Wikipidiya
bolwiki
https://bol.wikipedia.org/wiki/Peji_In_Siri
MediaWiki 1.47.0-wmf.16
first-letter
Media
Inmusamman
Mossa
Ruta
Rutta mossa
Wikipidiya
Wikipidiya mossa
Fayil
Fayil mossa
MediaWiki
MediaWiki mossa
Tempilet
Tempilet mossa
Taimako
Taimako mossa
Panni
Panni mossa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Tempilet:Box
10
44
9549
9531
2026-08-23T23:10:35Z
RAPTOR7762
18
Reverted edits by [[Special:Contributions/RAPTOR7762|RAPTOR7762]] ([[User talk:RAPTOR7762|talk]]) to last revision by [[User:Sotiale|Sotiale]]
95
wikitext
text/x-wiki
<div style="flex:1; min-width:300px; overflow:hidden; border-radius:4px; margin:4px; background:#FFF; box-shadow:0 0 8px rgba(0,0,0,0.15);">
{{#if:{{{header|Header}}}|<div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif;">
<div style="padding:5px 10px; color:{{#switch:{{{color|}}}|merah=#E5484D|kuning=#E5B633|hijau=#79B022|biru=#14679E|ungu=#6A4C93|#default=#333333}};">{{{header|Header}}}</div></div>|}}
<div style="padding:15px; overflow:auto;">{{{content|Content}}}</div>
</div>
khh3fdotu93nns89djwshk6b13g4hji
9550
9549
2026-08-23T23:16:51Z
RAPTOR7762
18
/* */
9550
wikitext
text/x-wiki
<div style="flex:1; min-width:300px; overflow:hidden; border-radius:4px; margin:4px; background:#FFF; box-shadow:0 0 8px rgba(0,0,0,0.15);">
{{#if:{{{header|Header}}}|<div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif;">
<div style="padding:5px 10px; color:{{#switch:{{{color|}}}|merah=#E5484D|kuning=#E5B633|hijau=#79B022|biru=#14679E|ungu=#6A4C93|#default=#333333}};">{{{header|Header}}}</div></div>|}}
<div style="padding:15px; overflow:auto;">{{{content|Content}}}</div>
</div><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
9ml4r9jonheomq3jves6nuvaioyo0ou
Bauchi
0
455
9532
9152
2026-08-23T19:47:09Z
Abu Sadeeq77
197
9532
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
== Ɗiwwa ==
c9smu1u2sq3jyce73mzpa147hjk1kx9
9533
9532
2026-08-23T19:54:59Z
Abu Sadeeq77
197
9533
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Ɗiwwa ==
h9exmofc5cyfylekv6dq0c15tq7con2
9534
9533
2026-08-23T20:01:56Z
Abu Sadeeq77
197
9534
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
== Ɗiwwa ==
rw3jy2n39jjoadsk8v8ctvvwbvbs7fx
9535
9534
2026-08-23T20:06:33Z
Abu Sadeeq77
197
9535
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
== Ɗiwwa ==
49clle3u8d5b4p8s2d32w6qohdece0l
9536
9535
2026-08-23T20:12:03Z
Abu Sadeeq77
197
9536
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
== Ɗiwwa ==
b2hb7kpiah05a50g1ft29vg26pkw9iq
9537
9536
2026-08-23T20:32:02Z
Abu Sadeeq77
197
9537
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Ɗiwwa ==
p7uoh312ftfap9joi5xox97gksfg0gi
9538
9537
2026-08-23T20:48:55Z
Abu Sadeeq77
197
9538
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
== Ɗiwwa ==
iynk6zf9u8od1jlrvl8pz1qk3w0sd15
9539
9538
2026-08-23T20:55:44Z
Abu Sadeeq77
197
9539
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
== Ɗiwwa ==
ksobhjph67v37b966ci78xo61db6ebo
9540
9539
2026-08-23T21:00:43Z
Abu Sadeeq77
197
9540
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
== Ɗiwwa ==
a5b74xvf3rtfqpf6g0ssxwg7tsyy7yg
9541
9540
2026-08-23T21:04:36Z
Abu Sadeeq77
197
9541
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ɗiwwa ==
5tdg4pb7v12vsn9hivddwzyibx5hgwm
9542
9541
2026-08-23T21:06:20Z
Abu Sadeeq77
197
9542
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
== Ɗiwwa ==
2tqbtr8yejiqw0xgaxemrukyg906yzr
9543
9542
2026-08-23T21:13:34Z
Abu Sadeeq77
197
9543
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
== Ɗiwwa ==
3xpq4jrlbj7vg7kwehb17434jtuem4o
9544
9543
2026-08-23T21:24:13Z
Abu Sadeeq77
197
9544
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
== Yaruka ==
== Ɗiwwa ==
mc1wm34cn4mlgru2tomn87k6nahoys0
9545
9544
2026-08-23T21:27:56Z
Abu Sadeeq77
197
9545
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
== Yaruka ==
Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga:
== Ɗiwwa ==
bi2a5dcn1ft8cygh8lqgj4bw0vcnqqr
9546
9545
2026-08-23T21:30:33Z
Abu Sadeeq77
197
9546
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
== Yaruka ==
Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga:
* North Bauchi language
* South Bauchi language
== Ɗiwwa ==
gupyn05b8pm81bfxs3owffk0tgv3v7t
9547
9546
2026-08-23T21:32:04Z
Abu Sadeeq77
197
9547
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
== Yaruka ==
Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga:
* North Bauchi language
* South Bauchi language
Yaruka Bauchi jerasu ga dole Hukumomi SU:
== Ɗiwwa ==
ltpvn0urpvpdi32vvvmhg5ojbofqhtq
9548
9547
2026-08-23T21:38:35Z
Abu Sadeeq77
197
9548
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996.
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
== Yaruka ==
Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga:
* North Bauchi language
* South Bauchi language
Yaruka Bauchi jerasu ga dole Hukumomi SU:
{| class="wikitable"
! LGA !! Languages
|-
| Alkaleri || Dass; Bole; Duguri; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Labir; Tangale
|-
| Bauchi || Bankal; Duguri; Dulbu; Galambu; Gera; Geruma; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Ju; Kir-Balar; Labir; Luri; Mangas; Mbat; Pa'a; Polci; Shiki; Tala; Zangwal
|-
| Bogoro || Saya
|-
| Darazo || Bole; Deno; Diri; Giiwo; Mburku; Ngamo; Zumbun
|-
| Dass || Bankal; Dass; Gwak; Polci; Saya; Shall-Zwall; Zari
|-
| Dukku || Bole
|-
| Gamawa || Karekare
|-
| Ganjuwa || Ciwogai; Gera; Geruma; Jimi; Kariya; Kubi; Miya
|-
| Kirfi || Bure
|-
| Misau || Fulato/Borno; Shuwa; Kanuri; Hausa; Fulani
|-
| Ningi || Diri; Gamo-Ningi; Kudu-Camo; Pa'a; Siri; Warji; Geruma
|-
| Tafawa Balewa || Sur; Vaghat-Ya-Bijim-Legeri; Zari; Bankal; Gwak; Izere; Saya
|-
| Toro || Bankal; Dass; Geji; Geruma; Gwa; Gyem; Iguta; Izere; Jere; Lame; Lemoro; Mawa; Panawa; Polci; Sanga; Saya; Shau; Tunzuii; Zari; Zeem; Ziriya
|-
| Zaki || Bade
|}
== Ɗiwwa ==
2h10174n3t6vmv3c1ygjxo8a807tgpc
Tempilet:Box/doc
10
1247
9551
2026-08-23T23:17:25Z
RAPTOR7762
18
Created page with "{{pp-protected|small=yes}}"
9551
wikitext
text/x-wiki
{{pp-protected|small=yes}}
67zg4exm2z86sshbc0gbr89bth8vgti