Wikipidiya bolwiki https://bol.wikipedia.org/wiki/Peji_Unsiri MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Inmusamman Mossa Ruta Rutta mossa Wikipidiya Wikipidiya mossa Fayil Fayil mossa MediaWiki MediaWiki mossa Tempilet Tempilet mossa Taimako Taimako mossa Panni Panni mossa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Abubakar Atiku 0 369 8726 8401 2026-08-19T21:47:36Z Abu Sadeeq77 197 8726 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q4670092}} Abubakar Atiku (itu Rayuwa koga soni in 1782 zuwa 1842) ishin moi in kunum ga tarihi musuluwa sokoto, itu Mulki Ga tere oktoba Soni in 1837 zuwa nuwamba soninshe in 1842. Abu Bakr Atiku (Larabci: أبو بكر أتيكو) 1782_1842) ishinji moi musulwa in kunum in khalifanci sokoto, la itu moyinshe ko tere oktoba 1837 zuwa Nuwamba 1842. Layan Abubakar Atiku Lawo Shehu ga mondini in balau ga usman Dan fodio ga soninshe 1782.(1) Gada in Dom manala zaffeni gadango Gaga bincike LA boni iwoyi itu jagora Degal harzuwa lokacinlla Zaffeni ga maddi anin doffa aji Ina hijira ga 1804.(1) Mana zani muhammdu Bello, ga moleni Mana Asma'u sadaukutu ga muhimmi bangare sonini GA farko beyi Ina nazari GA rubutu aru ga tarihi GA kala ilmi adadi musulunci (2) godom rutani in tarihi ga aruni aji wazuwa kala aji konani ga Siri matani in zaman. Ga soninshe 1815 lokaci la usman Dan fodio siya jini itu takara in zani muhammdu Bello ga taikace inko ishin malliki daula sokoto. Ele tetteke gogormaya gado moyinshe musulwa goran Atiku ga boni yari in Soni modi (3). Lakoaci LA ishin fetengo majini an ona shawara ga muhammdu Bello tsawo Rayuwa ni. == Sultan == Atiku majini moii musulwa ga soninshe in 1837 lokaci la zani Bello muhammdu siya jini . Maddi koga moyinshe halifanci kodna Atiku, LA antun yunkuri shirye in maddi anin takara Amma in ga tene aji nada Atiku ga matsayin magaji zani (4)(4) Atiku itu yukuri chanza manufofi maddi in Bello la konuwoyi almubazzaranci ji. Haramtu wona ga aru Gaga halifanci laga tsauri sosai(5)(5) Bugu GA sauwi shaf GA cewa Bello gudanu gwamnati ni koga wurno tsawon soninshe in tetteke in Rayuwa, Atiku matu Siri birni woli Dina sokoto.(4) Amma shaf gashe mulikini I farin jini sosae sa gagama miyya ga kala moyinshe halifanci sa(5) ga tetteke mulikini, tikici kunnu konni ga lokaci la ishin gani gako cewa an shugaba modi aji Tina gashi konni kala zowu moyinshe Adamawa. Moddibo Adamawa itu washi filanti ga boni Atiku Usman Dan fodio.(4) Atiku inna dama itu goyon baya GA moii modi la aji inani biyayya ga Haman sambo inko she itu aminatu GA kafa moyinshe la aji Tina gashi konni harkani Haman sambo la konu muhimmi bangare in yanki adamawa . Dama itu barazana fete koga halifanci sokoto, ga maimakoshe ishin dai daula usmaniyya sakamako lamari. Moyinshe Adamawa itu nem GA washi basasa har saiga wakilai ningo baiyinan gako cewa Atiku motu jini, kala magajini itu gaggawa saiya shawara amincewa GA sambo(4) == Moto == koga daidai in Soni 1842 koga tere musulunci in sha'aban ga ramadan itu jagora GA modi hari ga tshibiri ga maradun. Forango shaf moi in dar in halifanci mate halartu kafa yakubu Dan dadi in moyinshe Bauchi inko manshi agita dinasa amma ishin itu serni lawo ni Ibrahim ga madadini. Atiku gottujini ga lokaci washiye, ga kala ga guttula itu fama GA ishin GA boii ga kala sakamako azumi tere ramadan siyajini ga katuru.(6) == Zuri'a == Modi koga daneni ishin Ahmadu Atiku moi musulwa in badi 5 ga modi lawo ni Abd-ar Rahman Dan Abi Bakar moii musulwa in 11, in halifanci sokoto. Diyani ji muhammdu Attahiru in modi, moi musulwa in tetteke in halifanci sokoto.(2)(7) 0mrdv7lstsrmwxijwwjr0hcjbcbohy3 Bayelsa 0 456 8742 8476 2026-08-20T07:42:26Z Abu Sadeeq77 197 8742 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q532153}} '''Bayelsa''' Woli Bayelsa eta a fayta gudi fayta gudin [[Nijeriya]], ita a tene Dai Dai Dalla beyi [[Niger]] Delta.<ref>"Yenagoa | Location, Facts, & Population". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2021-09-11.</ref><ref name=":0">"Bayelsa – History & Culture – Bayelsa State Government". Retrieved 2021-09-11.</ref> Zan tan woli Bayelsa ye gaga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga bacchi Modi(1996),<ref>"Bayelsa State". ''[[BBC]] News Pidgin''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ke foɗin tango Koji woli Rivers.<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian [[Nigeria]] News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> mammeye zowwo faruye wentan Koga woli Yaa Onan go foyo Ga woliye.  Gontattuk kodoki Ga woli Rivers<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian Nigeria News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ko fayta Darr, gake woli Delta Ko Zoni, beyila Aushi Atalanta tattuk beyi ye lo gudi Ga woli ye. Woli bayelsa itaga Siri woli Kimani kilomita 10,773kmaq, inko she majjito jiha Laga karanci fili ga Nigeria. Kala itaga godom mi'yya Kimani 2,394,725, (kiyasi in 2016) shiyasa itaji jiha Laga mi'yya sosai sa. Siri birni jiha ye itaji Yenagoa . Douye Diri ji gwamna jiha ye soni in 2022. Antaimika ni ishinji Lawrence Ewrudjakpo. Dottawa jiha ye gontango gamin, Goodluck Jonathan, David Clark Ben Murray Bruce, Emmanuel paulker Izibefien ga Even Foster Ogola. Ga sanadiya kasantuwato ga yanki Niger Delta, Jiha Bayelsa mamayantun Andi ga Kogi ga Amma. Kala shaf goruye amma ji. Inko she shiyasa itaga tinadom sosae sa ko Ina goggo titi. == Diwwa == <references/> 9c994z4lezp497czq45cwsvqb096ejo 8743 8742 2026-08-20T07:48:49Z Abu Sadeeq77 197 8743 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q532153}} '''Bayelsa''' Woli Bayelsa eta a fayta gudi fayta gudin [[Nijeriya]], ita a tene Dai Dai Dalla beyi [[Niger]] Delta.<ref>"Yenagoa | Location, Facts, & Population". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2021-09-11.</ref><ref name=":0">"Bayelsa – History & Culture – Bayelsa State Government". Retrieved 2021-09-11.</ref> Zan tan woli Bayelsa ye gaga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga bacchi Modi(1996),<ref>"Bayelsa State". ''[[BBC]] News Pidgin''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ke foɗin tango Koji woli Rivers.<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian [[Nigeria]] News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> mammeye zowwo faruye wentan Koga woli Yaa Onan go foyo Ga woliye.  Gontattuk kodoki Ga woli Rivers<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian Nigeria News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ko fayta Darr, gake woli Delta Ko Zoni, beyila Aushi Atalanta tattuk beyi ye lo gudi Ga woli ye. Woli bayelsa itaga Siri woli Kimani kilomita 10,773kmaq, inko she majjito jiha Laga karanci fili ga Nigeria. Kala itaga godom mi'yya Kimani 2,394,725, (kiyasi in 2016) shiyasa itaji jiha Laga mi'yya sosai sa. Siri birni jiha ye itaji Yenagoa . Douye Diri ji gwamna jiha ye soni in 2022. Antaimika ni ishinji Lawrence Ewrudjakpo. Dottawa jiha ye gontango gamin, Goodluck Jonathan, David Clark Ben Murray Bruce, Emmanuel paulker Izibefien ga Even Foster Ogola. Ga sanadiya kasantuwato ga yanki Niger Delta, Jiha Bayelsa mamayantun Andi ga Kogi ga Amma. Kala shaf goruye amma ji. Inko she shiyasa itaga tinadom sosae sa ko Ina goggo titi. Aji amfani ga Harshe Ijaw ga lema au ga jiha ye jizani ga Messe harsuna mana Isoko ga Urhobo ga manshi kyauyuka jiha ye. == Diwwa == <references/> e1jqqy4s1s5n2ezffgou4jqcvx4519l 8744 8743 2026-08-20T08:05:01Z Abu Sadeeq77 197 8744 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q532153}} '''Bayelsa''' Woli Bayelsa eta a fayta gudi fayta gudin [[Nijeriya]], ita a tene Dai Dai Dalla beyi [[Niger]] Delta.<ref>"Yenagoa | Location, Facts, & Population". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2021-09-11.</ref><ref name=":0">"Bayelsa – History & Culture – Bayelsa State Government". Retrieved 2021-09-11.</ref> Zan tan woli Bayelsa ye gaga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga bacchi Modi(1996),<ref>"Bayelsa State". ''[[BBC]] News Pidgin''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ke foɗin tango Koji woli Rivers.<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian [[Nigeria]] News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> mammeye zowwo faruye wentan Koga woli Yaa Onan go foyo Ga woliye.  Gontattuk kodoki Ga woli Rivers<ref>"Rivers state Archives". ''The Guardian Nigeria News - [[Nigeria]] and World News''. Retrieved 2022-03-06.</ref> Ko fayta Darr, gake woli Delta Ko Zoni, beyila Aushi Atalanta tattuk beyi ye lo gudi Ga woli ye. Woli bayelsa itaga Siri woli Kimani kilomita 10,773kmaq, inko she majjito jiha Laga karanci fili ga Nigeria. Kala itaga godom mi'yya Kimani 2,394,725, (kiyasi in 2016) shiyasa itaji jiha Laga mi'yya sosai sa. Siri birni jiha ye itaji Yenagoa . Douye Diri ji gwamna jiha ye soni in 2022. Antaimika ni ishinji Lawrence Ewrudjakpo. Dottawa jiha ye gontango gamin, Goodluck Jonathan, David Clark Ben Murray Bruce, Emmanuel paulker Izibefien ga Even Foster Ogola. Ga sanadiya kasantuwato ga yanki Niger Delta, Jiha Bayelsa mamayantun Andi ga Kogi ga Amma. Kala shaf goruye amma ji. Inko she shiyasa itaga tinadom sosae sa ko Ina goggo titi. Aji amfani ga Harshe Ijaw ga lema au ga jiha ye jizani ga Messe harsuna mana Isoko ga Urhobo ga manshi kyauyuka jiha ye. Bukukuwa Bayelsa Itaga dolinshe hukumomi 8: Ekeremor, kolokumal Opokuma,Yenagoa, Nemba,Ogabia, Sagbama,hi brassa ga kala ijaw aushi. Bayelsa kasantu boni ga mi'yya Urhabo ga dole Hukuma Sagbama. == Diwwa == <references/> d43q0qyuubk261a2lngtuwe8k8bwbj5 Elizabeth Salamatu Forgor 0 517 8736 4153 2026-08-20T06:13:08Z Salil Kumar Mukherjee 33 8736 wikitext text/x-wiki '''Elizabeth Salamatu forgor''' jami'a diflomasiyya Ghana ji kala memba ji in, new kwamishina ghana . Kasantu Siri kwamishina ghana in Namibiya Dalla 2017 ga 2025.(1)(2)(3) == Siyasa == Ga soni in 2003 antu takara kala yakilan zabe foda gwani in New poteiotic party ga mazaba Bole inko wakilta jam'iya tosiri zabe ga Ghana in 2004.(1) == Nadan Jakada == Ga tere yuli 2017 shuganana Akuffo-Addo nasu Elizabeth forgo ga matsayin jakada Ghana ga manibia . Kasantu Gaga Maddi la monasu ga Ghana kossu 22la ladansu inko jagora ga diflomasiyya Ghana daban daban ga duniya.(1)(4)(5) == Ɗiwwa == 9rn96t7ihdzqirilhlbjk11hkfz0qcp 8737 8736 2026-08-20T06:14:55Z Salil Kumar Mukherjee 33 Databox 8737 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q33069730}} '''Elizabeth Salamatu forgor''' jami'a diflomasiyya Ghana ji kala memba ji in, new kwamishina ghana . Kasantu Siri kwamishina ghana in Namibiya Dalla 2017 ga 2025.(1)(2)(3) == Siyasa == Ga soni in 2003 antu takara kala yakilan zabe foda gwani in New poteiotic party ga mazaba Bole inko wakilta jam'iya tosiri zabe ga Ghana in 2004.(1) == Nadan Jakada == Ga tere yuli 2017 shuganana Akuffo-Addo nasu Elizabeth forgo ga matsayin jakada Ghana ga manibia . Kasantu Gaga Maddi la monasu ga Ghana kossu 22la ladansu inko jagora ga diflomasiyya Ghana daban daban ga duniya.(1)(4)(5) == Ɗiwwa == c59acf6lgifipl6esx49uajp6gs7rku Fika 0 534 8728 8631 2026-08-19T22:51:16Z ~2026-45570-55 298 8728 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Fika | image_skyline = [[Fayil:Doum Palm Trees farm near Ngaji River (1).jpg|280px]]<br>[[Fayil:Mountain in Fika LGA Yobe State (3).jpg|280px]]<br>[[Fayil:Fika kurtzifizioa.jpg|280px]] | settlement_type = [[Local government areas ga Nijeriya|LGA]] and town | mapframe = <mapframe height="300" width="300" align="center" text="Location of Fika LGA"> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q5448220" } </mapframe><mapframe width="300" height="300" zoom="14" longitude="11.308056" latitude="11.283333" text="Location of Fika (Town)" align="center"> { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.308056, 11.283333] }, } </mapframe> | country = Nigeria }} Fika goru ji ko ga lardi [[jiha Yobe]], Ga ko goggo [[Gombe]] ba ka indu ko [[Potiskum|pataskum]], kafin ka lomi Ngara ga [[Nijeriya]]. Goruye goru anin pìkkà.<ref>https://www.nipc.gov.ng/nigeria-states/yobe-state/</ref> Fika ga faɗi area 2,852 km2. Akwati pikka goru dono lapiya ga gonta koyi goru mi'yya na a foro bo bole bakaala kaporina bo pikka. Ga pikka ga nguronshe ingodum muga Gabayi,bogaru,sirife,zirkizanzana,pukumari,ngurodala,mainari,ga bani garba,bogawuna tinja,bogawuna moi,korori, ga ngafate goru moi pikka moi muhammad Abali ibn Muhammad idriss Moi inhunshene yabaki sauwinidi garan zau. == Ɗiwwa == gy3u8923qhzzxhmzyv9jdex8ok7snms Geoffrey Bond 0 554 8738 4510 2026-08-20T06:27:55Z Salil Kumar Mukherjee 33 8738 wikitext text/x-wiki Farfesa '''Geoffrey bond''' (layannin ga 27 ga tere mayu, 1912) ga yanki Brighton laga woli ingila, kala ishin an'ruta ji ga fanni woli. == Karatu Ga Ruta == Sea scale preparaty school ga soni t1926 zuwa 1930 imperial college of science University of London, England ga soni in,1937 zuwa (1) == Iyali == Ishin ga Mondu ga lawo, modi ga lawo Mondu modi. == Ɗiwwa == 6gazo4fes52zy0s493bk772ms3gs5ng 8739 8738 2026-08-20T06:29:15Z Salil Kumar Mukherjee 33 Databox 8739 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q121323146}} Farfesa '''Geoffrey bond''' (layannin ga 27 ga tere mayu, 1912) ga yanki Brighton laga woli ingila, kala ishin an'ruta ji ga fanni woli. == Karatu Ga Ruta == Sea scale preparaty school ga soni t1926 zuwa 1930 imperial college of science University of London, England ga soni in,1937 zuwa (1) == Iyali == Ishin ga Mondu ga lawo, modi ga lawo Mondu modi. == Ɗiwwa == pk5rn3j1ayvm538hn389gacz0rfjw21 Gombe 0 560 8678 8673 2026-08-19T14:05:52Z Abu Sadeeq77 197 8678 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. baipk4fspiupjm5g50kf742sodpabuq 8679 8678 2026-08-19T14:09:51Z Abu Sadeeq77 197 /* Mi'yya */ 8679 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli tspsnoetxthmsrzkzie669qf1oei0di 8680 8679 2026-08-19T14:13:23Z Abu Sadeeq77 197 8680 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} 8l6hck2kko041etsi09mexzwgyeqmcf 8681 8680 2026-08-19T14:16:40Z Abu Sadeeq77 197 8681 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga. clzwdb3b6qyzkh73e6zy649lz43dn8p 8682 8681 2026-08-19T14:29:09Z Abu Sadeeq77 197 8682 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga. * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa''' 21ioo6m54a82jiavl5dmhvpw7vcvm9b 8683 8682 2026-08-19T14:37:42Z Abu Sadeeq77 197 8683 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga. * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == sv3x9w1xyfzked09j9q10vl6m5u79cs 8684 8683 2026-08-19T14:41:30Z Abu Sadeeq77 197 8684 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga. * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> === * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com) </ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college o0jm86fnys8tz4boghcjmte9w7k3gni 8685 8684 2026-08-19T14:44:33Z Abu Sadeeq77 197 /* Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary */ 8685 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga. * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> === * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com) </ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college <references /> == Kule ga lafiya == ajflp3i4359nhbj85l0wvqamqhuxhsr 8686 8685 2026-08-19T14:50:16Z Abu Sadeeq77 197 /* Kule ga lafiya */ 8686 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga. * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> === * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com) </ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college <references /> == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: tcdqz8exs0w3i5a8hqskq02mri9upto 8687 8686 2026-08-19T19:04:49Z El-hussain14 25 8687 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga. * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == https://dailytrust.com/after-gombe-model-schools-upgrade-parents-now-scramble-to-enrol-wards/</ref> === * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com) </ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college <references /> == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == cq4h21o0tempjgkxgpwr7i0y53yoqhe 8688 8687 2026-08-19T19:09:18Z El-hussain14 25 8688 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in (1996) jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016). Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == 1sd0yoi8kceev75av017hsc5lgs87mg 8689 8688 2026-08-19T19:12:53Z El-hussain14 25 8689 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher. Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == o27h769o5leag6rw8nayar3pc0ajwbs 8690 8689 2026-08-19T19:14:05Z El-hussain14 25 8690 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]]. == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == 32fust19pd4722y2ousihyubzc8odrh 8691 8690 2026-08-19T19:15:05Z El-hussain14 25 8691 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * Federal University kashare * Gombe State University * Federal college of Education technical Gombe * Federal Polytechnic Kaltungo * College of Education ɓilliri * Gombe State college of Education '''Nafada''' * Gombe State Polytechnic '''Bajoga''' * Gombe State University of Science and technology, kumo * Jewel University of Gombe State * Northeastern University Of Gombe * Lincoln University of Gombe * Federal College Of Horticultural Technology, '''Dadin kowa.''' == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == 1xp3a8my40ee1dmqti08olskckwhnhp 8692 8691 2026-08-19T19:20:13Z El-hussain14 25 /* Ilimi. */ 8692 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi. == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == 98m1atmhqkq0ua1ejjal277c5tdejnh 8693 8692 2026-08-19T19:20:57Z El-hussain14 25 /* Ilimi. */ 8693 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == q500dwkat3kzdztdb6vubcxd8vyfp2k 8694 8693 2026-08-19T19:24:17Z El-hussain14 25 /* Makarantu Sota Ruta Banza Ruta Wofi Makaranta Secondary */ 8694 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == 67mux639jf7in7tt3bi3pq290jnmmzt 8695 8694 2026-08-19T19:27:09Z El-hussain14 25 8695 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == {{reflist|2}} 6keabw8qsqceedt3iywhvuei17r8is4 8696 8695 2026-08-19T19:28:12Z El-hussain14 25 8696 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == {{reflist|2}} {{Jihohi Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} [[Category:Jihohin Nijeriya]] 3epyru4ss5ky7k7u9jfd3ptlhykp2ek 8697 8696 2026-08-19T19:29:00Z El-hussain14 25 8697 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == {{reflist|2}} {{Jihohi Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} r9uf8p4h11oot84dcu0rzy00nx8mzzv 8698 8697 2026-08-19T19:29:46Z El-hussain14 25 /* Ɗiwwa */ 8698 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == {{reflist|2}} {{Category:Jihohi Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} m06egzc2ofo1inlkzymqhieymuco7jj 8699 8698 2026-08-19T19:30:15Z El-hussain14 25 /* Ɗiwwa */ 8699 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Ɗiwwa == {{reflist|2}} 6keabw8qsqceedt3iywhvuei17r8is4 8701 8699 2026-08-19T20:46:08Z Abu Sadeeq77 197 8701 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == == Ɗiwwa == {{reflist|2}} fc5nlpnxlfn0bbjz8atpwvsrumh568g 8702 8701 2026-08-19T20:47:00Z Abu Sadeeq77 197 /* Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya */ 8702 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Ɗiwwa == {{reflist|2}} rlvw96qkuii6gwvlryg4i9uwbpdxzf6 8703 8702 2026-08-19T20:52:37Z Abu Sadeeq77 197 /* Ɗiwwa */ 8703 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == {{reflist|2}} 7ti3sqcr95wsc06f38gcbo7iyl2qwxk 8704 8703 2026-08-19T20:54:00Z Abu Sadeeq77 197 8704 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> * Town Maternity (Gidan Magani). {{reflist|2}} epj8pk0hfco0b68w9qu9519e5zmzkvy 8705 8704 2026-08-19T20:56:32Z Abu Sadeeq77 197 /* Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha */ 8705 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == {{reflist|2}} j1w1j9fwx4ibt01qajhiqq6v1gq7j40 8706 8705 2026-08-19T20:57:10Z Abu Sadeeq77 197 8706 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. {{reflist|2}} 29gp0orx84mg75x0iyqvzq5zr5ftavk 8707 8706 2026-08-19T20:58:39Z Abu Sadeeq77 197 /* Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa */ 8707 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == {{reflist|2}} 3t85hxt11w3mv4z0x77ttpkl02ud299 8708 8707 2026-08-19T20:59:40Z Abu Sadeeq77 197 8708 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. {{reflist|2}} 26ewtoedly7biqjci28tu5uqfdm39ye 8709 8708 2026-08-19T21:01:28Z Abu Sadeeq77 197 /* Cibiyoyi Seɗi */ 8709 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == {{reflist|2}} kwkbv93t6mx371ted02e5q56z7ge9pq 8710 8709 2026-08-19T21:02:21Z Abu Sadeeq77 197 8710 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM {{reflist|2}} rly5zf9hf9realali0l2ocdwv3kcdld 8711 8710 2026-08-19T21:04:17Z Abu Sadeeq77 197 /* Bobin Ɓosa Bani Raidoyo */ 8711 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == {{reflist|2}} o6lov1ufjgiqwfot6e1n8wmh2uvv4un 8712 8711 2026-08-19T21:12:49Z Abu Sadeeq77 197 8712 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. {{reflist|2}} a65p949xes4p4ew3ldyhydm3np8peq1 8713 8712 2026-08-19T21:15:06Z Abu Sadeeq77 197 8713 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. {{reflist|2}} 5iqmetypjyn56rikwgqf9jsr8czmagc 8714 8713 2026-08-19T21:16:15Z Abu Sadeeq77 197 /* Ma'adanai la Aji Oppakoyi [29] */ 8714 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == {{reflist|2}} fn47t9b537adqpce0627zr7gdsb72ij 8715 8714 2026-08-19T21:18:01Z Abu Sadeeq77 197 /* Gwamnoni */ 8715 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} qm0uf55wicvu22ywpk6jtd2a0wzqfsf 8716 8715 2026-08-19T21:20:50Z Abu Sadeeq77 197 8716 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} m73wn5w4nny3nhdj07gl6y7k3eo6uew 8717 8716 2026-08-19T21:25:49Z Abu Sadeeq77 197 /* Gwamnoni */ 8717 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monash == jt4o4fqg2vwh33tog9e8rapi8tc0jcy 8718 8717 2026-08-19T21:27:06Z Abu Sadeeq77 197 8718 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Wuraren ziyara a Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Gidan Sarkin Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest qrbvkw1tlq0jas94x9fmi48tqg50nwb 8719 8718 2026-08-19T21:28:03Z Abu Sadeeq77 197 /* Wuraren ziyara a Gombe[47] */ 8719 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Gidan Sarkin Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest bbj22b3jpv549siwfi46q4a3nyyv8rd 8720 8719 2026-08-19T21:28:48Z Abu Sadeeq77 197 /* Beyi ziyara ga Gombe[47] */ 8720 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest szya95udw3veyqlyiguzfr2efemro6t 8721 8720 2026-08-19T21:30:03Z Abu Sadeeq77 197 /* Beyi ziyara ga Gombe[47] */ 8721 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ati nazari == t4qt8xp8rmty1fyjsfuh3r8e9dbqm79 8722 8721 2026-08-19T21:31:04Z Abu Sadeeq77 197 8722 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ati nazari == {{reflist|2}} {{Jihohin Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} [[Category:Jihohin Nijeriya]] 7ulyxdu6z3nkwwitdsxzviyefu2veda 8723 8722 2026-08-19T21:35:01Z Abu Sadeeq77 197 8723 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ati nazari == {{reflist|2}} {{Jihohin Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} [[Category:Jihohin Nijeriya]] {{databox}} [[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]] [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|Sarkin gombe]] [[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]] [[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|wajan tirenin a gombe]] [[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]] [[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]] [[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]] [[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]] [[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]] * [[Gombe United F.C.]] * [[Doma United F.C.|Doma United F.C]] [[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]] [[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]] [[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]] [[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]] [[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]] fx48fkp5wufs8b4n263qvxupotj7w80 8724 8723 2026-08-19T21:37:04Z Abu Sadeeq77 197 8724 wikitext text/x-wiki [[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]] [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|Sarkin gombe]] [[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]] [[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|wajan tirenin a gombe]] [[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]] [[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]] [[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]] [[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]] [[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]] * [[Gombe United F.C.]] * [[Doma United F.C.|Doma United F.C]] [[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]] [[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]] [[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]] [[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]] [[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]] {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ati nazari == {{reflist|2}} {{Jihohin Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} [[Category:Jihohin Nijeriya]] {{databox}} 3cc3h564r48m8axlhz6qkl85xah9wel 8725 8724 2026-08-19T21:40:16Z Abu Sadeeq77 197 8725 wikitext text/x-wiki [[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]] [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]] [[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]] [[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]] [[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]] [[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]] [[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]] [[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]] [[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]] * [[Gombe United F.C.]] * [[Doma United F.C.|Doma United F.C]] [[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]] [[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]] [[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]] [[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]] [[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]] {{Databox}} '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ati nazari == {{reflist|2}} {{Jihohin Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} [[Category:Jihohin Nijeriya]] {{databox}} e9gem28txwhcdoe03ltesvajhto0u7u 8731 8725 2026-08-20T04:49:35Z El-hussain14 25 8731 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]] [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]] [[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]] [[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]] [[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]] [[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]] [[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]] [[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]] [[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]] [[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]] [[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]] [[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]] [[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]] [[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]] '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe{{reflist|2}} {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ati nazari == {{reflist|2}} {{Jihohin Najeriya}} {{DEFAULTSORT:Gombe}} [[Category:Jihohin Nijeriya]] {{databox}} 7wflvqove3zqlj7j5enkge94p7im882 8732 8731 2026-08-20T04:53:53Z El-hussain14 25 8732 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]] [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]] [[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]] [[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]] [[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]] [[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]] [[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]] [[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]] [[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]] [[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]] [[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]] [[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]] [[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]] [[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]] '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ɗiwwa == {{reflist|2}} 6fappcqaldfknskelqkj3z15iksfcgx 8733 8732 2026-08-20T04:55:43Z El-hussain14 25 /* Beyi ziyara ga Gombe{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }} */ 8733 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]] [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]] [[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]] [[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]] [[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]] [[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]] [[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]] [[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]] [[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]] [[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]] [[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]] [[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]] [[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]] [[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]] '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ɗiwwa == {{reflist|2}} mfjzysbeioofy6tv39hd21rgub59l69 8734 8733 2026-08-20T05:00:46Z El-hussain14 25 8734 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:GOMBE EMIR'S ROUND ABOUT.jpg|thumb]] [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|thumb|Jihar gombe]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|moi gombe]] [[File:Gombe Post Office, along Bauchi road, gombe town-Gombe State.jpg|thumb|gombe post ofis]] [[Fayil:Gombe Airport Terminal.jpg|thumb|Beyi tirenin a gombe]] [[File:Governor Muhammadu Inuwa Yahya.jpg|thumb|Governor of Gombe State. Muhammad Inuwa Yahya]] [[File:Muhammad Damjuma Goje.jpg|thumb|Muhammad Damjuma Goje. Passed Governor of Gombe State and Current Senator]] [[File:Ibrahim Hassan Dankwambo.jpg|thumb|Ibrahim Hassan Dankwambo. Passed Governor of Gombe State and Current in House of Assembly ]] [[File:Abubakar Shehu Abubakar.jpg|thumb|Abubakar Shehu-Abubakar The current Emir of Gombe State ]] [[File:Emir of Gombe Gribbin 2007.jpg|thumb|The late Emir of Gombe. His Royal Highness, Alhaji Shehu Usman Abubakar From January 1984 to May 2014]] [[File:Gombe United fc 02.jpg|thumb|Gombe United FC]] [[File:President John F. Kennedy with Parliamentary Delegation from Nigeria (02).jpg|thumb|President John F. Kennedy visits with members of Parliament of Nigeria in the West Wing Colonnade of the White House, Washington, D.C. The Parliamentary delegation includes: President of the Senate, Dennis Chukude Osadebay; Speaker of the House of Representatives, Ibrahim Jalo Waziri; Deputy Speaker of the House of Representatives, Emmanuel Chikere Akwiwu; members of the Senate, Dahlton O. Asemoto, Chief Z. C. Obi, and Zanna Medalla Sheriff; members of the House of Representatives, Mallam Muhammadu Sagir Umar and Chief Ohu Babatunde Akin-Olugbade; Staff Assistant to the delegation, J. O. Adeigbo.]] [[File:Kabiru haruna gombe.jpg|thumb|Sheikh Kabiru Haruna Gombe ]] [[File:Sheikh Dahiru Usman Bauchi.jpg|thumb|Sheikh Dahiru Usman Bauchi]] [[File:Jaha Dukureh and Amina J Mohammed at EDD18.jpg|thumb|Amina J. Mohammed]] [[File:Pantami.jpg|thumb|Issa Ali Pantami]] '''Gombe''' jihaji la a gudi mana dar ga [[Nijeriya|Nigeria]] antu iyaka ga gudi mana gudi [[Borno]] ga [[Jiha Yobe|Yobe]] mana aushi ga [[Taraba|jiha Taraba]] Ko aushi mana zoni Kala ga jihad [[Adamawa]] jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì [[Birnin Kudu|birni]] to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha [[Bauchi]] ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996<ref>"How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". ''Punch Newspapers''. Retrieved 20 June 2024.</ref> jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, [[Senegal]] parrot, ga kala grey-headed kingfisher.<ref>Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". ''Global Advanced Research Journal of Agricultural Science''. '''4'''. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.</ref> Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila [[Filanti]] aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye. Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la [[Filanti]] gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]], in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi [[Nijeriya|Nigeria]] Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha [[Bauchi]] ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe. Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya. Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe. Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi [[siyasa]].<ref>https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria</ref> == Summana == Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi. Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January). Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6). == Dolinshe hukumomi == Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she: {|class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! Dole Hukuma ! Siri woli (km<sup>2</sup>) ! Adadi 2006<br> mi'yya ! Cibiya Dole Hukuma ! Lamba serni <br>serni |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba Habe | 761 |- |} == Mi'yya == Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri. == Harsuna su == Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli {| class="sortable wikitable" "By Abu Sadeeq" |- ! LGA ! Area (km<sup>2</sup>) ! Census 2006<br> population ! Administrative capital ! Postal<br>code |- | [[Akko, Nigeria|Akko]] | align="right"|2,627 | align="right"|337,853 | Kumo | 771 |- | [[Balanga, Nigeria|Balanga]] | align="right"|1,626 | align="right"|212,549 | Tallase | 761 |- | [[Billiri]] | align="right"|737 | align="right"|202,144 | Billiri | 771 |- | [[Dukku]] | align="right"|3,815 | align="right"|207,190 | Dukku | 760 |- | [[Funakaye]] | align="right"|1,415 | align="right"|236,087 | [[Bajoga]] | 762 |- | [[Gombe, Nigeria|Gombe]] | align="right"|52 | align="right"|268,000 | [[Gombe, Nigeria|Gombe (city)]] | 760 |- | [[Kaltungo]] | align="right"|881 | align="right"|149,805 | Kaltungo | 770 |- | [[Kwami]] | align="right"|1,787 | align="right"|195,298 | Mallam Sidi | 760 |- | [[Nafada]] | align="right"|1,586 | align="right"|138,185 | Nafada | 762 |- | [[Shongom]] | align="right"|922 | align="right"|151,520 | Boh | 770 |- | [[Yamaltu/Deba]] | align="right"|1,981 | align="right"|255,248 | Deba | 761 |- |} == Ilimi == === Jami'o'i ga jihr Gombe === Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga: * [[Federal University Kashere]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181349/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-university-kashere|url-status=live}}</ref> * [[Gombe state university|Gombe State University]]<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|access-date=2021-10-14|website=myschool.ng|language=en|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181347/https://myschool.ng/classroom/institution-courses/gombe-state-university|url-status=live}}</ref> * [[Federal College of Education (Technical), Gombe]]<ref>https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/</ref> * [[Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa|Federal College of Horticultural Technology]], Dadin Kowa<ref>{{Cite web |title=Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture |url=https://fchdk.edu.ng/site/ |access-date=2022-03-29 |language=en-US |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126040236/https://fchdk.edu.ng/site/ |url-status=live }}</ref> * [[Federal Polytechnic, Kaltungo]] * [[College of Education, Billiri]]<ref>{{cite web | access-date=2022-03-29 | archive-date=2021-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210726233510/https://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | url=http://www.billiricoe.edu.ng/clibrarian.php | title=College of Education Billiri | url-status=live | website=www.billiricoe.edu.ng}}</ref> * [[Gombe State College of Legal Studies]], Nafada<ref>https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/</ref> * [[Gombe State Polytechnic]], [[Bajoga]]<ref><nowiki>https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/</nowiki></ref> * [[Gombe State University of Science and Technology, Kumo|Gombe State University of science and Technology, Kumo]]<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/</ref> * Northeastern University Gombe<ref><nowiki>https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/</nowiki></ref> * Jewel University Gombe State<ref>https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/</ref> * Lincoln University Gombe<ref>https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/</ref> == Makarantu Secondary ga Jiha Gombe == * Matrix International Academy<ref>Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Gombe Children and High School<ref>Gombe Children & High School (africabz.com)</ref> * Pen Resource Academy<ref>About Us – PEN RESOURCE ACADEMY</ref><ref>https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/</ref> * Demonstration Secondary School * Government Day Science Secondary School * Ilimi International School * Gombe international School * JIBIWIS Arawa Secondary School * All-saint Secondary School * Darul Arqam Academy * Government Day Hassan Central *Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe * Yahya Ahmad Model School<ref>Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)</ref> * Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe * Government Senior Secondary School Gandu * Ubaidah Academy * Government Day Secondary School Gandu * Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari * Alhidaya Academy Gombe. * Zaidu Bin Thabit * Nurul Huda International Academy * Nurain international school * Standard international school * Amana academy * Alheri model school * Government arabic college == Kule ga lafiya == Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga: == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya == Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1] == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha == * Billiri General Hospital. * Gombe State Specialist Hospital.<ref>https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/</ref> * Arawa Primary Healthcare. * Gabukka Primary Healthcare<ref>https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/</ref> * Doma Primary Healthcare<ref>https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state</ref> * Pantami Primary Healthcare<ref>{{Cite web |url=https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230152124/https://von.gov.ng/gohealth-gombe-enrols-40000-vulnerable-people/ |url-status=dead }}</ref> * Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |access-date=2022-12-31 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230155415/https://soamaps.com/country/NG/160321/zainab-bulkachuwa-women-and-children-hospital |url-status=dead }}</ref> Town Maternity (Gidan Magani). == Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa == * [[Miyetti Hospital]]<ref>Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)</ref><ref>bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1</ref> * [[Musaba Hospital]]. * [[Savannah Hospital.]] * [[AHAJAS Memorial Hospital]]. * [[Sunnah Clinic.]] * [[Flossy Consultant Clinic]]. * [[As-sahl Hospital Gombe]]. * [[Dado Hospital Gombe]]. == Cibiyoyi Seɗi == * Kumbi chemist. * Sauki phamarcy. * A.A. Aliyu Mega Store. * Jam Bandu Pharmacy. * Jam jam Pharmacy. * M. S. Yaro Medicine Store. == Bobin Ɓosa Bani Raidoyo == * Progress FM radio<ref>https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/</ref> * Amana Radio * Gombe Media Corporation (GMC). * Jewel FM == Beyi zena ya'maddi == Jihar [[Gombe (birni)|Gombe]] ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli [[Najeriya|Nigeria]] Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin [[tishi]], meyenne la zenasu aji gonto ga : === Ma'adanai la Aji Oppakoyi <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html</ref> === * [[Danyen Mor Fetur ga Najeriya|Danyen Mai]]<ref>https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/</ref> * Petila woli. * Gypsum. * [[Auduga]]<ref>https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/</ref> * [[Alkama]] * [[Kute]] * [[Damasar]]. == Gwamnoni == Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe {| class="wikitable" !Name !Take !Lokaci Dena mulki !Lokacin Yauta ko mulki !Jam'iyya |- |Group Captain [[Joseph Orji]] |Administrator |7 Oct 1996 |Aug 1998 |Military |- |[[Abubakar Habu Hashidu]] |Governor |29 May 1999 |29 May 2003 |[[All People's Party (Nigeria)|APP]] |- |[[Mohammed Danjuma Goje]] |Governor |29 May 2003 |May 2011 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Ibrahim Hassan Dankwambo]] |Governor |May 2011 |29 May 2019 |[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |- |[[Muhammad Inuwa Yahaya]] |Governor |May 2019 |Incumbent |[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]] |} == Mi'yya la Monasu == *[[Amina Mohammed]], ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya [[Majalisar Ɗinkin Duniya|UN]] .<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|access-date=2022-02-11|language=en-GB|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161300/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/505185-nigerias-amina-mohammed-reappointed-un-deputy-secretary-general.html|url-status=live}}</ref> *Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher *[[Dahiru Usman Bauchi|Sheikh Dahiru Bauchi]], Malami.<ref>{{Cite web|last=Agencies|date=2020-02-16|title=Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree|url=https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|access-date=2022-02-11|website=TODAY|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211161311/https://www.today.ng/news/nigeria/governor-buhari-congratulates-sheikh-bauchi-doctorate-degree-280879|url-status=live}}</ref> *[[Kabiru Gombe|Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe]], <ref><nowiki>https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/</nowiki></ref> Malami. *[[Isa Ali Pantami]], malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.<ref>Profile • Prof. Isa Ali Pantami</ref> <ref><nowiki>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/</nowiki></ref> *[[Danladi Mohammed]], Dan siyasa. *[[Joshua M. Lidani]], Dan siyasa *[[Eli Jidere Bala]], engineer *[[Usman Bayero Nafada]], Dan siyasa.<ref><nowiki>https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/</nowiki></ref> *[[Samkon Gado]], [[Nigerian American|Nigerian-American]] [[Otorhinolaryngology|otolaryngologist]] and [[American football]] Dan wasan kwallon qara. *[[Zainab Adamu Bulkachuwa]], jurist *[[Jaaruma]], entrepreneur *[[Aliyu Modibbo Umar]], politician<ref><nowiki>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html</nowiki></ref> *[[Mohammed Danjuma Goje]] <ref>https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/</ref>, Dan siyasa *[[Helon Habila]], novelist * [[Dahiru Mohammed]], Politician * [[Abubakar Buba Atare]], Emir of [[Tula Chiefdom]] * [[Buba Yero]], sarkin farko na Gombe * [[Abubakar Shehu-Abubakar]], sarki na goma shadaya a gombe * [[Musa Dankyau]], Professor of Family Medicine <ref>{{cite web | url=https://dokilink.com/profile/75981 | title=&#124; DokiLink }}</ref>[https://scholar.google.co.in/citations?user=jxhGFm8AAAAJ&hl=en] * [https://dailytrust.com/professor-abdullahi-mahdi-tribute-to-a-passionate-academic/ Abdullahi Mahdi] Educationalist * [[Aliyu Usman El-Nafaty|Aliyu Usman El-nafati]] Professor of Gynecology * Isah Usman Taliyawa<ref>https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html</ref> Malami. * [[Kabiru Gombe|Sheikh Kabiru Gombe]]<ref>https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html</ref> Malamin addinin musulunci. * [[Ibrahim Hassan Dankwambo|Ibrahim H]]<ref><nowiki>https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/</nowiki></ref>[[Ibrahim Hassan Dankwambo|assan Dankwambo]]. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa. *[[Shehu Abubakar]], sarki na goma a jihar Gombe *Ambassador Habu Ibrahim Gwani <ref><nowiki>https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/</nowiki></ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1</ref> *Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. <ref>[https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/]</ref> == Beyi ziyara ga Gombe<ref>{{Cite web |title=Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy |url=https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |access-date=2022-04-06 |language=en-US |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429100651/https://globaltourismacademy.com/2020/09/13/gombe-state-the-history-ethnic-groups-and-tourist-attractions/ |url-status=live }}</ref> == Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:<ref>{{Cite web |last=https://ogavenue.com.ng |title=Fields in Gombe {{!}} Gombe {{!}} Venues in Nigeria |url=https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |access-date=2022-09-06 |website=ogaVenue.com |language=en |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105645/https://ogavenue.com.ng/fields-in-gombe |url-status=dead }}</ref> * [[Tomb of Muhammadu Attahiru I|Tomb of Sultan Attahiru]] * Bani moi Gombe. * [[Bubayero's Tomb]] * Shahararren [[Bima Hill]] * [[Dadin Kowa Dam]] * [[Killang Hill| Tsaunin Killang]] * Tula Plateau * Bulok Warm Spring * Kalam Hill * Gombe National Library * Gombe State University Zoological Park * Cham Valley * Tsaffi burbushin Binga * Maƙabartar Major Mash * Maƙabartar LT Phillips * Bace Hills * [[The Tula Cave|Tula Hideout Caves]] * Kanawa Forest == Ɗiwwa == {{reflist|2}} [[Panni:Jihohi Nijeriya]] l0uno2koci0a41rsbe2tpoefasedjbv Hausa 0 581 8727 8554 2026-08-19T21:49:55Z Abu Sadeeq77 197 8727 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q56475}} [[Fayil:Hausa language map.png|thumb]] [[Fayil:Flag of the Hausa people.svg|thumb]] [[Fayil:Hausa Group.jpg|thumb|yanda hausawa ke yin hawan sallah]] [[Fayil:Kayan kida na gargajiya.jpg|thumb|Kayan gargajiyan hausawa]] [[Fayil:Hausa cap (ƙube) 02.jpg|thumb|Hulan Hausa]] '''Harshe Afino''' andini Gaga rukuni Harshe chadic ko inko koga iyali Harshe Afroasia. Memo modiji la aji bosa ga Sara Harshe Afino modiji koga Harshe najeriya. Ishinji yare laga gedau ga Najeriya. La aji bosa ga Harshe Afino ga najeriya Alan Kashi 55%) in mi'yya ga woliye (2)(3) Harshe Afino aji yado ga goggo aningoma . Kala anin goma la aji mecce koga woli Afino zuwa modi wolinshe aji Nufi Ina kasuwanci shega an sauuwa daukaka Harshe. Afino ga afiniwa ga Fadi duniya ba forango Afino aji nufi ga lemale la aji alaka ga afiniwa do kala wolinshe su ga Harshe su(4) Afiniwa mate ga Asali ga Najeriya ga woli habasha wato (Nijer) la janjini ga shaf Fadi duniya. Aji kala Unda anin amfani ga Harshe ga sun afiniwa woli Afino Andi tarihi la godom Yan kafun Nako turawa ga larabawa woli Afino afiniwa ga adisu ga moyinshe ga karaai sana'a la godom . Misali moyinshe moi Gobir moi Kano moi zazzau moi katsina moi daura moi Gombe ga messesu. Misalan Saniya fawa mara dayi saka bara kira ga messesu. Andi yarda gako Afino wato Asali ko Bayajida tasuniya ji inko balabe ji aji Nako woli Afino ga goru daura inko goma. Amma bosa eme in tarihi Bayadda Andi bosa godom ga konni. ==Boko== ==Lardi== ==Ɗiwwa== 90bc1ntl94h0929vcfmkjfwl9y3w8dq Izala 0 606 8729 5010 2026-08-19T23:00:51Z ~2026-45570-55 298 Izala 8729 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q15454028}} '''Jama'atul Izatul Bidi'ah Wa'ikamatus Sunan''' (JIBWIS) inke Kungiya Addini musulunci Anin Doffa Sunnah Annabi Muhammadu (SAW) wolle ga yarda Bomun Bono Sauwe tabbita ga konni. Sannan Solon kungiyya ga Gori insiri ga jahar Plato ga gagoru JOS Ansiri malu Addini musulunci jam Ansiri SOJA ga Oli najeriya isi Solwo'e wato Sheikh Isma'ila Idiris lawo zakariyya JOS.<ref><nowiki>https://gazettengr.com/gombe-governor-inuwa-yahaya-preaches-unity-seeks-prayers-for-nigerian-leaders/</nowiki></ref> Honsone Tunbaton gagoru JOS ga wate kalifa malu Ismail Idiris zakariyya, wato Malu Muhammadu sani yahaya jingir Jos Bomun Bono Sauwe Lfy aijagora. Har insho hardoshi wetotton gagoru JOS gaweto Malu Muhammadu Sani yahaya jingir Jos. Kungiya I kafantan gasin kosi bodo moyi buran bo BIDI'AH ga Oli Najeriya, Gane jouwako Goggonda Ansauwa jutazi Maluma Addini musulunci gake danesu bo tsora gako SUNNAH Annabi Doffa Sunnah yadda Mate innassu gaga littafi Likuran gake Hadisi yadda memun sauwasa ke ishin sikitasa. Mana yadda masse kungiyoyi mate sandu bone gabo sola'e to kungiya IZALA ita saddu bone Fiye ga lodu, Amma ga Barka Bomun Bono musse ita dowak gaga shekketo Itanko ta Karinta biya asse ga danesu Gafadi Najeriya Harga fadiri Najeriya. ==Ɗiwwa== fechtom3oncwkndvqrc4k79w1u5phbt 8730 8729 2026-08-19T23:02:49Z ~2026-45570-55 298 8730 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q15454028}} '''Jama'atul Izatul Bidi'ah Wa'ikamatus Sunna''' (JIBWIS) inke Kungiya Addini musulunci Anin Doffa Sunnah Annabi Muhammadu (SAW) wolle ga yarda Bomun Bono Sauwe tabbita ga konni. Sannan Solon kungiyya ga Gori insiri ga jahar Plato ga gagoru JOS Ansiri malu Addini musulunci jam Ansiri SOJA ga Oli najeriya isi Solwo'e wato Sheikh Isma'ila Idiris lawo zakariyya JOS.<ref><nowiki>https://gazettengr.com/gombe-governor-inuwa-yahaya-preaches-unity-seeks-prayers-for-nigerian-leaders/</nowiki></ref> Honsone Tunbaton gagoru JOS ga wate kalifa malu Ismail Idiris zakariyya, wato Malu Muhammadu sani yahaya jingir Jos Bomun Bono Sauwe Lfy aijagora. Har insho hardoshi wetotton gagoru JOS gaweto Malu Muhammadu Sani yahaya jingir Jos. Kungiya I kafantan gasin kosi bodo moyi buran bo BIDI'AH ga Oli Najeriya, Gane jouwako Goggonda Ansauwa jutazi Maluma Addini musulunci gake danesu bo tsora gako SUNNAH Annabi Doffa Sunnah yadda Mate innassu gaga littafi Likuran gake Hadisi yadda memun sauwasa ke ishin sikitasa. Mana yadda masse kungiyoyi mate sandu bone gabo sola'e to kungiya IZALA ita saddu bone Fiye ga lodu, Amma ga Barka Bomun Bono musse ita dowak gaga shekketo Itanko ta Karinta biya asse ga danesu Gafadi Najeriya Harga fadiri Najeriya. ==Ɗiwwa== spot4pgikkvtoxkwtyt11k5jgxbuilr University of Maiduguri 0 834 8741 7201 2026-08-20T07:23:56Z Salil Kumar Mukherjee 33 Databox 8741 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q3509668}} '''University Maiduguri''' makaranta Beyi ngoza karatu in don ga sakandare, makaranta in siri, beyi ina digiri, mastas ga PhD. University ye ako goggo Bama, ga goru Maiduguri, ga lardi Borno, ga goru Maiduguri. University ye zalsheni zalu ga soni 1975, beyi karatun Federal Government. == Ɗiwwa == rpsjn2tcuuf9d5z19zj09losfqy29x5 Kirdiwa 0 904 8740 8132 2026-08-20T07:17:07Z Salil Kumar Mukherjee 33 Databox 8740 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q5043}} '''Kirdiwa''' adin ji laga nasara la aji gontayi ga le kusur yalla ga duniya Ko goggo washi ga wa'azi ga shaf mi'yya la wangoyi. Kala adin kirdiwa adinji la mi'yya antun imani gako Allah Modi ji, Kala aji ona fifiko gako Yesu Almasihu Be Allah ji. Laga adin [[musulunci]] aji undani ga sun [[Isah|Annabi Isa]] (S.A). Kirdiwa mete antun dogaro ga lingila Bible ga shaf yella mate aji inayi. Kirdiwa adin ji la itu sun ga [[duniya]] Kala kunsani ga ɗarikoki godom mana min: katolika, protestin, ga messesu. == Al'adu Kirdiwa == == Hotuna == <gallery> File:16-03-31-Bethlehem-RalfR-WAT_5516.jpg|Beyi Laga tanji in Kiristoci File:Skondals kyrka 2005.jpg|Baptisma kenan inko Din'illiwa ga al'adun Lutheran File:Исповедь берн собор.jpg|Tuba ko zunubai ga Cocin Katolka File:Methodistcommunion3.jpg|[[Malum|Maluwa]] ga Methodist na murnar Eucharist File:Anglican confirmation in Helsinki.jpg|A cocin Anglican File:Cheirotonia_Presbyter_1.jpeg|Bayyina farillai ga cocin ''Eastern Orthodox'' File:Crowning in Syro-Malabar Nasrani Wedding by Mar Gregory Karotemprel.jpg|Nada doffa lokacin N'gora kaibono ga cocin ''Syro-Malabar Catholic Church'' File:2017-04-12--Service of the Sacrament of Holy Unction, on Holy Wednesday.jpg|Ibada </gallery> == Ɗiwwa == hmsv8zzv85z6b0kjmig49r193ivg7zf Panni:CS1 English-language sources (en) 14 969 8700 2026-08-19T19:33:39Z El-hussain14 25 Created blank page 8700 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Panni:Jihohi Nijeriya 14 970 8735 2026-08-20T05:01:05Z El-hussain14 25 Created blank page 8735 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1