Wikipidiya bolwiki https://bol.wikipedia.org/wiki/Peji_In_Siri MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Inmusamman Mossa Ruta Rutta mossa Wikipidiya Wikipidiya mossa Fayil Fayil mossa MediaWiki MediaWiki mossa Tempilet Tempilet mossa Taimako Taimako mossa Panni Panni mossa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Tempilet:Box 10 44 9549 9531 2026-08-23T23:10:35Z RAPTOR7762 18 Reverted edits by [[Special:Contributions/RAPTOR7762|RAPTOR7762]] ([[User talk:RAPTOR7762|talk]]) to last revision by [[User:Sotiale|Sotiale]] 95 wikitext text/x-wiki <div style="flex:1; min-width:300px; overflow:hidden; border-radius:4px; margin:4px; background:#FFF; box-shadow:0 0 8px rgba(0,0,0,0.15);"> {{#if:{{{header|Header}}}|<div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif;"> <div style="padding:5px 10px; color:{{#switch:{{{color|}}}|merah=#E5484D|kuning=#E5B633|hijau=#79B022|biru=#14679E|ungu=#6A4C93|#default=#333333}};">{{{header|Header}}}</div></div>|}} <div style="padding:15px; overflow:auto;">{{{content|Content}}}</div> </div> khh3fdotu93nns89djwshk6b13g4hji 9550 9549 2026-08-23T23:16:51Z RAPTOR7762 18 /* */ 9550 wikitext text/x-wiki <div style="flex:1; min-width:300px; overflow:hidden; border-radius:4px; margin:4px; background:#FFF; box-shadow:0 0 8px rgba(0,0,0,0.15);"> {{#if:{{{header|Header}}}|<div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif;"> <div style="padding:5px 10px; color:{{#switch:{{{color|}}}|merah=#E5484D|kuning=#E5B633|hijau=#79B022|biru=#14679E|ungu=#6A4C93|#default=#333333}};">{{{header|Header}}}</div></div>|}} <div style="padding:15px; overflow:auto;">{{{content|Content}}}</div> </div><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 9ml4r9jonheomq3jves6nuvaioyo0ou Bauchi 0 455 9532 9152 2026-08-23T19:47:09Z Abu Sadeeq77 197 9532 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == == Ɗiwwa == c9smu1u2sq3jyce73mzpa147hjk1kx9 9533 9532 2026-08-23T19:54:59Z Abu Sadeeq77 197 9533 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Ɗiwwa == h9exmofc5cyfylekv6dq0c15tq7con2 9534 9533 2026-08-23T20:01:56Z Abu Sadeeq77 197 9534 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == == Ɗiwwa == rw3jy2n39jjoadsk8v8ctvvwbvbs7fx 9535 9534 2026-08-23T20:06:33Z Abu Sadeeq77 197 9535 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar == Ɗiwwa == 49clle3u8d5b4p8s2d32w6qohdece0l 9536 9535 2026-08-23T20:12:03Z Abu Sadeeq77 197 9536 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. == Ɗiwwa == b2hb7kpiah05a50g1ft29vg26pkw9iq 9537 9536 2026-08-23T20:32:02Z Abu Sadeeq77 197 9537 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Ɗiwwa == p7uoh312ftfap9joi5xox97gksfg0gi 9538 9537 2026-08-23T20:48:55Z Abu Sadeeq77 197 9538 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == == Ɗiwwa == iynk6zf9u8od1jlrvl8pz1qk3w0sd15 9539 9538 2026-08-23T20:55:44Z Abu Sadeeq77 197 9539 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. == Ɗiwwa == ksobhjph67v37b966ci78xo61db6ebo 9540 9539 2026-08-23T21:00:43Z Abu Sadeeq77 197 9540 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. == Ɗiwwa == a5b74xvf3rtfqpf6g0ssxwg7tsyy7yg 9541 9540 2026-08-23T21:04:36Z Abu Sadeeq77 197 9541 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ɗiwwa == 5tdg4pb7v12vsn9hivddwzyibx5hgwm 9542 9541 2026-08-23T21:06:20Z Abu Sadeeq77 197 9542 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ilimi == == Ɗiwwa == 2tqbtr8yejiqw0xgaxemrukyg906yzr 9543 9542 2026-08-23T21:13:34Z Abu Sadeeq77 197 9543 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ilimi == Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:. == Ɗiwwa == 3xpq4jrlbj7vg7kwehb17434jtuem4o 9544 9543 2026-08-23T21:24:13Z Abu Sadeeq77 197 9544 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ilimi == Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:. == Yaruka == == Ɗiwwa == mc1wm34cn4mlgru2tomn87k6nahoys0 9545 9544 2026-08-23T21:27:56Z Abu Sadeeq77 197 9545 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ilimi == Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:. == Yaruka == Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga: == Ɗiwwa == bi2a5dcn1ft8cygh8lqgj4bw0vcnqqr 9546 9545 2026-08-23T21:30:33Z Abu Sadeeq77 197 9546 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ilimi == Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:. == Yaruka == Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga: * North Bauchi language * South Bauchi language == Ɗiwwa == gupyn05b8pm81bfxs3owffk0tgv3v7t 9547 9546 2026-08-23T21:32:04Z Abu Sadeeq77 197 9547 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ilimi == Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:. == Yaruka == Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga: * North Bauchi language * South Bauchi language Yaruka Bauchi jerasu ga dole Hukumomi SU: == Ɗiwwa == ltpvn0urpvpdi32vvvmhg5ojbofqhtq 9548 9547 2026-08-23T21:38:35Z Abu Sadeeq77 197 9548 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q811144}} '''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji ya a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in 1976. Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in 1996 Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Mai jito wolin in kotto Ga Ga Soni 1996. Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli (2) kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu arba 'in ga badi ga dalma hordo ga cassa'in ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga arba'in ga dalma baccimodi ga sittin ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafri beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6) Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa inso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil. Andi yarinshe godom ga yankuma daban daban in jihar gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso tamanin ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7) ga farko soni Alif 1800,a Filanti jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe. Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'allaku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring. == Asali sun == Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in farko wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto. == Tarihi == Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006 Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afiniwa. Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar. Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe hukumomi (20) mana yadda foran goyi: ==Dolinshe Hukumomi== jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate: {| class="sortable wikitable" |- ! Dolinshe Hukuma ! Fadin kasa (km<sup>2</sup>) ! Adadin 2006<br> Mutane ! Cibiyar Karamar Hukuma ! Lambar aika<br>sako |- | [[Bauchi]] | align="right"|3,687 | align="right"|493,810 | [[Bauchi]] | 740 |- | [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]] | align="right"|2,515 | align="right"|219,988 | [[Bununu, Nigeria|Bununu]] | 740 |- | [[Dass, Nigeria|Dass]] | align="right"|535 | align="right"|89,943 | [[Dass, Nigeria|Dass]] | 740 |- | [[Toro, Nigeria|Toro]] | align="right"|6,932 | align="right"|350,404 | [[Toro, Nigeria|Toro]] | 740 |- | [[Bogoro]] | align="right"|894 | align="right"|84,215 | [[Bogoro]] | 741 |- | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | align="right"|4,625 | align="right"|387,192 | [[Ningi, Nigeria|Ningi]] | 742 |- | [[Warji]] | align="right"|625 | align="right"|114,720 | [[Warji]] | 742 |- | [[Ganjuwa]] | align="right"|5,059 | align="right"|280,468 | [[Kafin Madaki]] | 742 |- | [[Kirfi]] | align="right"|2,371 | align="right"|147,618 | [[Kirfi]] | 743 |- | [[Alkaleri]] | align="right"|5,918 | align="right"|329,424 | [[Alkaleri]] | 743 |- | ''Southern region totals'' | align="right"|''33,161'' | align="right"|''2,497,782'' | | |- | [[Darazo]] | align="right"|3,015 | align="right"|251,597 | [[Darazo]] | 750 |- | [[Misau]] | align="right"|1,226 | align="right"|263,487 | [[Misau]] | 750 |- | [[Giade]] | align="right"|668 | align="right"|156,969 | [[Giade]] | 750 |- | [[Shira, Nigeria|Shira]] | align="right"|1,321 | align="right"|234,014 | [[Yana, Nigeria|Yana]] | 750 |- | [[Jama'are]] | align="right"|493 | align="right"|117,883 | [[Jama'are]] | 751 |- | [[Katagum]] | align="right"|1,436 | align="right"|295,970 | [[Azare]] | 751 |- | [[Itas/Gadau]] | align="right"|1,398 | align="right"|229,996 | [[Itas]] | 751 |- | [[Zaki, Nigeria|Zaki]] | align="right"|1,476 | align="right"|191,457 | [[Katagum]] | 752 |- | [[Gamawa]] | align="right"|2,925 | align="right"|286,388 | [[Gamawa]] | 752 |- | [[Damban]] | align="right"|1,077 | align="right"|150,922 | [[Damban]] | 752 |- | ''Northern region totals'' | align="right"|''15,035'' | align="right"|''2,178,683'' | | |} == Gorunshe == Kirfi kasantu goru ga birni Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla hi ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi. == Labar woli == Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi Nigeria kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni. Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau. == Godom mi'yya == Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, Bolewa, karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu. Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu. Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni. == Ilimi == Jimi a Abubakar Tafawa Ɓalewa(15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: Aminu sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:. == Yaruka == Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga: * North Bauchi language * South Bauchi language Yaruka Bauchi jerasu ga dole Hukumomi SU: {| class="wikitable" ! LGA !! Languages |- | Alkaleri || Dass; Bole; Duguri; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Labir; Tangale |- | Bauchi || Bankal; Duguri; Dulbu; Galambu; Gera; Geruma; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Ju; Kir-Balar; Labir; Luri; Mangas; Mbat; Pa'a; Polci; Shiki; Tala; Zangwal |- | Bogoro || Saya |- | Darazo || Bole; Deno; Diri; Giiwo; Mburku; Ngamo; Zumbun |- | Dass || Bankal; Dass; Gwak; Polci; Saya; Shall-Zwall; Zari |- | Dukku || Bole |- | Gamawa || Karekare |- | Ganjuwa || Ciwogai; Gera; Geruma; Jimi; Kariya; Kubi; Miya |- | Kirfi || Bure |- | Misau || Fulato/Borno; Shuwa; Kanuri; Hausa; Fulani |- | Ningi || Diri; Gamo-Ningi; Kudu-Camo; Pa'a; Siri; Warji; Geruma |- | Tafawa Balewa || Sur; Vaghat-Ya-Bijim-Legeri; Zari; Bankal; Gwak; Izere; Saya |- | Toro || Bankal; Dass; Geji; Geruma; Gwa; Gyem; Iguta; Izere; Jere; Lame; Lemoro; Mawa; Panawa; Polci; Sanga; Saya; Shau; Tunzuii; Zari; Zeem; Ziriya |- | Zaki || Bade |} == Ɗiwwa == 2h10174n3t6vmv3c1ygjxo8a807tgpc Tempilet:Box/doc 10 1247 9551 2026-08-23T23:17:25Z RAPTOR7762 18 Created page with "{{pp-protected|small=yes}}" 9551 wikitext text/x-wiki {{pp-protected|small=yes}} 67zg4exm2z86sshbc0gbr89bth8vgti