Wikipidiya
bolwiki
https://bol.wikipedia.org/wiki/Peji_In_Siri
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Media
Inmusamman
Mossa
Ruta
Rutta mossa
Wikipidiya
Wikipidiya mossa
Fayil
Fayil mossa
MediaWiki
MediaWiki mossa
Tempilet
Tempilet mossa
Taimako
Taimako mossa
Panni
Panni mossa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Arewa
0
426
14993
8452
2026-10-08T14:00:22Z
Aisha DM
198
14993
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q4789122}}
Arewa (Aushi) Mosa ya afinawa (Hausawa mana yadda a foroyi Gabo losin Maddi)
Ko beyi suwanni Ga nufi Kalmar Nasara "arewa". Mosaye ita wen zalshe to Ko forshe [[Hausa]] yaala ita Aji ngura "arewa" Gaba daya, Amma godon Aji Ruta Ga ita kobeyi Ndola Siri Siyasa, Yan koboi soro Daula Sokoto. Gindayo dalilai Aushi (jire "arewa") Ga Aushin Nijeriya Aji Ruta Ga mate Ga afino bokala eweyi in botaye Ani tarihi Koga Aushin Aushi [[Niger]].
==Ɗiwwa==
ld9eggo5c65lszzagwvf7fec2ouaov6
Bauchi
0
455
15016
13779
2026-10-08T16:34:39Z
Abu Sadeeq77
197
15016
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q811144}}
'''Bauchi''' [[Woli]] Bauchi woli Ji la a fayta Aushi Dola Darr Ga woli [[Nijeriya]]. Gontattuk lefe Ga [[Kano]] Ko Aushi kafa [[Jigawa]], [[Gombe]], ga [[Jiha Yobe|Yobe]] Ko fayta Darr, kafa [[Kaduna]] Ko Zoni. Woli Bauchi wen zalshe sunto Ko labar Bani yele Bauchi, Yaa Ke itaji Burnin in Siri ye Har soni in dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga baccimodi (1976). Ga lokacin la bissan manshi jihohi gudi mana dar ga Nigeria. Ga boii jiha Bauchi bikkantun jiha Gombe, la koboii majjito jiha an Dono kotto ga soni in dubu modi ga dalma bonum ga kobonum ga bacci modi (1996)
Zan woli Bauchi Ga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga kobawulo Ga basshi modi (1976), Ga lotayeji missan Manshi woliye Aushi Ndola Darr [[Nijeriya]]. Ga boii woli Bauchi tattuk/gontattuk woli [[Gombe]], yake Ko tetteke ita Majjito wolin in kotto Ga Ga Soni in dubu modi ga dalma bonum ga kobonum ga baccimodi (1996). [[Fayil:Emir of Bauchi Main Palace.jpg|thumb|bauchi emir]]
Bauchi itaji jaha in badi ga fadi woli ,kala in bawulo ga godom [[Miyya Ogun|miyya]] (3). Itaga godom filaye kimani kilomita dubu ko foddo ga badi ga dalma hordo ga ko bonum ga kunum(45, 893) godom miyya kimani miliyan bawulo ga dubu dalma badi ga ko foddo ga dalma baccimodi ga ko baccimodi ga kunum (7,540,663) (4) ga bisa kidaya soninshe in dubu balau ga baccimodi 2006 . Jaha ye rabajjito dangane ga yanayi woli zuwa kashi balau (2) west sudaniya savanna koga aushi ga kala semi-desert sahel savanna koga Arewa ga koga montane Jos plateau aushi mana zoni jiha (5) koga kyautalla beyinshe ga goruye gontu ga yankari National park katafare beyi zenani fa dabbobi mana bijimi bido barewa ga Turum Giwa ga messesu.(6)
Bauchi ji siri jaha bauchi. Bala abdulkadir Muhammad Ishin ji gwamna jiha ye Yan zaben la soninshe in 2019 har zuwa unso. Maddi koga su. Manshiwa jiha gontan go ga abubakar tafawa balewa gamin Isa yakubu, isah Hamma misau Nazif gamawa, haruna Ningi ga ali wakil.
Andi yarinshe godom ga yankuna daban daban in jihaye gotango ga, Bo'fikka, ga Butawa ga yare warji koga yankuna dalla jiha yaren Fulfulde, yare Kanuri, ga yare karei'karei koga zani goru [[filanti]] ga yare gerawa, koga birni bauchi ga kewaye to yare zaar (sayawa) koga aushi yare Tangale Jarawa ko aushi mana zoni. Kala asari miyya goru (kaso kohordo ga badi 85%) musulwa ji ga dole kaso kiristoci ga kaso baccimodi 6% ga maguzawa ga kaso bonum 9% (7)
ga fari soni Alif 1800,a [[Filanti]] jahadi bikkantun mafi akasari goruye birni Bauchi in inso. Jamji kafan moyinshe Bauchi ga wol woli daula musulunci in Sokoto ga Karni in 1900, turawa Mulki mallaka bikkantun moyinshe ye mete zuwoto ga wol woli mulki mallaka in gudi [[Nijeriya|Nigeria]]. La kobai majjito [[Nijeriya|Nigeria]] wol woli mulki turawa kafin wena yanci ga soni 1960 , Yan asali yanki jiha Bauchi Iya a gudi Nigeria Boi wena yanci koyi ga soni 1967, lokacin la bissan jiha ye majjito wol woli jiha gudi Nigeria ko ɗar boi bissa jiha gudi Ko ɗar kafan jiha Bauchi ga Foti kunum' (3) ga tare February ga soni in (20) kala boi kafato wantun dolinshe hukumomi ga zoni jiha ye meteji manjisu Bo jiha Gombe.
Ga matsayi to in jiha la dogaran ga mara, tattali dara jiha ye Ta'alliku gako dabbobi ga hantsi manamin auduga, Duro kute, tumaturi ga kala doya jizani ga Tina Dom amfani mara daidai ga sauwa habika tishi ga masana'antu sarrifa karai tishi in gwan_gwani, ga kala oppako ma'adanai manamin mana kisato columbite, ga kala beyi ewe ido mana mala kume zoii in yankari ga Amma in wikki spring.
== Asali sun ==
Dan game ga tarihi in gargajiya goruye watu asali ji ko gama an'bara Modi la Sunni baushe , la dowu ga yanki ye kafin nako moyinshe in fari wato Yakubu (la wantun Ko Dalla soni in 1800-10) jahohi Bauchi ga Adamawa kasantan anin yanci ga Goma ga mi'yya Daula Filanti in Sokoto.
== Tarihi ==
[[File:ASC Leiden - Rietveld Collection - Nigeria 1970 - 1973 - 01 - 068 Sallah festivities in Bauchi. Rich horsemen in white, with red and white parasol for the ceremonial ruler of Bauchi.jpg|thumb|Bauchi a Shekarar 1970]]
Beyilla Aji undani ga Bauchi kasantu kafin soni 1976 gunduma ga yanki jiha gudi Ko ɗar ga . Dangane ga kidaya in 2006 jiha Aji ga mi'yya Kimani 4.653,006.
Jiha Bauchi wattu Tina Dom kala-kala gaga soni Manne . Andi harshe Ajawa ga Aji amfa ga ishin ga jiha Bauchi kala Koga bisani yakilannin ga gaga sonii 1920 ga soni in 1940 inko asali anin amfani ga harshe ye manjisu Bo afinawa.
Ga Lokaci Mulki mallaka Har lokaci wena yanci, ita aga yanki plateau ga yanki gudi Najeriya, Har zuwa soni in 1967 lokacin la an wena ga jihohi ga yankuna Bauchi, Bornoga [[Adamawa]] Aji gonta beyi wena jiha gudi ga Dar.
Boi wena jiha Bauchi ga soni in 1976, ga Lokaci jihohi balau Bauchi ga Gombe in Gonto , jiha Andi dolinshe hukumomi guda (20) jamji kala (23). Jamji kala ga soni in 1997 , wantun jiha [[Gombe]]. Koga jiha Bauchi inko Aji wena sauwi dolinshe hukumomi ga Woli inko Dayan jaha Bauchi ga dolinshe [[Hukumomi In Dolinshe Ga Najeriya|hukumomi]] (20) mana yadda foran goyi:
==Dolinshe Hukumomi==
jaha bauchi Andi adadi dolinshe hukumomi kobalau ([[20]]). Mate:
{| class="sortable wikitable"
|-
! Dolinshe Hukuma
! Fadin kasa (km<sup>2</sup>)
! Adadin 2006<br> Mutane
! Cibiyar Karamar Hukuma
! Lambar aika<br>sako
|-
| [[Bauchi]]
| align="right"|3,687
| align="right"|493,810
| [[Bauchi]]
| 740
|-
| [[Tafawa Balewa, Nigeria|Tafawa Balewa]]
| align="right"|2,515
| align="right"|219,988
| [[Bununu, Nigeria|Bununu]]
| 740
|-
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| align="right"|535
| align="right"|89,943
| [[Dass, Nigeria|Dass]]
| 740
|-
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| align="right"|6,932
| align="right"|350,404
| [[Toro, Nigeria|Toro]]
| 740
|-
| [[Bogoro]]
| align="right"|894
| align="right"|84,215
| [[Bogoro]]
| 741
|-
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| align="right"|4,625
| align="right"|387,192
| [[Ningi, Nigeria|Ningi]]
| 742
|-
| [[Warji]]
| align="right"|625
| align="right"|114,720
| [[Warji]]
| 742
|-
| [[Ganjuwa]]
| align="right"|5,059
| align="right"|280,468
| [[Kafin Madaki]]
| 742
|-
| [[Kirfi]]
| align="right"|2,371
| align="right"|147,618
| [[Kirfi]]
| 743
|-
| [[Alkaleri]]
| align="right"|5,918
| align="right"|329,424
| [[Alkaleri]]
| 743
|-
| ''Southern region totals''
| align="right"|''33,161''
| align="right"|''2,497,782''
|
|
|-
| [[Darazo]]
| align="right"|3,015
| align="right"|251,597
| [[Darazo]]
| 750
|-
| [[Misau]]
| align="right"|1,226
| align="right"|263,487
| [[Misau]]
| 750
|-
| [[Giade]]
| align="right"|668
| align="right"|156,969
| [[Giade]]
| 750
|-
| [[Shira, Nigeria|Shira]]
| align="right"|1,321
| align="right"|234,014
| [[Yana, Nigeria|Yana]]
| 750
|-
| [[Jama'are]]
| align="right"|493
| align="right"|117,883
| [[Jama'are]]
| 751
|-
| [[Katagum]]
| align="right"|1,436
| align="right"|295,970
| [[Azare]]
| 751
|-
| [[Itas/Gadau]]
| align="right"|1,398
| align="right"|229,996
| [[Itas]]
| 751
|-
| [[Zaki, Nigeria|Zaki]]
| align="right"|1,476
| align="right"|191,457
| [[Katagum]]
| 752
|-
| [[Gamawa]]
| align="right"|2,925
| align="right"|286,388
| [[Gamawa]]
| 752
|-
| [[Damban]]
| align="right"|1,077
| align="right"|150,922
| [[Damban]]
| 752
|-
| ''Northern region totals''
| align="right"|''15,035''
| align="right"|''2,178,683''
|
|
|}
== Gorunshe ==
[[File:Bauchi Emirate Palace (1).jpg|thumb|Bauchi Emirate Council]]
Kirfi kasantu goru ga [[Birnin Kudu|birni]] Bauchi la itaga akalla Siri 700 Mita fadirto ga fali gongola la Aji ele Amma ga goruye . La gontu ga Siri Amma benua. Goruye Andi tsairi barka mara ga dayi.(3) Ga al'ada kasantu ga Dalla in ga mi'yya la Aji unda ga kirfawa kala ita a wol woli gunduma afiniwa . Bincike gako garu kirfi Aji inne mana amsoshi la kunsani ga al'ada ga adin ga harka Siyasa ga Woli apiniwa Aji wena no goru kirfi Ko goru Bauchi.
== Labar woli ==
Jiha Bauchi mamayantun Fadi woli Kimani 49,119 km2 (18'965 sq mi) inko mamayan kaso 5.3 in Fadi [[Nijeriya|Nigeria]] kala Aji Dono gako lambobi beyi in latitudes 9' 3' ga 12'3' gudi ga kala longitude 8' 50' ga 11' dar
Jiha itaga iyaka ga jihohi bawulo , Kano ga Jigawa Ko gudi, Taraba ga plateau Ko aushi, Gombe ga Yobe Ko ɗar kafan Kaduna Ko zoni.
Jiha Bauchi ita aga jihohi arewa Najeriya lake ga yanayi tsirrai kala balau Sudan Savannah ga Sahel Savannah. She kala Andi tsaunuka aushi yanki goru, dangane ga alakati ga Jos plateau.
== Godom mi'yya ==
Andi kabilu daban daban Har guda 55 ga goruye la gontango ga : Gerawa, Sayawa, Jarawa, Kirfawa, Afiniwa, [[Harshe Bole|Bolewa]], karekare, kanuri, Fa'awa, Butawa, Warjawa, Zulawa, Boyawa, Badawa, Amma Filanti ji asali Kabila goruye she aji nine mate ga asali al'adu su adin ga messesu.
Andi suwa ga Dalla harsuna goruye dangane ga Ruta al'adu karai zowayi ga kala gontosu ga beyi modi, musamman Ko beyi kaibono su ga goma . Maddi Koga harsuna Andi ba'a ga dallasu . Ga Sayawa ga messesu.
Biki sallah a modi koga muhimma bukukuwa la Aji yollako anin inne ga shaf soni.
== Ilimi ==
Jimi a [[Abubakar Tafawa Balewa|Abubakar Tafawa Ɓalewa]](15) ita aga Siri birni Bauchi: Maddi Koga beyi Gozi gontango ga: Jami'a jiha Bauchi, Abubakar Tatari, Ali Polytechnic, Federal Polytechnic Bauchi: [[Amine adli|Aminu]] sale college of Education Azare: Federal University of health sciences Azare:.
== Yaruka ==
Jir harsuna West chadic language la Aji amfani ga mete ga goru Bauchi gontango ga:
* North Bauchi language
* South Bauchi language
Yaruka Bauchi jerasu ga dole Hukumomi SU:
{| class="wikitable"
! LGA !! Languages
|-
| Alkaleri || Dass; [[Harshe Bole|Bole]]; Duguri; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Labir; Tangale
|-
| Bauchi || Bankal; Duguri; Dulbu; Galambu; Gera; Geruma; Giiwo; Guruntum-Mbaaru; Ju; Kir-Balar; Labir; Luri; Mangas; Mbat; Pa'a; Polci; Shiki; Tala; Zangwal
|-
| Bogoro || Saya
|-
| Darazo || [[Harshe Bole|Bole]]; Deno; Diri; Giiwo; Mburku; [[Ngamo]]; Zumbun
|-
| Dass || Bankal; Dass; Gwak; Polci; Saya; Shall-Zwall; Zari
|-
| Dukku || [[Bole language|Bole]]
|-
| Gamawa || Karekare
|-
| Ganjuwa || Ciwogai; Gera; Geruma; Jimi; Kariya; Kubi; Miya
|-
| Kirfi || Bure
|-
| Misau || Fulato/Borno; Shuwa; Kanuri; Hausa; Fulani
|-
| Ningi || Diri; Gamo-Ningi; Kudu-Camo; Pa'a; Siri; Warji; Geruma
|-
| Tafawa Balewa || Sur; Vaghat-Ya-Bijim-Legeri; Zari; Bankal; Gwak; Izere; Saya
|-
| Toro || Bankal; Dass; Geji; Geruma; Gwa; Gyem; Iguta; Izere; Jere; Lame; Lemoro; Mawa; Panawa; Polci; Sanga; Saya; Shau; Tunzuii; Zari; Zeem; Ziriya
|-
| Zaki || Bade
|}
== Gwamnati ==
Gwamna goruye ishinji Siri an zartarwa, jizani ga Fanni Shari'a a tene birni Bauchi.
'''Gwamna'''
Gwamna Bauchi ishinji Mr. Bala Abdulkadir Mohammed, La titu zabe ga Foti bonum 9 ga Tere Maris, soni in 2019 , ga wol woli jam'iya PDP . Rantsantun ishin ga Foti 29 ga Tere Mayu soni in 2019, la sheye zowu majini gwamna in baccimodi 6 ga Bauchi ga wol woli mulki democracy jamji kala gwamna in 16 shaf modi . Bala tela ji mataimaki gwamna Bauchi.
== Kule ga lafiya ==
Jiha Bauchi itaga hasibitoci godom, Hukumomi kule ga lafiya gontango ga.
* Abubakar Tafawa Balewa Teaching Hospital<ref>https://dailytrust.com/atbu-teaching-hospital-doctors-others-unite-for-patients-wellbeing/</ref><ref>https://dailypost.ng/2022/11/28/over-300-in-bauchi-to-benefit-from-free-medical-programme/</ref>
* Bauchi State Hospital<ref><nowiki>https://tribuneonlineng.com/bauchi-hospital-management-board-restates-commitment-to-effective-healthcare-services/</nowiki></ref>
* Al-amin Hospital
* Niima Consultants Hospital
* Albishir Clinic and Maternity
* Proactive Clinic and Hospital Ltd.
* Reemee Medicare Nigeria Limited.
== Mi'yya la Monasu ==
* [[Abubakar Tafawa Balewa]], first and only prime minister of Nigeria
* [[Jude Rabo]], vice-chancellor of Federal University, Wukari
* Tijjani Yusuf Guruntum.
* [[Isa Yuguda]]. An Siyasa, manshi gwamnan jihar Bauchi koga 2007 zuwa 2015.
* [[Bala Mohammed|Bala Muhammed]]. Dan Siyasa
* [[Mohammed Abdullahi Abubakar|Muhammed Abdullahi Abubakar]]. An Siyasa
* [[Sa'adu Zungur]]. Mawaki
* [[Adamu Muhammad Bulkachuwa]]. An shiyasa.
* Isa Hassan Jama'are.
== Hotuna ==
<gallery>
Fayil:Bauchi state university Gadau.jpg|thumb|Bauchi jahaji la sirato
File:Emir of Bauchi Main Palace.jpg|thumb|moyinshe Bauchi
File:Top view of bauchi state capital Nigeria.jpg|thumb|Bauchi
File:Bauchi State Governor Mohammed Abubakar with USAID Mission Director Michael Harvey 3.jpg|thumb|Bauchi
File:Durba banner carrier.jpg|thumb|Mi'yya Bauchi ga beyi bukukuwa al'ada
File:Federal government road linked from bauchi state to biu along bcga.jpg|thumb|Federal government of Bauchi
File:Sumu wildlife park 3.jpg|thumb|Bani dabbobi mala in bauchi
</gallery>
== Bibiliyo ==
* Haour, Anne., Rossi, Benedetta (2010) ''Being and becoming Hausa : interdisciplinary perspectives.Leiden: Brill. [[ISBN]] 978-90-04-1854-25''
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
{{Jihohin Najeriya}}
{{DEFAULTSORT:Bauchi}}
[[Category:Jihohin Nijeriya]]
== Ɗiwwa ==
8b652bbr8e7421t5ud6zsm5oq5e9cmp
DJ AB
0
486
15004
14937
2026-10-08T14:31:52Z
Aisha DM
198
15004
wikitext
text/x-wiki
'''Haruna Abdullahi''' ( layanningo ga foti 30 ga tere Disamba soninshe alif 1993). La monanningo ga DJ AB , an Najeriya' ji kala an shirya aru kala aji rubuta kala an'aru(1)(2)(3)
==Rayuwa In Fari==
Layann DJ AB ga jiha [[kaduna]] Najeriya' inko aji JSCE GA SSCE ga kwaleji gwamnati Tarayya jiha kaduna honsene she aji karatu digiri ni in fari ga Jami'a Ahmadu Bello University [[Zariya]] [[Nijeriya|Najeriya]]'.(4)(5)(6)(7)(8)
Koga soninshe 2020 DJ AB kala itu aru modi la Sunto "DASO SAMU NE) inko elennin farin jini ga Najeriya'.(9)(10)
Koga soninshe 2021 , DJ AB itu kala hoddo empawa Africa shiri incubator la ga basira inko ji tallifa mana fasaha ga shaf fadi Afrika (11)(12)(13)
==Arunshe==
== Hotuna. ==
* '''Arunshe Studio'''
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
!Shekara
!Waka
!Ref
|-
|2019
|
#Ga ni
#Yi Rawa (feat. [[Yung6ix]])
#Kumatu
#‘Yar Boko
#Babarsa
#Totally
#Gan Gan
#Babban Yaya
#My Woman
#Soyayya
#Su baaba ne
#Tell Me (feat. Sals Fateetee)
#A Zuba shi
#An zo wajen
#Bomba man
#Da ban ne
|<ref>{{Cite news |last=Muhsin Ciroma |first=Umar |date=2019-09-16 |title=Tarihin Mawaqi DJ Abba A Taqaice |language=ha |work=[[Leadership (newspaper)|Leadership]] |url=https://hausa.leadership.ng/tarihin-mawaqi-dj-abba-a-taqaice/ |access-date=2021-07-16}}</ref>
|-
|2020
|
# Da so samu ne
|<ref>{{Cite news |title=Waƙoƙin Hausa 10 da suka fi fice a cikin shekarar 2020 |language=ha |work=[[BBC Hausa]] News |url=https://www.bbc.com/hausa/rahotanni-55508439 |access-date=2021-07-16}}</ref>
|}
* '''Studio EP (Jerin Waƙa)'''
{| class="wikitable mw-collapsible"
!Shekara
!EP
!Ref
|-
|2021
|SUPA EP (feat. [[Mr Eazi]] & [[Di'Ja]])
|<ref>{{Cite web |last=KEITH |first=JAMES |date=2022-03-01 |title=Nigeria’s DJ AB & Mr. Eazi Connect For High-Energy "Supa Supa" Video |url=https://www.complex.com/music/dj-ab-mr-eazi-supa-supa |access-date=2022-05-03 |website=[[Complex Networks]] Magazine |language=en |archive-date=2022-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503023459/https://www.complex.com/music/dj-ab-mr-eazi-supa-supa |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=W |first=COURTNEY |date=2022-02-28 |title=Mr Eazi Joins DJ AB In Visuals For Catchy Offering "Supa Supa" |url=https://grmdaily.com/dj-ab-mr-eazi-supa-supa/ |access-date=2022-05-03 |website=[[GRM Daily]] UK Urban Music Outlet |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=SKRATCH |first=SAMMY |date=2021-11-02 |title=DJ AB – SUPA (FULL EP) |work=Ghgossip Ghanaian Online News |url=https://www.ghgossip.com/dj-ab-supa-full-ep/ |access-date=2022-05-03 |archive-date=2021-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102163250/https://www.ghgossip.com/dj-ab-supa-full-ep/ |url-status=dead }}</ref>
|}
== Ɗiwwa ==
grm6skgo76ih5l9phfyo6sr4xk81etk
15005
15004
2026-10-08T14:34:40Z
Aisha DM
198
15005
wikitext
text/x-wiki
'''Haruna Abdullahi''' ( layanningo ga foti 30 ga tere Disamba soninshe alif 1993). La monanningo ga DJ AB , an Najeriya' ji kala an shirya aru kala aji rubuta kala an'aru(1)(2)(3)
==Rayuwa In Fari==
Layann DJ AB ga jiha kaduna Najeriya' inko aji JSCE GA SSCE ga kwaleji gwamnati Tarayya jiha kaduna honsene she aji karatu digiri ni in fari ga Jami'a Ahmadu Bello University Zariya [[Nijeriya|Najeriya]]'.(4)(5)(6)(7)(8)
Koga soninshe 2020 DJ AB kala itu aru modi la Sunto "DASO SAMU NE) inko elennin farin jini ga Najeriya'.(9)(10)
Koga soninshe 2021 , DJ AB itu kala hoddo empawa Africa shiri incubator la ga basira inko ji tallifa mana fasaha ga shaf fadi Afrika (11)(12)(13)
==Arunshe==
== Hotuna. ==
* '''Arunshe Studio'''
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
!Shekara
!Waka
!Ref
|-
|2019
|
#Ga ni
#Yi Rawa (feat. [[Yung6ix]])
#Kumatu
#‘Yar Boko
#Babarsa
#Totally
#Gan Gan
#Babban Yaya
#My Woman
#Soyayya
#Su baaba ne
#Tell Me (feat. Sals Fateetee)
#A Zuba shi
#An zo wajen
#Bomba man
#Da ban ne
|<ref>{{Cite news |last=Muhsin Ciroma |first=Umar |date=2019-09-16 |title=Tarihin Mawaqi DJ Abba A Taqaice |language=ha |work=[[Leadership (newspaper)|Leadership]] |url=https://hausa.leadership.ng/tarihin-mawaqi-dj-abba-a-taqaice/ |access-date=2021-07-16}}</ref>
|-
|2020
|
# Da so samu ne
|<ref>{{Cite news |title=Waƙoƙin Hausa 10 da suka fi fice a cikin shekarar 2020 |language=ha |work=[[BBC Hausa]] News |url=https://www.bbc.com/hausa/rahotanni-55508439 |access-date=2021-07-16}}</ref>
|}
* '''Studio EP (Jerin Waƙa)'''
{| class="wikitable mw-collapsible"
!Shekara
!EP
!Ref
|-
|2021
|SUPA EP (feat. [[Mr Eazi]] & [[Di'Ja]])
|<ref>{{Cite web |last=KEITH |first=JAMES |date=2022-03-01 |title=Nigeria’s DJ AB & Mr. Eazi Connect For High-Energy "Supa Supa" Video |url=https://www.complex.com/music/dj-ab-mr-eazi-supa-supa |access-date=2022-05-03 |website=[[Complex Networks]] Magazine |language=en |archive-date=2022-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503023459/https://www.complex.com/music/dj-ab-mr-eazi-supa-supa |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=W |first=COURTNEY |date=2022-02-28 |title=Mr Eazi Joins DJ AB In Visuals For Catchy Offering "Supa Supa" |url=https://grmdaily.com/dj-ab-mr-eazi-supa-supa/ |access-date=2022-05-03 |website=[[GRM Daily]] UK Urban Music Outlet |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=SKRATCH |first=SAMMY |date=2021-11-02 |title=DJ AB – SUPA (FULL EP) |work=Ghgossip Ghanaian Online News |url=https://www.ghgossip.com/dj-ab-supa-full-ep/ |access-date=2022-05-03 |archive-date=2021-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102163250/https://www.ghgossip.com/dj-ab-supa-full-ep/ |url-status=dead }}</ref>
|}
== Ɗiwwa ==
r3rjld8apq485g5ekxoxyo9aib3rnvn
Damagun
0
489
15001
11127
2026-10-08T14:25:11Z
Aisha DM
198
15001
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q59816766}}
'''Damagun''' ye garu, ga lardi jihar [[Yobe]] la a pata dar lardi woli lanjeriyaa Goruye gorun siri gako goggo ba kaji inna Damaturu, ka gedeti [[Mamudo]] ba ka feten ko [[Potiskum|Pataskumo]].
== A Sali Me'kya Damagum ==
Damagum goruji la ita ga tarihi goru mudiji la me'kya Ngzim mete dawangu.Ngizimawa mete dowango ga beyii beyii ga yobe tunga dadewa guwa yar ga Bursari,Depchi,kayari, Ngoijin, Zigawu, Alaraba ga messeso
== Tarihin Kafa Masarauta Fune ==
Agitasyon: me'kya in yanki mete zawuwan ziwi sun guru ye tun 1963 ga lokaci jamhuriya modi. Isa har zuwa 1991 lokaci la kirkiran jihar yobe kuga jihar yobe koga manshi jihar Borno.
HEDIKWATA FUNE
Hedikwata masarauta aga damagum.
Moii fune in shonsane ishinji MOI- ALHAJI DR SALEH IDRISS IBN UTHMAN.Ishin da Ku kujera ga shoni 2000 boyii mutu bani ni Siri MOHAMMED SHUWA.
== LA METE AJI MLKI ==
* [[Gyamo]]
* Ngzim
* Karai karai
== Ahre ==
# Karai karai
# Kanure
# Fulani
# Gyamo
# Ngzim
# Babur
# Hausa
== Addini lardi damagun ==
Musulunce ga Christianity
== Ɗiwwa ==
art14fjpf46fkhfcw66877ondc0t551
15002
15001
2026-10-08T14:27:15Z
Aisha DM
198
15002
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q59816766}}
'''[[Damagun]]''' ye garu, ga lardi jihar [[Yobe]] la a pata dar lardi woli lanjeriyaa Goruye gorun siri gako goggo ba kaji inna Damaturu, ka gedeti [[Mamudo]] ba ka feten ko [[Potiskum|Pataskumo]].
== A Sali Me'kya Damagum ==
Damagum goruji la ita ga tarihi goru mudiji la me'kya Ngzim mete dawangu.Ngizimawa mete dowango ga beyii beyii ga yobe tunga dadewa guwa yar ga Bursari,Depchi,kayari, Ngoijin, Zigawu, Alaraba ga messeso
== Tarihin Kafa Masarauta Fune ==
Agitasyon: me'kya in yanki mete zawuwan ziwi sun guru ye tun 1963 ga lokaci jamhuriya modi. Isa har zuwa 1991 lokaci la kirkiran jihar yobe kuga jihar yobe koga manshi jihar Borno.
HEDIKWATA FUNE
Hedikwata masarauta aga damagum.
Moii fune in shonsane ishinji MOI- ALHAJI DR SALEH IDRISS IBN UTHMAN.Ishin da Ku kujera ga shoni 2000 boyii mutu bani ni Siri MOHAMMED SHUWA.
== LA METE AJI MLKI ==
* [[Gyamo]]
* Ngzim
* Karai karai
== Ahre ==
# Karai karai
# Kanure
# Fulani
# Gyamo
# Ngzim
# Babur
# Hausa
== Addini lardi damagun ==
Musulunce ga Christianity
== Ɗiwwa ==
jq2w814aw2l8d2252ad9zox21mqvy5h
15003
15002
2026-10-08T14:28:27Z
Aisha DM
198
15003
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q59816766}}
'''[[Damagun]]''' ye garu, ga lardi jihar [[Yobe]] la a pata dar lardi woli lanjeriyaa Goruye gorun siri gako goggo ba kaji inna Damaturu, ka gedeti Mamudo ba ka feten ko Pataskumo.
== A Sali Me'kya Damagum ==
Damagum goruji la ita ga tarihi goru mudiji la me'kya Ngzim mete dawangu.Ngizimawa mete dowango ga beyii beyii ga yobe tunga dadewa guwa yar ga Bursari,Depchi,kayari, Ngoijin, Zigawu, Alaraba ga messeso
== Tarihin Kafa Masarauta Fune ==
Agitasyon: me'kya in yanki mete zawuwan ziwi sun guru ye tun 1963 ga lokaci jamhuriya modi. Isa har zuwa 1991 lokaci la kirkiran jihar yobe kuga jihar yobe koga manshi jihar Borno.
HEDIKWATA FUNE
Hedikwata masarauta aga damagum.
Moii fune in shonsane ishinji MOI- ALHAJI DR SALEH IDRISS IBN UTHMAN.Ishin da Ku kujera ga shoni 2000 boyii mutu bani ni Siri MOHAMMED SHUWA.
== LA METE AJI MLKI ==
* [[Gyamo]]
* Ngzim
* Karai karai
== Ahre ==
# Karai karai
# Kanure
# Fulani
# Gyamo
# Ngzim
# Babur
# Hausa
== Addini lardi damagun ==
Musulunce ga Christianity
== Ɗiwwa ==
oxhnddl1oiccj63lqvof3s4iud16aa7
ECOWAS
0
513
15014
13206
2026-10-08T15:56:18Z
Aisha DM
198
15014
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q193272}}
[[Fayil:ECOWAS Flag.png|thumb|ECOWAS]]
Kungiya fatali Dara wolinshe ga [[Afirka]] ko zoni (Ga furanci ECOWAS ga faransa CEDEAO), La monaningo ga (CEDEAO) ga Faransaci) kungiya [[siyasa]] ga tattali arziki yanki ji ko wolinshe kobadi ga zoninshe Afirka. Gabadayasu wolinshe emeyye kunsan yanki in 5,114,162 km2 (1.974,589sq mi), kala koga 2015 mate ga miyya kimanisu Alan miliyan 349.an kafañ kungiya ye ga foti 28 ga tere mayu 1975, gako zowa Sara gako yarjejeniya ga [[Lagos State|legas]] jizani ga rutato la bayinan goyi inko inganta tattali Dara ga shaf yardango ga saka fasali yarjejeniya ga zowa Sara ga foti 24 ga yuli 1993 ga Cotonou la antun laka'akari ga modi koga ginshiki yanki in kungiya Ina tattali Dara ga afirka bo modi (AEC) Siri birni ECOWAS ishin taidon ga wena wadata tilo. In menbonito in ko goggo kirkire kasuwanci ko goggo solu cikekke tattali Dara in kungiya kwadago. ECOWAS ye ma aji ruta ga matsayin ruduna wazi dono lfy ga yanki beyi maddi lokuta wolinshe mambobi kungiya ga maddi lokuta in yakul dono lafiya [[siyasa]] ga indo hankali. Ga soninshe in emenyye gontan ga zowa bo ga ivory coast ga 2003 Laberiya ga 2003 Guinea Bissau ga 2012 Mali ga 2013 ga Gambiya ga 2017. ECOWAS gontan dolinshe kungiyoyi balau: Economy kungiya fatali ga Dara Afirka (inko la manango ga sun faransanci UEMOA) kungiya ji in hordo galibi anin kume faransanci jihohi ga ECOWAS la an riba kungiya kwastam ga kungiya hada hada dodo ( fada la aji bukatar) kafanin ga 1994 kala antun niyya ji inko daidaita Iko tattila arziki anin bosa ga gilishi koga kungiya (mana Najeriya ga [[Ghana]]) mambobi UEMOA galibi mashi yankuna ga afirka ga zoni in [[Faransa]]. Dodo ga shaf aji amfani ga ishin ishin ji CFA Franc inko le manne ga euro. Yanki dodo in zoni [[Afirka Ko Aushi|Africa]] (WAMZ) Inko aji kafa ga 2000 kunsu wolinshe shaida la godom mana bosa ga in gilishi ga ECOWAS madanda ji shiri Ina ruta inko bikka dodo ga Bai modi Eco.
== Esse oli dir badilla a ol'oli ECOWAS ==
{| class="wikitable"
|Oli dir badi (15) in ol'oli ECOWAS
# Benin
# Burkina Faso (suspended)
# Cape Verde
# Gambia
# [[Ghana]]
# Guinea (suspended)
# Guinea-Bissau
# Ivory Coast
# Liberia
# Mali (suspended)
# Niger (suspended)
# Nigeria
# Senegal
# Sierra Leone
# Togo
|}
== Ɗiwwa ==
fzvmzfcqzdfezzaivruoks1hm8jyr48
Ibrahim Adamu Kolo
0
589
14998
13144
2026-10-08T14:17:17Z
Aisha DM
198
14998
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q64853678}}
'''Farfesa Ibrahim Adamu kolo''' (layannin futi kobalau ga bonum 29 ga teren in an bimbadi (10), ga ga sunin dubu modi ga dalma bonum ga kobadi ga baccimodi 1956, ishin Moto futi kunum 3 ga terren dirmodii 11, ga sunin dubu balau ga dirhordo 2018). Ishin ji an ilmi ga Neja, ishin rayu ga gorou Mokwa unga Neja. Ziyartu makaranta frimare un UMCA ga makaranta firamare un ST. Jhons Anglican. Ni makaranta secondary gomnati in [[Bida]] Ishin wa digiri unbo dom GA kwaleji illmi in Sokoto, ga jami'ah Bayero, ga jami'ah un [[Jos]].<ref>FEDERAL UNIVERSITY OF EDUCATION, ZARIA ~ ABOUT VC|url=http://fuez-edu.simplesite.com/|access-date=2020-10-22|website=FEDERAL UNIVERSITY OF EDUCATION, ZARIA|language=en-US|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026104044/http://fuez-edu.simplesite.com/|url-status=dead}}</ref>
==Ruta==
Ishin mabo mallum ga kwaleji illmi un jami'ah Bayero, un [[Kano]]. Ishin iyi ruta ga matsayi Provost un kwaleji illmi un Neja, ko sunin 2001, zuwa sunin 2010.<ref>Last=Babah|first=Chinedu|date=2 March 2017|title=KOLO, Prof. Ibrahim Adamu|url=https://blerf.org/index.php/biography/kolo-prof-ibrahim-adamu/|access-date=2020-10-22|website=Biographical Legacy and Research Foundation|language=en-US}}</ref> Iyyi ruta ga matsayi mataimaki shugaba jami'ah Ibrahim BABANGIDA Badamasi, university. Lapai, ko sunin 2010 zuwa sunin 2015.
Kwamishina ilmi un garan Peter sarki isshin ji bayyanuwoyi gako cewa unan ninti Mene in mataimaki shugaba jami'ah.
==Mutu==
Kolo mutu ga Minna isshin ga suni 62 boi yakul lapiya la iyi fama da ita. Janar [[Ibrahim Babangida]] ishin ji butto mutu kolo gako mutun un Siri ga Olli Niger, gake Nigeria konni Modi.
== Ɗiwwa ==
o365ewviftmshlq9icfga84kkhtk2dj
Ibrahim Mohammed Bomai
0
592
14999
8562
2026-10-08T14:19:04Z
Aisha DM
198
14999
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q64744009}}
'''[[Ibrahim Babangida|Ibrahim]] Mohammed Bomai''' (Layanningo ga foti 10 ga tera February alif dalma bonum ga sittin 1960) an siyasa [[Nijeriya|najeriya]]' ji. Ishin ji Sanata la aji wakilta yobe ko aushi Sanata ga magalisa Tarayya in bonum. Aga jam'iya APC ji la aji mulki honsene. (1)
==Rayuwa In Farko Ga Ilimi==
Layan Ibrahim Mohammed bomai ga maidugu siri birni jahar [[Barno]] ga foti 10 ga February in soni 1960. Zalu karatuni in firamare ga goru argungu la aji jihar [[kebbi]] ga lokaci ye boni a wolwoli gwamnati la rusato ga zoni ga Najeriya' kala kammilutu ga soni in 1972 ga siri makaranta shehu garbai la ga maiduguri watu shaida kammalu sakandari ga 1977 ga kwaleji gwamnati ga [[maiduguri]]. Itu diploma ga Accountancy 1980, Higher National Diploma ga Accountancy (1982) ga [[kaduna]] polytechnic. Itu Digiri in balau ga fanni Goma ga soni 1999 ga jami"a Abubakar Tafawa Balewa, ga bauchi ko 1997 zuwa 1999. Kala itu karatu ga jami'a Harverd, Gambrige, Baston, Amurka dalla 2004 zuwa 2006 ga kala makaranta aji gudana ga [[London]], London UK ga 2005. Bomai memba ji in kungiya Akantici in woli ko Nijeriya ga 1994, Cibiya kule ga harnaji ga Najeriya', 2000, Fellow Chartered institute of Treasury Management of Nijeriya, 2012 ga fellow, institute of Corporate Administration of Nigeria, 2012.(2)
==Ruta==
Mona ruta Bomai ji zalu matsayi malum, kwaleji ilmi, nsugbe, [[Anambra|jahar anambara]] ga lokaci la aji hidima woi (NYSC) dalla 1982 zuwa 1983, ko tene Ishin wai ruta ga matsayi jami'i dodo ga BOADAP, Maiduguri ga soni 1983, A 1985, dayi BOADAP Gada, hidima Ramat. Ga soni in 1986 sawwan sire zuwa Principal Accountant and Acting Busar Ramat polytechnic, maiduguri majini ma'aikatar jizani ga soni in alif 1988 ga matsayi mataimaki siri Akanta kala mukaddashi Busar, kwaleji ilmi in Tarayya (Technical), Potiskum [[Yobe|jihar Yobe]] (3).
== Ɗiwwa ==
472dcximqwy3tlwpbzqba4whtsncsx3
15000
14999
2026-10-08T14:21:33Z
Aisha DM
198
15000
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q64744009}}
'''Ibrahim Mohammed Bomai''' (Layanningo ga foti 10 ga tera February alif dalma bonum ga sittin 1960) an siyasa najeriya' ji. Ishin ji Sanata la aji wakilta yobe ko aushi Sanata ga magalisa Tarayya in bonum. Aga jam'iya APC ji la aji mulki honsene. (1)
==Rayuwa In Farko Ga Ilimi==
Layan Ibrahim Mohammed bomai ga maidugu siri birni jahar [[Barno]] ga foti 10 ga February in soni 1960. Zalu karatuni in firamare ga goru argungu la aji jihar [[kebbi]] ga lokaci ye boni a wolwoli gwamnati la rusato ga zoni ga Najeriya' kala kammilutu ga soni in 1972 ga siri makaranta shehu garbai la ga maiduguri watu shaida kammalu sakandari ga 1977 ga kwaleji gwamnati ga [[maiduguri]]. Itu diploma ga Accountancy 1980, Higher National Diploma ga Accountancy (1982) ga [[kaduna]] polytechnic. Itu Digiri in balau ga fanni Goma ga soni 1999 ga jami"a Abubakar Tafawa Balewa, ga bauchi ko 1997 zuwa 1999. Kala itu karatu ga jami'a Harverd, Gambrige, Baston, Amurka dalla 2004 zuwa 2006 ga kala makaranta aji gudana ga [[London]], London UK ga 2005. Bomai memba ji in kungiya Akantici in woli ko Nijeriya ga 1994, Cibiya kule ga harnaji ga Najeriya', 2000, Fellow Chartered institute of Treasury Management of Nijeriya, 2012 ga fellow, institute of Corporate Administration of Nigeria, 2012.(2)
==Ruta==
Mona ruta Bomai ji zalu matsayi malum, kwaleji ilmi, nsugbe, [[Anambra|jahar anambara]] ga lokaci la aji hidima woi (NYSC) dalla 1982 zuwa 1983, ko tene Ishin wai ruta ga matsayi jami'i dodo ga BOADAP, Maiduguri ga soni 1983, A 1985, dayi BOADAP Gada, hidima Ramat. Ga soni in 1986 sawwan sire zuwa Principal Accountant and Acting Busar Ramat polytechnic, maiduguri majini ma'aikatar jizani ga soni in alif 1988 ga matsayi mataimaki siri Akanta kala mukaddashi Busar, kwaleji ilmi in Tarayya (Technical), Potiskum [[Yobe|jihar Yobe]] (3).
== Ɗiwwa ==
f1r8ti0b9st5djz5c1s20qw8yz2v4sw
Nijeriya
0
735
14990
14938
2026-10-08T13:49:59Z
Aisha DM
198
14990
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Federal Republic of Nigeria
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| image_map = Nigeria (orthographic projection).svg
| national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress"
| national_anthem = "[[Nigeria, We Hail Thee]]"<br>[[Fayil:Nigeria, We Hail Thee - Banda do Batalhão da Guarda Presidencial, 2025.ogg]]
| official_languages = [[Yarenshe Turanci]]
| capital = [[Abuja]]
| largest_city = [[Lagos]]
| demonym = Nigerian
| ethnic_groups = 30% Hausa<br>15.5% Yoruba<br>15.2% Igbo<br>6% Fulani<br>2.4% Tiv<br>2.4% Kanuri<br>1.8% Ibibio<br>1.8% Ijaw<br>24.7% other
| government = Federal presidential republic
| leader1 = [[Bola Ahmed Tinubu]]
| leader1_type = President
| leader2 = [[Godswill Akpabio]]
| leader2_type = Senate President
| leader3 = Kudirat Kekere-Ekun
| leader3_type = Chief Justice
| sovereignty_type = Independence from [[United Kingdom]]
}}
[[Fayil:The City Gate of Abuja.jpg|thumb|babban birnin najeriya]]
[[Fayil:20200408 Nigeria Crisis.pdf|thumb|crisis a najeriya]]
[[Fayil:Nigerian Public Domain 143.jpg|thumb|Sojan Nigeria ]]
'''[[Nijeriya]]''' (!nadzI3r1a) ko Nijeriya da (turanci: Nigeria): A Gwamanatance Tarayyar Najeriya, woli la ga take ga [[Afirka|Africa]] ko zoni<ref>The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center. April 2019. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 25 May 2020.</ref><ref>Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.</ref><ref>Nigeria: The African giant". The Round Table. 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.</ref> ita ji tetteke woli niger koga Arewa. Ga [[Chadi]] koga zoni koga aushi jam aji dar ga teku Atlantika.<ref>Online Etymological Dictionary". Etymonline.com. Archived from the original on 2 July 2017. Retrieved 28 July 2014</ref><ref>Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.</ref><ref>Kperogi, Farooq A. "Natasha H. Akpoti's Wildly Inaccurate History of Nigeria". Notes From Atlanta. Archived from the original on 11 August 2023. Retrieved 11 August 2023.</ref> Jamhuri gonta koyi [[Nigeria, We Hail Thee|Nigeria]] kunsan jahohi guda ko kunum ga bacci modi ([[36]]) jizani ga siri birni gonta koyi ([[Abuja]]) beyi la bono shugaban woli a tene "Villa" take. Abuja aji modi koga su siri birni ga [[duniya]].<ref name=":0">http://www.unep.org/news-and-stories/story/unep-ogoniland-oil-assessment-reveals-extent-environmental-contamination-and</ref><ref>https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis,%20https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141205124719/http://www.punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/</ref>
Najeriya' kasantanjito bono kogama lawonshe turawa mulki mallaka, jihohi la mata mallakan tund (BC) (13)(14)(15) Jizani ga Nok wayewa ko kasantan itaji in fari la turawa mulki mallaka zanlan mallikayi ga zoni Africa koga karni in dirbadi(15),(16)(17)(18) Ko zamani jihar wangoyii ga [[Birtaniya]] ga koga karni in ko (19) aji kona yanayi in honsene jizani ga ko gontasu ga aushi ga Najeriya' ga kuma kule ga gudi ga Najeriya' koga soni alif dubu modi ga dalma bonum ga dirhoddo (1914)(19)20)(21)(22) ko [[Lord Lugord]] inglishi zalu kafa tsari ni gudannarwa ga duka yayi aiwata moyinshe koyi yorani ko goggo shugabanni gargajiya. (23)(24)(25) Najeriya' majjito woli Tarayyar lake ga yanci to In kotto (1) ga tere oktoba, soninshe ko alif dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi (1960)(26)(27)28) ita fuskantar Washi basasa koga soninshe in dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi ga bawulo (1967) zuwa soninshe dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga bawulo (1977),(29)(30)(31) jamji ga doffako boii zabasu Gwamanatance fetila tajiya mulki kama karya in soja har ko an sami tabbatacciyar Dimokuradyyar ko soninshe in alif dalma bonum ga kobonum ga bonum (1999) zabe shugaba woli ko soninshe in (2015) dubu bolau ga dibadi Ishin ji Karo in farko la shugaba woli la antinayi sorry zabeni.(32)(33)(34)
Najeriya' yattu woli godom bo godom miyya ga nahiya Africa, wali ji kala Andi miyya godom dowasu ga gawa kabilu godom mana dalma balau ga sittin (260)(32)(36)(37) maddilla aji bosa ga jir yarishe kala kala har dalma badi(500) chaffinsu aji kona ga al'adu jir daban daban, kabilu la siran jisu har guda kunum, ga afiniwa [[filanti]] ga [[arewa]], jirmin yarabawa ko xoni kala [[Igbo]] ko dar kala matela gontan ga har guda 60% godonsu miyya yaresu hukuma ji inglishi (38)(39)40) maddisu la zabasu inko wai sauki Lamar in tetteke woli tsari mulki su ga Nijeriya tabbitu jini ga yanci adin jam woli ji lake Kona miyya [[musulwa]] ga [[kirista]] ga lokaci modi. Najeriya' kasajjito kashi balau ko tsakanin musulwa ga godon ji dowasu ga arewa woli jam kirista kala(41)(42)(43) inko godonsu dowasu ga kudanci woli jizani ga la godonsa lake Ina adinsu asali mana la gawa kabilu igbo ga yarabawa(44)(45)(46)
Najeriya' itaji woli laga godom miyya ga afirka jan kala woli in bawulo bo godon miyya ga duniya (47)(48)(49) jizani ga kimani miyya miliyan dalma balau ga bacci modi (2,00,000,006). Tattali arziki Ishin mafi siro ga Africa jam Ishin ji in ko balau ga bacci modi (26)(50)(51)(52) la siru jini ga duniya ko gaggo GDP yakul soro jam Ishin in kobalau ga badi (25) yatu siro koga PPP. Najeriya' galibisu aji kiranta ga Giant ga afirka "ma ana gedau Africa inko godon miyya ga tattali arziki jam banki duniya aji kona matsayi [[Goma]] laga indakoyi dole yanki ga Africa godausu sosai sa gadu miyya woli ga woli jamji kala aji aga modi koga gasu tatteke mafi godom miyya ga duniya (53)(54)(55) lamatan woli aji woli sosae ko gasu jeri wolinshe ga duniya jamji har honsene aji modi ga wolinshe la rusanjisu ga duniya. Nijeriya memba ji ko kungiyoyi wolinshe godom laga hada ga majalisa dondu Duniya kungiya wolinshe zoni Africa ([[ECOWAS]]) Kungiya wolinshe la arziki mor fetur (OPEN) jam memba ji inso ga kullun ga gontakoyi MINT. Jam aji modi koga su wolinshe binbadi ga modi laga tashe sawwi tattali arziki wato Next Eleven"(56)(57)(58)
==Ƙirƙiro==
==Tarihi==
== Addinai ==
* [[Fayil:The Abuja National Mosque.jpg|alt=Babban Masallacin Kasa dake Abuja|thumb|Babban Masallacin Kasa dake Abuja|146x146px]]Addinin [[Musulunci]] 50%.
* [[Fayil:National Church of Nigeria in Abuja 22.jpg|alt=Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|thumb|Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|216x216px]]Addinin [[Kristanci]] 45%.
* Sauran kashin 5% basuda kowanne irin Addini.
==Jihohi==
#[[Abia]]
#[[Adamawa]]
#[[Anambra]]
#[[Akwa Ibom]]
#[[Bauchi]]
#[[Bayelsa]]
#[[Banue|Benue]]
#[[Borno]]
#[[Cross River]]
#[[Delta]]
#[[Enugu]]
#[[Edo]]
#[[Ebonyi]]
#[[Ekiti]]
#[[Filato]]
#[[Gombe]]
#[[Imo]]
#[[Jigawa]]
#[[Kano]]
#[[Katsina]]
#[[Kaduna]]
#[[Kebbi]]
#[[Kogi]]
#[[Kwara]]
#[[Lagos]]
#[[Neja]]
#[[Nasarawa]]
#[[Jiha Ogun|Ogun]]
#[[Osun]]
#[[Oyo (jiha)|Oyo]]
#[[Ondo]]
#[[Rivers]]
#[[Sokoto]]
#[[Taraba]]
#[[Jiha Yobe|Yobe]]
#[[Zamfara]]
==Ɗiwwa==
[[Panni:Lelo'aji]]
[[Panni:Olii]]
38s8q0jnq731zmzivsinp9imita52i4
14991
14990
2026-10-08T13:53:52Z
Aisha DM
198
14991
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Federal Republic of Nigeria
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| image_map = Nigeria (orthographic projection).svg
| national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress"
| national_anthem = "[[Nigeria, We Hail Thee]]"<br>[[Fayil:Nigeria, We Hail Thee - Banda do Batalhão da Guarda Presidencial, 2025.ogg]]
| official_languages = [[Yarenshe Turanci]]
| capital = [[Abuja]]
| largest_city = [[Lagos]]
| demonym = Nigerian
| ethnic_groups = 30% Hausa<br>15.5% Yoruba<br>15.2% Igbo<br>6% Fulani<br>2.4% Tiv<br>2.4% Kanuri<br>1.8% Ibibio<br>1.8% Ijaw<br>24.7% other
| government = Federal presidential republic
| leader1 = [[Bola Ahmed Tinubu]]
| leader1_type = President
| leader2 = [[Godswill Akpabio]]
| leader2_type = Senate President
| leader3 = Kudirat Kekere-Ekun
| leader3_type = Chief Justice
| sovereignty_type = Independence from [[United Kingdom]]
}}
[[Fayil:The City Gate of Abuja.jpg|thumb|babban birnin najeriya]]
[[Fayil:20200408 Nigeria Crisis.pdf|thumb|crisis a najeriya]]
[[Fayil:Nigerian Public Domain 143.jpg|thumb|Sojan Nigeria ]]
'''[[Nijeriya]]''' (!nadzI3r1a) ko Nijeriya da (turanci: Nigeria): A Gwamanatance Tarayyar Najeriya, woli la ga take ga [[Afirka|Africa]] ko zoni<ref>The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center. April 2019. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 25 May 2020.</ref><ref>Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.</ref><ref>Nigeria: The African giant". The Round Table. 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.</ref> ita ji tetteke woli niger koga Arewa. Ga [[Chadi]] koga zoni koga aushi jam aji dar ga teku Atlantika.<ref>Online Etymological Dictionary". Etymonline.com. Archived from the original on 2 July 2017. Retrieved 28 July 2014</ref><ref>Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.</ref><ref>Kperogi, Farooq A. "Natasha H. Akpoti's Wildly Inaccurate History of Nigeria". Notes From Atlanta. Archived from the original on 11 August 2023. Retrieved 11 August 2023.</ref> Jamhuri gonta koyi [[Nigeria, We Hail Thee|Nigeria]] kunsan jahohi guda ko kunum ga bacci modi ([[36]]) jizani ga siri birni gonta koyi (Abuja) beyi la bono shugaban woli a tene "Villa" take. Abuja aji modi koga su siri birni ga [[duniya]].<ref name=":0">http://www.unep.org/news-and-stories/story/unep-ogoniland-oil-assessment-reveals-extent-environmental-contamination-and</ref><ref>https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis,%20https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141205124719/http://www.punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/</ref>
Najeriya' kasantanjito bono kogama lawonshe turawa mulki mallaka, jihohi la mata mallakan tund (BC) (13)(14)(15) Jizani ga Nok wayewa ko kasantan itaji in fari la turawa mulki mallaka zanlan mallikayi ga zoni Africa koga karni in dirbadi(15),(16)(17)(18) Ko zamani jihar wangoyii ga [[Birtaniya]] ga koga karni in ko (19) aji kona yanayi in honsene jizani ga ko gontasu ga aushi ga Najeriya' ga kuma kule ga gudi ga Najeriya' koga soni alif dubu modi ga dalma bonum ga dirhoddo (1914)(19)20)(21)(22) ko [[Lord Lugord]] inglishi zalu kafa tsari ni gudannarwa ga duka yayi aiwata moyinshe koyi yorani ko goggo shugabanni gargajiya. (23)(24)(25) Najeriya' majjito woli Tarayyar lake ga yanci to In kotto (1) ga tere oktoba, soninshe ko alif dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi (1960)(26)(27)28) ita fuskantar Washi basasa koga soninshe in dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi ga bawulo (1967) zuwa soninshe dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga bawulo (1977),(29)(30)(31) jamji ga doffako boii zabasu Gwamanatance fetila tajiya mulki kama karya in soja har ko an sami tabbatacciyar Dimokuradyyar ko soninshe in alif dalma bonum ga kobonum ga bonum (1999) zabe shugaba woli ko soninshe in (2015) dubu bolau ga dibadi Ishin ji Karo in farko la shugaba woli la antinayi sorry zabeni.(32)(33)(34)
Najeriya' yattu woli godom bo godom miyya ga nahiya Africa, wali ji kala Andi miyya godom dowasu ga gawa kabilu godom mana dalma balau ga sittin (260)(32)(36)(37) maddilla aji bosa ga jir yarishe kala kala har dalma badi(500) chaffinsu aji kona ga al'adu jir daban daban, kabilu la siran jisu har guda kunum, ga afiniwa [[filanti]] ga [[arewa]], jirmin yarabawa ko xoni kala [[Igbo]] ko dar kala matela gontan ga har guda 60% godonsu miyya yaresu hukuma ji inglishi (38)(39)40) maddisu la zabasu inko wai sauki Lamar in tetteke woli tsari mulki su ga Nijeriya tabbitu jini ga yanci adin jam woli ji lake Kona miyya [[musulwa]] ga [[kirista]] ga lokaci modi. Najeriya' kasajjito kashi balau ko tsakanin musulwa ga godon ji dowasu ga arewa woli jam kirista kala(41)(42)(43) inko godonsu dowasu ga kudanci woli jizani ga la godonsa lake Ina adinsu asali mana la gawa kabilu igbo ga yarabawa(44)(45)(46)
Najeriya' itaji woli laga godom miyya ga afirka jan kala woli in bawulo bo godon miyya ga duniya (47)(48)(49) jizani ga kimani miyya miliyan dalma balau ga bacci modi (2,00,000,006). Tattali arziki Ishin mafi siro ga Africa jam Ishin ji in ko balau ga bacci modi (26)(50)(51)(52) la siru jini ga duniya ko gaggo GDP yakul soro jam Ishin in kobalau ga badi (25) yatu siro koga PPP. Najeriya' galibisu aji kiranta ga Giant ga afirka "ma ana gedau Africa inko godon miyya ga tattali arziki jam banki duniya aji kona matsayi [[Goma]] laga indakoyi dole yanki ga Africa godausu sosai sa gadu miyya woli ga woli jamji kala aji aga modi koga gasu tatteke mafi godom miyya ga duniya (53)(54)(55) lamatan woli aji woli sosae ko gasu jeri wolinshe ga duniya jamji har honsene aji modi ga wolinshe la rusanjisu ga duniya. Nijeriya memba ji ko kungiyoyi wolinshe godom laga hada ga majalisa dondu Duniya kungiya wolinshe zoni Africa ([[ECOWAS]]) Kungiya wolinshe la arziki mor fetur (OPEN) jam memba ji inso ga kullun ga gontakoyi MINT. Jam aji modi koga su wolinshe binbadi ga modi laga tashe sawwi tattali arziki wato Next Eleven"(56)(57)(58)
==Ƙirƙiro==
==Tarihi==
== Addinai ==
* [[Fayil:The Abuja National Mosque.jpg|alt=Babban Masallacin Kasa dake Abuja|thumb|Babban Masallacin Kasa dake Abuja|146x146px]]Addinin [[Musulunci]] 50%.
* [[Fayil:National Church of Nigeria in Abuja 22.jpg|alt=Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|thumb|Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|216x216px]]Addinin [[Kristanci]] 45%.
* Sauran kashin 5% basuda kowanne irin Addini.
==Jihohi==
#[[Abia]]
#[[Adamawa]]
#[[Anambra]]
#[[Akwa Ibom]]
#[[Bauchi]]
#[[Bayelsa]]
#[[Banue|Benue]]
#[[Borno]]
#[[Cross River]]
#[[Delta]]
#[[Enugu]]
#[[Edo]]
#[[Ebonyi]]
#[[Ekiti]]
#[[Filato]]
#[[Gombe]]
#[[Imo]]
#[[Jigawa]]
#[[Kano]]
#[[Katsina]]
#[[Kaduna]]
#[[Kebbi]]
#[[Kogi]]
#[[Kwara]]
#[[Lagos]]
#[[Neja]]
#[[Nasarawa]]
#[[Jiha Ogun|Ogun]]
#[[Osun]]
#[[Oyo (jiha)|Oyo]]
#[[Ondo]]
#[[Rivers]]
#[[Sokoto]]
#[[Taraba]]
#[[Jiha Yobe|Yobe]]
#[[Zamfara]]
==Ɗiwwa==
[[Panni:Lelo'aji]]
[[Panni:Olii]]
j62b4tpqumbjca38y8hsimqt1sakvag
14992
14991
2026-10-08T13:55:59Z
Aisha DM
198
14992
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Federal Republic of Nigeria
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| image_map = Nigeria (orthographic projection).svg
| national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress"
| national_anthem = "[[Nigeria, We Hail Thee]]"<br>[[Fayil:Nigeria, We Hail Thee - Banda do Batalhão da Guarda Presidencial, 2025.ogg]]
| official_languages = [[Yarenshe Turanci]]
| capital = [[Abuja]]
| largest_city = [[Lagos]]
| demonym = Nigerian
| ethnic_groups = 30% Hausa<br>15.5% Yoruba<br>15.2% Igbo<br>6% Fulani<br>2.4% Tiv<br>2.4% Kanuri<br>1.8% Ibibio<br>1.8% Ijaw<br>24.7% other
| government = Federal presidential republic
| leader1 = [[Bola Ahmed Tinubu]]
| leader1_type = President
| leader2 = [[Godswill Akpabio]]
| leader2_type = Senate President
| leader3 = Kudirat Kekere-Ekun
| leader3_type = Chief Justice
| sovereignty_type = Independence from [[United Kingdom]]
}}
[[Fayil:The City Gate of Abuja.jpg|thumb|babban birnin najeriya]]
[[Fayil:20200408 Nigeria Crisis.pdf|thumb|crisis a najeriya]]
[[Fayil:Nigerian Public Domain 143.jpg|thumb|Sojan Nigeria ]]
'''[[Nijeriya]]''' (!nadzI3r1a) ko Nijeriya da (turanci: Nigeria): A Gwamanatance Tarayyar Najeriya, woli la ga take ga [[Afirka|Africa]] ko zoni<ref>The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center. April 2019. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 25 May 2020.</ref><ref>Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.</ref><ref>Nigeria: The African giant". The Round Table. 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.</ref> ita ji tetteke woli niger koga Arewa. Ga [[Chadi]] koga zoni koga aushi jam aji dar ga teku Atlantika.<ref>Online Etymological Dictionary". Etymonline.com. Archived from the original on 2 July 2017. Retrieved 28 July 2014</ref><ref>Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.</ref><ref>Kperogi, Farooq A. "Natasha H. Akpoti's Wildly Inaccurate History of Nigeria". Notes From Atlanta. Archived from the original on 11 August 2023. Retrieved 11 August 2023.</ref> Jamhuri gonta koyi [[Nigeria, We Hail Thee|Nigeria]] kunsan jahohi guda ko kunum ga bacci modi ([[36]]) jizani ga siri birni gonta koyi (Abuja) beyi la bono shugaban woli a tene "Villa" take. Abuja aji modi koga su siri birni ga [[duniya]].<ref name=":0">http://www.unep.org/news-and-stories/story/unep-ogoniland-oil-assessment-reveals-extent-environmental-contamination-and</ref><ref>https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis,%20https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141205124719/http://www.punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/</ref>
Najeriya' kasantanjito bono kogama lawonshe turawa mulki mallaka, jihohi la mata mallakan tund (BC) (13)(14)(15) Jizani ga Nok wayewa ko kasantan itaji in fari la turawa mulki mallaka zanlan mallikayi ga zoni Africa koga karni in dirbadi(15),(16)(17)(18) Ko zamani jihar wangoyii ga [[Birtaniya]] ga koga karni in ko (19) aji kona yanayi in honsene jizani ga ko gontasu ga aushi ga Najeriya' ga kuma kule ga gudi ga Najeriya' koga soni alif dubu modi ga dalma bonum ga dirhoddo (1914)(19)20)(21)(22) ko [[Lord Lugord]] inglishi zalu kafa tsari ni gudannarwa ga duka yayi aiwata moyinshe koyi yorani ko goggo shugabanni gargajiya. (23)(24)(25) Najeriya' majjito woli Tarayyar lake ga yanci to In kotto (1) ga tere oktoba, soninshe ko alif dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi (1960)(26)(27)28) ita fuskantar Washi basasa koga soninshe in dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi ga bawulo (1967) zuwa soninshe dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga bawulo (1977),(29)(30)(31) jamji ga doffako boii zabasu Gwamanatance fetila tajiya mulki kama karya in soja har ko an sami tabbatacciyar Dimokuradyyar ko soninshe in alif dalma bonum ga kobonum ga bonum (1999) zabe shugaba woli ko soninshe in (2015) dubu bolau ga dibadi Ishin ji Karo in farko la shugaba woli la antinayi sorry zabeni.(32)(33)(34)
Najeriya' yattu woli godom bo godom miyya ga nahiya Africa, wali ji kala Andi miyya godom dowasu ga gawa kabilu godom mana dalma balau ga sittin (260)(32)(36)(37) maddilla aji bosa ga jir yarishe kala kala har dalma badi(500) chaffinsu aji kona ga al'adu jir daban daban, kabilu la siran jisu har guda kunum, ga afiniwa [[filanti]] ga [[arewa]], jirmin yarabawa ko xoni kala [[Igbo]] ko dar kala matela gontan ga har guda 60% godonsu miyya yaresu hukuma ji inglishi (38)(39)40) maddisu la zabasu inko wai sauki Lamar in tetteke woli tsari mulki su ga Nijeriya tabbitu jini ga yanci adin jam woli ji lake Kona miyya [[musulwa]] ga [[kirista]] ga lokaci modi. Najeriya' kasajjito kashi balau ko tsakanin musulwa ga godon ji dowasu ga arewa woli jam kirista kala(41)(42)(43) inko godonsu dowasu ga kudanci woli jizani ga la godonsa lake Ina adinsu asali mana la gawa kabilu igbo ga yarabawa(44)(45)(46)
Najeriya' itaji woli laga godom miyya ga afirka jan kala woli in bawulo bo godon miyya ga duniya (47)(48)(49) jizani ga kimani miyya miliyan dalma balau ga bacci modi (2,00,000,006). Tattali arziki Ishin mafi siro ga Africa jam Ishin ji in ko balau ga bacci modi (26)(50)(51)(52) la siru jini ga duniya ko gaggo GDP yakul soro jam Ishin in kobalau ga badi (25) yatu siro koga PPP. Najeriya' galibisu aji kiranta ga Giant ga afirka "ma ana gedau Africa inko godon miyya ga tattali arziki jam banki duniya aji kona matsayi [[Goma]] laga indakoyi dole yanki ga Africa godausu sosai sa gadu miyya woli ga woli jamji kala aji aga modi koga gasu tatteke mafi godom miyya ga duniya (53)(54)(55) lamatan woli aji woli sosae ko gasu jeri wolinshe ga duniya jamji har honsene aji modi ga wolinshe la rusanjisu ga duniya. Nijeriya memba ji ko kungiyoyi wolinshe godom laga hada ga majalisa dondu Duniya kungiya wolinshe zoni Africa ([[ECOWAS]]) Kungiya wolinshe la arziki mor fetur (OPEN) jam memba ji inso ga kullun ga gontakoyi MINT. Jam aji modi koga su wolinshe binbadi ga modi laga tashe sawwi tattali arziki wato Next Eleven"(56)(57)(58)
==Ƙirƙiro==
==Tarihi==
== Addinai ==
* [[Fayil:The Abuja National Mosque.jpg|alt=Babban Masallacin Kasa dake Abuja|thumb|Babban Masallacin Kasa dake Abuja|146x146px]]Addinin [[Musulunci]] 50%.
* [[Fayil:National Church of Nigeria in Abuja 22.jpg|alt=Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|thumb|Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|216x216px]]Addinin [[Kristanci]] 45%.
* Sauran kashin 5% basuda kowanne irin Addini.
==Jihohi==
#[[Abia]]
#[[Adamawa]]
#[[Anambra]]
#[[Akwa Ibom]]
#[[Bauchi]]
#[[Bayelsa]]
#[[Banue|Benue]]
#[[Borno]]
#[[Cross River]]
#[[Delta]]
#[[Enugu]]
#[[Edo]]
#[[Ebonyi]]
#[[Ekiti]]
#[[Filato]]
#[[Gombe]]
#[[Imo]]
#[[Jigawa]]
#[[Kano]]
#[[Katsina]]
#[[Kaduna]]
#[[Kebbi]]
#[[Kogi]]
#[[Kwara]]
#[[Lagos]]
#[[Neja]]
#[[Nasarawa]]
#[[Jiha Ogun|Ogun]]
#[[Osun]]
#[[Oyo (jiha)|Oyo]]
#[[Ondo]]
#[[Rivers]]
#[[Sokoto]]
#[[Taraba]]
#[[Jiha Yobe|Yobe]]
#[[Zamfara]]
==Ɗiwwa==
[[Panni:Lelo'aji]]
[[Panni:Olii]]
mr4ekmyhp503ek7lcnwwmqy4gsl0uz8
14994
14992
2026-10-08T14:01:51Z
Aisha DM
198
14994
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Federal Republic of Nigeria
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| image_map = Nigeria (orthographic projection).svg
| national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress"
| national_anthem = "[[Nigeria, We Hail Thee]]"<br>[[Fayil:Nigeria, We Hail Thee - Banda do Batalhão da Guarda Presidencial, 2025.ogg]]
| official_languages = [[Yarenshe Turanci]]
| capital = [[Abuja]]
| largest_city = [[Lagos]]
| demonym = Nigerian
| ethnic_groups = 30% Hausa<br>15.5% Yoruba<br>15.2% Igbo<br>6% Fulani<br>2.4% Tiv<br>2.4% Kanuri<br>1.8% Ibibio<br>1.8% Ijaw<br>24.7% other
| government = Federal presidential republic
| leader1 = [[Bola Ahmed Tinubu]]
| leader1_type = President
| leader2 = [[Godswill Akpabio]]
| leader2_type = Senate President
| leader3 = Kudirat Kekere-Ekun
| leader3_type = Chief Justice
| sovereignty_type = Independence from [[United Kingdom]]
}}
[[Fayil:The City Gate of Abuja.jpg|thumb|babban birnin najeriya]]
[[Fayil:20200408 Nigeria Crisis.pdf|thumb|crisis a najeriya]]
[[Fayil:Nigerian Public Domain 143.jpg|thumb|Sojan Nigeria ]]
'''[[Nijeriya]]''' (!nadzI3r1a) ko Nijeriya da (turanci: Nigeria): A Gwamanatance Tarayyar Najeriya, woli la ga take ga [[Afirka|Africa]] ko zoni<ref>The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center. April 2019. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 25 May 2020.</ref><ref>Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.</ref><ref>Nigeria: The African giant". The Round Table. 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.</ref> ita ji tetteke woli niger koga Arewa. Ga [[Chadi]] koga zoni koga aushi jam aji dar ga teku Atlantika.<ref>Online Etymological Dictionary". Etymonline.com. Archived from the original on 2 July 2017. Retrieved 28 July 2014</ref><ref>Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.</ref><ref>Kperogi, Farooq A. "Natasha H. Akpoti's Wildly Inaccurate History of Nigeria". Notes From Atlanta. Archived from the original on 11 August 2023. Retrieved 11 August 2023.</ref> Jamhuri gonta koyi [[Nigeria, We Hail Thee|Nigeria]] kunsan jahohi guda ko kunum ga bacci modi ([[36]]) jizani ga siri birni gonta koyi (Abuja) beyi la bono shugaban woli a tene "Villa" take. Abuja aji modi koga su siri birni ga [[duniya]].<ref name=":0">http://www.unep.org/news-and-stories/story/unep-ogoniland-oil-assessment-reveals-extent-environmental-contamination-and</ref><ref>https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis,%20https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141205124719/http://www.punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/</ref>
Najeriya' kasantanjito bono kogama lawonshe turawa mulki mallaka, jihohi la mata mallakan tund (BC) (13)(14)(15) Jizani ga Nok wayewa ko kasantan itaji in fari la turawa mulki mallaka zanlan mallikayi ga zoni Africa koga karni in dirbadi(15),(16)(17)(18) Ko zamani jihar wangoyii ga [[Birtaniya]] ga koga karni in ko (19) aji kona yanayi in honsene jizani ga ko gontasu ga aushi ga Najeriya' ga kuma kule ga gudi ga Najeriya' koga soni alif dubu modi ga dalma bonum ga dirhoddo (1914)(19)20)(21)(22) ko [[Lord Lugord]] inglishi zalu kafa tsari ni gudannarwa ga duka yayi aiwata moyinshe koyi yorani ko goggo shugabanni gargajiya. (23)(24)(25) Najeriya' majjito woli Tarayyar lake ga yanci to In kotto (1) ga tere oktoba, soninshe ko alif dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi (1960)(26)(27)28) ita fuskantar Washi basasa koga soninshe in dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi ga bawulo (1967) zuwa soninshe dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga bawulo (1977),(29)(30)(31) jamji ga doffako boii zabasu Gwamanatance fetila tajiya mulki kama karya in soja har ko an sami tabbatacciyar Dimokuradyyar ko soninshe in alif dalma bonum ga kobonum ga bonum (1999) zabe shugaba woli ko soninshe in (2015) dubu bolau ga dibadi Ishin ji Karo in farko la shugaba woli la antinayi sorry zabeni.(32)(33)(34)
Najeriya' yattu woli godom bo godom miyya ga nahiya Africa, wali ji kala Andi miyya godom dowasu ga gawa kabilu godom mana dalma balau ga sittin (260)(32)(36)(37) maddilla aji bosa ga jir yarishe kala kala har dalma badi(500) chaffinsu aji kona ga al'adu jir daban daban, kabilu la siran jisu har guda kunum, ga afiniwa [[filanti]] ga arewa, jirmin yarabawa ko xoni kala [[Igbo]] ko dar kala matela gontan ga har guda 60% godonsu miyya yaresu hukuma ji inglishi (38)(39)40) maddisu la zabasu inko wai sauki Lamar in tetteke woli tsari mulki su ga Nijeriya tabbitu jini ga yanci adin jam woli ji lake Kona miyya [[musulwa]] ga [[kirista]] ga lokaci modi. Najeriya' kasajjito kashi balau ko tsakanin musulwa ga godon ji dowasu ga arewa woli jam kirista kala(41)(42)(43) inko godonsu dowasu ga kudanci woli jizani ga la godonsa lake Ina adinsu asali mana la gawa kabilu igbo ga yarabawa(44)(45)(46)
Najeriya' itaji woli laga godom miyya ga afirka jan kala woli in bawulo bo godon miyya ga duniya (47)(48)(49) jizani ga kimani miyya miliyan dalma balau ga bacci modi (2,00,000,006). Tattali arziki Ishin mafi siro ga Africa jam Ishin ji in ko balau ga bacci modi (26)(50)(51)(52) la siru jini ga duniya ko gaggo GDP yakul soro jam Ishin in kobalau ga badi (25) yatu siro koga PPP. Najeriya' galibisu aji kiranta ga Giant ga afirka "ma ana gedau Africa inko godon miyya ga tattali arziki jam banki duniya aji kona matsayi [[Goma]] laga indakoyi dole yanki ga Africa godausu sosai sa gadu miyya woli ga woli jamji kala aji aga modi koga gasu tatteke mafi godom miyya ga duniya (53)(54)(55) lamatan woli aji woli sosae ko gasu jeri wolinshe ga duniya jamji har honsene aji modi ga wolinshe la rusanjisu ga duniya. Nijeriya memba ji ko kungiyoyi wolinshe godom laga hada ga majalisa dondu Duniya kungiya wolinshe zoni Africa ([[ECOWAS]]) Kungiya wolinshe la arziki mor fetur (OPEN) jam memba ji inso ga kullun ga gontakoyi MINT. Jam aji modi koga su wolinshe binbadi ga modi laga tashe sawwi tattali arziki wato Next Eleven"(56)(57)(58)
==Ƙirƙiro==
==Tarihi==
== Addinai ==
* [[Fayil:The Abuja National Mosque.jpg|alt=Babban Masallacin Kasa dake Abuja|thumb|Babban Masallacin Kasa dake Abuja|146x146px]]Addinin Musulunci 50%.
* [[Fayil:National Church of Nigeria in Abuja 22.jpg|alt=Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|thumb|Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|216x216px]]Addinin [[Kristanci]] 45%.
* Sauran kashin 5% basuda kowanne irin Addini.
==Jihohi==
#[[Abia]]
#[[Adamawa]]
#[[Anambra]]
#[[Akwa Ibom]]
#[[Bauchi]]
#[[Bayelsa]]
#[[Banue|Benue]]
#[[Borno]]
#[[Cross River]]
#[[Delta]]
#[[Enugu]]
#[[Edo]]
#[[Ebonyi]]
#[[Ekiti]]
#[[Filato]]
#[[Gombe]]
#[[Imo]]
#[[Jigawa]]
#[[Kano]]
#[[Katsina]]
#[[Kaduna]]
#[[Kebbi]]
#[[Kogi]]
#[[Kwara]]
#[[Lagos]]
#[[Neja]]
#[[Nasarawa]]
#[[Jiha Ogun|Ogun]]
#[[Osun]]
#[[Oyo (jiha)|Oyo]]
#[[Ondo]]
#[[Rivers]]
#[[Sokoto]]
#[[Taraba]]
#[[Jiha Yobe|Yobe]]
#[[Zamfara]]
==Ɗiwwa==
[[Panni:Lelo'aji]]
[[Panni:Olii]]
pb5m02oy71wji6gps276vvvobv09bq0
14995
14994
2026-10-08T14:03:25Z
Aisha DM
198
14995
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Federal Republic of Nigeria
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| image_map = Nigeria (orthographic projection).svg
| national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress"
| national_anthem = "[[Nigeria, We Hail Thee]]"<br>[[Fayil:Nigeria, We Hail Thee - Banda do Batalhão da Guarda Presidencial, 2025.ogg]]
| official_languages = [[Yarenshe Turanci]]
| capital = [[Abuja]]
| largest_city = [[Lagos]]
| demonym = Nigerian
| ethnic_groups = 30% Hausa<br>15.5% Yoruba<br>15.2% Igbo<br>6% Fulani<br>2.4% Tiv<br>2.4% Kanuri<br>1.8% Ibibio<br>1.8% Ijaw<br>24.7% other
| government = Federal presidential republic
| leader1 = [[Bola Ahmed Tinubu]]
| leader1_type = President
| leader2 = [[Godswill Akpabio]]
| leader2_type = Senate President
| leader3 = Kudirat Kekere-Ekun
| leader3_type = Chief Justice
| sovereignty_type = Independence from [[United Kingdom]]
}}
[[Fayil:The City Gate of Abuja.jpg|thumb|babban birnin najeriya]]
[[Fayil:20200408 Nigeria Crisis.pdf|thumb|crisis a najeriya]]
[[Fayil:Nigerian Public Domain 143.jpg|thumb|Sojan Nigeria ]]
'''[[Nigeria, We Hail Thee|Nijeriya]]''' (!nadzI3r1a) ko Nijeriya da (turanci: Nigeria): A Gwamanatance Tarayyar Najeriya, woli la ga take ga [[Afirka|Africa]] ko zoni<ref>The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center. April 2019. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 25 May 2020.</ref><ref>Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.</ref><ref>Nigeria: The African giant". The Round Table. 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.</ref> ita ji tetteke woli niger koga Arewa. Ga [[Chadi]] koga zoni koga aushi jam aji dar ga teku Atlantika.<ref>Online Etymological Dictionary". Etymonline.com. Archived from the original on 2 July 2017. Retrieved 28 July 2014</ref><ref>Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.</ref><ref>Kperogi, Farooq A. "Natasha H. Akpoti's Wildly Inaccurate History of Nigeria". Notes From Atlanta. Archived from the original on 11 August 2023. Retrieved 11 August 2023.</ref> Jamhuri gonta koyi [[Nigeria, We Hail Thee|Nigeria]] kunsan jahohi guda ko kunum ga bacci modi ([[36]]) jizani ga siri birni gonta koyi (Abuja) beyi la bono shugaban woli a tene "Villa" take. Abuja aji modi koga su siri birni ga [[duniya]].<ref name=":0">http://www.unep.org/news-and-stories/story/unep-ogoniland-oil-assessment-reveals-extent-environmental-contamination-and</ref><ref>https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis,%20https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141205124719/http://www.punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/</ref>
Najeriya' kasantanjito bono kogama lawonshe turawa mulki mallaka, jihohi la mata mallakan tund (BC) (13)(14)(15) Jizani ga Nok wayewa ko kasantan itaji in fari la turawa mulki mallaka zanlan mallikayi ga zoni Africa koga karni in dirbadi(15),(16)(17)(18) Ko zamani jihar wangoyii ga [[Birtaniya]] ga koga karni in ko (19) aji kona yanayi in honsene jizani ga ko gontasu ga aushi ga Najeriya' ga kuma kule ga gudi ga Najeriya' koga soni alif dubu modi ga dalma bonum ga dirhoddo (1914)(19)20)(21)(22) ko [[Lord Lugord]] inglishi zalu kafa tsari ni gudannarwa ga duka yayi aiwata moyinshe koyi yorani ko goggo shugabanni gargajiya. (23)(24)(25) Najeriya' majjito woli Tarayyar lake ga yanci to In kotto (1) ga tere oktoba, soninshe ko alif dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi (1960)(26)(27)28) ita fuskantar Washi basasa koga soninshe in dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi ga bawulo (1967) zuwa soninshe dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga bawulo (1977),(29)(30)(31) jamji ga doffako boii zabasu Gwamanatance fetila tajiya mulki kama karya in soja har ko an sami tabbatacciyar Dimokuradyyar ko soninshe in alif dalma bonum ga kobonum ga bonum (1999) zabe shugaba woli ko soninshe in (2015) dubu bolau ga dibadi Ishin ji Karo in farko la shugaba woli la antinayi sorry zabeni.(32)(33)(34)
Najeriya' yattu woli godom bo godom miyya ga nahiya Africa, wali ji kala Andi miyya godom dowasu ga gawa kabilu godom mana dalma balau ga sittin (260)(32)(36)(37) maddilla aji bosa ga jir yarishe kala kala har dalma badi(500) chaffinsu aji kona ga al'adu jir daban daban, kabilu la siran jisu har guda kunum, ga afiniwa filanti ga arewa, jirmin yarabawa ko xoni kala [[Igbo]] ko dar kala matela gontan ga har guda 60% godonsu miyya yaresu hukuma ji inglishi (38)(39)40) maddisu la zabasu inko wai sauki Lamar in tetteke woli tsari mulki su ga Nijeriya tabbitu jini ga yanci adin jam woli ji lake Kona miyya musulwa ga [[kirista]] ga lokaci modi. Najeriya' kasajjito kashi balau ko tsakanin musulwa ga godon ji dowasu ga arewa woli jam kirista kala(41)(42)(43) inko godonsu dowasu ga kudanci woli jizani ga la godonsa lake Ina adinsu asali mana la gawa kabilu igbo ga yarabawa(44)(45)(46)
Najeriya' itaji woli laga godom miyya ga afirka jan kala woli in bawulo bo godon miyya ga duniya (47)(48)(49) jizani ga kimani miyya miliyan dalma balau ga bacci modi (2,00,000,006). Tattali arziki Ishin mafi siro ga Africa jam Ishin ji in ko balau ga bacci modi (26)(50)(51)(52) la siru jini ga duniya ko gaggo GDP yakul soro jam Ishin in kobalau ga badi (25) yatu siro koga PPP. Najeriya' galibisu aji kiranta ga Giant ga afirka "ma ana gedau Africa inko godon miyya ga tattali arziki jam banki duniya aji kona matsayi [[Goma]] laga indakoyi dole yanki ga Africa godausu sosai sa gadu miyya woli ga woli jamji kala aji aga modi koga gasu tatteke mafi godom miyya ga duniya (53)(54)(55) lamatan woli aji woli sosae ko gasu jeri wolinshe ga duniya jamji har honsene aji modi ga wolinshe la rusanjisu ga duniya. Nijeriya memba ji ko kungiyoyi wolinshe godom laga hada ga majalisa dondu Duniya kungiya wolinshe zoni Africa (ECOWAS) Kungiya wolinshe la arziki mor fetur (OPEN) jam memba ji inso ga kullun ga gontakoyi MINT. Jam aji modi koga su wolinshe binbadi ga modi laga tashe sawwi tattali arziki wato Next Eleven"(56)(57)(58)
==Ƙirƙiro==
==Tarihi==
== Addinai ==
* [[Fayil:The Abuja National Mosque.jpg|alt=Babban Masallacin Kasa dake Abuja|thumb|Babban Masallacin Kasa dake Abuja|146x146px]]Addinin Musulunci 50%.
* [[Fayil:National Church of Nigeria in Abuja 22.jpg|alt=Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|thumb|Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|216x216px]]Addinin [[Kristanci]] 45%.
* Sauran kashin 5% basuda kowanne irin Addini.
==Jihohi==
#[[Abia]]
#[[Adamawa]]
#[[Anambra]]
#[[Akwa Ibom]]
#[[Bauchi]]
#[[Bayelsa]]
#[[Banue|Benue]]
#[[Borno]]
#[[Cross River]]
#[[Delta]]
#[[Enugu]]
#[[Edo]]
#[[Ebonyi]]
#[[Ekiti]]
#[[Filato]]
#[[Gombe]]
#[[Imo]]
#[[Jigawa]]
#[[Kano]]
#[[Katsina]]
#[[Kaduna]]
#[[Kebbi]]
#[[Kogi]]
#[[Kwara]]
#[[Lagos]]
#[[Neja]]
#[[Nasarawa]]
#[[Jiha Ogun|Ogun]]
#[[Osun]]
#[[Oyo (jiha)|Oyo]]
#[[Ondo]]
#[[Rivers]]
#[[Sokoto]]
#[[Taraba]]
#[[Jiha Yobe|Yobe]]
#[[Zamfara]]
==Ɗiwwa==
[[Panni:Lelo'aji]]
[[Panni:Olii]]
ffqvxa5cjo8spoiobn6yd4a7qyux8fo
14996
14995
2026-10-08T14:04:40Z
Aisha DM
198
14996
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Federal Republic of Nigeria
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| image_map = Nigeria (orthographic projection).svg
| national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress"
| national_anthem = "[[Nigeria, We Hail Thee]]"<br>[[Fayil:Nigeria, We Hail Thee - Banda do Batalhão da Guarda Presidencial, 2025.ogg]]
| official_languages = [[Yarenshe Turanci]]
| capital = [[Abuja]]
| largest_city = [[Lagos]]
| demonym = Nigerian
| ethnic_groups = 30% Hausa<br>15.5% Yoruba<br>15.2% Igbo<br>6% Fulani<br>2.4% Tiv<br>2.4% Kanuri<br>1.8% Ibibio<br>1.8% Ijaw<br>24.7% other
| government = Federal presidential republic
| leader1 = [[Bola Ahmed Tinubu]]
| leader1_type = President
| leader2 = [[Godswill Akpabio]]
| leader2_type = Senate President
| leader3 = Kudirat Kekere-Ekun
| leader3_type = Chief Justice
| sovereignty_type = Independence from [[United Kingdom]]
}}
[[Fayil:The City Gate of Abuja.jpg|thumb|babban birnin najeriya]]
[[Fayil:20200408 Nigeria Crisis.pdf|thumb|crisis a najeriya]]
[[Fayil:Nigerian Public Domain 143.jpg|thumb|Sojan Nigeria ]]
'''[[Nigeria, We Hail Thee|Nijeriya]]''' (!nadzI3r1a) ko Nijeriya da (turanci: Nigeria): A Gwamanatance Tarayyar Najeriya, woli la ga take ga Africa ko zoni<ref>The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center. April 2019. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 25 May 2020.</ref><ref>Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.</ref><ref>Nigeria: The African giant". The Round Table. 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.</ref> ita ji tetteke woli niger koga Arewa. Ga [[Chadi]] koga zoni koga aushi jam aji dar ga teku Atlantika.<ref>Online Etymological Dictionary". Etymonline.com. Archived from the original on 2 July 2017. Retrieved 28 July 2014</ref><ref>Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.</ref><ref>Kperogi, Farooq A. "Natasha H. Akpoti's Wildly Inaccurate History of Nigeria". Notes From Atlanta. Archived from the original on 11 August 2023. Retrieved 11 August 2023.</ref> Jamhuri gonta koyi [[Nigeria, We Hail Thee|Nigeria]] kunsan jahohi guda ko kunum ga bacci modi ([[36]]) jizani ga siri birni gonta koyi (Abuja) beyi la bono shugaban woli a tene "Villa" take. Abuja aji modi koga su siri birni ga [[duniya]].<ref name=":0">http://www.unep.org/news-and-stories/story/unep-ogoniland-oil-assessment-reveals-extent-environmental-contamination-and</ref><ref>https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis,%20https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141205124719/http://www.punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/</ref>
Najeriya' kasantanjito bono kogama lawonshe turawa mulki mallaka, jihohi la mata mallakan tund (BC) (13)(14)(15) Jizani ga Nok wayewa ko kasantan itaji in fari la turawa mulki mallaka zanlan mallikayi ga zoni Africa koga karni in dirbadi(15),(16)(17)(18) Ko zamani jihar wangoyii ga [[Birtaniya]] ga koga karni in ko (19) aji kona yanayi in honsene jizani ga ko gontasu ga aushi ga Najeriya' ga kuma kule ga gudi ga Najeriya' koga soni alif dubu modi ga dalma bonum ga dirhoddo (1914)(19)20)(21)(22) ko [[Lord Lugord]] inglishi zalu kafa tsari ni gudannarwa ga duka yayi aiwata moyinshe koyi yorani ko goggo shugabanni gargajiya. (23)(24)(25) Najeriya' majjito woli Tarayyar lake ga yanci to In kotto (1) ga tere oktoba, soninshe ko alif dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi (1960)(26)(27)28) ita fuskantar Washi basasa koga soninshe in dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi ga bawulo (1967) zuwa soninshe dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga bawulo (1977),(29)(30)(31) jamji ga doffako boii zabasu Gwamanatance fetila tajiya mulki kama karya in soja har ko an sami tabbatacciyar Dimokuradyyar ko soninshe in alif dalma bonum ga kobonum ga bonum (1999) zabe shugaba woli ko soninshe in (2015) dubu bolau ga dibadi Ishin ji Karo in farko la shugaba woli la antinayi sorry zabeni.(32)(33)(34)
Najeriya' yattu woli godom bo godom miyya ga nahiya Africa, wali ji kala Andi miyya godom dowasu ga gawa kabilu godom mana dalma balau ga sittin (260)(32)(36)(37) maddilla aji bosa ga jir yarishe kala kala har dalma badi(500) chaffinsu aji kona ga al'adu jir daban daban, kabilu la siran jisu har guda kunum, ga afiniwa filanti ga arewa, jirmin yarabawa ko xoni kala [[Igbo]] ko dar kala matela gontan ga har guda 60% godonsu miyya yaresu hukuma ji inglishi (38)(39)40) maddisu la zabasu inko wai sauki Lamar in tetteke woli tsari mulki su ga Nijeriya tabbitu jini ga yanci adin jam woli ji lake Kona miyya musulwa ga [[kirista]] ga lokaci modi. Najeriya' kasajjito kashi balau ko tsakanin musulwa ga godon ji dowasu ga arewa woli jam kirista kala(41)(42)(43) inko godonsu dowasu ga kudanci woli jizani ga la godonsa lake Ina adinsu asali mana la gawa kabilu igbo ga yarabawa(44)(45)(46)
Najeriya' itaji woli laga godom miyya ga afirka jan kala woli in bawulo bo godon miyya ga duniya (47)(48)(49) jizani ga kimani miyya miliyan dalma balau ga bacci modi (2,00,000,006). Tattali arziki Ishin mafi siro ga Africa jam Ishin ji in ko balau ga bacci modi (26)(50)(51)(52) la siru jini ga duniya ko gaggo GDP yakul soro jam Ishin in kobalau ga badi (25) yatu siro koga PPP. Najeriya' galibisu aji kiranta ga Giant ga afirka "ma ana gedau Africa inko godon miyya ga tattali arziki jam banki duniya aji kona matsayi [[Goma]] laga indakoyi dole yanki ga Africa godausu sosai sa gadu miyya woli ga woli jamji kala aji aga modi koga gasu tatteke mafi godom miyya ga duniya (53)(54)(55) lamatan woli aji woli sosae ko gasu jeri wolinshe ga duniya jamji har honsene aji modi ga wolinshe la rusanjisu ga duniya. Nijeriya memba ji ko kungiyoyi wolinshe godom laga hada ga majalisa dondu Duniya kungiya wolinshe zoni Africa (ECOWAS) Kungiya wolinshe la arziki mor fetur (OPEN) jam memba ji inso ga kullun ga gontakoyi MINT. Jam aji modi koga su wolinshe binbadi ga modi laga tashe sawwi tattali arziki wato Next Eleven"(56)(57)(58)
==Ƙirƙiro==
==Tarihi==
== Addinai ==
* [[Fayil:The Abuja National Mosque.jpg|alt=Babban Masallacin Kasa dake Abuja|thumb|Babban Masallacin Kasa dake Abuja|146x146px]]Addinin Musulunci 50%.
* [[Fayil:National Church of Nigeria in Abuja 22.jpg|alt=Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|thumb|Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|216x216px]]Addinin [[Kristanci]] 45%.
* Sauran kashin 5% basuda kowanne irin Addini.
==Jihohi==
#[[Abia]]
#[[Adamawa]]
#[[Anambra]]
#[[Akwa Ibom]]
#[[Bauchi]]
#[[Bayelsa]]
#[[Banue|Benue]]
#[[Borno]]
#[[Cross River]]
#[[Delta]]
#[[Enugu]]
#[[Edo]]
#[[Ebonyi]]
#[[Ekiti]]
#[[Filato]]
#[[Gombe]]
#[[Imo]]
#[[Jigawa]]
#[[Kano]]
#[[Katsina]]
#[[Kaduna]]
#[[Kebbi]]
#[[Kogi]]
#[[Kwara]]
#[[Lagos]]
#[[Neja]]
#[[Nasarawa]]
#[[Jiha Ogun|Ogun]]
#[[Osun]]
#[[Oyo (jiha)|Oyo]]
#[[Ondo]]
#[[Rivers]]
#[[Sokoto]]
#[[Taraba]]
#[[Jiha Yobe|Yobe]]
#[[Zamfara]]
==Ɗiwwa==
[[Panni:Lelo'aji]]
[[Panni:Olii]]
fdwhzgccr293m7tw9hqnftwmm3oxtma
14997
14996
2026-10-08T14:13:25Z
Aisha DM
198
14997
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = Federal Republic of Nigeria
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| image_map = Nigeria (orthographic projection).svg
| national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress"
| national_anthem = "[[Nigeria, We Hail Thee]]"<br>[[Fayil:Nigeria, We Hail Thee - Banda do Batalhão da Guarda Presidencial, 2025.ogg]]
| official_languages = [[Yarenshe Turanci]]
| capital = [[Abuja]]
| largest_city = [[Lagos]]
| demonym = Nigerian
| ethnic_groups = 30% Hausa<br>15.5% Yoruba<br>15.2% Igbo<br>6% Fulani<br>2.4% Tiv<br>2.4% Kanuri<br>1.8% Ibibio<br>1.8% Ijaw<br>24.7% other
| government = Federal presidential republic
| leader1 = [[Bola Ahmed Tinubu]]
| leader1_type = President
| leader2 = [[Godswill Akpabio]]
| leader2_type = Senate President
| leader3 = Kudirat Kekere-Ekun
| leader3_type = Chief Justice
| sovereignty_type = Independence from [[United Kingdom]]
}}
[[Fayil:The City Gate of Abuja.jpg|thumb|babban birnin najeriya]]
[[Fayil:20200408 Nigeria Crisis.pdf|thumb|crisis a najeriya]]
[[Fayil:Nigerian Public Domain 143.jpg|thumb|Sojan Nigeria ]]
'''[[Nigeria, We Hail Thee|Nijeriya]]''' (!nadzI3r1a) ko Nijeriya da (turanci: Nigeria): A Gwamanatance Tarayyar Najeriya, woli la ga take ga Africa ko zoni<ref>The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations". Pew Research Center. April 2019. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 25 May 2020.</ref><ref>Nigeria Fact Sheet" (PDF). United States Embassy in Nigeria. Archived from the original (PDF) on 18 October 2020. Retrieved 23 September 2018.</ref><ref>Nigeria: The African giant". The Round Table. 50 (197): 55–63. 1959. doi:10.1080/00358535908452221. ISSN 0035-8533.</ref> ita ji tetteke woli niger koga Arewa. Ga [[Chadi]] koga zoni koga aushi jam aji dar ga teku Atlantika.<ref>Online Etymological Dictionary". Etymonline.com. Archived from the original on 2 July 2017. Retrieved 28 July 2014</ref><ref>Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative". Archived from the original on 19 October 2021. Retrieved 19 October 2021.</ref><ref>Kperogi, Farooq A. "Natasha H. Akpoti's Wildly Inaccurate History of Nigeria". Notes From Atlanta. Archived from the original on 11 August 2023. Retrieved 11 August 2023.</ref> Jamhuri gonta koyi Nigeria kunsan jahohi guda ko kunum ga bacci modi ([[36]]) jizani ga siri birni gonta koyi (Abuja) beyi la bono shugaban woli a tene "Villa" take. Abuja aji modi koga su siri birni ga [[duniya]].<ref name=":0">http://www.unep.org/news-and-stories/story/unep-ogoniland-oil-assessment-reveals-extent-environmental-contamination-and</ref><ref>https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis,%20https://www.greenleft.org.au/content/shell%E2%80%99s-nigeria-ecocide-creating-refugee-crisis{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141205124719/http://www.punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/</ref>
Najeriya' kasantanjito bono kogama lawonshe turawa mulki mallaka, jihohi la mata mallakan tund (BC) (13)(14)(15) Jizani ga Nok wayewa ko kasantan itaji in fari la turawa mulki mallaka zanlan mallikayi ga zoni Africa koga karni in dirbadi(15),(16)(17)(18) Ko zamani jihar wangoyii ga [[Birtaniya]] ga koga karni in ko (19) aji kona yanayi in honsene jizani ga ko gontasu ga aushi ga Najeriya' ga kuma kule ga gudi ga Najeriya' koga soni alif dubu modi ga dalma bonum ga dirhoddo (1914)(19)20)(21)(22) ko [[Lord Lugord]] inglishi zalu kafa tsari ni gudannarwa ga duka yayi aiwata moyinshe koyi yorani ko goggo shugabanni gargajiya. (23)(24)(25) Najeriya' majjito woli Tarayyar lake ga yanci to In kotto (1) ga tere oktoba, soninshe ko alif dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi (1960)(26)(27)28) ita fuskantar Washi basasa koga soninshe in dubu modi ga dalma bonum ga kobaccimodi ga bawulo (1967) zuwa soninshe dubu modi ga dalma bonum ga kobawulo ga bawulo (1977),(29)(30)(31) jamji ga doffako boii zabasu Gwamanatance fetila tajiya mulki kama karya in soja har ko an sami tabbatacciyar Dimokuradyyar ko soninshe in alif dalma bonum ga kobonum ga bonum (1999) zabe shugaba woli ko soninshe in (2015) dubu bolau ga dibadi Ishin ji Karo in farko la shugaba woli la antinayi sorry zabeni.(32)(33)(34)
Najeriya' yattu woli godom bo godom miyya ga nahiya Africa, wali ji kala Andi miyya godom dowasu ga gawa kabilu godom mana dalma balau ga sittin (260)(32)(36)(37) maddilla aji bosa ga jir yarishe kala kala har dalma badi(500) chaffinsu aji kona ga al'adu jir daban daban, kabilu la siran jisu har guda kunum, ga afiniwa filanti ga arewa, jirmin yarabawa ko xoni kala [[Igbo]] ko dar kala matela gontan ga har guda 60% godonsu miyya yaresu hukuma ji inglishi (38)(39)40) maddisu la zabasu inko wai sauki Lamar in tetteke woli tsari mulki su ga Nijeriya tabbitu jini ga yanci adin jam woli ji lake Kona miyya musulwa ga [[kirista]] ga lokaci modi. Najeriya' kasajjito kashi balau ko tsakanin musulwa ga godon ji dowasu ga arewa woli jam kirista kala(41)(42)(43) inko godonsu dowasu ga kudanci woli jizani ga la godonsa lake Ina adinsu asali mana la gawa kabilu igbo ga yarabawa(44)(45)(46)
Najeriya' itaji woli laga godom miyya ga afirka jan kala woli in bawulo bo godon miyya ga duniya (47)(48)(49) jizani ga kimani miyya miliyan dalma balau ga bacci modi (2,00,000,006). Tattali arziki Ishin mafi siro ga Africa jam Ishin ji in ko balau ga bacci modi (26)(50)(51)(52) la siru jini ga duniya ko gaggo GDP yakul soro jam Ishin in kobalau ga badi (25) yatu siro koga PPP. Najeriya' galibisu aji kiranta ga Giant ga afirka "ma ana gedau Africa inko godon miyya ga tattali arziki jam banki duniya aji kona matsayi [[Goma]] laga indakoyi dole yanki ga Africa godausu sosai sa gadu miyya woli ga woli jamji kala aji aga modi koga gasu tatteke mafi godom miyya ga duniya (53)(54)(55) lamatan woli aji woli sosae ko gasu jeri wolinshe ga duniya jamji har honsene aji modi ga wolinshe la rusanjisu ga duniya. Nijeriya memba ji ko kungiyoyi wolinshe godom laga hada ga majalisa dondu Duniya kungiya wolinshe zoni Africa (ECOWAS) Kungiya wolinshe la arziki mor fetur (OPEN) jam memba ji inso ga kullun ga gontakoyi MINT. Jam aji modi koga su wolinshe binbadi ga modi laga tashe sawwi tattali arziki wato Next Eleven"(56)(57)(58)
==Ƙirƙiro==
==Tarihi==
== Addinai ==
* [[Fayil:The Abuja National Mosque.jpg|alt=Babban Masallacin Kasa dake Abuja|thumb|Babban Masallacin Kasa dake Abuja|146x146px]]Addinin Musulunci 50%.
* [[Fayil:National Church of Nigeria in Abuja 22.jpg|alt=Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|thumb|Babbar Mujama,ar Kasa dake Abuja|216x216px]]Addinin [[Kristanci]] 45%.
* Sauran kashin 5% basuda kowanne irin Addini.
==Jihohi==
#[[Abia]]
#[[Adamawa]]
#[[Anambra]]
#[[Akwa Ibom]]
#[[Bauchi]]
#[[Bayelsa]]
#[[Banue|Benue]]
#[[Borno]]
#[[Cross River]]
#[[Delta]]
#Enugu
#[[Edo]]
#[[Ebonyi]]
#[[Ekiti]]
#[[Filato]]
#[[Gombe]]
#[[Imo]]
#[[Jigawa]]
#[[Kano]]
#[[Katsina]]
#[[Kaduna]]
#[[Kebbi]]
#[[Kogi]]
#[[Kwara]]
#[[Lagos]]
#[[Neja]]
#[[Nasarawa]]
#[[Jiha Ogun|Ogun]]
#[[Osun]]
#[[Oyo (jiha)|Oyo]]
#[[Ondo]]
#[[Rivers]]
#[[Sokoto]]
#[[Taraba]]
#[[Jiha Yobe|Yobe]]
#[[Zamfara]]
==Ɗiwwa==
[[Panni:Lelo'aji]]
[[Panni:Olii]]
e1fviz75gkro9gjy0e4o8vj5i31z2d6
Johannesburg
0
2232
15017
14978
2026-10-08T17:59:30Z
El-hussain14
25
El-hussain14 moved page [[JOHANNESBURG]] to [[Johannesburg]] without leaving a redirect
14978
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Montage_Johannesburg.jpg|thumb|right|250px|Johannesburg.]]
[[File:Mandela Bridge, Johannesburg, Gauteng, South Africa.jpg|thumb|johannesburng da daddare]]
[[Fayil:Flag of Johannesburg, South Africa.svg|thumb|Johannesburg]]
{{databox}}
Johannesburg brini ji la a African feta aushi.Brini Ji siri birini lardin Gauteng , janji siri birini tattalin arziki African in feta aushi siri birini African in feta aushi ishinji Pertoria , Cape town, ga Bloemfontein Johannesburg ita ga gudum me'kya 8,434,292, kuga binceke in 2011. Kafan guru Johannesburg ga shonini 1886.<ref>1</r
==Hotuna==
<Gallery>
File:Hillbrow_Johannesburg_01.jpg|Hillbrow Johannesburg
File:Jo%27burg_High_Court.jpg|Kotun Koli ta birnin
File:Jo'burg High Court.jpg|Babbar Kotun koli a Johannesburg, Afirka ta Kudu
File:The Wits University East Campus (archived).jpg|Jami'ar Wits
File:South Africa-Johannesburg-Apartheid Museum001.jpg|Gidan kayan Tarihi na Apartheid, Johannesburg, Afrika ta Kudu
File:Johannesburg City Hall.jpg|Dakin taro a birnin Johannesburg
File:World Cup decorations in Johannesburg 2010-06-08.jpg|Yadda aka kawata birnin Johannesburg da kayan kwalliya saboda gasar cin kofin duniya
File:Johannesburg.jpg|Johannesburg
</Gallery>
nq36832cankknn5x44fro2fam1p80kx
COVID 19
0
2233
15013
14289
2026-10-08T15:46:22Z
Abu Sadeeq77
197
15013
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:COVID-19 Outbreak Africa Map.svg|thumb|Taswira la aje ewe yanayin yanda cutar barku ga kasashen afurika]]
COVID-19: Ga tarihi
COVID-19 zaluwoyi ga Disamba 2019 ga wuham, china, inko wantun miyya la aji dama ga foyo cuta in Nesum. Kotene cuta bazu jini ga woli godom har majjito bo annoba ga duniya.
* Farko cuta -2019 ga 2020 ga Disamba 2019, ganatun miyya Maddi ga wuthan aji fama ga cuta pneumonia. Anin mona kimiyya ganantu foyo cuta Coronavirus ji aji haddisa cuta ye, la ko boii undannin ga SARS-COV-2 Ga 31 Disamba 2019, china antun sanarwa ga WHO gako foyo Lamar eme. Ga 30 Disamba January 2020, WHO zowan cutaye ga Public health emergency of intonation concern (PHENC).
* COVID-19 Majini Annoba ga duniya _maris 2020 Ga 11 Maris 2020- WHO Bayinan covid-10gako annoba duniya (pandemic). Inko jir sauri yado cutaye. Baltantun makarantu godom. Baltantun zirga zirga ga godom mecce ga woli Maddi zowan Lockdown. Baltantun goma Maddi.
* Lifira . gakafi ga messe nau'ika _2021 ga 2022 anin mona kimiyya wantun lifira rigakafi in COVID 19, Gaga sauri Nigeria bikkan rukuni in farko in lifira rigakafi covid-19 ga Maris 2021. Kala wantun foyo nau'ika manamin
* Alpha
* Delta
* Omicron
La gaddisan gaggawa yuwa ga cuta in Beyi daban daban.
Kare Doka gaggawa _2023 har inso
A 5 mayu 2023, WHO Aji ona sanarwa gako Covid-19 a gita dono ga public health emergency of intonational concern sa. Amma kala cuta ye dambu gaba daya sa. SARS_COV-2 Har honsene aji ruwe ga duniya. Kala aji Tina dom ga zowa ido ga mataki kule ga lafiya in miyya Ga takaice covid-19 zalu fatakoyi ko tetteke 2019, in dako annoba doniya ga 2020, aji wena lifira rigakafi ga 2021 jamji WHO Elen tetteke matsayi Doka gaggawa ga duniya ga 2023.
[[Fayil:Illustration of SARS-COV-2 Case Fatality Rate 200228 01-1.png|thumb|bosa ga yado cutaye : Baltantun makarantu koo Coronavirus]]
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
!An wallifayi
! Sombodi tere gowayi in farko
! Ga ga amfani hukuma?
! Sabuntayi
Godom
! Geographic
Mataki
! Jerin lokuta
! Gwaji
Shafukan
! Gwaji
Lamba
! lamuran
! Asibiti
! Moto
! Alurar riga kafi
Shafukan
! Alurar riga kafi
Lamba
! Bosa
|-
| Codeers Against COVID / GIScorps
| Maris [[22]], 2020
| Ee, ta FEMA da Jihar California
| Kullum
| Point (lat/dogon)
| Ee
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
| A'a
| Ee
| A'a
| Saitin Bosa in Beyi gwaji in COVID-19 ga Amurka da Puerto Rico
|-
| Boi Amurka
| Afrilu 24, 2020
| Ee, ta CDC
| Kullum
| Hukuma dole
| Ee
| A'a
| A'a
| Ee
|
| Ee
| A'a
| A'a
| Takaddun bosa game ga cututtukan coronavirus-matakin gundumomi da mace-mace da ake sabuntawa kowace rana
|-
| Ruta Doppa COVID
| Maris 7, 2020
| A'a
| Kullum
| Jiha
| Ee
| A'a
| Ee
| Ee
| Ee
| Ee
| A'a
| A'a
| Kididdiga gwaji ga ƙididdiga in likita ga anin ele gudanarwa ga Amurka
|-
| Binciken Hankali na sake diwayi in anin amfani gako tuntuɓar COVID-19 inko ganako ruta sara
| Maris 2021
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| saitin boi an tun niyya in Tallifa nazarin ra'ayi sake diwa na anin amfani gako COVID-19 tuntuɓar aikace-aikacen wayar Sara.
|}
[[Fayil:Social distancing sprouts sf nm.jpg|thumb|ona tazara]]
'''Ma'aika kule ga lafiya in Amurka &amp; sabis in miyya'''
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
!Sun
! Geographic
Mataki
! Jerin lokuta
! Gwaji
Shafukan
! Gwaji
Lamba
! Lamar
! Asibiti
! Moto
! Alurar riga kafi
Shafukan
! Alurar riga kafi
Lamba
|-
| [https://healthdata.gov/dataset/covid-19-diagnostic-laboratory-testing-pcr-testing-time-series Gwajin gwajin gwaji na COVID-19 (Gwajin PCR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312211407/https://healthdata.gov/dataset/covid-19-diagnostic-laboratory-testing-pcr-testing-time-series |date=2021-03-12 }} Archived
| Jiha
| Ee
| A'a
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
| A'a
| A'a
|-
| [https://healthdata.gov/dataset/covid-19-reported-patient-impact-and-hospital-capacity-facility COVID-19 ruwaito Patient Impact da kuma Asibitin Capacity da Facility] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312212746/https://healthdata.gov/dataset/covid-19-reported-patient-impact-and-hospital-capacity-facility |date=2021-03-12 }} Archived
| Point (lat/dogon)
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
|-
| [https://healthdata.gov/dataset/covid-19-estimated-patient-impact-and-hospital-capacity-state COVID-19 Kiyasin Tasirin Mara lafiya da Ƙarfin Asibiti ta Jihohin da aka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312212715/https://healthdata.gov/dataset/covid-19-estimated-patient-impact-and-hospital-capacity-state |date=2021-03-12 }} Archived
| Jiha
| A'a
| A'a
| A'a
| A'a
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
|-
| [https://healthdata.gov/dataset/covid-19-reported-patient-impact-and-hospital-capacity-state COVID-19 ruwaito Patient Impact da kuma Asibitin Capacity ta Jihar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308011204/https://healthdata.gov/dataset/covid-19-reported-patient-impact-and-hospital-capacity-state |date=2021-03-08 }} Archived
| Jiha
| A'a
| A'a
| A'a
| A'a
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
|-
| [https://healthdata.gov/dataset/covid-19-reported-patient-impact-and-hospital-capacity-state-timeseries An ba da rahoton Tasirin Mara lafiya da Ƙarfin Asibiti ta COVID-19 ta Jihohin da aka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210310091444/https://healthdata.gov/dataset/covid-19-reported-patient-impact-and-hospital-capacity-state-timeseries |date=2021-03-10 }} Archived
| Jiha
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
| Ee
| A'a
| A'a
| A'a
|}
|0
|<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.ascension.gov.ac/covid-19-response-level-escalated-to-level-2-red-2 "COVID-19 Response Level Escalated to Level 2 RED – Ascension Island Government"]<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.ascension.gov.ac/covid-19-response-level-escalated-to-level-2-red-3 "COVID-19 Response Level Escalated to Level 2 RED – Ascension Island Government"]<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.sainthelena.gov.sh/2021/news/arriving-passenger-tests-positive-for-covid-19/ "Arriving Passenger Tests Positive for COVID-19"]. </cite></ref>
|- class="sortbottom" style="font-weight:bold;"
! scope="row" |Totals
|8,357,618
|491,938
|7,654,803
|210,877
|
|}
* Cibiya Barka John's Hopkins Coronavirus,Gonto bosa duniya Gaga harga shari'a gwaji ganako lamba, ga habika rigakafi rigakafi.
* Dashboard in hukuma lafiya in duniya (WHO) Coronavirus Disease Dashboard: bosa bosa la tabbita ga moto la rawatan goyi ga duniya kala, eme beyi zena bosa modi bangare ga dandali bosa lafiya in WHO.
* Gaga bosa la ewe ni in COVID 19 ga Africa bosani ko lake gudana ga yanki laga ona rohoto, woli ga mataki gundumomi moto moto cututtuka anin kule ga lafiya, sabis in kule ga lafiya ga bukatu gaggawa.
== Manazarta ==
# https://www.news-medical.net/health/History-of-COVID-19.aspx
# https://www.cdc.gov/museum/timeline/covid19.html
# https://m.youtube.com/watch?v=4UB4J3MIbOo&t=63s&pp=2AE_kAIB
785qkuhfj8q6yr9sea1nk0lfhljcd2r
Abubakar ibn Umar Garba el-Kanemi
0
2243
15012
14829
2026-10-08T15:38:00Z
Abu Sadeeq77
197
15012
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Abubakar]] ibn [[Umaru Musa Yar'adua|Umar]] Garba [[Abba Kyari|Abba]] Kiyari el-kanemi (layannin ga foti 13 ga mayu [[19]][[57]]) ishin ji shehu [[Moyinshe Kongo|moyinshe]] [[Borno]], modi moyinshe [[gargajiya]] ga [[Nijeriya|Nigeria]]. Ishin lawo ga [[Umaru Musa Yar'adua|Umar]] ibn [[Abubakar]] Garba al-kanami, la kasantu shehu ga [[19]][[68]] har [[19]][[74]], kala dikkeni [[Abubakar]] Garbai. La kasantu shehu ga soni [[19]][[0|00]] ga kala [[19]][[0]][[1]] har [[19|192]][[2]].
Boi garan lokaci aji ruta ga dole [[Hukumomi In Dolinshe Ga Najeriya|hukuma]] daban daban ga jiha [[Borno]], nadan [[Abubakar]] ga matsayi Shehu ga soni [[20|200]][[9]] koga Sara Gwamna Ali Modu Sheriff. Siri bangare ga zaman ni ga matsayi Shehu itu ga lokaci indo hankali [[Boko haram]]. Ga soni [[20]][[12]], [[Abubakar]] ladiru bozom koboii yunkuri modi in Duwati ishin [[Boko haram]] annin go.
== Rayuwa Farko ga Ilmi ==
Lah'han Abubakar [[Umaru Musa Yar'adua|Umar]] Garba al-kanami ga goru Damagum, [[Jiha Yobe]], [[Nijeriya|Najeriya]], ga foti [[13]] ga tere mayu [[19]][[57]]. [[Abubakar]] lawo ga [[Umaru Musa Yar'adua|Umar]] ibn [[Abubakar]] Garba al-kanami, la itu [[Moyinshe Kongo|moyinshe]] Shehu ga soni [[19]][[68]] har [[19]][[74]]. Zowannin sun jir sun diyani, [[Abubakar]] Garba, la itu moyinshe Shehu ga soni [[19|190]][[0]], jamji koga [[19|190]][[1]] har [[19]][[22]]. Ga lokaci la layan [[Abubakar]], Boni ishin dagaci goru [[Damagun|Damagum]]. Boii layi ni shim onan [[shugaba]] gundumar maiduguri, Siri birni moyinshe Borno. Kafin maijini bo Shehu aji undani ga [[Abba Kyari]], la aji inne alakani ga diyani [[Abubakar]] Garba. Kalma [[Abba Kabir Yusuf|Abba]] aji nufi Yarima lawo moii do moi , inko kalma Kiyari watu asali ji koga kama cari (Manshi), la aji nufi diya mashi.
[[Abubakar]] siru Ga [[maiduguri]], kala zaltu karatuni ga [[19]][[64]]. Zalu karatu ga gamboru junior Primary school ga tere January ga soni [[19]][[64]]. Itu soni hoddo kafun majini bo Shehu Garbai primary school, takatu karatu primary ga December soni [[19]][[70]]. [[Abubakar]] takatu makaranta primary ga Government College, [[maiduguri]] ga soni [[19]][[75]]. Ga soni eme in [[19]][[75]] bikkan staff training center potiskum, watu intermediate Local government [[Certificate]] ga soni [[19]][[76]]. Koboii di [[kaduna]] Polytechnic koga soni [[19]][[78]] har [[19]][[8]][[2]]. Jamji itu karatu ga [[Ahmadu Bello]] University [[Zariya|Zaria]] ko [[19]][[8]][[5]] har [[19]][[8]][[6]], watu Advance Diploma in local government administration. Ga soni 1996-1997, Abubakar itu jami'a [[Maiduguri]], inko wena postgraduate Diploma in industrial and Labor Relations. Ga soni [[19]][[9]][[8]], takatu digiri in balau (Master's degree) ga industrial and Labor Relations ga jami'a [[Maiduguri]]. Ko tene saku mena jami'a ga soni [[19]][[9|99]]-[[20|200]][[0]], inko ina kammilu digiri in balau (Master's degree) ga public Administration.
== Ruta gwamnati ==
Ruta [[Abubakar]] ga gwamnati zaluwoyi ga tere yuli [[19]][[76]], lokaci la onannin jami'i rubutu (clerical Office) ga dolinshe [[Hukumomi In Dolinshe Ga Najeriya|hukumomi]]. Koboii sauwannin matsayi zuwa matamaki Sufeto (Assistant Inspector) ga dole [[Hukumomi In Dolinshe Ga Najeriya|hukuma]] bama. Ga soni 1982, majini ofishi Sufeto in lardi (Zonal inspectoràte office) ga [[potiskum]] itu taimako ga Siri Sufeto lardi ye ko tetteke majini inspector. Ga soni [[19]][[8]][[3]] tubban Abubakar ga dolinshe hukumomi Gubio ga Nganzai, itu ruta ga matsayi mataki in musamman ga Sole Administrator. Ga foti 5 ga Disamba [[19]][[8]][[4]], [[Abubakar]] majini shugaba [[gudanarwa]] (head of Administration) in dole hukuma konduga, ishin taidom ga ruta har lokaci la tubbanin ga monguno ga foti [[4]] ga January [[19]][[8]][[5]], watu matsayi eme. Ga tere satumba [[19]][[8]][[5]] majini [[maiduguri]] watu shugaba gudanarwa metropolitan Council.
Abubakar majini ruta ga dole hukuma konduga ga soni 1988, onannin matsayi mataimaki Sakatare dole hukuma, (Assistant secretary). Ga soni 1989, onan sakandare dole hukuma machina /Yunusari,jamji ga soni 1991 majini darakta gudanarwa ga ma'aikata (Director of personal management) ga dole hukuma kaga. Ga tere April 1994, tubban Abubakar ga dole hukuma Marte ga matsayi Darakta Gudana beyi ruta ko boi tidom ga matsayi ni ga maiduguri ga Kano ga Dallah soni 1996-1997. Ko tene Abubakar majini sakandare dolinshe hukuma badi 5. Ga sauri gontango ga. Bama (1997), Dikwa (1998), Kukawa(1999),Bayo,(2000) janji Ngala (2001). [[Abubakar]] kala dandu ina Siri Sakatare beyi ruta dodo Tsre-tsare kule ga dara yan ko tere August 1993. Kala itu permanent secretary ga ma'aikata ruta Boninshe, janji ga ma'aikata dolinshe hukumomi moyinshe, yanko tere August 2008.ga foti 30 ga oktoba 2008 ona Dagaci gudanarwa magumeri (District head of magumeri).
== ''Shehu Borno'' ==
'''Appointment'''
Manshi Shehu Borno, Mustafa ibn Umar el-kanemi Siya foti 21 Fabuari 2009. Gwamna jiha Borno ga lokaci ye Ali Modu Sheriff, Abubakar majini Poyo Shehu Borno in balau 2, ga tere Maris 2009. Antun biki sosai in al'adu gargajiya in moyinshe la aji unda "bayatu' ga kanuri, foti 29 ga tere May 2009 Sheriff Onu in abubakar mulki (Staff of office) esse biki ye nin daidai ga foti biki Democracies Nigeria,
ga foti 3 ga yuli 2009, Abubakar aji ona goyon baya inko wena dono lafiya ga gonta koyi Dallah kabilu ga addinai daban-daban ga jiha Borno.
'''Boko Haram Crisis'''
Yan ko soni 2009, jiha Borno fuskantan indo hankali in Boko Haram la aji ina ikirari jihadi indian Boko Haram la aji adawa ga tsari siyasa gakala Siri miy'ya in lardi gudi Nigeria. Dangantu nasarori la Boko Haram angoyi ga jiha Borno na washi kabilanci inko anin tawate aji bunka jisu bada Gaga zaffesu kala aji mana andi yakul ito ga kule hakki miy'ya ko shuwagabanni gargajiya. Abubakar wa farin jini sa mana la zaffeni ani moyinshe gargajiya wangoyi ga Nigeria mana moi kano ga moi zazzau, inko Gwamna ji nadini ga matsayi Shehu kala ishin kina Mosa gako Tina zarafi la sojoji aji in ga Nigeria sa.
Ga soni 2012 Abubakar ladiru bozom koboii yunkuri hari la Boko Haram alannin go lokaci la modi an bokka bu'um odo, elen hari boom ga Siri mashidi Maiduguri lokaci Sallah juma. Ga soni 2018 gwamnati Nigeria in Muhammadu Buhari aji ikirari gako wattu nasarori gako washi ga Boko Haram Amma Abubakar itu musu gako na matsala ye takawo, maimako ishin aii kunani in gwamnati, kuttuwo kala aji fora na har lokaci ye aji washi ga shufa miy'ya ga jiha Borno, jam kala ga memu la a gita fete ko maiduguri aii mecce Kilomita binbadi sa.
Ga soni 2020, Abubakar forwoyi na Boko Haram Duwan Shugabanni gundumomi har guda 13 ga jiha Borno, kala kungiyaye sakantun salo rutasu aji ina ga nem ga Maiduguri kala kafa sansani headwaters ga sansanoni Maddi ga gorunshe daban daban ga Borno . Inko godom miy'ya la mottan jisu ga jabba yah more rayuwa, Abubakar aji fora ga gwamnati Oni dodo bo ramayi. Nigeria kaddiman shiri modi "Sato Corridor) ga soni 2016, inko yauta tsattsauran ra'ayi Ramu jizani ga sake gonta koyi ga siri Boko Haram Gaga miy'ya Abubakar kuttuwo ga soni 2021, aji fora na, Duwan miy'ya godom ga lalata dukiya su har in soni 12. Kala mah ga anin yada labar mah ji tunani mu monte do mu yafe in Boko Haram la tuban jisu?.
Ga tere August in 2021, Abubakar baiyinu gako cewa wantun mataki ga dono lafiya ga tsari sosai ga Borno Bisa jir tallafi to kala yaddan ga dolinshe hukumomi la gaboi Boko Haram bikkantungo, kala harkoki goma in inso ga kullum mejini. Shehu moyinshe Dikwa ga in Bama ga jiha Borno, la aga dangi Abubakar, dowan ga gudun hijira ga bangare Maddi in lokaci la aji fama ga indo hankali Boko Haram. Koboii ga tere Fabuari 2025, antun biki matasu gako moyinshe su. Ga soni 2024, Abubakar itu Mosa ga gwamnati na mate ele washi ye ha bobin Boko Haram, na do ele hari ga beyi la ga sojojini sa bama mete godonsa ga beyi ye manamin Guzamala. Ga tere April 2025, Abubakar itu gargadi gako sawwi hare hare gako Boko Haram ga jiha Borno.
== Ruta maddi ==
lbpxpzcwqht1nzhjxhp97t6gna2q9sa
Mala'iku
0
2251
15006
14918
2026-10-08T14:47:35Z
Aisha DM
198
15006
wikitext
text/x-wiki
Mala'ku halttu ji la Allah s w a ishin halitusuwo kuga haske , mudi a unduni mala'ika gudunsu kala a undusu ga mala'iku mala'iku kurage sa kai mundisa inku mete ga al'aura sa basa kala jinsi kai mete a tishi sa kai mete a sheshi ama sa kai mete a ishi ala me'kya a ishini sa kai mete a mutusa kawai Allah halatusuwu , mete ga fukafuki mdisu iyan ton madi godum fukafuki mete a indu kukye mana baru aljanu ga uwa mete a innesu ama me'kya mete annesusa sai de mete innesu ga ga suwa me'kya mana yada Annabawa mete ina mala'ika jibirni ga ga sufa memu ga lokaci la ishin ni duwu ga magalesa Annabawa har ishin ludini gaku imani ga alkeyama ga indu lahira ga alamonetu.<ref></ref>
Le ara mala'ika ila ishin ga rutani la ishin a ishini kai Allah isuwu jinsi dabn daban-daban kai mete anin biyeya in Allah kuga ila ishin umarni mete a<ref></ref>
<nowiki>= Musa ga Ku mala'iku =</nowiki>
Inde mala'iku wahayi ishinji mala'ika jibril chafi manzani mete inani gu amma ga jinsi menu ishinji mala'ika manzani ga annabawa andi mala'ika la a kulu ga busa kaho indu alkeyama iyiin Allah halatiniwu ishin uwani ga kahoyi ishin aji muya Allah umartene ishin busee ishin a musa sa kawai ishin aji muya umurni, Andi mala'ika mutu la akunu zawu me'kya kullum ishin a dandu ku memu shike kubawulu ishin a zuwu umurni kuna zauni , ishin a zurusa kai ishin a murmushi sa, kullum ishin a ruwe ga ga me'kya ishin a kunu zawu me'kya ga umurni Allah, andi mala'iku balawu ga tishi ga gede menu mete a rubutu rutani in gulaka ga inin gunsa ga messeso.<ref>3</ref>
<nowiki>=Sun mala'iku=</nowiki>
Ime sun made mala'iku la Allah ishin a undusu madi kala ishin dunkulu tu mete ga bayii mude ishin a undusu ja sun mude mana manne. <ref>1</ref>
• mala'ika jabril • mala'ika mika`il • mala'ika isaafil •mala` ika ridwan • mala'ika ma'ut.<ref>5</ref>
Sanna inde ruta la ishin unsuwu ishin a undusu ga sun mana.<ref>6</ref>
<nowiki>*</nowiki> Mala'iku mutu * mala'iku la a kulu ga usi * mala'iku ama ku`e * mala'iku tsirrai * mala'iku la mete a kulu ga bubin ku`e * mala'iku la mete a kulu ga aljanna.<ref>7</ref
= Muhalli mala'iku=
Ishin aji nufi beyii la mete a beyeyi aweshi mala'iku ga beyeyi mana:<ref>8</ref>
• mala'iku aljanna* mala'iku kabari
• mala'iku taskar ama * mala'iku tsirrai
• mala'iku wahayi * mala'iku mutu
• mala'iku busa zawu * mala'iku taskar gusu
• mala'iku taskar wale * mala'iku taskar iska
• mala'iku kididdadigan ruta * mala'iku la uwasu ga al` arshi * mala'iku in ga usi la mete a azaba anin usi <ref>9</ref>
gnkk62myjsg4fparfyg066neahry1om
15007
15006
2026-10-08T14:54:08Z
Aisha DM
198
15007
wikitext
text/x-wiki
Mala'ku halttu ji la Allah s w a ishin halitusuwo kuga haske , mudi a unduni mala'ika gudunsu kala a undusu ga mala'iku mala'iku kurage sa kai mundisa inku mete ga al'aura sa basa kala jinsi kai mete a tishi sa kai mete a sheshi ama sa kai mete a ishi ala me'kya a ishini sa kai mete a mutusa kawai Allah halatusuwu , mete ga fukafuki mdisu iyan ton madi godum fukafuki mete a indu kukye mana baru aljanu ga uwa mete a innesu ama me'kya mete annesusa sai de mete innesu ga ga suwa me'kya mana yada Annabawa mete ina mala'ika jibirni ga ga sufa memu ga lokaci la ishin ni duwu ga magalesa Annabawa har ishin ludini gaku imani ga alkeyama ga indu lahira ga alamonetu.<ref></ref>
[[File:FallenAngelsHarutandMarut.jpg|thumb|upright|]]
Le ara mala'ika ila ishin ga rutani la ishin a ishini kai Allah isuwu jinsi dabn daban-daban kai mete anin biyeya in Allah kuga ila ishin umarni mete a<ref></ref>
<nowiki>= Musa ga Ku mala'iku =</nowiki>
Inde mala'iku wahayi ishinji mala'ika jibril chafi manzani mete inani gu amma ga jinsi menu ishinji mala'ika manzani ga annabawa andi mala'ika la a kulu ga busa kaho indu alkeyama iyiin Allah halatiniwu ishin uwani ga kahoyi ishin aji muya Allah umartene ishin busee ishin a musa sa kawai ishin aji muya umurni, Andi mala'ika mutu la akunu zawu me'kya kullum ishin a dandu ku memu shike kubawulu ishin a zuwu umurni kuna zauni , ishin a zurusa kai ishin a murmushi sa, kullum ishin a ruwe ga ga me'kya ishin a kunu zawu me'kya ga umurni Allah, andi mala'iku balawu ga tishi ga gede menu mete a rubutu rutani in gulaka ga inin gunsa ga messeso.<ref>3</ref>
<nowiki>=Sun mala'iku=</nowiki>
Ime sun made mala'iku la Allah ishin a undusu madi kala ishin dunkulu tu mete ga bayii mude ishin a undusu ja sun mude mana manne. <ref>1</ref>
• mala'ika jabril • mala'ika mika`il • mala'ika isaafil •mala` ika ridwan • mala'ika ma'ut.<ref>5</ref>
Sanna inde ruta la ishin unsuwu ishin a undusu ga sun mana.<ref>6</ref>
<nowiki>*</nowiki> Mala'iku mutu * mala'iku la a kulu ga usi * mala'iku ama ku`e * mala'iku tsirrai * mala'iku la mete a kulu ga bubin ku`e * mala'iku la mete a kulu ga aljanna.<ref>7</ref
= Muhalli mala'iku=
Ishin aji nufi beyii la mete a beyeyi aweshi mala'iku ga beyeyi mana:<ref>8</ref>
• mala'iku aljanna* mala'iku kabari
• mala'iku taskar ama * mala'iku tsirrai
• mala'iku wahayi * mala'iku mutu
• mala'iku busa zawu * mala'iku taskar gusu
• mala'iku taskar wale * mala'iku taskar iska
• mala'iku kididdadigan ruta * mala'iku la uwasu ga al` arshi * mala'iku in ga usi la mete a azaba anin usi <ref>9</ref>
p9mluno8uql4n8hu1yf9zzkjo6c3c65
15008
15007
2026-10-08T14:56:25Z
Aisha DM
198
15008
wikitext
text/x-wiki
Mala'ku halttu ji la Allah s w a ishin halitusuwo kuga haske , mudi a unduni mala'ika gudunsu kala a undusu ga mala'iku mala'iku kurage sa kai mundisa inku mete ga al'aura sa basa kala jinsi kai mete a tishi sa kai mete a sheshi ama sa kai mete a ishi ala me'kya a ishini sa kai mete a mutusa kawai Allah halatusuwu , mete ga fukafuki mdisu iyan ton madi godum fukafuki mete a indu kukye mana baru aljanu ga uwa mete a innesu ama me'kya mete annesusa sai de mete innesu ga ga suwa me'kya mana yada Annabawa mete ina mala'ika jibirni ga ga sufa memu ga lokaci la ishin ni duwu ga magalesa Annabawa har ishin ludini gaku imani ga alkeyama ga indu lahira ga alamonetu.<ref></ref>
[[File:FallenAngelsHarutandMarut.jpg|thumb|upright|]]
Le ara mala'ika ila ishin ga rutani la ishin a ishini kai Allah isuwu jinsi dabn daban-daban kai mete anin biyeya in Allah kuga ila ishin umarni mete a<ref></ref>
[[File:Muhammad ibn Muhammad Shakir Ruzmah-'i Nathani - The Archangel Michael - Walters W65946B - Full Page.jpg|thumb|256x256px|Misali na [[Zakariya al-Qazwini]]
<nowiki>= Musa ga Ku mala'iku =</nowiki>
Inde mala'iku wahayi ishinji mala'ika jibril chafi manzani mete inani gu amma ga jinsi menu ishinji mala'ika manzani ga annabawa andi mala'ika la a kulu ga busa kaho indu alkeyama iyiin Allah halatiniwu ishin uwani ga kahoyi ishin aji muya Allah umartene ishin busee ishin a musa sa kawai ishin aji muya umurni, Andi mala'ika mutu la akunu zawu me'kya kullum ishin a dandu ku memu shike kubawulu ishin a zuwu umurni kuna zauni , ishin a zurusa kai ishin a murmushi sa, kullum ishin a ruwe ga ga me'kya ishin a kunu zawu me'kya ga umurni Allah, andi mala'iku balawu ga tishi ga gede menu mete a rubutu rutani in gulaka ga inin gunsa ga messeso.<ref>3</ref>
<nowiki>=Sun mala'iku=</nowiki>
Ime sun made mala'iku la Allah ishin a undusu madi kala ishin dunkulu tu mete ga bayii mude ishin a undusu ja sun mude mana manne. <ref>1</ref>
• mala'ika jabril • mala'ika mika`il • mala'ika isaafil •mala` ika ridwan • mala'ika ma'ut.<ref>5</ref>
Sanna inde ruta la ishin unsuwu ishin a undusu ga sun mana.<ref>6</ref>
<nowiki>*</nowiki> Mala'iku mutu * mala'iku la a kulu ga usi * mala'iku ama ku`e * mala'iku tsirrai * mala'iku la mete a kulu ga bubin ku`e * mala'iku la mete a kulu ga aljanna.<ref>7</ref
= Muhalli mala'iku=
Ishin aji nufi beyii la mete a beyeyi aweshi mala'iku ga beyeyi mana:<ref>8</ref>
• mala'iku aljanna* mala'iku kabari
• mala'iku taskar ama * mala'iku tsirrai
• mala'iku wahayi * mala'iku mutu
• mala'iku busa zawu * mala'iku taskar gusu
• mala'iku taskar wale * mala'iku taskar iska
• mala'iku kididdadigan ruta * mala'iku la uwasu ga al` arshi * mala'iku in ga usi la mete a azaba anin usi <ref>9</ref>
7cksiu2khx1i65nt8lnexll95lo3ws2
15009
15008
2026-10-08T14:58:50Z
Aisha DM
198
15009
wikitext
text/x-wiki
Mala'ku halttu ji la Allah s w a ishin halitusuwo kuga haske , mudi a unduni mala'ika gudunsu kala a undusu ga mala'iku mala'iku kurage sa kai mundisa inku mete ga al'aura sa basa kala jinsi kai mete a tishi sa kai mete a sheshi ama sa kai mete a ishi ala me'kya a ishini sa kai mete a mutusa kawai Allah halatusuwu , mete ga fukafuki mdisu iyan ton madi godum fukafuki mete a indu kukye mana baru aljanu ga uwa mete a innesu ama me'kya mete annesusa sai de mete innesu ga ga suwa me'kya mana yada Annabawa mete ina mala'ika jibirni ga ga sufa memu ga lokaci la ishin ni duwu ga magalesa Annabawa har ishin ludini gaku imani ga alkeyama ga indu lahira ga alamonetu.<ref></ref>
[[File:FallenAngelsHarutandMarut.jpg|thumb|upright|]]
Le ara mala'ika ila ishin ga rutani la ishin a ishini kai Allah isuwu jinsi dabn daban-daban kai mete anin biyeya in Allah kuga ila ishin umarni mete a<ref></ref>
== Musa ga Ku mala'iku = ==
Inde mala'iku wahayi ishinji mala'ika jibril chafi manzani mete inani gu amma ga jinsi menu ishinji mala'ika manzani ga annabawa andi mala'ika la a kulu ga busa kaho indu alkeyama iyiin Allah halatiniwu ishin uwani ga kahoyi ishin aji muya Allah umartene ishin busee ishin a musa sa kawai ishin aji muya umurni, Andi mala'ika mutu la akunu zawu me'kya kullum ishin a dandu ku memu shike kubawulu ishin a zuwu umurni kuna zauni , ishin a zurusa kai ishin a murmushi sa, kullum ishin a ruwe ga ga me'kya ishin a kunu zawu me'kya ga umurni Allah, andi mala'iku balawu ga tishi ga gede menu mete a rubutu rutani in gulaka ga inin gunsa ga messeso.<ref>3</ref>
<nowiki>=Sun mala'iku=</nowiki>
Ime sun made mala'iku la Allah ishin a undusu madi kala ishin dunkulu tu mete ga bayii mude ishin a undusu ja sun mude mana manne. <ref>1</ref>
• mala'ika jabril • mala'ika mika`il • mala'ika isaafil •mala` ika ridwan • mala'ika ma'ut.<ref>5</ref>
Sanna inde ruta la ishin unsuwu ishin a undusu ga sun mana.<ref>6</ref>
<nowiki>*</nowiki> Mala'iku mutu * mala'iku la a kulu ga usi * mala'iku ama ku`e * mala'iku tsirrai * mala'iku la mete a kulu ga bubin ku`e * mala'iku la mete a kulu ga aljanna.<ref>7</ref
= Muhalli mala'iku=
Ishin aji nufi beyii la mete a beyeyi aweshi mala'iku ga beyeyi mana:<ref>8</ref>
• mala'iku aljanna* mala'iku kabari
• mala'iku taskar ama * mala'iku tsirrai
• mala'iku wahayi * mala'iku mutu
• mala'iku busa zawu * mala'iku taskar gusu
• mala'iku taskar wale * mala'iku taskar iska
• mala'iku kididdadigan ruta * mala'iku la uwasu ga al` arshi * mala'iku in ga usi la mete a azaba anin usi <ref>9</ref>
odoe2b0daojtncz5fhzb5sl8ipy3n88
15010
15009
2026-10-08T14:59:47Z
Aisha DM
198
15010
wikitext
text/x-wiki
Mala'ku halttu ji la Allah s w a ishin halitusuwo kuga haske , mudi a unduni mala'ika gudunsu kala a undusu ga mala'iku mala'iku kurage sa kai mundisa inku mete ga al'aura sa basa kala jinsi kai mete a tishi sa kai mete a sheshi ama sa kai mete a ishi ala me'kya a ishini sa kai mete a mutusa kawai Allah halatusuwu , mete ga fukafuki mdisu iyan ton madi godum fukafuki mete a indu kukye mana baru aljanu ga uwa mete a innesu ama me'kya mete annesusa sai de mete innesu ga ga suwa me'kya mana yada Annabawa mete ina mala'ika jibirni ga ga sufa memu ga lokaci la ishin ni duwu ga magalesa Annabawa har ishin ludini gaku imani ga alkeyama ga indu lahira ga alamonetu.<ref></ref>
[[File:FallenAngelsHarutandMarut.jpg|thumb|upright|]]
Le ara mala'ika ila ishin ga rutani la ishin a ishini kai Allah isuwu jinsi dabn daban-daban kai mete anin biyeya in Allah kuga ila ishin umarni mete a<ref></ref>
== Musa ga Ku mala'iku = ==
Inde mala'iku wahayi ishinji mala'ika jibril chafi manzani mete inani gu amma ga jinsi menu ishinji mala'ika manzani ga annabawa andi mala'ika la a kulu ga busa kaho indu alkeyama iyiin Allah halatiniwu ishin uwani ga kahoyi ishin aji muya Allah umartene ishin busee ishin a musa sa kawai ishin aji muya umurni, Andi mala'ika mutu la akunu zawu me'kya kullum ishin a dandu ku memu shike kubawulu ishin a zuwu umurni kuna zauni , ishin a zurusa kai ishin a murmushi sa, kullum ishin a ruwe ga ga me'kya ishin a kunu zawu me'kya ga umurni Allah, andi mala'iku balawu ga tishi ga gede menu mete a rubutu rutani in gulaka ga inin gunsa ga messeso.<ref>3</ref>
====== Sun mala'iku== ======
Ime sun made mala'iku la Allah ishin a undusu madi kala ishin dunkulu tu mete ga bayii mude ishin a undusu ja sun mude mana manne. <ref>1</ref>
• mala'ika jabril • mala'ika mika`il • mala'ika isaafil •mala` ika ridwan • mala'ika ma'ut.<ref>5</ref>
Sanna inde ruta la ishin unsuwu ishin a undusu ga sun mana.<ref>6</ref>
<nowiki>*</nowiki> Mala'iku mutu * mala'iku la a kulu ga usi * mala'iku ama ku`e * mala'iku tsirrai * mala'iku la mete a kulu ga bubin ku`e * mala'iku la mete a kulu ga aljanna.<ref>7</ref
= Muhalli mala'iku=
Ishin aji nufi beyii la mete a beyeyi aweshi mala'iku ga beyeyi mana:<ref>8</ref>
• mala'iku aljanna* mala'iku kabari
• mala'iku taskar ama * mala'iku tsirrai
• mala'iku wahayi * mala'iku mutu
• mala'iku busa zawu * mala'iku taskar gusu
• mala'iku taskar wale * mala'iku taskar iska
• mala'iku kididdadigan ruta * mala'iku la uwasu ga al` arshi * mala'iku in ga usi la mete a azaba anin usi <ref>9</ref>
rge6rdxeqiyrstzazeo1zonp141y1sw
15011
15010
2026-10-08T15:01:41Z
Aisha DM
198
15011
wikitext
text/x-wiki
* Mala'ku halttu ji la Allah s w a ishin halitusuwo kuga haske , mudi a unduni mala'ika gudunsu kala a undusu ga mala'iku mala'iku kurage sa kai mundisa inku mete ga al'aura sa basa kala jinsi kai mete a tishi sa kai mete a sheshi ama sa kai mete a ishi ala me'kya a ishini sa kai mete a mutusa kawai Allah halatusuwu , mete ga fukafuki mdisu iyan ton madi godum fukafuki mete a indu kukye mana baru aljanu ga uwa mete a innesu ama me'kya mete annesusa sai de mete innesu ga ga suwa me'kya mana yada Annabawa mete ina mala'ika jibirni ga ga sufa memu ga lokaci la ishin ni duwu ga magalesa Annabawa har ishin ludini gaku imani ga alkeyama ga indu lahira ga alamonetu.<ref></ref>
[[File:FallenAngelsHarutandMarut.jpg|thumb|upright|]]
Le ara mala'ika ila ishin ga rutani la ishin a ishini kai Allah isuwu jinsi dabn daban-daban kai mete anin biyeya in Allah kuga ila ishin umarni mete a<ref></ref>
== Musa ga Ku mala'iku = ==
Inde mala'iku wahayi ishinji mala'ika jibril chafi manzani mete inani gu amma ga jinsi menu ishinji mala'ika manzani ga annabawa andi mala'ika la a kulu ga busa kaho indu alkeyama iyiin Allah halatiniwu ishin uwani ga kahoyi ishin aji muya Allah umartene ishin busee ishin a musa sa kawai ishin aji muya umurni, Andi mala'ika mutu la akunu zawu me'kya kullum ishin a dandu ku memu shike kubawulu ishin a zuwu umurni kuna zauni , ishin a zurusa kai ishin a murmushi sa, kullum ishin a ruwe ga ga me'kya ishin a kunu zawu me'kya ga umurni Allah, andi mala'iku balawu ga tishi ga gede menu mete a rubutu rutani in gulaka ga inin gunsa ga messeso.<ref>3</ref>
====== Sun mala'iku== ======
Ime sun made mala'iku la Allah ishin a undusu madi kala ishin dunkulu tu mete ga bayii mude ishin a undusu ja sun mude mana manne. <ref>1</ref>
* mala'ika jabril • mala'ika mika`il • mala'ika isaafil •mala` ika ridwan • mala'ika ma'ut.<ref>5</ref>
Sanna inde ruta la ishin unsuwu ishin a undusu ga sun mana.<ref>6</ref>
<nowiki>*</nowiki> Mala'iku mutu * mala'iku la a kulu ga usi * mala'iku ama ku`e * mala'iku tsirrai * mala'iku la mete a kulu ga bubin ku`e * mala'iku la mete a kulu ga aljanna.<ref>7</ref
= Muhalli mala'iku=
Ishin aji nufi beyii la mete a beyeyi aweshi mala'iku ga beyeyi mana:<ref>8</ref>
• mala'iku aljanna* mala'iku kabari
• mala'iku taskar ama * mala'iku tsirrai
• mala'iku wahayi * mala'iku mutu
• mala'iku busa zawu * mala'iku taskar gusu
* mala'iku taskar wale * mala'iku taskar iska
rq7j7pz3z40yw6t6riaweto4bv1xlx2
Benzema
0
2254
15015
14988
2026-10-08T16:18:56Z
Abu Sadeeq77
197
15015
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}Karim Benzema, Fitacce an kwallo sheke ji ga woli faransa la aji inneni Siri Gaga anin gowa bomfo dom (Sticker) ga tarihi duniya layannin foti 19 ga tere Disamba 1987, ga birni Lyon ga woli faransa. Miy'ya ni asalisu anin woli Aljeria ji. Kala ishin Muslim ji.
[[File:K. Benzema.jpg|thumb|Benzema]]
'''Rayuwa farko.''' Benzene siru ga goru Lyon. Nonni wahida jabara. Attu kokari sosai ga beyi tubbani beyi kwallo ga kala kiyayani ga gede Lamar anin kurushiya. Zalu gowa bomfo ga kungiya Bron. Koboii kungiya Olympic Lyonnaise (Lyon) gojeni ga soni 1997. Siri ga makara anin horo in kungiya Lyon in kafu konni ga matsayi Siri an bomfo, har taimikisuwo ga beyi Tina kofi gasa ligue 1 in faransa.
[[File:Benzema Karim.jpg|thumb|Benzema]]
fy0kpashohfjd0ud5aywrjua68nmlm6