}}</ref> साल 2012 में ऊ गंगा देवी फिलिम में ''[[अमिताभ बच्चन|अमिताभ बच्चन⁠]]'' आ जया बच्चन⁠ के साथ नजर अइलें। ओही साल ऊ ''[[बिग बॉस|बिग बॉस 6]]'' में भी हिस्सा लेलें।<ref>{{Cite news |date=2021-10-22 |title=Bhojpuri movies that made the headline |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/bhojpuri-movies-that-made-the-headline/photostory/87099253.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>उनकर पचासवीं फिलिम ''निरहुआ हिंदुस्तानी''⁠ (2014) व्यावसायिक रूप से सफल रहल आ मल्टीप्लेक्स में फिलिम देखे वाला दर्शकन के बीचो लोकप्रिय भइल।<ref>{{Cite news |date=2017-01-10 |title=Nirahua Hindustani reaches multiplex |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-hindustani-reaches-multiplex/articleshow/43990516.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> एकरा बाद ऊ देशभक्ति पर आधारित फिलिम ''पटना से पाकिस्तान'' (2015) आ ''बॉर्डर'' (2018) में अभिनय कइलें। ई दुनो भोजपुरी सिनेमा के सबसे अधिक कमाई करे वाली फिलिमन में शामिल रहल। उनकर फिलिम ''निरहुआ चलल लंदन'' (2019) के शूटिंग लंदन में भइल। साल 2019 में ऊ भोजपुरी वेब सीरीज ''हीरो वर्दीवाला''⁠ के जरिए ओटीटी⁠ पर भी डेब्यू कइलें।<ref>{{Cite web |date=2019-01-12 |title=ALTBalaji all set to foray into Bhojpuri originals space with 'Hero Vardiwala' |url=https://www.mumbailive.com/en/digital/altbalaji-to-foray-into-bhojpuri-originals-space-with-dinesh-lal-yadav-nirahua-hero-vardiwala-32127 |access-date=2026-10-19 |website=Mumbai Live |language=en}}</ref> ==इहो देखी== == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:1979 में जनम]] [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के मरद एक्टर लोग]] [[श्रेणी:भारतीय एक्टर]] l4miz7lngu4wbswv0oztmrxeibc2coq ग्रेट प्लेन्स 0 84787 807035 781734 2026-10-20T11:42:19Z SM7 3953 ज्ञानसंदूक जोड़ल गइल 807035 wikitext text/x-wiki {{Infobox landform | name = Great Plains | type = [[Plain]] | image = {{multiple image |border = infobox |perrow = 1/2/2 |total_width = 320 |image1 = Great plains storm - Great Sand Dunes National Park.jpg |alt1 = |image2 = Cole Camp Prairie Sunset (26926713720).jpg |alt2 = |image3 = Black-Tailed Prairie Dog.jpg |alt3 = |image4 = North Dakota Native Prairie.jpg |alt4 = |image5 = Bison Theodore National Park, Sagebrush.jpg |alt5 = |image6 = WY_Redds_Great_plains.jpg |alt6 = |image7 = Great Plains State Park.jpg |alt7 = |image8 = Mixed grass prairie Fort Smith Montana.jpg |alt8 = |image9 = Missouri River Valley North Dakota 11.jpg |alt9 = |align = {{center|Clockwise from top:}} |direction = |caption1 = Blooming [[rabbitbrush]] on the Great Plains |caption2 = [[Cole Camp]], [[Missouri]] is known for tall expansive flower prairies |caption3 = [[Prairie dog]] native to Great Plains, crucial ''[[keystone species]]'' |caption4 = [[North Dakota]] primitive lush prairie |caption5 = [[Bison]], [[Theodore Roosevelt National Park]] |caption6 = Redds Great Plains River habitat |caption7 =[[Great Plains State Park]], [[Oklahoma]] |caption8 = Mixed plains grass prairie near [[Fort Smith, Montana|Fort Smith]], [[Montana]] |caption9 = [[Missouri River]] valley in central [[North Dakota]] }} | location = Canada and the United States | map_image = File:A satellite image illustrating the Great Plains.jpg | map_caption = A satellite image illustrating the generalized distribution of the Great Plains. The exact boundaries may vary among contexts or disciplines (e.g. ecology, geology, geopolitical definitions).<ref name=Encyclopedia>Wishart, David J. 2004. The Great Plains Region, In: ''Encyclopedia of the Great Plains'', Lincoln: University of Nebraska Press, pp. xiii-xviii. {{ISBN|0-8032-4787-7}}</ref> | area = {{cvt|2800000|km2|order=flip}} | length = {{cvt|3200|km|order=flip}} | width = {{cvt|800|km|order=flip}} }} '''ग्रेट प्लेन्स''' ({{Lang|en|Great Plains}}, अरथ: बिसाल मैदान) चाहे बस '''''द प्लेन्स''''', [[उत्तर अमेरिका]] में एगो बिसाल [[मैदान|मैदानी इलाका]] हवे। ई [[मिसीसिपी नदी|मिसिसिप्पी नदी]] के पच्छिम में आ [[रॉकी परबत]] के पुरुब ओर बाटे। एह मैदान के अधिकतर हिस्सा [[प्रेयरी]], [[स्टेप]] आ [[घासभूमि]] से तोपाइल बा। ई मैदान अउरियो बड़हन भौतिक प्रदेश [[इंटीरियर प्लेन्स]] के दक्खिनी हिस्सा हवें। {{clear}} == इहो देखल जाय == * [[ग्रेट लेक्स]] * [[इंटीरियर प्लेन्स]] == बाहरी कड़ी == {{commons category|Great Plains}} * [http://www.kansasheritage.org/prairie/ Kansas Heritage Group: ''Native Prairie, Preserve, Flowers, and Research''] * [http://memory.loc.gov/ammem/award97/ndfahtml/ngphome.html Library of Congress: ''Great Plains''] * [http://www.unl.edu/plains/ University of Nebraska-Lincoln: ''Center for Great Plains Studies''] *{{url|https://www.ars.usda.gov/plains-area/lubbock-tx/cropping-systems-research-laboratory/wind-erosion-and-water-conservation-research/docs/llano/|Public domain images of the Southern High Plains}} * [https://web.archive.org/web/20121024013411/http://www.library.okstate.edu/okmaps/ Oklahoma Digital Maps: Digital Collections of Oklahoma and Indian Territory] [[श्रेणी:उत्तर अमेरिका के भूगोल]] [[श्रेणी:अमेरिका के भूगोल]] [[श्रेणी:कनाडा के भूगोल]] gxigdiqexbwu4yjh54k6xmsf3zk6tbb 807036 807035 2026-10-20T11:43:02Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:मैदान]] जोड़ल गइल 807036 wikitext text/x-wiki {{Infobox landform | name = Great Plains | type = [[Plain]] | image = {{multiple image |border = infobox |perrow = 1/2/2 |total_width = 320 |image1 = Great plains storm - Great Sand Dunes National Park.jpg |alt1 = |image2 = Cole Camp Prairie Sunset (26926713720).jpg |alt2 = |image3 = Black-Tailed Prairie Dog.jpg |alt3 = |image4 = North Dakota Native Prairie.jpg |alt4 = |image5 = Bison Theodore National Park, Sagebrush.jpg |alt5 = |image6 = WY_Redds_Great_plains.jpg |alt6 = |image7 = Great Plains State Park.jpg |alt7 = |image8 = Mixed grass prairie Fort Smith Montana.jpg |alt8 = |image9 = Missouri River Valley North Dakota 11.jpg |alt9 = |align = {{center|Clockwise from top:}} |direction = |caption1 = Blooming [[rabbitbrush]] on the Great Plains |caption2 = [[Cole Camp]], [[Missouri]] is known for tall expansive flower prairies |caption3 = [[Prairie dog]] native to Great Plains, crucial ''[[keystone species]]'' |caption4 = [[North Dakota]] primitive lush prairie |caption5 = [[Bison]], [[Theodore Roosevelt National Park]] |caption6 = Redds Great Plains River habitat |caption7 =[[Great Plains State Park]], [[Oklahoma]] |caption8 = Mixed plains grass prairie near [[Fort Smith, Montana|Fort Smith]], [[Montana]] |caption9 = [[Missouri River]] valley in central [[North Dakota]] }} | location = Canada and the United States | map_image = File:A satellite image illustrating the Great Plains.jpg | map_caption = A satellite image illustrating the generalized distribution of the Great Plains. The exact boundaries may vary among contexts or disciplines (e.g. ecology, geology, geopolitical definitions).<ref name=Encyclopedia>Wishart, David J. 2004. The Great Plains Region, In: ''Encyclopedia of the Great Plains'', Lincoln: University of Nebraska Press, pp. xiii-xviii. {{ISBN|0-8032-4787-7}}</ref> | area = {{cvt|2800000|km2|order=flip}} | length = {{cvt|3200|km|order=flip}} | width = {{cvt|800|km|order=flip}} }} '''ग्रेट प्लेन्स''' ({{Lang|en|Great Plains}}, अरथ: बिसाल मैदान) चाहे बस '''''द प्लेन्स''''', [[उत्तर अमेरिका]] में एगो बिसाल [[मैदान|मैदानी इलाका]] हवे। ई [[मिसीसिपी नदी|मिसिसिप्पी नदी]] के पच्छिम में आ [[रॉकी परबत]] के पुरुब ओर बाटे। एह मैदान के अधिकतर हिस्सा [[प्रेयरी]], [[स्टेप]] आ [[घासभूमि]] से तोपाइल बा। ई मैदान अउरियो बड़हन भौतिक प्रदेश [[इंटीरियर प्लेन्स]] के दक्खिनी हिस्सा हवें। {{clear}} == इहो देखल जाय == * [[ग्रेट लेक्स]] * [[इंटीरियर प्लेन्स]] == बाहरी कड़ी == {{commons category|Great Plains}} * [http://www.kansasheritage.org/prairie/ Kansas Heritage Group: ''Native Prairie, Preserve, Flowers, and Research''] * [http://memory.loc.gov/ammem/award97/ndfahtml/ngphome.html Library of Congress: ''Great Plains''] * [http://www.unl.edu/plains/ University of Nebraska-Lincoln: ''Center for Great Plains Studies''] *{{url|https://www.ars.usda.gov/plains-area/lubbock-tx/cropping-systems-research-laboratory/wind-erosion-and-water-conservation-research/docs/llano/|Public domain images of the Southern High Plains}} * [https://web.archive.org/web/20121024013411/http://www.library.okstate.edu/okmaps/ Oklahoma Digital Maps: Digital Collections of Oklahoma and Indian Territory] [[श्रेणी:उत्तर अमेरिका के भूगोल]] [[श्रेणी:अमेरिका के भूगोल]] [[श्रेणी:कनाडा के भूगोल]] [[श्रेणी:मैदान]] l3k6iufrr9365333jgropw7jei5uweu 807037 807036 2026-10-20T11:44:11Z SM7 3953 Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], सुधार कइल गइल 807037 wikitext text/x-wiki {{Infobox landform | name = Great Plains | type = [[मैदान]] | image = {{multiple image |border = infobox |perrow = 1/2/2 |total_width = 320 |image1 = Great plains storm - Great Sand Dunes National Park.jpg |alt1 = |image2 = Cole Camp Prairie Sunset (26926713720).jpg |alt2 = |image3 = Black-Tailed Prairie Dog.jpg |alt3 = |image4 = North Dakota Native Prairie.jpg |alt4 = |image5 = Bison Theodore National Park, Sagebrush.jpg |alt5 = |image6 = WY_Redds_Great_plains.jpg |alt6 = |image7 = Great Plains State Park.jpg |alt7 = |image8 = Mixed grass prairie Fort Smith Montana.jpg |alt8 = |image9 = Missouri River Valley North Dakota 11.jpg |alt9 = |align = {{center|Clockwise from top:}} |direction = |caption1 = Blooming [[rabbitbrush]] on the Great Plains |caption2 = [[Cole Camp]], [[Missouri]] is known for tall expansive flower prairies |caption3 = [[Prairie dog]] native to Great Plains, crucial ''[[keystone species]]'' |caption4 = [[North Dakota]] primitive lush prairie |caption5 = [[Bison]], [[Theodore Roosevelt National Park]] |caption6 = Redds Great Plains River habitat |caption7 =[[Great Plains State Park]], [[Oklahoma]] |caption8 = Mixed plains grass prairie near [[Fort Smith, Montana|Fort Smith]], [[Montana]] |caption9 = [[Missouri River]] valley in central [[North Dakota]] }} | location = Canada and the United States | map_image = File:A satellite image illustrating the Great Plains.jpg | map_caption = A satellite image illustrating the generalized distribution of the Great Plains. The exact boundaries may vary among contexts or disciplines (e.g. ecology, geology, geopolitical definitions).<ref name=Encyclopedia>Wishart, David J. 2004. The Great Plains Region, In: ''Encyclopedia of the Great Plains'', Lincoln: University of Nebraska Press, pp. xiii-xviii. {{ISBN|0-8032-4787-7}}</ref> | area = {{cvt|2800000|km2|order=flip}} | length = {{cvt|3200|km|order=flip}} | width = {{cvt|800|km|order=flip}} }} '''ग्रेट प्लेन्स''' ({{Lang|en|Great Plains}}, अरथ: बिसाल मैदान) चाहे बस '''''द प्लेन्स''''', [[उत्तर अमेरिका]] में एगो बिसाल [[मैदान|मैदानी इलाका]] हवे। ई [[मिसीसिपी नदी|मिसिसिप्पी नदी]] के पच्छिम में आ [[रॉकी परबत]] के पुरुब ओर बाटे। एह मैदान के अधिकतर हिस्सा [[प्रेयरी]], [[स्टेप]] आ [[घासभूमि]] से तोपाइल बा। ई मैदान अउरियो बड़हन भौतिक प्रदेश [[इंटीरियर प्लेन्स]] के दक्खिनी हिस्सा हवें। {{clear}} == इहो देखल जाय == * [[ग्रेट लेक्स]] * [[इंटीरियर प्लेन्स]] == संदर्भ == {{Reflist|29em}} == बाहरी कड़ी == {{commons category|Great Plains}} * [http://www.kansasheritage.org/prairie/ Kansas Heritage Group: ''Native Prairie, Preserve, Flowers, and Research''] * [http://memory.loc.gov/ammem/award97/ndfahtml/ngphome.html Library of Congress: ''Great Plains''] * [http://www.unl.edu/plains/ University of Nebraska-Lincoln: ''Center for Great Plains Studies''] *{{url|https://www.ars.usda.gov/plains-area/lubbock-tx/cropping-systems-research-laboratory/wind-erosion-and-water-conservation-research/docs/llano/|Public domain images of the Southern High Plains}} * [https://web.archive.org/web/20121024013411/http://www.library.okstate.edu/okmaps/ Oklahoma Digital Maps: Digital Collections of Oklahoma and Indian Territory] [[श्रेणी:उत्तर अमेरिका के भूगोल]] [[श्रेणी:अमेरिका के भूगोल]] [[श्रेणी:कनाडा के भूगोल]] [[श्रेणी:मैदान]] bw091lr5z6899ink6bt4imyo8192ibw पृथिवी के ग्रेविटी 0 85250 806878 804363 2026-10-20T01:43:20Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806878 wikitext text/x-wiki '''पृथिवी के ग्रेविटी''' ({{Lang|en|gravity of Earth}}), जेकरा '''{{mvar|g}}''' से चिन्हित कइल जाला, नेट एक्सिलरेशन हवे जे गुरुत्वाकर्षण (पृथिवी के भीतर के द्रब्यमान बितरण से मिले वाला) आ सेंट्रीफ्यूगल फ़ोर्स (पृथिवी के घूर्णन से मिले वाला) के संजुक्त परभाव के चलते चीजन के मिले ला।<ref name="Boynton">{{cite conference |last=Boynton |first=Richard |date=2001 |title=''Precise Measurement of Mass'' |book-title=Sawe Paper No. 3147 |publisher=S.A.W.E., Inc. |location=Arlington, Texas |url=http://www.space-electronics.com/Literature/Precise_Measurement_of_Mass.PDF |access-date=2007-01-21 |archive-date=2007-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070227132140/http://www.space-electronics.com/Literature/Precise_Measurement_of_Mass.PDF |url-status=dead }}</ref><ref>[http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=310 "Curious About Astronomy?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150117191330/http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=310 |date=2015-01-17 }}, Cornell University, retrieved June 2007</ref><ref>{{cite book |last1=Hofmann-Wellenhof |first1=B. |last2=Moritz |first2=H. |year=2006 |title=Physical Geodesy |url=https://archive.org/details/physicalgeodesy0000bern |publisher=Springer |edition=2nd |isbn=978-3-211-33544-4 |postscript=. § 2.1: "The total force acting on a body at rest on the earth’s surface is the resultant of gravitational force and the centrifugal force of the earth’s rotation and is called gravity."}}</ref> ई वेक्टर क्वान्टिटी हवे, जेकर डाइरेक्शन साहुल के दिशा में होखे ले आ एकर ताकत भा मैग्निट्यूड <math>g=\|\mathit{\mathbf{g}}\|</math> नॉर्म द्वारा दिहल जाला। एसआई यूनिट में एह एक्सिलरेशन के मीटर प्रति सेकेंड वर्ग (चीन्हा के रूप में [[मीटर|m]]/[[सेकेंड|s]]<sup>2</sup> चाहे m·s<sup>−2</sup>) चाहे न्यूटन प्रति किलोग्राम (N/kg or N·kg<sup>−1</sup>) में बतावल जाला। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:पृथिवी|ग्रेविटी]] {{Science-stub}} 6jximiokkiqyyks4g46eripr7lczmi3 चैटजीपीटी 0 88249 807014 792099 2026-10-20T08:18:35Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807014 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | title = ChatGPT | logo = ChatGPT logo.svg | logo caption = चैटजीपीटी के निशान (एंब्लेम) | screenshot = | screenshot size = | caption = [[गूगल क्रोम]] में चैटजीपीटी | author = | developer = [[ओपेनएआइ|ओपेनएआइ (OpenAI)]] | released = {{Start date and age|2022|11|30}} | latest release version = | latest release date = | repo = | programming language = | operating system = | genre = [[आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] [[चैटबॉट]] | license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर|प्रोपराइटरी]] | website = {{url|https://chat.openai.com}} }} '''चैटजीपीटी''' (ChatGPT)जेनेरेटिव प्री-ट्रेन्ड ट्रांसफार्मर<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html|title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT|last=Roose|first=Kevin|date=5 December 2022|website=|publisher=New York Times|language=en-US|format=HTML|access-date=26 December 2022|quote=Like those tools, ChatGPT — which stands for “generative pre-trained transformer” — landed with a splash.}}</ref> एगो [[चैटबॉट]] हवे जे [[ओपनएआइ]] दवारा नवंबर 2022 में लॉन्च कइल गइल। ई ओपनएआई के जीपीटी-3.5 परिवार के टॉप पर बनावल गइल बा जे [[लार्ज लैग्वेज मॉडल|बड़हन भासा मॉडल सभ]] के बाड़ें, आ एकरा के सुपरवाइज आ रिनफोर्समेंट लर्निंग टेकनीक दुनों के साथ बढ़ियाँ से ट्यून कइल गइल बा। चैटजीपीटी के प्रोटोटाइप के रूप में 30 नवंबर 2022 के लॉन्च कइल गइल आ ग्यान के कई डोमेन सभ में एकरे बिस्तार से जवाबदेहीं आ आर्टिक्यूलेट जवाब सभ खातिर ई जल्दी से धियान अपना ओर खींचलस। एकर असमान तथ्यात्मक सटीकता के एगो जरूरी खामी के रूप में पहचानल गइल बा।<ref name="TheVergeStackOverflow">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers|title=AI-generated answers temporarily banned on coding Q&A site Stack Overflow|last=Vincent|first=James|date=5 December 2022|website=[[The Verge]]|language=en-US|format=HTML|access-date=5 December 2022}}</ref> चैटजीपीटी के लांच के बाद, ओपनएआई के कीमत के अनुमान {{US$|29|link=yes}}{{nbsp}}बिलियन लगावल गइल बाटे।<ref>{{cite news |url=https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |title=ChatGPT creator OpenAI is in talks to sell shares in a tender offer that would double the startup's valuation to $29 billion |access-date=January 18, 2023 |work=Insider |first=Lakshmi |last=Varanasi |date=January 5, 2023 |archive-date=January 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118050502/https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |url-status=live}}</ref> {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:सॉफ्टवेयर]] [[श्रेणी:लार्ज लैंग्वेज मॉडल]] [[श्रेणी:चैटबॉट]] [[श्रेणी:आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] {{Software-stub}} dqeipylbs6e5hh23z4ype3mv6gv3z06 807015 807014 2026-10-20T08:20:38Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807015 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | title = ChatGPT | logo = ChatGPT logo.svg | logo caption = चैटजीपीटी के निशान (एंब्लेम) | screenshot = | screenshot size = | caption = [[गूगल क्रोम]] में चैटजीपीटी | author = | developer = [[ओपेनएआइ|ओपेनएआइ (OpenAI)]] | released = {{Start date and age|2022|11|30}} | latest release version = | latest release date = | repo = | programming language = | operating system = | genre = [[आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] [[चैटबॉट]] | license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर|प्रोपराइटरी]] | website = {{url|https://chat.openai.com}} }} '''चैटजीपीटी''' (ChatGPT){{efn|जेनेरेटिव प्री-ट्रेन्ड ट्रांसफार्मर<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html|title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT|last=Roose|first=Kevin|date=5 December 2022|website=|publisher=New York Times|language=en-US|format=HTML|access-date=26 December 2022|quote=Like those tools, ChatGPT — which stands for “generative pre-trained transformer” — landed with a splash.}}</ref>}} एगो [[चैटबॉट]] हवे जे [[ओपनएआइ]] दवारा नवंबर 2022 में लॉन्च कइल गइल। ई ओपनएआई के जीपीटी-3.5 परिवार के टॉप पर बनावल गइल बा जे [[लार्ज लैग्वेज मॉडल|बड़हन भासा मॉडल सभ]] के बाड़ें, आ एकरा के सुपरवाइज आ रिनफोर्समेंट लर्निंग टेकनीक दुनों के साथ बढ़ियाँ से ट्यून कइल गइल बा। चैटजीपीटी के प्रोटोटाइप के रूप में 30 नवंबर 2022 के लॉन्च कइल गइल आ ग्यान के कई डोमेन सभ में एकरे बिस्तार से जवाबदेहीं आ आर्टिक्यूलेट जवाब सभ खातिर ई जल्दी से धियान अपना ओर खींचलस। एकर असमान तथ्यात्मक सटीकता के एगो जरूरी खामी के रूप में पहचानल गइल बा।<ref name="TheVergeStackOverflow">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers|title=AI-generated answers temporarily banned on coding Q&A site Stack Overflow|last=Vincent|first=James|date=5 December 2022|website=[[The Verge]]|language=en-US|format=HTML|access-date=5 December 2022}}</ref> चैटजीपीटी के लांच के बाद, ओपनएआई के कीमत के अनुमान {{US$|29|link=yes}}{{nbsp}}बिलियन लगावल गइल बाटे।<ref>{{cite news |url=https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |title=ChatGPT creator OpenAI is in talks to sell shares in a tender offer that would double the startup's valuation to $29 billion |access-date=January 18, 2023 |work=Insider |first=Lakshmi |last=Varanasi |date=January 5, 2023 |archive-date=January 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118050502/https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |url-status=live}}</ref> {{clear}} == नोट == {{notelist|group=नोट}} == संदर्भ == {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:सॉफ्टवेयर]] [[श्रेणी:लार्ज लैंग्वेज मॉडल]] [[श्रेणी:चैटबॉट]] [[श्रेणी:आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] {{Software-stub}} 8gq447qphughn3a1eejw5bi2s9bjhhb 807016 807015 2026-10-20T08:21:39Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807016 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | title = ChatGPT | logo = ChatGPT logo.svg | logo caption = चैटजीपीटी के निशान (एंब्लेम) | screenshot = | screenshot size = | caption = [[गूगल क्रोम]] में चैटजीपीटी | author = | developer = [[ओपेनएआइ|ओपेनएआइ (OpenAI)]] | released = {{Start date and age|2022|11|30}} | latest release version = | latest release date = | repo = | programming language = | operating system = | genre = [[आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] [[चैटबॉट]] | license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर|प्रोपराइटरी]] | website = {{url|https://chat.openai.com}} }} '''चैटजीपीटी''' (ChatGPT){{efn|जीपीटी (GPT) के पूरा नाँव हवे ''जेनेरेटिव प्री-ट्रेन्ड ट्रांसफार्मर''<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html|title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT|last=Roose|first=Kevin|date=5 December 2022|website=|publisher=New York Times|language=en-US|format=HTML|access-date=26 December 2022|quote=Like those tools, ChatGPT — which stands for “generative pre-trained transformer” — landed with a splash.}}</ref>}} एगो [[चैटबॉट]] हवे जे [[ओपनएआइ]] दवारा नवंबर 2022 में लॉन्च कइल गइल। ई ओपनएआई के जीपीटी-3.5 परिवार के टॉप पर बनावल गइल बा जे [[लार्ज लैग्वेज मॉडल|बड़हन भासा मॉडल सभ]] के बाड़ें, आ एकरा के सुपरवाइज आ रिनफोर्समेंट लर्निंग टेकनीक दुनों के साथ बढ़ियाँ से ट्यून कइल गइल बा। चैटजीपीटी के प्रोटोटाइप के रूप में 30 नवंबर 2022 के लॉन्च कइल गइल आ ग्यान के कई डोमेन सभ में एकरे बिस्तार से जवाबदेहीं आ आर्टिक्यूलेट जवाब सभ खातिर ई जल्दी से धियान अपना ओर खींचलस। एकर असमान तथ्यात्मक सटीकता के एगो जरूरी खामी के रूप में पहचानल गइल बा।<ref name="TheVergeStackOverflow">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers|title=AI-generated answers temporarily banned on coding Q&A site Stack Overflow|last=Vincent|first=James|date=5 December 2022|website=[[The Verge]]|language=en-US|format=HTML|access-date=5 December 2022}}</ref> चैटजीपीटी के लांच के बाद, ओपनएआई के कीमत के अनुमान {{US$|29|link=yes}}{{nbsp}}बिलियन लगावल गइल बाटे।<ref>{{cite news |url=https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |title=ChatGPT creator OpenAI is in talks to sell shares in a tender offer that would double the startup's valuation to $29 billion |access-date=January 18, 2023 |work=Insider |first=Lakshmi |last=Varanasi |date=January 5, 2023 |archive-date=January 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118050502/https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |url-status=live}}</ref> {{clear}} == नोट == {{notelist|group=नोट}} == संदर्भ == {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:सॉफ्टवेयर]] [[श्रेणी:लार्ज लैंग्वेज मॉडल]] [[श्रेणी:चैटबॉट]] [[श्रेणी:आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] {{Software-stub}} aisqcydrjiqoi0y6g998y9btyxwzovf 807017 807016 2026-10-20T08:22:44Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807017 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | title = ChatGPT | logo = ChatGPT logo.svg | logo caption = चैटजीपीटी के निशान (एंब्लेम) | screenshot = | screenshot size = | caption = [[गूगल क्रोम]] में चैटजीपीटी | author = | developer = [[ओपेनएआइ|ओपेनएआइ (OpenAI)]] | released = {{Start date and age|2022|11|30}} | latest release version = | latest release date = | repo = | programming language = | operating system = | genre = [[आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] [[चैटबॉट]] | license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर|प्रोपराइटरी]] | website = {{url|https://chat.openai.com}} }} '''चैटजीपीटी''' (ChatGPT){{efn|जीपीटी (GPT) के पूरा नाँव हवे ''जेनेरेटिव प्री-ट्रेन्ड ट्रांसफार्मर''<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html|title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT|last=Roose|first=Kevin|date=5 December 2022|website=|publisher=New York Times|language=en-US|format=HTML|access-date=26 December 2022|quote=Like those tools, ChatGPT — which stands for “generative pre-trained transformer” — landed with a splash.}}</ref>}} एगो [[चैटबॉट]] हवे जे [[ओपनएआइ]] दवारा नवंबर 2022 में लॉन्च कइल गइल। ई ओपनएआई के जीपीटी-3.5 परिवार के टॉप पर बनावल गइल बा जे [[लार्ज लैंग्वेज मॉडल]] के बाड़ें, आ एकरा के सुपरवाइज आ रिनफोर्समेंट लर्निंग टेकनीक दुनों के साथ बढ़ियाँ से ट्यून कइल गइल बा। चैटजीपीटी के प्रोटोटाइप के रूप में 30 नवंबर 2022 के लॉन्च कइल गइल आ ग्यान के कई डोमेन सभ में एकरे बिस्तार से जवाबदेहीं आ आर्टिक्यूलेट जवाब सभ खातिर ई जल्दी से धियान अपना ओर खींचलस। एकर असमान तथ्यात्मक सटीकता के एगो जरूरी खामी के रूप में पहचानल गइल बा।<ref name="TheVergeStackOverflow">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers|title=AI-generated answers temporarily banned on coding Q&A site Stack Overflow|last=Vincent|first=James|date=5 December 2022|website=[[The Verge]]|language=en-US|format=HTML|access-date=5 December 2022}}</ref> चैटजीपीटी के लांच के बाद, ओपनएआई के कीमत के अनुमान {{US$|29|link=yes}}{{nbsp}}बिलियन लगावल गइल बाटे।<ref>{{cite news |url=https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |title=ChatGPT creator OpenAI is in talks to sell shares in a tender offer that would double the startup's valuation to $29 billion |access-date=January 18, 2023 |work=Insider |first=Lakshmi |last=Varanasi |date=January 5, 2023 |archive-date=January 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118050502/https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |url-status=live}}</ref> {{clear}} == नोट == {{notelist|group=नोट}} == संदर्भ == {{Reflist|33em}} [[श्रेणी:सॉफ्टवेयर]] [[श्रेणी:लार्ज लैंग्वेज मॉडल]] [[श्रेणी:चैटबॉट]] [[श्रेणी:आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस]] {{Software-stub}} r0o395k790q01jnfsles1gk9h3jgafx हनुमान चालीसा 0 89219 806848 805614 2026-10-19T17:36:52Z SM7 3953 Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], सुधार कइल गइल 806848 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text |name = हनुमान चालीसा |image = Hanuman showing Rama in His heart.jpg |author = [[तुलसीदास]] |religion = [[हिंदू धर्म]] |language = [[अवधी भाषा]]<ref>Nityanand Misra 2015, p. xviii.</ref> |Genre = [[भक्ति]] साहित्य |verses = 40 }} '''हनुमान चालीसा''' चाहे '''हनुमान चलीसा''' [[हिंदू धर्म|हिंदू]] देवता [[हनुमान]] के गुणगान में भक्ति गीत (''[[स्तोत्र]]'') ह।<ref name="mahaviriintro">Rambhadradas 1984, [http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/amukha.php pp. 1-8.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203052448/http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/amukha.php|date=3 February 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2003/02/26/stories/2003022601521700.htm|title=Hanuman Chalisa in digital version|date=26 February 2003|publisher=The Hindu Business Line|access-date=2011-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/dharm/who-wrote-hanuman-chalisa-the-story-behind-it-2999632.html|title=किसने लिखी थी हनुमान चालीसा, जिसके बारे में कही जाती हैं कई बातें|date=9 April 2020|website=News18 India|access-date=2020-09-15|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504125310/https://hindi.news18.com/news/dharm/who-wrote-hanuman-chalisa-the-story-behind-it-2999632.html|url-status=dead}}</ref> [[तुलसीदास]] एकर रचना [[अवधी भाषा]] में कइलें,<ref name="mahaviriintro" /> आ ''[[रामचरितमानस]]'' के अलावा ई इनके सभसे परसिद्ध रचना ह।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/br/2006/01/03/stories/2006010300511400.htm|title=Book Review / Language Books : Epic of Tulasidas|date=3 January 2006|work=The Hindu|access-date=2011-06-25|archive-date=2010-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304141547/http://www.hindu.com/br/2006/01/03/stories/2006010300511400.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/11/29/stories/2002112900990400.htm|title=Lineage shows|date=29 November 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=2011-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20040103112927/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/11/29/stories/2002112900990400.htm|archive-date=3 January 2004}}</ref> हिंदू धार्मिक कथा सभ में हनुमान जी [[राम]] के भक्त हवें आ ''[[रामायण]]'' के केंद्रीय पात्रन में से एक हवें। [[शैव मत|शैव]] परंपरा के अनुसार हनुमानो एगो देवता हवन जे [[शिव]] के अवतार हवें। लोककथा सभ में हनुमान जी के बल-बुद्धि के काफी तारीफ मिले ला।<ref name="peeb100">Peebles 1986, p. 100</ref> हनुमान के गुण — उनकर ताकत, साहस, बुद्धि, [[ब्रह्मचर्य]], राम के प्रति उनकर भक्ति; आ जवना कई गो नाँव सभ से उनकरा के जानल जाला — के बिस्तार से ''हनुमान चालीसा'' में बर्णन कइल गइल बा।<ref name="peeb100" /> ''हनुमान चालीसा'' के पाठ भा जप एगो आम हिंदू धार्मिक रिवाज ह।<ref>Peebles 1986, p. 99</ref> ''हनुमान चालीसा'' हनुमान के गुणगान में सबसे लोकप्रिय गीत ह, आ रोज लाखों हिंदू लोग एकर पाठ करे ला।<ref name="nm2015foreword">[[Karan Singh]], in Nityanand Misra 2015, p. xvi.</ref> == बिबरन == ''हनुमान चालीसा'' के अरथ होला — हनुमान पर चालीस ठे चौपाई। "चालीसा" भा "चलीसा" शब्द "चालीस" से बनल बा, जेकर मतलब होला चालीस के संख्या, काहें से कि ''हनुमान चालीसा में'' 40 गो [[चौपाई]] छंद बाड़ें (शुरुआत आ अंत में के दोहा सभ के छोड़ के)।<ref name="mahaviriintro" /> एकर रचना के श्रेय [[तुलसीदास]] के दिहल जाला, जे 16वीं सदी ईसवी में एगो कवि-संत रहलें। स्तोत्र के अंतिम श्लोक में उ आपन नाम के जिकिर कइले बाड़ें। ''हनुमान चालीसा'' के 39वीं चौपाई में कहल गइल बा कि जे [[हनुमान]] जी के पूरा भक्ति से एकर जप करी, ओकरा प हनुमान के कृपा होई। दुनिया भर के हिंदू लोग में ई बहुत लोकप्रिय मान्यता बा कि एह चालीसा के जाप से गंभीर समस्या में हनुमान के दिव्य हस्तक्षेप के आह्वान होला। === लेखक === [[चित्र:Goswami_Tulsidas_Awadhi_Hindi_Poet.jpg|thumb| [[तुलसीदास]] के सबसे आम तस्वीर]] [[चित्र:Tulsi_Das_Home_from_the_Ganga_River_near_Hanuman_Ghat,_Varanasi.jpg|thumb| [[गंगा नदी]] के तीरे तुलसीदास के घर तुलसी घाट, [[बनारस]] जहाँ हनुमान चालीसा लिखल गइल रहे, एह स्थल पर एगो छोट मंदिरो बाटे।]] [[तुलसीदास]]<ref name="frommer" /> (1497/1532-1623) एगो [[हिंदू धर्म|हिंदू]] कवि-संत, सुधारक आ दार्शनिक रहलें जे [[राम]] के प्रति भक्ति खातिर परसिद्ध रहलें। कई गो लोकप्रिय रचना सभ के रचयिता तुलसीदास के सभसे ढेर जानल जाला महाकाव्य ''[[रामचरितमानस]]'' के लेखक के रूप में, जे लोकभाषा में अवधी भाषा में ''[[रामायण]]'' के दोबारा बर्णन हवे। तुलसीदास के उनुका जियते में उनुका के [[संस्कृत]] में मूल रामायण के रचनाकार [[वाल्मीकि]] के पुनर्जन्म के रूप में प्रशंसित कइल गइल रहे।<ref>Lutgendorf 2007, p. 293.</ref> तुलसीदास अपना निधन तक [[बनारस|काशी]] (अब बनारस) में रहत रहलें।<ref>Prasad 2008, p. 857, quoting Mata Prasad Gupta: Although he paid occasional visits to several places of pilgrimage associated with Rama, his permanent residence was in Kashi.</ref> बनारस के तुलसी घाट के नाम उनके नाम पर रखल गइल बा।<ref name="frommer">de Bruyn 2010, p. 471</ref> ऊ बनारस में हनुमान के समर्पित [[संकट मोचन|संकट मोचन हनुमान मंदिर]] के स्थापना कइलें, मानल जाला कि ई ओह जगह पर खड़ा हवे जहाँ इनके हनुमान के साक्षात दर्शन भइल रहल।<ref>Callewaert 2000, p. 90</ref> तुलसीदास [[रामलीला]] नाटकन के शुरुआत कइलन जवन रामायण के लोक-रंगमय रूपांतरण ह।<ref name="handoo-ramlila">Handoo 1964, p. 128: … this book … is also a drama, because Goswami Tulasidasa started his ''Ram Lila'' on the basis of this book, which even now is performed in the same manner everywhere.</ref> [[हिंदी साहित्य|हिंदी]], [[भारतीय साहित्य|भारतीय]], आ विश्व साहित्य के सबसे बड़ कवि में से एक के रूप में उनुकर प्रशंसा मिलल बा।<ref>Prasad 2008, p. xii: He is not only the supreme poet, but the unofficial poet-laureate of India.</ref><ref>Prasad 2008, p. xix: Of Tulsidas's place among the major Indian poets there can be no question: he is as sublime as Valmiki and as elegant as Kalidasa in his handling of the theme.</ref><ref name="jonesryan-tulsi">Jones 2007, p. 456</ref><ref name="nirala-tulsi">Sahni 2000, pp. 78-80</ref> भारत में कला, संस्कृति आ समाज पर तुलसीदास आ इनके रचना सभ के परभाव बहुत ब्यापक बा आ आजु ले लोकभाषा, रामलीला नाटक, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत]], लोकप्रिय संगीत, आ टेलीविजन धारावाहिक सभ में देखल जाला।<ref name="handoo-ramlila" /><ref>Lutgendorf 1991, p. 11: … — scores of lines from the ''Rāmcaritmānas'' have entered folk speech as proverbs — …</ref><ref>Mitra 2002, p. 216</ref><ref>Subramanian 2008, p. inside cover</ref> === भाषा === ''हनुमान चालीसा'' के 40 गो [[चौपाई]] छंद के पहिले शुरू में 2 गो [[दोहा]] आ अंत में एगो दोहा बाड़ें।<ref>Mehta 2007, p. xxv</ref> चालीसा में क्रम से ज्ञान, बिना कवनो इच्छा के राम आ मनुष्य के प्रति भक्ति।<ref>Mehta 2007, p. xxvii</ref> जइसे भक्ति साहित्य के मामला में तुलसीदास जी कविता के शुरुआत अपना गुरु (गुरु) के गुणगान करत दू गो दोहा से कइले बाड़न।<ref>Mehta 2007, p. xxxi</ref> चालीसा के भाषा [[अवधी भाषा]] हवे।<ref>Mehta 2007, p. xxxvix</ref> === देवता === [[हिंदू]] देवता जेकर ई प्रार्थना हवे ऊ [[हनुमान]] हवें, जे [[राम]] ([[विष्णु]] के सातवाँ अवतार) आ ''रामायण'' के एगो केंद्रीय पात्र, के कट्टर भक्त हवें। वानर लोग में सेनापति हनुमान राक्षस राजा [[रावण]] के खिलाफ युद्ध में राम के योद्धा रहले। हनुमान के कारनामा के कई किसिम के धार्मिक आ सांस्कृतिक परंपरा सभ में<ref>Orlando O. Espín, James B. Nickoloff ''An introductory dictionary of theology and religious studies''. 2007, page 537</ref> खासतौर पर हिंदू धर्म में, एह हद ले मनावल जाला कि ऊ अक्सर कुछ भक्ति परंपरा सभ के अनुसार पूजा के बिसय होलें,<ref>Rosen, Steven. ''Essential Hinduism''. 2006, page 67-8</ref> आ कई गो मंदिर सभ में ई प्रधान देवता हवें जे जानल जालें हनुमान मंदिर के रूप में। ऊ सात गो चिरंजीवी (अमर) में से एक हवें। हनुमान जी अर्जुन के रथ पर [[महाभारत]] में भी उनकर ध्वज (झंडा) के रूप में आवेला। == पाठ == एह रचना में तेतालीस गो छंद बाड़ें — दू गो परिचयात्मक दोहा, चालीस गो चौपाई आ अंत में एगो दोहा। पहिला परिचयात्मक दोहा के शुरुआत श्री शब्द से होला जवन शिव के कहल जाला, जेकरा के हनुमान के गुरु मानल जाला। हनुमान के शुभ रूप, ज्ञान, गुण, शक्ति आ बहादुरी के वर्णन पहिला दस चौपाई में कइल गइल बा। चौपाई एगारह से बीस में हनुमान के राम के सेवा में कइल गइल काम के वर्णन बा आ एगारहवाँ से पन्द्रहवाँ चौपाई में लक्ष्मण के चेतना में वापस ले आवे में हनुमान के भूमिका के वर्णन कइल गइल बा। एकइसवीं चौपाई से तुलसीदास हनुमान के कृपा के जरूरत के वर्णन कइले बाड़न। अंत में तुलसीदास हनुमान जी के सूक्ष्म भक्ति से अभिवादन करे लें आ इनके दिल में आ भक्त लोग के दिल में निवास करे के निहोरा करे लें। समापन दोहा में फिर से हनुमान से राम, लक्ष्मण आ सीता के साथे हिरदै में निवास करे के निहोरा कइल गइल बा। == दोहा == : ''श्रीगुरु चरण सरोज रज निज मनु मुकुर सुधारि । : ''वर्नौ रघुवर विमल जशु जो दायक फल चारि ।।'' : ''बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौ पवन कुमार । : ''बल बुद्धि विद्या देहु मोहि, हरहु कलेश विकार ।।'' == चौपाई == : जय हनुमान ज्ञान गुन सागर । : जय कपीस तिहुँ लोक उजागर ॥1॥ : राम दूत अतुलित बल धामा । : अंजनि पुत्र पवनसुत नामा ॥2॥ : महाबीर विक्रम बजरंगी । : कुमति निवार सुमति के संगी ॥3॥ : कंचन बरन बिराज सुबेसा । : कानन कुंडल कुंचित केसा ॥4॥ : हाथ वज्र औ ध्वजा बिराजे । : काँधे मूँज जनेऊ साजे ॥5॥ : संकर सुवन केसरी नंदन । : तेज प्रताप महा जग वंदन ॥6॥ : विद्यावान गु‌‍‍णी अति चातुर । : राम काज करिबे को आतुर ॥7॥ : प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया । : राम लखन सीता मनबसिया ॥8॥ : सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा । : बिकट रूप धरि लंक जरावा ॥9॥ : भीम रूप धरि असुर सँहारे । : रामचंद्र के काज सवाँरे ॥10॥ : लाय सँजीवन लखन जियाए । : श्री रघुबीर हरसि उर लाए ॥11॥ : रघुपति कीन्हीं बहुत बड़ाई । : तुम मम प्रिय भरतहिं सम भाई ॥12॥ : सहस बदन तुम्हरो जस गावैं । : अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं ॥13॥ : सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा । : नारद सारद सहित अहीसा ॥14॥ : यम कुबेर दिगपाल जहाँ ते । : कवि कोविद कहि सके कहाँ ते ॥15॥ : तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा । : राम मिलाय राज पद दीन्हा ॥16॥ : तुम्हरो मंत्र बिभीषण माना । : लंकेश्वर भये सब जग जाना ॥17॥ : जुग सहस्र योजन पर भानू । : लील्यो ताहि मधुर फल जानू ॥18॥ : प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं । : जलधि लाँघि गए अचरज नाहीं ॥19॥ : दुर्गम काज जगत के जेते । : सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते ॥20॥ : राम दुआरे तुम रखवारे । : होत न आज्ञा बिनु पैसारे ॥21॥ : सब सुख लहैं तुम्हारी सरना । : तुम रक्षक काहू को डरना ॥22॥ : आपन तेज सम्हारो आपै । : तीनहुँ लोक हाँक ते काँपै ॥23॥ : भूत पिशाच निकट नहि आवै । : महाबीर जब नाम सुनावै ॥24॥ : नासै रोग हरे सब पीरा । : जपत निरंतर हनुमत बीरा ॥25॥ : संकट तें हनुमान छुडावैं । : मन क्रम वचन ध्यान जो लावै ॥26॥ : सब पर राम तपस्वी राजा । : तिनके काज सकल तुम साजा ॥27॥ : और मनोरथ जो कोई लावै । : सोइ अमित जीवन फल पावै ॥28॥ : चारों जुग परताप तुम्हारा । : है परसिद्ध जगत उजियारा ॥29॥ : साधु संत के तुम रखवारे । : असुर निकंदन राम दुलारे ॥30॥ : अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता । : अस बर दीन जानकी माता ॥31॥ : राम रसायन तुम्हरे पासा । : सदा रहो रघुपति के दासा ॥32॥ : तुम्हरे भजन राम को पावै । : जनम जनम के दुख बिसरावै ॥33॥ : अंतकाल रघुवरपुर जाई । : जहाँ जन्म हरिभक्त कहाई ॥34॥ : और देवता चित्त ना धरई । : हनुमत सेई सर्व सुख करई ॥35॥ : संकट कटै मिटै सब पीरा । : जो सुमिरै हनुमत बलबीरा ॥36॥ : जै जै जै हनुमान गोसाईं । : कृपा करहु गुरु देव की नाईं ॥37॥ : यह सत बार पाठ कर जोई । : छूटहि बंदि महा सुख होई ॥38॥ : जो यह पढ़े हनुमान चालीसा । : होय सिद्धि साखी गौरीसा ॥39॥ : तुलसीदास सदा हरि चेरा । : कीजै नाथ हृदय मँह डेरा ॥40॥ ।। दोहा ।। : ''पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप ।'' : ''राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप ॥'' === टीका सभ === 1980 के दशक से पहिले ''हनुमान चालीसा'' पर कवनो टीका ना बनावल गइल रहे, जवना के रामभद्राचार्य एह रचना के तुलसीदास के संग्रहित रचना के मुद्रित संस्करण में शामिल ना होखे के कारण बतावेलें।<ref name="mahaviriintro"/> ''हनुमान चालीसा'' पर पहिला संक्षिप्त टीका इंदुभूषण रामायनी के रचना हवे।<ref name="mahaviriintro" /> रामभद्राचार्य के हिंदी में ''महावीरी'' टीका, जेकर रचना 1983 में भइल,<ref name="mahaviriintro" /> रामचंद्र प्रसाद द्वारा ''हनुमान चालीसा'' पर सभसे नीक टीका कहल गइल। == समीक्षा == स्वामी करपात्री ''हनुमान चालीसा के'' वैदिक मंत्रन के तरह एगो परम ''प्रमाण'', सर्वशक्तिमान आ सभ इच्छा के पूरा करे में सक्षम मानत रहले।<ref name="mahaviriintro"/> रामभद्राचार्य एकरा के शुभता से भरल आ "स्तोत्रन के बीच गहना" कहलें, आ कहलें कि ऊ कई गो अइसन उदाहरण के साक्षी आ सुनले बाड़ें जहाँ आस्था के साथ चालीसा पाठ करे वाला लोग के इच्छा पूरा भइल।<ref name="mahaviriintro" /> == पॉपुलर संस्कृति में == ''हनुमान चालीसा'' के पाठ लाखों हिंदू लोग रोज करे ला<ref name="nm2015foreword">Karan Singh, in Nityanand Misra 2015, p. xvi.</ref> आ भारत के अधिकतर साधक हिंदू लोग के एकर पाठ जबानी इयाद बा।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> ई रचना बिबिध शैक्षिक, सामाजिक, भाषाई, संगीत, आ भौगोलिक समूह सभ के लोग के बीच लोकप्रिय होखे बा।<ref name="nm2015preface" /> === शास्त्रीय आ लोक संगीत === ''हनुमान चालीसा'' हिंदू धार्मिक किताबन में से एगो ह आ एकरा के कई गो लोकप्रिय भजन, शास्त्रीय आ लोक गायक लोग गवले बा।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> [[हरि ओम शरण]] के ''हनुमान चालीसा'' के प्रस्तुति, मूल रूप से 1974 में भारत के ग्रामोफोन कंपनी द्वारा रिलीज कइल गइल आ 1995 में सुपर कैसेट इंडस्ट्रीज द्वारा दोबारा रिलीज कइल गइल,<ref name="nm2015notation" /> सभसे लोकप्रिय सभ में से एक बा, आ नियमित रूप से पूरा उत्तरी भारत के मंदिर आ घर सभ में बजावल जाला।<ref name="nm2015preface" /> ई प्रस्तुति मिश्र खमाज में पारंपरिक धुन पर आधारित बा, [[ठाट|जवन]] खमाज थाट के एगो [[राग]] ह,<ref name="nm2015notation">Nityanand Misra 2015, pp. 199-212.</ref> जवना के आधार स्वर हारमोनियम के दूसरा करिया कुंजी (''काली दो'') पर लिहल गइल बा।<ref name="nm2015notation" /> एही पारंपरिक धुन पर आधारित रिकार्डिंग सुपर कैसेट इंडस्ट्रीज के ओर से 1992 में रिलीज भइल, जवना में हरिहरन गायक आ गुलशन कुमार कलाकार के रूप में रहल लोग।<ref name="nm2015notation" /> अउरी उल्लेखनीय प्रस्तुति में भजन गायक [[अनूप जलोटा]] आ [[रविंद्र जैन]], हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक [[जसराज|पंडित जसराज]] आ [[राजन-साजन मिश्र|राजन आ साजन मिश्रा]], आ कर्नाटक गायिका [[एमएस सुब्बुलक्ष्मी]] के प्रस्तुति शामिल बा।<ref name="nm2015notation">Nityanand Misra 2015, pp. 199-212.</ref> उन्नी कृष्णन, नित्यश्री महादेवन, पंडित [[भीमसेन जोशी]], गणपति सच्चिदानन्द स्वामीजी आ [[मोररी बापू]] के प्रस्तुति भी लोकप्रिय बा। पाश्चात्य गायकन में कृष्ण दास हनुमान चालीसा के धीमा आ तेज दुनु प्रारूप में प्रस्तुत कइले बाड़न.<ref>{{Cite web|url=https://krishnadas.com/podcasts/call-response/spiritual-experiences-auschwitz-and-bernie-glassman/|title=Ep. 27 &#124; Spiritual Experiences, Auschwitz and Bernie Glassman|date=June 15, 2020}}</ref> === पापुलर फिलिम === हिंदी सिनेमा ''1920'' (निर्देशक विक्रम भट्ट) में ''हनुमान चालीसा के'' अक्सर अलग-अलग सीन में इस्तेमाल भइल। एगो सीन में नायक अर्जुन सिंह राठोड (रजनीश दुग्गल के भूमिका में), ''हनुमान चालीसा'' के पूरा पाठ करत देखावल गइल बा। एकर प्रयोग ''बजरंगी भाईजान में एगो महत्वपूर्ण सीक्वेंस में भइल बा,'' जब नायक बाल तस्करन से जवाबी लड़ाई लड़त बा आ ओह लोग से एगो छोट लड़िकी के बचा लेला।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/bajrangi-bhaijaan-plot-summary/articleshow/48108672.cms|title=Bajrangi Bhaijaan Plot Summary – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-02-01}}</ref> चारुवी अग्रवाल के निर्देशन आ चारुवी डिजाइन लैब्स के डिजाइन कइल ''श्री हनुमान चालीसा'' नाम के एगो एनीमेशन फिलिम हनुमान पर बनल फिलिम ह।<ref>{{Cite web|url=http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=96|title=Charuvi Design Labs release The Second official teaser for "Shri Hanuman Chalisa"|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423025521/http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=96|archive-date=23 April 2016|access-date=2016-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=91|title=Charuvi Design Labs release The first official teaser for "Shri Hanuman Chalisa"|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423033637/http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=91|archive-date=23 April 2016|access-date=2016-04-06}}</ref> === पापुलर संगीत === ''हनुमान चालीसा'' गावल लोकप्रिय गायकन में कर्नाटक गायक एमएस सुब्बुलक्ष्मी के साथे [[लता मंगेशकर]], [[महेंद्र कपूर]], एसपी बालासुब्रह्मण्यम, [[शंकर महादेवन]], [[अनुराधा पौडवाल]], [[कैलाश खेर]], सुखविंदर सिंह, आ [[उदित नारायण]] शामिल बाड़े।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> ''हनुमान चालीसा'' [[अमिताभ बच्चन]] बीस गो अउरी गायकन का साथे कोरस में गवले रहले।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> ई रिकार्डिंग ''श्री हनुमान चालीसा'' एल्बम के हिस्सा के रूप में 2011 में रिलीज भइल आ नवंबर 2011 के दौरान रिलीजिंग म्यूजिक लेबल द्वारा एकरा के अभूतपूर्व प्रतिक्रिया मिलल<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-06/news-and-interviews/30364066_1_tv-ad-campaign-music-label-album|title=All in praise of the Almighty|date=6 November 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=10 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109075136/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-06/news-and-interviews/30364066_1_tv-ad-campaign-music-label-album|archive-date=9 November 2011}}</ref> गुलशन कुमार आ हरिहरन के गावल ''हनुमान चालीसा'' के एगो प्रस्तुति नवंबर 2021 में पहिला भक्ति गीत आ [[यूट्यूब]] पर पहिला बेर बनल जवन 2 अरब व्यूज पार कइलस। वर्तमान में [[यूट्यूब]] पर भी इ सबसे ज्यादा देखल जाए वाला भारतीय म्यूजिक वीडियो बा।<ref>{{Cite web|url=https://infotonline.com/hanuman-chalisa-by-gulshan-kumar-crosses-1b-views/|title=Hanuman Chalisa by Gulshan Kumar crosses 1B views on YouTube, another World record made by T-series|date=27 May 2020|website=Infotonline|access-date=May 27, 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920180754/https://infotonline.com/hanuman-chalisa-by-gulshan-kumar-crosses-1b-views/|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist|33em}} === ग्रंथ === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last1=de Bruyn |first1=Pippa |last2=Bain |first2=Keith |last3=Allardice |first3=David |last4=Joshi |first4=Shonar |title=Frommer's India |year=2010 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-470-60264-5 |location=Hoboken, New Jersey |page=471}} * {{cite book |last1=Callewaert |first1=Winand M. |last2=Schilder |first2=Robert |title=Banaras: Vision of a Living Ancient Tradition |year=2000 |publisher=Hemkunt Press |isbn=9788170103028 |location=New Delhi, India |page=90}} * {{cite book |last=Chaturvedi |first=B.K. |title=Shri Hanuman Chalisa (Roman) |year=1994b |publisher=Diamond Pocket Books |location=New Delhi |isbn=81-7182-395-5}} * {{cite book |last1=Jones |first1=Constance |last2=Ryan |first2=James D. |isbn=978-0-8160-5458-9 |title=Encyclopedia of Hinduism |url=https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000jone |series=Encyclopedia of World Religions |location=New York |year=2007 |publisher=Infobase Publishing |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000jone/page/456 456] |quote=It can be said without reservation that Tulsidas is the greatest poet to write in the Hindi language. Tulsidas was a Brahmin by birth and was believed to be a reincarnation of the author of the Sanskrit Ramayana, Valmiki.}} * {{cite book |last=Mehta |first=Pt. Vijay Shankar |title=Kripa Karahu Guru Dev Ki Naain |year=2007 |publisher=Radhakrishnan Prakashan |location=New Delhi |isbn=978-81-8361-041-4 |page=9 |edition=2nd}} * {{cite book |last=Misra |first=Munindra |title=Shri Hanuman Chalisa in English Rhyme with original text |year=2015 |publisher=Osmora Inc. |location=United States |isbn=9782765913702}} * {{cite book |last=Misra |first=Nityanand |author-link=Nityanand Misra |title=Mahāvīrī: Hanumān-Cālīsā Demystified |year=2015 |publisher=Niraamaya Publishing Services Pvt Ltd |location=Mumbai, India |isbn=9788193114407}} * {{cite book |last=Mitra |first=Swati |title=Good Earth Varanasi City Guide |url=https://archive.org/details/goodearthvaranas0000unse |publisher=Eicher Goodearth Limited |location=New Delhi, India |year=2002 |isbn=9788187780045 |page=[https://archive.org/details/goodearthvaranas0000unse/page/216 216]}} * {{cite book |last=Peebles |first=Patrick |title=Voices of South Asia: Essential Readings from Antiquity to the Present |publisher=M.E. Sharpe Inc. |location=United States |year=1986 |isbn=978-0-7656-3480-1 |page=216}} * {{cite web |last=Rambhadradas |author-link=Rambhadracharya |website=Jagadgururambhadracharya.org |date=8 June 1984 |publisher=Krishnadas Charitable Trust |location=New Delhi, India |language=hi |trans-title=Shri Hanuman Chalisa (with the Mahaviri commentary) |title= |script-title=hi:संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम बचन ध्यान जो लावै |url=http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/contents.php |access-date=29 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131117205618/http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/contents.php |archive-date=17 November 2013}} * {{cite book |last=Rao |first=Cheeni |title=In Hanuman's Hands: A Memoir |url=https://archive.org/details/isbn_9780061789731 |year=2009 |publisher=Harper Collins Publishers |location=United States |isbn=978-0-06-073662-0 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780061789731/page/393 393] |edition=First}} * {{cite book |last=Sahni |first=Bhisham |author-link=Bhisham Sahni |isbn=9788171789603 |title=Nilu, Nilima, Nilofara |location=New Delhi, India |language=hi |year=2000 |publisher=Rajkamal Prakashan Pvt Ltd |pages=78–80 |quote=हिन्दी का सौभाग्य है कि उसके काव्यकुंज की तुलसी-मंजरी की जैसी सुगंध संसार की साहित्य वाटिका में शायद कहीं नहीं। ... आकर्षण दोनों में अत्यधिक है अपने-अपने ढंग पर दोनों ही बहुत बड़े हैं, पर फिर भी सब तरफ़ से केवल काव्य के सौंदर्य पर विचार करने पर तुलसीदास ही बड़े ठहरते हैं – भाषा साहित्य में रवीन्द्रनाथ के संबंध में कहना पड़ता है कि भ्रम त्रुटियाँ मिल सकती हैं पर तुलसीदास के संबंध में कोई शायद ही मिले। ... और यही कारण है निराला जी तुलसीदास को कालिदास, व्यास, वाल्मीकि, होमर, गेटे और शेक्सपियर के समकक्ष रखकर उनके महत्त्व का आकलन करते हैं।}} * {{cite book |last=Subramanian |first=Vadakaymadam Krishnier |location=New Delhi, India |title=Hymns of Tulsidas |publisher=Abhinav Publications |year=2008 |isbn=9788170174967 |page=inside cover |quote=Famous classical singers like Paluskar, Anoop Jalota and MS Subbulakshmi have popularised Tulsidas's hymns among the people of India.}} {{refend}} [[श्रेणी:हिंदी कबितई]] [[श्रेणी:हिंदी भक्ति गीत]] [[श्रेणी:हिंदू भक्ति गीत]] 5ucmypxcz7ch39xh1e26670yrx66hds 807018 806848 2026-10-20T08:26:48Z SM7 3953 सुधार कइल गइल 807018 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text |name = हनुमान चालीसा |image = Hanuman showing Rama in His heart.jpg |author = [[तुलसीदास]] |religion = [[हिंदू धर्म]] |language = [[अवधी भाषा]]<ref>Nityanand Misra 2015, p. xviii.</ref> |Genre = [[भक्ति]] साहित्य |verses = 40 गो [[चौपाई]] आ सुरू आ अंत में [[दोहा]] }} '''हनुमान चालीसा''' चाहे '''हनुमान चलीसा''' [[हिंदू धर्म|हिंदू]] देवता [[हनुमान]] के गुणगान में भक्ति गीत (''[[स्तोत्र]]'') ह।<ref name="mahaviriintro">Rambhadradas 1984, [http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/amukha.php pp. 1-8.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203052448/http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/amukha.php|date=3 February 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2003/02/26/stories/2003022601521700.htm|title=Hanuman Chalisa in digital version|date=26 February 2003|publisher=The Hindu Business Line|access-date=2011-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/dharm/who-wrote-hanuman-chalisa-the-story-behind-it-2999632.html|title=किसने लिखी थी हनुमान चालीसा, जिसके बारे में कही जाती हैं कई बातें|date=9 April 2020|website=News18 India|access-date=2020-09-15|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504125310/https://hindi.news18.com/news/dharm/who-wrote-hanuman-chalisa-the-story-behind-it-2999632.html|url-status=dead}}</ref> [[तुलसीदास]] एकर रचना [[अवधी भाषा]] में कइलें,<ref name="mahaviriintro" /> आ ''[[रामचरितमानस]]'' के अलावा ई इनके सभसे परसिद्ध रचना ह।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/br/2006/01/03/stories/2006010300511400.htm|title=Book Review / Language Books : Epic of Tulasidas|date=3 January 2006|work=The Hindu|access-date=2011-06-25|archive-date=2010-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304141547/http://www.hindu.com/br/2006/01/03/stories/2006010300511400.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/11/29/stories/2002112900990400.htm|title=Lineage shows|date=29 November 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=2011-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20040103112927/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/11/29/stories/2002112900990400.htm|archive-date=3 January 2004}}</ref> हिंदू धार्मिक कथा सभ में हनुमान जी [[राम]] के भक्त हवें आ ''[[रामायण]]'' के केंद्रीय पात्रन में से एक हवें। [[शैव मत|शैव]] परंपरा के अनुसार हनुमानो एगो देवता हवन जे [[शिव]] के अवतार हवें। लोककथा सभ में हनुमान जी के बल-बुद्धि के काफी तारीफ मिले ला।<ref name="peeb100">Peebles 1986, p. 100</ref> हनुमान के गुण — उनकर ताकत, साहस, बुद्धि, [[ब्रह्मचर्य]], राम के प्रति उनकर भक्ति; आ जवना कई गो नाँव सभ से उनकरा के जानल जाला — के बिस्तार से ''हनुमान चालीसा'' में बर्णन कइल गइल बा।<ref name="peeb100" /> ''हनुमान चालीसा'' के पाठ भा जप एगो आम हिंदू धार्मिक रिवाज ह।<ref>Peebles 1986, p. 99</ref> ''हनुमान चालीसा'' हनुमान के गुणगान में सबसे लोकप्रिय गीत ह, आ रोज लाखों हिंदू लोग एकर पाठ करे ला।<ref name="nm2015foreword">[[Karan Singh]], in Nityanand Misra 2015, p. xvi.</ref> == बिबरन == ''हनुमान चालीसा'' के अरथ होला — हनुमान पर चालीस ठे चौपाई। "चालीसा" भा "चलीसा" शब्द "चालीस" से बनल बा, जेकर मतलब होला चालीस के संख्या, काहें से कि ''हनुमान चालीसा में'' 40 गो [[चौपाई]] छंद बाड़ें (शुरुआत आ अंत में के दोहा सभ के छोड़ के)।<ref name="mahaviriintro" /> एकर रचना के श्रेय [[तुलसीदास]] के दिहल जाला, जे 16वीं सदी ईसवी में एगो कवि-संत रहलें। स्तोत्र के अंतिम श्लोक में उ आपन नाम के जिकिर कइले बाड़ें। ''हनुमान चालीसा'' के 39वीं चौपाई में कहल गइल बा कि जे [[हनुमान]] जी के पूरा भक्ति से एकर जप करी, ओकरा प हनुमान के कृपा होई। दुनिया भर के हिंदू लोग में ई बहुत लोकप्रिय मान्यता बा कि एह चालीसा के जाप से गंभीर समस्या में हनुमान के दिव्य हस्तक्षेप के आह्वान होला। === लेखक === [[चित्र:Goswami_Tulsidas_Awadhi_Hindi_Poet.jpg|thumb| [[तुलसीदास]] के सबसे आम तस्वीर]] [[चित्र:Tulsi_Das_Home_from_the_Ganga_River_near_Hanuman_Ghat,_Varanasi.jpg|thumb| [[गंगा नदी]] के तीरे तुलसीदास के घर तुलसी घाट, [[बनारस]] जहाँ हनुमान चालीसा लिखल गइल रहे, एह स्थल पर एगो छोट मंदिरो बाटे।]] [[तुलसीदास]]<ref name="frommer" /> (1497/1532-1623) एगो [[हिंदू धर्म|हिंदू]] कवि-संत, सुधारक आ दार्शनिक रहलें जे [[राम]] के प्रति भक्ति खातिर परसिद्ध रहलें। कई गो लोकप्रिय रचना सभ के रचयिता तुलसीदास के सभसे ढेर जानल जाला महाकाव्य ''[[रामचरितमानस]]'' के लेखक के रूप में, जे लोकभाषा में अवधी भाषा में ''[[रामायण]]'' के दोबारा बर्णन हवे। तुलसीदास के उनुका जियते में उनुका के [[संस्कृत]] में मूल रामायण के रचनाकार [[वाल्मीकि]] के पुनर्जन्म के रूप में प्रशंसित कइल गइल रहे।<ref>Lutgendorf 2007, p. 293.</ref> तुलसीदास अपना निधन तक [[बनारस|काशी]] (अब बनारस) में रहत रहलें।<ref>Prasad 2008, p. 857, quoting Mata Prasad Gupta: Although he paid occasional visits to several places of pilgrimage associated with Rama, his permanent residence was in Kashi.</ref> बनारस के तुलसी घाट के नाम उनके नाम पर रखल गइल बा।<ref name="frommer">de Bruyn 2010, p. 471</ref> ऊ बनारस में हनुमान के समर्पित [[संकट मोचन|संकट मोचन हनुमान मंदिर]] के स्थापना कइलें, मानल जाला कि ई ओह जगह पर खड़ा हवे जहाँ इनके हनुमान के साक्षात दर्शन भइल रहल।<ref>Callewaert 2000, p. 90</ref> तुलसीदास [[रामलीला]] नाटकन के शुरुआत कइलन जवन रामायण के लोक-रंगमय रूपांतरण ह।<ref name="handoo-ramlila">Handoo 1964, p. 128: … this book … is also a drama, because Goswami Tulasidasa started his ''Ram Lila'' on the basis of this book, which even now is performed in the same manner everywhere.</ref> [[हिंदी साहित्य|हिंदी]], [[भारतीय साहित्य|भारतीय]], आ विश्व साहित्य के सबसे बड़ कवि में से एक के रूप में उनुकर प्रशंसा मिलल बा।<ref>Prasad 2008, p. xii: He is not only the supreme poet, but the unofficial poet-laureate of India.</ref><ref>Prasad 2008, p. xix: Of Tulsidas's place among the major Indian poets there can be no question: he is as sublime as Valmiki and as elegant as Kalidasa in his handling of the theme.</ref><ref name="jonesryan-tulsi">Jones 2007, p. 456</ref><ref name="nirala-tulsi">Sahni 2000, pp. 78-80</ref> भारत में कला, संस्कृति आ समाज पर तुलसीदास आ इनके रचना सभ के परभाव बहुत ब्यापक बा आ आजु ले लोकभाषा, रामलीला नाटक, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत]], लोकप्रिय संगीत, आ टेलीविजन धारावाहिक सभ में देखल जाला।<ref name="handoo-ramlila" /><ref>Lutgendorf 1991, p. 11: … — scores of lines from the ''Rāmcaritmānas'' have entered folk speech as proverbs — …</ref><ref>Mitra 2002, p. 216</ref><ref>Subramanian 2008, p. inside cover</ref> === भाषा === ''हनुमान चालीसा'' के 40 गो [[चौपाई]] छंद के पहिले शुरू में 2 गो [[दोहा]] आ अंत में एगो दोहा बाड़ें।<ref>Mehta 2007, p. xxv</ref> चालीसा में क्रम से ज्ञान, बिना कवनो इच्छा के राम आ मनुष्य के प्रति भक्ति।<ref>Mehta 2007, p. xxvii</ref> जइसे भक्ति साहित्य के मामला में तुलसीदास जी कविता के शुरुआत अपना गुरु (गुरु) के गुणगान करत दू गो दोहा से कइले बाड़न।<ref>Mehta 2007, p. xxxi</ref> चालीसा के भाषा [[अवधी भाषा]] हवे।<ref>Mehta 2007, p. xxxvix</ref> === देवता === [[हिंदू]] देवता जेकर ई प्रार्थना हवे ऊ [[हनुमान]] हवें, जे [[राम]] ([[विष्णु]] के सातवाँ अवतार) आ ''रामायण'' के एगो केंद्रीय पात्र, के कट्टर भक्त हवें। वानर लोग में सेनापति हनुमान राक्षस राजा [[रावण]] के खिलाफ युद्ध में राम के योद्धा रहले। हनुमान के कारनामा के कई किसिम के धार्मिक आ सांस्कृतिक परंपरा सभ में<ref>Orlando O. Espín, James B. Nickoloff ''An introductory dictionary of theology and religious studies''. 2007, page 537</ref> खासतौर पर हिंदू धर्म में, एह हद ले मनावल जाला कि ऊ अक्सर कुछ भक्ति परंपरा सभ के अनुसार पूजा के बिसय होलें,<ref>Rosen, Steven. ''Essential Hinduism''. 2006, page 67-8</ref> आ कई गो मंदिर सभ में ई प्रधान देवता हवें जे जानल जालें हनुमान मंदिर के रूप में। ऊ सात गो चिरंजीवी (अमर) में से एक हवें। हनुमान जी अर्जुन के रथ पर [[महाभारत]] में भी उनकर ध्वज (झंडा) के रूप में आवेला। == पाठ == एह रचना में तेतालीस गो छंद बाड़ें — दू गो परिचयात्मक दोहा, चालीस गो चौपाई आ अंत में एगो दोहा। पहिला परिचयात्मक दोहा के शुरुआत श्री शब्द से होला जवन शिव के कहल जाला, जेकरा के हनुमान के गुरु मानल जाला। हनुमान के शुभ रूप, ज्ञान, गुण, शक्ति आ बहादुरी के वर्णन पहिला दस चौपाई में कइल गइल बा। चौपाई एगारह से बीस में हनुमान के राम के सेवा में कइल गइल काम के वर्णन बा आ एगारहवाँ से पन्द्रहवाँ चौपाई में लक्ष्मण के चेतना में वापस ले आवे में हनुमान के भूमिका के वर्णन कइल गइल बा। एकइसवीं चौपाई से तुलसीदास हनुमान के कृपा के जरूरत के वर्णन कइले बाड़न। अंत में तुलसीदास हनुमान जी के सूक्ष्म भक्ति से अभिवादन करे लें आ इनके दिल में आ भक्त लोग के दिल में निवास करे के निहोरा करे लें। समापन दोहा में फिर से हनुमान से राम, लक्ष्मण आ सीता के साथे हिरदै में निवास करे के निहोरा कइल गइल बा। == दोहा == : ''श्रीगुरु चरण सरोज रज निज मनु मुकुर सुधारि । : ''वर्नौ रघुवर विमल जशु जो दायक फल चारि ।।'' : ''बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौ पवन कुमार । : ''बल बुद्धि विद्या देहु मोहि, हरहु कलेश विकार ।।'' == चौपाई == : जय हनुमान ज्ञान गुन सागर । : जय कपीस तिहुँ लोक उजागर ॥1॥ : राम दूत अतुलित बल धामा । : अंजनि पुत्र पवनसुत नामा ॥2॥ : महाबीर विक्रम बजरंगी । : कुमति निवार सुमति के संगी ॥3॥ : कंचन बरन बिराज सुबेसा । : कानन कुंडल कुंचित केसा ॥4॥ : हाथ वज्र औ ध्वजा बिराजे । : काँधे मूँज जनेऊ साजे ॥5॥ : संकर सुवन केसरी नंदन । : तेज प्रताप महा जग वंदन ॥6॥ : विद्यावान गु‌‍‍णी अति चातुर । : राम काज करिबे को आतुर ॥7॥ : प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया । : राम लखन सीता मनबसिया ॥8॥ : सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा । : बिकट रूप धरि लंक जरावा ॥9॥ : भीम रूप धरि असुर सँहारे । : रामचंद्र के काज सवाँरे ॥10॥ : लाय सँजीवन लखन जियाए । : श्री रघुबीर हरसि उर लाए ॥11॥ : रघुपति कीन्हीं बहुत बड़ाई । : तुम मम प्रिय भरतहिं सम भाई ॥12॥ : सहस बदन तुम्हरो जस गावैं । : अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं ॥13॥ : सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा । : नारद सारद सहित अहीसा ॥14॥ : यम कुबेर दिगपाल जहाँ ते । : कवि कोविद कहि सके कहाँ ते ॥15॥ : तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा । : राम मिलाय राज पद दीन्हा ॥16॥ : तुम्हरो मंत्र बिभीषण माना । : लंकेश्वर भये सब जग जाना ॥17॥ : जुग सहस्र योजन पर भानू । : लील्यो ताहि मधुर फल जानू ॥18॥ : प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं । : जलधि लाँघि गए अचरज नाहीं ॥19॥ : दुर्गम काज जगत के जेते । : सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते ॥20॥ : राम दुआरे तुम रखवारे । : होत न आज्ञा बिनु पैसारे ॥21॥ : सब सुख लहैं तुम्हारी सरना । : तुम रक्षक काहू को डरना ॥22॥ : आपन तेज सम्हारो आपै । : तीनहुँ लोक हाँक ते काँपै ॥23॥ : भूत पिशाच निकट नहि आवै । : महाबीर जब नाम सुनावै ॥24॥ : नासै रोग हरे सब पीरा । : जपत निरंतर हनुमत बीरा ॥25॥ : संकट तें हनुमान छुडावैं । : मन क्रम वचन ध्यान जो लावै ॥26॥ : सब पर राम तपस्वी राजा । : तिनके काज सकल तुम साजा ॥27॥ : और मनोरथ जो कोई लावै । : सोइ अमित जीवन फल पावै ॥28॥ : चारों जुग परताप तुम्हारा । : है परसिद्ध जगत उजियारा ॥29॥ : साधु संत के तुम रखवारे । : असुर निकंदन राम दुलारे ॥30॥ : अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता । : अस बर दीन जानकी माता ॥31॥ : राम रसायन तुम्हरे पासा । : सदा रहो रघुपति के दासा ॥32॥ : तुम्हरे भजन राम को पावै । : जनम जनम के दुख बिसरावै ॥33॥ : अंतकाल रघुवरपुर जाई । : जहाँ जन्म हरिभक्त कहाई ॥34॥ : और देवता चित्त ना धरई । : हनुमत सेई सर्व सुख करई ॥35॥ : संकट कटै मिटै सब पीरा । : जो सुमिरै हनुमत बलबीरा ॥36॥ : जै जै जै हनुमान गोसाईं । : कृपा करहु गुरु देव की नाईं ॥37॥ : यह सत बार पाठ कर जोई । : छूटहि बंदि महा सुख होई ॥38॥ : जो यह पढ़े हनुमान चालीसा । : होय सिद्धि साखी गौरीसा ॥39॥ : तुलसीदास सदा हरि चेरा । : कीजै नाथ हृदय मँह डेरा ॥40॥ ।। दोहा ।। : ''पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप ।'' : ''राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप ॥'' === टीका सभ === 1980 के दशक से पहिले ''हनुमान चालीसा'' पर कवनो टीका ना बनावल गइल रहे, जवना के रामभद्राचार्य एह रचना के तुलसीदास के संग्रहित रचना के मुद्रित संस्करण में शामिल ना होखे के कारण बतावेलें।<ref name="mahaviriintro"/> ''हनुमान चालीसा'' पर पहिला संक्षिप्त टीका इंदुभूषण रामायनी के रचना हवे।<ref name="mahaviriintro" /> रामभद्राचार्य के हिंदी में ''महावीरी'' टीका, जेकर रचना 1983 में भइल,<ref name="mahaviriintro" /> रामचंद्र प्रसाद द्वारा ''हनुमान चालीसा'' पर सभसे नीक टीका कहल गइल। == समीक्षा == स्वामी करपात्री ''हनुमान चालीसा के'' वैदिक मंत्रन के तरह एगो परम ''प्रमाण'', सर्वशक्तिमान आ सभ इच्छा के पूरा करे में सक्षम मानत रहले।<ref name="mahaviriintro"/> रामभद्राचार्य एकरा के शुभता से भरल आ "स्तोत्रन के बीच गहना" कहलें, आ कहलें कि ऊ कई गो अइसन उदाहरण के साक्षी आ सुनले बाड़ें जहाँ आस्था के साथ चालीसा पाठ करे वाला लोग के इच्छा पूरा भइल।<ref name="mahaviriintro" /> == पॉपुलर संस्कृति में == ''हनुमान चालीसा'' के पाठ लाखों हिंदू लोग रोज करे ला<ref name="nm2015foreword">Karan Singh, in Nityanand Misra 2015, p. xvi.</ref> आ भारत के अधिकतर साधक हिंदू लोग के एकर पाठ जबानी इयाद बा।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> ई रचना बिबिध शैक्षिक, सामाजिक, भाषाई, संगीत, आ भौगोलिक समूह सभ के लोग के बीच लोकप्रिय होखे बा।<ref name="nm2015preface" /> === शास्त्रीय आ लोक संगीत === ''हनुमान चालीसा'' हिंदू धार्मिक किताबन में से एगो ह आ एकरा के कई गो लोकप्रिय भजन, शास्त्रीय आ लोक गायक लोग गवले बा।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> [[हरि ओम शरण]] के ''हनुमान चालीसा'' के प्रस्तुति, मूल रूप से 1974 में भारत के ग्रामोफोन कंपनी द्वारा रिलीज कइल गइल आ 1995 में सुपर कैसेट इंडस्ट्रीज द्वारा दोबारा रिलीज कइल गइल,<ref name="nm2015notation" /> सभसे लोकप्रिय सभ में से एक बा, आ नियमित रूप से पूरा उत्तरी भारत के मंदिर आ घर सभ में बजावल जाला।<ref name="nm2015preface" /> ई प्रस्तुति मिश्र खमाज में पारंपरिक धुन पर आधारित बा, [[ठाट|जवन]] खमाज थाट के एगो [[राग]] ह,<ref name="nm2015notation">Nityanand Misra 2015, pp. 199-212.</ref> जवना के आधार स्वर हारमोनियम के दूसरा करिया कुंजी (''काली दो'') पर लिहल गइल बा।<ref name="nm2015notation" /> एही पारंपरिक धुन पर आधारित रिकार्डिंग सुपर कैसेट इंडस्ट्रीज के ओर से 1992 में रिलीज भइल, जवना में हरिहरन गायक आ गुलशन कुमार कलाकार के रूप में रहल लोग।<ref name="nm2015notation" /> अउरी उल्लेखनीय प्रस्तुति में भजन गायक [[अनूप जलोटा]] आ [[रविंद्र जैन]], हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक [[जसराज|पंडित जसराज]] आ [[राजन-साजन मिश्र|राजन आ साजन मिश्रा]], आ कर्नाटक गायिका [[एमएस सुब्बुलक्ष्मी]] के प्रस्तुति शामिल बा।<ref name="nm2015notation">Nityanand Misra 2015, pp. 199-212.</ref> उन्नी कृष्णन, नित्यश्री महादेवन, पंडित [[भीमसेन जोशी]], गणपति सच्चिदानन्द स्वामीजी आ [[मोररी बापू]] के प्रस्तुति भी लोकप्रिय बा। पाश्चात्य गायकन में कृष्ण दास हनुमान चालीसा के धीमा आ तेज दुनु प्रारूप में प्रस्तुत कइले बाड़न.<ref>{{Cite web|url=https://krishnadas.com/podcasts/call-response/spiritual-experiences-auschwitz-and-bernie-glassman/|title=Ep. 27 &#124; Spiritual Experiences, Auschwitz and Bernie Glassman|date=June 15, 2020}}</ref> === पापुलर फिलिम === हिंदी सिनेमा ''1920'' (निर्देशक विक्रम भट्ट) में ''हनुमान चालीसा के'' अक्सर अलग-अलग सीन में इस्तेमाल भइल। एगो सीन में नायक अर्जुन सिंह राठोड (रजनीश दुग्गल के भूमिका में), ''हनुमान चालीसा'' के पूरा पाठ करत देखावल गइल बा। एकर प्रयोग ''बजरंगी भाईजान में एगो महत्वपूर्ण सीक्वेंस में भइल बा,'' जब नायक बाल तस्करन से जवाबी लड़ाई लड़त बा आ ओह लोग से एगो छोट लड़िकी के बचा लेला।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/bajrangi-bhaijaan-plot-summary/articleshow/48108672.cms|title=Bajrangi Bhaijaan Plot Summary – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-02-01}}</ref> चारुवी अग्रवाल के निर्देशन आ चारुवी डिजाइन लैब्स के डिजाइन कइल ''श्री हनुमान चालीसा'' नाम के एगो एनीमेशन फिलिम हनुमान पर बनल फिलिम ह।<ref>{{Cite web|url=http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=96|title=Charuvi Design Labs release The Second official teaser for "Shri Hanuman Chalisa"|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423025521/http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=96|archive-date=23 April 2016|access-date=2016-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=91|title=Charuvi Design Labs release The first official teaser for "Shri Hanuman Chalisa"|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423033637/http://animationgalaxy.in/Newsindetail.aspx?Dept=Creatives&PID=91|archive-date=23 April 2016|access-date=2016-04-06}}</ref> === पापुलर संगीत === ''हनुमान चालीसा'' गावल लोकप्रिय गायकन में कर्नाटक गायक एमएस सुब्बुलक्ष्मी के साथे [[लता मंगेशकर]], [[महेंद्र कपूर]], एसपी बालासुब्रह्मण्यम, [[शंकर महादेवन]], [[अनुराधा पौडवाल]], [[कैलाश खेर]], सुखविंदर सिंह, आ [[उदित नारायण]] शामिल बाड़े।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> ''हनुमान चालीसा'' [[अमिताभ बच्चन]] बीस गो अउरी गायकन का साथे कोरस में गवले रहले।<ref name="nm2015preface">Nityanand Misra 2015, pp. xvii-xxi.</ref> ई रिकार्डिंग ''श्री हनुमान चालीसा'' एल्बम के हिस्सा के रूप में 2011 में रिलीज भइल आ नवंबर 2011 के दौरान रिलीजिंग म्यूजिक लेबल द्वारा एकरा के अभूतपूर्व प्रतिक्रिया मिलल<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-06/news-and-interviews/30364066_1_tv-ad-campaign-music-label-album|title=All in praise of the Almighty|date=6 November 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=10 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109075136/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-06/news-and-interviews/30364066_1_tv-ad-campaign-music-label-album|archive-date=9 November 2011}}</ref> गुलशन कुमार आ हरिहरन के गावल ''हनुमान चालीसा'' के एगो प्रस्तुति नवंबर 2021 में पहिला भक्ति गीत आ [[यूट्यूब]] पर पहिला बेर बनल जवन 2 अरब व्यूज पार कइलस। वर्तमान में [[यूट्यूब]] पर भी इ सबसे ज्यादा देखल जाए वाला भारतीय म्यूजिक वीडियो बा।<ref>{{Cite web|url=https://infotonline.com/hanuman-chalisa-by-gulshan-kumar-crosses-1b-views/|title=Hanuman Chalisa by Gulshan Kumar crosses 1B views on YouTube, another World record made by T-series|date=27 May 2020|website=Infotonline|access-date=May 27, 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920180754/https://infotonline.com/hanuman-chalisa-by-gulshan-kumar-crosses-1b-views/|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist|33em}} === ग्रंथ === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last1=de Bruyn |first1=Pippa |last2=Bain |first2=Keith |last3=Allardice |first3=David |last4=Joshi |first4=Shonar |title=Frommer's India |year=2010 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-470-60264-5 |location=Hoboken, New Jersey |page=471}} * {{cite book |last1=Callewaert |first1=Winand M. |last2=Schilder |first2=Robert |title=Banaras: Vision of a Living Ancient Tradition |year=2000 |publisher=Hemkunt Press |isbn=9788170103028 |location=New Delhi, India |page=90}} * {{cite book |last=Chaturvedi |first=B.K. |title=Shri Hanuman Chalisa (Roman) |year=1994b |publisher=Diamond Pocket Books |location=New Delhi |isbn=81-7182-395-5}} * {{cite book |last1=Jones |first1=Constance |last2=Ryan |first2=James D. |isbn=978-0-8160-5458-9 |title=Encyclopedia of Hinduism |url=https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000jone |series=Encyclopedia of World Religions |location=New York |year=2007 |publisher=Infobase Publishing |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000jone/page/456 456] |quote=It can be said without reservation that Tulsidas is the greatest poet to write in the Hindi language. Tulsidas was a Brahmin by birth and was believed to be a reincarnation of the author of the Sanskrit Ramayana, Valmiki.}} * {{cite book |last=Mehta |first=Pt. Vijay Shankar |title=Kripa Karahu Guru Dev Ki Naain |year=2007 |publisher=Radhakrishnan Prakashan |location=New Delhi |isbn=978-81-8361-041-4 |page=9 |edition=2nd}} * {{cite book |last=Misra |first=Munindra |title=Shri Hanuman Chalisa in English Rhyme with original text |year=2015 |publisher=Osmora Inc. |location=United States |isbn=9782765913702}} * {{cite book |last=Misra |first=Nityanand |author-link=Nityanand Misra |title=Mahāvīrī: Hanumān-Cālīsā Demystified |year=2015 |publisher=Niraamaya Publishing Services Pvt Ltd |location=Mumbai, India |isbn=9788193114407}} * {{cite book |last=Mitra |first=Swati |title=Good Earth Varanasi City Guide |url=https://archive.org/details/goodearthvaranas0000unse |publisher=Eicher Goodearth Limited |location=New Delhi, India |year=2002 |isbn=9788187780045 |page=[https://archive.org/details/goodearthvaranas0000unse/page/216 216]}} * {{cite book |last=Peebles |first=Patrick |title=Voices of South Asia: Essential Readings from Antiquity to the Present |publisher=M.E. Sharpe Inc. |location=United States |year=1986 |isbn=978-0-7656-3480-1 |page=216}} * {{cite web |last=Rambhadradas |author-link=Rambhadracharya |website=Jagadgururambhadracharya.org |date=8 June 1984 |publisher=Krishnadas Charitable Trust |location=New Delhi, India |language=hi |trans-title=Shri Hanuman Chalisa (with the Mahaviri commentary) |title= |script-title=hi:संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम बचन ध्यान जो लावै |url=http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/contents.php |access-date=29 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131117205618/http://jagadgururambhadracharya.org/works/hcm/contents.php |archive-date=17 November 2013}} * {{cite book |last=Rao |first=Cheeni |title=In Hanuman's Hands: A Memoir |url=https://archive.org/details/isbn_9780061789731 |year=2009 |publisher=Harper Collins Publishers |location=United States |isbn=978-0-06-073662-0 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780061789731/page/393 393] |edition=First}} * {{cite book |last=Sahni |first=Bhisham |author-link=Bhisham Sahni |isbn=9788171789603 |title=Nilu, Nilima, Nilofara |location=New Delhi, India |language=hi |year=2000 |publisher=Rajkamal Prakashan Pvt Ltd |pages=78–80 |quote=हिन्दी का सौभाग्य है कि उसके काव्यकुंज की तुलसी-मंजरी की जैसी सुगंध संसार की साहित्य वाटिका में शायद कहीं नहीं। ... आकर्षण दोनों में अत्यधिक है अपने-अपने ढंग पर दोनों ही बहुत बड़े हैं, पर फिर भी सब तरफ़ से केवल काव्य के सौंदर्य पर विचार करने पर तुलसीदास ही बड़े ठहरते हैं – भाषा साहित्य में रवीन्द्रनाथ के संबंध में कहना पड़ता है कि भ्रम त्रुटियाँ मिल सकती हैं पर तुलसीदास के संबंध में कोई शायद ही मिले। ... और यही कारण है निराला जी तुलसीदास को कालिदास, व्यास, वाल्मीकि, होमर, गेटे और शेक्सपियर के समकक्ष रखकर उनके महत्त्व का आकलन करते हैं।}} * {{cite book |last=Subramanian |first=Vadakaymadam Krishnier |location=New Delhi, India |title=Hymns of Tulsidas |publisher=Abhinav Publications |year=2008 |isbn=9788170174967 |page=inside cover |quote=Famous classical singers like Paluskar, Anoop Jalota and MS Subbulakshmi have popularised Tulsidas's hymns among the people of India.}} {{refend}} [[श्रेणी:हिंदी कबितई]] [[श्रेणी:हिंदी भक्ति गीत]] [[श्रेणी:हिंदू भक्ति गीत]] bsgfxupj4xk3iinugz3df5u1xd7cicx उमेश प्रसाद 0 90149 806870 791491 2026-10-20T00:11:30Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806870 wikitext text/x-wiki {{Db-person}} {{Infobox person | honorific_prefix = डॉ. | name = उमेश प्रसाद | honorific_suffix = FRS PH | image = Prasad U2.jpg | birth_name = लालू | birth_place = घोड़ासहन, पूर्वी चम्पारण जिला, बिहार | nationality = ब्रिटिश,आप्रवासी भारतीय | citizenship = यूनाइटेड किंगडम | education = MPhil, MSc, BDS, BSc (Hons) | alma_mater = लंदन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स एंड पॉलिटिकल साइंस (एल.एस.ई),, बिरला इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी एंड साइंस, पिलानी, तमिलनाडु डॉ. एमजीआर मेडिकल यूनिवर्सिटी चेन्नई, राँची यूनिवर्सिटी | occupation = पत्रकार , संपादक, लेखक, डाक्टर, व्याख्याता | employer = साइंटिफिक यूरोपीयन पत्रिका ; द इंडिया रिव्यू | known_for = ‘’साइंटिफिक यूरोपीय पत्रिक’’ औरी ‘’द इंडिया रिव्यू’’ के संस्थापक | notable_works = ‘बिहार, द लैंड ओफ़ बुद्धिस्ट वर्ल्ड’' | spouse = डॉ नीलम प्रसाद | children = नीलेश प्रसाद | mother = श्रीमति भागमणि देवी | father = श्री यादवलाल प्रसाद | website = www.umeshprasad.org }} उमेश प्रसाद  [[भोजपुरी]] भाषी, [[ग्रेट ब्रिटेन|ब्रिटिश]] पत्रकार हउवें | ऊ ‘’साइंटिफिक यूरोपीय  पत्रिक’’ औरी ‘’द इंडिया रिव्यू’’ के संस्थापक संपादक बाड़ें | आ , ऊ ‘बिहार, द लैंड ओफ़ बुद्धिस्ट वर्ल्ड’ नामक वेब बुक के लेखक/ रचनाकार हउवें |  वैज्ञानिक शोध आ [[भारत]] पर सैकड़न लेख लिखले बाड़न | इनकर जनम [[बिहार]] के [[पूर्बी चंपारन जिला|पूर्वी चम्पारण]] जिला के घोड़ासहन में  साल 1965 में  भइल रहे |उनकर पढ़ाई  लंदन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स  एंड पॉलिटिकल साइंस (एल.एस.ई), बिरला इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी एंड साइंस, पिलानी, आदि शैक्षिक संस्थानन में भइल बा |   शुरुआती जीवन उमेश प्रसाद अपन जिनगी के शुरुआती छह - सात साल घोड़ासहन में वितवले  जहा उनकर जनम साल १९६५ में भईल रहे | उनकर बाबूजीश्री यादोलाल अउर बड़का बाबूजीश्री बाँकेलाल छौरादानो के रामनगर गाँव से आ के घोड़ासहन में बसल रहलें अउर परचून के दुकानदारी क़रत रहलें । उमेश इहवे घोड़ासहन में दूसरा तक रामचंदर मास्टर साहेब के इहा पढ़ले ।बाद में उनकर  बाबू जी रक्सौल में दुकानदारी करे आ गईले |उमेश इहे रक्सौल में आर्य समाज के दयानंद विद्यालय, फूलचंद साह मध्य विद्यालय अउर हज़ारीमल हाई स्कूल में पढ़ले जहा से मट्रिक के परीक्षा साल १९८१ में प्रथम वर्ग मे पास कईले । पढ़ाई-लिखाई मैंट्रिक के बाद उमेश राँची पढ़े आ गईले । राँची कॉलेज से आई.एससी., विज्ञान स्नातक, भौतिक शास्त्र में स्नातक प्रतिष्ठा पास कर के उ [[दिल्ली]] के जवाहरलाल नेहरू विस्वविद्यालय में बायओटेक्नॉलॉजी स्नातकोत्तर में नाम लिखवयले लेकिन कोर्स पूरा ना कइले| बाद में आल इंडिया कोटा से मद्रास के सरकारी चिकित्सा महाविद्यालय से दंत चिकित्सा में स्नातक के डिग्री लेहले ॥स्वास्थ सेवा के दौरान उनका स्वास्थ नीति अउर प्रबंधन में मन लागल त उ  बिड़ला इन्स्टिटूट ओफ़ टेक्नॉलजी एंड साइयन्स, पिलानी राजस्थान से स्वास्थ प्रबंधन में मास्टर ओफ़ फ़िलासफ़ी के डिग्री अर्जित कइले । ओकरा तुरत बाद उनकर लंदन स्कूल ओफ़ एकनामिक्स एंड पलोटिकल साइयन्स ( यूनिवर्सिटी ओफ़ [[लंदन]] ) में अंतर्राष्ट्रीय स्वास्थ नीति कोर्स में चयन भइल ।स्वास्थ्य नीति में मास्टर ओफ़ साइयन्स डिग्री के बाद उ फ़ेलो ओफ़ रॉयल सॉसाययटी फ़ोर पब्लिक हेल्थ भी रहले । पेशा - रोजगार उमेश के सुरुआति पेशा विज्ञान अउर चिकित्सा के शिक्षण रहे । २००० से २००५ तक उ दिल्ली के तिहार जेल अउर ताहिरपुर कोढ़ी कॉलोनी में होप फ़ाउंडेशन के तरफ़ से दंत चिकित्सक के काम कइले | लंदन स्कूल ओफ़  एकनासेमिक्स से स्नातकोत्तर  के बाद २००७ में मनीला फ़िलिपीन स्तिथ एशियन डिवेलप्मेंट बैंक में इंटर्न रहलें ।आंग्लदेश वापस आ के २००८ से २०१७ तक, लंदन स्तिथ सेंट पैट्रिक्स कॉलेज में अंतर्राष्ट्रीय स्वास्थ्य प्रबंधन के प्रधान व्याख्याता के रूप में काम कइले |पिछला पाँच साल से उ सृजनात्मक लेखन सम्पादन में लागल बाड़न | सन २०१८ से उ साइंटिफिक यूरोपीयन पत्रिका अउर ‘द इंडिया रिव्यू’ नामक डिजिटल अखबार के सम्पादक बाड़े | रचनात्मक काम   [[भगवान बुद्ध]] अवरी [[सम्राट अशोक]] के विचारों  के बिहार के सांस्कृतिक विरासत के पहचाने के महता के बतावे ला [https://web.archive.org/web/20230402025835/https://www.bihar.world/ “बिहार, द लैंड ओफ़ बुद्धिस्ट वर्ल्ड] “ नामक वेबबुक लिखले | एकरा अलावे उ सैकरन मूल लेख बिहार, [[नेपाल]], [[भारत]] के राजनीति सामाजिक विषयों पर अउरी वैज्ञानिक अनुसंधानों पर लिखले बाड़े|   सदस्यता   उ ब्रिटिश साइयन्स राइटरस असोसीएशन, युरपीयन साइयन्स एदितोर्स असोसीएशन, आदि कई अंतर्राष्ट्रीय संस्थानों के सदस्य/फ़ेल्लो बाड़े |   खातिर जानल जाले उनुका के साइंटिफिक यूरोपीयन पत्रिका  के स्थापना, ‘द इंडिया रिव्यू’ नामक डिजिटल अखबार के पुनस्थापना औरी ‘बिहार, द लैंड ओफ़ बुद्धिस्ट वर्ल्ड’ नामक वेब बुक के लिखे के खातिर जानल जाला | {{External links}} संदर्भ # [https://www.mid-day.com/brand-media/article/how-a-doctor-turned-lecturer-became-a-full-time-journalist-23276349 How a Doctor Turned Lecturer Became a Full-Time Journalist]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Mid-Day 2023.   # [https://www.business-standard.com/article/news-ani/uk-based-indian-doc-launches-scientific-european-118013101405_1.html UK-based Indian Doc launches ‘Scientific European’]. Business Standard, 2018. # [https://muckrack.com/umesh-prasad Umesh Prasad.] MUCK RACK. # [https://www.impactnews.in/a-unique-digital-platform-for-admissions-to-european-institutions/ A Unique Digital Platform For Admissions To European Institutions.] Impact News, 2019. # The India Review. [https://www.theindiareview.com/author/umeshprasad/ Author – Umesh Prasad]. # Scientific European. [https://www.scientificeuropean.co.uk/author/umeshprasad/ Author – Umesh Prasad] # Scientific European. [https://www.scientificeuropean.co.uk/author/uprs/ Author – Umesh Prasad and Rajeev Soni] # [https://www.aninews.in/news/business/uk-india-centre-ukic-founded-to-strengthen-uk-india-trade-amp-business-relations20201219123716/ UK India Centre (UKIC) founded] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401230431/https://www.aninews.in/news/business/uk-india-centre-ukic-founded-to-strengthen-uk-india-trade-amp-business-relations20201219123716/ |date=2023-04-01 }} to strengthen UK-India Trade & Business Relations. ANI News 2020. # [https://www.tribuneindia.com/news/impact-feature/how-a-pio-lecturer-turned-a-journalist-to-resurrect-the-india-review-482156 How a PIO Lecturer turned a journalist] Tribune India # [https://www.hindustantimes.com/brand-post/scientific-european-now-available-in-several-indian-languages-101644240297004.html Scientific European: Now available in several Indian languages] Hindustan Times # Wikidata - [[wikidata:Q110852418|Umesh Prasad]] {{Authority control|VIAF=6106165814864059860005}} jd03n00uhi3ngubmbz7f4k92mwahj3q सट्टा 0 90629 807029 805622 2026-10-20T10:56:44Z SM7 3953 +विकिकड़ी जोड़ल गइल 807029 wikitext text/x-wiki {{redirect|सट्टेबाजी|मटका सट्टा|मटका (जुआ)|अन्य अरथ|जुआ}} [[File:Las Vegas sportsbook.jpg|thumb|alt=sportsbook, a board showing numbers|[[लास वेगास]] में स्पोर्ट्सबुक के औड्स बोर्ड (odds boards)]] '''सट्टा''', '''सट्टेबाजी''', '''खेल सट्टेबाजी''' ({{Lang|en|sports betting}}), चाहे '''खेल में सट्टा''' एक किसिम के अइसन गतिबिधि हवे जेह में कौनो [[खेलकूद|खेल]] के रिजल्ट के ऊपर दाँव लगावल जाला आ बाजी जीते के कोसिस कइल जाला। ई कानूनी भा गैरकानूनी, दुनों तरीका से, सट्टेबाज (सटोरिया) लोगन के माध्यम से रुपया-पइसा दाँव पर लगा के खेलल जाला आ कुछ दशा में [[जुआ]] के एगो किसिम हवे। कुछ जगहन पर एकरा खातिर कानून बनावल गइल बाड़ें जेकरा दायरा में ई काम लीगल भा कानूनी रूप से जायज मानल जाला जबकि अन्य दशा में ई [[अपराध]] (क्राइम) के कटेगरी में गिनल जाला। खेल के दुनिया में सट्टेबाजी से जुड़ल कई ठे स्कैंडल आ कांड हो चुकल बाड़ें। उदाहरण खातिर [[क्रिकेट]] में सट्टेबाजी के चलते [[मैच फिक्सिंग|मैच-फिक्सिंग]] आ स्पॉट-फिक्सिंग नियर घटना देखे में आइल बाड़ी स। == जनरल सट्टेबाजी (बुकमेकिंग) == सट्टेबाज, सटोरिया चाहे बुकी आ बुकमेकर अइसन लोग होखे ला जे खेल के दाँव खातिर बाजार बनावे वाला के रूप में काम करे ला। सट्टेबाजी में से ज्यादातर के रिजल्ट बाइनरी होला - मने की, टीम या त जीत जाले या हार जाले। सट्टेबाज दुनो दांव के स्वीकार करेला, आ एगो स्प्रेड (जोश) के कायम राखेला जवन कि दांव के नतीजा चाहे जवन होखे, मुनाफा सुनिश्चित करी। अमेरिका में 1961 के फेडरल वायर एक्ट अमेरिकी सरकार द्वारा अवैध सट्टेबाजी के रोके के कोसिस रहल। हालाँकि, ई कानून अन्य किसिम के ऑनलाइन जुआ पर लागू ना होला। संघीय तार अधिनियम के मतलब पर अमेरिकी सुप्रीम कोर्ट कवनो फैसला नइखे दिहले काहे कि ई ऑनलाइन जुआ से जुड़ल बा। आमतौर पर सट्टेबाज लोग के अपना ग्राहकन पर 11-10 के लीड चाहे हावी होखे के सिस्टम रखे वाला होला-छोट दांव खातिर ई 6-5 के फायदा के करीब होला-एह से सट्टेबाज के लंबा समय ले आपन दाँव खेलल जिंदा रखे के संभावना होखे ला। सफल सट्टेबाजन के शॉर्ट टर्म (छोट समय में) बड़हन नुकसान के सामना करे में सक्षम होखे के चाहीं। (बॉयड, 1981) अमेरिका में, 1930 के दशक से 1960 के दशक तक के कई गो प्रमुख जुआ सट्टेबाज लोग के शुरुआत 1920 के दशक के निषेध के दौर में भइल। ई लोग अक्सर एह समय अमेरिका में आवे वाला आप्रवासी लोग के भीड़ के वंशज रहे। हालाँकि, आम रूढ़िवादिता ई बा कि ई सट्टेबाज इटैलियन मूल के रहलें, कई गो प्रमुख सट्टेबाज पूरबी यूरोपीय मूल के रहलें। == मैच फिक्सिंग == {{main|मैच फिक्सिंग}} == पब्लिक के रुझान == स्पोर्ट्स बेटिंग भा खेल में सट्टेबाजी के बजार पर कइल गइल [[रिसर्च]] में ई पावल गइल बा कि आम लोग सट्टा लगावे में कुछ तय पैटर्न (सिस्टमेटिक पैटर्न) फॉलो करेला। अध्ययन में बतावल गइल बा कि मनोरंजन खातिर बेटिंग करे वाला लोग अक्सर फेवरिट टीम, घरेलू टीम, हाल के सफल टीम, आ जवन नतीजा के मीडिया में जादे चर्चा होला, ओह पर ज्यादा दांव लगावेला।<ref>{{cite journal |last1=Woodland |first1=Linda M. |last2=Woodland |first2=Bill M. |title=Market Efficiency and Profitable Wagering in the National Hockey League: Can Bettors Score on Longshots? |url=https://archive.org/details/sim_southern-economic-journal_2001-04_67_4/page/983 |journal=Southern Economic Journal |year=2001 |volume=67 |issue=4 |pages=983–995 |doi=10.2307/1061583 |jstor=1061583}}</ref> अर्थशास्त्री स्टीवन लेविट के अनुसार, स्पोर्ट्सबुक्स एह झुकाव (बायस) के फायदा उठा सके ला। ऊ लोग अइसन लाइन (odds) सेट करेला जवन असली संभावना (ट्रू प्रोबेबिलिटी) से पूरा मेल ना खाला, बलुक आम लोग के अनुमानित व्यवहार से बेसी मुनाफा कमावे पर ध्यान दिया देला।<ref>{{cite journal |last=Levitt |first=Steven D. |title=Why are gambling markets organised so differently from financial markets? |url=https://archive.org/details/sim_economic-journal_2004-04_114_495/page/223 |journal=The Economic Journal |year=2004 |volume=114 |issue=495 |pages=223–246 |doi=10.1111/j.1468-0297.2004.00207.x}}</ref> एह प्रवृत्ति भा टेंडेंसी के चलते [[कॉन्ट्रेरियन बेटिंग]] रणनीति विकसित भइल, जहाँ लोग ओह टीम या विकल्प के खिलाफ दांव लगावेला जवन पर बहुत लोग पैसा लगावत बा, एह सोच के साथ कि लाइन असली मूल्य (फेयर वैल्यू) से हट गइल बा।<ref>{{cite web |title=Fade the Public Betting Strategy |url=https://loserwins.com/strategy/fade-the-public/ |website=LoserWins.com |access-date=9 January 2026}}</ref> हालाँकि, ई रणनीति केतना प्रभावी आ सफल रही एह बात पर अभी बहस जारी बा, काहें से कि बजार के दक्षता (एफिशियेंशी) अलग-अलग खेल आ दांव के किसिम पर निर्भर करेला। == इहो देखल जाय == * [[जुआ]] * [[लाटरी]] * [[मटका (जुआ)]] * [[मैच फिक्सिंग]] == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:सट्टेबाजी| ]] [[श्रेणी:जुआ]] {{Society-stub}} t8o6rrj5z83kdv3h8w3qe9p2kqapckz 807031 807029 2026-10-20T11:03:24Z SM7 3953 खंड के बिस्तार 807031 wikitext text/x-wiki {{redirect|सट्टेबाजी|मटका सट्टा|मटका (जुआ)|अन्य अरथ|जुआ}} [[File:Las Vegas sportsbook.jpg|thumb|alt=sportsbook, a board showing numbers|[[लास वेगास]] में स्पोर्ट्सबुक के औड्स बोर्ड (odds boards)]] '''सट्टा''', '''सट्टेबाजी''', '''खेल सट्टेबाजी''' ({{Lang|en|sports betting}}), चाहे '''खेल में सट्टा''' एक किसिम के अइसन गतिबिधि हवे जेह में कौनो [[खेलकूद|खेल]] के रिजल्ट के ऊपर दाँव लगावल जाला आ बाजी जीते के कोसिस कइल जाला। ई कानूनी भा गैरकानूनी, दुनों तरीका से, सट्टेबाज (सटोरिया) लोगन के माध्यम से रुपया-पइसा दाँव पर लगा के खेलल जाला आ कुछ दशा में [[जुआ]] के एगो किसिम हवे। कुछ जगहन पर एकरा खातिर कानून बनावल गइल बाड़ें जेकरा दायरा में ई काम लीगल भा कानूनी रूप से जायज मानल जाला जबकि अन्य दशा में ई [[अपराध]] (क्राइम) के कटेगरी में गिनल जाला। खेल के दुनिया में सट्टेबाजी से जुड़ल कई ठे स्कैंडल आ कांड हो चुकल बाड़ें। उदाहरण खातिर [[क्रिकेट]] में सट्टेबाजी के चलते [[मैच फिक्सिंग|मैच-फिक्सिंग]] आ स्पॉट-फिक्सिंग नियर घटना देखे में आइल बाड़ी स। == जनरल सट्टेबाजी (बुकमेकिंग) == सट्टेबाज, सटोरिया चाहे बुकी आ बुकमेकर अइसन लोग होखे ला जे खेल के दाँव खातिर बाजार बनावे वाला के रूप में काम करे ला। सट्टेबाजी में से ज्यादातर के रिजल्ट बाइनरी होला - मने की, टीम या त जीत जाले या हार जाले। सट्टेबाज दुनो दांव के स्वीकार करेला, आ एगो स्प्रेड (जोश) के कायम राखेला जवन कि दांव के नतीजा चाहे जवन होखे, मुनाफा सुनिश्चित करी। अमेरिका में 1961 के फेडरल वायर एक्ट अमेरिकी सरकार द्वारा अवैध सट्टेबाजी के रोके के कोसिस रहल। हालाँकि, ई कानून अन्य किसिम के ऑनलाइन जुआ पर लागू ना होला। संघीय तार अधिनियम के मतलब पर अमेरिकी सुप्रीम कोर्ट कवनो फैसला नइखे दिहले काहे कि ई ऑनलाइन जुआ से जुड़ल बा। आमतौर पर सट्टेबाज लोग के अपना ग्राहकन पर 11-10 के लीड चाहे हावी होखे के सिस्टम रखे वाला होला-छोट दांव खातिर ई 6-5 के फायदा के करीब होला-एह से सट्टेबाज के लंबा समय ले आपन दाँव खेलल जिंदा रखे के संभावना होखे ला। सफल सट्टेबाजन के शॉर्ट टर्म (छोट समय में) बड़हन नुकसान के सामना करे में सक्षम होखे के चाहीं। (बॉयड, 1981) अमेरिका में, 1930 के दशक से 1960 के दशक तक के कई गो प्रमुख जुआ सट्टेबाज लोग के शुरुआत 1920 के दशक के निषेध के दौर में भइल। ई लोग अक्सर एह समय अमेरिका में आवे वाला आप्रवासी लोग के भीड़ के वंशज रहे। हालाँकि, आम रूढ़िवादिता ई बा कि ई सट्टेबाज इटैलियन मूल के रहलें, कई गो प्रमुख सट्टेबाज पूरबी यूरोपीय मूल के रहलें। == मैच फिक्सिंग == {{main|मैच फिक्सिंग}} '''मैच फिक्सिंग''', जेकरा '''गेम फिक्सिंग''', '''रेस फिक्सिंग''', धाँधली भा आम तौर पर '''खेल फिक्सिंग''' कहल जाला, अइसन काम ह जवना में खेल के मुकाबला खेलत भा ओकर संचालन करत घरी पहिले से तय नतीजा हासिल करे के इरादा राखल जाला। एहसे खेल के नियमन के उल्लंघन होला आ अक्सर कानून भी टूटे ला। मैच फिक्सिंग के कई कारण हो सके लें। एहमें [[सट्टा|सट्टेबाज]] भा खेल पर दाँव लगावे वाला लोग से घूस लिहल आ उनहन लोगन के ब्लैकमेल कइल नियन घटना भी शामिल बा। जब [[जुआ]] भा [[सट्टा|सट्टेबाजी]] मैच फिक्सिंग के कारण होला, तब [[सट्टा]] लगावे वाला लोग, खेलाड़ी , टीम के अधिकारी आ/भा रेफरी के बीच संपर्क आ आमतौर पर पइसा के लेन-देन होखे ला। कबो-कबो एह संपर्क आ लेन-देन के पता लगा लिहल जाला, जेकरा चलते कानून भा खेल लीग के ओर से मुकदमा चलावल जा सके ला। भारतीय क्रिकेट में मैच फिक्सिंग के कई घटना हो चुकल बाड़ी स। कई खेलाड़ी लोग एह तरीका के फिक्सिंग करत धरा चुकल बाटे आ ओह लोगन पर हमेशा-हमेशा खाती बैन लाग चुकल बा। == पब्लिक के रुझान == स्पोर्ट्स बेटिंग भा खेल में सट्टेबाजी के बजार पर कइल गइल [[रिसर्च]] में ई पावल गइल बा कि आम लोग सट्टा लगावे में कुछ तय पैटर्न (सिस्टमेटिक पैटर्न) फॉलो करेला। अध्ययन में बतावल गइल बा कि मनोरंजन खातिर बेटिंग करे वाला लोग अक्सर फेवरिट टीम, घरेलू टीम, हाल के सफल टीम, आ जवन नतीजा के मीडिया में जादे चर्चा होला, ओह पर ज्यादा दांव लगावेला।<ref>{{cite journal |last1=Woodland |first1=Linda M. |last2=Woodland |first2=Bill M. |title=Market Efficiency and Profitable Wagering in the National Hockey League: Can Bettors Score on Longshots? |url=https://archive.org/details/sim_southern-economic-journal_2001-04_67_4/page/983 |journal=Southern Economic Journal |year=2001 |volume=67 |issue=4 |pages=983–995 |doi=10.2307/1061583 |jstor=1061583}}</ref> अर्थशास्त्री स्टीवन लेविट के अनुसार, स्पोर्ट्सबुक्स एह झुकाव (बायस) के फायदा उठा सके ला। ऊ लोग अइसन लाइन (odds) सेट करेला जवन असली संभावना (ट्रू प्रोबेबिलिटी) से पूरा मेल ना खाला, बलुक आम लोग के अनुमानित व्यवहार से बेसी मुनाफा कमावे पर ध्यान दिया देला।<ref>{{cite journal |last=Levitt |first=Steven D. |title=Why are gambling markets organised so differently from financial markets? |url=https://archive.org/details/sim_economic-journal_2004-04_114_495/page/223 |journal=The Economic Journal |year=2004 |volume=114 |issue=495 |pages=223–246 |doi=10.1111/j.1468-0297.2004.00207.x}}</ref> एह प्रवृत्ति भा टेंडेंसी के चलते [[कॉन्ट्रेरियन बेटिंग]] रणनीति विकसित भइल, जहाँ लोग ओह टीम या विकल्प के खिलाफ दांव लगावेला जवन पर बहुत लोग पैसा लगावत बा, एह सोच के साथ कि लाइन असली मूल्य (फेयर वैल्यू) से हट गइल बा।<ref>{{cite web |title=Fade the Public Betting Strategy |url=https://loserwins.com/strategy/fade-the-public/ |website=LoserWins.com |access-date=9 January 2026}}</ref> हालाँकि, ई रणनीति केतना प्रभावी आ सफल रही एह बात पर अभी बहस जारी बा, काहें से कि बजार के दक्षता (एफिशियेंशी) अलग-अलग खेल आ दांव के किसिम पर निर्भर करेला। == इहो देखल जाय == * [[जुआ]] * [[लाटरी]] * [[मटका (जुआ)]] * [[मैच फिक्सिंग]] == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:सट्टेबाजी| ]] [[श्रेणी:जुआ]] {{Society-stub}} c0qbb1rm5mflsq4xd9zd9dsdcmepac9 चंद्रयान-3 0 91885 806873 789516 2026-10-20T00:47:00Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806873 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = चंद्रयान-3 | image = Chandrayaan-3 Integrated Module in clean-room 01.webp | image_caption = चंद्रयान-3 इंटीग्रेटेड मॉड्यूल | image_size = 220px | mission_type = {{ubl|[[लूनर लैंडर|लैंडर]]|[[लूनर रोवर|रोवर]]|[[प्रोपल्शन|प्रोपल्शन मॉड्यूल]]}} | operator = [[इसरो]] (ISRO) | COSPAR_ID = | SATCAT = | website = {{url| www.isro.gov.in/Chandrayaan3_New.html}} | mission_duration = *प्रोपल्शन मॉड्यूल: ≤ 1 महीना (योजना) <br> {{time interval|July 14, 2023|show=ymd}}<br>(बीत चुकल) * ''[[विक्रम (अंतरिक्षबिमान)|विक्रम]]'' लैंडर: ≤ 14 दिन (योजना) * ''[[प्रज्ञान रोवर|प्रज्ञान]]'' रोवर: ≤ 14 दिन (योजना) | spacecraft_type = | spacecraft_bus = चंद्रयान | manufacturer = इसरो (ISRO) | launch_mass = 3900 किग्रा | payload_mass = प्रोपल्शन मॉड्यूल: 2148 किग्रा <br> लैंडर मॉड्यूल (विक्रम): 1752 किग्रा जेह में रोवर ([[प्रज्ञान रोवर|प्रज्ञान]]) 26 किग्रा सामिल बा <br> कुल: 3900 किग्रा | dimensions = <!--{{convert| |x| | | |abbr=on}}--> | power = प्रोपल्शन मॉड्यूल: 758 W लैंडर मॉड्यूल: 738W, WS जेकरा साथे बा बायस रोवर: 50W | launch_date = {{start-date|14 July 2023}} 14:35:17 [[भारतीय मानक समय|IST]], (9:05:17 [[UTC]])<ref name="scheduled launch">{{Cite news |title=ISRO to launch moon mission Chandrayaan-3 on July 14. Check details |date=2023-07-06 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/chandrayaan3-to-be-launched-on-july-14-announces-isro-101688644208853.html |access-date=2023-07-06 |website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]] |archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708231639/https://www.hindustantimes.com/india-news/chandrayaan3-to-be-launched-on-july-14-announces-isro-101688644208853.html |url-status=live }}</ref><ref name="Successful launch">{{Cite web |date=2023-07-14 |title=Chandrayaan-3 Launch LIVE Updates: Chandrayaan 3 successfully separated from LVM, injected to internal orbit |url=https://www.livemint.com/news/india/chandrayaan3-launch-live-updates-india-moon-mission-isro-sriharikota-news-isro-india-space-isro-live-11689296703954.html |access-date=2023-07-14 |website=mint |archive-date=17 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717125056/https://www.livemint.com/news/india/chandrayaan3-launch-live-updates-india-moon-mission-isro-sriharikota-news-isro-india-space-isro-live-11689296703954.html |url-status=live }}</ref> | launch_rocket = [[LVM3]] M4 | launch_site = [[सतीश धवन स्पेस सेंटर]] | launch_contractor = ISRO | interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP | type = lander | object = [[चंद्रमा]] | component = [[रोवर (अंतरिक्ष खोज)|रोवर]] | arrival_date = {{start-date|24 August 2023}} 17:47 [[भारतीय मानक समय|IST]], (12:17 [[UTC]])<ref name="Landing date">{{Cite news|date=2023-07-06|title=Chandrayaan-3 launch on July 14; August 23-24 preferred landing dates|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indias-moon-mission-chandrayaan-3-to-be-launched-on-july-14-at-2-35pm/articleshow/101547465.cms|access-date=2023-07-07|website=THE TIMES OF INDIA|archive-date=8 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708100402/https://timesofindia.indiatimes.com/india/indias-moon-mission-chandrayaan-3-to-be-launched-on-july-14-at-2-35pm/articleshow/101547465.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=2023-07-14|title=ANI on Twitter|url=https://twitter.com/ANI/status/1679802059015745537|access-date=2023-07-14|archive-date=17 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717125550/https://twitter.com/ANI/status/1679802059015745537|url-status=live}}</ref> | location = 69.367621 S, 32.348126 E<ref name="Landing site">{{cite web |title=Mission homepage |url=https://www.isro.gov.in/Chandrayaan3_New.html/ |access-date=29 June 2023 |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623133254/https://www.isro.gov.in/Chandrayaan3_New.html |url-status=live }}</ref>}}<br>(between [[Manzinus (crater)|Manzinus C]] and [[Simpelius (crater)|Simpelius N]] craters)<ref>{{cite web|title=India launches Chandrayaan-3 mission to the lunar surface|date=14 July 2023|url=https://physicsworld.com/a/india-launches-chandrayaan-3-mission-to-the-lunar-surface/|publisher=Physicsworld|access-date=15 July 2023|archive-date=17 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717125057/https://physicsworld.com/a/india-launches-chandrayaan-3-mission-to-the-lunar-surface/|url-status=live}}</ref> | programme = [[चंद्रयान प्रोग्राम]] | insignia = Chandrayaan-3 logo.png | insignia_caption = चंद्रयान-3 मिशन पैच | insignia_size = 300px | previous_mission = [[चंद्रयान-2]] | next_mission = [[लूनर पोलर एक्सप्लोरेशन मिशन]] }} '''चंद्रयान-3''' [[इसरो|भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संगठन (ISRO)]] द्वारा [[चंद्रमा]] के खोजबीन करे खातिर भारत के तिसरहा मिशन हवे।<ref name=":3">{{Cite news |date=2023-08-11 |title=Chandrayaan-3 just 1k-km from lunar surface |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/chandrayaan-3-just-1k-km-from-lunar-surface/articleshow/102590128.cms?from=mdr |access-date=2023-08-12 |issn=0971-8257}}</ref> एह मिशन में [[चंद्रयान-2]] ''विक्रम लैंडर'' आ ''[[प्रज्ञान रोवर]]'' शामिल बाड़ें, बाकी एकरा में एह बेर ''ऑर्बिटर'' नइखे शामिल। एकर प्रोपल्शन मॉड्यूल कम्युनिकेशन रिले उपग्रह नियन बेहवार करी। प्रोपल्शन मॉड्यूल लैंडर आ रोवर कॉन्फिगरेशन के तब तक ले ले जाई जब ले कि अंतरिक्ष यान 100 किमी के चंद्र कक्षा में ना पहुँच जाई।<ref name=":0">{{cite web |date=2 January 2020 |title=Chandrayaan-3 to cost Rs 615 crore, launch could stretch to 2021 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-to-cost-rs-615--crore-launch-could-stretch-to-2021/articleshow/73055941.cms |access-date=3 January 2020 |newspaper=The Times of India |archive-date=19 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119155006/https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-to-cost-rs-615--crore-launch-could-stretch-to-2021/articleshow/73055941.cms |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=CHANDRYN3 |access-date=10 June 2022 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608231611/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=CHANDRYN3 |url-status=live }}</ref> चंद्रयान 2 के लैंडर के चंद्रमा पर उतारत घरी आखिरी समय में एकरा गाइडेंस सॉफ्टवेयर में तकनीकी गड़बड़ी भइल रहल जेकरा चलते ई लैंडर सतह पर क्रैश भ गइल रहे। एही के बाद ई अगिला मिशन चंद्रयान 3 प्रस्तावित कइल गइल रहे।<ref name="Failure report">{{cite news|last=Guptan|first=Mahesh|title=How did Chandrayaan 2 fail? ISRO finally has the answer|url=https://www.theweek.in/news/sci-tech/2019/11/16/how-did-chandrayaan-2-fail-isro-answer.html|newspaper=The Week|date=2019-11-16|access-date=2020-01-03|archive-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219143203/https://www.theweek.in/news/sci-tech/2019/11/16/how-did-chandrayaan-2-fail-isro-answer.html|url-status=live}}</ref> चंद्रयान 3 के 14 जुलाई 2023 के 02:35 PM [[भारतीय मानक समय|भारतीय समय (IST)]] पर लॉन्च कइल गइल।<ref>{{cite news |title=चंद्रयान-3 का पृथिवी की कक्षा में लॉन्च सफल, मिशन से जुड़े पाँच सवाल और जवाब |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/ckmk88886l6o |access-date=16 अगस्त 2023 |work=BBC News हिंदी |date=14 जुलाई 2023 |language=hi}}</ref> एकरे रोवर आ लैंडर के 23 अगस्त 2023 के चंद्रमा पर उतरे के समय निश्चित कइल गइल रहल। ई मिशन चंद्रमा के पहिला फोटो 7 अगस्त के भेजलस।<ref>{{cite news |title=चंद्रयान-3 से आई चांद की ये पहली तस्वीर |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/cw4geg8zl7wo |access-date=16 अगस्त 2023 |work=BBC News हिंदी |date=7 अगस्त 2023 |language=hi}}</ref> कुछ समय ले रूसी मिशन [[लूना 25]] से एकर हाराहूँसी लागल रहल की कवन चंद्रमा पर पहिले उतरी<ref>{{cite news |title=चांद तक रेस में भारत का चंद्रयान-3 आगे रहेगा या रूस का लूना-25 |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/cd1zqzl8yp5o |access-date=16 अगस्त 2023 |work=BBC News हिंदी |date=13 अगस्त 2023 |language=hi}}</ref> बाकी 19 अगस्त के रोसकोसमोस के लूना 25 चंद्रमा पर क्रैश क गइल रहल। चंद्रयान-3 23 अगस्त 2023 के साँझ बेर 6:04 बजे चंद्रमा पर सफल सॉफ्ट लैंडिंग क लिहलस आ एह तरीका से भारत चंद्रमा के दक्खिनी ध्रुव इलाका में अइसन लैंडिंग करे वाला दुनियाँ के पहिला देस बन गइल।<ref>{{cite news |title=चंद्रयान-3: चांद के दक्षिणी ध्रुव पर पहुंचकर भारत ने रचा इतिहास |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/c9ejy0vy798o |accessdate=23 अगस्त 2023 |work=बीबीसी समाचार हिंदी |date=23 अगस्त 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=चंद्रयान 3 : भारत ने अंतरिक्ष में रचा इतिहास, चांद के साउथ पोल पर उतरा विक्रम लैंडर |url=https://ndtv.in/india/chandrayaan-3-moon-landing-live-updates-vikram-lander-soft-landing-scheduled-on-23rd-august-at-6-pm-isro-set-to-achieve-historic-milestone-4320807 |accessdate=23 अगस्त 2023 |work=एनडीटीवी इंडिया }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == लांच == चंद्रयान-3 के 14 जुलाई 2023 के निर्धारित समय के अनुसार दुपहरिया 2:35 बजे IST पर, भारत के [[आंध्र प्रदेश]] के [[श्रीहरिकोटा]] में [[सतीश धवन स्पेस सेंटर]] के सेकेंड लॉन्च पैड से लांच कइल गइल। एह अंतरिक्षबिमान के बढ़ियाँ ढंग से ओह ट्रैजेक्टरी में पहुँचावल गइल जवना में भ्रमण करत ई चंद्रमा पर चहुँपी। अनुमान बा कि चंद्रयान-3 मिशन 23 अगस्त के चंद्रमा के दक्खिन ध्रुव क्षेत्र पर सॉफ्ट लैंडिंग करी। अबहिन ले, चंद्रमा पर सॉफ्ट लैंडिंग करे के मोकाम खाली भर रूस, अमेरिका आ चीन के हासिल बाटे।<ref>{{cite news |title=चंद्रयान-3: इसरो का रोवर चांद पर कब उतरेगा, वहां क्या करेगा... जानें इस अभियान के बारे में सब कुछ |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/c4nkg8r9z59o |access-date=16 अगस्त 2023 |work=BBC News हिंदी |date=8 जुलाई 2023 |language=hi}}</ref> चंद्रयान-3 के लॉन्चिंग खातिर जुलाई महीना बीछे के खास वजह इसरो के ओर से पृथिवी अउरी चंद्रमा के नजदीकी के लेके एगो गणना कइल गइल गणना रहल। == डिजाइन == चंद्रयान-3 के डिजाइन में तीन गो मुख्य चीज सामिल बा: === प्रोपल्शन मॉड्यूल === प्रोपल्शन मॉड्यूल एकर ऊ हिस्सा हवे जे लैंडर अउरी रोवर के साजबाज के चंद्रमा के 100 किमी ऑर्बिट तक ले ले जाई। ई बक्सा नियर ढाँचा हवे जेह में एक ठो बड़हन सोलर पैनल एक ओर लगावल गइल बाटे आ ऊपर से एगो बड़हन सिलेंडर (इंटरमॉड्यूलर एडाप्टर कोन) लगावल गइल बा जे लैंडर खातिर माउंटिंग ढाँचा के काम करे ला। लैंडर के अलावा ई मॉड्यूल एगो अउरियो पेलोड ले के चले गइल बा जेकरा के स्पेक्ट्रो-पोलारिमेट्री ऑफ हैबिटेबल प्लैनेट अर्थ (SHAPE) नाँव दिहल गइल बाटे। ई नियर-इन्फ्रारेड (NIR) वेवलेंथ रेंज (1-1.7 μm) में चंद्रमा के ऑर्बिट से पृथिवी के स्पेक्ट्रल आ पोलारिमेट्रिक नापजोख करी। === लैंडर === चंद्रमा पर सॉफ्ट लैंडिंग के जिम्मेदारी लैंडर मॉड्यूल के बाटे। ईहो एगो बक्सा नियर ढाँचा बाटे जवना में चार गो लैंडिंग लेग आ चार गो लैंडिंग थ्रस्टर 800-800 न्यूटन के लागल बाड़ें। एकरा में रोवर आ अउरी कई किसिम के बैज्ञानिक इक्विपमेंट बाड़ें जिनहन के मदद से इन-साइट एनालिसिस कइल जाई।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.isro.gov.in/media_isro/pdf/Missions/LVM3/LVM3M4_Chandrayaan3_brochure.pdf|title=ISRO Chandrayaan 3 brochure|access-date=14 July 2023|archive-date=10 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230710120424/https://www.isro.gov.in/media_isro/pdf/Missions/LVM3/LVM3M4_Chandrayaan3_brochure.pdf|url-status=dead}}</ref> === रोवर === ''चंद्रयान-3 रोवर के परिचय:'' * छव-चक्का डिजाइन * कुल वजन {{convert|26|kg|lb|abbr=off}} * रेंज बाटे {{convert|500|m|ft}} * डाइमेंशन: {{convert|917|mm|ft}} x {{convert|750|mm|ft}} x {{convert|397|mm|ft}} * बैज्ञानिक इंस्ट्रुमेंट जिनहन में कैमरा, स्पेक्ट्रोमीटर आ ड्रिल (बरमा) सामिल बाड़ें * सक्रियता के समय अवधि एक [[चंद्र दिन]] (14 पृथिवी दिन) * लैंडर आ भारत में मौजूद ग्राउंड कंट्रोल के साथे कम्युनिकेशन चंद्रयान-3 के रोवर से उमेद बा की ई कई ठे साइंटिफिक खोज करी, जिन्हन में सामिल बा: * चंद्रमा के सतह के संघटन (कंपोजीशन) * चंद्रमा के सतह के माटी में बर्फ नुमा पानी के खोज * चंद्रमा पर पड़े वाला आघात (इम्पैक्ट) सभ के अध्ययन * चंद्रमा के वायुमंडल के अध्ययन आ एकर उत्पत्ती के इतिहास (इवोल्यूशन) <gallery mode=packed heights=180> File:Chandrayaan-3 Integrated Module - Views.webp|इंटीग्रेटेड मॉड्यूल File:Chandrayaan-3 Propulsion Module.webp|प्रोपल्शन मॉड्यूल File:Chandrayaan-3 Lander.webp|लैंडर File:Chandrayaan-3 Rover.webp|रोवर </gallery> == औजार == <gallery mode=packed heights=120> APXS payload.png|अल्फा पार्टिकल एक्स-रे स्पेक्ट्रोमीटर (APSX) पेलोड, रोवर पर मौजूद ChaSTE payload.png|चंद्र सरफेस थर्मोफिजिकल एक्सपेरिमेंट (ChaSTE) पेलोड, लैंडर पर मौजूद ILSA payload.png|इंस्ट्रूमेंट फ़ॉर लूनर सीस्मिक एक्टिविटी (ILSA) पेलोड, लैंडर पर मौजूद LIBS payload.png|लेजर इंड्यूस्ड ब्रेकडाउन स्पेक्ट्रोस्कोप (LIBS) पेलोड, रोवर पर मौजूद Rambha-payload.png|लैंगम्यूर प्रोब (RAMBHA-LP) पेलोड, लैंडर पर मौजूद SHAPE payload.png|स्पेक्ट्रो-पोलारिमेट्री ऑफ़ हैबिटेबल प्लैनेट अर्थ (SHAPE) पेलोड, प्रोपल्शन मॉड्यूल पर मौजूद </gallery> == लांच == [[चित्र:LVM3 M4, Chandrayaan-3 - Launch vehicle lifting off from the Second Launch Pad (SLP) of SDSC-SHAR, Sriharikota 03.webp|thumb|upright=0.9|LVM3 M4, Chandrayaan-3 — Launch vehicle lifting off from the Second Launch Pad (SLP) of SDSC-SHAR, Sriharikota]] चंद्रयान-3 के 14 जुलाई 2023 के, पहिले से निश्चित समय के अनुसार दुपहरिया 2:35 बजे IST पर, भारत के आंध्र प्रदेश के श्रीहरिकोटा में [[सतीश धवन स्पेस सेंटर]] सेकेंड लॉन्च पैड से लांच कइल गइल। एह अंतरिक्षबिमान के प्रभावी ढंग से ओह ट्रेजेक्टरी में चहुँपावल गइल बा जवना में यात्रा क के ई चंद्रमा ले जाई। अनुमान लगावल गइल बाटे कि चंद्रयान-3 मिशन 23 अगस्त के चंद्रमा के दक्खिन ध्रुव इलाका पर सॉफ्ट-लैंडिंग करी। ई चंद्रमा के दूर वाला साइड हवे, जेकरा के अन्हार वाला साइड भाषा डार्क साइड कहल जाला; अबहिन ले कौनों लैंडर एह इलाका में लैंड करे में सफल नइखे भ पवले।<ref>{{cite news |title=भारत का चंद्रयान-3, चांद की सतह पर जहां उतरेगा, वो इतनी ख़ास क्यों है? |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/c3g4m9gdnxmo |access-date=16 अगस्त 2023 |work=BBC News हिंदी |date=11 अगस्त 2023 |language=hi}}</ref> चंद्रयान 3 के लॉन्चिंग खातिर जुलाई महीना के चुनल एगो खास कदम रहे काहे कि इसरो के ओर से पृथिवी अउरी चंद्रमा के नजदीकी के लेके एगो खास गणना कइल गइल। == मिशन प्रोफाइल == {{multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 240px | header = चंद्रयान-3 के एनीमेशन | image1 = Animation of Chandrayaan-3 around Earth - Orbit raising.gif | caption1 = पृथिवी के चारो ओर – ऑर्बिट उठान | image2 = Animation of Chandrayaan-3 around Earth.gif | caption2 = पृथिवी के चारो ओर | image3 = Animation of Chandrayaan-3 around Moon.gif | caption3 = चंद्रमा के चारो ओर | footer = {{legend2|Magenta| चंद्रयान-3}}{{·}}{{legend2| RoyalBlue| पृथिवी}}{{·}}{{legend2|Lime| चंद्रमा}} }} == ऑर्बिट उठान आ स्टेशन रखरखाव == The satellite was launched aboard the [[LVM3]]-M4 rocket in the afternoon of 14 July 2023, at 2:35 pm IST to a [[Parking orbit|EPO]] perigee of {{convert|170|km|mi|0|abbr=on}}. This will be followed by a series of orbit raising operations (using an on-board [[Liquid Apogee Motor|LAM]] and chemical thrusters) to place the satellite in the [[Trans-lunar injection]] orbit. [[File:Chandrayaan-3 – Mission Profile.webp|thumb|चंद्रयान-3 ऑर्बिटल मैनूवर]] {| class="wikitable" style="margin:0 auto; text-align:center;" ! rowspan="2"| # ! rowspan="2"| तारीख/<br />टाइम (UTC) ! rowspan="2"| एलएएम बर्न टाइम ! colspan="2"| ऊँचाई हासिल ! rowspan="2"| ऑर्बिट काल ! rowspan="2"| हासिल ! rowspan="2"| संदर्भ |- ! Apogee/Apolune || Perigee/Perilune |- ! colspan="8" |पृथिवी से जुड़ल मैनूवर |- | 1 || 15 जुलाई 2023 || {{N/A}} || {{convert|41762|km|mi|abbr=on}} || {{convert|173|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} |{{Success|Success}}|| <ref name=CH3-ISRO>{{cite web |title=Chandrayaan-3 |publisher=ISRO |url=https://www.isro.gov.in/Chandrayaan3.html |access-date=2023-08-17 |archive-date=2023-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710170915/https://www.isro.gov.in/Chandrayaan3.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1680239822110162944/photo/1 |title=The first orbit raising operation|number=1680239822110162944|user=isro |date=2023-07-15 |access-date=2023-07-15}}</ref> |- | 2 || 17 जुलाई 2023 || {{N/A}} || {{convert|41603|km|mi|abbr=on}} || {{convert|226|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} |{{Success}}|| <ref name=CH3-ISRO /><ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1680845817903722497?t=l5YDw4bfrCHUVzPyJ_wMRA&s=19 |title=The second orbit raising operation|number=1680845817903722497|user=isro |date=2023-07-17 |access-date=2023-07-17}}</ref> |- | 3 || 18 जुलाई 2023 || {{N/A}} || {{convert|51400|km|mi|abbr=on}} || {{convert|228|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}|| <ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1681293895341162499 |title=The third orbit raising operation|number=1681236337024974850|user=isro |date=2023-07-18 |access-date=2023-07-18}}</ref> |- | 4 || 20 जुलाई 2023 || {{N/A}} || {{convert|71351|km|mi|abbr=on}} || {{convert|233|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}|| <ref name=CH3-ISRO /><ref>{{Cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1681960236347965440 |title=The fourth orbit raising operation|number=1681960236347965440|user=isro |date=2023-07-20 |access-date=2023-07-20}}</ref> |- | 5 || 25 जुलाई 2023 || {{N/A}} || {{convert|127603|km|mi|abbr=on}} || {{convert|236|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}|| <ref name="TWISRO-250723">{{Cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1683767962560512000 | title=The fifth orbit raising operation|number=1683767962560512000|user=isro |date=2023-07-25 |access-date=2023-07-25}}</ref> |- ! colspan="8" |ट्रांस लूनर इंटरजेक्शन |- | 1 || 31 जुलाई 2023 || {{N/A}} || {{convert|369328|km|mi|abbr=on}} || {{convert|288|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}|| <ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1686327939280035840 |title=Chandrayaan-3 update|number=1686327939280035840|user=isro |date=2023-08-01 |access-date=2023-08-05}}</ref> |-''''''Bold text'''''' ! colspan="8" |चंद्रमा से जुड़ल मैनूवर |- | 1 || 5 अगस्त 2023 | {{convert|1835|sec|min|abbr=on}} || {{convert|18074|km|mi|abbr=on}} || {{convert|164|km|mi|abbr=on}} || Approx. {{convert|21|h|min|abbr=on}} | {{Success}}|| <ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1687859829803466753?t=qoIyMeH8oP405bbdzFNMNw&s=19 |title=Lunar Orbit Injection (LOI)|number=1687384615215124480|user=isro |date=2023-08-04 |access-date=2023-08-05}}</ref> |- | 2 || 6 अगस्त 2023 | {{N/A}} || {{convert|4313|km|mi|abbr=on}} || {{convert|170|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}|| <ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1688248504458846208?s=20|title= Chandrayaan-3 Mission|number=1688248504458846208|user=isro |date=2023-08-06 |access-date=2023-08-06}}</ref> |- |3 || 9 अगस्त 2023 | {{N/A}}|| {{convert|1437|km|mi|abbr=on}} || {{convert|174|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}||<ref>{{cite tweet|number=1689192034916265984|title= Chandrayaan-3 Mission|user=isro |date=2023-08-09 |access-date=2023-08-09}}</ref> |- |4 | 14 अगस्त 2023 | {{N/A}}|| {{convert|177|km|mi|abbr=on}} || {{convert|150|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}||<ref>{{cite tweet|number=1690978432321269760|title= Chandrayaan-3 Mission|user=isro |date=2023-08-14 |access-date=2023-08-14}}</ref> |- |5 | 16 अगस्त 2023 | {{N/A}}|| {{convert|163|km|mi|abbr=on}} || {{convert|153|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}||<ref>{{cite tweet|number=1691655268449603770|title= Chandrayaan-3 Mission|user=isro |date=2023-08-16 |access-date=2023-08-16}}</ref> |- ! colspan="8" |लैंडर मॉड्यूल बिलगाव |- |1 | 17 अगस्त 2023 | {{N/A}}|| {{convert|163|km|mi|abbr=on}} || {{convert|153|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} | {{Success}}||<ref>{{cite tweet|number=1692083786895474724|title= Chandrayaan-3 Mission|user=isro |date=2023-08-17 |access-date=2023-08-17}}</ref> |- ! colspan="8" |लैंडर डीऑर्बिट बर्न्स |- |1 | अगस्त 2023 | | | | |TBD | |- |2 | अगस्त 2023 | | | | |TBD | |- ! colspan="8" | लैंडिंग |- |1 | 23 अगस्त 2023 | | | | |TBD | |} == फंडिंग == दिसंबर 2019 में खबर आइल कि इसरो एह प्रोजेक्ट के सुरुआती फंडिंग के माँग कइले बा, जेकर रकम ₹75 करोड़ (9.4 मिलियन अमेरिकी डॉलर) रहल, जेह में से ₹60 करोड़ (7.5 मिलियन अमेरिकी डॉलर) मशीनरी, इक्विपमेंट आ अउरी चीजन के खरचा पूरा करे खातिर पूँजीवाला खर्चा (कैपिटल एक्स्पेंडिचर) होखी, जबकि बाकी ₹15 करोड़ (1.9 मिलियन अमेरिकी डॉलर) के आगम खर्चा (रेवेन्यू एक्स्पेंडिचर) मद में माँगल गइल रहल। एह प्रोजेक्ट के पुष्टि करत इसरो के पूर्व अध्यक्ष के. सिवन बतवलें कि एकर अँटकर वाली लागत लगभग ₹615 करोड़ (2023 में ₹721 करोड़ भा 9 करोड़ अमेरिकी डॉलर के बराबर) होई। == मिशन के कार्यकारी लोग == * इसरो अध्यक्ष: एस. सोमनाथ * मिशन डाइरेक्टर: एस. मोहनकुमार * एसोशियेट मिशन डाइरेक्टर: जी. नारायणन * व्हीकल डाइरेक्टर: बिजु सी. थॉमस * एसोशियेट व्हीकल डाइरेक्टर: पी. के. सुदीश कुमार * स्पेसक्राफ्ट डाइरेक्टर: पी. वीरामुथुवेल {{clear}} == इहो देखल जाय == * [[चंद्रमा पर पानी]] * [[लूना 25]] == संदर्भ == {{Reflist|33em}} == बाहरी कड़ी == * [https://web.archive.org/web/20250223141641/https://www.isro.gov.in/ISRO_HINDI/Chandrayaan3_New.html चंद्रयान-3], [[इसरो]] (ISRO) के ऑफिशियल वेबसाइट प। * [https://www.isro.gov.in/ISRO_HINDI/Chandrayaan3_Details.html चंद्रयान-3 ब्योरा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230822201545/https://www.isro.gov.in/ISRO_HINDI/Chandrayaan3_Details.html |date=2023-08-22 }}, [[इसरो]] (ISRO) के ऑफिशियल वेबसाइट प। [[श्रेणी:इसरो]] [[श्रेणी:भारत के अंतरिक्ष कार्यक्रम]] [[श्रेणी:चंद्रमा पर जाए वाला मिशन]] 5twda41szik8zk4syvq80hjjrugquxt नीलम गिरी 0 93298 806850 806050 2026-10-19T17:38:59Z Survi Singh 37639 /* */ 806850 wikitext text/x-wiki '''नीलम गिरी (जन्म 19 जून 1993)''' एगो [[भारत|भारतीय]] अभिनेत्री बाड़ी। मुख्य रूप से भोजपुरी फिल्म आ टेलीविजन धारावाहिक में काम करेली। ऊ आपन परदा पर शुरुआत अवधेश मिश्रा के निर्देशन में बनल बाबुल (2021) से कइली।<ref>{{Cite web |title=बेबस हो उठे पिता के सपने, रुला देगा अवधेश मिश्रा की फिल्म 'Babul' का ट्रेलर |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri-cinema/awdhesh-mishra-neelam-giri-dev-singh-upcoming-bhojpuri-film-babul-trailer-released-watch-here/articleshow/88426382.cms |access-date=2023-11-09 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> इनके उल्लेखनीय रचना ''बाबुल'' (2021)'', इज्जत घर'' (2022)'', टुन टुन'' (2022) आ ''कलाकंद'' (2022) बाड़ी सऽ। {{Infobox person | name = नीलम गिरी | image = Neelam Giri in 2026.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1993|06|19}}<ref>{{cite news |title=Neelam Giri B-day Celebration: इस अंदाज में नीलम गिरी ने मनाया अपना जन्मदिन, शॉर्ट ड्रेस में ढाया कहर |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-neelam-giri-celebrated-her-birthday-wreaked-havoc-in-short-dress-23041517.html |accessdate=10 November 2023 |work=Dainik Jagran |language=hi}}</ref> | birth_place = [[बलिया]], [[उत्तर प्रदेश]], भारत | nationality = भारतीय | education = | alma_mater = | occupation = अभिनेत्री | years_active = 2020–वर्तमान | known_for = | notable_works = {{ubl|''बाबुल''|''इज्जत घर''|''टुन टुन''|''कलाकंद''|''जस्ट मैरेड''|}} | spouse = }} == फिल्मोग्राफी == {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |अइसन फिलिमन के बोध करावेला जवन अबहीं ले रिलीज नइखे भइल |} {| class="wikitable sortable" !साल !फिलिम !भूमिका !भाषा !संदर्भ |- |2021 |''बाबुल'' | |[[भोजपुरी]] |<ref>{{cite news |title=विलेन Awdhesh Mishra की फिल्म 'बाबुल' का ट्रेलर जारी, नायक के किरदार में आएंगे नजर |language=hi |work=Navbharat Times |url=https://zeenews.india.com/hindi/entertainment/bhojpuri/trailer-of-villain-awdhesh-mishra-babul-trailer-released-will-be-seen-in-actor/1051903 |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2022 |''इज्जत घर'' | |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=प्रवेश लाल यादव के घर में नहीं था इज्जत घर, तो नीलम गिरी के पापा ने शादी से किया इंकार |language=hi |work=Navbharat Times |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/up-uttarakhand/uttar-pradesh/bhojpuri-film-trailer-2022-pravesh-lal-yadav-nilam-giri-new-bhojpuri-film-2022-izzat-ghar-trailer-out-spup/1277461 |accessdate=10 November 2023}}</ref><ref>{{cite news |date=14 September 2023 |title=Izzat Ghar': Pravesh Lal Yadav and Neelam Giri's romantic song 'Pahle Izzat Ghar Banao' is out! |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/izzat-ghar-pravesh-lal-yadav-and-neelam-giris-romantic-song-pahle-izzat-ghar-banao-is-out/articleshow/96857362.cms |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2022 |''टुन टुन'' | |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=Neelam Giri unveils the first look of the upcoming film 'Tun Tun' |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/neelam-giri-unveils-the-first-look-of-the-upcoming-film-tun-tun/articleshow/90723178.cms |accessdate=10 November 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Tuntun Trailer Out: भोजपुरी फिल्म 'टुनटुन' का ट्रेलर जारी, इमोशनल कर देगी नीलम गिरी संग डॉग की बॉन्डिंग |language=hi |work=Amar Ujala |url=https://www.amarujala.com/entertainment/bhojpuri/tuntun-trailer-out-neelam-giri-shared-great-bonding-with-dog-read-the-story-for-release-date-of-film-2023-06-25 |accessdate=10 November 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=भोजपुरी की साफ सुथरी फिल्म 'टुनटुन' का ट्रेलर रिलीज, नीलम गिरी की डॉग के साथ दिखी अलग बॉन्डिंग |language=hi |work=Amar Ujala |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-bhojpuri-film-tuntun-trailer-release-neelam-giri-bonding-with-dog-is-clearly-seen-23451803.html |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2022 |''कलाकंद'' | |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=भोजपुरी फिल्म 'कलाकंद' में दिखेगी निरहुआ, आम्रपाली दुबे और नीलम गिरी की तिकड़ी, शूटिंग शुरू |language=hi |work=Patrika |url=https://www.patrika.com/lucknow-news/bhojpuri-film-nirahua-amrapali-and-neelam-giri-together-in-kalakand-7347889/ |accessdate=10 November 2023}}</ref><ref>{{cite news |title='Kalakand': Aamrapali Dubey pens a heartfelt note for co-star Neelam Giri |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/kalakand-aamrapali-dubey-pens-a-heartfelt-note-for-co-star-neelam-giri/articleshow/89824583.cms |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2023 | scope="row" style="background:#ffc; " |''यूपी-61 लभ स्टोरी अफ गाजीपुर'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=Pravesh Lal Yadav and Neelam Giri's film 'UP 61 Love Story of Gazipur' trailer is out! |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/pravesh-lal-yadav-and-neelam-giris-film-up-61-love-story-of-gazipur-trailer-is-out/articleshow/103138596.cms?from=mdr |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2023 | scope="row" style="background:#ffc; " |''आनंद आश्रम'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=Anand Asaram: नीलम गिरी के साथ दिनेश लाल यादव ने शुरू की नेक्स्ट फिल्म की शूटिंग |language=hi |work=Bollywood Life |url=https://www.bollywoodlife.com/hi/bhojpuri/anand-asaram-dinesh-lal-yadav-start-shooting-with-neelam-giri-in-nepal-2078619/ |accessdate=10 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109200112/https://www.bollywoodlife.com/hi/bhojpuri/anand-asaram-dinesh-lal-yadav-start-shooting-with-neelam-giri-in-nepal-2078619/ |archive-date=9 November 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title='Anand Asaram': Neelam Giri shares a still with co-star Nirahua from the set |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/anand-asaram-neelam-giri-shares-a-still-with-co-star-nirahua-from-the-set/articleshow/91735613.cms |accessdate=10 November 2023}}</ref><ref>{{cite news |title='Nirahua and Neelam Giri starts shooting for 'Anand Asaram' in Nepal |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-and-neelam-giri-starts-shooting-for-anand-asaram-in-nepal/articleshow/91637382.cms |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2023 | scope="row" style="background:#ffc; " |''घर परिवार''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title='Ghar Pariwar': Neelam Giri shares a few pics with co-stars from the set |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/ghar-pariwar-neelam-giri-shares-a-few-pics-with-co-stars-from-the-set/articleshow/95936453.cms |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2023 | scope="row" style="background:#ffc; " |''रिस्तो का बटवारा'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=Nirahua and Neelam Giri's film 'Rishto Ka Batwara' trailer is out! |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-and-neelam-giris-film-rishto-ka-batwara-trailer-is-out/articleshow/100595354.cms?from=mdr |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2023 | scope="row" style="background:#ffc; " |''जस्ट मैरिड'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=Pravesh Lal Yadav and Neelam Giri joins for the film 'Just Married' |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/pravesh-lal-yadav-and-neelam-giri-joins-for-the-film-just-married/articleshow/93903054.cms |accessdate=10 November 2023}}</ref> |- |2023 | scope="row" style="background:#ffc; " |''मन मोहिनी'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=सतेंद्र सिंह और नीलम गिरी की भोजपुरी फ़िल्म”मनमोहिनी”की शूटिंग कम्पलीट |language=hi |work=Bhojpuri Media |url=https://bhojpurimedia.net/shooting-of-bhojpuri-film-manmohini-complete-by-satendra-singh-and-neelam-giri/ |accessdate=10 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109200107/https://bhojpurimedia.net/shooting-of-bhojpuri-film-manmohini-complete-by-satendra-singh-and-neelam-giri/ |url-status=dead }}</ref> |- |2023 | scope="row" style="background:#ffc; " |''घुंघाट में घोटाला 3''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |भोजपुरी |<ref>{{cite news |title=Neelam Giri New Song: लंदन में 'घूंघट में घोटाला 3' कर रहीं नीलम गिरी! इधर 'मर्डर राजाजी' रिलीज |language=hi |work=Zee News |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/bihar-jharkhand/bhojpuri-cinema/bhojpuri-actress-neelam-giri-new-song-murder-rajaji-release/1820329 |accessdate=10 November 2023}}</ref><ref>{{cite news |title='Ghoonghat Mein Ghotala 3': Neelam Giri shares a romantic photo with co-star Pravesh Lal Yadav from the set |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/ghoonghat-mein-ghotala-3-neelam-giri-shares-a-romantic-photo-with-co-star-pravesh-lal-yadav-from-the-set/articleshow/102415643.cms?from=mdr |accessdate=10 November 2023}}</ref> |} == संदर्भ == {{Reflist}} == बाहरी लिंक == * {{IMDb name|12481809|name=नीलम गिरी}} * {{Instagram|neelamgiri_|name=नीलम गिरी}} * {{Facebook|IamNeelamGiri|name=नीलम गिरी}} [[श्रेणी:1995 में जनम]] [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के ऐक्ट्रेस लोग]] [[श्रेणी:21वीं सदी के ऐक्ट्रेस]] 7okibnm6npchg20idvev98gwqo7ql2h थावें जंक्शन रेलवे स्टेशन 0 96497 807027 774498 2026-10-20T10:53:03Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[थावें]] के [[थावें जंक्शन रेलवे स्टेशन]] पर स्थानांतरण कइलें: पूरा नाँव 774498 wikitext text/x-wiki '''थावें''' चाहे '''थावे''' कहल जाला भारत के [[बिहार]] राज्य के [[गोपालगंज जिला]] में एगो माझिल आकार के गाँव बाटे। इ गाँव आसपास के इलाका के हिंदू बिस्वासियन खातिर एगो लोकप्रिय तीर्थस्थल बाटे काहे कि इ में एगो उल्लेखनीय [[देवी (हिंदू धर्म)|देवी]] मंदिर [[थावें मंदिर|थावे मंदिर]] बाटे। ई जगह जिला मुख्यालय [[गोपालगंज]] से लगभग 6 किलोमीटर दक्खिन-पश्चिम में स्थित बाटे। == जनसांख्यिकी == 2011 तक, गाँव के कुल जनसंख्या 643 बाटे।<ref>{{Cite web |title=Thawe Village Population - Thawe - Gopalganj, Bihar |url=http://www.census2011.co.in/data/village/230817-thawe-bihar.html |access-date=13 January 2017 |publisher=}}</ref> == परिवहन == === रेल्वे === थावे में एगो रेलवे स्टेशन, थावे जंक्शन बा, जे उत्तर पूर्वी रेलवे के अंतर्गत आवेलाl। ई जंक्शन [[गोरखपुर]] से लगभग 71 किमी दूर बाटे। <ref>{{Cite web |last=Shaikh |first=Azar S |title=Trains to THE/Thawe Junction Station - 13 Arrivals NER/North Eastern Zone - Railway Enquiry |url=http://indiarailinfo.com/arrivals/thawe-junction-the/4969 |access-date=13 January 2017 |publisher=}}</ref>&nbsp;ई [[गोरखपुर जंक्शन रेलवे स्टेशन|गोरखपुर]] - कप्तानगंज - पड़रौना- सिवान लाइन पर पड़े ला। === सड़क === थावें जिला मुख्यालय [[गोपालगंज]] से लगभग 6 किलोमीटर दक्षिण-पश्चिम में नेशनल हाइवे 531 के साथे स्थित बा जे ई जगह के गोपालगञ्ज आ [[छपरा]] दुनु से जोड़ल बा आ पड़रौना से 70 किलोमीटर दूर बा। == इहो देखल जाय == * [[थावें मंदिर]] * [[गोपालगंज जिला|गोपालगंज जिला, भारत]] == संदर्भ == [[श्रेणी:गोपालगंज जिला]] ldnbfkfemjbb3fo6shgfeuvlbr23cww विकिपीडिया:आँकड़ा सभ/२०२६/अक्टूबर 4 101623 806861 806317 2026-10-19T19:21:32Z NeechalBOT 7874 statistics 806861 wikitext text/x-wiki <!--- stats starts--->{{प्रयोगकर्ता:Neechalkaran/statnotice}}{| class="wikitable sortable" style="width:90%" |- ! Date(Time) ! Pages ! Articles ! Edits ! Users ! Files ! Activeusers {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१-१०-२०२६ |Pages = 82297 |dPages = 6 |Articles = 9245 |dArticles = 1 |Edits = 802742 |dEdits = 45 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40778 |dUsers = 15 |Ausers = 40 |dAusers = -1 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =२-१०-२०२६ |Pages = 82299 |dPages = 2 |Articles = 9245 |dArticles = 0 |Edits = 802745 |dEdits = 3 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40779 |dUsers = 1 |Ausers = 40 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =३-१०-२०२६ |Pages = 82299 |dPages = 0 |Articles = 9245 |dArticles = 0 |Edits = 802756 |dEdits = 11 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40787 |dUsers = 8 |Ausers = 40 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =४-१०-२०२६ |Pages = 82298 |dPages = -1 |Articles = 9244 |dArticles = -1 |Edits = 802758 |dEdits = 2 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40792 |dUsers = 5 |Ausers = 42 |dAusers = 2 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =५-१०-२०२६ |Pages = 82298 |dPages = 0 |Articles = 9244 |dArticles = 0 |Edits = 802762 |dEdits = 4 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40796 |dUsers = 4 |Ausers = 42 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =६-१०-२०२६ |Pages = 82301 |dPages = 3 |Articles = 9244 |dArticles = 0 |Edits = 802773 |dEdits = 11 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40804 |dUsers = 8 |Ausers = 42 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =७-१०-२०२६ |Pages = 82301 |dPages = 0 |Articles = 9244 |dArticles = 0 |Edits = 802774 |dEdits = 1 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40808 |dUsers = 4 |Ausers = 41 |dAusers = -1 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =८-१०-२०२६ |Pages = 82305 |dPages = 4 |Articles = 9244 |dArticles = 0 |Edits = 802780 |dEdits = 6 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40817 |dUsers = 9 |Ausers = 41 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =९-१०-२०२६ |Pages = 82310 |dPages = 5 |Articles = 9245 |dArticles = 1 |Edits = 802849 |dEdits = 69 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40824 |dUsers = 7 |Ausers = 41 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१०-१०-२०२६ |Pages = 82313 |dPages = 3 |Articles = 9246 |dArticles = 1 |Edits = 802855 |dEdits = 6 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40831 |dUsers = 7 |Ausers = 42 |dAusers = 1 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =११-१०-२०२६ |Pages = 82313 |dPages = 0 |Articles = 9246 |dArticles = 0 |Edits = 802862 |dEdits = 7 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40833 |dUsers = 2 |Ausers = 42 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१२-१०-२०२६ |Pages = 82314 |dPages = 1 |Articles = 9246 |dArticles = 0 |Edits = 802873 |dEdits = 11 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40840 |dUsers = 7 |Ausers = 42 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१३-१०-२०२६ |Pages = 82316 |dPages = 2 |Articles = 9247 |dArticles = 1 |Edits = 802889 |dEdits = 16 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40842 |dUsers = 2 |Ausers = 40 |dAusers = -2 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१४-१०-२०२६ |Pages = 82319 |dPages = 3 |Articles = 9249 |dArticles = 2 |Edits = 802912 |dEdits = 23 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40846 |dUsers = 4 |Ausers = 40 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१५-१०-२०२६ |Pages = 82329 |dPages = 10 |Articles = 9257 |dArticles = 8 |Edits = 802954 |dEdits = 42 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40853 |dUsers = 7 |Ausers = 40 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१६-१०-२०२६ |Pages = 82349 |dPages = 20 |Articles = 9259 |dArticles = 2 |Edits = 803125 |dEdits = 171 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40857 |dUsers = 4 |Ausers = 41 |dAusers = 1 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१७-१०-२०२६ |Pages = 82355 |dPages = 6 |Articles = 9264 |dArticles = 5 |Edits = 803187 |dEdits = 62 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40861 |dUsers = 4 |Ausers = 41 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१८-१०-२०२६ |Pages = 82367 |dPages = 12 |Articles = 9272 |dArticles = 8 |Edits = 803224 |dEdits = 37 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40871 |dUsers = 10 |Ausers = 41 |dAusers = 0 }} {{User:Neechalkaran/template/daily |Date =१९-१०-२०२६ |Pages = 82385 |dPages = 18 |Articles = 9284 |dArticles = 12 |Edits = 803758 |dEdits = 534 |Files = 54 |dFiles = 0 |Users = 40873 |dUsers = 2 |Ausers = 43 |dAusers = 2 }} <!---Place new stats here---> |} <!--- stats ends---> 6nb67i98xjqbckysym9rdsnrrqvxaem निबल 0 101706 806808 2026-10-19T12:14:52Z SM7 3953 नया आधार लेख / अंग्रेजी विकिपीडिया से अनुबाद कइ के 806808 wikitext text/x-wiki [[कंप्यूटिंग]] में '''निबल''' (nibble, जेकरा [[बाइट]] के तर्ज पर nybble भी लिखल जाला), डिजिटल इन्फॉर्मेशन के स्टोरेज के एगो इकाई ह। एहमें चार गो बिट (bit) होलें। ई एगो बाइट या ऑक्टेट के आधा होला, काहे कि बाइट आ ऑक्टेट दुनो में आठ-आठ बिट होलें। एह इकाई के '''नाइबल''' (nybl), '''हाफ-बाइट''' (half-byte) चाहे '''टेट्राड''' (tetrad) भी कहल जाला। [[कंप्यूटर नेटवर्किंग]] आ टेलिकम्यूनिकेशन्स में एकरा खातिर '''सेमी-ऑक्टेट''' (semi-octet), '''क्वाडबिट''' (quadbit) या '''क्वार्टेट''' (quartet) शब्दन के इस्तेमाल भी होला। निबल में [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] (बेस-2) के चार गो अंक (डिजिट) इस्तेमाल होलें। एहसे 16 गो अलग-अलग मान के निरूपित कइल जा सकेला। इन्फॉर्मेशन के मात्रा के हिसाब से ई आधार 4 वाली चतुष्क संख्या पद्धति के दू गो अंक या आधार 16 वाली [[हेक्साडेसिमल नंबर सिस्टम]] के एक ठो अंक के बराबर होला। एह समानता के चलते निबल के आमतौर पर एक ठो हेक्साडेसिमल अंक से आ बाइट के दू गो हेक्साडेसिमल अंक से निरूपित कइल जाला। [[श्रेणी:डेटा यूनिट]] [[श्रेणी:जानकारी]] [[श्रेणी:कंप्यूटर साइंस]] {{कंप्यूटर-साइंस-आधार}} {{कंप्यूटर-आधार}} rpbtkx0yipo6bpum5tkz6ippdm444vp 806810 806808 2026-10-19T12:25:26Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:कंप्यूटर साइंस]] हटावल गइल; [[श्रेणी:कंप्यूटर बिज्ञान]] जोड़ल गइल 806810 wikitext text/x-wiki [[कंप्यूटिंग]] में '''निबल''' (nibble, जेकरा [[बाइट]] के तर्ज पर nybble भी लिखल जाला), डिजिटल इन्फॉर्मेशन के स्टोरेज के एगो इकाई ह। एहमें चार गो बिट (bit) होलें। ई एगो बाइट या ऑक्टेट के आधा होला, काहे कि बाइट आ ऑक्टेट दुनो में आठ-आठ बिट होलें। एह इकाई के '''नाइबल''' (nybl), '''हाफ-बाइट''' (half-byte) चाहे '''टेट्राड''' (tetrad) भी कहल जाला। [[कंप्यूटर नेटवर्किंग]] आ टेलिकम्यूनिकेशन्स में एकरा खातिर '''सेमी-ऑक्टेट''' (semi-octet), '''क्वाडबिट''' (quadbit) या '''क्वार्टेट''' (quartet) शब्दन के इस्तेमाल भी होला। निबल में [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] (बेस-2) के चार गो अंक (डिजिट) इस्तेमाल होलें। एहसे 16 गो अलग-अलग मान के निरूपित कइल जा सकेला। इन्फॉर्मेशन के मात्रा के हिसाब से ई आधार 4 वाली चतुष्क संख्या पद्धति के दू गो अंक या आधार 16 वाली [[हेक्साडेसिमल नंबर सिस्टम]] के एक ठो अंक के बराबर होला। एह समानता के चलते निबल के आमतौर पर एक ठो हेक्साडेसिमल अंक से आ बाइट के दू गो हेक्साडेसिमल अंक से निरूपित कइल जाला। [[श्रेणी:डेटा यूनिट]] [[श्रेणी:जानकारी]] [[श्रेणी:कंप्यूटर बिज्ञान]] {{कंप्यूटर-साइंस-आधार}} {{कंप्यूटर-आधार}} g51d0bd4veorp0zv2fb4x3ptyifqlok टेम्पलेट:कंप्यूटर-साइंस-आधार 10 101707 806809 2026-10-19T12:24:12Z SM7 3953 नया अनुप्रेषण 806809 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[टेम्पलेट:कंप्यूटर-बिज्ञान-आधार]] rigebtjaitmxdrzke4hcm4tkppsb2w8 हेक्साडेसिमल 0 101708 806811 2026-10-19T12:31:05Z SM7 3953 नया आधार लेख / अंग्रेजी विकिपीडिया से अनुबाद कइ के 806811 wikitext text/x-wiki {{Technical title}} '''हेक्साडेसिमल''' (hexadecimal), जेकरा छोट रूप में '''हेक्स''' (hex) कहल जाला, संख्या (नंबर) के निरूपित करे वाली एगो प्लेस-वैल्यू नंबर सिस्टम ह, जेकर आधार 16 होला। एहमें आमतौर पर दशमलव सिस्टम के तरह 0 से 9 तक के अंक इस्तेमाल होलें। एकरा अलावा 10 से 15 तक के मान बतावे खातिर अंग्रेजी वर्णमाला के A से F तक के अक्षर इस्तेमाल कइल जाला। एह अक्षरन के बड़ या छोट रूप, दुनो के इस्तेमाल हो सके ला। आमतौर पर कंप्यूटर हार्डवेयर [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] पर काम करेला आ 16, दू के घात (2⁴) ह। एह कारण कंप्यूटिंग में बाइनरी इन्फॉर्मेशन के संछेप कइल रूप में देखावे खातिर हेक्साडेसिमल सिस्टम के अक्सरहा इस्तेमाल होला। हेक्साडेसिमल के एगो अंक लगातार चार गो [[बिट]] के निरूपित करे ला। चार बिट के समूह के [[निबल]] (nibble) कहल जाला। आठ-बिट वाला एगो [[बाइट]] के निरूपित करे खातिर दू गो हेक्साडेसिमल अंक के जरूरत होला, जइसे <code>2C</code>। कवनो संख्या हेक्साडेसिमल में लिखल बा, ई बतावे खातिर अक्सर खास संकेत के इस्तेमाल कइल जाला। गणित में आधार बतावे खातिर आमतौर पर संख्या के नीचे छोट अंक लिखल जाला। उदाहरण खातिर, दशमलव संख्या 491 के हेक्साडेसिमल रूप {{hexadecimal|491}} होई। कंप्यूटर प्रोग्रामिंग में अलग-अलग संकेत इस्तेमाल होलें। C आ एहसे जुड़ल कई भाषा में संख्या के आगे {{code|0x}} लिखल जाला। उदाहरण खातिर, <code>0x1EB</code>। ajpfp8krdura9k8mpjzndlv2k0wea09 806812 806811 2026-10-19T12:31:24Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:नंबर सिस्टम]] जोड़ल गइल 806812 wikitext text/x-wiki {{Technical title}} '''हेक्साडेसिमल''' (hexadecimal), जेकरा छोट रूप में '''हेक्स''' (hex) कहल जाला, संख्या (नंबर) के निरूपित करे वाली एगो प्लेस-वैल्यू नंबर सिस्टम ह, जेकर आधार 16 होला। एहमें आमतौर पर दशमलव सिस्टम के तरह 0 से 9 तक के अंक इस्तेमाल होलें। एकरा अलावा 10 से 15 तक के मान बतावे खातिर अंग्रेजी वर्णमाला के A से F तक के अक्षर इस्तेमाल कइल जाला। एह अक्षरन के बड़ या छोट रूप, दुनो के इस्तेमाल हो सके ला। आमतौर पर कंप्यूटर हार्डवेयर [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] पर काम करेला आ 16, दू के घात (2⁴) ह। एह कारण कंप्यूटिंग में बाइनरी इन्फॉर्मेशन के संछेप कइल रूप में देखावे खातिर हेक्साडेसिमल सिस्टम के अक्सरहा इस्तेमाल होला। हेक्साडेसिमल के एगो अंक लगातार चार गो [[बिट]] के निरूपित करे ला। चार बिट के समूह के [[निबल]] (nibble) कहल जाला। आठ-बिट वाला एगो [[बाइट]] के निरूपित करे खातिर दू गो हेक्साडेसिमल अंक के जरूरत होला, जइसे <code>2C</code>। कवनो संख्या हेक्साडेसिमल में लिखल बा, ई बतावे खातिर अक्सर खास संकेत के इस्तेमाल कइल जाला। गणित में आधार बतावे खातिर आमतौर पर संख्या के नीचे छोट अंक लिखल जाला। उदाहरण खातिर, दशमलव संख्या 491 के हेक्साडेसिमल रूप {{hexadecimal|491}} होई। कंप्यूटर प्रोग्रामिंग में अलग-अलग संकेत इस्तेमाल होलें। C आ एहसे जुड़ल कई भाषा में संख्या के आगे {{code|0x}} लिखल जाला। उदाहरण खातिर, <code>0x1EB</code>। [[श्रेणी:नंबर सिस्टम]] jnf5hdlfe4j2pcxy8tpvob0xeriuze1 806828 806812 2026-10-19T12:34:17Z SM7 3953 [[User:SM7/stubsorter|Stubsorter]] के मदद से {{Comp-sci-stub}} जोड़ल गइल। 806828 wikitext text/x-wiki {{Technical title}} '''हेक्साडेसिमल''' (hexadecimal), जेकरा छोट रूप में '''हेक्स''' (hex) कहल जाला, संख्या (नंबर) के निरूपित करे वाली एगो प्लेस-वैल्यू नंबर सिस्टम ह, जेकर आधार 16 होला। एहमें आमतौर पर दशमलव सिस्टम के तरह 0 से 9 तक के अंक इस्तेमाल होलें। एकरा अलावा 10 से 15 तक के मान बतावे खातिर अंग्रेजी वर्णमाला के A से F तक के अक्षर इस्तेमाल कइल जाला। एह अक्षरन के बड़ या छोट रूप, दुनो के इस्तेमाल हो सके ला। आमतौर पर कंप्यूटर हार्डवेयर [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] पर काम करेला आ 16, दू के घात (2⁴) ह। एह कारण कंप्यूटिंग में बाइनरी इन्फॉर्मेशन के संछेप कइल रूप में देखावे खातिर हेक्साडेसिमल सिस्टम के अक्सरहा इस्तेमाल होला। हेक्साडेसिमल के एगो अंक लगातार चार गो [[बिट]] के निरूपित करे ला। चार बिट के समूह के [[निबल]] (nibble) कहल जाला। आठ-बिट वाला एगो [[बाइट]] के निरूपित करे खातिर दू गो हेक्साडेसिमल अंक के जरूरत होला, जइसे <code>2C</code>। कवनो संख्या हेक्साडेसिमल में लिखल बा, ई बतावे खातिर अक्सर खास संकेत के इस्तेमाल कइल जाला। गणित में आधार बतावे खातिर आमतौर पर संख्या के नीचे छोट अंक लिखल जाला। उदाहरण खातिर, दशमलव संख्या 491 के हेक्साडेसिमल रूप {{hexadecimal|491}} होई। कंप्यूटर प्रोग्रामिंग में अलग-अलग संकेत इस्तेमाल होलें। C आ एहसे जुड़ल कई भाषा में संख्या के आगे {{code|0x}} लिखल जाला। उदाहरण खातिर, <code>0x1EB</code>। [[श्रेणी:नंबर सिस्टम]] {{Comp-sci-stub}} il50rn4ng7fu6f9pnqispxg56387h4i 806829 806828 2026-10-19T12:35:36Z SM7 3953 संदर्भ जोड़ल/सुधारल गइल 806829 wikitext text/x-wiki {{Technical title}} '''हेक्साडेसिमल''' (hexadecimal), जेकरा छोट रूप में '''हेक्स''' (hex) कहल जाला, संख्या (नंबर) के निरूपित करे वाली एगो प्लेस-वैल्यू नंबर सिस्टम ह, जेकर आधार 16 होला।<ref>{{Cite news |title=The hexadecimal system |url=https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |access-date=2022-08-26 |newspaper=Ionos Digital Guide |language=en |archive-date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826084201/https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |url-status=live }}</ref> एहमें आमतौर पर दशमलव सिस्टम के तरह 0 से 9 तक के अंक इस्तेमाल होलें। एकरा अलावा 10 से 15 तक के मान बतावे खातिर अंग्रेजी वर्णमाला के A से F तक के अक्षर इस्तेमाल कइल जाला। एह अक्षरन के बड़ या छोट रूप, दुनो के इस्तेमाल हो सके ला। आमतौर पर कंप्यूटर हार्डवेयर [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] पर काम करेला आ 16, दू के घात (2⁴) ह। एह कारण कंप्यूटिंग में बाइनरी इन्फॉर्मेशन के संछेप कइल रूप में देखावे खातिर हेक्साडेसिमल सिस्टम के अक्सरहा इस्तेमाल होला। हेक्साडेसिमल के एगो अंक लगातार चार गो [[बिट]] के निरूपित करे ला। चार बिट के समूह के [[निबल]] (nibble) कहल जाला। आठ-बिट वाला एगो [[बाइट]] के निरूपित करे खातिर दू गो हेक्साडेसिमल अंक के जरूरत होला, जइसे <code>2C</code>। कवनो संख्या हेक्साडेसिमल में लिखल बा, ई बतावे खातिर अक्सर खास संकेत के इस्तेमाल कइल जाला। गणित में आधार बतावे खातिर आमतौर पर संख्या के नीचे छोट अंक लिखल जाला। उदाहरण खातिर, दशमलव संख्या 491 के हेक्साडेसिमल रूप {{hexadecimal|491}} होई। कंप्यूटर प्रोग्रामिंग में अलग-अलग संकेत इस्तेमाल होलें। C आ एहसे जुड़ल कई भाषा में संख्या के आगे {{code|0x}} लिखल जाला। उदाहरण खातिर, <code>0x1EB</code>। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:नंबर सिस्टम]] {{Comp-sci-stub}} nr0k33n3ijmkcvzpbo9rj8sgnz0lak8 806830 806829 2026-10-19T12:37:08Z SM7 3953 फोटो जोड़ल गइल 806830 wikitext text/x-wiki {{Technical title}} [[File:Hexadecimal-counting.jpg|right|thumb|Hex finger-counting scheme]] '''हेक्साडेसिमल''' (hexadecimal), जेकरा छोट रूप में '''हेक्स''' (hex) कहल जाला, संख्या (नंबर) के निरूपित करे वाली एगो प्लेस-वैल्यू नंबर सिस्टम ह, जेकर आधार 16 होला।<ref>{{Cite news |title=The hexadecimal system |url=https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |access-date=2022-08-26 |newspaper=Ionos Digital Guide |language=en |archive-date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826084201/https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |url-status=live }}</ref> एहमें आमतौर पर दशमलव सिस्टम के तरह 0 से 9 तक के अंक इस्तेमाल होलें। एकरा अलावा 10 से 15 तक के मान बतावे खातिर अंग्रेजी वर्णमाला के A से F तक के अक्षर इस्तेमाल कइल जाला। एह अक्षरन के बड़ या छोट रूप, दुनो के इस्तेमाल हो सके ला। आमतौर पर कंप्यूटर हार्डवेयर [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] पर काम करेला आ 16, दू के घात (2⁴) ह। एह कारण कंप्यूटिंग में बाइनरी इन्फॉर्मेशन के संछेप कइल रूप में देखावे खातिर हेक्साडेसिमल सिस्टम के अक्सरहा इस्तेमाल होला। हेक्साडेसिमल के एगो अंक लगातार चार गो [[बिट]] के निरूपित करे ला। चार बिट के समूह के [[निबल]] (nibble) कहल जाला। आठ-बिट वाला एगो [[बाइट]] के निरूपित करे खातिर दू गो हेक्साडेसिमल अंक के जरूरत होला, जइसे <code>2C</code>। कवनो संख्या हेक्साडेसिमल में लिखल बा, ई बतावे खातिर अक्सर खास संकेत के इस्तेमाल कइल जाला। गणित में आधार बतावे खातिर आमतौर पर संख्या के नीचे छोट अंक लिखल जाला। उदाहरण खातिर, दशमलव संख्या 491 के हेक्साडेसिमल रूप {{hexadecimal|491}} होई। कंप्यूटर प्रोग्रामिंग में अलग-अलग संकेत इस्तेमाल होलें। C आ एहसे जुड़ल कई भाषा में संख्या के आगे {{code|0x}} लिखल जाला। उदाहरण खातिर, <code>0x1EB</code>। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:नंबर सिस्टम]] {{Comp-sci-stub}} j7wut9zhfxshzlx4sc2cjuqq1bcy80d 806831 806830 2026-10-19T12:37:29Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:कंप्यूटर बिज्ञान]] जोड़ल गइल 806831 wikitext text/x-wiki {{Technical title}} [[File:Hexadecimal-counting.jpg|right|thumb|Hex finger-counting scheme]] '''हेक्साडेसिमल''' (hexadecimal), जेकरा छोट रूप में '''हेक्स''' (hex) कहल जाला, संख्या (नंबर) के निरूपित करे वाली एगो प्लेस-वैल्यू नंबर सिस्टम ह, जेकर आधार 16 होला।<ref>{{Cite news |title=The hexadecimal system |url=https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |access-date=2022-08-26 |newspaper=Ionos Digital Guide |language=en |archive-date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826084201/https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |url-status=live }}</ref> एहमें आमतौर पर दशमलव सिस्टम के तरह 0 से 9 तक के अंक इस्तेमाल होलें। एकरा अलावा 10 से 15 तक के मान बतावे खातिर अंग्रेजी वर्णमाला के A से F तक के अक्षर इस्तेमाल कइल जाला। एह अक्षरन के बड़ या छोट रूप, दुनो के इस्तेमाल हो सके ला। आमतौर पर कंप्यूटर हार्डवेयर [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] पर काम करेला आ 16, दू के घात (2⁴) ह। एह कारण कंप्यूटिंग में बाइनरी इन्फॉर्मेशन के संछेप कइल रूप में देखावे खातिर हेक्साडेसिमल सिस्टम के अक्सरहा इस्तेमाल होला। हेक्साडेसिमल के एगो अंक लगातार चार गो [[बिट]] के निरूपित करे ला। चार बिट के समूह के [[निबल]] (nibble) कहल जाला। आठ-बिट वाला एगो [[बाइट]] के निरूपित करे खातिर दू गो हेक्साडेसिमल अंक के जरूरत होला, जइसे <code>2C</code>। कवनो संख्या हेक्साडेसिमल में लिखल बा, ई बतावे खातिर अक्सर खास संकेत के इस्तेमाल कइल जाला। गणित में आधार बतावे खातिर आमतौर पर संख्या के नीचे छोट अंक लिखल जाला। उदाहरण खातिर, दशमलव संख्या 491 के हेक्साडेसिमल रूप {{hexadecimal|491}} होई। कंप्यूटर प्रोग्रामिंग में अलग-अलग संकेत इस्तेमाल होलें। C आ एहसे जुड़ल कई भाषा में संख्या के आगे {{code|0x}} लिखल जाला। उदाहरण खातिर, <code>0x1EB</code>। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:नंबर सिस्टम]] [[श्रेणी:कंप्यूटर बिज्ञान]] {{Comp-sci-stub}} ohg2n7g0r5vq5snmj1fi10mus3w1k72 806832 806831 2026-10-19T12:37:47Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:कंप्यूटर टर्मावली]] जोड़ल गइल 806832 wikitext text/x-wiki {{Technical title}} [[File:Hexadecimal-counting.jpg|right|thumb|Hex finger-counting scheme]] '''हेक्साडेसिमल''' (hexadecimal), जेकरा छोट रूप में '''हेक्स''' (hex) कहल जाला, संख्या (नंबर) के निरूपित करे वाली एगो प्लेस-वैल्यू नंबर सिस्टम ह, जेकर आधार 16 होला।<ref>{{Cite news |title=The hexadecimal system |url=https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |access-date=2022-08-26 |newspaper=Ionos Digital Guide |language=en |archive-date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826084201/https://www.ionos.co.uk/digitalguide/server/know-how/hexadecimal-system/ |url-status=live }}</ref> एहमें आमतौर पर दशमलव सिस्टम के तरह 0 से 9 तक के अंक इस्तेमाल होलें। एकरा अलावा 10 से 15 तक के मान बतावे खातिर अंग्रेजी वर्णमाला के A से F तक के अक्षर इस्तेमाल कइल जाला। एह अक्षरन के बड़ या छोट रूप, दुनो के इस्तेमाल हो सके ला। आमतौर पर कंप्यूटर हार्डवेयर [[बाइनरी नंबर|बाइनरी सिस्टम]] पर काम करेला आ 16, दू के घात (2⁴) ह। एह कारण कंप्यूटिंग में बाइनरी इन्फॉर्मेशन के संछेप कइल रूप में देखावे खातिर हेक्साडेसिमल सिस्टम के अक्सरहा इस्तेमाल होला। हेक्साडेसिमल के एगो अंक लगातार चार गो [[बिट]] के निरूपित करे ला। चार बिट के समूह के [[निबल]] (nibble) कहल जाला। आठ-बिट वाला एगो [[बाइट]] के निरूपित करे खातिर दू गो हेक्साडेसिमल अंक के जरूरत होला, जइसे <code>2C</code>। कवनो संख्या हेक्साडेसिमल में लिखल बा, ई बतावे खातिर अक्सर खास संकेत के इस्तेमाल कइल जाला। गणित में आधार बतावे खातिर आमतौर पर संख्या के नीचे छोट अंक लिखल जाला। उदाहरण खातिर, दशमलव संख्या 491 के हेक्साडेसिमल रूप {{hexadecimal|491}} होई। कंप्यूटर प्रोग्रामिंग में अलग-अलग संकेत इस्तेमाल होलें। C आ एहसे जुड़ल कई भाषा में संख्या के आगे {{code|0x}} लिखल जाला। उदाहरण खातिर, <code>0x1EB</code>। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:नंबर सिस्टम]] [[श्रेणी:कंप्यूटर बिज्ञान]] [[श्रेणी:कंप्यूटर टर्मावली]] {{Comp-sci-stub}} ede283hd88n684fnk1i2cq34hb680sl टेम्पलेट:Hexadecimal 10 101709 806813 2008-06-17T22:11:51Z en>Jkasd 0 [[WP:AES|←]]Created page with '<includeonly>{{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} > 268435455}} | 1 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >268435455}} | 1 ...' 806813 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} > 268435455}} | 1 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >268435455}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >16777215}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >1048575}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >65535}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >4095}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >255}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<sub>16</sub>}}</includeonly> <noinclude> {{documentation}} </noinclude> ri5orq9vw20575jb3fcozkbap09nnzl 806814 806813 2008-06-18T05:42:29Z en>Woohookitty 0 806814 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} > 268435455}} | 1 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >268435455}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >16777215}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >1048575}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >65535}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >4095}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >255}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<sub>16</sub>}}</includeonly> <noinclude> {{documentation}} </noinclude> <noinclude>[[Category:Numerical conversion templates|{{PAGENAME}}]]</noinclude> i1tp39iv9brlsfinymnp9qdgdq6pub4 806815 806814 2008-06-18T17:23:52Z en>Jkasd 0 Going to put this on the doc page 806815 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} > 268435455}} | 1 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >268435455}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >16777215}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >1048575}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >65535}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >4095}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >255}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<sub>16</sub>}}</includeonly> <noinclude> {{documentation}} </noinclude> ri5orq9vw20575jb3fcozkbap09nnzl 806816 806815 2010-03-28T18:28:12Z en>AoV2 0 noinclude line-break 806816 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} > 268435455}} | 1 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >268435455}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >16777215}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >1048575}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >65535}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >4095}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifeq:{{#expr: {{{1}}} >255}} | 1 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<sub>16</sub>}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> m2qc83y1mjijvlqt0c20683yt24bfi1 806817 806816 2010-04-26T00:55:45Z en>117Avenue 0 806817 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifexpr: {{{1}}} > 268435455.9 or {{{1}}} < 0 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >268435455 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >16777215 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >1048575 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >65535 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >4095 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >255 |0|{{#ifeq: {{{2}}} | no |0|{{#ifeq: {{{2}}} | none |0}}}}}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#ifeq: {{{2}}} | no ||{{#ifeq: {{{2}}} | none ||{{#ifeq: {{{2}}} | hex |<sub>hex</sub>|<sub>16</sub>}}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> g8p0w3rqfvfxrauhkomd18udrgezukp 806818 806817 2010-06-11T21:28:14Z en>Plastikspork 0 Protected Template:Hexadecimal: [[WP:HRT|Highly visible template]] ([edit=autoconfirmed] (indefinite) [move=autoconfirmed] (indefinite)) 806817 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifexpr: {{{1}}} > 268435455.9 or {{{1}}} < 0 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >268435455 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >16777215 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >1048575 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >65535 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >4095 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >255 |0|{{#ifeq: {{{2}}} | no |0|{{#ifeq: {{{2}}} | none |0}}}}}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#ifeq: {{{2}}} | no ||{{#ifeq: {{{2}}} | none ||{{#ifeq: {{{2}}} | hex |<sub>hex</sub>|<sub>16</sub>}}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> g8p0w3rqfvfxrauhkomd18udrgezukp 806819 806818 2010-09-12T02:45:14Z en>HJ Mitchell 0 Changed protection level of Template:Hexadecimal: [[WP:HRT|Highly visible template]] on [[Wikipedia:Database reports/Unprotected templates with many transclusions/1]]. Changes can be requested at [[WP:RFUP]] using [[WP:TW|TW]] ([edit=sysop] (indefinite) [ 806817 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifexpr: {{{1}}} > 268435455.9 or {{{1}}} < 0 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >268435455 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >16777215 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >1048575 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >65535 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >4095 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >255 |0|{{#ifeq: {{{2}}} | no |0|{{#ifeq: {{{2}}} | none |0}}}}}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#ifeq: {{{2}}} | no ||{{#ifeq: {{{2}}} | none ||{{#ifeq: {{{2}}} | hex |<sub>hex</sub>|<sub>16</sub>}}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> g8p0w3rqfvfxrauhkomd18udrgezukp 806820 806819 2010-09-13T23:03:30Z en>HJ Mitchell 0 Changed protection level of Template:Hexadecimal: restoring semi-protection per ANI discussion. Requests for changes of prot level to [[WP:RfPP]]. using [[WP:TW|TW]] ([edit=autoconfirmed] (indefinite) [move=sysop] (indefinite)) 806817 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifexpr: {{{1}}} > 268435455.9 or {{{1}}} < 0 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >268435455 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >16777215 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >1048575 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >65535 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >4095 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1}}} >255 |0|{{#ifeq: {{{2}}} | no |0|{{#ifeq: {{{2}}} | none |0}}}}}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#ifeq: {{{2}}} | no ||{{#ifeq: {{{2}}} | none ||{{#ifeq: {{{2}}} | hex |<sub>hex</sub>|<sub>16</sub>}}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> g8p0w3rqfvfxrauhkomd18udrgezukp 806821 806820 2012-05-04T16:21:00Z en>Frietjes 0 change nested ifeqs to switch statements and add option for "digit" which will just show the digit without the 0 padding or the subscripts 806821 wikitext text/x-wiki {{#ifexpr: {{{1|0}}} > 268435455.9 or {{{1|0}}} < 0 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1|0}}} div 16777216) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >268435455 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1|0}}} div 1048576) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >16777215 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1|0}}} div 65536) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >1048575 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1|0}}} div 4096) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >65535 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1|0}}} div 256) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >4095 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1|0}}} div 16) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >255 |0|{{#switch:{{{2}}}|no|none= 0}}}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: ({{{1|0}}} div 1) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{{2}}}|no|none|digit=|hex=<sub>hex</sub>|#default=<sub>16</sub>}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> e3tvf3aj1swnkff01ocl46iq3aiz3na 806822 806821 2012-12-18T18:34:05Z en>Frietjes 0 see http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Coord/dec2dms/dms&diff=prev&oldid=528524429 806822 wikitext text/x-wiki {{#ifexpr: {{{1|0}}} > 268435455.9 or {{{1|0}}} < 0 |N/A|<!-- -->{{#switch:{{#expr: (trunc ({{{1|0}}} div 16777216)) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >268435455 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: (trunc ({{{1|0}}} div 1048576)) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >16777215 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: (trunc ({{{1|0}}} div 65536)) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >1048575 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: (trunc ({{{1|0}}} div 4096)) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >65535 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: (trunc ({{{1|0}}} div 256)) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >4095 |0}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: (trunc ({{{1|0}}} div 16)) mod 16}}|0={{#ifexpr: {{{1|0}}} >255 |0|{{#switch:{{{2}}}|no|none= 0}}}}|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{#expr: (trunc ({{{1|0}}} div 1)) mod 16}}|0=0|1=1|2=2|3=3|4=4|5=5|6=6|7=7|8=8|9=9|10=A|11=B|12=C|13=D|14=E|15=F}}<!-- -->{{#switch:{{{2}}}|no|none|digit=|hex=<sub>hex</sub>|#default=<sub>16</sub>}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> jbscdhqr1zzmxunlm6vvlskdb46iiet 806823 806822 2013-02-23T21:28:04Z en>Toohool 0 switch to Lua implementation 806823 wikitext text/x-wiki {{#invoke: BaseConvert | convert | n={{{1|0}}} | base=16 | precision=0 | width={{#switch:{{{2}}}|no|none=2|#default=0}} }}{{#switch:{{{2}}}|no|none|digit=|hex=<sub>hex</sub>|#default=<sub>16</sub>}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> l3rltymp2bkw862hk9eyuhwqmua6y4q 806824 806823 2013-02-24T21:01:55Z en>Toohool 0 don't add base notation if the input was non-numeric 806824 wikitext text/x-wiki {{#invoke: BaseConvert | convert | n={{{1|0}}} | base=16 | precision=0 | width={{#switch:{{{2}}}|no|none=2|#default=0}} | suffix={{#switch:{{{2}}}|no|none|digit=|hex=<sub>hex</sub>|#default=<sub>16</sub>}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4fu9txr8r5i4xcc9nqn1vr720lgug8w 806825 806824 2019-11-04T13:42:59Z en>Frietjes 0 add safesubst: 806825 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke: BaseConvert | convert | n={{{1|0}}} | base=16 | precision=0 | width={{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{2}}}|no|none=2|#default=0}} | suffix={{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{2}}}|no|none|digit=|hex=<sub>hex</sub>|#default=<sub>16</sub>}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hlwi13c8e3vkvy4rjrlhr82rqus3z0b 806826 806825 2024-03-12T17:59:58Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:Hexadecimal]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 5887 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require administrator access] (indefinite)) 806825 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke: BaseConvert | convert | n={{{1|0}}} | base=16 | precision=0 | width={{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{2}}}|no|none=2|#default=0}} | suffix={{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{2}}}|no|none|digit=|hex=<sub>hex</sub>|#default=<sub>16</sub>}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hlwi13c8e3vkvy4rjrlhr82rqus3z0b 806827 806826 2026-10-19T12:32:18Z SM7 3953 14 revisions imported from [[:en:Template:Hexadecimal]] 806825 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke: BaseConvert | convert | n={{{1|0}}} | base=16 | precision=0 | width={{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{2}}}|no|none=2|#default=0}} | suffix={{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{2}}}|no|none|digit=|hex=<sub>hex</sub>|#default=<sub>16</sub>}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hlwi13c8e3vkvy4rjrlhr82rqus3z0b सीपी 0 101710 806833 2026-10-19T14:43:04Z SM7 3953 पन्ना बनावल गइल "'''सीपी''' भा '''सीप''' ({{Langx|en|shell}}) चाहे '''समुद्री सीप''' (seashell), जेकरा एगो खास प्रजाति के '''सितुही''' भी कहल जाला, एगो कठोर बाहरी परत ह, जे आमतौर पर [[समुंदर]] में रहे वाला कवनो जीव के देह के..." के साथ 806833 wikitext text/x-wiki '''सीपी''' भा '''सीप''' ({{Langx|en|shell}}) चाहे '''समुद्री सीप''' (seashell), जेकरा एगो खास प्रजाति के '''सितुही''' भी कहल जाला, एगो कठोर बाहरी परत ह, जे आमतौर पर [[समुंदर]] में रहे वाला कवनो जीव के देह के सुरक्षा देला। अधिकतर समुद्री सीप [[मोलस्क]] (molluscs) जइसन जीव बनावेलें, जइसे [[घोंघा]], क्लैम आ सीप ([[ऑयस्टर]]), ताकि ऊ अपना नरम भीतरी हिस्सा के सुरक्षा कर सकें। खाली समुद्री सीप अक्सर समुंदर के किनारे बालू पर मिलेला, जहाँ लोग समुंद्र तट पर घूमत-फिरत इनका बटोरत बा। ई सीप खाली एह से हो जालें कि जीव मर गइल होला आ ओकर नरम हिस्सा सड़-गल गइल होला भा कवनो दुसर जीव ओकरा के खा गइल होला। समुद्री सीपी आमतौर पर इनवर्टिब्रेट जीव (invertebrate), यानी बिना रीढ़ के हड्डी वाला जीव के बाहरी कंकाल (exoskeleton) ह। ई मुख्य रूप से [[कैल्शियम कार्बोनेट]] (Calcium Carbonate) आ कुछ हद तक काइटिन (chitin) से बनल होला। समुंदर के किनारे मिले वाला अधिकतर सीप समुद्री मोलस्क के होला। एकर एगो कारण ई बा कि ई सीप आमतौर पर कैल्शियम कार्बोनेट से बनल होलें आ काइटिन से बनल सीप के तुलना में अधिक टिकाऊ होलें। [[श्रेणी:समुंद्री जीव]] {{biology-stub}} e0vb1qwktpafk8hmdiy4zpp1789ok4v 806834 806833 2026-10-19T14:45:33Z SM7 3953 फोटो जोड़ल गइल 806834 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Shell Island 1985.jpg|thumb|किसिम-किसिम के सीपी-घोंघा आ शंख जिनहन के अंग्रेजी में सीशेल कहल जाला]] '''सीपी''' भा '''सीप''' ({{Langx|en|shell}}) चाहे '''समुद्री सीप''' (seashell), जेकरा एगो खास प्रजाति के '''सितुही''' भी कहल जाला, एगो कठोर बाहरी परत ह, जे आमतौर पर [[समुंदर]] में रहे वाला कवनो जीव के देह के सुरक्षा देला। अधिकतर समुद्री सीप [[मोलस्क]] (molluscs) जइसन जीव बनावेलें, जइसे [[घोंघा]], क्लैम आ सीप ([[ऑयस्टर]]), ताकि ऊ अपना नरम भीतरी हिस्सा के सुरक्षा कर सकें। खाली समुद्री सीप अक्सर समुंदर के किनारे बालू पर मिलेला, जहाँ लोग समुंद्र तट पर घूमत-फिरत इनका बटोरत बा। ई सीप खाली एह से हो जालें कि जीव मर गइल होला आ ओकर नरम हिस्सा सड़-गल गइल होला भा कवनो दुसर जीव ओकरा के खा गइल होला। समुद्री सीपी आमतौर पर इनवर्टिब्रेट जीव (invertebrate), यानी बिना रीढ़ के हड्डी वाला जीव के बाहरी कंकाल (exoskeleton) ह। ई मुख्य रूप से [[कैल्शियम कार्बोनेट]] (Calcium Carbonate) आ कुछ हद तक काइटिन (chitin) से बनल होला। समुंदर के किनारे मिले वाला अधिकतर सीप समुद्री मोलस्क के होला। एकर एगो कारण ई बा कि ई सीप आमतौर पर कैल्शियम कार्बोनेट से बनल होलें आ काइटिन से बनल सीप के तुलना में अधिक टिकाऊ होलें। [[श्रेणी:समुंद्री जीव]] {{biology-stub}} le6jwpgpkflx5f2sxaeza0hz9u2q9z6 कौड़ी 0 101711 806835 2026-10-19T15:02:53Z SM7 3953 नया आधार लेख / अंग्रेजी विकिपीडिया से अनुबाद कइ के 806835 wikitext text/x-wiki '''कौड़ी''' भा '''कउड़ी''' [[सीपी]] होला जे करेंसी भा सिक्का के रूप में इस्तेमाल कइल जाय। पुराना समय में कउड़ी के इस्तेमाल लेन-देन के माध्यम के रूप में (मुद्रा भा money) के रूप में होखे। दुनिया के कई हिस्सन में एकर इस्तेमाल पहिले आम तौर पर होत रहे। सीप भा कउड़ी के पैसा में पूरा भा आधा समुद्री सीप शामिल रहत रहे। एह कउड़ी सभ के अक्सर मनका के रूप दे दिहल जात रहे भा दुसरा आकार में ढालल जात रहे। लेन-देन व्यापार में सीप के इस्तेमाल के शुरुआत वस्तु के सीधा आदान-प्रदान से भइल। कउड़ी के उपयोगिता शरीर के सजावे वाला गहना के रूप में भी रहे। वस्तु के रूप में इस्तेमाल होखे वाला मनका आ मुद्रा के रूप में इस्तेमाल होखे वाला मनका के बीच के अंतर आर्थिक मानवविज्ञान के विद्वानन के बीच बहस के विषय रहल बा। सीप के पैसा के इस्तेमाल अमेरिका, एशिया, अफ्रीका आ ऑस्ट्रेलिया में भइल बा। दुनिया भर में मुद्रा के रूप में सबसे अधिक इस्तेमाल होखे वाला सीप Monetaria moneta प्रजाति के रहे, जेकरा मनी कउड़ी (Money Cowry) कहल जाला। ई प्रजाति [[हिंद महासागर]] में सबसे अधिक मात्रा में मिलेला। एह सीपन के [[मालदीव]] द्वीप, [[श्रीलंका]], [[मालाबार तट]], [[बोर्नियो]] आ पूरबी हिंद महासागर के दुसर द्वीपन से, साथही अफ्रीका के तट के कई हिस्सा में रास हाफून से मोजाम्बिक तक, बटोरल जात रहे। कउड़ी क पैसा अफ्रीका, दक्षिण एशिया आ पूरबी एशिया के व्यापारिक नेटवर्क के एगो महत्वपूर्ण हिस्सा रहे। mumcvda6mhvbn49skq23z25ulv7fqeg 806837 806835 2026-10-19T15:06:17Z SM7 3953 सुधार कइल गइल, फोटो जोड़ल गइल, +श्रेणीजोड़ल गइल 806837 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Cowrie shells.jpg|thumb|पइसा के रूप में इस्तेमाल होखे वाली कौड़ी]] '''कौड़ी''' भा '''कउड़ी''' [[सीपी]] होला जे करेंसी भा [[सिक्का]] के रूप में इस्तेमाल कइल जाय। कउड़ी के इस्तेमाल लेन-देन के माध्यम के रूप में (मुद्रा भा money) के रूप में दुनिया के कई हिस्सन में एकर इस्तेमाल पहिले आम तौर पर होत रहे। सीप भा कउड़ी के पैसा में पूरा भा आधा समुद्री सीप शामिल रहत रहे। एह कउड़ी सभ के अक्सर मनका के रूप दे दिहल जात रहे भा दुसरा आकार में ढालल जात रहे। लेन-देन व्यापार में सीप के इस्तेमाल के शुरुआत वस्तु के सीधा आदान-प्रदान से भइल। कउड़ी के उपयोगिता शरीर के सजावे वाला गहना के रूप में भी रहे। वस्तु के रूप में इस्तेमाल होखे वाला मनका आ मुद्रा के रूप में इस्तेमाल होखे वाला मनका के बीच के अंतर आर्थिक मानवविज्ञान के विद्वानन के बीच बहस के विषय रहल बा। सीप के पैसा के इस्तेमाल अमेरिका, एशिया, अफ्रीका आ ऑस्ट्रेलिया में भइल बा। दुनिया भर में मुद्रा के रूप में सबसे अधिक इस्तेमाल होखे वाला सीप Monetaria moneta प्रजाति के रहे, जेकरा मनी कउड़ी (Money Cowry) कहल जाला। ई प्रजाति [[हिंद महासागर]] में सबसे अधिक मात्रा में मिलेला। एह सीपन के [[मालदीव]] द्वीप, [[श्रीलंका]], [[मालाबार तट]], [[बोर्नियो]] आ पूरबी हिंद महासागर के दुसर द्वीपन से, साथही अफ्रीका के तट के कई हिस्सा में रास हाफून से मोजाम्बिक तक, बटोरल जात रहे। कउड़ी क पैसा अफ्रीका, दक्षिण एशिया आ पूरबी एशिया के व्यापारिक नेटवर्क के एगो महत्वपूर्ण हिस्सा रहे। [[श्रेणी:समुंद्री जीव]] {{संस्कृति-आधार}} qks2lj8r3lubhr2viusqeojla5fa17a कउड़ी 0 101712 806836 2026-10-19T15:03:16Z SM7 3953 पन्ना [[कौड़ी]] पर अनुप्रेषित कइल गइल 806836 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[कौड़ी]] a7cv41y2r3t46fz515kprqeliua2lfw सुरसा 0 101713 806838 2026-10-19T16:14:34Z SM7 3953 नया आधार लेख 806838 wikitext text/x-wiki '''सुरसा''' हिंदू कथा-किंबदंती सभ में ''उरग'' (नाग भा सर्प) सभ के माता के रूप में बर्णित पात्र हई। इनके सभसे प्रमुख रूप से जिकिर ''[[रामायण]]'' के कथा में आवे ला जहाँ [[हनुमान]] के लंका जात घरी ई देव लोगन द्वारा उनके परिच्छा लेवे खाती भेजल गइल रहली। रामचरितमानस में ई कथा सुंदरकांड में आवे ला जहाँ हनुमान आ सुरसा के बीचा में स्पर्धा चले ला - सुरसा जइसे-जइसे आपन मुँह बड़हन करत जाली ओतने हनुमान आपन आकार दुगुन्ना क के देखावे लें आ अंत में एकदम छोट रूप धारण क के मुँह में घुस के बाहर निकल जालें। [[श्रेणी:रामायण के पात्र]] {{हिंदू-कथा-आधार}} 137m4vpfzqrpd41q4fn4w70g8n03q3q 806839 806838 2026-10-19T16:16:21Z SM7 3953 ज्ञानसंदूक जोड़ल गइल 806839 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type = हिंदू |deity_of = नागमाता, उरग सभ के महतारी |spouse = [[कश्यप]] |parents = [[दक्ष]] |texts = [[रामायण]] |image = File:Wat Phra Kaeo mural 2008-09-06 (001).jpg |caption = Hanuman flies into the mouth of Surasa. From the mural of the [[Temple of the Emerald Buddha]], [[Bangkok]], [[Thailand]]. }} '''सुरसा''' हिंदू कथा-किंबदंती सभ में ''उरग'' (नाग भा सर्प) सभ के माता के रूप में बर्णित पात्र हई। इनके सभसे प्रमुख रूप से जिकिर ''[[रामायण]]'' के कथा में आवे ला जहाँ [[हनुमान]] के लंका जात घरी ई देव लोगन द्वारा उनके परिच्छा लेवे खाती भेजल गइल रहली। रामचरितमानस में ई कथा सुंदरकांड में आवे ला जहाँ हनुमान आ सुरसा के बीचा में स्पर्धा चले ला - सुरसा जइसे-जइसे आपन मुँह बड़हन करत जाली ओतने हनुमान आपन आकार दुगुन्ना क के देखावे लें आ अंत में एकदम छोट रूप धारण क के मुँह में घुस के बाहर निकल जालें। [[श्रेणी:रामायण के पात्र]] {{हिंदू-कथा-आधार}} gxcprlf4g4v38l6vxllc4um6z7q7cb1 806840 806839 2026-10-19T16:17:14Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:रामायण]] जोड़ल गइल 806840 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type = हिंदू |deity_of = नागमाता, उरग सभ के महतारी |spouse = [[कश्यप]] |parents = [[दक्ष]] |texts = [[रामायण]] |image = File:Wat Phra Kaeo mural 2008-09-06 (001).jpg |caption = Hanuman flies into the mouth of Surasa. From the mural of the [[Temple of the Emerald Buddha]], [[Bangkok]], [[Thailand]]. }} '''सुरसा''' हिंदू कथा-किंबदंती सभ में ''उरग'' (नाग भा सर्प) सभ के माता के रूप में बर्णित पात्र हई। इनके सभसे प्रमुख रूप से जिकिर ''[[रामायण]]'' के कथा में आवे ला जहाँ [[हनुमान]] के लंका जात घरी ई देव लोगन द्वारा उनके परिच्छा लेवे खाती भेजल गइल रहली। रामचरितमानस में ई कथा सुंदरकांड में आवे ला जहाँ हनुमान आ सुरसा के बीचा में स्पर्धा चले ला - सुरसा जइसे-जइसे आपन मुँह बड़हन करत जाली ओतने हनुमान आपन आकार दुगुन्ना क के देखावे लें आ अंत में एकदम छोट रूप धारण क के मुँह में घुस के बाहर निकल जालें। [[श्रेणी:रामायण के पात्र]] [[श्रेणी:रामायण]] {{हिंदू-कथा-आधार}} l3sg8jgcfzwugzg8uk5ov6ee3mjpt3x 806841 806840 2026-10-19T16:19:25Z SM7 3953 संदर्भ जोड़ल/सुधारल गइल 806841 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type = हिंदू |deity_of = नागमाता, उरग सभ के महतारी |spouse = [[कश्यप]] |parents = [[दक्ष]] |texts = [[रामायण]] |image = File:Wat Phra Kaeo mural 2008-09-06 (001).jpg |caption = Hanuman flies into the mouth of Surasa. From the mural of the [[Temple of the Emerald Buddha]], [[Bangkok]], [[Thailand]]. }} '''सुरसा''' हिंदू कथा-किंबदंती सभ में ''उरग'' (नाग भा सर्प) सभ के माता के रूप में बर्णित पात्र हई।<ref name="mani">{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 0-8426-0822-2|authorlink =Vettam Mani|page=[https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/767 767]}}"</ref> इनके सभसे प्रमुख रूप से जिकिर ''[[रामायण]]'' के कथा में आवे ला जहाँ [[हनुमान]] के लंका जात घरी ई देव लोगन द्वारा उनके परिच्छा लेवे खाती भेजल गइल रहली। रामचरितमानस में ई कथा सुंदरकांड में आवे ला जहाँ हनुमान आ सुरसा के बीचा में स्पर्धा चले ला - सुरसा जइसे-जइसे आपन मुँह बड़हन करत जाली ओतने हनुमान आपन आकार दुगुन्ना क के देखावे लें आ अंत में एकदम छोट रूप धारण क के मुँह में घुस के बाहर निकल जालें। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:रामायण के पात्र]] [[श्रेणी:रामायण]] {{हिंदू-कथा-आधार}} 72sidiotyl3s1xsurfx08i4o9b07027 806842 806841 2026-10-19T16:21:07Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:हिंदू देवी]] जोड़ल गइल 806842 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type = हिंदू |deity_of = नागमाता, उरग सभ के महतारी |spouse = [[कश्यप]] |parents = [[दक्ष]] |texts = [[रामायण]] |image = File:Wat Phra Kaeo mural 2008-09-06 (001).jpg |caption = Hanuman flies into the mouth of Surasa. From the mural of the [[Temple of the Emerald Buddha]], [[Bangkok]], [[Thailand]]. }} '''सुरसा''' हिंदू कथा-किंबदंती सभ में ''उरग'' (नाग भा सर्प) सभ के माता के रूप में बर्णित पात्र हई।<ref name="mani">{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 0-8426-0822-2|authorlink =Vettam Mani|page=[https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/767 767]}}"</ref> इनके सभसे प्रमुख रूप से जिकिर ''[[रामायण]]'' के कथा में आवे ला जहाँ [[हनुमान]] के लंका जात घरी ई देव लोगन द्वारा उनके परिच्छा लेवे खाती भेजल गइल रहली। रामचरितमानस में ई कथा सुंदरकांड में आवे ला जहाँ हनुमान आ सुरसा के बीचा में स्पर्धा चले ला - सुरसा जइसे-जइसे आपन मुँह बड़हन करत जाली ओतने हनुमान आपन आकार दुगुन्ना क के देखावे लें आ अंत में एकदम छोट रूप धारण क के मुँह में घुस के बाहर निकल जालें। {{clear}} == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:रामायण के पात्र]] [[श्रेणी:रामायण]] [[श्रेणी:हिंदू देवी]] {{हिंदू-कथा-आधार}} g982xo3eipcn405v5wutea7dybdvnus हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत 0 101714 806846 2026-10-19T17:32:29Z SM7 3953 पन्ना [[हिंदुस्तानी संगीत]] पर अनुप्रेषित कइल गइल 806846 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[हिंदुस्तानी संगीत]] hb0jzgade0h4bq9qdxcd0su2cps6c35 क्षीर सागर 0 101715 806859 2026-10-19T18:05:02Z SM7 3953 नया आधार लेख / अंग्रेजी विकिपीडिया से अनुबाद कइ के 806859 wikitext text/x-wiki हिंदू ब्रह्मांड विज्ञान में '''क्षीर सागर''' (संस्कृत: क्षीर सागर; तमिल: पार्कडल; मलयालम: पालाझि; तेलुगु: पाला समुद्रम) के [[दूध]] के सागर (समुंद्र) कहल जाला। ई केंद्र से गिनला पर सात गो महासागरन में पाँचवाँ ह। ई [[क्रौंच दीप|क्रौंच]] नाम के महाद्वीप के चारों ओर स्थित बा। हिंदू धर्मग्रंथन के अनुसार, [[देवता]] आ [[असुर]] हजार बरिस तक मिल के एह सागर के मंथन कइलें, ताकि अमरत्व देवे वाला अमृत प्राप्त कइल जा सके। एह घटना के वर्णन [[पुराण|पुराणन]] के [[समुद्र मंथन]] अध्याय में मिलेला। [[पुराण]] प्राचीन हिंदू कथन के एगो संग्रह हवें। क्षीर सागर के ऊ जगह बतावल गइल बा, जहाँ भगवान [[विष्णु]] अपना सर्प-शय्या [[शेषनाग]] पर विश्राम करेलें। एह समय उनका साथे उनकर दिव्य पत्नी [[लक्ष्मी]] भी रहे ली। 7yvpczlpywudh8idedyy42n5th44eem 806860 806859 2026-10-19T18:05:41Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:हिंदू कथा]] जोड़ल गइल 806860 wikitext text/x-wiki हिंदू ब्रह्मांड विज्ञान में '''क्षीर सागर''' (संस्कृत: क्षीर सागर; तमिल: पार्कडल; मलयालम: पालाझि; तेलुगु: पाला समुद्रम) के [[दूध]] के सागर (समुंद्र) कहल जाला। ई केंद्र से गिनला पर सात गो महासागरन में पाँचवाँ ह। ई [[क्रौंच दीप|क्रौंच]] नाम के महाद्वीप के चारों ओर स्थित बा। हिंदू धर्मग्रंथन के अनुसार, [[देवता]] आ [[असुर]] हजार बरिस तक मिल के एह सागर के मंथन कइलें, ताकि अमरत्व देवे वाला अमृत प्राप्त कइल जा सके। एह घटना के वर्णन [[पुराण|पुराणन]] के [[समुद्र मंथन]] अध्याय में मिलेला। [[पुराण]] प्राचीन हिंदू कथन के एगो संग्रह हवें। क्षीर सागर के ऊ जगह बतावल गइल बा, जहाँ भगवान [[विष्णु]] अपना सर्प-शय्या [[शेषनाग]] पर विश्राम करेलें। एह समय उनका साथे उनकर दिव्य पत्नी [[लक्ष्मी]] भी रहे ली। [[श्रेणी:हिंदू कथा]] esj4flj6qbfeg5s55jr1gweqocyn621 806879 806860 2026-10-20T02:09:19Z SM7 3953 [[User:SM7/stubsorter|Stubsorter]] के मदद से {{Hindu-myth-stub}} जोड़ल गइल। 806879 wikitext text/x-wiki हिंदू ब्रह्मांड विज्ञान में '''क्षीर सागर''' (संस्कृत: क्षीर सागर; तमिल: पार्कडल; मलयालम: पालाझि; तेलुगु: पाला समुद्रम) के [[दूध]] के सागर (समुंद्र) कहल जाला। ई केंद्र से गिनला पर सात गो महासागरन में पाँचवाँ ह। ई [[क्रौंच दीप|क्रौंच]] नाम के महाद्वीप के चारों ओर स्थित बा। हिंदू धर्मग्रंथन के अनुसार, [[देवता]] आ [[असुर]] हजार बरिस तक मिल के एह सागर के मंथन कइलें, ताकि अमरत्व देवे वाला अमृत प्राप्त कइल जा सके। एह घटना के वर्णन [[पुराण|पुराणन]] के [[समुद्र मंथन]] अध्याय में मिलेला। [[पुराण]] प्राचीन हिंदू कथन के एगो संग्रह हवें। क्षीर सागर के ऊ जगह बतावल गइल बा, जहाँ भगवान [[विष्णु]] अपना सर्प-शय्या [[शेषनाग]] पर विश्राम करेलें। एह समय उनका साथे उनकर दिव्य पत्नी [[लक्ष्मी]] भी रहे ली। [[श्रेणी:हिंदू कथा]] {{Hindu-myth-stub}} 0gdjykzlh3edb1lbo9d9qp2e8z54suh 806992 806879 2026-10-20T02:19:58Z SM7 3953 फोटो जोड़ल गइल 806992 wikitext text/x-wiki [[File:Vishnu and Lakshmi on Shesha Naga, ca 1870.jpg|thumb|[[विष्णु]] आ [[लक्ष्मी]], क्षीर सागर में [[शेषनाग]] के सर्प-शय्या पर, ca 1870|280x280px]] हिंदू ब्रह्मांड विज्ञान में '''क्षीर सागर''' (संस्कृत: क्षीर सागर; तमिल: पार्कडल; मलयालम: पालाझि; तेलुगु: पाला समुद्रम) के [[दूध]] के सागर (समुंद्र) कहल जाला। ई केंद्र से गिनला पर सात गो महासागरन में पाँचवाँ ह। ई [[क्रौंच दीप|क्रौंच]] नाम के महाद्वीप के चारों ओर स्थित बा। हिंदू धर्मग्रंथन के अनुसार, [[देवता]] आ [[असुर]] हजार बरिस तक मिल के एह सागर के मंथन कइलें, ताकि अमरत्व देवे वाला अमृत प्राप्त कइल जा सके। एह घटना के वर्णन [[पुराण|पुराणन]] के [[समुद्र मंथन]] अध्याय में मिलेला। [[पुराण]] प्राचीन हिंदू कथन के एगो संग्रह हवें। क्षीर सागर के ऊ जगह बतावल गइल बा, जहाँ भगवान [[विष्णु]] अपना सर्प-शय्या [[शेषनाग]] पर विश्राम करेलें। एह समय उनका साथे उनकर दिव्य पत्नी [[लक्ष्मी]] भी रहे ली। [[श्रेणी:हिंदू कथा]] {{Hindu-myth-stub}} tmjhsgc64bkd91o9k835aq3xvxjfw2i तनुश्री चटर्जी 0 101716 806862 2026-10-19T19:56:40Z Survi Singh 37639 पन्ना बनावल गइल "'''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से भोजपुरी फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entert..." के साथ 806862 wikitext text/x-wiki '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से भोजपुरी फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ जान तेरे नाम (2012) फिलिम से भोजपुरी सिनेमा में कदम रखली। दुलारा (2015), दुल्हन चाही पाकिस्तान से (2016), छैला संधू (2021) आ बधाई हो (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम दरार 2 आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> c52itldbfaa9lb1yqe2fsdjxwzr0oyt 806863 806862 2026-10-19T19:58:16Z Survi Singh 37639 806863 wikitext text/x-wiki '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से भोजपुरी फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ जान तेरे नाम (2012) फिलिम से भोजपुरी सिनेमा में कदम रखली। दुलारा (2015), दुल्हन चाही पाकिस्तान से (2016), छैला संधू (2021) आ बधाई हो (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम दरार 2 आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में जान तेरे नाम (2012), दुलारा (2015), दुल्हन चाही पाकिस्तान से (2016), ज्वाला (2016), आवारा बलम (2018), छैला संधू (2021), बधाई हो (2023) आ लछमिनिया (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ खेसारी लाल यादव, विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 2ta4eyg8sk90q9lq7kliax1lyizpsg1 806864 806863 2026-10-19T19:59:54Z Survi Singh 37639 /* */ इन्फोबॉक्स 806864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- वर्तमान | notable_works = जान तेरे नाम (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से भोजपुरी फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ जान तेरे नाम (2012) फिलिम से भोजपुरी सिनेमा में कदम रखली। दुलारा (2015), दुल्हन चाही पाकिस्तान से (2016), छैला संधू (2021) आ बधाई हो (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम दरार 2 आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में जान तेरे नाम (2012), दुलारा (2015), दुल्हन चाही पाकिस्तान से (2016), ज्वाला (2016), आवारा बलम (2018), छैला संधू (2021), बधाई हो (2023) आ लछमिनिया (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ खेसारी लाल यादव, विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> swtq62y5m7hy61tbacay5so9vymycte 806865 806864 2026-10-19T20:02:42Z Survi Singh 37639 /* */ 806865 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- वर्तमान | notable_works = जान तेरे नाम (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से [[भोजपुरी]] फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ ''जान तेरे नाम'' (2012) फिलिम से [[भोजपुरी सिनेमा]] में कदम रखली। ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''छैला संधू'' (2021) आ ''बधाई हो'' (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम ''दरार 2'' आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में ''जान तेरे नाम'' (2012), ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''ज्वाला'' (2016), ''आवारा बलम'' (2018), ''छैला संधू'' (2021), ''बधाई हो'' (2023) आ ''लछमिनिया'' (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ [[खेसारी लाल यादव]], विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ji2k63rfi63tl6jkc7udky2cfv4aadk 806866 806865 2026-10-19T20:03:40Z Survi Singh 37639 /* */ 806866 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- वर्तमान | notable_works = जान तेरे नाम (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से [[भोजपुरी]] फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ ''जान तेरे नाम'' (2012) फिलिम से [[भोजपुरी सिनेमा]] में कदम रखली। ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''छैला संधू'' (2021) आ ''बधाई हो'' (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम ''दरार 2'' आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में ''जान तेरे नाम'' (2012), ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''ज्वाला'' (2016), ''आवारा बलम'' (2018), ''छैला संधू'' (2021), ''बधाई हो'' (2023) आ ''लछमिनिया'' (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ [[खेसारी लाल यादव]], विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} 5p94fmydi6va6nytmmajxtk8s5ylwjl 806867 806866 2026-10-19T20:05:15Z Survi Singh 37639 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:जियत लोग]] जोड़ल गइल 806867 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- वर्तमान | notable_works = जान तेरे नाम (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से [[भोजपुरी]] फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ ''जान तेरे नाम'' (2012) फिलिम से [[भोजपुरी सिनेमा]] में कदम रखली। ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''छैला संधू'' (2021) आ ''बधाई हो'' (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम ''दरार 2'' आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में ''जान तेरे नाम'' (2012), ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''ज्वाला'' (2016), ''आवारा बलम'' (2018), ''छैला संधू'' (2021), ''बधाई हो'' (2023) आ ''लछमिनिया'' (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ [[खेसारी लाल यादव]], विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] 1f37sasdwnboi6ghzxv2gkxzu9jdqar 806868 806867 2026-10-19T20:05:56Z Survi Singh 37639 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के ऐक्ट्रेस लोग]] जोड़ल गइल 806868 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- वर्तमान | notable_works = जान तेरे नाम (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से [[भोजपुरी]] फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ ''जान तेरे नाम'' (2012) फिलिम से [[भोजपुरी सिनेमा]] में कदम रखली। ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''छैला संधू'' (2021) आ ''बधाई हो'' (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम ''दरार 2'' आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में ''जान तेरे नाम'' (2012), ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''ज्वाला'' (2016), ''आवारा बलम'' (2018), ''छैला संधू'' (2021), ''बधाई हो'' (2023) आ ''लछमिनिया'' (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ [[खेसारी लाल यादव]], विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के ऐक्ट्रेस लोग]] 0cdc4ah9qefd7bqcmgfobkugol0ba04 806869 806868 2026-10-19T20:06:45Z Survi Singh 37639 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:21वीं सदी के ऐक्ट्रेस]] जोड़ल गइल 806869 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- वर्तमान | notable_works = जान तेरे नाम (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से [[भोजपुरी]] फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ ''जान तेरे नाम'' (2012) फिलिम से [[भोजपुरी सिनेमा]] में कदम रखली। ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''छैला संधू'' (2021) आ ''बधाई हो'' (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम ''दरार 2'' आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में ''जान तेरे नाम'' (2012), ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''ज्वाला'' (2016), ''आवारा बलम'' (2018), ''छैला संधू'' (2021), ''बधाई हो'' (2023) आ ''लछमिनिया'' (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ [[खेसारी लाल यादव]], विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के ऐक्ट्रेस लोग]] [[श्रेणी:21वीं सदी के ऐक्ट्रेस]] 1f9tterbcc899ccj2ssyi149kwmu4rq 806875 806869 2026-10-20T01:07:53Z InternetArchiveBot 25596 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 806875 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- वर्तमान | notable_works = जान तेरे नाम (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय अभिनेत्री बाड़ी, जे मुख्य रूप से [[भोजपुरी]] फिलिमन में काम करेली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ ''जान तेरे नाम'' (2012) फिलिम से [[भोजपुरी सिनेमा]] में कदम रखली। ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''छैला संधू'' (2021) आ ''बधाई हो'' (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम ''दरार 2'' आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812032000/https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |archive-date=2024-08-12 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। द टाइम्स ऑफ इंडिया के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में ''जान तेरे नाम'' (2012), ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''ज्वाला'' (2016), ''आवारा बलम'' (2018), ''छैला संधू'' (2021), ''बधाई हो'' (2023) आ ''लछमिनिया'' (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ [[खेसारी लाल यादव]], विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के ऐक्ट्रेस लोग]] [[श्रेणी:21वीं सदी के ऐक्ट्रेस]] bhn4i55laaoyu6lhzl64vml0j4by2y7 807002 806875 2026-10-20T03:07:39Z SM7 3953 सुधार कइल गइल, सफाई कइल गइल, +श्रेणीजोड़ल गइल 807002 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = तनुश्री चटर्जी | image = Tanushree in 2026.jpg | image_caption = चटर्जी के 2026 में | birth_date = 5 अप्रैल | occupation = [[अभिनेत्री]] | years_active = 2006- अबतक ले | notable_works = ''जान तेरे नाम'' (2012 film), ''[[दुल्हन चाही पाकिस्तान से]]'', ''दुलारा'' }} '''तनुश्री चटर्जी''' (जनम 5 अप्रैल) एगो भारतीय ऐक्ट्रेस बाड़ी, जे मुख्य रूप से [[भोजपुरी]] फिलिमन में काम करे ली।<ref>{{Cite news |date=2022-04-05 |title=Happy birthday, Tanushree Chatterjee; Best Bhojpuri films of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/happy-birthday-tanushree-chatterjee-best-bhojpuri-films-of-the-actress/photostory/90661311.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee Movies: Latest and Upcoming Films of Tanushree Chatterjee{{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee/movies |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ऊ ''जान तेरे नाम'' (2012) फिलिम से [[भोजपुरी सिनेमा]] में कदम रखली। ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''छैला संधू'' (2021) आ ''बधाई हो'' (2023) जइसन सफल फिलिमन में काम करके तनुश्री भोजपुरी सिनेमा के एगो प्रमुख अभिनेत्री के रूप में आपन पहचान बनवली। उनकर फिलिम ''दरार 2'' आवे वाला बा।<ref>{{Cite news |date=2023-08-03 |title=Tanushree unveils the poster of the upcoming film 'Badhai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-unveils-the-poster-of-the-upcoming-film-badhai-ho/articleshow/102375137.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Hema |title=Bhojpuri Hot Song: खेसारी और तनुश्री ने किया 'पलंग तोड़' रोमांस |url=https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |access-date=2026-10-19 |work=E24 Bollywood |language=hi-IN |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812032000/https://e24bollywood.com/entertainment/bhojpuri-hot-song-khesari-and-tanushree-hit-song-bhatar-maja-bahari-trend-on-youtube/357580/ |archive-date=2024-08-12 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Vivek |title=Video: बिग बॉस के घर से बाहर निकलकर तनुश्री चटर्जी के साथ 'सोफा सेट पे' रोमांस करते दिखे खेसारी |url=https://www.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/khesari-lal-yadav-and-tanushree-chatterjee-dance-on-sofa-set-pe-goes-viral-youtube-121051.html |access-date=2026-10-19 |website=www.newsnationtv.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-16 |title=Tanushree Chatterjee's bathroom dance video went viral on the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/tanushree-chatterjees-bathroom-dance-video-went-viral-on-the-internet/articleshow/93589548.cms |access-date=2026-10-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> तनुश्री कई गो भोजपुरी फिलिमन आ म्यूजिक वीडियो में काम कइले बाड़ी। [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] के मुताबिक, उनकर प्रमुख फिलिमन में ''जान तेरे नाम'' (2012), ''दुलारा'' (2015), ''दुल्हन चाही पाकिस्तान से'' (2016), ''ज्वाला'' (2016), ''आवारा बलम'' (2018), ''छैला संधू'' (2021), ''बधाई हो'' (2023) आ ''लछमिनिया'' (2024) शामिल बाड़ी स। ऊ [[खेसारी लाल यादव]], विशाल सिंह आ अरविंद अकेला कल्लू जइसन अभिनेतन के साथ कई गो लोकप्रिय भोजपुरी म्यूजिक वीडियो में भी नजर आ चुकल बाड़ी।<ref>{{Cite web |title=Tanushree Chatterjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Tanushree-Chatterjee |access-date=2026-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} == बाहरी कड़ी == * {{IMDb name|10948711|Tanushree Chatterjee}} [[श्रेणी:जियत लोग]] [[श्रेणी:कोलकाता के लोग]] [[श्रेणी:पच्छिम बंगाल के लोग]] [[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के ऐक्ट्रेस लोग]] [[श्रेणी:21वीं सदी के ऐक्ट्रेस]] {{actress-stub}} 63fpd0qfgjypgj2xn59xsszvs4leyp4 टेम्पलेट:BuddhasHolySites 10 101718 806996 2026-10-20T02:56:11Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[टेम्पलेट:BuddhasHolySites]] के [[टेम्पलेट:Buddhist holy sites]] पर स्थानांतरण कइलें 806996 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[टेम्पलेट:Buddhist holy sites]] 59voqjz61exulxua094jz1t4aglr2nh टेम्पलेट:BuddhasHolySites/doc 10 101719 806998 2026-10-20T02:56:11Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[टेम्पलेट:BuddhasHolySites/doc]] के [[टेम्पलेट:Buddhist holy sites/doc]] पर स्थानांतरण कइलें 806998 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[टेम्पलेट:Buddhist holy sites/doc]] fo0e24iff6ibml1qdytu5wpklc6jxyt बौद्ध तीर्थ 0 101720 807003 2026-10-20T03:20:18Z SM7 3953 नया आधार लेख 807003 wikitext text/x-wiki '''बौद्ध तीरथ''' भा '''बौद्ध तीर्थ''' अस्थान अइसन जगह हवें जे [[बौद्ध धर्म]] के लोगन खाती पबित्र आ पूजनीय हवें; इनहन में से अधिकतर कवनो तरीका से [[गौतम बुद्ध]] के जिनगी से जुड़ल जगह ह। बौद्ध धर्म के सबसे महत्वपूर्ण स्थल दक्खिनी [[नेपाल]], उत्तरी आ पूरबी भारत के गंगा-सिंधु के मैदान में स्थित बाड़ें। इहे ऊ इलाका ह जहाँ गौतम बुद्ध के जनम भइल, ऊ रहलें आ उपदेश दिहलें। उनकर जीवन से जुड़ल प्रमुख स्थल अब बौद्ध आ [[हिंदू]] दुनो खातिर तीर्थयात्रा के महत्वपूर्ण केंद्र बाड़ें। अइसन कई देश, जहाँ पहिले भा आज मुख्य रूप से बौद्ध धर्म के मान्यता रहल बा, में मंदिर, स्तूप आ अइसन पवित्र स्थल बाड़ें, जहाँ तीर्थयात्रा खातिर जाइल जा सके ला। [[श्रेणी:बौद्ध तीर्थ| ]] [[श्रेणी:बौद्ध धर्म]] {{बौद्धधर्म-आधार}} qu9pqnrfxba78jy8tw20luxktlnlqz2 807005 807003 2026-10-20T03:21:04Z SM7 3953 +sidebox 807005 wikitext text/x-wiki {{BuddhasHolySites}} '''बौद्ध तीरथ''' भा '''बौद्ध तीर्थ''' अस्थान अइसन जगह हवें जे [[बौद्ध धर्म]] के लोगन खाती पबित्र आ पूजनीय हवें; इनहन में से अधिकतर कवनो तरीका से [[गौतम बुद्ध]] के जिनगी से जुड़ल जगह ह। बौद्ध धर्म के सबसे महत्वपूर्ण स्थल दक्खिनी [[नेपाल]], उत्तरी आ पूरबी भारत के गंगा-सिंधु के मैदान में स्थित बाड़ें। इहे ऊ इलाका ह जहाँ गौतम बुद्ध के जनम भइल, ऊ रहलें आ उपदेश दिहलें। उनकर जीवन से जुड़ल प्रमुख स्थल अब बौद्ध आ [[हिंदू]] दुनो खातिर तीर्थयात्रा के महत्वपूर्ण केंद्र बाड़ें। अइसन कई देश, जहाँ पहिले भा आज मुख्य रूप से बौद्ध धर्म के मान्यता रहल बा, में मंदिर, स्तूप आ अइसन पवित्र स्थल बाड़ें, जहाँ तीर्थयात्रा खातिर जाइल जा सके ला। [[श्रेणी:बौद्ध तीर्थ| ]] [[श्रेणी:बौद्ध धर्म]] {{बौद्धधर्म-आधार}} enu1upki827o5btowuo7lx5ghw29brv उत्तर 0 101721 807007 2026-10-20T03:33:32Z SM7 3953 नया आधार लेख 807007 wikitext text/x-wiki '''उत्तर''' ({{Langx|en|North}}, ''नार्थ'' भा ''नॉर्थ'') चार गो मुख्य दिसा सभ में से एक हवे; एकरे बिपरीत दिसा में [[दक्खिन]] पड़े ला आ [[पुरुब]] आ [[पच्छिम]] एकरा लंबवत पड़े लीं। ई कंपास के चार गो मुख्य कार्डिनल प्वाइंट सभ में हवे आ बहुधा मुख्य दिसा ह जेकरा संदर्भ में बाकी सभ के दिसा बतावल जाला। कौनों दिसा बतावे खाती उत्तर के तुलना में घड़ी के सुई के दिसा में (क्लॉकवाइज) नापल कोण के अज़िमुथ (azimuth) आ बियरिंग (bearing) कहल जाला। mvy24p3x0zhpg455mqrckdgpcc4kfmw 807008 807007 2026-10-20T03:34:49Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा +[[श्रेणी:भूगोल]]; +[[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] 807008 wikitext text/x-wiki '''उत्तर''' ({{Langx|en|North}}, ''नार्थ'' भा ''नॉर्थ'') चार गो मुख्य दिसा सभ में से एक हवे; एकरे बिपरीत दिसा में [[दक्खिन]] पड़े ला आ [[पुरुब]] आ [[पच्छिम]] एकरा लंबवत पड़े लीं। ई कंपास के चार गो मुख्य कार्डिनल प्वाइंट सभ में हवे आ बहुधा मुख्य दिसा ह जेकरा संदर्भ में बाकी सभ के दिसा बतावल जाला। कौनों दिसा बतावे खाती उत्तर के तुलना में घड़ी के सुई के दिसा में (क्लॉकवाइज) नापल कोण के अज़िमुथ (azimuth) आ बियरिंग (bearing) कहल जाला। [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] {{geo-term-stub}} 8yq9rzou0mcqeno70c563r2npo4u0h3 807009 807008 2026-10-20T03:42:11Z SM7 3953 बिस्तार कइल गइल, सुधार कइल गइल 807009 wikitext text/x-wiki '''उत्तर''' ({{Langx|en|North}}, ''नार्थ'' भा ''नॉर्थ'') चार गो मुख्य दिसा सभ में से एक हवे; एकरे बिपरीत दिसा में [[दक्खिन]] पड़े ला आ [[पुरुब]] आ [[पच्छिम]] एकरा लंबवत पड़े लीं। ई कंपास के चार गो मुख्य कार्डिनल प्वाइंट सभ में हवे आ बहुधा मुख्य दिसा ह जेकरा संदर्भ में बाकी सभ के दिसा बतावल जाला। कौनों दिसा बतावे खाती उत्तर के तुलना में घड़ी के सुई के दिसा में (क्लॉकवाइज) नापल कोण के अज़िमुथ (azimuth) आ बियरिंग (bearing) कहल जाला। परंपरा अनुसार [[भूगोल]] में आ जनरल नेविगेशन में [[नक्शा]] सभ में उत्तर दिसा के ऊपर की ओर देखावल जाला। अगर अइसन न होखे तब नक्शा में साफ़ तौर पर निशान से उत्तर दिसा के देखावल जाला जेकरा के ''[[नॉर्थ ऐरो|नार्थ ऐरो]]'' कहल जाला। भारतीय भा [[हिंदू धर्म|हिंदू परंपरा]] में दस दिशा मानल गइल ह जे में उत्तर दिसा के '''उदीचि''' के नाँव से भी जानल जाला। दसो दिसा सभ के रखवार दस गो [[दिग्पाल]] हवें लोग जे में उत्तर दिशा के दिक्पाल धन के देवता [[कुबेर]] के मानल गइल हवे। [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] {{geo-term-stub}} g46t3q2nxyjhao9gvmwwg1k78jvebx4 807010 807009 2026-10-20T03:45:22Z SM7 3953 फोटो जोड़ल गइल 807010 wikitext text/x-wiki [[File:Compass Rose English North.svg|thumb|250px|right|A 16-point [[compass rose]] with north highlighted and at the top]] '''उत्तर''' ({{Langx|en|North}}, ''नार्थ'' भा ''नॉर्थ'') चार गो मुख्य दिसा सभ में से एक हवे; एकरे बिपरीत दिसा में [[दक्खिन]] पड़े ला आ [[पुरुब]] आ [[पच्छिम]] एकरा लंबवत पड़े लीं। ई कंपास के चार गो मुख्य कार्डिनल प्वाइंट सभ में हवे आ बहुधा मुख्य दिसा ह जेकरा संदर्भ में बाकी सभ के दिसा बतावल जाला। कौनों दिसा बतावे खाती उत्तर के तुलना में घड़ी के सुई के दिसा में (क्लॉकवाइज) नापल कोण के अज़िमुथ (azimuth) आ बियरिंग (bearing) कहल जाला। परंपरा अनुसार [[भूगोल]] में आ जनरल नेविगेशन में [[नक्शा]] सभ में उत्तर दिसा के ऊपर की ओर देखावल जाला। अगर अइसन न होखे तब नक्शा में साफ़ तौर पर निशान से उत्तर दिसा के देखावल जाला जेकरा के ''[[नॉर्थ ऐरो|नार्थ ऐरो]]'' कहल जाला। भारतीय भा [[हिंदू धर्म|हिंदू परंपरा]] में दस दिशा मानल गइल ह जे में उत्तर दिसा के '''उदीचि''' के नाँव से भी जानल जाला। दसो दिसा सभ के रखवार दस गो [[दिग्पाल]] हवें लोग जे में उत्तर दिशा के दिक्पाल धन के देवता [[कुबेर]] के मानल गइल हवे। [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] {{geo-term-stub}} 963jgalkhb8s9hdgmbttsp624i9js77 दिशा 0 101722 807011 2026-10-20T04:54:15Z SM7 3953 नया आधार लेख 807011 wikitext text/x-wiki '''दिशा''' भा '''दिसा''' चाहे '''मुख्य दिशा''' चार गो फिक्स प्वाइंट हवें जे परंपरा अनुसार चीजन आ जगह सभ के आपसी लोकेशन समझावे में कामे आवे लें। इनहन के कुतुबनुमा (कंपस) के गोल (सर्किल) में नब्बे-नब्बे डिग्री के कोण पर बनल प्वाइंट हवें जिनहन के अंग्रेजी में कार्डिनल प्वाइंट कहल जाला। परंपरा अनुसार [[सुरुज]] के उगे से दिशा के ज्ञान समझावल जाला: उगत सुरुज के ओर मुँह क के खड़ा होखले पर साम्हने की ओर [[पुरुब]], पीठ के ओर पाछे [[पच्छिम]], दाहिने हाथ के ओर [[दक्खिन]] आ बायाँ हाथ के ओर [[उत्तर]] दिशा पड़े लीं। [[श्रेणी:ओरिएंटेशन]] [[श्रेणी:ज्यामिती]] [[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] q5wgzlx5gzb4r9l7bklaphxetinjkxm 807012 807011 2026-10-20T05:01:03Z SM7 3953 सुधार कइल गइल, संदर्भ जोड़ल/सुधारल गइल, फोटो जोड़ल गइल 807012 wikitext text/x-wiki [[File:Brosen windrose.svg|thumb|300px|right|A [[compass rose]] showing four cardinal directions, the four intercardinal directions, and the eight secondary intercardinal directions.]] '''दिशा''' भा '''दिसा''' चाहे '''मुख्य दिशा''' ({{Langx|en|cardinal directions}}) चार गो फिक्स प्वाइंट हवें जे परंपरा अनुसार चीजन आ जगह सभ के आपसी लोकेशन समझावे में कामे आवे लें। इनहन के कुतुबनुमा (कंपस) के गोल (सर्किल) में नब्बे-नब्बे डिग्री के कोण पर बनल प्वाइंट हवें जिनहन के अंग्रेजी में कार्डिनल प्वाइंट कहल जाला। परंपरा अनुसार [[सुरुज]] के उगे से दिशा के ज्ञान समझावल जाला: उगत सुरुज के ओर मुँह क के खड़ा होखले पर साम्हने की ओर [[पुरुब]], पीठ के ओर पाछे [[पच्छिम]], दाहिने हाथ के ओर [[दक्खिन]] आ बायाँ हाथ के ओर [[उत्तर]] दिशा पड़े लीं। एकरा अलावा आम भाषा में दिशा भा दिसा के मतलब होला जवना ओर कौनों चीज के मुँह होखे भा जवना ओर कौनों चीज आगे बढ़ रहल होखे।<ref>{{cite web |title=direction |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/direction |website=dictionary.cambridge.org |access-date=20 अक्टूबर 2026 |language=en |date=12 अक्टूबर 2026 |quote=the position towards which someone or something moves or faces |url-status=live}}</ref> [[श्रेणी:ओरिएंटेशन]] [[श्रेणी:ज्यामिती]] [[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] rqtqhtt2i70n08v6onzywt2rwmdixud 807013 807012 2026-10-20T05:01:51Z SM7 3953 + आधार टैग 807013 wikitext text/x-wiki [[File:Brosen windrose.svg|thumb|300px|right|A [[compass rose]] showing four cardinal directions, the four intercardinal directions, and the eight secondary intercardinal directions.]] '''दिशा''' भा '''दिसा''' चाहे '''मुख्य दिशा''' ({{Langx|en|cardinal directions}}) चार गो फिक्स प्वाइंट हवें जे परंपरा अनुसार चीजन आ जगह सभ के आपसी लोकेशन समझावे में कामे आवे लें। इनहन के कुतुबनुमा (कंपस) के गोल (सर्किल) में नब्बे-नब्बे डिग्री के कोण पर बनल प्वाइंट हवें जिनहन के अंग्रेजी में कार्डिनल प्वाइंट कहल जाला। परंपरा अनुसार [[सुरुज]] के उगे से दिशा के ज्ञान समझावल जाला: उगत सुरुज के ओर मुँह क के खड़ा होखले पर साम्हने की ओर [[पुरुब]], पीठ के ओर पाछे [[पच्छिम]], दाहिने हाथ के ओर [[दक्खिन]] आ बायाँ हाथ के ओर [[उत्तर]] दिशा पड़े लीं। एकरा अलावा आम भाषा में दिशा भा दिसा के मतलब होला जवना ओर कौनों चीज के मुँह होखे भा जवना ओर कौनों चीज आगे बढ़ रहल होखे।<ref>{{cite web |title=direction |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/direction |website=dictionary.cambridge.org |access-date=20 अक्टूबर 2026 |language=en |date=12 अक्टूबर 2026 |quote=the position towards which someone or something moves or faces |url-status=live}}</ref> == संदर्भ == {{Reflist|29em}} [[श्रेणी:ओरिएंटेशन]] [[श्रेणी:ज्यामिती]] [[श्रेणी:भूगोल शब्दावली]] {{geo-term-stub}} fq6v0ditlfrfnwx4rx73x282pw7b4s3 सिवान जंक्शन रेलवे स्टेशन 0 101723 807025 2026-10-20T10:46:54Z SM7 3953 नया आधार लेख 807025 wikitext text/x-wiki '''सिवान जंक्शन''' (टीशन कोड: '''SV''') [[बिहार|बिहार राज्य]] के [[सिवान|सिवान शहर]] में एगो महत्वपूर्ण ए-श्रेणी के [[रेलवे जंक्शन]] ह। ई [[भारतीय रेलवे]] के [[पूर्वोत्तर रेलवे|पूर्वोत्तर रेलवे (NER)]] जोन के [[वाराणसी रेल डिवीजन|वाराणसी रेलवे मंडल]] के अंतर्गत आवेला। ई स्टेशन [[सिवान जिला]] के मुख्य रेलवे केंद्र ह आ पड़ोसी [[गोपालगंज जिला]] के यात्री लोग के भी बड़हन संख्या में सेवा देला। ई पूर्वोत्तर रेलवे जोन के एगो प्रमुख जंक्शन ह। एह स्टेशन पर रुके वाली प्रमुख ट्रेनन में [[वैशाली एक्सप्रेस]], [[बिहार संपर्क क्रांति एक्सप्रेस]], अरुणाचल एसी सुपरफास्ट एक्सप्रेस, आम्रपाली एक्सप्रेस आ [[अवध-आसाम एक्सप्रेस]] शामिल बाड़ी स। एह स्टेशन से चले वाली पसिंजर ट्रेनन में सिवान–समस्तीपुर, सिवान–गोरखपुर आ सिवान–थावे पसिंजर सेवा शामिल बाड़ी स। 2024–25 में पूर्वोत्तर रेलवे जोन के सबसे अधिक कमाई करे वाला रेलवे स्टेशनन में सिवान जंक्शन के पाँचवाँ स्थान मिलल रहे। शहर के एगो अउरी रेलवे स्टेशन, [[सिवान कचहरी रेलवे स्टेशन]], सिवान–थावे रेलवे खंड पर स्थित बा। [[श्रेणी:सिवान जिला]] [[श्रेणी:बिहार के रेलवे स्टेशन]] {{रेल-परिवहन-आधार}} 0ld7o8h5ofzayfkztsszkdtn4ycbi85 807026 807025 2026-10-20T10:50:09Z SM7 3953 फोटो जोड़ल गइल 807026 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Siwaan jun.jpg|thumb|सिवान जंक्शन के साम्हने से लिहल तस्वीर]] '''सिवान जंक्शन''' (टीशन कोड: '''SV''') [[बिहार|बिहार राज्य]] के [[सिवान|सिवान शहर]] में एगो महत्वपूर्ण ए-श्रेणी के [[रेलवे जंक्शन]] ह। ई [[भारतीय रेलवे]] के [[पूर्वोत्तर रेलवे|पूर्वोत्तर रेलवे (NER)]] जोन के [[वाराणसी रेल डिवीजन|वाराणसी रेलवे मंडल]] के अंतर्गत आवेला। ई स्टेशन [[सिवान जिला]] के मुख्य रेलवे केंद्र ह आ पड़ोसी [[गोपालगंज जिला]] के यात्री लोग के भी बड़हन संख्या में सेवा देला। ई पूर्वोत्तर रेलवे जोन के एगो प्रमुख जंक्शन ह। एह स्टेशन पर रुके वाली प्रमुख ट्रेनन में [[वैशाली एक्सप्रेस]], [[बिहार संपर्क क्रांति एक्सप्रेस]], अरुणाचल एसी सुपरफास्ट एक्सप्रेस, आम्रपाली एक्सप्रेस आ [[अवध-आसाम एक्सप्रेस]] शामिल बाड़ी स। एह स्टेशन से चले वाली पसिंजर ट्रेनन में सिवान–समस्तीपुर, सिवान–गोरखपुर आ सिवान–थावे पसिंजर सेवा शामिल बाड़ी स। 2024–25 में पूर्वोत्तर रेलवे जोन के सबसे अधिक कमाई करे वाला रेलवे स्टेशनन में सिवान जंक्शन के पाँचवाँ स्थान मिलल रहे। शहर के एगो अउरी रेलवे स्टेशन, [[सिवान कचहरी रेलवे स्टेशन]], सिवान–थावे रेलवे खंड पर स्थित बा। [[श्रेणी:सिवान जिला]] [[श्रेणी:बिहार के रेलवे स्टेशन]] {{रेल-परिवहन-आधार}} 21yjkdlg6ft3a7cjf2utef1u9mmq54m थावें 0 101724 807028 2026-10-20T10:53:03Z SM7 3953 SM7 पन्ना [[थावें]] के [[थावें जंक्शन रेलवे स्टेशन]] पर स्थानांतरण कइलें: पूरा नाँव 807028 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[थावें जंक्शन रेलवे स्टेशन]] awetbfgy7d7g84j046wt13anovo1jq5 मैच फिक्सिंग 0 101725 807030 2026-10-20T11:01:17Z SM7 3953 नया आधार लेख 807030 wikitext text/x-wiki संगठित [[खेलकूद]] में '''मैच फिक्सिंग''' ({{Langx|en|match fixing}}), जेकरा '''गेम फिक्सिंग''', '''रेस फिक्सिंग''', जान-बूझ के हारल, धाँधली भा आम तौर पर '''खेल फिक्सिंग''' कहल जाला, अइसन काम ह जवना में खेल के मुकाबला खेलत भा ओकर संचालन करत घरी पहिले से तय नतीजा हासिल करे के इरादा राखल जाला। एहसे खेल के नियमन के उल्लंघन होला आ अक्सर कानून भी टूटे ला। मैच फिक्सिंग के कई कारण हो सके लें। एहमें [[सट्टा|सट्टेबाज]] भा खेल पर दाँव लगावे वाला लोग से घूस लिहल आ उनहन लोगन के ब्लैकमेल कइल नियन घटना भी शामिल बा। खिलाड़ी भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर भी जान-बूझ के खराब खेल देखावल कर सकेलें, जइसे ड्राफ्ट में बेहतर चयन हासिल कइल भा टूर्नामेंट के अगिला दौर में आसान प्रतिद्वंद्वी से भिड़ल। खिलाड़ी हैंडिकैप सिस्टम में धाँधली करे खातिर भी खराब खेल सकेला। जब [[जुआ]] भा [[सट्टा|सट्टेबाजी]] मैच फिक्सिंग के कारण होला, तब [[सट्टा]] लगावे वाला लोग, खेलाड़ी , टीम के अधिकारी आ/भा रेफरी के बीच संपर्क आ आमतौर पर पइसा के लेन-देन होखे ला। कबो-कबो एह संपर्क आ लेन-देन के पता लगा लिहल जाला, जेकरा चलते कानून भा खेल लीग के ओर से मुकदमा चलावल जा सके ला। एकरा उलट, भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर जान-बूझ के हारल टीम के अंदर के मामला होला आ एकरा के साबित कइल बहुते कठिन होखे ला। अइसन आरोप वाला मामिलन में अक्सर कोच के ओर से कइल गइल खिलाड़ी बदली के मुख्य कारण मानल जाला। एह बदली के मकसद टीम के हारे के संभावना बढ़ावल हो सकेला, जइसे प्रमुख खिलाड़ी लोग के खेल से बाहर बइठा दिहल आ एह खातिर मामूली भा बनावटी चोट के बहाना बनावल। ई तरीका मैदान पर मौजूद खिलाड़ी लोग के जान-बूझ के खराब खेले के आदेश देवे से अलग किसिम के होला। t7ikf9tnjbzk9sehixyczyz7xwnuc5i 807032 807030 2026-10-20T11:03:59Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:सट्टा]] जोड़ल गइल 807032 wikitext text/x-wiki संगठित [[खेलकूद]] में '''मैच फिक्सिंग''' ({{Langx|en|match fixing}}), जेकरा '''गेम फिक्सिंग''', '''रेस फिक्सिंग''', जान-बूझ के हारल, धाँधली भा आम तौर पर '''खेल फिक्सिंग''' कहल जाला, अइसन काम ह जवना में खेल के मुकाबला खेलत भा ओकर संचालन करत घरी पहिले से तय नतीजा हासिल करे के इरादा राखल जाला। एहसे खेल के नियमन के उल्लंघन होला आ अक्सर कानून भी टूटे ला। मैच फिक्सिंग के कई कारण हो सके लें। एहमें [[सट्टा|सट्टेबाज]] भा खेल पर दाँव लगावे वाला लोग से घूस लिहल आ उनहन लोगन के ब्लैकमेल कइल नियन घटना भी शामिल बा। खिलाड़ी भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर भी जान-बूझ के खराब खेल देखावल कर सकेलें, जइसे ड्राफ्ट में बेहतर चयन हासिल कइल भा टूर्नामेंट के अगिला दौर में आसान प्रतिद्वंद्वी से भिड़ल। खिलाड़ी हैंडिकैप सिस्टम में धाँधली करे खातिर भी खराब खेल सकेला। जब [[जुआ]] भा [[सट्टा|सट्टेबाजी]] मैच फिक्सिंग के कारण होला, तब [[सट्टा]] लगावे वाला लोग, खेलाड़ी , टीम के अधिकारी आ/भा रेफरी के बीच संपर्क आ आमतौर पर पइसा के लेन-देन होखे ला। कबो-कबो एह संपर्क आ लेन-देन के पता लगा लिहल जाला, जेकरा चलते कानून भा खेल लीग के ओर से मुकदमा चलावल जा सके ला। एकरा उलट, भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर जान-बूझ के हारल टीम के अंदर के मामला होला आ एकरा के साबित कइल बहुते कठिन होखे ला। अइसन आरोप वाला मामिलन में अक्सर कोच के ओर से कइल गइल खिलाड़ी बदली के मुख्य कारण मानल जाला। एह बदली के मकसद टीम के हारे के संभावना बढ़ावल हो सकेला, जइसे प्रमुख खिलाड़ी लोग के खेल से बाहर बइठा दिहल आ एह खातिर मामूली भा बनावटी चोट के बहाना बनावल। ई तरीका मैदान पर मौजूद खिलाड़ी लोग के जान-बूझ के खराब खेले के आदेश देवे से अलग किसिम के होला। [[श्रेणी:सट्टा]] 6xuzkmpnknpsb68c5s0sn774hezv528 807033 807032 2026-10-20T11:04:27Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:सट्टा]] हटावल गइल; [[श्रेणी:सट्टेबाजी]] जोड़ल गइल 807033 wikitext text/x-wiki संगठित [[खेलकूद]] में '''मैच फिक्सिंग''' ({{Langx|en|match fixing}}), जेकरा '''गेम फिक्सिंग''', '''रेस फिक्सिंग''', जान-बूझ के हारल, धाँधली भा आम तौर पर '''खेल फिक्सिंग''' कहल जाला, अइसन काम ह जवना में खेल के मुकाबला खेलत भा ओकर संचालन करत घरी पहिले से तय नतीजा हासिल करे के इरादा राखल जाला। एहसे खेल के नियमन के उल्लंघन होला आ अक्सर कानून भी टूटे ला। मैच फिक्सिंग के कई कारण हो सके लें। एहमें [[सट्टा|सट्टेबाज]] भा खेल पर दाँव लगावे वाला लोग से घूस लिहल आ उनहन लोगन के ब्लैकमेल कइल नियन घटना भी शामिल बा। खिलाड़ी भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर भी जान-बूझ के खराब खेल देखावल कर सकेलें, जइसे ड्राफ्ट में बेहतर चयन हासिल कइल भा टूर्नामेंट के अगिला दौर में आसान प्रतिद्वंद्वी से भिड़ल। खिलाड़ी हैंडिकैप सिस्टम में धाँधली करे खातिर भी खराब खेल सकेला। जब [[जुआ]] भा [[सट्टा|सट्टेबाजी]] मैच फिक्सिंग के कारण होला, तब [[सट्टा]] लगावे वाला लोग, खेलाड़ी , टीम के अधिकारी आ/भा रेफरी के बीच संपर्क आ आमतौर पर पइसा के लेन-देन होखे ला। कबो-कबो एह संपर्क आ लेन-देन के पता लगा लिहल जाला, जेकरा चलते कानून भा खेल लीग के ओर से मुकदमा चलावल जा सके ला। एकरा उलट, भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर जान-बूझ के हारल टीम के अंदर के मामला होला आ एकरा के साबित कइल बहुते कठिन होखे ला। अइसन आरोप वाला मामिलन में अक्सर कोच के ओर से कइल गइल खिलाड़ी बदली के मुख्य कारण मानल जाला। एह बदली के मकसद टीम के हारे के संभावना बढ़ावल हो सकेला, जइसे प्रमुख खिलाड़ी लोग के खेल से बाहर बइठा दिहल आ एह खातिर मामूली भा बनावटी चोट के बहाना बनावल। ई तरीका मैदान पर मौजूद खिलाड़ी लोग के जान-बूझ के खराब खेले के आदेश देवे से अलग किसिम के होला। [[श्रेणी:सट्टेबाजी]] 36r2mhsc0vb2ubg8w1ykf2v08671qjb 807034 807033 2026-10-20T11:05:30Z SM7 3953 [[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:खेलकूद]] जोड़ल गइल 807034 wikitext text/x-wiki संगठित [[खेलकूद]] में '''मैच फिक्सिंग''' ({{Langx|en|match fixing}}), जेकरा '''गेम फिक्सिंग''', '''रेस फिक्सिंग''', जान-बूझ के हारल, धाँधली भा आम तौर पर '''खेल फिक्सिंग''' कहल जाला, अइसन काम ह जवना में खेल के मुकाबला खेलत भा ओकर संचालन करत घरी पहिले से तय नतीजा हासिल करे के इरादा राखल जाला। एहसे खेल के नियमन के उल्लंघन होला आ अक्सर कानून भी टूटे ला। मैच फिक्सिंग के कई कारण हो सके लें। एहमें [[सट्टा|सट्टेबाज]] भा खेल पर दाँव लगावे वाला लोग से घूस लिहल आ उनहन लोगन के ब्लैकमेल कइल नियन घटना भी शामिल बा। खिलाड़ी भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर भी जान-बूझ के खराब खेल देखावल कर सकेलें, जइसे ड्राफ्ट में बेहतर चयन हासिल कइल भा टूर्नामेंट के अगिला दौर में आसान प्रतिद्वंद्वी से भिड़ल। खिलाड़ी हैंडिकैप सिस्टम में धाँधली करे खातिर भी खराब खेल सकेला। जब [[जुआ]] भा [[सट्टा|सट्टेबाजी]] मैच फिक्सिंग के कारण होला, तब [[सट्टा]] लगावे वाला लोग, खेलाड़ी , टीम के अधिकारी आ/भा रेफरी के बीच संपर्क आ आमतौर पर पइसा के लेन-देन होखे ला। कबो-कबो एह संपर्क आ लेन-देन के पता लगा लिहल जाला, जेकरा चलते कानून भा खेल लीग के ओर से मुकदमा चलावल जा सके ला। एकरा उलट, भविष्य में फायदा हासिल करे खातिर जान-बूझ के हारल टीम के अंदर के मामला होला आ एकरा के साबित कइल बहुते कठिन होखे ला। अइसन आरोप वाला मामिलन में अक्सर कोच के ओर से कइल गइल खिलाड़ी बदली के मुख्य कारण मानल जाला। एह बदली के मकसद टीम के हारे के संभावना बढ़ावल हो सकेला, जइसे प्रमुख खिलाड़ी लोग के खेल से बाहर बइठा दिहल आ एह खातिर मामूली भा बनावटी चोट के बहाना बनावल। ई तरीका मैदान पर मौजूद खिलाड़ी लोग के जान-बूझ के खराब खेले के आदेश देवे से अलग किसिम के होला। [[श्रेणी:सट्टेबाजी]] [[श्रेणी:खेलकूद]] 7fwt6cdhbzcgijnuvsc29bq3hgowlyy इंडो-सारसेनिक आर्किटेक्चर 0 101726 807038 2026-10-20T11:54:55Z SM7 3953 नया आधार लेख 807038 wikitext text/x-wiki '''इंडो-सरासेनिक आर्किटेक्चर''' ({{Langx|en|Indo-Saracenic Architecture}}), जेकरा '''इंडो-गॉथिक''', '''मुगल-गॉथिक''' आ '''नियो-मुगल''' भी कहल जाला, एगो रिवाइवलिस्ट आर्किटेक्चर शैली ह। एकर इस्तेमाल मुख्य रूप से 19वीं सदी के आखिरी दौर में भारत में ब्रिटिश आर्किटेक्ट लोग कइल। एह इस्टाइल के इस्तेमाल खासतौर पर [[ब्रिटिश राज]] के समय बनल पब्लिक आ सरकारी भवनन में आ रियासतन के शासक लोगन के महलन आ हवेलिन में भइल। एह शैली में स्थानीय इंडो-इस्लामी आर्किटेक्चर, खासकर मुगल आर्किटेक्चर के शैलीगत आ सजावटी तत्व शामिल कइल गइलें। ब्रिटिश लोग मुगल आर्किटेक्चर के भारतीय आर्किटेक्चर के पारंपरिक आ विशिष्ट शैली मानत रहे। एह शैली के भवनन के मूल नक्शा आ संरचना आमतौर पर ओह समय के दुसर पुनरुत्थानवादी शैली, जइसे गॉथिक रिवाइवल आ नवशास्त्रीय आर्किटेक्चर, में बनल भवनन के नियर रहत रहे। एहमें भारतीय आर्किटेक्चर के खास विशेषता आ सजावट जोड़ल जात रहे। [[श्रेणी:आर्किटेक्चर]] {{संस्कृति-आधार}} n3ldu82o9d60ddud6igqnhrzdemytb8 807039 807038 2026-10-20T11:58:49Z SM7 3953 फोटो जोड़ल गइल 807039 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 300 | footer = | image2 = Victoria Memorial situated in Kolkata.jpg | alt2 = | caption3 = The [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus]] (previously Victoria Terminus) in Mumbai, 1878–88. A mixture of [[Romanesque architecture|Romanesque]], Gothic and Indian elements. | image3 = Chhatrapati_Shivaji_Terminus_%28Victoria_Terminus%29.jpg | alt3 = | caption2 = The [[Victoria Memorial]], Kolkata, has very discreet Indo-Saracenic touches, such as the corner chatris, in the Raj metropolis least touched by the style. }} '''इंडो-सरासेनिक आर्किटेक्चर''' ({{Langx|en|Indo-Saracenic Architecture}}), जेकरा '''इंडो-गॉथिक''', '''मुगल-गॉथिक''' आ '''नियो-मुगल''' भी कहल जाला, एगो रिवाइवलिस्ट आर्किटेक्चर शैली ह। एकर इस्तेमाल मुख्य रूप से 19वीं सदी के आखिरी दौर में भारत में ब्रिटिश आर्किटेक्ट लोग कइल। एह इस्टाइल के इस्तेमाल खासतौर पर [[ब्रिटिश राज]] के समय बनल पब्लिक आ सरकारी भवनन में आ रियासतन के शासक लोगन के महलन आ हवेलिन में भइल। एह शैली में स्थानीय इंडो-इस्लामी आर्किटेक्चर, खासकर मुगल आर्किटेक्चर के शैलीगत आ सजावटी तत्व शामिल कइल गइलें। ब्रिटिश लोग मुगल आर्किटेक्चर के भारतीय आर्किटेक्चर के पारंपरिक आ विशिष्ट शैली मानत रहे। एह शैली के भवनन के मूल नक्शा आ संरचना आमतौर पर ओह समय के दुसर पुनरुत्थानवादी शैली, जइसे गॉथिक रिवाइवल आ नवशास्त्रीय आर्किटेक्चर, में बनल भवनन के नियर रहत रहे। एहमें भारतीय आर्किटेक्चर के खास विशेषता आ सजावट जोड़ल जात रहे। [[श्रेणी:आर्किटेक्चर]] {{संस्कृति-आधार}} 8gem8s1lhsydx9ml5s8tw9gf2arapux