ဝီခီပီးဒီးယား blkwiki https://blk.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%84%E1%80%AB MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter မီဒီယာ တဲးဝါး အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ ကေားသုင်ꩻသား ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ ဝီခီပီးဒီးယား ဝီခီပီးဒီးယား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ ဖုဲင် ဖုဲင် အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ မီဒီယာဝီခီ မီဒီယာဝီခီ အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ တမ်းပလေက် တမ်းပလေက် အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ စွဲးကမ်းကို စွဲးကမ်းကို အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2748 34237 33057 2026-10-04T00:24:07Z InternetArchiveBot 35 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 34237 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = အေင်ဒိယ ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ | other_name = အေင်ဒိယခမ်းထီ | native_name = भारत गणराज्य,<!--Do NOT remove this from the infobox as infobox translations and transliterations do not fall under [[WP:Manual of Style/India-related articles#Indic scripts in leads and infoboxes]].--> {{Transl|hi|ISO|Bhārat Gaṇarājya}}<br />{{Smaller|(ထွား [[:en:Names of India in its official languages|အေင်ဒိယခမ်းမိဉ်ꩻ တောမ်ႏဒေႏသခံႏဘာႏသာႏလင်ကို]])}} | image_flag = Flag of India.svg | alt_flag = Horizontal tricolour flag bearing, from top to bottom, deep saffron, white, and green horizontal bands. In the centre of the white band is a navy-blue wheel with 24 spokes. | image_coat = Emblem of India.svg | symbol_width = 60px | alt_coat = Three lions facing left, right, and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a 24-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto: "सत्यमेव जयते". | symbol_type = [[:en:State Emblem of India|ခမ်းထီတန်အမုဲင်]] | other_symbol = {{Native phrase|sa|"[[:en:Vande Mataram]]"|italics=off}}<br />"I Bow to Thee, Mother"{{Lower|0.2em|{{Efn|"[...] ''Jana Gana Mana'' is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song ''Vande Mataram'', which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with ''Jana Gana Mana'' and shall have equal status with it."{{Sfn|Constituent Assembly of India|1950}}<!--end efn:-->}}{{Sfn|National Informatics Centre|2005}}<!--end lower:--><ref name="india.gov.in" />}} | other_symbol_type = စွိုးခွိုꩻငဝ်းသꩻချင်ꩻ | national_motto = {{Native phrase|sa|"[[:en:Satyameva Jayate]]"|italics=off}} | national_anthem = {{Native phrase|bn|"[[:en:Jana Gana Mana]]"|italics=off|paren=omit}}<ref name="india.gov.in">{{Cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=[[India.gov.in]] |quote=The National Anthem of India Jana Gana Mana, composed originally in Bengali by Rabindranath Tagore, was adopted in its Hindi version by the Constituent Assembly as the National Anthem of India on 24 January 1950. |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204121208/https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |archive-date=4 February 2017 }}</ref><ref name="tatsama">{{Cite news |title=National anthem of India: a brief on 'Jana Gana Mana' |url=https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |date=14 August 2012 |access-date=7 June 2019 |publisher=[[News18 India|News18]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417194530/https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |archive-date=17 April 2019}}</ref><br />"Thou Art the Ruler of the Minds of All People"{{Lower|0.2em|{{Sfn|Wolpert|2003|p=1}}<ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[ဖုဲင်:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</div> | national_languages = အဝ်ႏတဝ်း<ref name="Times News Network" /><ref name="NoneNtl" /><ref name="Press Trust of India" /> | image_map = India (orthographic projection).svg | map_width = 250px | alt_map = Image of a globe centred on India, with India highlighted. | map_caption = Area controlled by India shown in dark green; regions claimed but not controlled shown in light green | capital = [[ဝေင်ꩻနျူးဒေလီ]] | coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} | largest_city = {{Plainlist| * [[မွန်ဗုဲင်း]] (city proper) * [[ဒေလီ]] (metropolitan area) }} | official_languages = {{Hlist |[[ဟဉ်ဒီဘာႏသာႏ|ဟဉ်ဒီ]]|[[:en:Indian English|အဲင်းကလေတ်]]{{Efn|According to [[Part XVII of the Constitution of India]], [[:en:Standard Hindi|ဟဉ်ဒီ]] in the [[Devanagari]] script is the [[official language]] of the Union, along with [[:en:Indian English|English]] as an additional official language.{{Sfn|National Informatics Centre|2005}}{{Sfn|Ministry of Home Affairs 1960}}<ref name="india.gov.in2">{{Cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=[[India.gov.in]] |access-date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130830064815/https://india.gov.in/india-glance/profile |archive-date=30 August 2013 }}</ref> [[States and union territories of India|States and union territories]] can have a different official language of their own other than Hindi or English.}}<ref>{{Cite web |url=https://rajbhasha.gov.in/en/constitutional-provisions |title=Constitutional Provisions – Official Language Related Part-17 of the Constitution of India |website=[[Department of Official Language]] via [[Government of India]] |access-date=18 April 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112326/https://rajbhasha.gov.in/en/constitutional-provisions |archive-date=18 April 2021}}</ref>}} | regional_languages = {{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left; |title = [[:en:Languages with official status in India#State level|State level]] and [[:en:Eighth Schedule to the Constitution of India|{{Nowrap|Eighth Schedule}}]]<ref name="langoff">{{Cite web |url=https://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, [[Ministry of Minority Affairs]], [[Government of India]] |access-date=26 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/https://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/https://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate=8 July 2016 |accessdate=23 April 2022}}</ref> |{{Hlist | [[:en:Assamese language|အာသံ]] | [[:en:Bengali language|ဗဉ်ဂလီ]] | [[:en:Boro language (India)|ဗိုရို]] | [[:en:Dogri language|ဒိုဂီ]] | [[:en:Gujarati language|ဂူဂျာရတီ]] | [[ဟဉ်ဒီ]] | [[:en:Kannada]] | [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]] | [[:en:Kokborok]] | [[:en:Konkani language|Konkani]] | [[:en:Maithili language|Maithili]] | [[:en:Malayalam]] | [[:en:Meitei language|မဏိပူရိ]] | [[:en:Marathi language|မာရတီ]] | [[:en:Mizo language|မီဇို]] | [[:en:Nepali language|Nepali]] | [[:en:Odia language|Odia]] | [[:en:Punjabi language|Punjabi]] | [[:en:Sanskrit]] | [[:en:Santali language|Santali]] | [[:en:Sindhi language|Sindhi]] | [[:en:Tamil language|တမီ]] | [[:en:Telugu language|Telugu]] | [[:en:Urdu]] }} }} | languages_type = ဒေႏသခံႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ | languages = [[:en:List of languages by number of native speakers in India|၄၄၇ ဘာႏသာႏ]]{{Efn|Different sources give widely differing figures, primarily based on how the terms "language" and "dialect" are defined and grouped. [[Ethnologue]] lists 461 tongues for India (out of 6,912 worldwide), 447 of which are living, while 14 are extinct.<ref name="Ethnologue">{{Cite web|editor=Lewis, M. Paul |editor2=Simons, Gary F. |editor3=Fennig, Charles D.|year=2014|title=Ethnologue: Languages of the World (Seventeenth edition) : India|publisher=[[Ethnologue]] by SIL International|location= Dallas, Texas|url= https://www.ethnologue.com/country/IN|access-date=15 December 2014}}</ref><ref name="Ethnologue2">{{Cite web|url=https://archive.ethnologue.com/15/ethno_docs/distribution.asp?by=area|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217151950/https://archive.ethnologue.com/15/ethno_docs/distribution.asp?by=area|title=Ethnologue : Languages of the World (Seventeenth edition) : Statistical Summaries |publisher=[[Ethnologue]] by SIL International |archive-date=17 December 2014|access-date=17 December 2014}}</ref>}} | demonym = [[:en:Indian people|အေင်ဒိယ]] | government_type = [[:en:Federalism|ဖြယ်ဒရယ်]] [[:en:Parliamentary system|ပါလီမန်]] [[:en:Constitution of India|အခေႏခံႏဥပဒေႏ]] [[ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ]] | leader_title1 = [[:en:President of India|ခမ်းနမ်းဗွေႏ]] | leader_name1 = [[:en:Droupadi Murmu]] | leader_title2 = [[:en:Vice President of India|ဒုခမ်းနမ်းဗွေႏ]] | leader_name2 = [[:en:Jagdeep Dhankhar]] | leader_title3 = [[:en:Prime Minister of India|ဝွန်ႏတန်ချုတ်]] | leader_name3 = [[:en:Narendra Modi]] | leader_title4 = [[:en:Chief Justice of India|တရာꩻသူꩻကီꩻတန်ချုတ်]] | leader_name4 = [[:en:Dhananjaya Y. Chandrachud]] | leader_title5 = [[:en:Speaker of the Lok Sabha|Lok Sabha Speaker]] | leader_name5 = [[:en:Om Birla]] | legislature = [[:en:Parliament of India|ပါလီမန်လွတ်တောႏ]] | upper_house = [[:en:Rajya Sabha]] | lower_house = [[:en:Lok Sabha]] | sovereignty_type = [[:en:Indian independence movement|လꩻလွစ်တခြင်]] | sovereignty_note = [[:en:United Kingdom|ဗိတိသျအဲင်းကလေတ်]]ထျꩻ | established_event1 = [[:en:Dominion of India|ကေႏညာႏလွစ်တခြင်ရေꩻ]] | established_date1 = [[:en:Independence Day (India)|၁၉၄၇ ဩဂုတ် ၁၅]] | established_event2 = [[:en:Republic|ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ]] | established_date2 = [[:en:Republic Day (India)|၁၉၅၀ ဇန်နဝါရီ ၂၆]] | area_km2 = 3,287,263<ref name="india.gov.in" /> | area_footnote = {{Efn|"The country's exact size is subject to debate because some borders are disputed. The Indian government lists the total area as {{Convert|3287260|km2|sqmi|abbr=on}} and the total land area as {{Convert|3060500|km2|sqmi|abbr=on}}; the United Nations lists the total area as {{Convert|3287263|km2|sqmi|abbr=on}} and total land area as {{Convert|2973190|km2|sqmi|abbr=on}}."{{Sfn|Library of Congress|2004}} }} | area_rank = 7th | area_sq_mi = 1,269,346 | percent_water = 9.6 | population_estimate = 1,352,642,280 {{IncreaseNeutral}} {{UN Population|India}}{{UN Population|ref}} | population_census = 1,210,854,977<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|title=Population Enumeration Data (Final Population)|work=2011 Census Data|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General & Census Commissioner, India]]|access-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522213913/https://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|archive-date=22 May 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|title=A – 2 Decadal Variation in Population Since 1901|work=2011 Census Data|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General & Census Commissioner, India]]|access-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430213141/https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|archive-date=30 April 2016}}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၁၉ {{UN Population|Year}} | population_estimate_rank = 2nd | population_census_year = 2011 | population_census_rank = 2nd | population_density_km2 = 3287263 | population_density_sq_mi = {{Pop density|{{Indian population clock}}|1269219|sqmi|disp=num|prec=1}} | population_density_rank = 19th | GDP_PPP = {{Increase}} {{Nowrap|$11.745 ထရီလီယံ}}<ref name=imf>{{Cite news |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=534,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&sy=2017&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database: April 2022 |publisher=[[International Monetary Fund]] |newspaper=Imf |date=April 2022 |access-date=19 April 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = 3rd | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $8,358<ref name=imf /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 128th | GDP_nominal = {{Increase}} {{Nowrap|$3.29 ထရီလီယံ}}<ref name=imf /> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = 6th | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $2,342<ref name=imf /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 144th | Gini = 35.7 <!--number only--> | Gini_year = 2011 | Gini_change = | Gini_ref = <ref>{{Cite web|title=Gini Index coefficient|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|website=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707032440/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|archive-date=7 July 2021|accessdate=23 April 2022|archivedate=30 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gini index (World Bank estimate) – India |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=IN|publisher=[[World bank]]}}</ref> | Gini_rank = 98th | HDI = 0.645 <!--number only--> | HDI_year = 2019 <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 131 | currency = [[:en:Indian rupee|အေင်ဒိယ ရူပီး]] (₹) | currency_code = INR | time_zone = [[:en:Indian Standard Time|အေဒိယအခိန်ႏအွိုင်ꩻ(IST)]] | utc_offset = +05:30 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[:en:Daylight saving time|DST]] is not observed'' | time_zone_DST = | date_format = နီꩻ/လာ/နေင်ႏ {{Efn|See [[Date and time notation in India]].}} | drives_on = စေႏ<ref>{{Cite web |title=List of all left- & right-driving countries around the world |url=https://www.worldstandards.eu/cars/list-of-left-driving-countries/ |date=13 May 2020 |access-date=10 June 2020 |website=worldstandards.eu}}</ref> | calling_code = [[:en:Telephone numbers in India|+91]] | cctld = [[.in]] ([[.in#Internationalised domain names and country codes|အလင်]]) | englishmotto="Truth Alone Triumphs"{{Lower|0.2em|{{Sfn|National Informatics Centre|2005}}}} | religion_year = 2011 | religion = *79.8% [[:en:Hinduism in India|ဟေင်ဒူဘာႏသာႏ]] *14.2% [[:en:Islam in India|အစ်သလာမ်ဘာႏသာႏ]] *2.3% [[:en:Christianity in India|ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ]] *1.7% [[:en:Sikhism in India|သစ်ဘာႏသာႏ]] *0.7% [[:en:History of Buddhism in India|ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ]] *0.4% [[:en:Jainism in India|စေင်းဘာႏသာႏ]] *0.23% [[:en:Irreligion in India|Unaffiliated]] *0.65% [[:en:Religion in India|အလင်]]<ref name="Census2011religion" /> | official_website = <!-- do not add www.gov.in – The article is about the country, not the government – from Template:Infobox country, do not use government website (e.g. usa.gov) for countries (e.g. United States) --> | today = | iso3166code = IN }} '''အေင်ဒိယခမ်းထီ''' (ဟဉ်ဒီ: Bhārat Gaṇarājya) ([[ဗဉ်ဂလီဘာႏသာႏငဝ်းကွါ|ဗဉ်ဂလီ]]: ভারতীয় প্রজাতন্ত্র Bhārat projatontro) ([[အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ|အဲင်းကလေတ်]]: India) ယို တရာꩻဝင်ႏအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ '''အေင်ဒိယ ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ'''တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ [[အာသျ|အာသျတွိုက်]]အခဝ်နဝ်ကို [[ကမ္ဘာႏဟံႏ|ကမ္ဘာႏ]]လောင်း ထွာဒျာႏ ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်း အတန်သွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏသတ္တမအရန်း၊ ထွာဒျာႏ ဒုတိယလိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻခမ်းထီ တောမ်ႏ ဒီမိုကရေသီခမ်းထီဖုံႏအကို ထွာဒျာႏ လိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ [[အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ|အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ]]၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အာရတ်ပင်ႏလယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏဖုံႏ အဝ်ႏရမ်ꩻခါꩻတဲင် အေင်ဒိယခမ်းနဝ်ꩻ ကမ်းရိုးတန်းအဒွေါင်ႏအဆွာꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏမဲင်ႏပေါင်ꩻ ၄၆၇၁ မဲင်ႏ (၇၅၁၇ ကီလိုမီတာ)နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏရောင်ꩻဒါႏခမ်းထီဖုံႏအနေႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ [[ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ]]၊ [[မျန်မာခမ်းထီ]]၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ [[နီပေါခမ်းထီ]]၊ [[ခယ်ႏခမ်းထီ]]၊ [[ဗူတန်ခမ်းထီ]]၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ [[ပါကစ်သတန်ခမ်းထီ]]ဖုံ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ [[သီရိလင်ႏကာႏခမ်းထီ]]၊ [[မော်ဒုဲက်ခမ်းထီ]] တောမ်ႏ [[အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ|အိဉ်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ]]လဲ့ အဝ်ႏဗော့ꩻနေနေသွူ။ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁,၂၆၉,၃၄၆ မဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အေင်ဒိယခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၂၁၀,၁၉၃,၄၂၂ ဖြာꩻ (သန်း ၁၂၀၀ လွို) နဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒုကောင်ရွေꩻခါႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ဖွာꩻထန်ႏလွဉ်ခင်ႏလမ်း၊ သမဲင်ꩻဝင်ႏ ကွန်ႏသယ်ႏတဖူꩻရဲဉ်ႏတောမ်ႏ တန်ထိုဒါႏအဉ်ပါယာခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏဒါႏအရပ်ဒေႏသဒျာႏတဲင် အေင်ဒိယနဝ်ꩻ မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻထွူ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ တဖူꩻဆွာꩻအကို ဝွေꩻစီꩻပွာꩻရေꩻ ယေန်ႏငဲးရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻဗွေစွုမ်ႏဒါႏ ဒေႏသအနေႏ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့လွ့နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဘာႏသာႏတန် ၄ ဘာႏသာႏ ကထွာဒါႏ [[ဟေင်ဒူဘာႏသာႏ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ]]၊ [[စေင်းဘာႏသာႏ]] တောမ်ႏ [[သိစ်ဘာႏသာႏ]]ဖုံႏလဲ့ ဖွာꩻထန်ႏလွဉ်ဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းထီကိုတဲင် အဝ်ႏကုဲင် Zoroastrianism၊ [[စျူးဘာႏသာႏ]]၊  [[ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ]]၊ [[အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏ|အစ်သာလာမ်]] ဖုံႏလဲ့ ဖျော်တွိုႏလွဉ် အေင်ဒိယခမ်းကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပထမရေင်ဗူႏနေင်ႏအကိုကာႏတဲင် အေင်ဒိယခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲးရေꩻ အဝ်ႏစွုမ်ႏဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစ ၁၈ ရျာꩻဗူႏအစဝ်းခိန်ႏကို ဗိတိသျအေင်ဒိယအခဝ်ကွဉ်ႏ ကိုမ်ႏပဏီႏ နွို့လွဉ်တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻတဲင် တွိုႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏနဝ်ꩻ ထဲ့အဝ်ႏသော့ꩻထိုꩻဗာႏ ဗိတိသျအဲင်းကလေက် ကလာꩻဗွာသီးစူကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ နေးတောမ်ႏအချော်ꩻနယ်ꩻ လွိုဆန်လွေꩻဗိတိသျသီးတဲင် ၁၉၄၇ ဗာႏနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻခန်း လွစ်တခြင်ရေꩻ ဗိတိသျအဲင်းကလေက်သီး စူကိုနဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပါလီမန် ဖြယ်ဒရယ်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီတဲင် ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ ၂၈ ဖြုံႏ တောမ်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၇ ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း မိဉ်ႏထွားလုဲင်ႏရွဉ်ဆေꩻကွက်ꩻနုံꩻနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻ ထွာစွဉ်ႏ အတန်သွတ်ꩻ အရန်း ၁၂ ကိုတဲင် ထွာစွဉ်ႏ စတုတ္ထဖြေꩻထူႏအာႏ အဟဝ်သွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ပွိုးတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻအပြောင်ꩻအလုဲင်ႏ ထင်ႏထိုမုꩻတဲင် အေင်ဒိယနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻထင်ႏထိုမုꩻအာႏကို တွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ ဒုတိယအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အေင်ဒိယခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ကေန်ꩻခြေားမုꩻဖုံႏ၊ ဒါႏတဝ်းလိတ်သားဖုံႏ၊ အဟာႏရလိုမ်းဗွေတဝ်းဖုံႏ အဝ်ႏအာနေကနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အဝ်ႏအာအဝ်ႏလွိုင်ႏအဝ်ႏစွုမ်ႏဒါႏ အေင်ဒိယခမ်းထီနဝ်ꩻ သဘာဝထိန်ꩻသိမ်ꩻရေꩻကိုလဲ့ တရိစ္ဆာန်ႏထာꩻသားတခြာသီးအတာႏ ထွာအီလမ်းပါႏနေနေသွူ။ {| class="infobox borderless" |+ အေင်ဒိယခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ စွိုးခွိုꩻအမုဲင်ဖုံႏ (တရာꩻဝင်ႏ) |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် တရိစ္ဆာန်ႏ''' | | [[ဖုဲင်:2005-bandipur-tusker.jpg|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် ဝါး''' | | [[ဖုဲင်:Pavo muticus (Tierpark Berlin) - 1017-899-(118).jpg|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် သေင်ႏ''' | | [[ဖုဲင်:Banyan tree on the banks of Khadakwasla Dam.jpg|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် ကဝ်ႏ''' | | [[ဖုဲင်:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် heritage animal''' | | [[ဖုဲင်:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''National aquatic marine mammal''' | | [[ဖုဲင်:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''National reptile''' | | [[ဖုဲင်:King-Cobra.jpg|50px]] |- ! '''National heritage mammal''' | | [[ဖုဲင်:Hanuman Langur.jpg|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် သေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာႏ''' | | [[ဖုဲင်:An Unripe Mango Of Ratnagiri (India).JPG|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် ဖရာꩻ''' | | [[ဖုဲင်:New Delhi Temple.jpg|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် ထီခြောင်''' | | [[ဖုဲင်:River Ganges.JPG|50px]] |- ! '''စွိုးခွိုꩻအမုဲင် ကောင်''' | | [[ဖုဲင်:Nanda Devi 2006.JPG|50px]] |- |} == အမိဉ်ꩻရွီးခိုႏ == အေင်ဒိယ(India) ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ "အိန္ဒု (Indus)" ငဝ်းငွါအမိဉ်ꩻကို ဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်တဲင် အခေႏခံႏဒျာႏ ပါသျားငဝ်းငွါစခါ "Hindu" တောမ်ႏ သင်္ကရိုက်(Sanskrit)ဘာႏသာႏ "Sindhu" အရွီးခိုႏတောမ်ႏ ဒေႏသခံႏသီးကဟဲ့ꩻဒါႏ အေင်ဒုခြောင် သမဲင်ꩻဝင်ႏမိဉ်ꩻဒျာႏသွူ။ အေင်ဒိယယို ဂရိပွိုင်းလဲင်ႏစခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ "အင်ဒွိုင် (Indoi) (Ινδοί)" နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "လိုꩻအေင်ဒု" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏအခေႏခံႏဥပဒေႏတောမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါပေါင်ꩻစွုမ်ႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအသိမတ်ဒျာႏ "ဘာရတ်(Bharat)"အမိဉ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻတောမ်ႏ တသွုန်တွောင်းတရျားညီႏ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ == ဟံႏနယ်ႏဖုံႏ == [[ဖုဲင်:India-states-numbered.svg|thumb|အေင်ဒိယခမ်းထီ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏဟံႏပုင်ႏ]] '''အေင်ဒိယခမ်းထီ''' ကိုနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ ၂၈ ဖြုံႏ၊ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၇ ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။<ref name="LOC PROFILE">{{Cite web |title = Country Profile: India |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |accessdate = 24 June 2007 |publisher = Library of Congress – Federal Research Division |month= December | year= 2004 |format = PDF}}</ref> ခမ်းနယ်ႏကားကအဝ်ႏလို့လို့တောမ်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၂ ဖြုံႏ ကထွာဒါႏ ပူဒုချယ်ရီ တောမ်ႏ ဒေလီစွိုးခွိုꩻခမ်းခြွဉ်းဗူႏဝေင်ꩻတန်ဟံႏနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လွိုက်ဒင်ႏခါꩻဒါႏ လွတ်တောႏအဝ်ႏတဲင် အစိုႏရနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဝက်မင်စတာ ပုင်ႏစံႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏကုဲင် ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၅ ဖြုံႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏမျောက်လွေꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻကယ်ႏဖုံႏတဲင် အဝ်ႏဗဟိုႏ အိုပ်ချုတ်လွေꩻတိုက်ရိုက်ဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၆ ဗာႏ စီႏခြပ်ဖန်းဖြယ်ချာခမ်းနယ်ႏဖုံႏ ဥပဒေႏအလꩻ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏအခေႏခံႏလွေꩻတောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။<ref>{{Cite web|url=http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/|title=States Reorganisation Act, 1956|work=Constitution of India|publisher=Commonwealth Legal Information Institute|accessdate=31 October 2007|archivedate=16 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516123014/http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/}}; See also: [[:en:Political integration of India]].</ref> အေင်ဒိယခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ- {| class="sortable wikitable" |- !ခမ်းနယ်ႏ !! ဝေင်ꩻတန် |- | မဇ္ဈဒေႏသ || ဗိုပေါ |- | ရာဇဌာန် || ဂျေးပူး |- | မဟာရဋ္ဌ || ဘုံဘိုင် |- | ဥတ္တရဒေႏသ || လတ်ခနောင် |- | အန္ဓရဒေႏသ || ဟိုက်ဒရဗတ် |- | ဂျမ္မူတောမ်ႏ ကသ္မီရ || ဆရင်နဂါ |- | အာသံ || ဒစ္စပူ |- | ကာနတက || ဗန်ဂလို |- | ဂူဂျရတ် || ဂန္ဓီနဂါ |- | ဗီဟာ || ပတ္တန |- | ဩရိဿ || ဘူဗန်နိသျှဝါ |- | တမီနာဒူ || မဒရပ် |- | ပန်ဂျပ် || ချန်ဒီဂါ |- | အနောက်ဘင်္ဂလား || ကာလကတ္တား |- | ကဲရာလာ || တြိဗန်ဒရမ် |- | ဟာရိယာန || ချန်ဒီဂါ |- | ဟိမာချာဒေသ || ဆင်းမလား |- | နာဂလဲဉ်းခမ်းနယ်ႏ || ကိုဟီးမား |- | မဏိပူရ || အင်ဖား |- | တြိပူရ || အဂါတာလ |- | မိဂါလယ || ရှီလောင် |- | ဆစ်ကင်း || ဂန်တုတ်ဝ |- | တေလင်္ဂဏ || TBD |} ကအွဉ်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏ စာႏရင်ꩻကိုကီနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရသီး အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း အဝ်ႏဗဟိုႏအစိုႏရ တိုက်ရိုက်ကအိုပ်ချုတ်စွဉ်ႏလွေꩻဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဝေင်ꩻတန်- # ကပ္ပလီကြွန်တောမ်ႏ နီကိုဗာကြွန် ပို့ဗလဲယား # ဒေလီ ဒေလီ # လက်ရွှာဒွိ ကာဗာရတ်တီ # ချန်ဒီဂါ ချန်ဒီဂါ # ဒါဒရာနှင့် နာဂါဟာဗေလီ ဆီလဗတ်ဆ # ဂိုအာ၊ ဒါမန်နှင့် ဒျူ ပါနာဂျီး # ပွန်ဒီချယ်ရီ ပွန်ဒီချယ်ရီ # အရူနာချာဒေသ ဣတနာဂါ # မီဇိုရမ် အာအိဇော<br> ခမ်းနယ်ႏစာႏရင်ꩻကို ကအွဉ်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ ဆစ်ကင်းခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ ကရီးခါ ထွာဒျာႏ အေင်ဒိယအစိုႏရ အစောင်းသျောက်ခံႏ နယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉၇၅ ဗာႏ မတ်လာ ၁ နီꩻကို ခမ်းနယ်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားဆန္ဒအလꩻ တွိုႏဧပီလာ ၂၆ နီꩻနဝ်ꩻ နွို့ပါညီꩻလွေꩻယင်း အေင်ဒိယခမ်းခြွဉ်းဗူႏကို ခမ်းနယ်ႏတဖြုံႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနျူးဒေလီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂအစွိုꩻနွို့ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)</ref> == ဘာႏသာႏထာꩻယူႏဝါႏဒ == လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ အေင်ဒိယခမ်းထီတန်နဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏမုꩻဘာႏသာႏလဲ့ အဝ်ႏစွုမ်ႏငါႏသွူ။ ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ ဘာႏသာႏရေꩻကိုꩻကွဲႏမုꩻနဝ်ꩻ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် အဝ်ႏဖေႏခါꩻဒျာႏ ကိုႏကွဲႏခွင်ꩻလဲ့ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏဒျာႏ ဟေင်ဒူဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အေင်ဒိယခမ်းကို ဘာႏသာႏအလွောက်ꩻ ကိုꩻကွဲႏမုꩻနဝ်ꩻ ဟေင်ဒူ ၈၂၇,၅၇၈,၈၆၈ ဖြာꩻ (၈၀.၅ %)၊ မွတ်ဆလင် ၁၃၈,၁၈၈,၂၄၀ (၁၃.၄ %)၊ ခရစ်ယာန်ႏ ၂၄,၀၈၀,ဝ၁၆ (၂.၃ %)၊ သစ်ခ် ၁၉,၂၁၅,၇၃၀ (၁.၉ %)၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ၇,၉၅၅,၂၀၇ (ဝ.၈ %)၊ စေင်း ၄,၂၂၅,၀၅၃ (ဝ.၄ %)၊ ဘာႏသာႏအယူႏဝါႏဒအလင်ဖုံႏ ၆,၆၃၉,၆၂၆ (ဝ.၆ %) တောမ်ႏ ဘာႏသာႏအယူႏဝါႏဒအဝ်ႏတဝ်း ၇၂၇,၅၈၈ (ဝ.၁ %) ဖြာꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။<ref>[http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/religion.aspx Census of India : Religious Composition<!-- Bot generated title -->]</ref> [[ဖုဲင်:Religion in India.svg|thumb|upright|300px|၂၀၁၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အေင်ဒိယခမ်းထီ အွဉ်ႏနယ်ကိုꩻကွဲႏဘာႏသာႏပုင်ႏ {{Legend|#9ca2e4|ဟေင်ဒူ}} {{Legend|#9cf332|မူသလဉ်}} {{Legend|#7bdeff|ခရိယာန်ႏ}} {{Legend|#cd8dcd|သစ်ခ်}} {{Legend|#ffde6a|ဗုဒ္ဓ}} {{Legend|#808080|အလင်}}]] == အာႏကွိုꩻ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ]] 35nr8evbh139bime9dkfpkap6u3pn8a