ကိဉ်ညာခမ်းထီ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="blk">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီခီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>blkwiki</dbname>
    <base>https://blk.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%84%E1%80%AB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တဲးဝါး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ကေားသုင်ꩻသား</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီခီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီခီပီးဒီးယား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖုဲင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖုဲင် အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီခီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီခီ အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလေက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလေက် အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">စွဲးကမ်းကို</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">စွဲးကမ်းကို အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကိဉ်ညာခမ်းထီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4602</id>
    <revision>
      <id>34016</id>
      <parentid>21799</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T23:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>34016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19919" sha1="jmtvsl3orwiiud8ejl91uraa4ajw653" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကိဉ်ညာခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ&lt;br&gt; Republic of Kenya
| common_name            = Kenya
| native_name            = {{native name|sw|Jamhuri ya Kenya}}
| image_flag             = Flag of Kenya.svg
| image_coat             = File:Coat_of_arms_of_Kenya_(Official).svg
| national_motto         = &quot;[[:en:Harambee]]&quot;&lt;br /&gt;({{lang-en|&quot;Let us all pull together&quot;}})
| national_anthem        = &quot;[[:en:Ee Mungu Nguvu Yetu]]&quot;&lt;br /&gt;({{Lang-en|&quot;O God of all creation&quot;}})&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav|center]]&lt;/div&gt;
| image_map              = {{Switcher|[[File:Kenya (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Kenya AU Africa.svg|frameless]]|အွဉ်ႏနယ် အာဖရိကတွိုက်ဟံႏပုင်ႏ|default=1}}
| map_caption            =
| image_map2             =
| capital                = [[ဝေင်ꩻနုဲင်ရိုဗီ]]
| coordinates            = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city}}
| largest_city           = [[ဝေင်ꩻနုဲင်ရိုဗီ]]
| official_languages     = {{hlist |[[အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ|အဲင်းကလေတ်]]|[[:en:Swahili language|သွာဟီလီ(Swahili)]]&lt;ref name=&quot;Conlang&quot;&gt;Constitution (2009) Art. 7 [National, official and other languages] &quot;(1) The national language of the Republic is Swahili. (2) The official languages of the Republic are Swahili and English. (3) The State shall–-–- (a) promote and protect the diversity of language of the people of Kenya; and (b) promote the development and use of indigenous languages, Kenyan Sign language, Braille and other communication formats and technologies accessible to persons with disabilities.&quot;&lt;/ref&gt;}}
| languages_type         = စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
| languages              = သွာဟီလီ&lt;ref name=&quot;Conlang&quot;/&gt;
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
 | 17.13% [[:en:Kikuyu people|ခီခုယု(Kikuyu)]]
 | 14.35% [[:en:Luhya people|လုဟျာ(Luhya)]]
 | 13.37% [[:en:Kalenjin people|ကလဲဉ်စိဉ်(Kalenjin)]]
 | 10.65% [[:en:Luo people|လူအို(Luo)]]
 | 9.81% [[:en:Kamba people|ကမ်ဗာ(Kamba)]]
 | 5.85% [[:en:Somalis|သိုမာလီ(Somali)]]
 | 5.68% [[:en:Kisii people|ကိစ်သီ(Kisii)]]
 | 5.23% [[:en:Mijikenda peoples|မီစီကဲဉ်ဒါ(Mijikenda)]]
 | 4.15% [[:en:Meru people|မဲရု(Meru)]]
 | 13.78% အလင်
 }}
| ethnic_groups_year     = ၂၀၁၉ စာႏရင်ꩻ&lt;ref name=Census2019a&gt;{{cite web |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume IV: Distribution of Population by Socio-Economic Characteristics |access-date=24 March 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics |df=dmy |archive-date=5 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605222711/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion               = &lt;!-- direct figures from ReligionUNdata reference --&gt;{{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  |85.5% [[ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ]]
  |10.9% [[အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏ]]
  |1.6% [[:en:Irreligion in Kenya|ဘာႏသာႏအဲဉ်ထဝ်း]]
  |0.7% [[:en:African traditional religion|အာဖရိကယိုꩻယာႏ]]
  |1.3% အလင်}}
| religion_year          = ၂၀၁၉ census&lt;ref name=Census2019a /&gt;
| demonym                = [[:en:Demographics of Kenya|Kenyan]]
| government_type        = ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏဖြောမ်းဗူႏပုင်ႏစနိစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ
| leader_title1          = [[ခမ်းနမ်းဗွေႏ]]
| leader_name1           = [[:en:William Ruto|ဝီလီယံရုတို]]
| leader_title2          = ဒုခမ်းနမ်းဗွေႏ
| leader_name2           = [[:en:Rigathi Gachagua|ရီဂတီဂဆျာကွာ]]
| leader_title3          = [[:en:Senate of Kenya|သီးနေက်လွတ်တောႏဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name3           = [[:en:Amason Kingi|အမသန်ကိဉ်ဂီ]]
| leader_title4          = [[:en:Speaker of the National Assembly of Kenya|စွိုးခွိုꩻလွတ်တောႏဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name4           = [[:en:Moses Wetangula|မိုသီဝဲတန်ဂူလာ]]
| leader_title5          = [[:en:Chief Justice of Kenya|တရာꩻသူꩻကီꩻချုတ်]]
| leader_name5           = [[:en:Martha Koome|မာတာခူးမီ]]
| legislature            = [[:en:Parliament of Kenya|ပါလီမန်လွတ်တောႏ]]
| upper_house            = သီးနေက်လွတ်တောႏ
| lower_house            = စွိုးခွိုꩻလွတ်တောႏ
| sovereignty_type       = လꩻလွစ်တခြင်ရေꩻ
| sovereignty_note       = [[ယူကေခမ်းခြွဉ်းဗူႏခွန်ခမ်းတန်]]ထျꩻ
| established_event1     = [[:en:Kenya (1963–1964)|Dominion]]
| established_date1      = ၁၉၆၃ ဒီသိဉ်ဗာ ၁၂ 
| established_event2     = တယ်ႏထောင်ႏ[[ခမ်းနမ်းဗွေႏ]]ခမ်းထီ
| established_date2      = ၁၉၆၄ ဒီသိဉ်ဗာ ၁၂ 
| area_km2               = 580,367
| area_footnote          = &lt;ref name=&quot;unstats08&quot;&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|year=2012|access-date=4 September 2017|archive-date=26 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826065042/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm|title=United Nations Statistics Division - Demographic and Social Statistics|website=unstats.un.org|access-date=4 September 2017|archive-date=28 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428204710/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = ၄၈ &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi             = 224,960 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = 2.3
| population_estimate    = 55,864,655&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Kenya|access-date=24 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2022
| population_estimate_rank = ၂၇
| population_census      = 47,564,296&lt;ref name =KNBS2019&gt;{{cite web |url=https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results |access-date=15 November 2019 |website=Kenya National Bureau of Statistics |date=4 November 2019 |df=dmy |archive-date=13 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113183948/https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_census_rank =
| population_census_year = 2019
| population_density_km2 = 78
| population_density_sq_mi = 202 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = ၁၂၄
| GDP_PPP                = $333.268 ဗီလီယံ&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&amp;pr.y=1&amp;sy=2015&amp;ey=2022&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects (valuation of Kenya GDP)|publisher=International Monetary Fund|access-date=1 November 2017|archive-date=19 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019213327/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&amp;pr.y=1&amp;sy=2015&amp;ey=2022&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&amp;grp=0&amp;a=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = ၂၀၂၂
| GDP_PPP_rank           =
| GDP_PPP_per_capita     = $6,061 &lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&amp;pr.y=15&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=15 June 2019 |archive-date=12 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212222715/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&amp;pr.y=15&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH&amp;grp=0&amp;a= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal            = ဗီလီယံ&lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = ၂၀၂၂
| GDP_nominal_rank       =
| GDP_nominal_per_capita = $2,252&lt;ref name=&quot;IMFWEOKE&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| Gini                   = 40.8 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = ၂၀၁၅
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;GINI&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=Gini index |year=2019 |publisher=World Bank Group |access-date=17 June 2021 |archive-date=4 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204170607/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              =
| HDI                    = 0.575 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = ၁၅၂
| currency               = [[:en:Kenyan shilling|ကိဉ်ညာ သျီလိဉ်]]
| currency_code          = KES
| time_zone              = [[:en:East Africa Time|အာဖရိကအခဝ်ကွဉ်ႏအခိန်ႏအွိုင်ႏ]]
| utc_offset             = +3
| date_format            = နီꩻ/လာ/နေင်ႏ ([[အေဒီ|အေဒီ(AD)]])
| drives_on              = စေႏ
| calling_code           = [[+254]]
| cctld                  = [[.ke]]
| footnotes              = According to the CIA, estimates for this country explicitly take into account the effects of mortality because of AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex, than would otherwise be expected.{{big|&lt;ref name=cia/&gt;}}
}}

'''ကိဉ်ညာခမ်းထီ''' ([[အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ|အဲင်းကလေတ်]]: Kenya) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ '''ကိဉ်ညာခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ''' တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ [[အာဖရိက]]တွိုက်အခဝ်ကွဉ်ႏ အာဖရိကဂရိတ်လိတ်ဒေႏသကို ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ [[ဝေင်ꩻနုဲင်ရိုဗီ]] သွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အီကွေတာသီးလောင်းတဲင် ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ [[အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ]]၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ [[သိုမာလီခမ်းထီ]]၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ [[အီတီယိုးပီးယားခမ်းထီ]]၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ [[သူဒန်ခမ်းနဝ်]]၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ [[ယူဂန်ဒါခမ်းထီ]]၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ [[တန်သေးနီးယားခမ်းထီ]] ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၂၄,၄၄၅ စတုရန်းမဲင်ႏ (၅၈၁,၃၀၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၄)သန်းလွိုသွူ။

ကိဉ်ညာခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ (ကမ်းရိုးတန်း)ထျ့ꩻတဲင် ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏနဝ်ꩻ လိုမ်ꩻလျားစိုႏဒါႏ ရာႏသီႏဥတုအဝ်ႏသွူ။ အကိုနဝ်ꩻ ထာꩻသားတခြာ ကအဝ်ႏလွိုင်ႏအာဒါႏ သာဗားနားထာꩻအီႏခြာ အဝ်ႏသွူ။ နုဲင်ရိုဗီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခွꩻရျူႏဥတုမျိုꩻတဲင် ဝအဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ အဝ်ႏဒင်ႏသေႏသေႏဒါႏ ကောင်ဖုံႏ အဝ်ႏ(၃)ဖြုံႏတဲင် ကိဉ်ညာကောင်နဝ်ꩻထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဥတုယိန်းခွꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကူကအဝ်ႏရောင်ꩻဒါႏ သိုမာလီခမ်းတောမ်ႏ အီတီယိုးပီးယားခမ်းဖုံႏထျꩻ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻဒေႏသနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီခြေားလျားသဲင်ဒေႏသ အီႏနုဲင်းစွဉ်ႏ ကန္တရသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ ထီနွိုး(ရေချို)နောင် အဝ်ႏတဲင် ထာꩻလျားဒေႏသ ထီနောင်ဖုံႏအကို အတန်သွတ်ꩻထီနောင် ကထွာဒါႏ [[နောင်ဝိတိုရိယ]]လဲ့ အဝ်ႏအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ရပ် ယူဂန်ဒါခမ်း၊ တန်ဇေးနီးယားခမ်းဖုံႏ ခမ်းကူလောင်းသွူ။

== ဖန်ဟဲ့ꩻအမိဉ်ꩻ ==
ခမ်းထီမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒျာႏ ကိဉ်ညာကောင် အမိဉ်ꩻတဲင် ကောင်ကိဉ်ညာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းထီကို တင်ႏသျာꩻမိဉ်ꩻတန်အမုဲင်တောမ်ႏ အာဖရိကတွိုက်ကို ထွာဒုတိယ အထိုသွတ်ꩻ ကောင်ဒျာႏသွူ။

== လိုꩻခွိုꩻ ==
[[File:Kikuyu woman traditional dress.jpg|thumb|right|ကီကူရူးမူႏ တောမ်ႏယိုꩻယာႏခေါမ်ꩻလာꩻပုင်ႏ]]
ကိဉ်ညာခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻခွိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻတဲင် ကဲဉ်းအာ အာဖရိကကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဓိက လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖြယ် အအာဖုံႏသွူ။ အရမ်ꩻအနေႏ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏခြွဉ်ႏ အဝ်ႏ(၄၂)ခွိုꩻရပ်တဲင် ဗန်တူလိုꩻခွိုꩻ (၆၇%)၊ နုဲင်လိုတိစ်လိုꩻခွိုꩻ (၃၀%) နဝ်ꩻ ထွာဒေႏသခံႏသားသွူ။&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot;&gt;{{cite book|author=Asongu, J. J. and Marr, Marvee |title=Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates|year=2007|publisher=Greenview Publishing Co.|isbn=0979797632|pages=12 &amp; 112}}&lt;/ref&gt; ကုသျစ်တိစ်၊ အာရပ်၊ အေင်ဒိယ တောမ်ႏ ဥရောပ လိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻဆေ့ꩻစွိုꩻဖုံႏသွူ။&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Okothndaloh&quot;&gt;Okoth, A. and Ndaloh, A. (2006) [http://books.google.com/books?id=bfT2njyPThgC&amp;pg=PA60 ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies''], East African Publishers, pp. 60–61 ISBN 9966254501.&lt;/ref&gt; သီအုဲင်အေ ကမ္ဘာႏအချက်အလျက်အလꩻ ခမ်းထီအကို လိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကီကူရူး ၂၂%၊ လူယာ ၁၄%၊ လူယို ၁၃%၊ ကလန်ဂျင်း ၁၂ %၊ ကမ်ဘာ ၁၁%၊ ကီစီး ၆%၊ အာဖရိကခွိုꩻအလင် ၁၅% တောမ်ႏ လိုꩻအာဖရိက တမွေးတဝ်းဒါႏ လိုꩻအာသျ၊ ဥရောပတောမ်ႏ အာရပ်ခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁%)သွူ။

ခမ်းထီအကို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻဖြာꩻကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻယွဲးဖုံႏတဲင် သက်(၃၀)မာꩻလ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၇၃%) တကာႏတဝ်း လိုꩻဖြာꩻဖုံႏလဲ့ တိုꩻပွာꩻအာႏ မွိုင်တလာမွေးတဲင်&lt;ref&gt;&quot;[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Why a new president may slow population growth]&quot;. Csmonitor.com. 14 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zinkina J., Korotayev A. [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=360&amp;Itemid=1 Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out). ''World Futures'' 70/2 (2014): 120–139] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015161946/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content |date=2009-10-15 }}.&lt;/ref&gt; ကရီးရျာꩻဗူႏနေင်ႏအကို အဝ်ႏ ၂.၉ သန်းနဝ်ꩻ ယိုခါꩻ အဝ်ႏတိုꩻလဲဉ်း သန်း(၅၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population]&quot;. The New York Times. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;

== အာႏကွိုꩻ ==
{{Reflist}}

[[Category:အာဖရိကတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ]]</text>
      <sha1>jmtvsl3orwiiud8ejl91uraa4ajw653</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CPU</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8497</id>
    <revision>
      <id>34015</id>
      <parentid>31973</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T23:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>34015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5881" sha1="3rrs97aulxckmazu6808s0bwrdpxjbc" xml:space="preserve">{{Retaining title}}
{{Multiple image
|direction = vertical
|width = 220
|image1 = Intel 80486DX2 bottom.jpg
|caption1 = [[Intel 80486DX2]] CPU မော ်ဒယ် ဖဲ့ꩻလ့အကိုဖဲ့ꩻပွုံႏ
|image2 = Intel i9-14900KF CPU.jpg 
|caption2 = အိဉ်တဲလ်(Intel) ကထေမာꩻခါꩻဒါႏ အရန်းထိုထွꩻခေတ် CPU မော်ဒယ်တမျိုꩻ: ထီႏထွားဗာႏ Intel Core i9-14900KF ဖဲ့ꩻကီအထန်ႏဖဲ့ꩻပွုံႏ
}}

'''CPU''' ({{lang-en| Central processing unit; CPU}}) '''သီပီယူ''' ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ [[ကွန်ပျူတာ]] တဖြုံႏယို အကတူႏခီး အဝ်ႏဟဲ့ꩻဝင်ႏစာꩻလွေꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သီပီယူ အဖွိုႏအထိုꩻ generation အဝ်ႏလွေꩻလွဉ်နဝ်ꩻလဲ့ သီပီယူ (CPU) နဝ်ꩻ ကွန်ပျူတာတွိုင်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ [[ကိရိယာႏ|အခြွိုင်းကိရိယာႏ]]တဗာႏ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မေႏဖြွီꩻယွိုင်ႏပတ်တဖူꩻ အထွာဒျာႏစနစ်တဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ CPU ယို လိတ်ဖြုံႏအဆွာနဝ်ꩻ ငentral processing unit ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗဟိုႏ တွက်ဗျာႏချက်အမုꩻဖုံႏယို သီပီယူသွူ မာꩻဗာႏသွူ။ ခွုမ်မာꩻမုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ [[သင်္ချာ|ဂဏန်ꩻ]]အတွက်အဗျာႏမုꩻဖုံႏ၊ ကွန်ပျူတာယို ထိန်ꩻချွုတ်ဗာႏ၊ အနွို့ (input) အထန်ႏ (output) မာꩻဗာႏအာမုꩻဖုံႏ ၊ ဆင်ႏချင်ႏတွက်နပ်ဗာႏ (logical) စတဲင်ဖုံႏယို ယီးနယ်အွဉ်ႏဟွိုန်ချက်ဖုံႏ (instructions) အတွိုႏယို မာꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ၁၉၆၀ ဗာႏနေင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစဝ်းကွို့ꩻခါတဲင် ခါလာꩻကာႏ ငentral processing unit ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရငဝ်းရာႏယို ကွန်ပျူတာနယ်ႏပယ်ႏလဲ့ အဝ်ႏသွုံꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ သီပီယူနဝ်ꩻ ပရော်ဆက်ဆာ (processor) ယို ရေႏမိုႏလွေꩻဗာႏ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
[[File:ABasicComputer.svg|thumb|200px|A modern high-end consumer CPU made by Intel: [[:en:List of Intel Core processors|An Intel Core i9-14900KF]]]]

အခိန်ႏကာႏလပြောင်ꩻ ညထိုꩻခွိုင်းကားမုဲင်ꩻတွမ်ႏ သီပီယူ [[:en:CPU Design|အပွုံႏပွိုင်တွမ်ႏ Design]] ယိုနဝ်ꩻ အပြောင်ꩻ အကွာႏထိုꩻဝင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻအဝ်ႏသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ အခေႏခံႏ မာꩻထာꩻချက်ဖုံႏအာ  ကားကအဝ်ႏဗော့ꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻ တအဝ်ႏတဝ်းသွူ။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Prabhat |first=Team |url=https://books.google.com/books?id=sbqcEAAAQBAJ&amp;dq=design,+and+implementation+of+CPUs+have+changed+over+time,+but+their+fundamental+operation+remains+almost+unchanged.&amp;pg=PA95 |title=Ultimate Guide to SSC CGL Combined Graduate Level Tier-I &amp; Tier II Prelims &amp; Mains (with Latest Solved Question Papers) Guide Book English: Bestseller Book by Team Prabhat: Ultimate Guide to SSC CGL Combined Graduate Level Tier-I &amp; Tier II Prelims &amp; Mains (with Latest Solved Question Papers) Guide Book English |date=2023-04-13 |publisher=Prabhat Prakashan |isbn=978-93-5488-527-3 |pages=95 |language=en}}&lt;/ref&gt; သီပီယူယိုလဲ့ [[:en:arithmetic–logic unit|ALU ( arithmetic logic unit)]] တွမ်ႏ Control Unit ဖုံႏ အဓိကပါဝင်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်တသာ သီပီယူ အအာကိုနဝ်ꩻ မိုက်ခရို ပရော်ဆက်ဆာဖုံႏ ထွာဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတဲင် IC (integrated circuit) Chip တဗာႏအဝ်ႏပါဝင်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏ ကွန်ပျူတာဖုံႏနဝ်ꩻ multi-core processor ယို
အသွုံꩻသေခါꩻလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is a multicore processor and how does it work? |url=https://www.techtarget.com/searchdatacenter/definition/multi-core-processor |access-date=2024-03-15 |website=Data Center |language=en |accessdate=2025-06-28 |archivedate=2022-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220711210214/https://www.techtarget.com/searchdatacenter/definition/multi-core-processor }}&lt;/ref&gt; အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတဲင် သီပီယူ နီဗာႏ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းလဲ့ နီဗာႏ‌ပေါင်းလွိုယိုလဲ့ chip ယို အဝ်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

==အာႏကွိုꩻ==
{{Reflist}}

[[Category:CPU]]</text>
      <sha1>3rrs97aulxckmazu6808s0bwrdpxjbc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>