Wikipidiya
bolwiki
https://bol.wikipedia.org/wiki/Peji_Unsiri
MediaWiki 1.47.0-wmf.16
first-letter
Media
Inmusamman
Mossa
Ruta
Rutta mossa
Wikipidiya
Wikipidiya mossa
Fayil
Fayil mossa
MediaWiki
MediaWiki mossa
Tempilet
Tempilet mossa
Taimako
Taimako mossa
Panni
Panni mossa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Abubakar Atiku
0
369
8726
8401
2026-08-19T21:47:36Z
Abu Sadeeq77
197
8726
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q4670092}}
Abubakar Atiku (itu Rayuwa koga soni in 1782 zuwa 1842) ishin moi in kunum ga tarihi musuluwa sokoto, itu Mulki Ga tere oktoba Soni in 1837 zuwa nuwamba soninshe in 1842.
Abu Bakr Atiku (Larabci: أبو بكر أتيكو) 1782_1842) ishinji moi musulwa in kunum in khalifanci sokoto, la itu moyinshe ko tere oktoba 1837 zuwa Nuwamba 1842.
Layan Abubakar Atiku Lawo Shehu ga mondini in balau ga usman Dan fodio ga soninshe 1782.(1) Gada in Dom manala zaffeni gadango Gaga bincike LA boni iwoyi itu jagora Degal harzuwa lokacinlla Zaffeni ga maddi anin doffa aji Ina hijira ga 1804.(1) Mana zani muhammdu Bello, ga moleni Mana Asma'u sadaukutu ga muhimmi bangare sonini GA farko beyi Ina nazari GA rubutu aru ga tarihi GA kala ilmi adadi musulunci (2) godom rutani in tarihi ga aruni aji wazuwa kala aji konani ga Siri matani in zaman.
Ga soninshe 1815 lokaci la usman Dan fodio siya jini itu takara in zani muhammdu Bello ga taikace inko ishin malliki daula sokoto. Ele tetteke gogormaya gado moyinshe musulwa goran Atiku ga boni yari in Soni modi (3).
Lakoaci LA ishin fetengo majini an ona shawara ga muhammdu Bello tsawo Rayuwa ni.
== Sultan ==
Atiku majini moii musulwa ga soninshe in 1837 lokaci la zani Bello muhammdu siya jini . Maddi koga moyinshe halifanci kodna Atiku, LA antun yunkuri shirye in maddi anin takara Amma in ga tene aji nada Atiku ga matsayin magaji zani (4)(4)
Atiku itu yukuri chanza manufofi maddi in Bello la konuwoyi almubazzaranci ji. Haramtu wona ga aru Gaga halifanci laga tsauri sosai(5)(5) Bugu GA sauwi shaf GA cewa Bello gudanu gwamnati ni koga wurno tsawon soninshe in tetteke in Rayuwa, Atiku matu Siri birni woli Dina sokoto.(4)
Amma shaf gashe mulikini I farin jini sosae sa gagama miyya ga kala moyinshe halifanci sa(5) ga tetteke mulikini, tikici kunnu konni ga lokaci la ishin gani gako cewa an shugaba modi aji Tina gashi konni kala zowu moyinshe Adamawa. Moddibo Adamawa itu washi filanti ga boni Atiku Usman Dan fodio.(4) Atiku inna dama itu goyon baya GA moii modi la aji inani biyayya ga Haman sambo inko she itu aminatu GA kafa moyinshe la aji Tina gashi konni harkani Haman sambo la konu muhimmi bangare in yanki adamawa . Dama itu barazana fete koga halifanci sokoto, ga maimakoshe ishin dai daula usmaniyya sakamako lamari. Moyinshe Adamawa itu nem GA washi basasa har saiga wakilai ningo baiyinan gako cewa Atiku motu jini, kala magajini itu gaggawa saiya shawara amincewa GA sambo(4)
== Moto ==
koga daidai in Soni 1842 koga tere musulunci in sha'aban ga ramadan itu jagora GA modi hari ga tshibiri ga maradun. Forango shaf moi in dar in halifanci mate halartu kafa yakubu Dan dadi in moyinshe Bauchi inko manshi agita dinasa amma ishin itu serni lawo ni Ibrahim ga madadini. Atiku gottujini ga lokaci washiye, ga kala ga guttula itu fama GA ishin GA boii ga kala sakamako azumi tere ramadan siyajini ga katuru.(6)
== Zuri'a ==
Modi koga daneni ishin Ahmadu Atiku moi musulwa in badi 5 ga modi lawo ni Abd-ar Rahman Dan Abi Bakar moii musulwa in 11, in halifanci sokoto. Diyani ji muhammdu Attahiru in modi, moi musulwa in tetteke in halifanci sokoto.(2)(7)
0mrdv7lstsrmwxijwwjr0hcjbcbohy3
Bayelsa
0
456
8742
8476
2026-08-20T07:42:26Z
Abu Sadeeq77
197
8742
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q532153}}
'''Bayelsa''' Woli Bayelsa eta a fayta gudi fayta gudin [[Nijeriya]], ita a tene Dai Dai Dalla beyi [[Niger]] Delta.<ref>"Yenagoa | Location, Facts, & Population". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2021-09-11.</ref><ref name=":0">"Bayelsa – History & Culture – Bayelsa State Government". Retrieved 2021-09-11.</ref> Zan tan woli Bayelsa ye gaga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga bacchi Modi(1996),<ref>"Bayelsa State". ''[[BBC]] News Pidgin''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ke foɗin tango Koji woli Rivers.<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian [[Nigeria]] News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> mammeye zowwo faruye wentan Koga woli Yaa Onan go foyo Ga woliye. Gontattuk kodoki Ga woli Rivers<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian Nigeria News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ko fayta Darr, gake woli Delta Ko Zoni, beyila Aushi Atalanta tattuk beyi ye lo gudi Ga woli ye.
Woli bayelsa itaga Siri woli Kimani kilomita 10,773kmaq, inko she majjito jiha Laga karanci fili ga Nigeria. Kala itaga godom mi'yya Kimani 2,394,725, (kiyasi in 2016) shiyasa itaji jiha Laga mi'yya sosai sa. Siri birni jiha ye itaji Yenagoa . Douye Diri ji gwamna jiha ye soni in 2022. Antaimika ni ishinji Lawrence Ewrudjakpo. Dottawa jiha ye gontango gamin, Goodluck Jonathan, David Clark Ben Murray Bruce, Emmanuel paulker Izibefien ga Even Foster Ogola. Ga sanadiya kasantuwato ga yanki Niger Delta, Jiha Bayelsa mamayantun Andi ga Kogi ga Amma. Kala shaf goruye amma ji. Inko she shiyasa itaga tinadom sosae sa ko Ina goggo titi.
== Diwwa ==
<references/>
9c994z4lezp497czq45cwsvqb096ejo
8743
8742
2026-08-20T07:48:49Z
Abu Sadeeq77
197
8743
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q532153}}
'''Bayelsa''' Woli Bayelsa eta a fayta gudi fayta gudin [[Nijeriya]], ita a tene Dai Dai Dalla beyi [[Niger]] Delta.<ref>"Yenagoa | Location, Facts, & Population". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2021-09-11.</ref><ref name=":0">"Bayelsa – History & Culture – Bayelsa State Government". Retrieved 2021-09-11.</ref> Zan tan woli Bayelsa ye gaga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga bacchi Modi(1996),<ref>"Bayelsa State". ''[[BBC]] News Pidgin''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ke foɗin tango Koji woli Rivers.<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian [[Nigeria]] News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> mammeye zowwo faruye wentan Koga woli Yaa Onan go foyo Ga woliye. Gontattuk kodoki Ga woli Rivers<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian Nigeria News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ko fayta Darr, gake woli Delta Ko Zoni, beyila Aushi Atalanta tattuk beyi ye lo gudi Ga woli ye.
Woli bayelsa itaga Siri woli Kimani kilomita 10,773kmaq, inko she majjito jiha Laga karanci fili ga Nigeria. Kala itaga godom mi'yya Kimani 2,394,725, (kiyasi in 2016) shiyasa itaji jiha Laga mi'yya sosai sa. Siri birni jiha ye itaji Yenagoa . Douye Diri ji gwamna jiha ye soni in 2022. Antaimika ni ishinji Lawrence Ewrudjakpo. Dottawa jiha ye gontango gamin, Goodluck Jonathan, David Clark Ben Murray Bruce, Emmanuel paulker Izibefien ga Even Foster Ogola. Ga sanadiya kasantuwato ga yanki Niger Delta, Jiha Bayelsa mamayantun Andi ga Kogi ga Amma. Kala shaf goruye amma ji. Inko she shiyasa itaga tinadom sosae sa ko Ina goggo titi.
Aji amfani ga Harshe Ijaw ga lema au ga jiha ye jizani ga Messe harsuna mana Isoko ga Urhobo ga manshi kyauyuka jiha ye.
== Diwwa ==
<references/>
e1jqqy4s1s5n2ezffgou4jqcvx4519l
8744
8743
2026-08-20T08:05:01Z
Abu Sadeeq77
197
8744
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q532153}}
'''Bayelsa''' Woli Bayelsa eta a fayta gudi fayta gudin [[Nijeriya]], ita a tene Dai Dai Dalla beyi [[Niger]] Delta.<ref>"Yenagoa | Location, Facts, & Population". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2021-09-11.</ref><ref name=":0">"Bayelsa – History & Culture – Bayelsa State Government". Retrieved 2021-09-11.</ref> Zan tan woli Bayelsa ye gaga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga bacchi Modi(1996),<ref>"Bayelsa State". ''[[BBC]] News Pidgin''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ke foɗin tango Koji woli Rivers.<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian [[Nigeria]] News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> mammeye zowwo faruye wentan Koga woli Yaa Onan go foyo Ga woliye. Gontattuk kodoki Ga woli Rivers<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian Nigeria News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ko fayta Darr, gake woli Delta Ko Zoni, beyila Aushi Atalanta tattuk beyi ye lo gudi Ga woli ye.
Woli bayelsa itaga Siri woli Kimani kilomita 10,773kmaq, inko she majjito jiha Laga karanci fili ga Nigeria. Kala itaga godom mi'yya Kimani 2,394,725, (kiyasi in 2016) shiyasa itaji jiha Laga mi'yya sosai sa. Siri birni jiha ye itaji Yenagoa . Douye Diri ji gwamna jiha ye soni in 2022. Antaimika ni ishinji Lawrence Ewrudjakpo. Dottawa jiha ye gontango gamin, Goodluck Jonathan, David Clark Ben Murray Bruce, Emmanuel paulker Izibefien ga Even Foster Ogola. Ga sanadiya kasantuwato ga yanki Niger Delta, Jiha Bayelsa mamayantun Andi ga Kogi ga Amma. Kala shaf goruye amma ji. Inko she shiyasa itaga tinadom sosae sa ko Ina goggo titi.
Aji amfani ga Harshe Ijaw ga lema au ga jiha ye jizani ga Messe harsuna mana Isoko ga Urhobo ga manshi kyauyuka jiha ye.
Bukukuwa Bayelsa
Itaga dolinshe hukumomi 8: Ekeremor, kolokumal Opokuma,Yenagoa, Nemba,Ogabia, Sagbama,hi brassa ga kala ijaw aushi. Bayelsa kasantu boni ga mi'yya Urhabo ga dole Hukuma Sagbama.
== Diwwa ==
<references/>
d43q0qyuubk261a2lngtuwe8k8bwbj5
Elizabeth Salamatu Forgor
0
517
8736
4153
2026-08-20T06:13:08Z
Salil Kumar Mukherjee
33
8736
wikitext
text/x-wiki
'''Elizabeth Salamatu forgor''' jami'a diflomasiyya Ghana ji kala memba ji in, new kwamishina ghana . Kasantu Siri kwamishina ghana in Namibiya Dalla 2017 ga 2025.(1)(2)(3)
== Siyasa ==
Ga soni in 2003 antu takara kala yakilan zabe foda gwani in New poteiotic party ga mazaba Bole inko wakilta jam'iya tosiri zabe ga Ghana in 2004.(1)
== Nadan Jakada ==
Ga tere yuli 2017 shuganana Akuffo-Addo nasu Elizabeth forgo ga matsayin jakada Ghana ga manibia . Kasantu Gaga Maddi la monasu ga Ghana kossu 22la ladansu inko jagora ga diflomasiyya Ghana daban daban ga duniya.(1)(4)(5)
== Ɗiwwa ==
9rn96t7ihdzqirilhlbjk11hkfz0qcp
8737
8736
2026-08-20T06:14:55Z
Salil Kumar Mukherjee
33
Databox
8737
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q33069730}}
'''Elizabeth Salamatu forgor''' jami'a diflomasiyya Ghana ji kala memba ji in, new kwamishina ghana . Kasantu Siri kwamishina ghana in Namibiya Dalla 2017 ga 2025.(1)(2)(3)
== Siyasa ==
Ga soni in 2003 antu takara kala yakilan zabe foda gwani in New poteiotic party ga mazaba Bole inko wakilta jam'iya tosiri zabe ga Ghana in 2004.(1)
== Nadan Jakada ==
Ga tere yuli 2017 shuganana Akuffo-Addo nasu Elizabeth forgo ga matsayin jakada Ghana ga manibia . Kasantu Gaga Maddi la monasu ga Ghana kossu 22la ladansu inko jagora ga diflomasiyya Ghana daban daban ga duniya.(1)(4)(5)
== Ɗiwwa ==
c59acf6lgifipl6esx49uajp6gs7rku
Fika
0
534
8728
8631
2026-08-19T22:51:16Z
~2026-45570-55
298
8728
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Fika
| image_skyline = [[Fayil:Doum Palm Trees farm near Ngaji River (1).jpg|280px]]<br>[[Fayil:Mountain in Fika LGA Yobe State (3).jpg|280px]]<br>[[Fayil:Fika kurtzifizioa.jpg|280px]]
| settlement_type = [[Local government areas ga Nijeriya|LGA]] and town
| mapframe = <mapframe height="300" width="300" align="center" text="Location of Fika LGA">
{
"type": "ExternalData",
"service": "geoshape",
"ids": "Q5448220"
}
</mapframe><mapframe width="300" height="300" zoom="14" longitude="11.308056" latitude="11.283333" text="Location of Fika (Town)" align="center">
{
"type": "Feature",
"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.308056, 11.283333] },
}
</mapframe>
| country = Nigeria
}}
Fika goru ji ko ga lardi [[jiha Yobe]], Ga ko goggo [[Gombe]] ba ka indu ko [[Potiskum|pataskum]], kafin ka lomi Ngara ga [[Nijeriya]]. Goruye goru anin pìkkà.<ref>https://www.nipc.gov.ng/nigeria-states/yobe-state/</ref> Fika ga faɗi area 2,852 km2. Akwati pikka goru dono lapiya ga gonta koyi goru mi'yya na a foro bo bole bakaala kaporina bo pikka.
Ga pikka ga nguronshe ingodum muga
Gabayi,bogaru,sirife,zirkizanzana,pukumari,ngurodala,mainari,ga bani garba,bogawuna tinja,bogawuna moi,korori, ga ngafate goru moi pikka moi muhammad Abali ibn Muhammad idriss Moi inhunshene yabaki sauwinidi garan zau.
== Ɗiwwa ==
gy3u8923qhzzxhmzyv9jdex8ok7snms
Geoffrey Bond
0
554
8738
4510
2026-08-20T06:27:55Z
Salil Kumar Mukherjee
33
8738
wikitext
text/x-wiki
Farfesa '''Geoffrey bond''' (layannin ga 27 ga tere mayu, 1912) ga yanki Brighton laga woli ingila, kala ishin an'ruta ji ga fanni woli.
== Karatu Ga Ruta ==
Sea scale preparaty school ga soni t1926 zuwa 1930 imperial college of science University of London, England ga soni in,1937 zuwa (1)
== Iyali ==
Ishin ga Mondu ga lawo, modi ga lawo Mondu modi.
== Ɗiwwa ==
6gazo4fes52zy0s493bk772ms3gs5ng
8739
8738
2026-08-20T06:29:15Z
Salil Kumar Mukherjee
33
Databox
8739
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q121323146}}
Farfesa '''Geoffrey bond''' (layannin ga 27 ga tere mayu, 1912) ga yanki Brighton laga woli ingila, kala ishin an'ruta ji ga fanni woli.
== Karatu Ga Ruta ==
Sea scale preparaty school ga soni t1926 zuwa 1930 imperial college of science University of London, England ga soni in,1937 zuwa (1)
== Iyali ==
Ishin ga Mondu ga lawo, modi ga lawo Mondu modi.
== Ɗiwwa ==
pk5rn3j1ayvm538hn389gacz0rfjw21
Gombe
0
560
8678
8673
2026-08-19T14:05:52Z
Abu Sadeeq77
197
8678
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
baipk4fspiupjm5g50kf742sodpabuq
8679
8678
2026-08-19T14:09:51Z
Abu Sadeeq77
197
/* Mi'yya */
8679
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
tspsnoetxthmsrzkzie669qf1oei0di
8680
8679
2026-08-19T14:13:23Z
Abu Sadeeq77
197
8680
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
8l6hck2kko041etsi09mexzwgyeqmcf
8681
8680
2026-08-19T14:16:40Z
Abu Sadeeq77
197
8681
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga.
clzwdb3b6qyzkh73e6zy649lz43dn8p
8682
8681
2026-08-19T14:29:09Z
Abu Sadeeq77
197
8682
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga.
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa'''
21ioo6m54a82jiavl5dmhvpw7vcvm9b
8683
8682
2026-08-19T14:37:42Z
Abu Sadeeq77
197
8683
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga.
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
sv3x9w1xyfzked09j9q10vl6m5u79cs
8684
8683
2026-08-19T14:41:30Z
Abu Sadeeq77
197
8684
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga.
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> ===
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)
</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
o0jm86fnys8tz4boghcjmte9w7k3gni
8685
8684
2026-08-19T14:44:33Z
Abu Sadeeq77
197
/* Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary */
8685
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga.
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> ===
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)
</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
<references />
== Kule ga lafiya ==
ajflp3i4359nhbj85l0wvqamqhuxhsr
8686
8685
2026-08-19T14:50:16Z
Abu Sadeeq77
197
/* Kule ga lafiya */
8686
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga.
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> ===
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)
</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
<references />
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
tcdqz8exs0w3i5a8hqskq02mri9upto
8687
8686
2026-08-19T19:04:49Z
El-hussain14
25
8687
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga.
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> ===
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)
</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
<references />
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
cq4h21o0tempjgkxgpwr7i0y53yoqhe
8688
8687
2026-08-19T19:09:18Z
El-hussain14
25
8688
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
1sd0yoi8kceev75av017hsc5lgs87mg
8689
8688
2026-08-19T19:12:53Z
El-hussain14
25
8689
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
o27h769o5leag6rw8nayar3pc0ajwbs
8690
8689
2026-08-19T19:14:05Z
El-hussain14
25
8690
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
32fust19pd4722y2ousihyubzc8odrh
8691
8690
2026-08-19T19:15:05Z
El-hussain14
25
8691
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* Federal University kashare
* Gombe State University
* Federal college of Education technical Gombe
* Federal Polytechnic Kaltungo
* College of Education ɓilliri
* Gombe State college of Education '''Nafada'''
* Gombe State Polytechnic '''Bajoga'''
* Gombe State University of Science and technology, kumo
* Jewel University of Gombe State
* Northeastern University Of Gombe
* Lincoln University of Gombe
* Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.'''
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
1xp3a8my40ee1dmqti08olskckwhnhp
8692
8691
2026-08-19T19:20:13Z
El-hussain14
25
/* Ilimi. */
8692
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi. ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
98m1atmhqkq0ua1ejjal277c5tdejnh
8693
8692
2026-08-19T19:20:57Z
El-hussain14
25
/* Ilimi. */
8693
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
q500dwkat3kzdztdb6vubcxd8vyfp2k
8694
8693
2026-08-19T19:24:17Z
El-hussain14
25
/* Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary */
8694
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
67mux639jf7in7tt3bi3pq290jnmmzt
8695
8694
2026-08-19T19:27:09Z
El-hussain14
25
8695
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
6keabw8qsqceedt3iywhvuei17r8is4
8696
8695
2026-08-19T19:28:12Z
El-hussain14
25
8696
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
{{Jihohi Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
[[Category:Jihohin Nijeriya]]
3epyru4ss5ky7k7u9jfd3ptlhykp2ek
8697
8696
2026-08-19T19:29:00Z
El-hussain14
25
8697
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
{{Jihohi Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
r9uf8p4h11oot84dcu0rzy00nx8mzzv
8698
8697
2026-08-19T19:29:46Z
El-hussain14
25
/* Ɗiwwa */
8698
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
{{Category:Jihohi Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
m06egzc2ofo1inlkzymqhieymuco7jj
8699
8698
2026-08-19T19:30:15Z
El-hussain14
25
/* Ɗiwwa */
8699
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
6keabw8qsqceedt3iywhvuei17r8is4
8701
8699
2026-08-19T20:46:08Z
Abu Sadeeq77
197
8701
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
fc5nlpnxlfn0bbjz8atpwvsrumh568g
8702
8701
2026-08-19T20:47:00Z
Abu Sadeeq77
197
/* Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya */
8702
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
rlvw96qkuii6gwvlryg4i9uwbpdxzf6
8703
8702
2026-08-19T20:52:37Z
Abu Sadeeq77
197
/* Ɗiwwa */
8703
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
{{reflist|2}}
7ti3sqcr95wsc06f38gcbo7iyl2qwxk
8704
8703
2026-08-19T20:54:00Z
Abu Sadeeq77
197
8704
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
* Town Maternity (Gidan Magani).
{{reflist|2}}
epj8pk0hfco0b68w9qu9519e5zmzkvy
8705
8704
2026-08-19T20:56:32Z
Abu Sadeeq77
197
/* Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha */
8705
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
{{reflist|2}}
j1w1j9fwx4ibt01qajhiqq6v1gq7j40
8706
8705
2026-08-19T20:57:10Z
Abu Sadeeq77
197
8706
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
{{reflist|2}}
29gp0orx84mg75x0iyqvzq5zr5ftavk
8707
8706
2026-08-19T20:58:39Z
Abu Sadeeq77
197
/* Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa */
8707
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
{{reflist|2}}
3t85hxt11w3mv4z0x77ttpkl02ud299
8708
8707
2026-08-19T20:59:40Z
Abu Sadeeq77
197
8708
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
{{reflist|2}}
26ewtoedly7biqjci28tu5uqfdm39ye
8709
8708
2026-08-19T21:01:28Z
Abu Sadeeq77
197
/* Cibiyoyi Seɗi */
8709
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
{{reflist|2}}
kwkbv93t6mx371ted02e5q56z7ge9pq
8710
8709
2026-08-19T21:02:21Z
Abu Sadeeq77
197
8710
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
{{reflist|2}}
rly5zf9hf9realali0l2ocdwv3kcdld
8711
8710
2026-08-19T21:04:17Z
Abu Sadeeq77
197
/* Bobin Ɓosa Bani Raidoyo */
8711
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
{{reflist|2}}
o6lov1ufjgiqwfot6e1n8wmh2uvv4un
8712
8711
2026-08-19T21:12:49Z
Abu Sadeeq77
197
8712
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
{{reflist|2}}
a65p949xes4p4ew3ldyhydm3np8peq1
8713
8712
2026-08-19T21:15:06Z
Abu Sadeeq77
197
8713
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
{{reflist|2}}
5iqmetypjyn56rikwgqf9jsr8czmagc
8714
8713
2026-08-19T21:16:15Z
Abu Sadeeq77
197
/* Ma'adanai la Aji Oppakoyi [29] */
8714
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
{{reflist|2}}
fn47t9b537adqpce0627zr7gdsb72ij
8715
8714
2026-08-19T21:18:01Z
Abu Sadeeq77
197
/* Gwamnoni */
8715
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
qm0uf55wicvu22ywpk6jtd2a0wzqfsf
8716
8715
2026-08-19T21:20:50Z
Abu Sadeeq77
197
8716
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
m73wn5w4nny3nhdj07gl6y7k3eo6uew
8717
8716
2026-08-19T21:25:49Z
Abu Sadeeq77
197
/* Gwamnoni */
8717
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monash ==
jt4o4fqg2vwh33tog9e8rapi8tc0jcy
8718
8717
2026-08-19T21:27:06Z
Abu Sadeeq77
197
8718
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Wuraren ziyara a Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Gidan Sarkin Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
qrbvkw1tlq0jas94x9fmi48tqg50nwb
8719
8718
2026-08-19T21:28:03Z
Abu Sadeeq77
197
/* Wuraren ziyara a Gombe[47] */
8719
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Gidan Sarkin Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
bbj22b3jpv549siwfi46q4a3nyyv8rd
8720
8719
2026-08-19T21:28:48Z
Abu Sadeeq77
197
/* Beyi ziyara ga Gombe[47] */
8720
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
szya95udw3veyqlyiguzfr2efemro6t
8721
8720
2026-08-19T21:30:03Z
Abu Sadeeq77
197
/* Beyi ziyara ga Gombe[47] */
8721
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ati nazari ==
t4qt8xp8rmty1fyjsfuh3r8e9dbqm79
8722
8721
2026-08-19T21:31:04Z
Abu Sadeeq77
197
8722
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ati nazari ==
{{reflist|2}}
{{Jihohin Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
[[Category:Jihohin Nijeriya]]
7ulyxdu6z3nkwwitdsxzviyefu2veda
8723
8722
2026-08-19T21:35:01Z
Abu Sadeeq77
197
8723
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ati nazari ==
{{reflist|2}}
{{Jihohin Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
[[Category:Jihohin Nijeriya]]
{{databox}}
[[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]]
[[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|Sarkin gombe]]
[[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]]
[[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|wajan tirenin a gombe]]
[[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]]
[[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]]
[[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]]
[[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]]
[[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]]
* [[Gombe United F.C.]]
* [[Doma United F.C.|Doma United F.C]]
[[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]]
[[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]]
[[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]]
[[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]]
[[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]]
fx48fkp5wufs8b4n263qvxupotj7w80
8724
8723
2026-08-19T21:37:04Z
Abu Sadeeq77
197
8724
wikitext
text/x-wiki
[[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]]
[[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|Sarkin gombe]]
[[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]]
[[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|wajan tirenin a gombe]]
[[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]]
[[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]]
[[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]]
[[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]]
[[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]]
* [[Gombe United F.C.]]
* [[Doma United F.C.|Doma United F.C]]
[[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]]
[[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]]
[[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]]
[[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]]
[[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]]
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ati nazari ==
{{reflist|2}}
{{Jihohin Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
[[Category:Jihohin Nijeriya]]
{{databox}}
3cc3h564r48m8axlhz6qkl85xah9wel
8725
8724
2026-08-19T21:40:16Z
Abu Sadeeq77
197
8725
wikitext
text/x-wiki
[[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]]
[[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]]
[[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]]
[[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]]
[[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]]
[[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]]
[[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]]
[[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]]
[[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]]
* [[Gombe United F.C.]]
* [[Doma United F.C.|Doma United F.C]]
[[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]]
[[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]]
[[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]]
[[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]]
[[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]]
{{Databox}}
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ati nazari ==
{{reflist|2}}
{{Jihohin Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
[[Category:Jihohin Nijeriya]]
{{databox}}
e9gem28txwhcdoe03ltesvajhto0u7u
8731
8725
2026-08-20T04:49:35Z
El-hussain14
25
8731
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]]
[[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]]
[[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]]
[[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]]
[[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]]
[[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]]
[[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]]
[[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]]
[[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]]
[[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]]
[[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]]
[[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]]
[[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]]
[[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]]
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}}
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ati nazari ==
{{reflist|2}}
{{Jihohin Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Gombe}}
[[Category:Jihohin Nijeriya]]
{{databox}}
7wflvqove3zqlj7j5enkge94p7im882
8732
8731
2026-08-20T04:53:53Z
El-hussain14
25
8732
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]]
[[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]]
[[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]]
[[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]]
[[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]]
[[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]]
[[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]]
[[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]]
[[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]]
[[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]]
[[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]]
[[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]]
[[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]]
[[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]]
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
6fappcqaldfknskelqkj3z15iksfcgx
8733
8732
2026-08-20T04:55:43Z
El-hussain14
25
/* Beyi ziyara ga Gombe{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }} */
8733
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]]
[[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]]
[[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]]
[[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]]
[[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]]
[[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]]
[[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]]
[[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]]
[[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]]
[[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]]
[[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]]
[[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]]
[[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]]
[[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]]
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
mfjzysbeioofy6tv39hd21rgub59l69
8734
8733
2026-08-20T05:00:46Z
El-hussain14
25
8734
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]]
[[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]]
[[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]]
[[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]]
[[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]]
[[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]]
[[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]]
[[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]]
[[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]]
[[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]]
[[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]]
[[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]]
[[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]]
[[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]]
[[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]]
'''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref>
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref>
== Summana ==
Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
== Dolinshe hukumomi ==
Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
{|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! Dole Hukuma
! Siri woli (km<sup>2</sup>)
! Adadi 2006<br> mi'yya
! Cibiya Dole Hukuma
! Lamba serni <br>serni
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba Habe
| 761
|-
|}
== Mi'yya ==
Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
== Harsuna su ==
Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
{| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq"
|-
! LGA
! Area (km<sup>2</sup>)
! Census 2006<br> population
! Administrative capital
! Postal<br>code
|-
| [[Akko, Nigeria|Akko]]
| align="right"|2,627
| align="right"|337,853
| Kumo
| 771
|-
| [[Balanga, Nigeria|Balanga]]
| align="right"|1,626
| align="right"|212,549
| Tallase
| 761
|-
| [[Billiri]]
| align="right"|737
| align="right"|202,144
| Billiri
| 771
|-
| [[Dukku]]
| align="right"|3,815
| align="right"|207,190
| Dukku
| 760
|-
| [[Funakaye]]
| align="right"|1,415
| align="right"|236,087
| [[Bajoga]]
| 762
|-
| [[Gombe, Nigeria|Gombe]]
| align="right"|52
| align="right"|268,000
| [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]]
| 760
|-
| [[Kaltungo]]
| align="right"|881
| align="right"|149,805
| Kaltungo
| 770
|-
| [[Kwami]]
| align="right"|1,787
| align="right"|195,298
| Mallam Sidi
| 760
|-
| [[Nafada]]
| align="right"|1,586
| align="right"|138,185
| Nafada
| 762
|-
| [[Shongom]]
| align="right"|922
| align="right"|151,520
| Boh
| 770
|-
| [[Yamaltu/Deba]]
| align="right"|1,981
| align="right"|255,248
| Deba
| 761
|-
|}
== Ilimi ==
=== Jami'o'i ga jihr Gombe ===
Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
* [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref>
* [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref>
* [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref>
* [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref>
* [[Federal Polytechnic, Kaltungo]]
* [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref>
* [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref>
* [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref>
* [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref>
* Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref>
* Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref>
* Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref>
== Makarantu Secondary ga Jiha Gombe ==
* Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref>
* Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref>
* Demonstration Secondary School
* Government Day Science Secondary School
* Ilimi International School
* Gombe international School
* JIBIWIS Arawa Secondary School
* All-saint Secondary School
* Darul Arqam Academy
* Government Day Hassan Central
*Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
* Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref>
* Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
* Government Senior Secondary School Gandu
* Ubaidah Academy
* Government Day Secondary School Gandu
* Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
* Alhidaya Academy Gombe.
* Zaidu Bin Thabit
* Nurul Huda International Academy
* Nurain international school
* Standard international school
* Amana academy
* Alheri model school
* Government arabic college
== Kule ga lafiya ==
Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya ==
Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha ==
* Billiri General Hospital.
* Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref>
* Arawa Primary Healthcare.
* Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref>
* Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref>
* Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref>
* Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref>
Town Maternity (Gidan Magani).
== Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa ==
* [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref>
* [[Musaba Hospital]].
* [[Savannah Hospital.]]
* [[AHAJAS Memorial Hospital]].
* [[Sunnah Clinic.]]
* [[Flossy Consultant Clinic]].
* [[As-sahl Hospital Gombe]].
* [[Dado Hospital Gombe]].
== Cibiyoyi Seɗi ==
* Kumbi chemist.
* Sauki phamarcy.
* A.A. Aliyu Mega Store.
* Jam Bandu Pharmacy.
* Jam jam Pharmacy.
* M. S. Yaro Medicine Store.
== Bobin Ɓosa Bani Raidoyo ==
* Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref>
* Amana Radio
* Gombe Media Corporation (GMC).
* Jewel FM
== Beyi zena ya'maddi ==
Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga :
=== Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> ===
* [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref>
* Petila woli.
* Gypsum.
* [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref>
* [[Alkama]]
* [[Kute]]
* [[Damasar]].
== Gwamnoni ==
Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe
{| class="wikitable"
!Name
!Take
!Lokaci Dena mulki
!Lokacin Yauta ko mulki
!Jam'iyya
|-
|Group Captain [[Joseph Orji]]
|Administrator
|7 Oct 1996
|Aug 1998
|Military
|-
|[[Abubakar Habu Hashidu]]
|Governor
|29 May 1999
|29 May 2003
|[[All People's Party (Nigeria)|APP]]
|-
|[[Mohammed Danjuma Goje]]
|Governor
|29 May 2003
|May 2011
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Ibrahim Hassan Dankwambo]]
|Governor
|May 2011
|29 May 2019
|[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]
|-
|[[Muhammad Inuwa Yahaya]]
|Governor
|May 2019
|Incumbent
|[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]
|}
== Mi'yya la Monasu ==
*[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref>
*Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
*[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref>
*[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami.
*[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref>
*[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa.
*[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa
*[[Eli Jidere Bala]], engineer
*[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref>
*[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara.
*[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist
*[[Jaaruma]], entrepreneur
*[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref>
*[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa
*[[Helon Habila]], novelist
* [[Dahiru Mohammed]], Politician
* [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]]
* [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe
* [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe
* [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=| DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en]
* [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist
* [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology
* Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami.
* [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci.
* [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
*[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe
*Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref>
*Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref>
== Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> ==
Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref>
* [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]]
* Bani moi Gombe.
* [[Bubayero's Tomb]]
* Shahararren [[Bima Hill]]
* [[Dadin Kowa Dam]]
* [[Killang Hill| Tsaunin Killang]]
* Tula Plateau
* Bulok Warm Spring
* Kalam Hill
* Gombe National Library
* Gombe State University Zoological Park
* Cham Valley
* Tsaffi burbushin Binga
* Maƙabartar Major Mash
* Maƙabartar LT Phillips
* Bace Hills
* [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]]
* Kanawa Forest
== Ɗiwwa ==
{{reflist|2}}
[[Panni:Jihohi Nijeriya]]
l0uno2koci0a41rsbe2tpoefasedjbv
Hausa
0
581
8727
8554
2026-08-19T21:49:55Z
Abu Sadeeq77
197
8727
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q56475}}
[[Fayil:Hausa language map.png|thumb]]
[[Fayil:Flag of the Hausa people.svg|thumb]]
[[Fayil:Hausa Group.jpg|thumb|yanda hausawa ke yin hawan sallah]]
[[Fayil:Kayan kida na gargajiya.jpg|thumb|Kayan gargajiyan hausawa]]
[[Fayil:Hausa cap (ƙube) 02.jpg|thumb|Hulan Hausa]]
'''Harshe Afino''' andini Gaga rukuni Harshe chadic ko inko koga iyali Harshe Afroasia.
Memo modiji la aji bosa ga Sara
Harshe Afino modiji koga Harshe najeriya. Ishinji yare laga gedau ga Najeriya. La aji bosa ga Harshe Afino ga najeriya Alan Kashi 55%) in mi'yya ga woliye (2)(3) Harshe Afino aji yado ga goggo aningoma . Kala anin goma la aji mecce koga woli Afino zuwa modi wolinshe aji Nufi Ina kasuwanci shega an sauuwa daukaka Harshe.
Afino ga afiniwa ga Fadi duniya ba forango Afino aji nufi ga lemale la aji alaka ga afiniwa do kala wolinshe su ga Harshe su(4) Afiniwa mate ga Asali ga Najeriya ga woli habasha wato (Nijer) la janjini ga shaf Fadi duniya. Aji kala Unda anin amfani ga Harshe ga sun afiniwa woli Afino Andi tarihi la godom Yan kafun Nako turawa ga larabawa woli Afino afiniwa ga adisu ga moyinshe ga karaai sana'a la godom . Misali moyinshe moi Gobir moi Kano moi zazzau moi katsina moi daura moi Gombe ga messesu. Misalan Saniya fawa mara dayi saka bara kira ga messesu.
Andi yarda gako Afino wato Asali ko Bayajida tasuniya ji inko balabe ji aji Nako woli Afino ga goru daura inko goma.
Amma bosa eme in tarihi Bayadda Andi bosa godom ga konni.
==Boko==
==Lardi==
==Ɗiwwa==
90bc1ntl94h0929vcfmkjfwl9y3w8dq
Izala
0
606
8729
5010
2026-08-19T23:00:51Z
~2026-45570-55
298
Izala
8729
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q15454028}}
'''Jama'atul Izatul Bidi'ah Wa'ikamatus Sunan''' (JIBWIS) inke Kungiya Addini musulunci Anin Doffa Sunnah Annabi Muhammadu (SAW) wolle ga yarda Bomun Bono Sauwe tabbita ga konni. Sannan Solon kungiyya ga Gori insiri ga jahar Plato ga gagoru JOS Ansiri malu Addini musulunci jam Ansiri SOJA ga Oli najeriya isi Solwo'e wato Sheikh Isma'ila Idiris lawo zakariyya JOS.<ref><nowiki>https://gazettengr.com/gombe-governor-inuwa-yahaya-preaches-unity-seeks-prayers-for-nigerian-leaders/</nowiki></ref>
Honsone Tunbaton gagoru JOS ga wate kalifa malu Ismail Idiris zakariyya, wato Malu Muhammadu sani yahaya jingir Jos Bomun Bono Sauwe Lfy aijagora.
Har insho hardoshi wetotton gagoru JOS gaweto Malu Muhammadu Sani yahaya jingir Jos.
Kungiya I kafantan gasin kosi bodo moyi buran bo BIDI'AH ga Oli Najeriya, Gane jouwako Goggonda Ansauwa jutazi Maluma Addini musulunci gake danesu bo tsora gako SUNNAH Annabi Doffa Sunnah yadda Mate innassu gaga littafi Likuran gake Hadisi yadda memun sauwasa ke ishin sikitasa.
Mana yadda masse kungiyoyi mate sandu bone gabo sola'e to kungiya IZALA ita saddu bone Fiye ga lodu, Amma ga Barka Bomun Bono musse ita dowak gaga shekketo Itanko ta Karinta biya asse ga danesu Gafadi Najeriya Harga fadiri Najeriya.
==Ɗiwwa==
fechtom3oncwkndvqrc4k79w1u5phbt
8730
8729
2026-08-19T23:02:49Z
~2026-45570-55
298
8730
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q15454028}}
'''Jama'atul Izatul Bidi'ah Wa'ikamatus Sunna''' (JIBWIS) inke Kungiya Addini musulunci Anin Doffa Sunnah Annabi Muhammadu (SAW) wolle ga yarda Bomun Bono Sauwe tabbita ga konni. Sannan Solon kungiyya ga Gori insiri ga jahar Plato ga gagoru JOS Ansiri malu Addini musulunci jam Ansiri SOJA ga Oli najeriya isi Solwo'e wato Sheikh Isma'ila Idiris lawo zakariyya JOS.<ref><nowiki>https://gazettengr.com/gombe-governor-inuwa-yahaya-preaches-unity-seeks-prayers-for-nigerian-leaders/</nowiki></ref>
Honsone Tunbaton gagoru JOS ga wate kalifa malu Ismail Idiris zakariyya, wato Malu Muhammadu sani yahaya jingir Jos Bomun Bono Sauwe Lfy aijagora.
Har insho hardoshi wetotton gagoru JOS gaweto Malu Muhammadu Sani yahaya jingir Jos.
Kungiya I kafantan gasin kosi bodo moyi buran bo BIDI'AH ga Oli Najeriya, Gane jouwako Goggonda Ansauwa jutazi Maluma Addini musulunci gake danesu bo tsora gako SUNNAH Annabi Doffa Sunnah yadda Mate innassu gaga littafi Likuran gake Hadisi yadda memun sauwasa ke ishin sikitasa.
Mana yadda masse kungiyoyi mate sandu bone gabo sola'e to kungiya IZALA ita saddu bone Fiye ga lodu, Amma ga Barka Bomun Bono musse ita dowak gaga shekketo Itanko ta Karinta biya asse ga danesu Gafadi Najeriya Harga fadiri Najeriya.
==Ɗiwwa==
spot4pgikkvtoxkwtyt11k5jgxbuilr
University of Maiduguri
0
834
8741
7201
2026-08-20T07:23:56Z
Salil Kumar Mukherjee
33
Databox
8741
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q3509668}}
'''University Maiduguri''' makaranta Beyi ngoza karatu in don ga sakandare, makaranta in siri, beyi ina digiri, mastas ga PhD.
University ye ako goggo Bama, ga goru Maiduguri, ga lardi Borno, ga goru Maiduguri.
University ye zalsheni zalu ga soni 1975, beyi karatun Federal Government.
== Ɗiwwa ==
rpsjn2tcuuf9d5z19zj09losfqy29x5
Kirdiwa
0
904
8740
8132
2026-08-20T07:17:07Z
Salil Kumar Mukherjee
33
Databox
8740
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q5043}}
'''Kirdiwa''' adin ji laga nasara la aji gontayi ga le kusur yalla ga duniya Ko goggo washi ga wa'azi ga shaf mi'yya la wangoyi. Kala adin kirdiwa adinji la mi'yya antun imani gako Allah Modi ji, Kala aji ona fifiko gako Yesu Almasihu Be Allah ji. Laga adin [[musulunci]] aji undani ga sun [[Isah|Annabi Isa]] (S.A). Kirdiwa mete antun dogaro ga lingila Bible ga shaf yella mate aji inayi. Kirdiwa adin ji la itu sun ga [[duniya]] Kala kunsani ga ɗarikoki godom mana min: katolika, protestin, ga messesu.
== Al'adu Kirdiwa ==
== Hotuna ==
<gallery>
File:16-03-31-Bethlehem-RalfR-WAT_5516.jpg|Beyi Laga tanji in Kiristoci
File:Skondals kyrka 2005.jpg|Baptisma kenan inko Din'illiwa ga al'adun Lutheran
File:Исповедь берн собор.jpg|Tuba ko zunubai ga Cocin Katolka
File:Methodistcommunion3.jpg|[[Malum|Maluwa]] ga Methodist na murnar Eucharist
File:Anglican confirmation in Helsinki.jpg|A cocin Anglican
File:Cheirotonia_Presbyter_1.jpeg|Bayyina farillai ga cocin ''Eastern Orthodox''
File:Crowning in Syro-Malabar Nasrani Wedding by Mar Gregory Karotemprel.jpg|Nada doffa lokacin N'gora kaibono ga cocin ''Syro-Malabar Catholic Church''
File:2017-04-12--Service of the Sacrament of Holy Unction, on Holy Wednesday.jpg|Ibada
</gallery>
== Ɗiwwa ==
hmsv8zzv85z6b0kjmig49r193ivg7zf
Panni:CS1 English-language sources (en)
14
969
8700
2026-08-19T19:33:39Z
El-hussain14
25
Created blank page
8700
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Panni:Jihohi Nijeriya
14
970
8735
2026-08-20T05:01:05Z
El-hussain14
25
Created blank page
8735
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1