བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="bo">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>bowiki</dbname>
    <base>https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%82%E0%BD%99%E0%BD%BC%E0%BC%8B%E0%BD%84%E0%BD%BC%E0%BD%A6%E0%BC%8D</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">མི་ཌི་ཡ་།</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">དམིགས་བསལ།</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">སྤྱོད་མཁན།</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ཡིག་ཆ།</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ཡིག་ཆའི་ བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀི།</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀིའི་ བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">དཔེ་པང་།</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">དཔེ་པང་གི་ བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">རམ་འདེགས།</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">རམ་འདེགས་ཀྱི་ བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">རིགས་དབྱེ།</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">རིགས་དབྱེའི་ བགྲོ་གླེང་།</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1578</id>
    <revision>
      <id>162603</id>
      <parentid>162526</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23708</id>
      </contributor>
      <comment>Add 57 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>162603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126971" sha1="qh3mdcscdy6cwy2drif5you28dth27g" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:20em; float:right; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:3px; margin-left:1em; font-size:88%; color:black; line-height:1.4em;&quot;
|+ style=&quot;font-size:120%; font-weight:bold; padding:0.8em; background:#cedff2; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | ༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག&lt;br&gt;&lt;small&gt;14th Dalai Lama, Tenzin Gyatso&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.5em;&quot; | 
[[File:Tenzin Gyatso.jpg|Tenzin_Gyatso.jpg|200px]]
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2; width:35%;&quot; | ཆོས་ལུགས།
| [[ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས།]] [[དགེ་ལུགས་པ།]]
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | ཁྲི་བཞུགས།
| ༡༩༤༠ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༢ – ད་ལྟ།
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | རྒྱལ་ཚབ་རྣམ་པ།
| style=&quot;font-size:90%;&quot; | ༡. [[རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ།]] (1934–41)&lt;br&gt;༢. [[སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ།]] (1941–50)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#cedff2; font-weight:bold; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགན།
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད།
| ༡༩༥༠ – ༡༩༥༩
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | བཙན་བྱོལ་གཞུང་།
| ༡༩༥༩ – ༢༠༡༡ (CTA)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#cedff2; font-weight:bold; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | མི་སྒེར་གྱི་གནས་ཚུལ།
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | འཁྲུངས་མིང་།
| ལྷ་མོ་དོན་གྲུབ།
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | འཁྲུངས་ཚེས།
| ༡༩༣༥ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ (དགུང་ལོ་ ༩༠)
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | འཁྲུངས་ཡུལ།
| [[བོད་]]ཨ་མདོ་སྟག་འཚེར།
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | ཡབ་ཡུམ།
| ཆོས་སྐྱོང་ཚེ་རིང་།&lt;br&gt;བདེ་སྐྱིད་ཚེ་རིང་།
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | ཕྱག་རྟགས།
| [[File:Dalai Lama's Signature.svg|100px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#cedff2; font-weight:bold; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ཐུགས་བསྐྱེད་དམ་བཅའ་བཞི།
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | དང་པོ།
|[[ཐུགས་བསྐྱེད་དམ་བཅའ་དང་པོ|འགྲོ་བ་མི་ལ་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་ཐབས།]]
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | གཉིས་པ།
|[[ཆོས་ལུགས་མཐུན་འབྲེལ།]]
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | གསུམ་པ།
|[[བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ།]]
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f2f2f2;&quot; | བཞི་པ།
|[[རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་རིག་གཞུང་སླར་གསོ།]]
|}

&lt;big&gt;&lt;p&gt;ྋརྒྱལ་དབང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནི། ཤིང་ཕག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༥ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་མདོ་སྨད་སྐུ་འབུམ་ཉེ་འཁོར་སྟག་འཚེར་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་ཡབ་ཆོས་སྐྱོང་ཚེ་རིང་དང༌། ཡུམ་བདེ་སྐྱིད་ཚེ་རིང༌། གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཐོག་མའི་མཚན་ལ་ལྷ་མོ་དོན་གྲུབ་ཅེས་གསོལ། ལྷ་མོའི་བླ་མཚོའི་གཟིགས་སྣང་དང༌། རྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེས་གཙོས་པའི་བོད་ལྗོངས་ལྷ་བླར་ལུང་བརྟག་ཞུས་འབྲས་ཁག་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཛད་སྤྱོད་དང༌། སྐུའི་ཉེར་ཆས་དང་སྔོན་གྱི་སྐུ་འཁོར་ངོས་འཛིན་མཛད་པ་སོགས་ྋརྒྱལ་མཆོག་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་ངེས་བརྙེད་བྱུང་བ་ལྟར་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་གདན་དྲངས། &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༩ ལོའི་བོད་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེའི་སྐུ་མདུན་དུ་རྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཅིང༌། ལྕགས་འབྲུག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༠ བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལའི་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་ཞུས། དགུང་ལོ་དྲུག་ནས་བཅུ་ཕྲག་རིག་གནས་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་སློབ་གཉེར་གནང་སྟེ་གདན་ས་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་ལ་གྲྭ་བསྐོར་མཛད་པ་མ་ཟད། དགུང་ལོ་ ༢༥ ཐོག་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་མཁས་པ་སྟོང་ཕྲག་འཛོམས་པའི་མདུན་སར་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་དམ་བཅའ་འཇོག་གནང་མཛད། དེ་བཞིན་སྐུ་ན་གཞོན་དུས་ནས་འཛམ་གླིང་གི་གནས་ཚུལ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ཚན་རིག་སོགས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོ་མཛད། &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;ལྕགས་སྟག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་གླེང་ཕྱོགས་བཟོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག མདོ་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་ཁུལ་ཕལ་ཆེར་བཙན་བཟུང་བྱས་ཏེ། བོད་ལྗོངས་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱའི་བཙན་བཟུང་བྱས་ཏེ། བོད་ལྗོངས་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱའི་བཙན་དབང་འོག་འཚུད་ལ་ཉེ་བའི་གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་སུ་གྱར་སྐབས་བོད་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་བོད་ལྗོངས་ལྷ་མི་ཡོངས་ཀྱིས་གསོལ་འདེབས་ནན་ཞུས་ལྟར་དགུང་གྲངས་ ༡༦ ལས་མ་སོན་ཀྱང་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དབང་ཆ་ཚང་བཞེས། ས་ཕག་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྒྱ་ནག་གིས་འཇིགས་བསྐུལ་འོག་བཏོན་པའི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་མཚན་རྟགས་མི་འགོད་ཐབས་མེད་བྱུང༌། 
བོད་ཀྱི་གང་ཅིའི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཆེད་ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་ཆེད་འཛུགས་མཛད་པ་དང་འབྲེལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་གནས་ཚུལ་ཞི་འགྲིགས་ཡོང་རེས་སྐབས་བསྟུན་ཐབས་མཁས་ཀྱི་མཛད་པ་མང་དུ་བསྐྱངས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༤ ལོར་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ་རྒྱ་ནག་དམར་ཕྱོགས་གཞུང་གི་འགོ་འཁྲིད་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང༌། ཀྲུའོ་ཨན་ལེ་སོགས་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཞིང༌། དེ་ནི་ྋ་གོང་ས་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་གར་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཚོགས་ནས་གདན་ཞུ་གནང་བ་ལྟར་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་ ༢༥༠༠ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་དུ་རྒྱ་གར་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཤིང་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བློན་ཀྲུའོ་ཨན་ལེ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་ནེ་རེའུ་ལྷན་དུ་བོད་ནང་རྒྱ་དམར་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་རྣམས་མཚམས་འཇོག་ཡོང་བའི་བཀའ་མོལ་གནང༌། &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་ཟླ་བ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་མིའི་འདོད་བློ་དང་མ་འཚམས་པའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་བྱ་ངན་རིམ་པར་བྱས་པ་དང༌། ལྷག་པར་ཕྱི་ཚུལ་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་དམག་ཁུལ་ཁང་དུ་གཟིགས་མོར་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཁུལ་བྱས་ཏེ། དོན་དངོས་སུ་སྐུ་ཕྱྭར་གནོད་འཚེ་བརྩམས་འཆར་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་བོད་འབངས་ཚོས་གསལ་པོར་ཤེས་པས། བོད་རང་དབང་སྒེར་ལངས་ཀྱི་རྔམ་སྟོན་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱས་པ་དང་དེར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཡ་ང་བྲལ་བའི་དྲག་གནོན་མི་ཆོས་ལས་འདས་པ་བྱས་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་འཕྲལ་ཕུགས་བདེ་དོན་ལ་དགོངས་ནས་ཟླ་བ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ དགུང་དྲོ་ལྷ་ས་ནས་རྒྱ་གར་དུ་བོད་གཞུང་དམངས་གང་ཙམ་དང་བཅས་པ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཕེབས་ཤིང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གསར་འཛུགས་དང༌། གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་ངོས་ལེན་མེད་པའི་གསལ་བསྒྲགས་མཛད་པ་བཅས་སོ། ། &lt;/p&gt; &lt;/big&gt;

== ཆོས་ལུགས། ==

== པར་རིས་བར་འཁྱམས། ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Dalai Lama boy.jpg|

File:14th Dalai Lama.jpg|
File:DalaiLamaRichardGere.jpg|
File:Dalai Lama and Bishop Tutu. Carey Linde.jpg| [[ཌེ་སི་མོན་ཌི་ཏུ་ཏུ།]]
File:Dalai Lama Congressional Medal.jpg|

&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི། ==
== དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག། ==
== ད་དུང་གཟིགས། ==
== ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད། ==


{{རྒྱལ་བ་རྣམས་}}

{{stub}}

[[Category:ཏཱ་ལའི་བླ་མ་]]
[[Category:བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་བླ་མ།]]

== ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚེ། ==


[[File:Potala_Palace,_Tibet.jpg|thumb|ལྷ་སའི་ [[ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་]] དེ་རིང་ ཡུ་ནེ་སི་ཁོའི་ འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་ཀྱི་གྲས་ སུ་ཚུད་ཡོད།]]
བྱུང་རབས་ཀྱི་རིང་ལ། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ (Dalai Lamas) མཆོག་གིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་འགན་འཁུར་ཞིང་།  བོད་ཡུལ་དང་དེའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ལ་དབང་འཛིན་ཚད་གཞི་འདྲ་མིན་ཡོད། འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༢ ལོར་དྷ་ལའི་ལཱ་ལྔ་པའི་སྲིད་སྐྱོང་དང་འགོ་འཛུགས་ཏེ་ ༡༩༥༠ ལོའི་ལོ་ ༡༩༥༠ བར་ (༡༧༠༥ ནས་ ༡༧༥༠ བར་མ་གཏོགས་) བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་ཡོད། དུས་སྐབས་དེའི་རིང་དྷ་ལིལའི་ལམ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་གཞུང་གི་སྲིད་སྐྱོང་ (Ganden Phodrang) གྱི་དབུ་འཁྲིད་བྱས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ ༡༩༡༢ ལོའི་བར་དུ་ ༡༣ པ་དང་དྷ་ལའི་ལ་མཱ་གྱིས་བོད་རང་བཙན་ཆ་ཚང་ཐོབ་པའི་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་སྐབས། ཁོང་གི་སྲིད་སྐྱོང་ནི་ཐོག་མར་མོང་གོ་རྒྱལ་པོའ ་ི (༡༦༤༢-༡༧༢༠) དང་དེའི་རྗེས་མ་མོང་གོ་དབུ་འཁྲིད་པའི་ཅིན་རྒྱལ་བརྒྱུད་ (༡༧༢༠-༡༩༡༢) ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དབང་འོག་ཏུ་གནས་ཡོད་དོ༎&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་སྐབས་རིག་གནས་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་ མེལ་ཝིན་གྷོལ་ཌི་སི་ ཐེན་གྱིས་བྲིས་པ་ལྟར་ན། &lt;ref name=&quot;Goldstein1991&quot;&gt;{{Cite book |last=Goldstein |first=Melvyn C. |url=https://books.google.com/books?id=Upwq0I-wm7YC&amp;pg=PA328 |title=A History of Modern Tibet, 1913–1951: The Demise of the Lamaist State |date=18 June 1991 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-91176-5 |pages=328ff |access-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723165025/https://books.google.com/books?id=Upwq0I-wm7YC |archive-date=23 July 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Powers&quot;&gt;{{Cite book |last=Powers |first=John |title=The Buddha Party: How the People's Republic of China Works to Define and Control Tibetan Buddhism}}&lt;/ref&gt;

དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༩ ལོར་དགུང་ལོ་བཞིའི་སྟེང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་བརྒྱུད་ལྷ་སར་གདན་དྲངས། རྒྱ་གར་ དང་བོད་ནང་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་འབྲེལ་མི་སྣ་ཟུར་པ་ཚོས་༡༩༤༠ ལོའི་ཟླ་༢ པའི་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཁྲི་སྟེགས་སུ་ [[བྷེ་སེལ་གྷོལ་ཌི།|དབྱིན་]] ཇི་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོ་ཕེབས་ཡོད་པའི་སྐོར་དྲན་གསོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་རྗེས་རྒྱ་ནག་གི་གསར་འགྱུར་ནང་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ཐོན་ནས་ཝུ་ཡིས་སྐུ་སྒེར་གྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བསྐོ་བཞག་བྱས་པ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དང་།  
[[File:Map_of_Tibet-_&quot;TIBET_CONFIDENTIAL&quot;_&quot;Ethnographic_Boundary_of_Tibet&quot;_&quot;Approximate_Line_of_Communist_Advance&quot;_and_&quot;Reportedly_occupied_by_Communists&quot;_&quot;11518,_CIA,_2-50&quot;_February_1950_map-_305945_11518_01.jpg|thumb|250x250px|བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་དང་ ༡༩༥༠ ལོར་ རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་ མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་ཚོད་དཔག་ཐིག]]
ཆིང་ཀའེ་ཤེག་གིས་མཱ་བུ་ཕང་ལ་ཁོང་གི་ཁ་ཆེའི་དམག་མི་ཚོ་༡༩༤༢ལོར་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པར་ཉེན་བརྡ་གཏོང་དགོས་པའི་བཀའ་བཏང་བ་ &lt;ref name=&quot;Lin&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lin |first=Hsiao-ting |year=2006 |title=War or Stratagem? Reassessing China's Military Advance towards Tibet, 1942–1943 |url=https://archive.org/details/sim_china-quarterly_2006-06_186/page/446 |journal=The China Quarterly |volume=186 |pages=446–462 |doi=10.1017/S0305741006000233 |issn=0305-7410 |s2cid=154376402}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཆིང་གིས་ཀྱང་བོད་མི་ཚོས་ཉི་ཧོང་དང་མཉམ་དུ་ལས་ཀ་བྱས་ན་མཁའ་ཐོག་ནས་འབར་རྫས་གཏོང་རྒྱུའི་འཇིགས་སྐུལ་བྱས་ཡོད། མ་བུ་ཕང་གིས་༡༩༤༡ལོར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཚང་ [[བླ་བྲང་དགོན།|དགོན་]] པར་འཇབ་རྒོལ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt;

༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ནང་ [[ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ|རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་]] དམག་དཔུང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་གོམ་བགྲོད་བྱས་ཏེ་ དམག་དཔོན་གྱིས་ དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་ [[ཁམས།|ཁམས་ཁུལ་]] དུ་བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་དམག་དཔུང་ཞིག་ཕམ་པར་བརྒྱབ་རྗེས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་བཏང་བ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་དགུང་གྲངས་ ༡༥ ཐོག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཆ་ཚང་བཞེས་ཏེ་དུས་སྐབས་ཀྱི་(ཆབ་སྲིད་)དབང་ཆ་བཞེས་ཡོད། &lt;ref name=&quot;dlce&quot;&gt;{{Cite web |title=Chronology of Events |url=http://www.dalailama.com/biography/chronology-of-events |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170401120625/http://dalailama.com/biography/chronology-of-events |archive-date=1 April 2017 |access-date=29 April 2015 |website=The 14th Dalai Lama of Tibet |publisher=Office of the Dalai Lama}}&lt;/ref&gt;
[[File:Dalai_and_Panchen.jpg|thumb|མིག་ཤེལ་མེད་པའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དར་མ་ཞིག་(གཡས)དང་ [[པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏི་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་|པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ]] (གཡོན)གཉིས་ཀྱི་དཀོན་པའི་པར་རིས། ༡༩༥༤–༡༩༥༥]]
༡༩༤༠ ལོའི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེས་ཡོད་ཀྱང་། 1950. ལུགས་སྲོལ་ལྟར་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་དགུང་ལོ་ ༢༠ ཙམ་ལ་སྲིད་དབང་འཛིན་གྱི་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

ཁོང་གིས་པེ་ཅིང་ལ་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་བཏང་ནས་ [[བོད་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྱི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་|གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་]] མིང་རྟགས་བཀོད་ཡོད།  ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཆིངས་ཡིག་གི་ཟིན་བྲིས་དེ་རྒྱ་ནག་གིས་བྲིས་པ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བཟོ་བཅོས་གང་ཡང་བསམ་འཆར་འདོན་མི་ཆོག་པ་དང་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལྷ་སར་བོད་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་དུ་འཇུག་གི་མེད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དེ་ལྷ་ས་ནས་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་དབང་ཆ་སྤྲད་མེད་ཀྱང་མཐར་རྒྱ་མིའི་གནོན་ཤུགས་འོག་གང་ལྟར་ཡང་མིང་རྟགས་བཀོད་དགོས་པའི་གནོན་ཤུགས་སྤྲད་དེ་དམིགས་བསལ་གྱི་དམིགས་ཡུལ་དེའི་ཆེད་དུ་བཟོས་པའི་མཚོན་རྟགས་བེད་སྤྱད་དེ་མིང་རྟགས་བཀོད་དགོས་པ་རེད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ ནང་ རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་བདག་དབང་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་བོད་ནང་ཁུལ་དུ་མུ་མཐུད་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༩ ནང་ཕྱིར་ལོག་མཁན་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོ་དང་གྲོས་བསྡུར་རིང་པོ་བྱས་རྗེས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་གྱི་གྲོས་མཐུན་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་པའི་གྲོས་འཆར་བཏོན་ཡོད། ཁོང་གིས་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཚོགས་གཙོ་ [[མའོ་ཙེ་ཏུང|མའོ་ཙེ་ཏུང་]] ལ་ཁོང་གི་བདེན་དཔང་དེ་ལྕགས་འཕྲིན་བཏང་ཡོད། &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ཤེས་ཡོན་པ་ རོ་བྷར་ཊི་བྷར་ནེཊ་(Robert Barnett) ཡིས་བྲན་གཡོག་གི་རྩོད་རྙོག་སྐོར་ལ་བྲིས་དོན། &quot;གལ་ཏེ་བོད་དུ་བྲན་གཡོག་དང་བྲན་གཡོག་གི་རིང་ལུགས་ཡོད་པར་མོས་མཐུན་བྱུང་ནའང་། དེ་ནི་དེང་རབས་སྔོན་གྱི་ཞིང་པ་སྤྱི་ཚོགས་གཞན་དག་ལས་ལག་རྩལ་གྱི་ཐད་ནས་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན། བྲན་གཡོག་རིང་ལུགས་ནི་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་ལོག་སྤྱོད་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པ་རེད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

དགུང་ལོ་ ༡༩ ཡིན་པའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ ༡༩༥༤ ནས་ ༡༩༥༥ བར་རྒྱ་ནག་ནང་ཧ་ལམ་ལོ་གཅིག་རིང་སྐོར་སྐྱོད་བྱས་ཏེ་དེང་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་གསར་གཏོད་བྱེད་མཁན་གྱི་གསར་བརྗེའི་འགོ་ཁྲིད་དང་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་མང་པོ་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་དང་དབུལ་ཕོངས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དེ་དེང་རབས་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བསྒྱུར་བར་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་པའི་སྲིད་འཛིན་ཕན་ནུས་ལྡན་པ་སྟོན་པའི་སྐོར་སྐྱོད་ཁྲོད་ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཤེས་པ་དང་། དེས་ཁོང་ལ་ཡིད་འགུལ་ཐེབས་ཡོད། ༡༩༥༤ ལོའི་ཟླ་ ༩ པར་ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་ གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་གནས་སུ་ཕེབས་ནས་ཚོགས་གཙོ་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང་ པཎ་ [[པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏི་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་|ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་མཆོག་]] དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་བ་   &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; ༡༩༥༤ ལོའི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་  ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ ཚོགས་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་  ུ་ཞི་གཞོན་ པར་བདམས་ཐོན་  &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;
[[File:Dalai_Lama_in_1956_in_New_Delhi.jpg|alt=Photo of the Dalai Lama during a visit in India|thumb|ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ།]]
༡༩༥༦ ལོར་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་འཁྲུངས་སྐར་ སྲུང་བརྩི་ཞུ་ཆེད་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་ ཇ་ཝ་ཧར་ལལ་ནེ་རུ་ ལ་ཁོང་ལ་ཆབ་ སྲིད་ཀྱི་སྐྱབས་བཅོལ་ སྤྲོད་ཆོག་མིན་དྲིས་པ་རེད། ནེ་རུ་ཡིས་འདི་ཞི་བདེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་འཁྲུག་རྩོད་ཅིག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་མ་བྱས་པ་དང་། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ ༡༩༥༤ལོར་རྒྱ་ནག་དང་མཉམ་དུ་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་ ནང་མོས་མཐུན་བྱུང་བའི་ཐེ་གཏོགས་ མི་བྱེད་པའི་ ལྟ་ཚུལ་དྲན་སྐུལ་བྱས། &lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Cite book |last=Cronin Marcello |first=Patricia |url=https://archive.org/details/dalailamabiograp00patr |title=The Dalai Lama: A Biography |publisher=Greenwood Press |year=2003 |isbn=978-0-313-32207-5 |access-date=5 December 2010 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

རྒྱ་ནག་གིས་&quot;ཁ་ཕྲལ་རིང་ལུགས་པ&quot;དང་&quot;མགོ་སྐོར་བ&quot;ཞེས་འབོད་པའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་རྒྱ་ནག་ནང་བོད་ཀྱི་གནས་བབ་ཐད་གཞུང་འབྲེལ་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་འབད་བརྩོན་བྱས་   ཨ་རིས་བོད་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་འགྲོ་འོང་བཀག་སྡོམ་བྱེད་པའི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་འགན་འཁུར་མཁན་རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་ཚོར་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་མི་ཆོག་པའི་ཁྲིམས་གཞི་གཏན་འབེབས་བྱས་རྗེས། ཁྱད་པར།&quot; 

རྒྱ་ནག་ཕྱི་སྲིད་ལྷན་ཁང་གིས་ཨ་རི་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཁག་ལ་འཚམས་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་&quot;གཡོལ་དགོས་&quot;ཞེས་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད་པ་དང་།     རྒྱ་ནག་གིས་སྐབས་འགར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་པར་བཀག་སྡོམ་བྱེད་པ་དང་།   [[བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས།|                                                       གཅིག་]] དྲྭ་ཐོག་སློབ་གསོའི་སྟེགས་བུའི་ཐོག་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ལྟར།&lt;blockquote&gt;ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་། དུས་རབས་གསར་པའི་བོད་ལྗོངས་ལས་དོན་གྱི་ལམ་ཕྱོགས་དང་། སྲིད་ཇུས། སྲིད་ཇུས་བཅས་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས། མེས་རྒྱལ་དང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ།ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་ལངས་ཕྱོགས་བརྟན་པོ་བཟུང་ནས་ལངས་ཕྱོགས་གསལ་པོ་དང་མངོན་གསལ་དོད་པོ། &lt;/blockquote&gt;ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༤ ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ [[དགེ་འདུན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ།|དགེ་འདུན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི་]] སྐོར་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་བདེན་དཔང་བྱས་ཏེ་ཁོང་གིས་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་གསོན་པོ་ཡོད་པ་དང་སྤྱིར་བཏང་གི་སློབ་གསོ་ཐོབ་བཞིན་ཡོད་པ་ཁོང་གིས་&quot;བརྟན་པོའི་ཁུངས་སྣེ&quot;ནས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད། རྒྱ་ནག་གིས་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་པཎ་ཆེན་བླ་མ་( [[ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ།|Gyaincain Norbu]] ) མཆོག་གིས་དགེ་རྒན་ཡག་པོ་ཞིག་གི་ལམ་སྟོན་འོག་སློབ་སྦྱོང་ཡག་པོ་བྱེད་པར་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད།  

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རོགས་སྐྱོར་བྱས་པའི་དྲ་རྒྱའི་དྲ་རྒྱའི་དམིགས་འབེན་དུ་གྱུར་ཡོད། བདེ་འཇགས་མཁས་པ་ཚོས་&quot;བོད་མིའི་ལས་འགུལ་བ་ཚོར་དམིགས་འབེན་བཟུང་བ་དེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤུགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་&quot;ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།  ༢༠༠༩ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཚང་གིས་ ཊོ་རོན་ཊོ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ གི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་ ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོར་ཁོང་གི་གློག་ཀླད་ནང་མཉེན་ཆས་ངན་པ་ཡོད་མེད་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་བཏང་ཡོད། འདི་ནི་ GhostNet ཞེས་པའི་དྲ་རྒྱའི་གསང་མྱུལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེས་རྒྱལ་ཁབ་103ཡི་གློག་ཀླད་1295ལ་འཛུལ་ཞུགས་བྱས། དེའི་ནང་གཞུང་ཚབ་ཁང་དང་། ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས། གཞུང་ལས་ཁང་གཞན་དག་དང་།   

དྲ་རྒྱའི་གསང་མྱུལ་དྲ་རྒྱ་གཉིས་པ་ Shadow Network ཞེས་པ་དེ་ཞིབ་འཇུག་པ་དེ་དག་གིས་༢༠༡༠ལོར་རྙེད་པ་རེད། &quot;མཐུན་སྒྲིལ་ཅན་གྱི་&quot;རྐུན་མ་དེ་ཚོ་རྒྱ་ནག་གི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་པེ་ཅིང་གིས་ཡང་བསྐྱར་དེའི་ནང་ཞུགས་ཡོད་ཅེས་ཁས་མ་བླངས་པ་རེད།    གི་ རྐུན་མ་ཚོས་ The New York Times དང་ །

=== རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར། ===
[[File:IMG_1206_Lhasa_Potala.jpg|thumb|[[ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་|ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྔོན་མའི་ཁང་པ་པོ་ཏ་ལའི་བསྐྱུར་]] ཡོད། ཁྲི་སྟེང་དུ་བཞག་པའི་གོས་སྟོང་དེས་ཁོང་མེད་པའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན།]]
[[File:The_14th_Dalai_Lama_with_Lillard_Hill_in_1959.jpg|thumb|ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་ ཨ་རིའི་རླུང་འཕྲིན་ཁང་གི་ གསར་འགོད་པ་ Lillard Hill ལགས་ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པར་བཅར་འདྲི་བྱེད་བཞིན་པ།]]
[[File:The_Dalai_Lama_opens_art_exhibit_in_Tokyo,_1967.jpg|thumb|༡༩༦༧ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རྒྱ་གར་ནས་ཕྱིར་ཐོན་རྗེས་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་རྗེས་ ཉི་ཧོང་གཞུང་གིས་ ཁོང་ལ་ཉི་ཧོང་དུ་ཡོད་པའི་སྐབས་རྒྱ་ནག་ལ་འཇབ་རྒོལ་མི་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་འོག་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་སྤྲད་ཡོད། ]]
༡༩༥༩ ལོའི་བོད་ཀྱི་གྱེན་ལོག་ འགོ་ཚུགས་སྐབས་ཁོང་གི་ཚེ་སྲོག་ལ་འཇིགས་སྣང་སྐྱེས་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་ཁོང་གི་དམག་མི་ཚོ་  ཨེ་ ཡི་ དམིགས་བསལ་ལས་དོན་སྡེ་ཚན་ གྱི་རོགས་རམ་འོག་ བོད་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ ཕྱིན་ པ་དང་ [[ཨཱསཱམ།|།]]   འགའ་ཤས་རྗེས་སུ་ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་ [[རྡ་རམ་ས་ལ།|གྱི་དྷ་རམ་ས་]] [[བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་།|ལར་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་]] བཙུགས་པ་དང་། དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་&quot; ''ལྷ་ས་ཆུང་ཆུང་'' &quot; ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། བཙན་བྱོལ་དུ་གཞུང་བཙུགས་རྗེས་ཁོང་གིས་ཁོང་གི་རྗེས་སུ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་མཁན་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཁྲི་༨༠ཙམ་ཞིང་ལས་གཞིས་ཆགས་ཁག་ཏུ་བསྐྱར་དུ་བཙུགས་ཡོད། 

བོད་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་ཚོར་ [[བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད།|སྐད་ཡིག་]] [[བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་|དང་ལོ་རྒྱུས]] ། [[བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན།|ཆོས་ལུགས]] ། [[བོད་ཡུལ།|རིག་གཞུང་]] བཅས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཆེད་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ལམ་ལུགས་ཤིག་བསྐྲུན་ཡོད། བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་སློབ་གླིང་དེ་  གསར་འཛུགས་བྱས་པ་དང་། ༡༩༦༧ལོར་ དབུས་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་དེ་ རྒྱ་གར་གྱི་བོད་མིའི་ཆེད་དུ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ &lt;ref name=&quot;bbcprofile&quot; /&gt; ཚེ་སྲོག།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ [[མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས།|མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་]] ལ་བོད་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཡོད། འབོད་སྐུལ་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་༡༩༥༩དང་། ༡༩༦༡། ༡༩༦༥ ལོར་ སྤྱི་ མཐུན་ཚོགས་ཆེན་ གྱིས་གྲོས་ཆོད་གསུམ་ཆ་འཇོག་   གྲོས་ཆོད་དེ་དག་གིས་རྒྱ་ནག་གིས་ [[བོད་མི|བོད་མིའི་]] འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་བྱས་ཡོད། ༡༩༦༣ ལོར་ཁོང་གིས་ [[ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང༌|འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ལ་]] གཞི་བཅོལ་བའི་དམངས་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཤིག་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ &lt;ref name=&quot;bbcprofile&quot; /&gt; ཁོང་གི་ལས་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་ གྲོས་ཚོགས་ དང་ [[བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་།|སྲིད་གཞུང་]] བཙུགས་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ལོར་ཁོང་གིས་དྷ་རམ་ས་ལར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆབ་སྲིད་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་བྲིས་མ་ཁྲི་༨༠ལྷག་དང་ཤེས་བྱའི་ཐོན་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཁག་ཅིག་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ བོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་དང་ཡིག་ཚགས་ཁང་ ཞིག་སྒོ་འབྱེད་གནང་ཡོད། འཛམ་གླིང་ཐོག་ བོད་རིག་པའི་བསྟི་ གནས་ཁང་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། &lt;ref name=&quot;LTWA&quot;&gt;{{Cite web |year=1997 |title=Library of Tibetan Works and Archives |url=http://www.tibet.com/ltwa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421150024/http://www.tibet.com/ltwa.html |archive-date=21 April 2008 |access-date=23 September 2008 |publisher=[[Government of Tibet in Exile]]}}&lt;/ref&gt;

༢༠༡༦ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་དང་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་མི་འདྲ་བའི་ཆབ་སྲིད་པ་ཚོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་རྒྱ་གར་གྱི་ཞི་བའི་གཟེངས་རྟགས་མཐོ་ཤོས་བྷ་རཏ་རཏ་ན་( Bharat Ratna) ཞེས་པའི་གཟེངས་རྟགས་དེ་སྤྲོད་དགོས་པའི་དགོས་འདུན་བཏོན་ཡོད། 

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ནང་ཁུལ་གྱི་མི་རྣམས་ པེ་ག་སུས་ལས་གཞིའི་གྲངས་ཐོའི་ ནང་ཁོང་ཚོའི་ཁ་པར་ནང་དུ་ གསང་མྱུལ་མཉེན་ཆས་ བཀོལ་ནས་དམིགས་འབེན་བཟོས་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད། དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་དམིགས་འབེན་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པ་གསལ་པོ་བསྟན་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

༢༠༢༥ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ཚོས་བྷི་ཇེ་པི་ཚོགས་པའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་སུ་ ཇིཊ་ཀུ་མར་(Sujeet Kumar ) གྱིས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་བྷ་རཏ་རཏ་ན་གཟེངས་རྟགས་སྤྲོད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་གནང་ཡོད། 
[[File:Die_Schweiz_für_Tibet_-_Tibet_für_die_Welt_-_GSTF_Solidaritätskundgebung_am_10_April_2010_in_Zürich_IMG_5703.JPG|alt=|thumb|[[གངས་སེང་དར་ཆ།|བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་]] (ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་བཟོས་པ)དེ་༢༠༡༠ལོའི་ཟླ་བ་བཞི་པའི་ནང་སུད་སིའི་ གྲོང་ཁྱེར་ཟུ་རིཆ་གྲོང་ཁྱེར་ དུ་རྒྱ་མཚོ་དང་མཉམ་དུ་གར་སྟེགས་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།]]
༡༩༨༧ ལོར་ [[ཝ་ཤིན་ཏྲོན།|ཝ་ཤིང་ཊོན་]] དུ་འཚོགས་ པའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཚོགས་ཆེན་ ཐོག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་བོད་ཀྱི་མ་འོངས་པའི་གནས་བབ་ཐད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་བརྗོད་པའི་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད། འཆར་གཞི་དེས་བོད་དེ་ རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ མེད་པའི་དམངས་གཙོའི་&quot;ཞི་བདེའི་ས་ཁུལ་&quot;ཞིག་ཏུ་འགྱུར་དགོས་པ་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་བཏང་ཡོད། ༡༩༨༨ ལོའི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་སི་ཊར་ [[སི་ཐི་རཱ་སི་བུར།|སི་བྷོར་གྷི་གྲོང་ཁྱེར་]] དུ་འཆར་གཞི་དེ་རྒྱ་བསྐྱེད་བཏང་བས་འཆར་གཞི་དེ་ལ་&quot;སི་ཊར་སི་བྷོར་གྷི་གྲོས་འཆར&quot;ཞེས་འབོད་ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2017)&quot;&gt;ཡོད&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་གྲོས་མོལ་བྱས་ནས་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཡིན་  འོན་ཀྱང་འཆར་གཞི་དེ་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གིས་༡༩༩༡ལོར་ཁས་མ་བླངས་པ་རེད། ༡༩༧༠ ལོར་ ཆེས་མཐོའི་འགོ་ཁྲིད་ [[དེང་ཞ་ཕིང།|ཏེང་ཞའོ་ཕིང་གིས་]] ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱིར་ལོག་དགོས་པའི་དགོས་མཁོ་གཅིག་པུ་དེ་ཁོང་གིས་&quot;རྒྱ་ནག་གི་མི་སེར་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཕྱིར་ལོག་དགོས་པ་དེ་ནི་རྒྱལ་ཞེན་ཡིན་&quot;ཞེས་བཀོད་  

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དགུང་གྲངས་ ༧༠ ལ་ཕེབས་པའི་སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་བརྩི་ཞུས་ཏེ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་དང་དགེ་འདུན་པ་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པ་བཅས་ཁྱོན་མི་གྲངས་ ༡༠༠༠༠ ཙམ་ཁོང་གི་ཁྱིམ་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་འདུ་འཛོམས་བྱུང་ཡོད། ཨུ་རུ་སུའི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ གི་ བླ་ཆེན་ཨ་ལེག་སི་ཡུས་གཉིས་པས་ ནང་པ་ཚོ་དང་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་ཡོད་ཅེས་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་ཡོད། ཡིན་ནའང་ལོ་དེའི་རྗེས་སུ་ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ནང་པའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ ཀལ་མའི་ཀི་ཡ་ ལ་མགྲོན་འབོད་བྱེད་པར་བཀག་འགོག་བྱས།  ཐའེ་ཝན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་ ཁྲེན་ཤུའི་བྷི་ཡན་གྱིས་ ཐའེ་པེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ ཆིང་ཀའེ་ཤེག་དྲན་རྟེན་ཁང་ དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་བརྩི་ཞུ་བའི་དགོང་ཚོགས་ཤིག་ལ་མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ཟླ་ ༡༠ ནང་ཉི་ཧོང་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ གིས་ ༢༠༠༨ ལོར་བོད་ནང་དྲག་སྤྱོད་ བྱུང་བ་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་མཁན་ཡིན་པའི་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་ཡོད་པའི་སྐོར་ལ་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད། ཁོང་གིས་ལན་དུ་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་གྲོས་མོལ་བྱེད་པའི་འབད་བརྩོན་ལ་ཡིད་ཆེས་ཤོར་ཡོད་པ་དང་། 

མོ་ ར་ཀོཊ་རླུང་འཚུབ་ ཀྱི་རྗེས་སུ་ཐེ་ཝན་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཐེ་ཝན་གྱི་ས་གནས་མི་རིགས་ ༣༠ ཡིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཏེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ཡོད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ཡོད།    

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་མེད་པའི་འཛམ་གླིང་ཞིག་ཡོང་བའི་སྐུལ་སློང་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ ། རྡུལ་ཕྲན་དུས་རབས་ཞི་བདེ་ ཐེབས་རྩའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡིན།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་གསར་འཛུགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་ཡོད། དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་བཅོས་སྒྱུར་གྱི་ལས་འགུལ་དང་། 

=== སློབ་ཁྲིད་བྱེད་སྒོ། མང་ཚོགས་གཏམ་བཤད། ===
[[File:Dalai_Lama_1997.jpg|left|thumb|རྒྱ་མཚོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ ལོར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ [[ཝ་ཤིན་ཏྲོན།|ཝ་ཤིན་ཊོན་]] དུ་འཚམས་འདྲི་གནང་སྐབས།]]
[[File:His_Holiness_giving_teachings_at_Sissu,_Lahaul.jpg|thumb|རྒྱ་མཚོས་ལ་ཧའོལ་ གྱི་སི་སུ་ལ་ སློབ་ཁྲིད་གནང་བཞིན་པ །]]
དགུང་ལོ་༨༠ ཡི་དཀྱིལ་དུ་མ་སླེབས་བར་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་བཀའ་སློབ་དང་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལས་རིམ་བྲེལ་འཚུབ་ཅན་ཞིག་རྒྱུན་འཁྱོངས་གནང་ཡོད། ༢༠༡༨ ནས་བཟུང་ཁོང་གིས་མུ་མཐུད་སློབ་ཁྲིད་གནང་ཡོད་ཀྱང་རྒྱ་གར་ནང་ཁུལ་དུ་འགྲོ་འོང་བྱེད་པར་ཚད་བཀག་བྱས་ཡོད། ཁོང་གི་ མང་ཚོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་ དང་ སློབ་ཁྲིད་ དེ་དག་ སྐད་ ཡིག་སྣ་ཚོགས་ཐོག་ ཐད་གཏོང་ བྱེད་ཀྱི་ &lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{Cite web |title=Schedule |url=http://www.dalailama.com/teachings/schedule |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522055813/http://www.dalailama.com/teachings/schedule |archive-date=22 May 2015 |access-date=19 May 2015 |publisher=Office of the Dalai Lama}}&lt;/ref&gt; དེ་བཞིན་ཁོང་གི་སྔོན་མའི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་བརྙན་འཕྲིན་མང་པོ་དེར་ལྟ་ཐུབ། དེ་བཞིན་ སྤྱི་དམངས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་ དང་། ཚོགས་ཆེན ། དྲི་བ་དྲིས་ ལན ། གྲོས་མོལ ། ཚོགས་ཆུང་གི་གྲོས་བསྡུར་བཅས་ཡོད ། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་སློབ་ཚན་གྲགས་ཅན་ཤོས་དེ་ཀ་ ལ་ [[དུས་འཁོར།|ཅཀ་ར་མདོ་]] ཡིན། ༢༠༡༤ བར་ཁོང་གིས་ཁྱོན་བསྡོམས་ཐེངས་ ༣༣ གནང་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Office of Dalai Lama&quot;&gt;{{Cite web |title=Kalachakra Initiations by His Holiness the Dalai Lama |url=https://dalailama.com/teachings/kalachakra-initiations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214213557/http://www.dalailama.com/teachings/kalachakra-initiations |archive-date=14 December 2009 |access-date=19 May 2015 |publisher=Office of Dalai Lama |quote=List of}}&lt;/ref&gt; དུས་ཚོད་ཀྱི་ [[དུས་འཁོར།|འཁོར་ལོ་]] ནི་ནང་ཆོས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་མགུ་རྙོག་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། སྐབས་རེ་བདུན་ཕྲག་གཉིས་ཙམ་འགོར་གྱི་ཡོད། ཁོང་གིས་རྒྱུན་དུ་སློབ་མ་དང་སློབ་མ་ཁྲི་200ལྷག་ཙམ་ལ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། &lt;ref name=&quot;Office of Dalai Lama&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་ [[བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།|ནང་ཆོས་སྐོར་གྱི་དེབ་མང་པོའི་རྩོམ་པ་པོ་]] ཡིན &lt;ref name=&quot;books&quot;&gt;{{Cite web |last=The Dalai Lama |title=Books (on Buddhism) by the Dalai Lama |url=http://www.dalailama.com/biography/books/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512011836/http://www.dalailama.com/biography/books |archive-date=12 May 2015 |access-date=3 May 2015 |publisher=Various}}&lt;/ref&gt; དག་ལས་མང་ཆེ་བ་ནང་ཆོས་སྤྱིར་བཏང་གི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་བྲིས་ཡོད་ཀྱང་། [[རྫོགས་ཆེན།|རྫོ་]] &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; །

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཁོང་གི་རྩོམ་ཡིག་&quot;སྙིང་རྗེའི་ཀུན་སྤྱོད&quot;(1999)ཞེས་པའི་ནང་གལ་ཏེ་ང་ཚོས་སྙིང་རྗེ་དེ་ང་ཚོས་བརྩེ་བ་ཡོད་མཁན་ཁོ་ནར་ཉར་ཚགས་བྱས་ན། མཐའ་མར་ང་ཚོས་སྙིང་རྗེའི་སྤུས་ཚད་དེ་མི་ཚེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ནས་མིའི་སྤུས་ཚད་དང་ནང་སེམས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བྲིས་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

ལོ་བཅུ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ལ་ཁོང་གིས་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་ [[ནྰ་ལན་དྰ་དགོན།|འཛམ་གླིང་]] རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཕེབས་ནས་ནང་ཆོས་ལ་སློབ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; པའི་རེ་འདུན་ཡང་ཡང་དང་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ &lt;ref name=&quot;DLSch&quot;&gt;{{Cite web |title=Schedule |url=http://www.dalailama.com/teachings/schedule |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522055813/http://www.dalailama.com/teachings/schedule |archive-date=22 May 2015 |access-date=3 May 2015 |publisher=Office of Dalai Lama}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; ཀམ་ལ་ཤཱིལ་, &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; དེ་བ, &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; ཨ་ཏི་ཤ, &lt;ref name=&quot;Atis&quot;&gt;{{Cite web |last=Phuntsok Yangchen |date=1 October 2012 |title=Disciples from over 60 countries attend the Dalai Lama's teachings |url=http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=32210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150520175445/http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=32210 |archive-date=20 May 2015 |access-date=3 May 2015 |publisher=Phayul.com |quote=The Dalai Lama today began his four-day teachings on Atisha's [text] 'Lamp for the Path to Enlightenment'}}&lt;/ref&gt; ཨཱརྱ་དེ་བ &lt;ref name=&quot;Arya&quot;&gt;{{Cite web |date=17 October 2012 |title=The Dalai Lama's Boston teachings |url=http://www.shambhala.com/blog/shambhala/the-dalai-lamas-teaching-on-stages-of-meditation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521130539/http://www.shambhala.com/blog/shambhala/the-dalai-lamas-teaching-on-stages-of-meditation |archive-date=21 May 2015 |publisher=Shambala Publications |quote=Texts mentioned by His Holiness in his talk ... Aryadeva's 400 Stanzas of the Middle Way}}&lt;/ref&gt; ལ་སོགས་པ། ༢༠༡༨ ནས་བཟུང་ཁོང་གི་དུས་ཚོད་ནང་ལ་འབྲེལ་བ་ཉུང་བ་བྱུང་བ་དང་། མང་ཆེ་བ་རྒྱ་གར་ནང་བྱུང་བ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྟད་མོ་བ་ཚོར་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ནས་བརྙན་འཕྲིན་གཏོང་མཁན་ཁ་ཤས་བྱུང་ཡོད།
[[File:Dalai_lama_teaching_room.jpg|thumb|བཞུགས་ [[རྡ་རམ་ས་ལ།|སྒར་]] དྷ་རམ་ས་ལའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སློབ་སྟོན་ཁང་གཙོ་བོ།]]
[[File:14th_Dalai_Lama_at_Bodh_Gaya_Kalachakra_in_December_1985.jpg|thumb|ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༥ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་བྷོ་དྷ་གྷ་ཡ་རུ་དུས་འཁོར་གྱི་མཆོད་འབུལ་གནང་བ།]]
[[File:Bodh_Gaya_Kalachakra_crowd_overview_December_1985.jpg|right|thumb|༡༩༨༥ ལོའི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་སའི་གནས་ཡུལ་གྱི་སྤྱི་བསྡོམས།]]
ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རང་ཉིད་ནཱ་ལན་ཌའི་བླ་མ་འདི་དག་གི་རྗེས་འཇུག་པ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; བོད་དུ་འཁྱེར་ཡོང་ནས་ནང་ཆོས་ཐོག་མར་བཙུགས་སྐབས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་དབུས་སུ་གནས་ཡོད། 

སློབ་ཁྲིད་གཞན་གྱི་དཔེ་མཚོན་ལྟར་ན། ༡༩༨༤ ལོར་ལོན་ཌོན་དུ་ཁོང་གིས་བརྟེན་པའི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་མཐུད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་ལ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པར་གདན་འདྲེན་ཞུས་ [[རྫོགས་ཆེན།|པ་]] དང་། ༡༩༨༨ ལོར་ཁོང་གིས་ལོན་ཌོན་དུ་ཡང་བསྐྱར་སྤྱིར་བཏང་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་སྐོར་ལ་གསུང་བཤད་གནང་བ་དང་། ༡༩༩༦ ལོར་ལོན་ཌོན་དུ་ཁོང་གིས་ནང་པ་ཚང་མས་ཁས་ལེན་བྱེད་པའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཞི་རྩ་དང་གཞི་རྩ་ཡིན་པའི་ [[བདེན་པ་རྣམ་པ་བཞི།|བདེན་པ་བཞི་]] སློབ་ཁྲིད་གནང་བ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

རྒྱ་གར་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ &lt;ref name=&quot;Atis&quot;&gt;{{Cite web |last=Phuntsok Yangchen |date=1 October 2012 |title=Disciples from over 60 countries attend the Dalai Lama's teachings |url=http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=32210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150520175445/http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=32210 |archive-date=20 May 2015 |access-date=3 May 2015 |publisher=Phayul.com |quote=The Dalai Lama today began his four-day teachings on Atisha's [text] 'Lamp for the Path to Enlightenment'}}&lt;/ref&gt; རམ་ས་ལར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་དང་གསུང་བཤད་གནང་བ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གི་དགོན་སྡེ་ཁག་ &lt;ref name=&quot;DLSch&quot;&gt;{{Cite web |title=Schedule |url=http://www.dalailama.com/teachings/schedule |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522055813/http://www.dalailama.com/teachings/schedule |archive-date=22 May 2015 |access-date=3 May 2015 |publisher=Office of Dalai Lama}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; རྒྱ་གར་ནང་སློབ་ཁྲིད་འདི་དག་ལ་ཞུགས་པར་རིན་པ་སྤྲོད་ཀྱི་མེད། &lt;ref name=&quot;DLSch&quot; /&gt; ཁོང་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པར་འགྲོ་སྐབས་མགྲོན་འབོད་བྱེད་མཁན་གྱི་ཚོགས་པས་འགྲོ་གྲོན་ཚང་མ་རྩིས་རྒྱག་པའི་འགྲོ་གྲོན་སྤྲོད་དགོས་པ་ &lt;ref name=&quot;DLSch&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

མཐོ་སློབ་དང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཁག་ལ་ཡང་ཡང་ཕེབས་ནས་སློབ་ཁྲིད་གནང་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; དེ་དག་ལས་ཁ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; གཟེངས་རྟགས་ སྤྲད་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ནང་པ་མ་ཡིན་པ་ཚོར་ཞི་བདེ་དང་། བདེ་སྐྱིད་དང་སྙིང་རྗེ། དེང་རབས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད། ཁོར་ཡུག དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

=== ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་གྲོས་མོལ། ===
༡༩༧༣ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཝ་ཊི་ [[ཝ་ཏི་ཀན་གྲོང་ཁྱོར།|ཀན་]] དུ་ ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་ པོལ་དྲུག་པ་ མཇལ་འཕྲད་གནང་བ་དང་། ༡༩༨༠ དང་། ༡༩༨༢ དང་། ༡༩༨༦ དང་། ༡༩༨༨ དང་།  དེ་ནས་བཟུང་ཁོང་གིས་ཨི་སི་རེལ་ལ་ཐེངས་གསུམ་ཕེབས་ཡོད་པ་དང་། ༢༠༠༦ ལོར་ཨི་སི་རེལ་གྱི་རྦི་བྷི་གཙོ་བོ་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོར་ ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་བྷེ་ནེ་ཌིག་བཅུ་དྲུག་པ་མཆོག་ དང་སྒེར་གྱི་ཐོག་ནས་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད། དེ་དུས་ཁོང་གིས་ ཀེན་ཊར་བྷེ་ རིའི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་ གཙོ་འཛིན་ ཌོག་ ཊར་ རོ་ བྷར་ཊི་ རུན་ [[ཡེ་ཟི་ལམ་ཆོས་ལུགས།|སི་]] དང་ །

༡༩༩༦ དང་ ༢༠༠༢ ལོར་ཁོང་གིས་༡༩༦༠ ལོའི་མཇུག་ཏུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཇལ་འཕྲད་གནང་བའི་ཐོ་ མཱས་མར་ཊོན་ སྡོད་སའི་གེ་ ཐ་སེ་མ་ནིའི་ཨ་མ་ལགས་ཀྱི་མཆོད་ཁང་ དུ་ དགོན་པའི་ཆོས་ལུགས་བར་གྱི་གྲོས་མོལ་ ཚོགས་པས་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་གེ་ཐ་སི་མ་ནི་མཇལ་འཕྲད་ཐོག་མ་གཉིས་ལ་མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཁོང་ ནི་ ཨེ་ལི་ཡ་ཆོས་ལུགས་བར་གྱི་སློབ་གཉེར་ཁང་ གི་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཡིན་པའི་འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་ཞིག་ཡིན་པ་ &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཏཱ་ལའི་བླ་མས་གུ་ [[གྷུ་ཇ་རཱཏ།|ཇ་ར་]] ཊི་མངའ་སྡེའི་ མཧུ་ཝ་ ཆོས་ལུགས་ཁག་ཏུ་ ཆོས་ལུགས་བར་གྱི་ &quot;འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་གྲོས་མོལ་དང་རོལ་དབྱངས་&quot;ཞེས་པའི་ཚོགས་ཆེན་ཞིག་དབུ་འབྱེད་གནང་ཡོད་ཅེས་ མོ་ར་རི་བྷ་པུ་ ཡིས་བརྗོད་ཡོད། &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt;

༢༠༡༠ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་མཁས་པ་ཚོའི་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་ ཨ་རིའི་ཨིན་ཌི་ཡ་ན་མངའ་སྡེའི་བྷུ་ [[རྗོར་ཌན།|ལུམ་]] མིང་ ཊོན་དུ་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ལས་གཞི་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; འགོ་འཛུགས་གནང་བ་དང་། ལས་གཞི་དེ་ ''ཨིསི་ལམ་དང་ནང་ཆོས་བར་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་གཞི་རྩ་'' ཞེས་པའི་དེབ་ལ་གཞི་བཅོལ་ཡོད། &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt;

༢༠༡༩ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཁ་ཆེའི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་ [[ལ་དྭགས|ལྡི་ལིར་]] འཚོགས་པའི་ཁ་ཆེའི་འཛམ་གླིང་ནང་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་བའི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་མ་དེ་ལ་རོགས་སྐྱོར་ཆ་ཚང་གནང་ཡོད། &lt;ref name=&quot;cdmw2019&quot;&gt;{{Cite web |date=15 June 2019 |title=His Holiness the Dalai Lama ushers religious harmony amongst Muslim communities at 'Celebrating Diversity in the Muslim World' Conference |url=https://tibet.net/to-practise-one-religion-explicitly-is-to-practise-them-all-implicitly-at-the-internal-level-his-holiness-the-dalai-lama-at-celebrating-diversity-in-the-muslim-world-conference/ |archive-url=https://archive.today/20210625081009/https://tibet.net/to-practise-one-religion-explicitly-is-to-practise-them-all-implicitly-at-the-internal-level-his-holiness-the-dalai-lama-at-celebrating-diversity-in-the-muslim-world-conference/ |archive-date=25 June 2021 |access-date=25 June 2021 |website=Central Tibetan Administration |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[File:Dalai_Lama's_Baby_Austin_car.jpg|thumb|ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་ Baby Austin རླངས་འཁོར་གྱི་རྗེས་ཤུལ། ༡༩༩༣ ལོར་ལྷ་ས།]]
[[File:Remains_of_Dalai_Lama's_Dodge_car._Lhasa,_1993.jpg|thumb|ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་ Dodge རླངས་འཁོར་གྱི་རྗེས་ཤུལ། ༡༩༩༣ ལོར་ལྷ་ས།]]
ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་མི་ཚེ་ &lt;ref name=&quot;Grnd&quot; /&gt;  འཕྲུལ་ &lt;ref name=&quot;itm&quot;&gt;{{Cite web |title=The Dalai Lama and Western Science |url=http://www.investigatingthemind.org/hhdl.science.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219190156/http://investigatingthemind.org/hhdl.science.html |archive-date=19 February 2015 |access-date=6 May 2015 |publisher=Mind and Life Institute}}&lt;/ref&gt; དོ་སྣང་བྱེད་པ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཡོད་པའི་བྱིས་པའི་དུས་ནས་འགོ་བཙུགས་པ་ &lt;ref name=&quot;Grnd&quot;&gt;{{Cite web |last=James Kingsland |date=3 November 2014 |title=Dalai Lama enlightens and enraptures contemplative scientists in Boston |url=https://www.theguardian.com/science/blog/2014/nov/03/dalai-lama-scientists-boston-international-symposium-contemplative-studies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105142140/https://www.theguardian.com/science/blog/2014/nov/03/dalai-lama-scientists-boston-international-symposium-contemplative-studies |archive-date=5 January 2021 |access-date=10 December 2016 |website=The Guardian |quote=Asked how his interest in science originally developed he said he'd been fascinated by technology since childhood, recalling a clockwork toy British soldier with a gun that he played with for a few days before taking apart to see how it worked. He described how as a young man visiting China he was excited to be shown around hydroelectric dams and metal smelting works}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt; ཁོང་གིས་བྱིས་པའི་དུས་སུ་ཟླ་བ་ལ་ རྒྱང་ཤེལ་ གྱིས་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་སྐབས་ [[ཟླ་བ།|ཟླ་བ་]] དེ་ཁུང་བུ་ཡོད་པའི་རྡོ་རིང་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་བོད་ཀྱི་ འཇིག་རྟེན་རིག་པ་བ་ཚོས་ ཁོང་ལ་སློབ་སྟོན་བྱས་པ་ལྟར་རང་ཉིད་ཀྱི་འོད་འཕྲོ་བའི་ལྷ་ཡུལ་ཞིག་མིན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་། གལ་ཏེ་ཁོང་དགེ་འདུན་པ་ཞིག་ཏུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་མེད་ན་ཁོང་ཕལ་ཆེར་ བཟོ་སྐྲུན་པ་ ཞིག་ཡིན་སྲིད་ཅེས་ཁོང་གིས་ཀྱང་བཤད་ &lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt; ༡༩༧༣ ལོར་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ནུབ་ཕྱོགས་ལ་འགྲུལ་བཞུད་ཐོག་མ་བྱེད་སྐབས་ཁོང་གིས་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་ཀེམ་ བྷི་རི་ ཇི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ གི་ སྐར་རྩིས་རིག་པའི་ སྡེ་ཚན་ལ་ཕེབས་རྒྱུའི་རེ་སྐུལ་ཞུས་པ་དང་། ཁོང་གིས་ཚན་རིག་གི་གཞི་རྩ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་མཁན་ སར་ཀར་ལ་ པོ་ པར་ &lt;ref name=&quot;itm&quot; /&gt;

ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་གི་ འབྲེལ་མཐུད་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པའི་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ཚན་རིག་གི་གྲོས་མོལ་ འཕེལ་ རྒྱས་གཏོང་འདོད་ཀྱི་འདུན་པ་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ ཡོད ། དེ་བཞིན་༡༩༨༣ལོར་ཨ་རིའི་ སྤྱི་ཚོགས་ཁེ་ལས་པ་ དང་ གསར་གཏོད་པ་ ཨར་ཨེ་ཌམ་ཨེང་གྷལ་ གྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཚན་རིག་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལ་ཤེས་རྟོགས་ &lt;ref name=&quot;itm&quot;&gt;{{Cite web |title=The Dalai Lama and Western Science |url=http://www.investigatingthemind.org/hhdl.science.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219190156/http://investigatingthemind.org/hhdl.science.html |archive-date=19 February 2015 |access-date=6 May 2015 |publisher=Mind and Life Institute}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ༡༩༨༤ ལོར་ཨེང་གྷལ་གྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གཞུང་ལས་ཁང་ལ་ཚན་རིག་པ་འོས་འཚམ་གྱི་རུ་ཁག་ཅིག་དང་མཉམ་དུ་བདུན་ཕྲག་གཅིག་གི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་གྲོས་མོལ་ཞིག་གོ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་དངོས་སུ་གནང་བ་དང་། ཆུ་ཚོད་ ༤༨ ནང་ཚུད་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཨེང་གྷལ་ལ་ཁོང་གིས་&quot;ཚན་རིག་གི་སྐོར་ལ་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ལས་ཀ་ཞིག་ལ་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་པར་དངོས་གནས་དགའ་པོ་ཡོད་&quot;ཅེས་གཏན་འཁེལ་བྱས་པས་ཨེང་གྷལ་གྱིས་ལས་གཞི་དེ་འགོ་འཛུགས་བྱེད་པར་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་ཡོད། &lt;ref name=&quot;TYM1&quot; /&gt; ཕྲན་སི་ཀོ་ཝ་རེ་ལ་ ཡིས་ཨེང་གྷལ་གྱི་གྲོས་འཆར་སྐོར་ཐོས་རྗེས་ཁོང་ལ་ཁ་པར་བཏང་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་མཉམ་དུ་སྔོན་ཆད་གྲོས་བསྡུར་བྱས་པའི་སྐོར་བཤད་པ་དང་ལས་གཞི་དེ་ལ་ཁོང་གི་ཚན་རིག་གི་མཉམ་ལས་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་སྤྲད་པ་རེད། &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; ཁོང་གིས་ཁོང་གི་ཆེད་ལས་ཚན་རིག་པ་དྲུག་ལས་གྲུབ་པའི་རུ་ཁག་ དེ་ ཤེས་རྟོགས་ཚན་རིག་གི་ ཐོག་མའི་ &lt;ref name=&quot;TYM1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;itm&quot; /&gt; བསྡུ་རུབ་བྱེད་པར་རོགས་རམ་ &lt;ref name=&quot;TYM1&quot;&gt;{{Cite book |last=Begley, Sharon |title=Train Your Mind, Change Your Brain |date=2007 |publisher=Random House |isbn=978-0-345-47989-1 |edition=2008 Paperback |location=New York |pages=20–22 |chapter=1}}&lt;/ref&gt; ཨིང་གྷལ་གྱིས་མ་འོངས་པར་ཡང་བསྐྱར་དེ་ལྟར་བྱེད་འདོད་ཡོད། དེ་ &lt;ref name=&quot;BG122&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent Horn |title=The Evolution of the Mind and Life Dialogues |url=http://www.buddhistgeeks.com/2009/05/bg-122-the-evolution-of-the-mind-and-life-dialogues/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504061533/http://www.buddhistgeeks.com/2009/05/bg-122-the-evolution-of-the-mind-and-life-dialogues/ |archive-date=4 May 2015 |access-date=9 May 2015 |publisher=Buddhist Geeks |ref=BD 122}}&lt;/ref&gt; གྷལ་གྱིས་གྲོས་མོལ་གཉིས་པ་གོ་སྒྲིག་བྱེད་པའི་ལས་ཀ་འགོ་བཙུགས་པ་དང་། ཐེངས་འདིར་ཁེ་ལི་ཕོར་ནི་ཡའི་ དབང་རྩའི་ཚན་རིག་པ་ཚོ་ དང་ ''མཉམ་དུ་གྲོས་མོལ་གནང་བ་དང་།'' &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (July 2025)&quot;&gt;ལུང་འདྲེན་དགོས&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

སེམས་ཁམས་དང་ཚེ་སྲོག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་ ལས་འགན་ རྒྱ་བསྐྱེད་འགྲོ་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ། ༡༩༩༠ལོར་འཚོགས་པའི་གྲོས་མོལ་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ་ཨེང་གྷལ་གྱིས་ཚོགས་པ་དེ་ཁེ་ལས་མ་ཡིན་པའི་གཞི་འཛུགས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས། ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའི་རིང་ &lt;ref name=&quot;BG122&quot;&gt;{{Cite web |last=Vincent Horn |title=The Evolution of the Mind and Life Dialogues |url=http://www.buddhistgeeks.com/2009/05/bg-122-the-evolution-of-the-mind-and-life-dialogues/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504061533/http://www.buddhistgeeks.com/2009/05/bg-122-the-evolution-of-the-mind-and-life-dialogues/ |archive-date=4 May 2015 |access-date=9 May 2015 |publisher=Buddhist Geeks |ref=BD 122}}&lt;/ref&gt; ༢༠༡༤ ལོའི་བར་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་འཛམ་གླིང་ནང་ མིང་ གྲགས་ཅན་གྱི་ ཚན་རིག་པ་ མང་པོའི་ཚོགས་ཆུང་ བར་ གྱི་གྲོས་མོལ་ཉུང་མཐར་ཡང་༢༨ བྱུང་ ཡོད། མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་ལས་དོན་ལ་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་དང་མཉམ་ལས་བྱེད་མཁན་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; མ་ས་ཅུ་སེཊ་འཕྲུལ་རིག་སློབ་ གླིང་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཇོན་ཧོབ་ཁིན་སློབ་ཆེན &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; སྨན་ཁང་ ། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཆ་སློབ་ཆེན་ བཅས་ཡིན། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/n142 107]–149}}&lt;/ref&gt;

དེ་ལྟར་བྱེད་སྒོ་དེ་དག་གིས་ཁོང་གིས་བྲིས་པའི་གླེང་མོལ་གྱི་DVDཆ་ཚང་དང་དེབ་བཅུ་ཕྲག་མང་པོ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན ''། ལོ་སྟོང་གསར་པའི་ཆེད་དུ་ཀུན་སྤྱོད་'' དང་ ''། རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་གི་ནང་དུ་'' འཇིག་རྟེན། དེ་བཞིན་ཚན་རིག་གི་རྩོམ་ཡིག་དང་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ཞིབ་འཇུག་ལས་རིམ་བཅས་ཡིན། &lt;ref name=&quot;pdf&quot;&gt;{{Cite web |date=2012 |title=A 25 Years History of Accomplishment |url=https://www.dropbox.com/sh/gns1ff0ziu9ikx3/AAAH3rqan1jP_RyksNVOYl0Da/MLI%2025%20years%20of%20Accomplishment.pdf?dl=0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213185342/https://www.dropbox.com/sh/gns1ff0ziu9ikx3/AAAH3rqan1jP_RyksNVOYl0Da/MLI%2025%20years%20of%20Accomplishment.pdf?dl=0 |archive-date=13 December 2021 |access-date=6 May 2015 |publisher=Mind and Life Institute}}&lt;/ref&gt; བོད་དང་ནང་པའི་ཕྱོགས་ནས་བོད་ཀྱི་དགོན་པའི་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་སློབ་ཡོན་གྱི་སློབ་ཚན་ནང་ཚན་རིག་གི་སློབ་ཚན་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་ནས་གྲོས་མོལ་འདི་དག་གིས་འགོ་བཙུགས་པ་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐེབས་རྩ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; རོགས་དངུལ་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་མང་པོའ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ནས་མ་དངུལ་བཏང་བའི་ གཙུག་ ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་ཞིབ་འཇུག་ལས་ &lt;ref&gt;Bell 1946, p. 400.&lt;/ref&gt; ཨེ་མོ་རི་བོད་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; གཞན་དག་གི་ཁྲོད་དུ།

ལྷག་པར་དུ་སེམས་དང་མི་ཚེའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ལས་གཞི་དེས་བསམ་གཞིག་ཚན་རིག་གི་གསར་དུ་ཐོན་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། བསམ་གཞིག་གི་ལག་ལེན་གྱིས་མིའི་ཀླད་པ་དང་། &lt;ref name=&quot;pdf&quot;&gt;{{Cite web |date=2012 |title=A 25 Years History of Accomplishment |url=https://www.dropbox.com/sh/gns1ff0ziu9ikx3/AAAH3rqan1jP_RyksNVOYl0Da/MLI%2025%20years%20of%20Accomplishment.pdf?dl=0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213185342/https://www.dropbox.com/sh/gns1ff0ziu9ikx3/AAAH3rqan1jP_RyksNVOYl0Da/MLI%2025%20years%20of%20Accomplishment.pdf?dl=0 |archive-date=13 December 2021 |access-date=6 May 2015 |publisher=Mind and Life Institute}}&lt;/ref&gt;

༢༠༠༥ལོར་ཁོང་གི་ ''དེབ་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་གི་འཇིག་རྟེན་'' དང་ས་ཆ་གཞན་དག་ཏུ་ཚན་རིག་གི་བདེན་པ་དང་དེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་ལས་མཐར་ཐུག་གི་དབང་ཤུགས་ལ་ཁས་ལེན་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་ཁོང་གི་ནང་པའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོར་བསླབ་བྱ་གནང་བ་ལྟར་ན། དེ་ནས་ང་ཚོས་ཚན་རིག་གི་ཤེས་རྟོགས་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་དང་བཤད་ཚུལ་དེ་དག་སྤོང་དགོས།&quot; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཁོང་གིས་གཞི་འདིའི་ཐོག་ནས་ཁོང་གིས་རང་ཉིད་སྤངས་པའི་གནའ་བོའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསམ་བློའི་དཔེ་མཚོན་ཡང་བཏོན་ཡོད།  &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

ལས་འགུལ་དེ་དག་གིས་ཐ་ན་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་ས་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད། ༢༠༡༣ ལོར་པེ་ཅིང་དུ་རྒྱ་ནག་གི་ཚན་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་བླ་མ་གསོན་པོ་ཞིག་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་ཤེས་ཡོན་གྱི་གྲོས་མོལ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། མཐོ་རིམ་གྲོས་མོལ། སྔོན་གྱི་ནང་ཆོས་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལ་དགའ་པོ་ཡོད་པའི་བསམ་གཞིག་དེ་དག་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་གི་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

=== སྐུ་སྒེར་གྱི་སྒོམ་ཉམས་ལེན། ===
ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ [[ཏིང་ངེ་འཛིན།|སྒོམ་རྒྱག་པའི་]] ཐབས་ཤེས་སྣ་ཚོགས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་ནང་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་སྒོམ་རྒྱག་པ་དང་ སྟོང་ཆའི་སྒོམ་རྒྱག་པ་ སོགས་ཚུད་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ཁོང་གིས་བསྒོམ་པའི་དམིགས་པ་ནི།

=== བགྲེས་ཡོལ་དང་ཤུལ་འཛིན་འཆར་གཞི། ===
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པས་ཁོང་གི་སྤྲུལ་སྐུ་བུད་མེད་ཡིན་སྲིད་ཅེས་གསུངས་ཡོད།  འདི་ནི་2015 &lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |date=17 May 2015 |title=Blondes have more fun, Dalai Lama apparently thinks as he mulls next reincarnation |url=https://www.nydailynews.com/2015/05/17/blondes-have-more-fun-dalai-lama-apparently-thinks-as-he-mulls-next-reincarnation/ |access-date=7 November 2023 |website=New York Daily News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; དང་2019 ལོར་ཡང་བསྐྱར་བརྗོད་ &lt;ref name=&quot;NBC1&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2019 |title=Dalai Lama sorry for saying female successor would have to be 'attractive' |url=https://www.nbcnews.com/news/world/dalai-lama-sorry-saying-female-successor-would-have-be-attractive-n1025756 |access-date=7 November 2023 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

༢༠༡༡ ལོའི་ཟླ་ ༥ ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ [[བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་།|དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལས་ཁུངས་]] ནས་དགོངས་པ་ཞུས་ཡོད། 

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ཟླ་ ༩ ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ ཁོང་གི་རྒྱུད་འཛིན་ དང་ [[སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་|སྐྱེ་བ་སྔ་མའི་]] སྐོར་ལ་གཤམ་གསལ་གསལ་བསྒྲགས་སྤེལ་ཡོད།&lt;blockquote&gt;ང་ལོ་དགུ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ལ་སླེབས་སྐབས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་བླ་མ་མཐོ་པོ་དང་། བོད་ཀྱི་སྤྱི་དམངས་དང་། བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ལ་རྗེས་འཇུག་བྱེད་མཁན་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་གཞན་དག་ལ་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་མུ་མཐུད་གནས་དགོས་མིན་ལ་བསྐྱར་དུ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། དེའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ང་ཚོས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་མུ་མཐུད་གནས་དགོས་པའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བཅོ་ལྔ་པ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པའི་དགོས་མཁོ་བྱུང་ཚེ་འགན་འཁྲི་གཙོ་བོ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིད་ཆེས་ཚོགས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་འགོ་ཁྲིད་ཚོར་ཡོད། ཁོང་ཚོས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་སྣ་ཚོགས་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རིགས་རྒྱུད་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་དམ་བཅའ་བཞག་པའི་ཆོས་སྲུང་བ་བློ་གཏད་ཆོག་པ་རྣམས་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུ་དགོས། ཁོང་ཚོས་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་དེ་དག་ལ་བསླབ་བྱ་དང་ལམ་སྟོན་བཙལ་ནས་སྔོན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་འཚོལ་ཞིབ་དང་ངོས་འཛིན་གྱི་གོ་རིམ་སྤེལ་དགོས། ངས་འདིའི་སྐོར་ལ་ཡིག་ཐོག་གི་བཀའ་སློབ་གསལ་པོ་བཞག་རྒྱུ་ཡིན། ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཐབས་ལམ་དེ་འདྲ་བརྒྱུད་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་སླར་ལེན་ལས་གཞན་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡོད་པའི་མི་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ཆེད་དུ་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པའི་འོས་མི་ལ་ངོས་འཛིན་དང་ངོས་ལེན་བྱེད་མི་ཆོག་པ་སེམས་ལ་ཟུངས་ཤིག  &lt;/blockquote&gt;༢༠༡༡ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཁེ་ན་ཌའི་ CTVགསར་འགྱུར་ལས་ ཁང་ལ་བཅར་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཁོང་གི་གསུང་བཤད་དེ་བསྐྱར་དུ་བཤད་ཡོད། ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་རྒྱུད་འཛིན་པ་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་པར་བཀག་སྡོམ་བྱེད་པ་དེས་ཁོང་གི་ཐག་གཅོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་མི་སྲིད་ཅེས་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད། ང་ཚོའི་མི་ཚེ་རྗེས་མ་དེ་ང་ལ་རག་ལུས་ཡོད། གཞན་ལ་རག་ལུས་མེད། དེ་བཞིན་འདི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་མ་རེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ད་དུང་ཡང་བསྐྱར་སྐུ་འཁྲུངས་མིན་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཐའ་མ་དེ་ཡིན་མིན་ཐག་གཅོད་བྱས་མེད་ཅེས་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

༢༠༡༤ ལོའི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ཉིན་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་འཇར་མན་གྱི་ཚགས་པར་ ''Welt am Sonntag'' ལ་བཅར་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་&quot;ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་དམིགས་ཡུལ་འགྲུབ་ཡོད།&quot; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; ལན་དུ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གོ་གནས་དེ་དབུས་གཞུང་གིས་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་སྤྲད་ཡོད་པ་དང་། འདི་ནི་བོད་དོན་ལས་འགུལ་བ་དང་ ''The Wire'' གཉིས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གིས་གང་ལྟར་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སླར་ཡང་འཁྲུངས་པར་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་བླངས་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

རྒྱ་མཚོས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཁོང་ཚོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་མཐུན་པའི་རྗེས་འཇུག་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་སྐྱེ་བ་སྔ་མའི་འདེམས་སྒྲུག་གང་རུང་ལ་གཡོ་ཐབས་བྱེད་སྲིད་པའི་འཇིགས་སྣང་ཡང་བསྟན་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt;

༢༠༡༥ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པས་ཁོང་ནི་བུད་མེད་དཀར་པོ་ཞིག་ཏུ་བསྐྱར་དུ་སྐྱེ་སྲིད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད། &lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |date=17 May 2015 |title=Blondes have more fun, Dalai Lama apparently thinks as he mulls next reincarnation |url=https://www.nydailynews.com/2015/05/17/blondes-have-more-fun-dalai-lama-apparently-thinks-as-he-mulls-next-reincarnation/ |access-date=7 November 2023 |website=New York Daily News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པས་གལ་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བུད་མེད་ཅིག་ཕེབས་ན་དེ་བས་ཡིད་འཕྲོག་པ་ཞིག་དགོས་ཞེས་གསུངས་ཡོད། &lt;ref name=&quot;NBC1&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2019 |title=Dalai Lama sorry for saying female successor would have to be 'attractive' |url=https://www.nbcnews.com/news/world/dalai-lama-sorry-saying-female-successor-would-have-be-attractive-n1025756 |access-date=7 November 2023 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt; རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་པ་ [[པདྨ་འཕྲིན་ལས་|པདྨ་ཆོ་ལིང་]] གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་དེས་གནད་དོན་དེའི་ཐད་ཁོང་གི་གསུང་བཤད་སྣ་ཚོགས་ལ་གཡོ་འགུལ་གཏོང་བ་དང་། ཁོང་གིས་ད་དུང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པས་“ཁོང་གི་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ལ་ཐེ་ཚོམ་བྱས་ཏེ་”བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་བརྙས་བཅོས་བྱས་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ཡོད། 

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ཟླ་ ༡༠ ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་བྲན་གཡོག་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡང་སྲིད་དེ་མཇུག་སྒྲིལ་དགོས་ཞེས་གསུངས་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; 

འོན་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཟླ་ ༧ ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་དགུང་ལོ་ ༩༠ ལ་སླེབས་སྐབས་ཁོང་གིས་ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་སྐོར་གྱི་གྲོས་བསྡུར་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པ་དེ་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་གི་ཡོད། མཆོད་འབུལ་སྐབས་བརྗེ་རེས་བྱས་པའི་བརྡ་འཕྲིན་ཞིག་དང་སྤྱི་ཚོགས་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་བཀོད་པའི་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཁོང་གི་ཁེ་ལས་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་གྷ་ཌེན་ཕོ་བྲང་ཐེབས་རྩ་ཁང་ཁོ་ནར་ཁོང་གི་སྐྱེ་བ་སྔ་མའི་འདེམས་སྒྲུག་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་མཐུན་དབང་ཆ་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པའི་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྐབས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་སློབ་གྲྭའི་འགོ་ཁྲིད་རྒན་གྲས་དང་དམ་བཅའ་བཞག་པའི་ཆོས་ལུགས་སྲུང་སྐྱོབ་པ་ཞེས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཁག་དང་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་དགོས་པ་དང་།  ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཁོང་གི་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་འབྱུང་རྒྱུ་ཡིན་པ་བསྐྱར་དུ་གཏན་འཁེལ་གནང་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith, Warren W. Jr. |title=Tibetan Nation: A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations |url=https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit |date=1997 |publisher=HarperCollins |isbn=0-8133-3155-2 |location=New Delhi |pages=[https://archive.org/details/tibetannationhis0000smit/page/107 107]–149}}&lt;/ref&gt; རྒྱ་ནག་ལ་ཐད་ཀར་འགྲན་སློང་བྱེད་སྐབས་ཁོང་གིས་ཁོང་གི་མིང་འཁུར་བའི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་གི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ཁོང་གི་ཤི་རྗེས་ཀྱང་གནས་རྒྱུ་ཡིན་པ་བཤད་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་དེ་རང་དབང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ནང་འཁྲུངས་རྒྱུ་ཡིན་པ་བརྗོད་ཡོད།  དེའི་ལན་དུ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ལངས་ཕྱོགས་ལ་དགག་པ་བརྒྱབ་པ་རེད། [[པེ་ཅིང་གྲོང་ཁྱེར།|པེ་ཅིང་]] དུ་གཞུང་འབྲེལ་མི་སྣ་ཚོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་འཁྲུངས་དང་དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་གཞན་དག་ [[པན་ཆེན་བླ་མ་|པཎ་ཆེན་བླ་མ་]] སོགས་ལ་དབུས་གཞུང་གིས་ཆོག་མཆན་སྤྲོད་དགོས་ཞེས་བརྗོད་ཡོད། རྒྱ་ནག་ཕྱི་སྲིད་ལྷན་ཁང་ གིས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་ངོ་བོ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་མཐའ་མ་དེ་གཞུང་ལ་ཡོད། &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡིད་ཆེས་ཚོགས་པའི་འགོ་ཁྲིད་རྒན་པ་ Samdhong Rinpoche ཡིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་མུ་མཐུད་གནས་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ ༡༥ པ་དང་ ༡༦ པ་གཉིས་ཀ་རྗེས་སུ་འབྲང་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཡོད། ཁོང་གིས་ད་ལྟའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཁོང་གི་རྗེས་འཛིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་ལམ་སྟོན་གནང་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཡོད། [[བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་།|དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་]] ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ་སྒྲོལ་མ་ཚེ་རིང་ཏེའི་ཁང་གིས་རྒྱ་ནག་གིས་ཡང་སྲིད་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཐད་ཀར་འཛམ་གླིང་ལ་ཁ་བརྡ་གནང་དགོས་པའི་ནན་བཤད་གནང་ཡོད། 

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཁོང་གི་དེབ་ &quot; Voices for the Voiceless &quot; ཞེས་པ་དེའི་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་བོད་མི་ཚོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ཁོང་འདས་རྗེས་མུ་མཐུད་གནས་དགོས་པ་དང་།</text>
      <sha1>qh3mdcscdy6cwy2drif5you28dth27g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tibetans in India</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24867</id>
    <revision>
      <id>162604</id>
      <parentid>145523</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23708</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>162604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13238" sha1="gbxsz7u43p2275rupebzlg1n7n4acxt" xml:space="preserve">== རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་བཞིན་པ། ==
[[རྒྱ་གར།|རྒྱ་གར་]] ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོས་འཛམ་གླིང་ནང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། ༡༩༥༩ ལོར་བོད་མི་ཚོས་ རྒྱ་ནག་གི་དབང་སྒྱུར་ལ་ ངོ་རྒོལ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ [[བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།|ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་]] དང་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྒྱ་གར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕྱིན་ཡོད། དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་གར་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་ཚོར་སྐྱབས་བཅོལ་དང་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་གོ་སྐབས་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་པའི་གནས་བབ་གཙོ་བོ་དེ་ཆགས་ཡོད། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གིས་ [[ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེ།|ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་]] [[བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་།|དྷ་]] [[རྡ་རམ་ས་ལ།|རམ་ས་]] ལ་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

== རྒྱབ་ལྗོངས ==
རྒྱ་གར་ནང་བོད་མི་ཚོའི་གནས་བབ་དེ་དུས་རབས་ཁ་ཤས་སྔོན་ལ་བྱུང་བ་དང་ [[ནང་བསྟན།|། ནང་ཆོས་ལ་]] བརྟེན་ནས་དམིགས་བསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེང་རབས་ཀྱི་གནས་སྤོ་དེ་ ༡༩༥༩ལོར་ རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ལྷ་སའི་གྱེན་ལོག་དྲག་གནོན་བྱས་རྗེས་ཏཱ་ལའི་ [[བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།|བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་]] དང་བོད་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བོད་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་ནས་འགོ་བཙུགས་པ་རེད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Goldstein |first=Melvyn C. |title=A History of Modern Tibet, volume 2: The Calm before the Storm: 1951-1955 |date=2007 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-93332-3 |location=Berkeley, CA}}&lt;/ref&gt; རྒྱ་གར་གཞུང་ གིས་ སྲིད་བློན་ ཇ་ཝ་ཧར་ལལ་ནེ་རུ་ ཡིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོར་ སྐྱབས་བཅོལ་ གནང་ནས་ [[ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེ།|ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་]] [[རྡ་རམ་ས་ལ།|དྷ་རམ་ས་]] [[བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་།|ལར་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་]] བཙུགས་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་སྤྲད་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ནས་ ༡༩༦༣ བར་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མི་ ༨༠༠༠༠ ཙམ་གཞིས་ཆགས་བྱས་ཏེ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེ་དང་།  དེའི་རྗེས་ཀྱི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་མང་པོ་ [[རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ|རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་]] སྐབས་(༡༩༦༦–༡༩༧༦)དང་དེ་རྗེས་༡༩༨༠ དང་༡༩༩༠ བར་བོད་ནང་མུ་མཐུད་བཙན་གནོན་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱོར་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=McConnell |first=Fiona |title=Rehearsing the state: the political practices of the Tibetan government-in-exile |date=2016 |publisher=Wiley/Blackwell |isbn=978-1-118-66123-9 |series=RGS-IBG Book Series |location=Chichester, UK Malden, MA}}&lt;/ref&gt;

== གཞིས་ཆགས་ཁག། ==
རྒྱ་གར་གྱི་བོད་མི་ཚོ་གཙོ་བོ་མངའ་སྡེ་སོ་སོའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་ ༣༥ ལྷག་ཙམ་ནང་སྡོད་ཀྱི་ཡོད། བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཆེ་ཤོས་ནི།

* [[ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེ།|སྡེ།]]་[[རྡ་རམ་ས་ལ།]][[ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེ།|་]] [[ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེ།|ཧི་མ་ཅལ་མངའ་]] – བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཕ་ཡུལ་ཡིན། 
* ཀར་ན་ཊ་ཀ། བཱ་ཡ་ལ་ཀུ་པེ། – བོད་ཀྱི་གཞིས་ཆགས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* མུན་གྷོཌ་ [[ཁར་ན་ཀྲ་ཁཱ།|ཀར་ན་ཊ་ཀ་]] – དགོན་པའི་ལྟེ་གནས་ཡོད་པའི་གཞིས་ཆགས་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ལྡི་ལིའི་མ་ཇ་ནུ་ཀ་ཏི་ལའི་སྟེང་། – རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་གནས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ས་ཁུལ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལོའི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་བོད་མི་ ༨༣༧༩༩ ཙམ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་མི་འབོར་ཞིབ་བཤེར་ ནང་།

== ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་གནས་བབ། ==
རྒྱ་གར་ནང་གི་བོད་མི་ཚོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་གནས་བབ་བཟུང་ཡོད། ཁོང་ཚོ་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་མིན་པའི་སྐབས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ཁོང་ཚོར་ངོ་སྤྲོད་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ༢༠༡༧ ལོའི་ལྡི་ལིའི་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཁང་གིས་ ༡༩༥༠ ནས་ ༡༩༨༧ བར་རྒྱ་གར་ནང་སྐྱེས་པའི་བོད་མི་ཚོས་ ༡༩༥༥ ལོའི་མི་སེར་ཁྲིམས་གཞིའི་འོག་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་བྱེད་ཆོག་པའི་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་ཡོད། སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཁེ་ཕན། 

== རིག་གནས་དང་ཆོས་ལུགས། ==
རྒྱ་གར་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོས་སོ་སོའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཏེ། [[བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན།|བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱིས་]] སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ནང་དབུས་ཀྱི་གནས་བབ་བཟུང་ནས་ཀར་ན་ཊ་ཀའི་ [[ཐེག་མཆོག་རྣམ་གྲོལ་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་གླིང་།|རྣམ་གྲོལ་གླིང་དགོན་པ་]] དང་ [[ཨ་རུ་ནཱ་ཅལ་མངའ་སྡེ།|ཨ་རུ་ན་ཅལ་མངའ་སྡེའི་]] [[རྟ་དབང་དགོན་པ|ཏ་ཝང་དགོན་པ་]] སོགས་དགོན་པ་གཙོ་བོ་ཁག་གིས་རིག་གནས་ཀྱི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Tibetan assimilation of Buddhism: conversion, contestation, and memory |url=https://archive.org/details/tibetanassimilat0000kaps |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-513122-2 |editor-last=Kapstein |editor-first=Matthew T. |location=New York}}&lt;/ref&gt; དྷ་རམ་ས་ལའི་ བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་ཡིག་ཚགས་ཁང་ ལྟ་བུའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་གིས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་ལོ་རྒྱུས།

[[བོད་ཀྱི་ལོ་གསར།|ལོ་སར་༼བོད་ཀྱི་ལོ་གསར་༽]] དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་འཁྲུངས་སྐར་ཉིན་མོ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་ཏུ་རྒྱ་ཁྱབ་ངང་སྲུང་བརྩི་ཞུ་བཞིན་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shakya |first=Tsering |title=The dragon in the land of snows: a history of modern Tibet since 1947 |url=https://archive.org/details/dragoninlandofsn00tser_0 |date=2000 |publisher=Penguin Compass |isbn=978-0-14-019615-3 |location=New York, N.Y}}&lt;/ref&gt; [[ཐང་ག|ཐང་གའི་]] རི་མོ་དང་ཟློས་གར་སོགས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་སྒྱུ་རྩལ་ཡང་མང་ཚོགས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་དང་སློབ་གསོའི་ལས་རིམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་ཡོད།

== དཔལ་འབྱོར་དང་སློབ་གསོ། ==
རྒྱ་གར་གྱི་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་ ལག་ཤེས་བཟོ་རྩལ་དང་ [[སོ་ནམ།|། ཞིང་ལས]] ། ཚོང་ལས་ཆུང་ཆུང་བཅས་ལ་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་ ས་གདན་འཐག་པའི་ ལས་རིགས་དེ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཚོའི་ཡོང་འབབ་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གཞན་ཚོས་ཟ་ཁང་དང་། མགྲོན་ཁང་། ཡུལ་སྐོར་ཚོང་ལས་གཉེར་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་དགའ་པོ་ཡོད་པའི་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོར་ཟ་མ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Abélès |first=Marc |title=The Politics of Survival |last2=Kleinman |first2=Julie |date=2010 |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-9077-0 |editor-last=Lee |editor-first=Benjamin |series=Public planet books |location=Durham |editor-last2=Gaonkar |editor-first2=Dilip Parameshwar |editor-last3=Kramer |editor-first3=Jane}}&lt;/ref&gt;

ཤེས་ཡོན་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་གནད་དུ་གྱུར་ཡོད། ༡༩༦༡ ལོར་བཙུགས་པའི་ དབུས་བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭའི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ ཀྱིས་བོད་ཀྱི་བྱིས་པའི་ཤེས་ཡོན་ལ་དམིགས་པའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་ས་རཱ་མཐོ་རིམ་བོད་རིག་པའི་སློབ་གཉེར་ཁང་གཉིས་ནས་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། 

== དཔྱད་གཞི། ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>gbxsz7u43p2275rupebzlg1n7n4acxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25355</id>
    <revision>
      <id>162606</id>
      <parentid>161569</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T09:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pecha-Gade</username>
        <id>32551</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */</comment>
      <origin>162606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19046" sha1="i4j8vtex2pi2rs5k9srn1iioq8vja8s" xml:space="preserve">{{databox}}
༄༅། །'''[[oldwikisource:ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ།_སྡེ་དགེ།|ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་]]'''ཞེས་པ་འདི་ནི་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་[https://treasuryoflives.org/biographies/view/Ati%C5%9Ba-D%C4%ABpa%E1%B9%83kara/5717 ཨ་ཏི་ཤ]ས་མཛད་པའི་[[ཤེས་རབ་སྙིང་པོ་|ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་མདོ་]] &lt;small&gt;(སྙིང་པོ་ཞེས་པ་ནི་སྤྱིར་བཏང་'''སྙིང་པོའི་དོན་'''ནམ་གནད་འགག་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་། འདིར་ཡང་'''ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོའི་དོན་'''ལ་གོ་དགོས།)&lt;/small&gt; ཡི་འགྲེལ་པ་ཞིག་ཡིན། གཞུང་འདིའི་གཙོ་བོའི་བརྗོད་བྱ་ནི་མདོ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་གྱི་ནང་ཚན་གསང་སྔགས་ཀྱི་གནད་དོན་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཟབ་མོའི་དོན་བརྒྱད་ཅེས་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ། སྨོན་པ་མེད་པ་བཅས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་རྒྱས་བཤད་དང་། [[ལམ་ལྔ་|ལམ་ལྔ]]འི་རིམ་པ་སྟེ། ཚོགས་ལམ་དང་། སྦྱོར་ལམ་དང་། མཐོང་ལམ་དང་། བསྒོམ་ལམ་དང་། མི་སློབ་ལམ'''་'''བཅས་ལ་སློབ་པའི་ཚུལ་རྒྱས་པར་འགྲེལ་བཤད་གནང་ཡོད། དམིགས་བསལ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་རྟུལ་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་[[ལམ་རིམ་|ལམ་རིམ]]་བསྟན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཡོད།

== གཞུང་འདིའི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། ==

=== ༡ ། གཞུང་གི་མཚན། ===
'''ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། །'''

=== ༢ ། གཞུང་ཚད། ===
འགྲེལ་པ་འདིའི་ནང་ལེའུ་དང་སྐབས་སུ་མ་བགོས་པར་དོན་ཚན་གྱི་སྒོ་ནས་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་གཞུང་ཚད་ཀྱང་གསལ་ཁ་མེད་པས་ཤོག་གྲངས་ཀྱི་ཆ་ནས་འགྲེལ་ན་འདིའི་ཚིག་འགྲེལ་གཅིག་རང་ཡིན་པས། སྤྱིར་བཏང་ལེའུ་ངེས་ཅན་དུ་བགོས་མེད་ཀྱང་དོན་ཚན་ཁག་ནི་གསལ་ཡོད།

=== ༣ ། མཛད་པ་པོ། ===
མཛད་པ་པོ་ནི་'''[https://treasuryoflives.org/biographies/view/Ati%C5%9Ba-D%C4%ABpa%E1%B9%83kara/5717 ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ]་''' (༩༨༢-༡༠༥༤) ཡིན། ཁོང་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་[[པཎྜི་ཏ་]]ཆེན་པོ་ཞིག་དང་། ཕྱིས་སུ་བོད་དུ་ཕེབས་ཏེ་[[བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན།|བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན]]་གྱི་བཀའ་གདམས་པའི་སྲོལ་གཏོད་མཁན་ཡིན། ཁོང་གི་མཛད་རྗེས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་དུ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དབུ་ཚུགས་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གནས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། མདོ་སྔགས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཉམས་ལེན་དང་། ལྷག་པར་དུ་བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་གྱི་གདམས་ངག་ཁྱབ་སྤེལ་མཛད་ཡོད།

=== ༤ ། དུས་རབས་གང་ལ་བརྩམས་པ། ===
གཞུང་འདི་ནི་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་རྗེས་སུ་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མངོན་ཞིང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ (ཕྱི་ལོ་ ༡༠༠༠ ལོ་ནས་ ༡༡༠༠ ལོའི་བར།) ནང་བརྩམས་པ་ཡིན།

=== ༥ ། ལོ་པཎ་སུས་དུས་རབས་གང་ལ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ། ===
གཞུང་འདི་ནི་[[རྒྱ་གར།|རྒྱ་གར]]་གྱི་མཁན་པོ་'''དཱི་པཾ་ཀ་ར་ཤྲཱི་ཛྙཱ་ན་''' (ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤ་མཆོག་) དང་། བོད་ཀྱི[[ལོ་ཙཱ་བ་|་ལོ་ཙཱ་བ]]་'''[https://treasuryoflives.org/biographies/view/Naktso-Lots%C4%81wa-Tsultrim-Gyelwa/5801 དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བ]་'''གཉིས་ཀྱིས་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ནང་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན།

=== ༦ ། ས་བཅད་སོ་སོའི་བསྡུས་དོན། ===
གཞུང་འདི་དངོས་སུ་ས་བཅད་དུ་ཕྱེ་མེད་ཀྱང་། དོན་ཚན་གྱི་སྒོ་ནས་རིམ་པ་བཞིན་འགྲེལ་ན།

* '''གླེང་གཞིའི་དོན།'''
** གཞུང་འདིའི་བརྗོད་བྱ་མདོ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་དང་། བདུན་བརྒྱ་པ་སོགས་ཀྱི་སྙིང་པོའི་དོན་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ཁྱད་པར་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཡོད།
** [[དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན|བི་མ་ལ་མི་ཏྲ]]་ལྟར་ན་དོན་བརྒྱད་ཀྱིས་མདོའི་དོན་མ་ལུས་པ་བསྟན་པའི་ཚུལ་གསལ་བ།
** སློབ་དཔོན་[[ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ།|ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ]]ས་མདོའི་དོན་གླེང་གཞི་ཐུན་མོང་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གཉིས་སུ་བཤད་པ་དང་། ཐུན་མོང་ལ་དུས་དང་། སྟོན་པ། གནས། འཁོར་བཅས་བཞི། ཁྱད་པར་ལ་གཙོ་བོ་དང་འཁོར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པ་གཉིས་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད། དེ་ནི་དགོས་པའི་དོན་དང་སྡུད་པ་པོ་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུར་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་པར་བསྟན།
** དྲི་མ་མེད་པའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་དེའི་ལུགས་ལ་སུན་འབྱིན་པ་སྟེ། དགོས་པ་དེ་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་པ་དང་། དཔང་པོར་མི་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་གཉིས་བསྟན་ཡོད།
** ཇོ་བོ་རྗེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་གླེང་བསླང་བ་ནི་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་པས་དབྲི་བསྐྱུངས་མེད་པར་ཡང་དག་པར་ཐོས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེས་སྡུད་པ་པོ་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་བར་བཤད།
** དེ་ནས་མདོ་འབྱུང་བའི་སྐབས་སུ་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་ཏེ། དུས་གཅིག་ན་[[བཅོམ་ལྡན་འདས།|བཅོམ་ལྡན་འདས]]་ཞེས་པ་སོགས་ཐུན་མོང་དང་ཁྱད་པར་གྱི་གླེང་གཞི་གསལ་བར་བསྟན།
* '''དྲིས་ལན་གྱི་དོན།'''
** དྲི་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་ཞེས་དྲིས་པ་སྟེ། ཚོགས་ལམ་དང་། སྦྱོར་ལམ་དང་། མཐོང་ལམ་དང་། བསྒོམ་ལམ་དང་། མི་སློབ་ལམ་བཅས་ལམ་ལྔ་ལ་བསླབ་ཚུལ་གྱི་དྲི་བ་ཡིན།
** ལན་ནི་ལམ་ལྔ་པོ་དེ་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ན་བཅུ་དང་། རྣོན་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ན་སྔགས་ཀྱི་དོན་དུ་བསྡུས་པ་སྟེ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བར་བཤད།
** '''དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ལན།'''
*** '''ཚོགས་ལམ།''' འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད། འདིས་ཚོགས་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན།
*** '''སྦྱོར་ལམ།''' རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད།
*** '''མཐོང་ལམ།''' དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པ་ཞེས་པ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད། དེ་ལ་དམིགས་པ་དང་། དམིགས་པ་དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། ཟབ་མོའི་དོན་བརྒྱད་&lt;small&gt;(སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ། སྨོན་པ་མེད་པ་གསུམ་གྱི་རྒྱས་བཤད་དེ་དགག་བྱ་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཀག་པའི་རྣམ་པ་)&lt;/small&gt;བཅས་བསྟན་ཡོད། འདིས་མདོ་འདིའི་བཤད་བྱ་གཙོ་བོ་ཟབ་མོའི་དོན་བརྒྱད་ཡིན་པར་བསྟན། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བལྟས་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྣང་བའི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ནི་མཐོང་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད།
*** '''བསྒོམ་ལམ།''' མཐོང་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་བསྒོམ་ལམ་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།
*** '''མི་སློབ་ལམ།''' བསྒོམ་ལམ་གྱིས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་རྗེས་སུ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། [[སངས་རྒྱས། (ཐ་སྙད།)|སངས་རྒྱས]]་ཀྱི་སའི་སྤོང་བ་ཆེ་བ་སྟོན་པར་བཤད། དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་[[ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་|ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ]]་ལ་བརྟེན་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པར་བསྟན།
** '''དབང་པོ་རྣོན་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ལན།'''
*** ལམ་ལྔ་པོ་དེ་ཉིད་ཤེས་པའི་དོན་དང་། སྐྱོབ་པའི་དོན་དང་། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་དང་། སྔགས་ཀྱི་དོན་དུ་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་ལན་བཅུ་གཅིག་པ་ཡིན་པར་བསྟན།
* '''མཇུག་བསྡུས་པ།'''
** དྲི་བའི་སྐབས་སུ་དྲིས་པའི་ལན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས།
** མཇུག་ཏུ་ཇོ་བོ་རྗེས་བོད་དུ་སྔར་གྱི་ལུགས་ངན་ལ་ཞེན་པ་མང་པོ་ཡོད་ནའང་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཕན་སྙམ་པའི་[[སྙིང་རྗེ།|སྙིང་རྗེ]]འི་བསམ་པ་ཁོ་ནས་བརྩམས་པ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དང་། གཞུང་འདི་རྒྱལ་ཡུམ་ལེགས་པར་རྟོགས་བྱེད་ཅིང་། སྡང་བས་སྨྲ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་སྨོན་ལམ་བཏབ་ཡོད།

=== ༧ ། གཞུང་འདིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས། ===

* '''གསལ་ཁ་ཆེ་བ།''' ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་ཅིང་། ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སོ་སོར་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཡོད།
* '''དབང་པོའི་ཁྱད་པར་འབྱེད་པ།''' ལམ་ལྔ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་རྣོན་པོ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་དེ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་མངོན། ཁྱད་པར་དུ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ལ་སྟོན་སྟངས་དེ་ཉིད་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་གཞན་ལ་བལྟོས་ན་གསང་སྔགས་སུ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་བསྟན་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན།
* '''ཟབ་མོའི་དོན་བརྒྱད་གཙོ་བོར་བཤད་པ།''' ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གནད་དོན་ཟབ་མོ་དོན་བརྒྱད་དུ་བསྡུས་ཏེ་དགག་བྱ་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་གནད་དམ་སྙིང་པོ་ཡིན།
* '''སྙིང་རྗེའི་བསམ་པས་བརྩམས་པ།''' མཛད་པ་པོ་ཇོ་བོ་རྗེས་རང་ཉིད་ཀྱི་བརྩམ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནང་དུ། བོད་དུ་སྔར་གྱི་ལུགས་ངན་ལ་ཞེན་པ་མང་པོ་ཡོད་ནའང་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཕན་སྙམ་པའི་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་ཁོ་ནས་བརྩམས་པ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་ནི་ཁོང་གི་མཛད་རྗེས་དང་ཐུགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་བར་མཚོན་ཡོད།

=== ༨ ། འབྲེལ་ཡོད་དྲ་ཐག/མ་དཔེ། ===

* [[oldwikisource:ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ།_སྡེ་དགེ།|ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ།_སྡེ་དགེ།]]
* [https://library.bdrc.io/osearch/search?q=%E0%BD%A4%E0%BD%BA%E0%BD%A6%E0%BC%8B%E0%BD%A2%E0%BD%96%E0%BC%8B%E0%BD%A6%E0%BE%99%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B%E0%BD%94%E0%BD%BC%E0%BD%A0%E0%BD%B2%E0%BC%8B%E0%BD%A2%E0%BE%A3%E0%BD%98%E0%BC%8B%E0%BD%94%E0%BD%A2%E0%BC%8B%E0%BD%96%E0%BD%A4%E0%BD%91%E0%BC%8B%E0%BD%94 འབྲེལ་ཡོད་དཔེ་ཆ་འཚོལ་བ།] (གུ་གལ་དཔེ་དེབ་ནས་འཚོལ་བ།)
* ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་ངོ་སྤྲོད། [[:en:Atiśa|(ཝི་ཀི་པེ་ཌི་ཡ་དབྱིན་ཡིག)]]</text>
      <sha1>i4j8vtex2pi2rs5k9srn1iioq8vja8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26184</id>
    <revision>
      <id>162607</id>
      <parentid>160048</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T09:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pecha-Gade</username>
        <id>32551</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>162607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50568" sha1="mb2km50yifp539z2gs78val2162rdwt" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; border-spacing: 2px; float:right; clear:right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 120%; font-weight: bold; background-color: #e3d5b7; padding: 10px;&quot; |དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ།
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Candrakirti.gif|223x223px|མཛད་པ་པོ། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ།]]
[[དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་|དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞབས་ལ་ན་མོ།]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc; text-align: center;&quot; |མཚན་བྱང་།
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |རྒྱ་གར་སྐད་དུ།
|མ་དྷྱཱ་མཱ་ཀ་ཨ་བ་ཏཱ་ར་ནཱ་མ། (Bodhisattvacaryāvatāra)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc;&quot; |
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |བོད་སྐད་དུ།
|དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ།
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc; text-align: center;&quot; |མཛད་པ་པོ།
|-
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; |མཚན།
|[[དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་|དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ།]] (Chandrakirti)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc;&quot; |
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |འཁྲུངས་འདས།
|འཁྲུངས་ལོ། སྤྱི་ལོ་ ༦༨༥ ཙམ།
འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ་ ༧༦༣ ཙམ།
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc; text-align: center;&quot; |འགྱུར་གྱི་ལོ་རྒྱུས།
|-
| style=&quot;font-weight: bold; vertical-align: top;&quot; |རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ།
|རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཏི་ལ་ཀ - འགྱུར་སྔ་མ།
རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཀ་ན་ཀ་ཝརྨ། - འགྱུར་ཕྱི་མ།
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc;&quot; |
|-
| style=&quot;font-weight: bold; vertical-align: top;&quot; |བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ།
|པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས། (༡༠༥༥-༡༡༤༡?) - འགྱུར་སྔ་མ།
པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས། (༡༠༥༥-༡༡༤༡?) - འགྱུར་ཕྱི་མ།
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc; text-align: center;&quot; |གཞུང་གི་གནས་ཚུལ།
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོ།
|[[བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས།]] • [[ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག]] • [[སྟོང་ཉིད།]] • [[གཞན་ཕན་གྱི་སྤྱོད་པ།]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc;&quot; |
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |ལེའུ་གྲངས།
|སེམས་བསྐྱེད་བཅུ་གཅིག་སྟེ་ལེའུ་བཅུ་གཅིག
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc;&quot; |
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |ཤོ་ལོ་ཀའི་གྲངས།
|སུམ་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་ཙམ།
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc; text-align: center;&quot; |ཁུངས་གཏོགས།
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |རིགས།
|[[བསྟན་འགྱུར།]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f0e6cc;&quot; |
|-
| style=&quot;font-weight: bold;vertical-align: top;&quot; |སྡེ་ཚན།
|སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར། དབུ་མའི་སྐོར། པོད་ 'འ' པའི་ནང་བཞུགས།
|}
༄༅། །'''«དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ»''' ཞེས་པ་ནི་[[སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་|སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པ]]ས་དུས་རབས་བདུན་པར་མཛད་པའི་དབུ་མ་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། གཞུང་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་[[ས་བཅུ]]འི་གོ་རིམ་ལ་གཞིགས་ཏེ། དབུ་མ་པའི་ལྟ་བ་དང་སྤྱོད་པ་ལམ་རིམ་གྱིས་བཤད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་འདི་ནི་[[སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ]]་ཀྱི་དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དགོངས་དོན་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་ནང་པའི་གྲྭ་ས་ཁག་གི་སློབ་གཉེར་གྱི་ཡིག་ཆར་གྱུར་ཏེ། དབུ་མའི་ལྟ་བའི་སློབ་སྦྱོང་གི་གཞུང་གཙོ་བོའི་ངོས་ནས་སློབ་གཉེར་དང་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ།།
==མཚན་དོན།==
===མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་།===
*'''རྒྱ་གར་སྐད་དུ།''' མ་དྷྱཱ་མཱ་ཀ་ཨ་བ་ཏཱ་ར་ནཱ་མ།
*'''བོད་སྐད་དུ།''' དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ།
===མཚན་བྱང་གི་གོ་དོན།===
*'''མ་དྷྱཱ་མཱ་ཀ''' (Madhyamaka) ནི་བོད་སྐད་དུ་ &quot;དབུ་མ་&quot; ཞེས་པ་སྟེ། རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་དབུ་མའི་ལམ་ལ་གོ་དགོས།
*'''ཨ་བ་ཏཱ་ར''' (Avatāra) ནི་བོད་སྐད་དུ་ &quot;འཇུག་པ་&quot; ཞེས་པ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་གི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་འམ་གོ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཡིན།
*'''ནཱ་མ''' (Nāma) ནི་ &quot;ཞེས་བྱ་བ་&quot; ཞེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན།

== མཛད་པ་པོ་དང་བརྒྱུད་པ། ==

=== མཛད་པ་པོ། ===
དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ཆེན་པོ་[[དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་]]ནི། རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མནྟ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་རིག་པའི་གནས་ཀུན་ལ་མཁྱེན་པ་རབ་ཏུ་རྒྱས་ཏེ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལ་དད་པ་བརྟན་པོ་ཐོབ། དེ་ནས་དཔལ་[[ན་ལེནྡྲ་|ནཱ་ལེནྡྲ]]འི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བྱོན་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། སློབ་དཔོན་[[སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་]]ཀྱི་སློབ་མ་ཀ་མ་ལ་བུདྡྷི་སོགས་བཤེས་གཉེན་མང་པོ་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་མཐའ་ཡས་པ་ལ་གཟིགས་པ་མཐའ་འཁྱོལ་བར་མཛད། ལྷག་པར་དུ་མགོན་པོ་[[དཔལ་དགོན་ཀླུ་སྒྲུབ།|ཀླུ་སྒྲུབ་]]ཀྱི་དབུ་མའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ལ་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་མཛད་དེ། སློབ་དཔོན་[[ལེགས་ལྡན་འབྱེད་|ལེགས་ལྡན་འབྱེད]]་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱི་བཞེད་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་མཛད་པ་རྣམས་ལུང་རིགས་དྲག་པོས་ཚར་བཅད་དེ་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་དྲི་མ་མེད་པ་སྲོལ་གཏོད་པར་མཛད། ཁོང་གིས་ནཱ་ལེནྡྲའི་མཁན་པོ་མཛད་དེ་བསྟན་པ་སྐྱོང་བའི་སྐབས་ཤིག་ལ། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ལ་ཞལ་ཟས་དཀོན་པའི་དཀའ་ངལ་བྱུང་བར། སློབ་དཔོན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཐོབ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་རྩིག་ལྡེབས་སུ་བྲིས་པའི་བ་ལང་ཞིག་ལ་ཕྱག་གིས་བསྣུན་པས་ནུ་མ་ལས་འོ་མ་བཞོས་ཏེ། དགེ་འདུན་པ་ཀུན་ལ་འོ་མས་ཚིམ་པར་མཛད་པའི་ངོ་མཚར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། འདི་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་ཀྱང་རྟེན་འབྱུང་གི་སྣང་བ་བསླུ་བ་མེད་པར་སྟོན་པའི་གྲུབ་རྟགས་ཀྱི་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན། ཡང་སྐབས་ཤིག་ལ་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གོ་མི་དང་ལྷན་དུ་ལོ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་མཛད་དེ་མཁས་པའི་རྣམ་ཐར་བཟང་པོ་བསྐྱངས། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ལ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་སྟོན་པའི་གཞུང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་'''«'''དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་'''»'''དང་། དབུ་མ་རྩ་ཤེས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་'''«'''ཚིག་གསལ་'''»'''། དེ་བཞིན་'''«'''བཞི་བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ་'''»'''དང་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་'''«'''སྒྲོན་མ་གསལ་བ་'''»'''སོགས་མང་དུ་བཞུགས། སློབ་དཔོན་འདིའི་བཞེད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མེད་པར། ཐ་སྙད་དུ་མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་དུ་བཞེད་པ་དེ་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་འདི་ཉིད་ཕྱིས་སུ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་[[རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་|རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ]]་སོགས་མཁས་གྲུབ་དུ་མས་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་ཡང་རྩེར་འཛིན་ཏེ་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད་དོ།། མདོར་ན། སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་ནི་འཕགས་ཡུལ་དུ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་བཞེད་པ་འཁྲུལ་མེད་དུ་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་དང་། མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ནོ།།

=== འགྱུར་གྱི་ལོ་རྒྱུས། ===
'''ཐོག་མའི་འགྱུར།''' གཞུང་འདི་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་དུས་རབས་ ༡༡ ནས་ ༡༢ པའི་ནང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་ '''[[པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས།|པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས་]]''' (༡༠༥༥-༡༡༤༡?) རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ནས་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གླེགས་ལྷག་རིང་སློབ་གཉེར་མཛད་པའི་སྐབས་སུ་བསྒྱུར། ལོ་རྒྱུས་ནང་གསལ་བ་ལྟར་ན། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་དཔེ་མེད་ (Anupamapura) ཀྱི་དཔུང་། རིན་ཆེན་སྦས་པའི་ (Ratnagupta) གཙུག་ལག་ཁང་དུ། ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་འཕགས་པ་ལྷའི་སྐུ་རིང་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ '''ཏི་ལ་ཀ་''' (Tilaka) དང་ལོ་ཙཱ་བ་པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས་གཉིས་ཀྱིས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་བཞུགས་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་དཔེ་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་རོ།།

'''ཕྱི་མའི་ཞུས་དག''' དེ་རྗེས་ལོ་ཙཱ་བ་མཆོག་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ནས་ལྷ་ས་ར་ས་ར་མོ་ཆེའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བཞུགས་སྐབས། རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་པའི་མ་དཔེ་གཞན་དག་དང་གཏུགས་ནས་སླར་ཡང་ཞུས་དག་མཛད། དེ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ '''ཀ་ན་ཀ་ཝརྨ་''' (Kanakavarma) དང་ལྷན་དུ་ &quot;ཉི་འོག་ཤར་ཕྱོགས་པའི་དཔེ་&quot; དང་གཏུགས་ཤིང་། སྔར་གྱི་འགྱུར་ལ་ལེགས་བཅོས་དང་དག་ཐེར་མཛད་དེ་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་ལག་ཏུ་ཡོད་པའི་འགྱུར་འདི་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན།

=== '''འགྱུར་གྱི་གལ་གནད།''' ===
༡. '''ལྟ་བའི་འགྱུར་མཚམས།''' པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་བས་གཞུང་འདི་མ་བསྒྱུར་བའི་གོང་དུ་བོད་དུ་སློབ་དཔོན་ཞི་བ་འཚོ་དང་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི་ལུགས་ཀྱི་ &quot;དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པ་&quot; གཙོ་ཆེ་བ་དར་ཡོད་ནའང་། འགྱུར་འདི་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ &quot;དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་&quot; ལྟ་བ་བོད་དུ་གཞི་ནས་རྩ་བ་ཚུགས་པ་ཡིན།

༢. '''འགྱུར་གྱི་སྤུས་ཚད།''' [[པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས།|པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས་]]ནི་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་དགོངས་པ་ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། འགྱུར་འདི་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་རྩ་བའི་དོན་དང་མཐུན་ཞིང་བོད་སྐད་ཀྱི་ལམ་ནས་ཀྱང་གོ་བ་གསལ་པོ་ལོན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མཁས་པ་ཚོས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད།

༣. '''བརྒྱུད་པ་འཕེལ་རིམ།''' འགྱུར་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་པ་ཚབ་ཀྱི་སློབ་མ་བཞི་སོགས་བརྒྱུད་ནས་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་ཁང་རྣམས་སུ་དབུ་མའི་གཞུང་འདི་ཉིད་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་སློབ་ཚན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།

== གཞུང་བརྩམས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས། ==
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་འདི་མཛད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དགོངས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་རིམ་གྱི་ངང་ནས་དབུ་མ་པའི་ལྟ་བ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན། གཞུང་འདི་ནི་དབུ་མ་པའི་ལུགས་ཀྱི་ནང་གི་རྩོད་གླེང་ཁག་ལ་གསལ་བཤད་བྱེད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་སེམས་ཙམ་པའི་ལུགས་དང་རང་རྒྱུད་པའི་ལུགས་བཅས་ཀྱི་ལྟ་བ་རྣམས་ལ་དཔྱད་པ་རྒྱས་པར་གནང་བ་ལས། དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་གཞུང་འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ལམ་གྱི་བསྟན་པ་གཉིས་ཆར་གསལ་བར་བསྟན་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན།

== གཞུང་གི་ས་བཅད་དམ་ནང་དོན། ==
གཞུང་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུའི་གོ་རིམ་ལ་གཞིགས་ཏེ་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ས་རེ་རེའི་ཐོག་ནས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་གསལ་བར་བསྟན།

=== མཆོད་པར་བརྗོད་པ། ===
གཞུང་གི་མགོ་ཐོག་ཏུ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་། སྙིང་རྗེ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བཅས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་རྒྱུ་གསུམ་ལ་བསྟོད་པ་མཛད། ལྷག་པར་དུ་སྙིང་རྗེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་ས་བོན་དང་ཆུ། འབྲས་བུ་ཡིན་པར་བསྟན་ནས། ཐོག་མར་སྙིང་རྗེའི་བསྟོད་པ་མཛད།

=== སེམས་བསྐྱེད་དང་པོ། རབ་ཏུ་དགའ་བ། ===
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་སྟེ། སེམས་བསྐྱེད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མིང་ཐོབ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཡིན། ས་འདིའི་ཐོག་ནས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད་པ་དང་། དགའ་བ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་མྱོང་བ་ཐོབ། ས་འདིའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་བརྒྱ་ཀུན་ནས་གཡོ་བར་ནུས་པ་དང་། ངན་འགྲོའི་ལམ་རྣམས་མཐའ་དག་འགག་པ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐོབ།

=== སེམས་བསྐྱེད་གཉིས་པ། དྲི་མ་མེད་པ། ===
ས་གཉིས་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་ས་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། རྨི་ལམ་དུ་ཡང་འཆལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་མ་མི་འབྱུང་ཞིང་། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པར་འགྱུར། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མངོན་མཐོའི་སྐྱེ་བ་དང་། ཕྱི་མར་ངེས་པར་ལེགས་པའི་འབྲས་བུ་སྒྲུབ་ནུས།

=== སེམས་བསྐྱེད་གསུམ་པ། འོད་བྱེད་པ། ===
ས་གསུམ་པ་ནི་འོད་བྱེད་པའི་ས་སྟེ། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། ཤེས་བྱའི་བུད་ཤིང་མ་ལུས་པ་སྲེག་པའི་མེའི་འོད་འབྱུང་བ་ལྟར། ཤེས་རབ་ཀྱི་མེ་འབར་ཏེ་ཉི་མ་ལྟར་གསལ་བའི་སྣང་བ་འབྱུང་། གལ་ཏེ་གནས་མིན་འཁྲུག་པ་འགའ་ཞིག་གིས་ལུས་ལས་ཤ་རུས་བཅས་ཡུན་རིང་དུ་སྲང་རེ་རེ་ནས་བཅད་ཀྱང་། བཟོད་པ་གཅོད་པར་བྱེད་ལ་ལྷག་པར་སྐྱེ།

=== སེམས་བསྐྱེད་བཞི་པ། འོད་འཕྲོ་བ། ===
ས་བཞི་པ་ནི་འོད་འཕྲོ་བའི་ས་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། བརྩོན་འགྲུས་གང་དུ་འབར་བར་གྱུར་པའི་ས་འདིར། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་། བསོད་ནམས་དང་བློ་གྲོས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་འགྱུར། ས་འདིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལྷག་པར་བསྒོམས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་སྣང་བ་ཟངས་ཀྱི་འོད་པས་ལྷག་པར་འབྱུང་།

=== སེམས་བསྐྱེད་ལྔ་པ། སྦྱང་དཀའ་བ། ===
ས་ལྔ་པ་ནི་སྦྱང་དཀའ་བའི་ས་སྟེ། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདི་ནི་བདུད་རྣམས་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་སྦྱང་དཀའི་ས་ལ་ཕམ་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན། བསམ་གཏན་ལྷག་ཅིང་བློ་བཟང་བདེན་པའི་རང་བཞིན་ཞིབ་མོ་རྟོགས་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་འཐོབ།

=== སེམས་བསྐྱེད་དྲུག་པ། མངོན་དུ་གྱུར་པ། ===
ས་དྲུག་པ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་སྟེ། [[ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་|ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ]]་གཙོ་བོར་སྤྱོད། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་གནས་ཏེ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཤིང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འབྱུང་བའི་དེ་ཉིད་མཐོང་བས་འགོག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ས་དྲུག་པའི་ནང་དོན་ནི་གཞུང་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འདིར་དབུ་མ་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་བཤད་པ་རྒྱས་པོ་འདུས་ཡོད། བདག་མེད་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་གསལ་བར་བསྟན།

== བདག་མེད་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པ། ==

=== གང་ཟག་གི་བདག་མེད། ===
སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། བདག་ཅེས་པ་དེ་རྟག་པ་དང་། གཅིག་པུ། དབང་མེད་པའི་བདག་ཅེས་པ་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པ་དེ་མེད་པར་བསྟན། དེ་ཡང་བདག་དེ་ཕུང་པོ་དང་དེ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན། གཞན་ཡང་མ་ཡིན། ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཕུང་པོའི་རྟེན་ཡང་མ་ཡིན། ཕུང་པོ་ལ་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཕུང་པོའི་ཚོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཕུང་པོའི་དབྱིབས་ཙམ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་སྒོ་ནས་དཔྱད་ནས། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་བདག་མེད་པར་གསལ་བཤད་མཛད།

=== ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད། ===
ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བསྟན། དེ་ཡང་དངོས་པོ་རྣམས་བདག་ལས་མི་སྐྱེ། གཞན་ལས་མི་སྐྱེ། གཉིས་ལས་མི་སྐྱེ། རྒྱུ་མེད་པར་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཐལ་འགྱུར་གྱི་རིགས་པས་བརྟགས་ནས། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གསལ་བཤད་མཛད།

== སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ། ==
གཞུང་འདིའི་ནང་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་བཅུ་དྲུག་ཙམ་གསལ་བཤད་མཛད་དེ། ནང་སྟོང་པ་ཉིད། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད། སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད། ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད། དོན་དམ་སྟོང་པ་ཉིད། འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད། མཐའ་ལས་འདས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད། དོར་བ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད། རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད། རང་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད། མི་དམིགས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད། དངོས་པོ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་སོགས་ཡིན། འདི་དག་གི་ནང་ནས་རེ་རེ་ལ་དོན་དང་དགོས་པ་ཡོད་ལ། དགོས་པ་དེ་ཡང་དངོས་པོར་ཞེན་པའི་ལོག་པའི་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་སེལ་བའི་ཆེད་ཡིན།

== བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག ==
སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གསལ་པོར་མཛད་དེ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་བདེན་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ། དོན་དམ་བདེན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་མཐོང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་དང་། མཐོང་བ་བརྫུན་པའི་ཤེས་པས་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཏེ། འཁྲུལ་པའི་བློས་གཟུང་བའི་སྣང་བ་ཡིན། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ནི་དབུ་མ་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ལ་མ་བརྟེན་པར་དོན་དམ་ཐོབ་མི་སྲིད་ལ། དོན་དམ་མ་རྟོགས་པར་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བ་ཐོབ་མི་སྲིད་པས་གཉིས་ཀར་དགོས་པ་ཡོད།

== སེམས་ཙམ་པའི་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ། ==
ས་དྲུག་པའི་ནང་དུ་སེམས་ཙམ་པའི་ལུགས་ལ་རྒྱས་པར་དཔྱད་པ་གནང་ཡོད། སེམས་ཙམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་ཅིང་སེམས་ཙམ་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དེ་ལ། ཐལ་འགྱུར་བའི་རིགས་པས་དཔྱད་ནས། གཟུང་བ་མེད་ན་འཛིན་པ་ཡང་མེད་པས། སེམས་ཙམ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པར་བསྟན། དེ་ལྟར་སེམས་ཙམ་པའི་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ་གནང་བ་ནི། རིམ་གྱིས་གོལ་ས་མེད་པར་དབུ་མ་པའི་ལྟ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཐབས་སུ་གསུངས་པ་ཞིག་ཡིན།

== རང་རྒྱུད་པའི་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ། ==
གཞུང་འདིའི་ནང་དུ་རང་རྒྱུད་པའི་ལུགས་ལ་ཡང་དཔྱད་པ་གནང་ཡོད། རང་རྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་སྒྲུབ་དགོས་པར་སྨྲ་བ་དེ་ལ། ཐལ་འགྱུར་བས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཚད་མ་དང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་ལ་དགོས་པ་མེད་པར་བསྟན། དེ་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་ན་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པས། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཚད་མ་དང་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་སྲིད་མི་སྲིད་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པ་ཡིན་པར་བསྟན།

=== སེམས་བསྐྱེད་བདུན་པ། རིང་དུ་སོང་བ། ===
ས་བདུན་པ་ནི་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་སྟེ། ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། རིང་དུ་སོང་བ་འདིར་སྐད་ཅིག་དང་སྐད་ཅིག་ལ་འགོག་པར་འཇུག་འབྱུང་ཞིང་། ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལེགས་པར་འབར་བ་འཐོབ།

=== སེམས་བསྐྱེད་བརྒྱད་པ། མི་གཡོ་བ། ===
ས་བརྒྱད་པ་ནི་མི་གཡོ་བའི་ས་སྟེ། སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། མི་གཡོ་བ་འདིར་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་ཐོབ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་རྩ་བ་ནས་ཞི་བར་འགྱུར། ས་འདིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་འགོག་པ་ལས་སློང་བར་མཛད་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འཁོར་བར་སྤྱོད་པ་མི་འགོག་པར་སྙིང་རྗེས་བསྐུལ།

=== སེམས་བསྐྱེད་དགུ་པ། ལེགས་པའི་བློ་གྲོས། ===
ས་དགུ་པ་ནི་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ས་སྟེ། སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། ས་འདིར་[[སྟོབས་བཅུ་|སྟོབས་བཅུ]]་རྫོགས་པར་དག་འགྱུར་ཞིང་། ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཆོས་བཞི་ཡོངས་སུ་དག་པ་འཐོབ། ཆོས་སྟོན་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འགྱུར།

=== སེམས་བསྐྱེད་བཅུ་པ། ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན། ===
ས་བཅུ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་ས་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཙོ་བོར་སྤྱོད། ས་འདིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལས་དབང་བསྐུར་བ་དམ་པ་འཐོབ་ཅིང་། ཡེ་ཤེས་ལྷག་པར་མཆོག་ཏུ་བྱུང་། ཆར་སྤྲིན་རྣམས་ལས་ཆུ་ཆར་འབབ་པ་ལྟར། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་གི་ཆེད་དུ་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་ཆར་འབབ།

== སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུམ། ==
གཞུང་གི་མཇུག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུམ་གྱི་བསྟན་པ་གསལ་བཤད་མཛད་དེ། [[ཆོས་ཀྱི་སྐུ་|ཆོས་ཀྱི་སྐུ།]] [[ལོངས་སྐུ་|ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ]]། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བཅས་ཡིན། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཤེས་བྱའི་བུད་ཤིང་སྐམ་པོ་མ་ལུས་པ་བསྲེགས་པས་ཞི་བ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་ཅིང་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཟིན་པ་སྟེ། རྟག་པར་ཞི་བའི་དེ་ཉིད་ལ་གནས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་སྣང་བར་འགྱུར། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི་འགྲོ་བ་སྣ་ཚོགས་ལ་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་དང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་མཐུན་པར་སྣ་ཚོགས་སུ་སྤྲུལ་ཏེ། ཁྱབ་བདག་གི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད།

== སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་སྟོབས་བཅུ། ==
གཞུང་འདིའི་ནང་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་རྒྱས་པར་གསལ་བཤད་མཛད་དེ། སྟོབས་བཅུའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་ཏུ་བཀོད། སྟོབས་བཅུ་ནི། གནས་དང་གནས་མིན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། མོས་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། བསམ་གཏན་རྣམ་ཐར་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་བཅས་ཡིན། སྟོབས་བཅུ་འདི་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཏེ། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པའི་མཐུ་ཡིན།

== ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས། ==
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་འདི་ལ་གཞུང་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་འགའ་ཡོད་དེ། 

དང་པོ། གཞུང་འདི་ནི་དབུ་མའི་ལྟ་གྲུབ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་རིམ་གཉིས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གསལ་བར་བསྟན་པའི་གཞུང་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུའི་གོ་རིམ་ལ་གཞིགས་ཏེ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་བཤད་པ་ནི་གཞུང་འདིའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡིན།

གཉིས་པ། གཞུང་འདི་ནི་ཐལ་འགྱུར་བའི་དཔྱད་ངོར་གཞན་ལུགས་དགག་པ་ལ་ཞིབ་ཕྲ་དང་། ལྷག་པར་དུ་སེམས་ཙམ་པའི་ལུགས་དང་རང་རྒྱུད་པའི་ལུགས་ལ་རྒྱས་པར་དཔྱད་པ་གནང་བ་ནི། དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལུགས་གསལ་བར་བསྒྲུབ་པའི་ཆེད་ཡིན།

གསུམ་པ། གཞུང་འདི་ནི་རིགས་པའི་དཔྱད་གཞི་རྒྱས་པར་བཀོད་པ་དང་ལྷན་དུ། སྙིང་རྗེ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གལ་ཆེ་བ་ཡང་ཆེས་མཐོར་བསྟན་པས། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་གསལ་པོར་བསྟན།

== ཤུགས་རྐྱེན་དང་འཕྲིན་ལས། ==
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་པའི་གཞུང་ཞིག་ཡིན།

དང་པོར། གཞུང་འདི་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲྭ་ས་ཆེ་ཁག་གི་ཡིག་ཆའི་ངོས་ནས་དབུ་མའི་ལྟ་གྲུབ་སློབ་སྦྱོང་གི་གཞུང་གཙོ་བོར་གྱུར། 

གཉིས་པར། གཞུང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དབུ་མ་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་དང་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་མང་པོ་བྱུང་། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དུ་མས་གཞུང་འདིའི་འགྲེལ་པ་དང་མཆན་འགྲེལ་སོགས་རྩོམ་པ་མང་པོ་མཛད།

གསུམ་པར། གཞུང་འདི་ནི་ནང་པའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱི་རྩོད་པ་དང་དགག་ལན་གྱི་རིག་གནས་སྤེལ་བར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་། ས་དྲུག་པའི་ནང་དོན་ལྷག་པར་དུ་རྩོད་གླེང་གི་གཞི་རྩར་གྱུར།

བཞི་པར། གཞུང་འདིའི་ནང་གསལ་བཤད་བྱས་པའི་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལུགས་ནི། བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཙོ་བོར་གྱུར་ཏེ། [[དགེ་ལུགས་པ།|དགེ་ལུགས]]་པ་སོགས་ཆོས་བརྒྱུད་མང་པོས་ལུགས་འདི་ཁས་ལེན་དུ་བཅུག

ལྔ་པར། གཞུང་འདིའི་ལུང་དང་རིགས་པའི་བཤད་སྲོལ་ནི། བོད་ཀྱི་དགེ་བཤེས་རྣམས་ཀྱི་བློ་རིག་དང་ལེགས་བཤད་ཀྱི་རིག་གནས་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་བར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་།

== པར་གཞི་ཁག ==
*སྡེ་དགེ་པར་མ། 
*ཅོ་ནེ་པར་མ། 
*སྣར་ཐང་པར་མ།
*པེ་ཅིང་པར་མ།
*གསེར་བྲིས་མ།
*དཔེ་བསྡུར་མ།

== དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། ==
གཞུང་འདི་ལ་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་དང་སློབ་ཚན་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནས་ཀྱང་གཞུང་འདིའི་ཐོག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། བོད་ཀྱི་གྲྭ་ས་ཁག་ནས་གཞུང་འདི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ས་དྲུག་པའི་ནང་དོན་ལ་དུས་ཚོད་མང་པོ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ས་གཞན་རྣམས་ནི་སྙིང་བསྡུས་ཙམ་བཤད་པ་ཡིན། ད་ལྟ་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ། བོད། རྒྱ་ནག་བཅས་ཀྱི་གྲྭ་ས་ཁག་ནས་གཞུང་འདི་བེད་སྤྱོད་རྒྱུན་ལྡན་དུ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

== ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད། ==

=== '''༡. ནང་ཁུལ་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།''' ===
* ཝེ་ཁེ་བོད་ཀྱི་རིག་མཛོད། [[oldwikisource:དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ།|དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ།]]

=== '''༢. ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།''' ===
* ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། BDRC: [https://library.bdrc.io/show/bdr:MW23703_3861?s=%2Fosearch%2Fsearch%3Fq%253D%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252596%2525E0%2525BD%2525B4%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%2525A3%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%2525A0%2525E0%2525BD%252587%2525E0%2525BD%2525B4%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252594%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%25259E%2525E0%2525BD%2525BA%2525E0%2525BD%2525A6%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252596%2525E0%2525BE%2525B1%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252596 དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ།] (MW23703_3861)

== གསལ་བཤད།==
ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་གཞུང་འདིའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ནང་དོན་ཞིབ་ཕྲ་དག་ད་དུང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་དང་ཞུ་དག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་དགོས་པ་ཡིན།

[[Category:ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས།]]
[[Category:བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས།]]
[[Category:བསྟན་འགྱུར།]]
[[Category:དབུ་མ།]]</text>
      <sha1>mb2km50yifp539z2gs78val2162rdwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>བྲོས་བྱོལ། (༡༩༧༢ གློག་བརྙན།)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26479</id>
    <revision>
      <id>162605</id>
      <parentid>157156</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23708</id>
      </contributor>
      <comment>Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>162605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74296" sha1="89t7nyjdm7of47999udcaj4nxl5mxao" xml:space="preserve">འདི་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ལོའི་ཨ་རིའི་འཁྲབ་འཁྲུག་གློག་བརྙན་ '''The Getaway''' (བྲོས་བྱོལ།) ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་བོད་སྒྱུར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།
----

== ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། ==
'''The Getaway''' ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་ཇིམ་ཐོམ་སོན་ (Jim Thompson) གྱིས་བརྩམས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་ ༡༩༧༢ ལོའི་ཨ་རིའི་འཁྲབ་འཁྲུག་གློག་བརྙན་ཞིག་ཡིན། གློག་བརྙན་འདི་ནི་འཁྲབ་སྟོན་པ་གྲགས་ཅན་སེམ་པེ་ཀིན་ཕ་ (Sam Peckinpah) ཡིས་འཁྲབ་ཁྲིད་བྱས་པ་དང་། ལྷ་ལྕམ་བཟའ་མི་སྟེ་སི་ཊིབ་མེཀ་ཁུན་ (Steve McQueen) དང་ཨེ་ལི་མེག་གྷྲོ་ (Ali MacGraw) གཉིས་ཀྱིས་གཙོ་འཁྲབ་བྱས་ཡོད།

=== གློག་བརྙན་གྱི་ནང་དོན་སྙིང་པོ། ===
གློག་བརྙན་གྱི་ནང་དོན་ནི་བཙོན་ཁང་དུ་ཚུད་པའི་རྐུན་ཇག་གཙོ་བོ་ཁཱ་ཊར་ &quot;ཌོག་&quot; མེག་ཁོལ་ (Doc McCoy) ཡི་སྐོར་ཡིན། ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་ཁེ་རོལ་ (Carol) གྱིས་ཁོང་བཙོན་གྲོལ་གཏོང་ཆེད་དཔོན་རིགས་ཤིག་དང་ངན་པ་ལག་སྦྲེལ་བྱས་ཏེ། ཆ་རྐྱེན་དུ་ཊེག་སས་ (Texas) ནང་གི་དངུལ་ཁང་ཞིག་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་དགོས་པའི་གྲོས་མཐུན་བྱུང་། འོན་ཀྱང་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་རྗེས་གཡོ་སྒྱུ་དང་རྒྱབ་གཏོད་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བས། མེག་ཁོལ་བཟའ་མི་གཉིས་ཉེན་རྟོག་པ་དང་ནག་ཉེས་ཅན་གཞན་གྱིས་རྗེས་འདེད་བྱེད་བཞིན་པའི་ཁྲོད་མེག་སི་ཀོ་ (Mexico) རུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་།
----

== བཟོ་སྐྲུན་དང་འཁྲབ་སྟོན་པ། ==

* '''འཁྲབ་ཁྲིད་པ།''' སེམ་པེ་ཀིན་ཕ།
* '''འཁྲབ་གཞུང་རྩོམ་པ་པོ།''' ཝལ་ཊར་ཧིལ། (Walter Hill)
* '''གཙོ་འཁྲབ་པ།''' སི་ཊིབ་མེཀ་ཁུན་དང་ཨེ་ལི་མེག་གྷྲོ།
* '''འཁྲབ་ཡུལ།''' གཙོ་བོ་ཊེག་སས་ནང་དུ་པར་ལེན་བྱས།

----

== གློག་བརྙན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་བསྐྱར་ཞིབ། ==
༡༩༧༢ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ཐོག་མར་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པའི་སྐབས་སུ། དཔྱད་བརྗོད་པ་ཁ་ཅིག་གིས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། མི་མང་གི་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་སྟེ་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་ ༣༦ ལྷག་གི་ཁེ་བཟང་བྱུང་། འདི་ནི་ ༡༩༧༢ ལོའི་ཡོང་འབབ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གློག་བརྙན་ཨང་བརྒྱད་པ་དེ་ཆགས་པ་དང་། སི་ཊིབ་མེཀ་ཁུན་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་མི་ཚེའི་ནང་གི་གྲུབ་འབྲས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལོར་གློག་བརྙན་འདི་བསྐྱར་བཟོ་བྱས་ཤིང་། དེའི་ནང་ཨེ་ལེག་སྦལ་ཌུ་ཝིན་ (Alec Baldwin) དང་ཀིམ་བྷེ་སིན་གྷར་ (Kim Basinger) གཉིས་ཀྱིས་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་ཡོད།
----

== གཙོ་བོའི་འཁྲབ་སྟོན་པའི་མིང་ཐོ། ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''འཁྲབ་སྟོན་པ།'''
|'''གློག་བརྙན་ནང་གི་མིང་།'''
|-
|Steve McQueen
|Doc McCoy
|-
|Ali MacGraw
|Carol McCoy
|-
|Ben Johnson
|Jack Beynon
|-
|Al Lettieri
|Rudy Butler
|-
|Sally Struthers
|Fran Clinton
|}
----'''གནས་ཚུལ་འདིའི་ནང་ནས་ཁྱེད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གློག་བརྙན་གྱི་ནང་དོན་ནམ་ཡང་ན་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་གང་གི་སྐོར་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་འདོད་དམ།'''
{{གློག་བརྙན་གྱི་ཆ་འཕྲིན།|image=The Getaway 1972 poster.jpg|alt=Two documents, which include photos of a man and a woman, are placed beneath a handgun and half-dozen bullets.|caption=Theatrical release poster|director=[[Sam Peckinpah]]|producer={{ubl|Mitchell Brower|[[David Foster (film producer)|David Foster]]&lt;ref name=&quot;afi&quot;/&gt;}}|screenplay=[[Walter Hill]]|based_on={{Based on|''[[The Getaway (novel)|The Getaway]]''&lt;br&gt;1958 novel|[[Jim Thompson (writer)|Jim Thompson]]}}|starring={{Plainlist|
* [[Steve McQueen]]
* [[Ali MacGraw]]
* [[Ben Johnson (actor)|Ben Johnson]]
* [[Al Lettieri]]
* [[Sally Struthers]]
}}|music=[[Quincy Jones]]|cinematography=[[Lucien Ballard]]|editing=[[Robert L. Wolfe]]|production_companies={{ubl|[[First Artists]]|Solar Productions|David Foster Productions|Tatiana Films&lt;ref name=&quot;afi&quot;&gt;{{AFI film|54532|The Getaway}}&lt;/ref&gt;}}|distributor=[[National General Pictures]]&lt;ref name=&quot;afi&quot;/&gt;|released={{Film date|1972|12|19|Los Angeles}}&lt;ref name=&quot;afi&quot;/&gt;|runtime=122 minutes&lt;ref name=&quot;afi&quot;/&gt;|country=United States|language=English|budget=$3.3 million{{sfn|Eliot|2011|p=222}}{{sfn|Weddle|1994|p=310}}|gross=$36.7 million {{small|(US)}}&lt;ref name=budget&gt;{{cite web | title=The Getaway (1972) |url=https://www.the-numbers.com/movie/Getaway-The#tab=summary | publisher=[[The Numbers (website)|The Numbers]] | access-date=January 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615191034/http://www.the-numbers.com/movie/Getaway-The#tab=summary |archive-date=June 15, 2017}}&lt;/ref&gt;}}
༡༩༧༢ ལོར་ ཇིམ་ཐོམ་སོན་ གྱིས་བྲིས་ པའི་སྒྲུང་རིང་ ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་ཨ་རིའི་ འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་སེམས་ '''''ངར་སློང་བའི་''''' གློག་བརྙན་ཞིག་ཡིན། གློག་བརྙན་དེ་ སམ་པེག་ཁིན་ པ་ཡིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་། ཝོལ་ཊར་ཧིལ་ གྱིས་བྲིས་པ་དང་། དེའི་ནང་ སི་ཊིབ་མེག་ཁུའིན་ དང་ ཨ་ལི་མེག་གྷོ་ གཉིས་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་རུ་ཁག་དང་། བེན་ཇོན་ སོན་དང་། ཨལ་ལེ་ཊི་ རི། སེ་ལི་སི་ཊུ་ཐར་ བཅས་ འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ས་ཁུལ་དེ་བཙོན་ཁང་དུ་བཙུགས་པའི་རྐུན་མ་ཀར་ཊར་&quot;ཌོག་&quot;མེག་ཀོ་ཡི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། ཁོང་གི་ཨམ་སྲུ་ཁེ་རོལ་གྱིས་ཁོང་ཚོས་ [[ཋེག་ཟ་སི།|ཊེག་སས་]] ནང་གི་དངུལ་ཁང་ཞིག་རྐུ་འཕྲོག་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་འོག་ཁོང་གློད་གྲོལ་གཏོང་རྒྱུའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བྱ་སྤྱོད་དེའི་རྗེས་སུ་ལྕགས་ཐག་གཉིས་ལྡན་ཞིག་བྱུང་བ་དང་། མཀ་ཀོ་ཡི་ཚོ་ཉེན་རྟོག་པ་དང་ཁྲིམས་འགལ་བ་ཚོས་རྗེས་འདེད་ཚ་པོ་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་ [[མེག་སི་ཀོ།|མེག་]] སི་ཀོ་ལ་བྲོས་དགོས་བྱུང་ཡོད།

ཕི་ཊར་བྷོ་གྷ་ཌ་ནོ་ཝི་ ཆི་ཡི་ ''གློག་བརྙན་མཐའ་མའི་ལས་རིམ་གྱིས་'' མེག་ཁུའིན་དང་བཟོ་སྐྲུན་པ་ ཌེ་ཝིཌ་ཕོ་སི་ཊར་གཉིས་ ལ་ཡིད་འཐད་བྱུང་བ་དང་། ཁོང་ཐོག་ ''མར་བྲོས་བྱོལ་གྱི་ལེ་ཚན་'' གྱི་འགན་འཛིན་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས། ཐོམ་སོན་སྒྲུང་གཏམ་བྲིས་པར་གྲུ་གཟིངས་སྟེང་ལ་ཡོང་ཡོད་ཀྱང་། ཁོང་དང་མེག་ཁུན་གྱི་བར་ལ་གསར་གཏོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བྱུང་བ་དང་། རྩོམ་སྒྲིག་དང་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་པའི་ལས་འགན་དེ་མཐར་ཧིལ་དང་པེག་ཁིན་པ་གཉིས་ལ་སྤྲད་ཡོད། པར་ལེན་གཙོ་བོ་ ༡༩༧༢ ཟླ་༢ ཚེས་༧ ཉིན་ཊེག་སས་ས་ཁུལ་དུ་འགོ་བཙུགས་པ་རེད། གློག་བརྙན་དེས་ལོ་དེ་རང་ལ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པའི་ཁེ་བཟང་མེད་པའི་ ''བོན་ནར་ཆུང་བ་'' དེ་ལ་མཉམ་དུ་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་མེག་ཁུའིན་དང་པེག་ཁིན་པ་གཉིས་སླར་ཡང་མཉམ་དུ་བསྡུས་ཡོད།

༡༩༧༢ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ ''གློག་བརྙན་ The Getaway'' ཐོག་མར་སྟོན་པ་རེད། ༡༩༧༢ ལོའི་གློག་བརྙན་དེ་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་ ༣༦ ལྷག་ཙམ་གྱི་ཡོང་འབབ་ཐོབ་པའི་གློག་བརྙན་ ཞིག་ཡིན། མིང་གཅིག་པའི་གློག་བརྙན་བསྐྱར་བཟོ་བྱས་པ་དེའི་ནང་ ཨ་ལེག་བྷལ་ཌི་ཝིན་ དང་ ཀིམ་བྷ་སིང་གར་ གྱི་བཟའ་ཟླའི་རུ་ཁག་གིས་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་པ་དེ་༡༩༩༤ལོར་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས།

== རེའུ་མིག་བཟོ་བ ==
མཚོན་ཆ་བཀོལ་ནས་ཨར་འདམ་གྱི་ཉེས་མིང་འོག་ལོ་བཅུའི་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་ནས་ལོ་བཞི་ཕྱིན་པའི་རྗེས་སུ་ཀར་ཊར་&quot;ཌོག་&quot;མེག་ཀོ་ཡི་ལ་ཊེག་སས་བཙོན་ཁང་ནས་གློད་གྲོལ་མ་ཐོབ་པ་རེད། དེ་ནས་ཁོང་གི་ཨམ་སྲུ་ཁེ་རོལ་ཁོང་ལ་འཚམས་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཁོང་གིས་ སན་ཨན་ཊོ་ནིའོ་ཡི་ ཁྲིམས་ཐག་གཅོད་པའི་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་དང་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ཀྱི་ཚོང་པ་ཇེག་བྷེ་ནོན་དང་མཉམ་དུ་ཁོང་གློད་གྲོལ་གཏོང་བའི་གྲོས་མཐུན་བཟོ་བར་དགོས་མཁོ་ཡོད་ཚད་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་བཏང་ཡོད། བེ་ནོན་གྱིས་ཌོག་ལ་གློད་གྲོལ་གཏོང་བར་སྟབས་བདེ་བཟོས་པ་དེ་ནི་ཁོང་གིས་རུ་ཌི་བྷ་ཊ་ལར་དང་ཕེརེང་ཇེག་སོན་གཉིས་དང་མཉམ་དུ་དངུལ་ཁང་ཨར་འདམ་གྱི་འཆར་གཞི་བརྩམས་ནས་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་འོག་ཡིན། རྐུན་མ་དེ་ཐོག་མར་འཆར་གཞི་ལྟར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཕེརེངཀ་ཡིས་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོབ་པ་གཅིག་བསད་པ་རེད། དེ་ནས་རུ་ཌི་ཡིས་ཁོང་ཚོའི་མོ་ཊའི་ནང་དུ་ཕེརེངཀ་བསད་པ་རེད། གཏན་འཁེལ་བྱས་པའི་འཛོམས་གནས་ཞིང་ཁའི་སྒོ་ར་རྙིང་པ་དེར་རུ་ཌི་ཡིས་ཌོག་ལ་མདའ་བརྒྱབ་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ཌོག་དང་ཁེ་རོལ་གྱིས་ཨ་སྒོར་ཁྲི་༥༠༠ [ a ] བླངས་ནས་བྲོས་སོང་། རུ་ཌི་ཡིས་གསང་བའི་ཐོག་ནས་ མདེའུ་འགོག་པའི་གོས་ཐུང་ གྱོན་ནས་རྨས་སྐྱོན་ཕོག་ཡོད།

ཌོག་གིས་ཁོང་གི་ཕྱུགས་རའི་ནང་དུ་བྷེ་ནོན་དང་མཇལ་སྐབས། ཀེ་རོལ་གྱིས་ཌོག་བསད་པར་མགོ་སྐོར་བརྒྱབ་པ་རེད། ཡིན་ནའང་ཁེ་རོལ་གྱིས་ཁོ་མོའི་མེ་མདའ་དེ་བྷེ་ནོན་ལ་འཐེན་ནས་དེའི་ཚབ་ཏུ་ཁོ་བསད་པ་རེད། ཀ་རོལ་གྱིས་ཁོ་ལ་མདའ་མ་བརྒྱབ་གོང་དུ་བྷེ་ནོན་གྱིས་ཁོ་ལ་འཕྱ་དམོད་བྱས་པའི་ཌོག་གིས་ཁེ་རོལ་གྱིས་ཁོ་རང་གློད་གྲོལ་ཐོབ་ཆེད་དུ་བྷེ་ནོན་དང་མཉམ་དུ་འདོད་སྤྱོད་བྱས་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་། ཁོས་ཁོང་ཁྲོ་ཆེན་པོས་དངུལ་བསྡུ་རུབ་བྱས་པ་དང་། འཁྲུག་རྩོད་དྲག་པོ་བྱུང་རྗེས། བཟའ་ཟླ་དེ་གཉིས་ ཨེལ་པ་སོའི་ས་མཚམས་ ལ་སོང་ཡོད།

རུ་ཌི་ཡིས་རང་ཉིད་བསྡུ་རུབ་བྱས་ནས་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་སྒོ་ཕྱུགས་སྨན་པ་ཧ་རོལཌ་ཁི་ལིན་ཊོན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་མོ་ཊ་བཏང་ནས་ཁོང་གི་རྨས་སྐྱོན་ལ་སྨན་བཅོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རུ་ཌི་ཡིས་སྨན་པ་དང་ཁོང་གི་ཨམ་སྲུ་ཕྲན་བཙན་ཁྲིད་བྱས་ཏེ་ཌོག་དང་ཁེ་རོལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རེད། བེ་ནོན་གྱི་སྤུན་མཆེད་ཁུ་ལི་དང་ཁོང་གི་རུ་ཁག་གིས་ཀྱང་མེག་ཁོ་ཡི་ཚོ་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་ཤིག་ཏུ་ མགོ་སྐོར་བ་ ཞིག་གིས་ཁེ་རོལ་དང་མཉམ་དུ་སྒམ་གྱི་ལྡེ་མིག་བརྗེ་རེས་བྱས་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་དངུལ་གྱི་ཁུག་མ་རྐུ་འཕྲོག་བྱས། རྐུན་མ་དེས་དངུལ་གྱི་ཐུམ་སྒྲིལ་གཅིག་ཁུག་མའི་ནང་དུ་བླུགས་ཟིན་ཡོད་ཀྱང་། རྨས་སྐྱོན་ཕོག་པའི་རྐུན་མ་དང་མེ་འཁོར་གྱི་འགྲུལ་པ་ཞིག ཌོག་གིས་ཁོ་ལ་ ཆུ་མེ་མདའ་ འཕེན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པའི་བུ་ཆུང་ཞིག ཉེན་རྟོག་ཁང་དུ་བསྐྱལ་ནས་ཌོག་གི་མེ་མདའ་དེ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ཁེ་རོལ་གྱིས་མོ་ཊ་ཞིག་ཉོས་པ་དང་། ཁོང་ཚོ་གློག་ཆས་ཚོང་ཁང་ཞིག་ལ་མོ་ཊ་བཏང་བ་རེད། ཌོག་གིས་འཁྱེར་ཐུབ་པའི་རླུང་འཕྲིན་ཉོ་སྐབས་རླུང་འཕྲིན་གཞན་པ་དང་བརྙན་འཕྲིན་དེ་དག་གིས་ཁོང་ཚོ་སྔོན་མའི་དོན་རྐྱེན་ནང་ཞུགས་པའི་གནས་ཚུལ་རྒྱང་བསྒྲགས་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་རེད། ཌོག་དེ་འཕྲལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་འགྲོ་གི་ཡོད་ཀྱང་། བདག་པོ་དེས་བརྙན་འཕྲིན་ནང་ཁོང་གི་པར་མཐོང་ནས་ཉེན་རྟོག་པར་ཁ་པར་བཏང་བ་རེད། ཌོག་གིས་ཁྱིམ་མཚེས་རྩེད་མོའི་ཅ་ལག་གི་ཚོང་ཁང་ཞིག་ནས་མེ་མདའ་རྐུ་འཕྲོག་བྱས་པ་དང་།

རུ་ཌི་དང་སྒོ་ཕྱུགས་སྨན་པའི་ཨམ་སྲུ་ཕྲན་གྱི་བར་གྱི་ཕན་ཚུན་གྱི་ཡིད་འཕྲོག་པ་དེས་ཁོང་གཉིས་མོ་ཊེལ་གྱི་རྐུབ་སྟེགས་སྟེང་ལ་བསྡམས་པའི་རྨོ་ལགས་ཀྱི་མདུན་དུ་ཐེངས་གཉིས་ལ་མོས་མཐུན་གྱི་འདོད་སྤྱོད་བྱེད་པར་སྐུལ་མ་བཏང་ཡོད། དམའ་འབེབས་བྱས་ཏེ་སྒོ་ཕྱུགས་སྨན་པས་ཁྲུས་ཁང་ནང་དུ་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་བ་རེད། རུ་ཌི་དང་ཕྲན་གཉིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་གཏོང་བར་ངོས་ལེན་མ་བྱེད་པར་མུ་མཐུད་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། རུ་ཌི་ཡིས་མེག་ཁོ་ཡི་ཚོ་ ས་ ཆ་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཤེས་པས་ཁོང་ཚོས་ཨེལ་པ་སོའི་ལའུ་ལིན་མགྲོན་ཁང་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཌོག་དང་ཁེ་རོལ་གཉིས་ཀྱིས་ནང་དུ་འཛུལ་སྐབས་ཁོང་ཚོས་ཟ་མ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ལཱག་ལིན་གྱིས་ཁོང་གི་ནང་མི་ཚོ་གང་ཞིག་སྡུག་པོ་ཞིག་འབྱུང་རྒྱུ་ཡིན་པས་བཏང་བ་དེ་ཌོག་གིས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་། ཁོས་ཁེ་རོལ་ལ་གྱོན་ཆས་མགྱོགས་པོ་གྱོན་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་བཏང་ནས་ཁོང་ཚོ་བྲོས་ཐུབ་པ་བྱས། ཕྲན་གྱིས་ཕྲུ་གུ་བཙའ་མཁན་གྱི་བུ་མོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་སྐབས་མཚོན་ཆ་གྱོན་པའི་རུ་ཌི་ཁོང་ཚོའི་སྒོ་འགྲམ་དུ་ཡོང་གི་ཡོད། ཉེ་འགྲམ་གྱི་སྒོ་ནས་བལྟས་ན། ཌོག་གིས་རུ་ཌི་གསོན་པོ་མཐོང་ནས་ཧ་ལས་པར་གྱུར། ཁོས་རུ་ཌི་ཡི་རྒྱབ་ལ་མགོ་སྐོར་བཏང་ནས་ཁོ་ལ་རྡུང་བ་དང་། ཕྲན་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

མཀ་ཀོ་ཡིས་མགྲོན་ཁང་ནས་ཐོན་པར་འབད་སྐབས་ཁུ་ལི་དང་ཁོང་གི་རྐུན་མ་ཚོ་སླེབས་ཡོད། ཁང་མིག་དང་། ཐེམ་སྐས་ཁང་། གློག་སྐས་བཅས་སུ་མེ་མདའི་འཁྲུག་རྩོད་དྲག་པོ་བྱུང་བ་དང་། ཁུ་ལི་ཡི་མི་གཅིག་མ་གཏོགས་ཚང་མ་བསད་པ་རེད། ཡིག་ཆ་དེས་ཁོ་བདེ་འཇགས་ངང་བྲོས་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་སྤྲད་ཡོད། རུ་ཌི་ཡོང་ནས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཌོག་དང་ཁེ་རོལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་མེ་གསོད་ཁང་དུ་བསྐྱོད་དེ་ཁོང་ཚོར་མེ་མདའ་བརྒྱབ་པ་རེད། ཌོག་གིས་མེ་བཏང་ནས་ཁོ་བསད་པ་རེད། ཉེན་རྟོག་པ་ལམ་ཁར་ཡོད་པའི་སྐབས་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཀྱིས་སྣུམ་འཁོར་ཞིག་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཏེ་ཁ་ལོ་བ་དེ་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་བ་ཕྱུགས་རྒན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གཉིས་མེག་སི་ཀོ་ལ་འཁྲིད་དགོས་པའི་བཙན་ཤེད་བྱས། ས་མཚམས་བརྒལ་རྗེས་ཌོག་དང་ཁེ་རོལ་གྱིས་བ་ཕྱུགས་ལ་ཁོང་གི་སྣུམ་འཁོར་རྙིང་པའི་ཆེད་དུ་ཨ་སྒོར་ ༣༠༠༠༠ [ b ] སྤྲད་ཡོད། དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང་ནས་བ་ཕྱུགས་དེ་རྐང་ཐང་དུ་ཨེལ་པ་སོ་ལ་ལོག་འགྲོ་གི་ཡོད། དེ་བཞིན་བཟའ་ཟླ་དེ་གཉིས་མུ་མཐུད་དུ་མེག་སི་ཀོ་ལ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་ནག་ཉེས་དང་དངུལ་ལྷག་མ་རྣམས་བླངས་ནས་ཕྱིར་ཐོན་ཡོད།

== གཡུག་པ ==
 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''འཁྲབ་སྟོན་པ།'''
|'''གློག་བརྙན་ནང་གི་མིང་།'''
|-
|Steve McQueen
|Doc McCoy
|-
|Ali MacGraw
|Carol McCoy
|-
|Ben Johnson
|Jack Beynon
|-
|Al Lettieri
|Rudy Butler
|-
|Sally Struthers
|Fran Clinton
|}
[[File:Sam_Peckinpah.JPG|alt=A black-and-white still photograph of a smiling Caucasian middle-aged man with a thin moustache and blonde hair. He is wearing a shirt and shades; a piece of wire is tucked beneath his right ear from the inside of his shirt.|thumb|འཁྲབ་ཁྲིད་པ་ སམ་པེ་ཁིན་པ་ཧྥུ་ ''རི་དྭགས་ཚོགས་པ་'' (༡༩༦༩)གྱི་སྒྲིག་ཆས་ཐོག་ལ།]]
སི་ཊིབ་མེག་ཁུན་གྱིས་ ལོ་མང་རིང་ཁོང་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་པ་ ཌེ་ཝིཌ་ཕོ་སི་ཊར་ལ་ གློག་བརྙན་བཟོ་གྲྭའི་ནང་ བཟོ་སྐྲུན་པ་ ཞིག་ཏུ་འཛུལ་རྒྱུར་སྐུལ་མ་བཏང་ཡོད། [ 5 ] ཁོང་གི་ཚོད་ལྟ་ཐོག་མ་དེ་ ''བུཆ་ཁེ་སི་ཌི་དང་སན་ཌན་སི་བྱིས་པ་'' ཡིན ། དེའི་ནང་མེག་ཁུན་གྱིས་ པོལ་ནིའུ་མན་ དང་མཉམ་དུ་འཁྲབ་སྟོན་བྱས། འོན་ཀྱང་ དུས་རབས་༢༠པའི་ཕོགས་སི་(20th Century Fox) དང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཟ་ནུག་གིས་བཟོ་སྐྲུན་པ་ པོལ་མོ་ན་ཤ་ གླ་བ་རེད། གང་ལགས་ཤེ་ན། ཁོང་ནི་གློག་བརྙན་ཁང་གི་ཁེ་བཟང་བཟོ་མཁན་ཡིན་པས་མེག་ཁུའིན་ལས་གཞི་དེ་ནས་ཕྱིར་ཐོན་ཡོད། མཀ་ཁུན་གྱིས་ ''ལེ་མཱན་'' བཟོ་བཞིན་པའི་སྐབས་ཕོ་སི་ཊར་གྱིས་ ཇིམ་ཐོམ་སོན་ གྱི་ནག་ཉེས་སྒྲུང་ ''རིང་བྲོས་བྱོལ་'' གྱི་ཐོབ་ཐང་ཐོབ་ [ ། ཕོ་སི་ཊར་གྱིས་མེག་ཁུན་ལ་དེབ་དེའི་འདྲ་བཤུས་ཤིག་བཏང་ནས་ཁོ་ལ་དེ་ལྟར་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་བཏང་ཡོད། འཁྲབ་སྟོན་པ་དེས་&quot;མི་ངན་ཡག་པོ&quot;ཡི་འཁྲབ་སྟོན་འཚོལ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། སྒྲུང་རིང་གི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཌོག་མེག་ཁོ་ཡི་ནང་དུ་ཁྱད་ཆོས་དེ་དག་མཐོང་ཡོད། [ 6 ] .

ཕོ་སི་ཊར་གྱིས་འགན་འཛིན་ཞིག་འཚོལ་བ་དང་། པི་ཊར་བྷོ་གྷ་ཌ་ནོ་ཝི་ཆི་ ཁོང་གི་དོ་སྣང་ལ་སླེབས་ཡོད། [ 7 ] བོ་གྷ་ཌ་ནོ་ཝི་ཆི་ཡི་ལས་བྱེད་ཇེཕ་བྷར་གྷི་ཡིས་ཁོང་གི་ཚོང་ཤག་གིས་མགྱོགས་པོ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕོ་སི་ཊར་གྱི་ཆེད་དུ་ ''གློག་བརྙན་མཐའ་མའི་སྟོན་པའི་'' དམིགས་བསལ་སྟོན་པ་གོ་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་། ཁོང་ཚོས་དེ་ལ་དགའ་པོ་བྱུང་ནས་འགན་འཛིན་དང་མཇལ་འཛོམས་གནང་ནས་གྲོས་མཐུན་བཞག་ཡོད། [ 7 ] ཡིན་ནའང་ ཝར་ནར་སྤུན་ཟླ་ ཚོས་བོ་གྷ་ཌ་ནོ་ཝི་ཆི་ལ་ ''What's Up, Doc?'' བཱར་བྷ་ར་སི་ཊི་རི་སན་ གྱིས་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་པ་དང་། ཁོང་གིས་མྱུར་དུ་འགོ་འཛུགས་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་བཀོད་ཡོད། མདོ་འཛིན་པས་གཉིས་ཀ་བྱེད་འདོད་ཡོད་ཀྱང་གློག་བརྙན་ཁང་གིས་ཁས་མ་བླངས་པ་རེད། མཀ་ཁུན་གྱིས་དེ་ཐོས་དུས་ཁོ་རང་སེམས་ཁྲལ་བྱུང་ནས་བོ་གྷ་ཌ་ནོ་ཝི་ཆི་ལ་ཁོ་རང་གིས་མི་གཞན་ཞིག་ལ་ ''བྲོས་བྱོལ་གྱི་གློག་བརྙན་དེ་'' བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ་རེད། [ 8 ] .

མཀ་ཁུན་གྱིས་ཉེ་ཆར་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་ སམ་པེག་ཁིན་ པ་དང་མཉམ་དུ་ ''བོན་ནར་ཆུང་བ་ཞེས་'' [ གློག་ བརྙན་ནང་ལས་ཀ་བྱས་པ་དང་ཉམས་མྱོང་དེ་ལ་དགའ་པོ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། ཁོང་གིས་བརྗོད་དོན། &quot;ངའི་གློག་བརྙན་ཚང་མའི་ནང་ནས་ ''ཇུ་ནིར་བོན་ནར་གྱིས་'' སྒོར་གཅིག་ཀྱང་བཟོས་མེད། དོན་དངོས་ཐོག་དེ་ལ་དངུལ་ཤོར་ཡོད།&quot; [ 5 ] མེག་ཁུན་གྱིས་ཕོ་སི་ཊར་ལ་པེ་ཁིན་པ་ལ་ཐུག་དགོས་པའི་བསམ་འཆར་བཏོན་ཡོད། མཀ་ཁུའིན་ལྟར་པེ་ཁིན་པ་ལ་ཡང་གློག་བརྙན་ཁང་དུ་གློག་བརྙན་ཆེན་པོ་ཞིག་དགོས་པས་དེ་མ་ཐག་ཁས་ལེན་བྱས། གློག་བརྙན་བཟོ་མཁན་གྱིས་སྒྲུང་རིང་དེ་ཐོག་མར་པར་སྐྲུན་བྱེད་སྐབས་ཀློག་ཟིན་པ་དང་། ཐོམ་སོན་གྱིས་འཁྲབ་སྟོན་པ་བྱེད་འགོ་ཚུགས་སྐབས་གློག་བརྙན་བསྒྱུར་བཅོས་བྱེད་པའི་སྐོར་ལ་སྐད་ཆ་བཤད་ཡོད། [ 8 ] .

དེ་དུས་པེ་ཁིན་པ་ཡིས་ ''བྱང་སྣེའི་རྒྱལ་པོ་'' བཟོ་འདོད་ཡོད། དེ་ ནི་ དཀའ་ངལ་ཆེན་པོའ ི་སྐབས་ལ་བཟོས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན། [ 9 ] གློག་བརྙན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་པས་པ་ ར་མའོན་གློག་བརྙན་ཁང་ གི་བཟོ་སྐྲུན་འགན་འཛིན་ རོ་བྷར་ཊི་ཨི་ཝན་སི་ དང་གྲོས་མཐུན་བཞག་སྟེ། གལ་ཏེ་ཁོང་གིས་ཐོག་ ''མར་བྲོས་བྱོལ་'' གློག་བརྙན་དེ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ན། མདོ་འཛིན་པ་དེ་མགྱོགས་པོ་ ''རྒྱལ་པོའི་ལས་ཁུངས་'' ནས་ཕྱིར་ཕུད་བཏང་བ་དང་། པ་ར་མའོན་གྱིས་ ''བྲོས་བྱོལ་གློག་བརྙན་'' བཟོ་གི་མེད་ཅེས་བཤད་པ་རེད། [ 9 ] .

གློག་བརྙན་གྱི་འཆར་དངུལ་ཐད་པ་ར་མའོན་དང་རྩོད་རྙོག་བྱུང་ཡོད། [ 10 ] ཕོ་སི་ཊར་ལ་གློག་བརྙན་ཁང་གཞན་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་གྲོས་མཐུན་གསར་པ་འཇོག་པར་ཉིན་སུམ་ཅུ་ཡོད། ཁོང་ལ་འབོད་སྐུལ་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་། ཁོང་གིས་ སྒྱུ་རྩལ་པ་ཐོག་མའི་འབོད་ སྐུལ་ཞིག་དང་ལེན་བྱས། རྒྱུ་མཚན་ནི་མེག་ཁུན་གྱིས་སྔོན་འགྲོའི་གླ་ཆ་གང་ཡང་མ་ཐོབ་པར་གློག་བརྙན་དེའི་ཐོག་ནས་ཐོབ་པའི་ཨ་སྒོར་ དང་པོའི་ཡོང་འབབ་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་བཅུ་ ལས་མེད་པ་རེད། འདི་ཁེ་སང་ཆེན་པོ་ཆགས་རྒྱུ་རེད། འོན་ཀྱང་གློག་བརྙན་དེ་ཤོག་དངུལ་ཁང་དུ་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་ན་རྐྱངམ་གཅིག་ཡིན། [ 10 ] .

=== རྩོམ་བྲིས ===
ཇིམ་ཐོམ་སོན་ གྱིས་ཁོང་གི་སྒྲུང་རིང་དེ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱེད་པར་ཕོ་སི་ཊར་དང་མེག་ཁུན་གྱིས་གླ་བླངས་ཡོད། ཁོང་གིས་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་ལས་ཀ་བྱས་ཏེ་ཁོང་གི་སྒྲུང་རིང་ནང་གི་མཐོང་སྣང་དང་ལེའུ་ཁ་ཤས་བརྗེ་སྒྱུར་བྱས་ཡོད། ཐོམ་སོན་གྱི་སྒྲུང་རིང་ནང་ཁོང་གི་སྒྲུང་རིང་ནས་མཐའ་མཚམས་དངོས་ཡོད་ལས་བརྒལ་བའི་མཇུག་བསྡུ་དེ་ཚུད་  མཀ་ཁུན་གྱིས་སེམས་ངལ་གྱི་མཇུག་བསྡུ་དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་དང་། ཐོམ་སོན་གྱི་ཚབ་ལ་སྒྲུང་གཏམ་འབྲི་མཁན་ ཝོལ་ཊར་ཧིལ་ གྱིས་བསྐོ་བཞག་བྱས། &lt;ref name=&quot;Geffner&quot; /&gt; ཌ་ནོ་ཝི་ཆི་ཡི་ཨམ་སྲུ་པོ་ ལི་པེ་ལེཊ་ ཡིས་ཧིལ་ལ་འོས་སྦྱོར་བྱས་ཡོད། ཧིལ་གྱིས་ ''ཧི་ཀི་དང་བོག་སི་(Hickey &amp;amp;amp; Boggs)'' ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་དེས་ཕ་ལེཊ་ལ་ཡིད་འཕྲོག་པ་བྱུང་ཡོད། ཧིལ་གྱིས་བོ་གྷ་ཌ་ནོ་ཝི་ཆི་ཡིས་རྒྱུ་ཆ་དེ་ཧི་ ཆི་ཀོག་ལྟ་ བུའི་སེམས་ངར་སློང་བའི་གློག་བརྙན་ཞིག་ལ་བསྒྱུར་འདོད་ཡོད་ཀྱང་། མེག་ཁུན་གྱིས་འགན་འཛིན་བཏོན་པའི་སྐབས་ཁོང་གིས་ཤོག་ངོས་དང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཙམ་ལས་བྲིས་མེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད། ཧིལ་གྱིས་སྒྲུང་རིང་དེ་བདུན་ཕྲག་དྲུག་ནང་མཇུག་སྒྲིལ་རྗེས་པེ་ཁིན་པ་གྲུ་གཟིངས་སྟེང་ལ་ཡོང་བ་རེད། 

པེག་ཀིན་པ་ཡིས་ཧིལ་གྱི་ལས་འཆར་དེ་ཀློག་པ་དང་། སྒྲུང་གཏམ་འབྲི་མཁན་གྱིས་ཁོང་གིས་བསྒྱུར་བཅོས་འགའ་ཤས་བྱས་པ་དྲན་བྱུང་། &quot;ང་ཚོས་དུས་ཚོད་མིན་པར་བཟོས་ནས་བྱ་སྤྱོད་ཅུང་ཟད་ཁ་སྣོན་བྱས།&quot; [ 13 ] ཐོམ་སོན་གྱི་སྒྲུང་རིང་དེའི་སྐོར་ལ་ཧིལ་གྱིས་བཤད་དོན།
 

=== འཁྲབ་སྟངས། ===
 
བོ་གྷ་ཌ་ནོ་ཝི་ཆི་ཡིས་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་སྐབས་ཁོང་གིས་ཁོང་གི་དེ་སྔའི་དགའ་རོགས་ སི་བྷིལ་ཤེ་ཕར་ཌི་ དེ་ཁེ་རོལ་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པར་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་འདོད་ཡོད། ཕེ་ཁིན་པ་ཡིས་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པར་ཡོང་བ་དང་མཉམ་དུ་ཁོང་གིས་ ''སི་'' ཊེ་ལ་སི་ཊི་ཝེན་སི་ལ་ འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་འདོད་ཡོད། ཁོང་དང་མཉམ་དུ་ ཨེང་གྷི་ཌི་ཀིན་སོན་ དང་ ཌི་ཡན་ཀེན་ནོན་གཉིས་ འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་འདོད་ཡོད། ཕོ་སི་ཊར་གྱིས་ ''བརྩེ་དུང་གི་སྒྲུང་'' འདི་ཚོང་དོན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་རྗེས་དགོས་མཁོ་ཆེ་བའི་འཁྲབ་སྟོན་པ་ཨ་ལི་མེག་གྷོ་ལ་བསམ་འཆར་བཏོན་ཡོད། [ 13 ] མོ་རོ་བྷར་ཊི་ཨི་ཝན་སི་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་། ཁོང་གིས་མོ་ལ་ གློག་ བརྙན་གྱི་སྐོར་ལ་ཕོ་ སི་ ཊར་དང་། མེག་ཁུའེན། པེ་ཁིན་པ་བཅས་དང་མཉམ་དུ་ཚོགས་འདུ་འཚོགས་པ་རེད། [ 15 ] ཕོ་སི་ཊར་གྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཁོ་མོ་མེག་ཁུའིན་དང་པེ་ཁིན་པ་གཉིས་ལ་འཇིགས་སྣང་སྐྱེས་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་གཉིས་ལ་&quot;རི་དྭགས་དང་། ལག་པ་གཉིས། ཆང་འཐུང་མཁན།&quot; [ 15 ] མེག་ཁུའིན་དང་མེག་གྷོ་གཉིས་ལ་འཕྲལ་མར་ཡིད་འཕྲོག་པ་ཤུགས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། &quot;ཁོ་ཉེ་ཆར་ཁ་བྲལ་ནས་རང་དབང་ཐོབ་པ་རེད།&quot; ཞེས་མོ་རང་གིས་བཤད། &quot;ང་ཁོ་ལ་ཡིད་འཕྲོག་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་བར་སྐྲག་སོང།&quot; [ 15 ] མེག་གྷོ་ལ་ཨ་སྒོར་ཁྲི་ ༣༠༠ དང་འཇར་མན་གྱི་བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད་ཡོད། 

པེ་ཁིན་པ་ཡིས་ཐོག་མར་འཁྲབ་སྟོན་པ་ ཇེག་པ་ལེན་སི་ཡིས་ རུ་ཌི་བྷ་ཊ་ལར་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་འདོད་ཡོད་ཀྱང་། ཁོང་གི་གླ་ཆ་སྤྲོད་ཐུབ་ཀྱི་མེད། [ 17 ] ཧིལ་གྱིས་ ''རི་ཅར་ཌི་བྲའིཊ་'' ལ་ཁོང་གི་འཁྲབ་སྟོན་ལ་ཡིད་འཕྲོག་པ་བྱུང་ནས་ རི་ཅར་ཌི་བྲའིཊ་ལ་ རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས། [ 18 ] བརའིཊ་ཡིས་ལོ་བཅུ་བཞི་སྔོན་ལ་མེག་ཁུན་དང་མཉམ་དུ་ལས་ཀ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ཁོང་ལ་མེག་ཁུན་གྱིས་བཱ་ཊ་ལར་ལ་པར་བླངས་པའི་འཇིགས་སྐུལ་གྱི་གཟུགས་པོ་དེ་མེད་པ་རེད། བྲའིཊ་དང་གྲོགས་པོའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་པེ་ཁིན་པ་ཡིས་ཁོ་ལ་ མགོ་སྐོར་གཏོང་མཁན་གྱི་མི་ ཞིག་ཏུ་བསྐོ་བཞག་བྱས། [ 18 ] ཨལ་ལེ་ཊི་ཡ་རི་དེ་ པེ་ཁིན་པ་ཡི་དོ་སྣང་ལ་བྷ་ཊ་ ''ལར་'' གྱི་འཁྲབ་སྟོན་ཆེད་དུ་བཟོ་སྐྲུན་པ་ ཨལ་བྷར་ཊི་ཨེས་རུ་ཌི་ ཡིས་འཁྱེར་ཡོད། ལེ་ཊི་ཡ་རི་ཡང་པེ་ཁིན་པ་ལྟར་ཆང་འཐུང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས་ཁོང་གི་སྔོན་དཔག་བྱེད་ཐུབ་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་གློག་བརྙན་བཟོ་སྐབས་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད། [ 17 ] .

=== གློག་བརྙན་བཟོ་བ། ===
༡༩༧༢ ལོའི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༧ ཉིན་ཊེག་སས་ ཧན་ ཊི་ཝིལ་གྲོང་ཁྱེར་ དུ་ ''བྲོས་བྱོལ་'' གྱི་ པར་རིས་གཙོ་བོ་ བླངས་པ་རེད། གློག་བརྙན་བཟོ་སའི་ས་ཆ་གཞན་ཁག་ནི་ཊེག་སས་གྲོང་ཁྱེར་ སན་མཱར་ཀོ་སི་ [ ། སན་ཨན་ཊོ་ནིའོ [ ཨེལ་ པ་སོ་ [ ཡིན ། སན་མར་ཀོས་ཀྱི་ཉེན་རྟོག་པ་ཚོ་ཆུ་རགས་ནང་དུ་ཉལ་དགོས་པའི་བཀའ་བཏང་བའི་སྐབས་སི་ཊིབ་མེག་ཁུན་གྱིས་ཉེན་རྟོག་པའི་རླངས་འཁོར་ཞིག་ལ་མེ་མདའ་བརྒྱབ་པའི་གནས་ཚུལ་ནང་། [ ལོར་ ལྷོ་ནུབ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་གླིང་གའི་ ཆེད་དུ་ཨེ་བྷ་ར་ཧམ་ཅ་ཝེ་སི་ གློག་ བརྙན་ཁང་ གི་སྒྲོམ་གཞི་གུག་གུག་ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hotel Laughlin, El Paso, Texas |url=https://www.digie.org/en/media/7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610180909/https://www.digie.org/en/media/7 |archive-date=2023-06-10 |access-date=2023-10-20 |website=digie.org |quote=The Laughlin Hotel is part of the Old San Francisco District. … A scene in &quot;The Getaway&quot; starring Steve Mc Queen was filmed in the Laughlin. It was located where [[El Paso Chihuahuas|the Chihuhahua´s]] [[Southwest University Park|stadium is now]]. At the time of filming, [[El Paso Civic Center|the convention center]] was under construction… and the frame work for the Abraham Chavez Theater can be seen…}}&lt;/ref&gt;

མེག་ཁུའིན་དང་མེག་གྷོ་གཉིས་ཀྱིས་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་པའི་སྐབས་ལ་འབྲེལ་བ་འགོ་བཙུགས་པ་རེད། [ 24 ] མཐར་ཁོ་མོའི་བཟའ་ཟླ་ཨི་ཝན་སི་བཞག་སྟེ་མེག་ཁུན་གྱི་ཨམ་སྲུ་གཉིས་པ་ཆགས་རྒྱུ་རེད། ཕོ་སི་ཊར་གྱིས་ཁོང་ཚོའི་འབྲེལ་བ་དེས་གློག་བརྙན་ལ་གྱོད་གཞི་བཟོས་ནས་གནོད་སྐྱོན་བཟོ་སྲིད་པའི་སེམས་ཁྲལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། [ 25 ] མཀ་གྷོ་ཡིས་ཁོ་མོའི་འཁྲབ་སྟོན་པ་ཞིག་གི་ཉམས་མྱོང་མེད་པ་དེ་འཁྲབ་སྟོན་ཁང་དུ་མངོན་ཡོད། [ 26 ] ཕོ་སི་ཊར་གྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། འཁྲབ་སྟོན་པ་དང་པེ་ཁིན་པ་གཉིས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡག་པོ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་ཁོ་མོའི་འཁྲབ་སྟོན་ལ་དགའ་པོ་མེད་པ་རེད། མོས་བརྗོད་རྒྱུར། &quot;ང་ཚོས་ ''བྲོས་བྱོལ་གྱི་གློག་བརྙན་དེ་'' མཇུག་སྒྲིལ་རྗེས་ངས་དེའི་ནང་དུ་གང་བྱས་པ་དེ་ལ་ལྟོས་ན། ངས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཁྲབ་སྟོན་ལ་སྡང་བ་རེད། ངས་པར་རིས་དེ་ལ་དགའ་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ངས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀ་ལ་སྡང་བ་རེད།&quot; [ 22 ] .

པེག་ཀིན་པ་ཡིས་ཆང་འཐུང་ཚད་ ''དེ་བྲོས་བྱོལ་'' བཟོ་སྐབས་ཧ་ཅང་མང་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་&quot;ང་དྲན་ཤེས་ཡོད་པའི་སྐབས་ལ་ལམ་སྟོན་བྱེད་མི་ཐུབ་&quot;ཅེས་ཤོད་རྒྱུར་དགའ་པོ་ཡོད། [ 27 ] ཁོང་དང་མེག་ཁུའིན་གཉིས་གློག་བརྙན་བཟོ་སྐབས་སྐབས་རེ་རྩོད་པ་དྲག་པོ་བྱུང་ཡོད། མདོ་འཛིན་པས་སན་མཱར་ཀོ་སི་ལ་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་པའི་ཉིན་དང་པོའི་དོན་རྐྱེན་དེ་འདྲ་ཞིག་དྲན་འོངས། &quot;སི་ཊིབ་དང་ང་གཉིས་ཀྱིས་མོས་མཐུན་མེད་པའི་དོན་ཚན་འགའ་ཤས་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་བས་ཁོང་གིས་ཤམ་པེན་གྱི་དམ་བི་འདི་བསྡུས་ཏེ་ང་ལ་འཕངས་པ་རེད། [ 28 ] མེག་ཁུའིན་ལ་གློག་བརྙན་ནང་བེད་སྤྱོད་བཏང་བའི་ཡོ་ཆས་དང་། ལྷག་པར་དུ་མཚོན་ཆའི་སྐོར་ལ་ཤེས་བྱ་ཡོད། ཧིལ་གྱིས་དྲན་པ་ལྟར་ན། &quot;ཁྱེད་ཀྱིས་སི་ཊིབ་ཀྱི་དམག་དོན་སྦྱོང་བརྡར་ཁོང་གི་གློག་བརྙན་ནང་ལ་མཐོང་ཐུབ། ཁོང་གིས་མེ་མདའ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་ལ་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པོ་དང་ཡིད་ཆེས་ཡོད།&quot; [ 29 ] ཌོག་གིས་ཉེན་རྟོག་པ་གཉིས་མེ་མདའ་བརྒྱབ་ནས་འཛིན་པའི་གནས་ཚུལ་དེར་ཁོང་གི་འཁྲབ་སྟོན་པ་དེ་པར་བརྒྱབ་ནས་དམག་མིའི་རླངས་འཁོར་ཞིག་གཏོར་བརླག་གཏོང་རྒྱུ་དེ་མེག་ཁུན་གྱི་བསམ་ཚུལ་ཡིན། [ 29 ] .

སྒྱུ་རྩལ་པ་ ཐོག་མ་དང་མཉམ་དུ་གན་རྒྱ་ ''བཞག་པའི་འོག'' མེག་ཁུའིན་ལ་ མཐའ་མའི་ཐོབ་ཐང་ ཐོབ་ཡོད། པེ་ཁིན་པ་ཡིས་ཤེས་དུས་ཁོང་སེམས་མི་སྐྱིད་པ་རེད། རི་ཅར་ཌི་བྲའིཊ་ཡིས་མེག་ཁུན་གྱིས་&quot;ཁོ་ལ་ཡག་པོ་མཐོང་བར་བྱེད་པའི་&quot;གློག་བརྙན་འདེམས་པ་&quot;ཞེས་བརྗོད། པེག་ཀིན་པ་ཡིས་ &quot;ཁོང་གིས་ཁོ་རང་གི་ ''པླེ་བྷོ་ཡི་'' པར་རིས་ཚང་མ་འདེམས་པ་རེད། ཁོང་གིས་བུ་ཕྲུག་མཛེས་མ་འདི་དག་གིས་བདེ་འཇགས་ངང་རྩེད་བཞིན་ཡོད།&quot; [ 22 ] .

=== རོལ་དབྱངས ===
པེག་ཁིན་པ་ཡི་ཡུན་རིང་གི་གཞས་མ་བརྩམས་མཁན་དང་མཉམ་ལས་བྱེད་མཁན་ ཇེ་རི་ཕིལ་ལིང་ལ་ ''The Getaway ཞེས་པའི་'' གླུ་གཞས་དེ་སྒྲིག་རྒྱུའ ི་འགན་འཁུར་ཡོད། ཁོང་གིས་སྔོན་ཆད་འགན་འཛིན་དང་མཉམ་དུ་ ''ཉིན་གུང་ཆང་དང་'' ། ''རི་དྭགས་ཚོགས་'' ''པ། རྩྭ་ཐང་གི་ཁྱི'' ། དེ་བཞིན་ ''ཇུ་ནིར་བོན་ནར་'' བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་ལས་ཀ་བྱས་ཡོད། གློག་བརྙན་གྱི་སྔོན་ལྟ་ཐེངས་གཉིས་པ་སྟོན་རྗེས་མེག་ཁུན་གྱིས་རོལ་དབྱངས་ལ་དགའ་པོ་མེད་པས་ཁོང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་བེད་སྤྱད་དེ་ ཀུའིན་སི་ཇོན་སི་ གློག་བརྙན་དེ་བསྐྱར་དུ་སྒྲིག་པར་གླ་བ་རེད། [ 22 ] ཇོན་གྱི་རོལ་དབྱངས་ལ་ཇེ་ཟིའི་མཐའ་མཚམས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་ ཊུཊ་སི་ཐི་ལི་མན་ གྱིས་ཧར་ [[ཁ་འབུད།|མོ་ནི་ཀ་]] སོ་ལོ་དང་། ཌོན་ཨེ་ལི་ཡ་ཊི་ ཡིས་གཞས་གཏོང་བ་དང་། ཁོང་གཉིས་ཀ་ཁོང་གི་ལས་རོགས་ཡིན། ༡༩༧༢ ལོའི་ ''ཟླ་'' ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ཁོང་གིས་ཕིལ་ལིང་ལ་ཁོང་གི་ལས་ཀའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བའི་ཡི་གེ་བྲིས་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་ཀྱང་ཚུད་  ཕིལ་ལིང་གིས་ ''པེ་'' ཁིན་པ་དང་མཉམ་དུ་གློག་བརྙན་གཞན་གཉིས་ལ་ལས་ཀ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན ''།'' [ 31 ] ཇོན་སི་ཁོང་གི་གཞས་ཐོག་མའི་ཆེད་དུ་ གསེར་གྱི་གཟེངས་རྟགས་ ཐོབ་པར་འོས་འདེམས་བྱུང་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 30th Annual Golden Globe Awards (1972) |url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/1971 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124174146/http://www.goldenglobes.org/browse/year/1971 |archive-date=November 24, 2010 |access-date=June 14, 2011 |publisher=[[Hollywood Foreign Press Association]]}}&lt;/ref&gt;

== གློད་གྲོལ ==

=== ཟློས་གར་གྱི་རྒྱུག་ཤར་དང་དངུལ་ཁང་། ===
གློག་བརྙན་ ''The Getaway'' ལ་ སྔོན་ལྟའི་སྟོན་ ཐེངས་གཉིས་བྱུང་ཡོད། དེ་ཡང་སན་ཕྲན་སི་ཀོ་ལ་སྟོན་པ་ཉུང་བ་དང་། ཀ་ལི་ཕོར་ནི་ཡའི་སན་ཧོ་སི་ལ་སྤྲོ་སེམས་ཁོལ་བའི་སྟོན་པ་གཅིག་ཡོད། [ 33 ] གློག་བརྙན་དེ་༡༩༧༢ ཟླ་༡༢ ཚེས་༡༩ ཉིན་ལོས་ཨེན་ཇི་ལིས་ལ་སྟོན་པ་རེད། ''ཝ་'' ''རེཊི་'' ཡིས་རྗེས་འདེད་བྱས་པའི་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་༡༧ ནས་གློག་བརྙན་ཁང་༣༥ ནས་ཨ་སྒོར་༦༣༨༡༦༦ བསྡུ་རུབ་བྱས་པ་ ''དང་'' ། གློག་བརྙན་དེ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པའི་བདུན་ཕྲག་གསུམ་པའི་ནང་ ཨ་རིའི་གློག་བརྙན་ཁང་དུ་ཨང་དང་པོར་ སླེབས་ནས་ས་གནས་སུམ་ཅུ་དགུ་ནས་ཨ་སྒོར་༨༧༤༨༠༠ ཡོང་འབབ་ཚོད་དཔག་  ༡༩༧༣ ལོའི་མཇུག་ཏུ་གློག་བརྙན་དེས་ཨ་སྒོར་ ༡༨༩༤༣༥༩༢ བསྡུ་རུབ་བྱས་པ་ [ ། ལོ་དེའི་ཡོང་འབབ་མཐོ་ཤོས་ [ ཆགས་  ལོ་དེའི་ཨ་རི་དང་ཁེ་ན་ཌའི་ནང་ཁང་གླ་ཨ་སྒོར་ཁྲི་༡༧༥༠༠ཡིན།  བཟོ་སྐྲུན་གྱི་མ་དངུལ་ཨ་སྒོར་ ༣,༣༥༢,༢༥༤ བཏང་ནས་ [ ༢ ] [ ༣ ] གློག་བརྙན་དེས་ཨ་རི་དང་ཁེ་ན་ཌ་གཅིག་པུའི་ནང་ཨ་སྒོར་ ༣༦,༧༣༤,༦༡༩ བསྡུ་རུབ་བྱས། 

ཝོལ་ཊར་ཧིལ་གྱིས་ཕྱིས་སུ་དྲན་གསོ་བྱས་དོན།
 

=== ཁྱིམ་གྱི་སྨྱན་བྱད། ===
ཝར་ནར་ཁྱིམ་གྱི་བརྙན་འཕྲིན་གྱིས་ ༡༩༩༧ ཟླ་༡༡ ཚེས་༡༩ ཉིན་ ''བྲོས་བྱོལ་གྱི་'' DVD ཐོན་ རིམ་གཉིས་ཀྱི་ཐོན་རིམ་ཞིག་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པ་ དང་། ཝར་ནར་གྱིས་གློག་བརྙན་དེ་༢༠༠༥ ཟླ་༥ ཚེས་༣༡ ཉིན་ ''གལ་ཆེའི་སི་ཊིབ་མེག་ཁུན་གྱི་བསྡུ་'' རུབ་བདུན་ཅན་གྱི་ སྒྲོམ་ གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པའི་DVD ཐོག་ལ་ཡང་བསྐྱར་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་པ་དང་། དེ་རྗེས་༢༠༠༧ ཟླ་༢ ཚེས་༢༧ ཉིན་ HD DVD དང་ Blu-ray ཐོན་རིམ་ཞིག་བཏོན་ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hotel Laughlin, El Paso, Texas |url=https://www.digie.org/en/media/7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610180909/https://www.digie.org/en/media/7 |archive-date=2023-06-10 |access-date=2023-10-20 |website=digie.org |quote=The Laughlin Hotel is part of the Old San Francisco District. … A scene in &quot;The Getaway&quot; starring Steve Mc Queen was filmed in the Laughlin. It was located where [[El Paso Chihuahuas|the Chihuhahua´s]] [[Southwest University Park|stadium is now]]. At the time of filming, [[El Paso Civic Center|the convention center]] was under construction… and the frame work for the Abraham Chavez Theater can be seen…}}&lt;/ref&gt;

དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ནང་པེ་ཁིན་པ་ཡི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་མཁན་དང་དངོས་བྱུང་ གློག་བརྙན་ བཟོ་མཁན་ནིག་རེཌ་མེན་དང་། གྷར་ནར་སི་མོན། ཌེ་ཝིཌ་ ཝེ་ཌིལ་དང་། དེ་བཞིན་ གླུ་གཞས་ བརྩམས་མཁན་ཇེ་རི་ ''ཕིལ་ལིང་'' གི་ཨམ་སྲུ་དང་བུ་མོ་གཉིས་དང་། པེ་ཁིན་པ་ཡི་ལས་རོགས་བཅས་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་པ་བཅས་ཚུད་ཡོད། 

== སྐྱོན་བརྗོད་སྣེ་ལེན། ==
ཐོག་མའི་ལན་འདེབས་དེ་ ''The Getaway'' ལ་དགག་ཆ་བྱུང་ཡོད། [ 40 ] ''ནིའུ་ཡོག་དུས་བབ་'' ཀྱི་ ཝིན་སེནཊ་ཀེན་བྷི་ ཡིས་གློག་བརྙན་དེ་ལ་&quot;དམིགས་ཡུལ་མེད་པ&quot;ཞེས་འབོད་ཡོད། &lt;ref name=&quot;canby&quot;&gt;{{Cite web |last=Canby, Vincent |author-link=Vincent Canby |date=December 20, 1972 |title=Thief and Wife in ''Getaway'' |url=https://www.nytimes.com/1972/12/20/archives/thief-and-wife-in-getaway.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202061524/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9401E2DB1E3DEF34BC4851DFB4678389669EDE |archive-date=February 2, 2017 |access-date=January 22, 2019 |website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; ''གྷོ་ཉི་མའི་དུས་དེབ་'' ཀྱི་ རོ་ཇར་ཨེ་བྷར་ཊི་ ཡིས་སྒྲུང་འདི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཡིན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ཏེ་དེ་ལ་&quot;འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་རྩེད་ཆས་ཆེན་པོ་དང་འོད་མདངས་ཅན་དང་མི་སྒེར་གྱི་རྩེད་ཆས་ཤིག་&quot;ཞེས་འབོད་པ་མ་ཟད། སྐར་མ་༤ ནང་ནས་༢ བཏང་ཡོད། ''ནིའུ་ཡོག་'' ' པའོ་ལིན་ཀེལ་གྱིས་ མེག་ཁུའིན་དང་མེག་གྷོ་གཉིས་ཀྱི་བར་གྱི་གློག་བརྙན་གྱི་འབྲེལ་བ་དེས་འདོད་པ་མང་པོ་བཞག་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་  ཕྱིར་ལྟ་བྱེད་སྐབས། ཀེལ་གྱིས་མེག་གྷོ་ལ་ ཁེན་ཌི་སི་བྷར་གྷན་ ལས་ཀྱང་འཁྲབ་སྟོན་པ་ངན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་ཡོད། [ 40 ] .

''དུས་ཚོད་'' ཀྱི་ ཇེ་ཀོག་སི་ཡིས་ པེ་ཁིན་པ་ཡིས་&quot;ཁོང་གི་ཐོབ་ཐང་དེ་ཧ་ཅང་ཐག་རིང་པོར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་&quot;ཅེས་བསམ་ཡོད་ཀྱང་། ཁོང་གི་གློག་བརྙན་དེ་&quot;ལག་ཤེས་མཁས་པ་ཞིག་གི་ལས་ཀ་ཞིག་ཡིན་&quot;ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་བྱས། ''ནིའུ་ཡོག་ཉིན་རེའི་གསར་འགྱུར་གྱི་'' ' ཐི་ལིན་ཁེ་རོལ་གྱིས་གློག་བརྙན་དེ་&quot;དྲག་ཤུགས་དང་གྱོང་པོ་&quot;ཡིན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས། [ 40 ] ཇོན་སི་མོན་གྱིས་ ''བྲོས་བྱོལ་ལ་'' &quot;བློ་ཕམ་སྐྱེད་པ་དང་མདོག་ཉེས་པོ་དང་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཐུབ་པའི་གློག་བརྙན་ཞིག་&quot;ཞེས་འབོད་ཡོད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hotel Laughlin, El Paso, Texas |url=https://www.digie.org/en/media/7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610180909/https://www.digie.org/en/media/7 |archive-date=2023-06-10 |access-date=2023-10-20 |website=digie.org |quote=The Laughlin Hotel is part of the Old San Francisco District. … A scene in &quot;The Getaway&quot; starring Steve Mc Queen was filmed in the Laughlin. It was located where [[El Paso Chihuahuas|the Chihuhahua´s]] [[Southwest University Park|stadium is now]]. At the time of filming, [[El Paso Civic Center|the convention center]] was under construction… and the frame work for the Abraham Chavez Theater can be seen…}}&lt;/ref&gt; ཁོ་ ''གོ་ཊི་རི་བུན་'' ' ཇིན་སི་ཀེལ་ གྱིས་ ''གྷེ་ཊ་ཝེ་དེ་'' &quot;༡༩༧༠ལོའི་ ''བོན་ནི་དང་ཁི་ལའི་ཌི་'' ལྟར་རྩེད་མོ་རྩེས་པ་&quot;ཞེས་བརྗོད་ཡོད། སྐར་མ་ ༤ ཡི་  ། ''སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་གསར་པའི་''  ལི་ཀའུ་ཕ་མན་ གྱིས་བྲིས་དོན། &quot;མེག་གྷོ་ནི་ཀླད་ཀོར་ཡིན་པས་ཁོ་མོས་ང་ཚོར་རྟག་ཏུ་ཁོ་མོར་དྲི་བ་བཏོན་གྱི་ཡོད། &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 30th Annual Golden Globe Awards (1972) |url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/1971 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124174146/http://www.goldenglobes.org/browse/year/1971 |archive-date=November 24, 2010 |access-date=June 14, 2011 |publisher=[[Hollywood Foreign Press Association]]}}&lt;/ref&gt;

དེང་རབས་ཀྱི་སྐྱོན་བརྗོད་ལ་གདེང་འཇོག་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ཡོད། ''ཨོ་ཛུས་ ' འཛམ་གླིང་གློག་བརྙན་བསྐྱར་ཞིབ་ཀྱི་'' ཌེན་ནིས་ཤུ་ཝར་ཊིས་གློག་བརྙན་དེ་ལ་Bརིམ་པའི་ཚད་གཞི་སྤྲད་དེ་གློག་བརྙན་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་གོ་རིམ་མང་ཆེ་བར་བསྔགས་བརྗོད་བྱས་པ་དང་། CHUD.com ཡི་ནེའུ་ཝེལ་ཊོཌ་ཡིས་དེ་ལ་སྐར་མ་༡༠ ནང་ནས་༧ ཐོབ་  དེ་ནི་&quot;མེག་ཁུན་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའི་དགོད་བྲོ་བའི་གློག་བརྙན་ཞིག་ཡིན་&quot;ཞེས་བརྩིས།  blu-ray.com ཡི་ཀེ་སི་བོརཌ་ཝོ་ཊར་གྱིས་དེ་ལ་&quot;[པེག་ཁིན་པ་ཡི་]མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་བཟོ་ལྟའི་ཚོང་རྟགས་ཁ་ཤས་དང་མཉམ་དུ་རྩེད་མོ་རྩེ་བའི་སེམས་ངར་སློང་བའི་གློག་བརྙན་ཕན་ནུས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་།&amp;nbsp;ཕེ་ལིག་སི་ཝ་སི་ཀེ་སི་ཡིས་ ''འཁྲབ་སྟོན་གྱི་'' མཛེས་ལྗོངས་མང་ཆེ་བར་བསྔགས་བརྗོད་གནང་བ་  &quot; ''The Getaway'' ནི་མེག་ཁུན་གྱིས་བཟོས་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་གློག་བརྙན་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་ 

སྐྱོན་བརྗོད་པ་༢༥ ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་གློག་བརྙན་དེ་ལ་ རོ་ཊེན་ཊོ་མ་ཊོ་ ཡིས་བརྒྱ་ཆ་༨༤ ཡི་གྲངས་ཀ་སྤྲད་ཡོད་ཅིང་། ཆ་སྙོམས་བརྒྱ་ཆ་༧/༡༠ ཡིན། དྲ་ཚིགས་དེའི་མོས་མཐུན་ལྟར་ན། &quot; ''གྷེ་ཊ་ཝེ་ཡིས་'' འཚེ་བ་དང་བསིལ་པོའི་རྒྱལ་པོ་སམ་པེག་ཁིན་པ་(Sam Peckinpah)དང་སི་ཊིབ་མེག་ཁུའིན་(Steve McQueen)གཉིས་ཤུགས་ཆེན་པོས་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་པ་མཐོང་གི་ཡོད།&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hotel Laughlin, El Paso, Texas |url=https://www.digie.org/en/media/7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610180909/https://www.digie.org/en/media/7 |archive-date=2023-06-10 |access-date=2023-10-20 |website=digie.org |quote=The Laughlin Hotel is part of the Old San Francisco District. … A scene in &quot;The Getaway&quot; starring Steve Mc Queen was filmed in the Laughlin. It was located where [[El Paso Chihuahuas|the Chihuhahua´s]] [[Southwest University Park|stadium is now]]. At the time of filming, [[El Paso Civic Center|the convention center]] was under construction… and the frame work for the Abraham Chavez Theater can be seen…}}&lt;/ref&gt; རོ་ཊེན་ཊོ་མ་ཊོ་ཡིས་ཀྱང་གློག་བརྙན་དེ་&quot;དུས་རབས་གང་མང་གི་རྐུན་མའི་གློག་བརྙན་ཡག་ཤོས་༧༥&quot;ཞེས་པའི་ཐོ་གཞུང་ནང་ཨང་༤༧པར་བཀོད་ཡོད། ༢༠༡༠ལོར་ ''འཁྲབ་སྟོན་ཐོ་གཞུང་'' གིས་&quot;དུས་ཚོད་ཚང་མའི་དགའ་མོས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་རྐུན་མའི་གློག་བརྙན་༢༥&quot;ཡི་ཐོ་གཞུང་ནང་&quot; ''བྲོས་བྱོལ་'' གློག་བརྙན་&quot;ཞེས་བརྗོད་ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hotel Laughlin, El Paso, Texas |url=https://www.digie.org/en/media/7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610180909/https://www.digie.org/en/media/7 |archive-date=2023-06-10 |access-date=2023-10-20 |website=digie.org |quote=The Laughlin Hotel is part of the Old San Francisco District. … A scene in &quot;The Getaway&quot; starring Steve Mc Queen was filmed in the Laughlin. It was located where [[El Paso Chihuahuas|the Chihuhahua´s]] [[Southwest University Park|stadium is now]]. At the time of filming, [[El Paso Civic Center|the convention center]] was under construction… and the frame work for the Abraham Chavez Theater can be seen…}}&lt;/ref&gt; 

== བསྐྱར་བཟོ། ==
གློག་བརྙན་ དེའི་ བསྐྱར་བཟོ་དེ་ རོ་ཇར་ཌོ་ནལ་ཌི་སན་ གྱིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་ ཝོལ་ ཊར་ ཧིལ་ གྱིས་མཉམ་དུ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པ་དེ་༡༩༩༤ ཟླ་༢ ཚེས་༡༡ ཉིན་ འགྲེམ་སྤེལ་ བྱས ། གློག་བརྙན་དེ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་རྗེས་བསྐྱར་ཞིབ་མི་བཟང་བ་ཐོབ་ཅིང་། སྐྱོན་བརྗོད་པ་ཚོས་དེ་ལ་པེ་ཁིན་པ་གློག་བརྙན་གྱི་དཔེ་མཚོན་དང་སེམས་ཤུགས་མེད་པའི་བསྐྱར་བཟོ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་   བྷལ་ཌི་ཝིན་གྱིས་དེ་ལ་&quot;འབར་རྫས་&quot;ཞེས་འབོད་ཡོད། 

== ད་དུང་གཟིགས། ==

* རྐུ་འཕྲོག་གློག་བརྙན།
* ༡༩༧༢ལོའི་ཨ་རིའི་གློག་བརྙན་གྱི་ཐོ་གཞུང་།

== མཆན། ==
.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:27em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:22.5em}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-alpha]{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-roman]{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-alpha]{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-greek]{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-roman]{list-style-type:lower-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-alpha .references{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-roman .references{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-alpha .references{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-greek .references{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-roman .references{list-style-type:lower-roman}{{Reflist}}

== དཔེ་དེབ་ཐོ་གཞུང་། ==

* {{Cite book |last=Eliot |first=Marc |title=Steve McQueen: A Biography |url=https://archive.org/details/stevemcqueenbiog0000elio |publisher=[[Crown Publishing Group]] |year=2011 |isbn=978-1-84513-744-1 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Sandford |first=Christopher |title=McQueen: The Biography |publisher=[[Rowman &amp; Littlefield|Taylor Trade Publishing]] |year=2003 |isbn=978-0-87833-307-3 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Simmons |first=Garner |title=Peckinpah, A Portrait in Montage |url=https://archive.org/details/peckinpahportrai0000simm_m2z3 |publisher=[[University of Texas Press]] |year=1982 |isbn=978-0-87910-273-9}}
* {{Cite book |last=Terrill |first=Marshall |author-link=Marshall Terrill |title=Steve McQueen: Portrait of an American Rebel |publisher=Plexus |year=1993 |isbn=978-1-55611-414-4}}
* {{Cite book |last=Weddle |first=David |author-link=David Weddle |title=If They Move...Kill 'Em! The Life and Times of Sam Peckinpah |url=https://archive.org/details/iftheymovekillem0000davi |publisher=[[Grove Press]] |year=1994 |isbn=978-0-8021-3776-0 |location=New York}}

== ཕྱི་ཕྱོགས་འབྲེལ་མཐུད། ==

* The Getaway at IMDb
* [https://www.allmovie.com/movie/the-getaway-am17422 ''The Getaway'' at AllMovie]
*  
* The Getaway at the AFI Catalog of Feature Films
{{Sam Peckinpah}}{{Jim Thompson}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>89t7nyjdm7of47999udcaj4nxl5mxao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཏུའུ་ཝན་གྱི་སྐད།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26980</id>
    <revision>
      <id>162602</id>
      <parentid>162520</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23708</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>162602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34182" sha1="4x7kdb8g3q85k8113ngvxbwkoovtssc" xml:space="preserve">{{Short description|Sayan Turkic language}}
{{Use dmy dates|date=July 2015}}
{{Infobox language
| name             = ཏུའུ་ཝན།
| nativename       = {{lang|tyv|Тыва дыл}} {{lang|tyv-latn|Tıva tıl}}
| states           = [[ཨུ་རུ་སུ།]], [[མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན།]], [[རྒྱ་ནག།]]
| region           = [[ཊུ་ཝ།]]
| ethnicity        = [[ཏུའུ་ཝན་སི།]]
| speakers         = 252,953&lt;ref&gt;{{cite web |title=རོ་སི་སི་ཊེཊ། ཨུ་རུ་སུའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཊུ་ཝན་སྐད་བཤད་མཁན། (སི་རི་ལིག་ཡིག་གཟུགས་ནང་) |website=[[རོ་སི་སི་ཊེཊ།]] |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab4_VPN-2020.xlsx |access-date=27 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326024701/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab4_VPN-2020.xlsx|archive-date=26 March 2023}}&lt;/ref&gt;
| date             = 2020
| ref              = 
| familycolor      = ཨལ་ཊེ་ཡིག
| fam1             = [[ཏུར་ཀིའི་སྐད་ཡིག།|ཏུར་ཀི།]]
| fam2             = [[ཐུན་མོང་གི་ཐུར་ཁེའི་སྐད་ཡིག།|ཐུན་མོང་གི་ཐུར་ཁེ།]]
| fam3             = སཱ་ཡན་ཐུར་ཁི།
| fam4             = རྩྭ་ཐང་ས་ཡན་ཏུར་ཀི།&lt;ref name=&quot;refRagagnin&quot;&gt;Elisabetta Ragagnin (2011), [http://www.harrassowitz-verlag.de/dzo/artikel/201/004/4043_201.pdf?t=1322214979 མཚོ་བྱང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཏུར་ཀིའི་སྣ་ཁ་ཞིག དུ་ཁན། འགྲེལ་བཤད་དང་དབྱེ་ཞིབ།], Harrassowitz Verlag, Wiesbaden&lt;/ref&gt;{{Refn|group=notes|Although most Tuvan dialects are classified as Steppe Sayan Turkic, the Tozhu and Tere-Khöl dialects are classified as Taiga Sayan Turkic.&lt;ref name=&quot;refRagagnin&quot; /&gt;}}
| script           = [[Cyrillic script]]
| nation           = {{flag|Russia}}&lt;ul&gt;&lt;li&gt;{{flag|Tuva}}&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
| iso2             = tyv
| iso3             = tyv
| glotto           = tuvi1240
| glottoname       = Tuvinian
| glotto2          = todj1234
| glottoname2      = Todja
| ELP2             = 10479
| ELPname2         = Tuha
| notice           = IPA
| map2             = Lang Status 80-VU.svg
| mapcaption2      = {{center|Tuvan is classified as Vulnerable by the [[UNESCO]] ''[[Atlas of the World's Languages in Danger]]''.}}
| pronunciation    = {{IPA|[tʰɤ̀ʋɐ tɤ̀ɫ]}}
| map              = Tuvan language on the map.png
| mapsize          = 
| mapcaption       = Distribution of Tuvan in Tuva and surrounding regions
}}
{{Infobox ethnonym|root=|person= |people= [[Tuvans|Tuvan / Tyvans]]&lt;br&gt;Тывалар&lt;br&gt;Тувинцы|language= Tuvan / Tyvan&lt;br&gt;Тыва дыл|country=[[Tuva|Tuva / Tyva]]&lt;br&gt;Тува&lt;br&gt;Тыва}}
[[File:WIKITONGUES- Aydyn speaking Tuvan.webm|thumb|A Tuvan speaker]]
[[File:Kyzyl orkhon inscription.jpg|thumb|Inscription in [[Kyzyl]] using [[Old Turkic script|Turkic script]]]]

'''Tuvan''',{{efn|{{IPAc-en|ˈ|t|uː|v|ə|n}} {{respell|TOO|vən}}; {{lang-rus|Тувинский язык|r=Tuvinskij jazyk|p=tʊˈvʲinskʲɪj jɪˈzɨk}}}} also spelt '''Tyvan''',{{efn|{{langx|tyv|Тыва дыл}} {{lang|tyv-latn|Tıva tıl}} {{IPA|tyv|tʰɤ̀ʋɐ tɤ̀ɫ|}}}} is a [[Turkic languages|Turkic language]] spoken in the [[Tuva|Republic of Tuva]] in [[South Central Siberia]], [[Russia]]. There are small groups of [[Tuvans]] that speak distinct dialects of Tuvan in [[China]] and [[Mongolia]].
&lt;!--==Geographic distribution==--&gt;
&lt;!--==Official status==--&gt;

== History ==
The earliest record of Tuvan is from the early 19th century by ''Wūlǐyǎsūtái zhìlüè'' ({{zh|c=烏里雅蘇台志略}}), [[Julius Klaproth]] 1823, [[Matthias Castrén]] 1857, [[Nikolay Katanov]], [[Vasily Radlov]], etc.&lt;ref&gt;{{harvp|Todoriki|2011|pages=234–230}}&lt;/ref&gt;

The name Tuva goes back as early as the publication of ''[[The Secret History of the Mongols]]''. The Tuva (as they refer to themselves) have historically been referred to as Soyons, Soyots or Uriankhais.&lt;ref name=&quot;Mawkanuli 2001&quot; /&gt;

== Classification ==
Tuvan (also spelled Tyvan) is linguistically classified as a Sayan Turkic language. Its closest relative is the moribund [[Tofa language|Tofa]].

Tuvan, as spoken in Tuva, is principally divided into four dialect groups; Western, Central, Northeastern, Southeastern.
* Central: forms the basis of the literary language and includes Ovyur and Bii-Khem subdialects. The geographical centrality of this dialect meant it was similar to the language spoken by most Tuvans, whether or not exactly the same.&lt;ref name=&quot;Harrison 2001&quot;&gt;{{harvp|Harrison|2001}}&lt;/ref&gt;
* Western: can be found spoken near the upper course of the [[Khemchik]]. It is influenced by the Altai language.
* Northeastern, also known as the [[Tozhu Tuvans#Language|Todzhi dialect]], is spoken near the upper course of the [[Great Yenisey]]. The speakers of this dialect utilize nasalization. It contains a large vocabulary related to hunting and reindeer breeding not found in the other dialects.
* Southeastern: shows the most influence from the [[Mongolic languages]].

Other dialects include those spoken by the [[Dzungar people|Dzungar]], the [[Tsengel people|Tsengel]] and the [[Dukha people|Dukha]] Tuvans, but currently these uncommon dialects are not comprehensively documented. Different dialects of the language exist across the geographic region in which Tuvan is spoken. [[K. David Harrison]], who completed his dissertation on the Tuvan language in 2001, argues that the divergence of these dialects relates to the nomadic nature of the Tuvan nation.&lt;ref name=&quot;Harrison 2001&quot; /&gt;

One subset is the Jungar Tuvan language, originating in the [[Altai Mountains]] in the western region of Mongolia. There is no accurate number of Jungar-Tuvan speakers because most currently reside in China, and the Chinese include Tuvan speakers as Mongolians in their census.&lt;ref name=&quot;Mawkanuli 2001&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mawkanuli |first=Talant |date=2001 |title=The Jungar Tuvas: Language and National Identity in the PRC |url=https://archive.org/details/central-asian-survey_2001-12_20_4/page/497 |journal=Central Asian Survey |language=en |volume=20 |issue=4 |pages=497–517 |doi=10.1080/02634930120104654 |s2cid=143405271}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--===Derived languages===--&gt;

== Phonology ==
=== Consonants ===
Tuvan has 19 native [[consonant]] [[phoneme]]s:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+ caption| Consonant phonemes of Tuvan
! colspan=&quot;2&quot; |
! [[Labial consonant|Labial]]
! [[Alveolar consonant|Alveolar]]
! [[Palatal consonant|Palatal]]
! [[Velar consonant|Velar]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[Nasal consonant|Nasal]]
| {{IPA link|m}}
| {{IPA link|n}}
|
| {{IPA link|ŋ}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Plosive consonant|Plosive]]
! &lt;small&gt;lenis&lt;/small&gt;{{efn|name=stops|The distinction between initial bilabial and alveolar stops is based on [[aspiration (phonetics)|aspiration]] for most speakers and voicing for the other consonants.}}
| {{IPA link|p}}
| {{IPA link|t}}
|
| {{IPA link|ɡ}}
|-
! &lt;small&gt;fortis&lt;/small&gt;{{efn|name=stops}}
| {{IPA link|pʰ}}
| {{IPA link|tʰ}}
|
| {{IPA link|k}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[Affricate consonant|Affricate]]
|
| {{IPA link|t͡s}}{{efn|name=loanword|{{IPA|/f/}} and {{IPA|/ts/}} are found in some Russian [[loanword]]s.}}
| {{IPA link|t͡ʃ}}
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Fricative consonant|Fricative]]
! &lt;small&gt;[[voiceless]]&lt;/small&gt;
| {{IPA link|f}}{{efn|name=loanword}}
| {{IPA link|s}}
| {{IPA link|ʃ}}
| {{IPA link|x}}
|-
! &lt;small&gt;[[voice (phonetics)|voiced]]&lt;/small&gt;
|
| {{IPA link|z}}
| {{IPA link|ʒ}}
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[Approximant consonant|Approximant]]
| {{IPA link|ʋ}}
| {{IPA link|l}}
| {{IPA link|j}}
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[Flap consonant|Flap]]
|
| {{IPA link|ɾ}}
|
|
|}
{{notelist}}

=== Vowels ===
[[Vowel]]s in Tuvan exist in three varieties: long, short, and short with low [[pitch (psychophysics)|pitch]]. Tuvan long vowels have a duration that is at least (and often more than) twice as long as that of short vowels. Contrastive low pitch may occur on short vowels, and when it does, it causes them to increase in duration by at least a half. When using low pitch, Tuvan speakers employ a pitch that is at the very low end of their modal voice pitch. For some speakers, it is even lower and using what is phonetically known as [[creaky voice]] (e.g. {{IPA|[a̰t]}} 'horse'). When a vowel in a monosyllabic word has low pitch, speakers apply low pitch only to the first half of that vowel (e.g. {{IPA|[àt]}} 'horse').&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Anderson |first1=Greg |title=A Grammar of Tuvan |last2=Harrison |first2=K. David |publisher=Scientific Consulting Services International |year=2002 |isbn=9781584900450 |location=Gaithersburg, MD |pages=3–5 |language=en}}&lt;/ref&gt; That is followed by a noticeable pitch rise, as the speaker returns to modal pitch in the second half of the vowel (e.g. {{IPA|[ǎt]}} 'horse').

The acoustic impression is similar to that of a rising tone like the rising [[pitch contour]] of the [[Standard Chinese phonology#Tones|Mandarin second tone]], but the Tuvan pitch begins much lower. However, Tuvan is considered a [[pitch accent]] language with contrastive low pitch instead of a [[tonal language]]. When the low pitch vowel occurs in a multisyllabic word, there is no rising [[pitch contour]] or lengthening effect: {{IPA|[àt̬ɤ]}} 'his/her/its horse'. Such low pitch vowels were previously referred to in the literature as either ''[[kargyraa]]'' or [[pharyngealization|pharyngealized]] vowels. Phonetic studies have demonstrated that the defining characteristic of such vowels is low pitch. (See Harrison 2001 for a phonetic and acoustic study of Tuvan low pitch vowels.)

In her PhD thesis, &quot;Long Vowels in Mongolic Loanwords in Tuvan&quot;, Baiarma Khabtagaeva states that the history of long vowels is ambiguous. While the long vowels may originate from Mongolic languages, they could also be of Tuvan origin. In most Mongolic languages, the quality of the long vowel changes depending on the quality of the second vowel in the conjunction. The only exception to this rule is if the conjunction is labial. The ancient Tuvan languages, in contrast, depended upon the first vowel rather than the second to determine the long vowels.&lt;ref name=&quot;Khabtagaeva 2004&quot;&gt;{{Cite journal |last=Khabtagaeva |first=Baiarma |date=2004 |title=Long Vowels in Mongolic Loanwords in Tuvan |journal=Turkic Languages |language=en |volume=8 |pages=191–197}}&lt;/ref&gt;

Khabtagaeva divided the transformation of these loanwords into two periods: the early layer and the late layer. The words in the early layer are words in which the Mongolic preserved the conjunction, the VCV conjunction was preserved but the long vowel still developed when it entered the Tuvan language, or the stress is on the last syllable and a long vowel in the loanword replaced a short vowel in the original word. The late layer includes loanwords in which the long vowel does not change when the word entered Tuvan.&lt;ref name=&quot;Khabtagaeva 2004&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:250px;&quot;
|+Vowel phonemes of Tuvan
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; | [[Vowel length|Short]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Vowel length|Long]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[Tone (linguistics)|Low pitch]]
|-style=&quot;font-size:88%;&quot;
!High || Low
!High || Low
!High || Low
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Front vowel|Front]]
! style=&quot;font-size:88%;&quot; | [[Close front unrounded vowel|Unrounded]]
|{{IPA link|i}}
|{{IPA link|e}}
|{{IPA link|iː}}
|{{IPA link|eː}}
|{{IPA link|ì}}
|{{IPA link|è}}
|-
! style=&quot;font-size:88%;&quot; | [[Close front rounded vowel|Rounded]]
|{{IPA link|y}}
|{{IPA link|ø}}
|{{IPA link|yː}}
|{{IPA link|øː}}
|{{IPA link|ỳ}}
|{{IPA link|ø̀}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Back vowel|Back]]
! style=&quot;font-size:88%;&quot; | [[Close back unrounded vowel|Unrounded]]
|{{IPA link|ɯ}}
|{{IPA link|a}}
|{{IPA link|ɯː}}
|{{IPA link|aː}}
|{{IPA link|ɯ̀}}
|{{IPA link|à}}
|-
! style=&quot;font-size:88%;&quot; | [[Close back rounded vowel|Rounded]]
|{{IPA link|u}}
|{{IPA link|o}}
|{{IPA link|uː}}
|{{IPA link|oː}}
|{{IPA link|ù}}
|{{IPA link|ò}}
|}

Vowels may also be [[nasal vowel|nasalized]] in the environment of nasal consonants, but nasalization is non-contrastive. Most Tuvan vowels in word-initial syllables have a low pitch and do not contrast significantly with short and long vowels.&lt;ref name=&quot;Harrison 2001&quot; /&gt;

==== Vowel harmony ====

Tuvan has two systems of [[vowel harmony]] that strictly govern the distribution of vowels within words and suffixes. Backness harmony, or what is sometimes called 'palatal' harmony, requires all vowels within a word to be either back or front. Rounding harmony, or what is sometimes called 'labial' harmony, requires a vowel to be rounded if it is a high vowel and appears in a syllable immediately following a rounded vowel. Low rounded vowels {{IPA|[ø] [o]}} are restricted to the first syllable of a word, and a vowel in a non-initial syllable may be rounded only if it meets the conditions of rounding harmony (it must both be a high vowel {{IPA|[y] [u]}} and be preceded by a rounded vowel). See Harrison (2001) for a detailed description of Tuvan vowel harmony systems.&lt;ref name=&quot;Harrison 2001&quot; /&gt;

== Writing system ==
=== Cyrillic script ===
The current Tuvan alphabet is a modified version of the [[Russian alphabet]], with three additional letters: Ңң (Latin &quot;ng&quot; or [[International Phonetic Alphabet]] {{IPA|[ŋ]}}), Өө (Latin &quot;ö&quot;, {{IPA|[ø]}}), Үү (Latin &quot;ü&quot;, IPA {{IPA|[y]}}). The sequence of the alphabet follows Russian, but with Ң located after Russian Н, Ө after О, and Ү after У.

{| cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size:1.4em; border:1px solid black; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center&quot;
| style=&quot;width:3em&quot;| А а
| style=&quot;width:3em&quot;| Б б
| style=&quot;width:3em&quot;| В в
| style=&quot;width:3em&quot;| Г г
| style=&quot;width:3em&quot;| Д д
| style=&quot;width:3em&quot;| Е е
| style=&quot;width:3em&quot;| Ё ё
| style=&quot;width:3em&quot;| Ж ж
|-
| style=&quot;width:3em&quot;| З з
| style=&quot;width:3em&quot;| И и
| style=&quot;width:3em&quot;| Й й
| style=&quot;width:3em&quot;| К к
| style=&quot;width:3em&quot;| Л л
| style=&quot;width:3em&quot;| М м
| style=&quot;width:3em&quot;| Н н
| style=&quot;width:3em&quot;| Ң ң
|-
| style=&quot;width:3em&quot;| О о
| style=&quot;width:3em&quot;| Ө ө
| style=&quot;width:3em&quot;| П п
| style=&quot;width:3em&quot;| Р р
| style=&quot;width:3em&quot;| С с
| style=&quot;width:3em&quot;| Т т
| style=&quot;width:3em&quot;| У у
| style=&quot;width:3em&quot;| Ү ү
|-
| style=&quot;width:3em&quot;| Ф ф
| style=&quot;width:3em&quot;| Х х
| style=&quot;width:3em&quot;| Ц ц
| style=&quot;width:3em&quot;| Ч ч
| style=&quot;width:3em&quot;| Ш ш
| style=&quot;width:3em&quot;| Щ щ
| style=&quot;width:3em&quot;| Ъ ъ
| style=&quot;width:3em&quot;| Ы ы
|-
| style=&quot;width:3em&quot;| Ь ь
| style=&quot;width:3em&quot;| Э э
| style=&quot;width:3em&quot;| Ю ю
| style=&quot;width:3em&quot;| Я я
|
|
|
|
|}

The letters Е and Э are used in a special way. Э is used for the short {{IPA|/e/}} sound at the beginning of words while Е is used for the same sound in the middle and at the end of words. Е is used at the beginning of words, mostly of Russian origin, to reflect the standard Russian pronunciation of that letter, {{IPA|/je/}}. Additionally, ЭЭ is used in the middle and at the end of words for the long {{IPA|/e/}} sound.

The letter ъ is used to indicate pitch accent, as in эът ''èt'' 'meat'.

=== Historic scripts ===

==== Traditional Mongolian script ====
From the late 18th century, when Tuva became part of the Qing empire, until the 1930s, all official documentation was kept in Mongolian using the traditional [[Mongolian script]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Отрощенко |first1=Иванна |title=Языковая политика и культурное строительство в Тувинской Народной Республике |journal=Новые Исследования Тувы |date=2015 |issue=2 |page=16 |url=https://nit.tuva.asia/nit/article/view/22 |access-date=2025-06-16 |language=ru |issn=2079-8482}}&lt;/ref&gt; By the late 1920s less than 1.5% of the total Tuvan population was literate in the traditional [[Mongolian script]]. Mongolian literacy was mainly possessed by the feudal nobility and officials. The absolute majority of Tuvans (with the exception of residents of some areas of the south-eastern part of Tuva, where Tuvan-Mongolian bilingualism has been preserved to this day) did not know the Mongolian language, and had long spoken only their native language.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Бичелдей |first1=Каадыр-Оол |title=80 лет тувинской письменности: становление, развитие, перспективы |journal=Новые Исследования Тувы |date=2010 |issue=4 |page=221 |url=https://nit.tuva.asia/nit/article/view/480 |access-date=2024-10-06 |language=ru |issn=2079-8482}}&lt;/ref&gt;

==== Draft scripts ====

In 1926, the government of the Tuvan People's Republic asked Soviet scientists to develop a native Tuvan script. The first draft of a Tuvan alphabet based on Cyrillic was compiled by Roman Buzykaev (1875–1939) and B. Bryukhanov (Sotpa) in 1927. This alphabet contained the letters Аа, Бб, Вв, Гг, Дд, Ёё, Жж, Ӝӝ, Зз, Ии, Йй, Кк, Лл, Мм, Нн, Ҥҥ, Оо, Ӧӧ, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Ӱӱ, Хх, Чч, Шш, Ыы. The first Tuvan primer was published using this alphabet, but this project was not developed further.

==== Tuvan Latin ====
[[File:Emblem of the Tuvan People's Republic (1933-1939).svg|thumb|Example of Latin-based alphabet on the Tuvan People's Republic coat of arms. It says &quot;PYGY TELEGEJNIꞐ PROLETARLARЬ POLGAŞ TARLATKAN ARATTARЬ KATTЬƵЬꞐAR&quot;.]]
The Latin-based alphabet for Tuvan was devised in 1930 by a Tuvan Buddhist monk, Mongush [[Lopsang-Chinmit]] (a.k.a. Lubsan Zhigmed). This project was proposed based on the German alphabet, albeit with a modified letter order. In this proposed system, all vowels were placed first (10 letters), followed by consonants (18 letters). This order is characteristic of the classical Mongolian script. Moreover, the pronunciation of several letters underwent significant alteration.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Бичелдей |first1=Каадыр-Оол |title=80 лет тувинской письменности: становление, развитие, перспективы |journal=Новые Исследования Тувы |date=2010 |issue=4 |page=221 |url=https://nit.tuva.asia/nit/article/view/480 |access-date=2024-10-06 |language=ru |issn=2079-8482}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For an image of the alphabet, see article {{cite journal |last1=Доржу |first1=Зоя |last2=Монгуш |first2=Игорь |title=ТРАГИЧЕСКАЯ СУДЬБА УЧЕНОГО ЛАМЫ ЛОПСАН-ЧИНМИТА |journal=Социально-экономический И Гуманитарный Журнал Красноярского ГАУ |date=2023 |issue=4 |page=141 |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tragicheskaya-sudba-uchenogo-lamy-lopsan-chinmita |access-date=2024-10-06}}, Figure 1&lt;/ref&gt;

A few books and newspapers, including primers intended to teach adults to read, were printed using this writing system. Lopsang-Chinmit was later executed in Stalinist purges on 31 December 1941.&lt;ref&gt;{{harvp|Mänchen-Helfen|1992|page=133n}}&lt;/ref&gt;

In the USSR, Aleksandr Palmbach, [[Yevgeny Polivanov]], and [[Nicholas Poppe]] were engaged in the development of the Tuvan Latinized alphabet. These researchers utilized the so-called [[Yañalif|New Turkic Alphabet]] as a foundation for their work.  [[Yañalif|New Turkic Alphabet]] was designed with the intention of facilitating unification of writing systems among all Turkic peoples. In early 1930, the Tuvan alphabet was finalized and officially introduced on June 28, 1930, by a decree of the TPR government. The approved Tuvan alphabet was as follows: 

{| cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size:1.4em; border:1px solid black; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center&quot;
| style=&quot;width:3em&quot;| A a
| style=&quot;width:3em&quot;| B ʙ
| style=&quot;width:3em&quot;| C c
| style=&quot;width:3em&quot;| D d
| style=&quot;width:3em&quot;| E e
| style=&quot;width:3em&quot;| F f
| style=&quot;width:3em&quot;| G g
| style=&quot;width:3em&quot;| Ƣ ƣ
|-
| style=&quot;width:3em&quot;| H h
| style=&quot;width:3em&quot;| I i
| style=&quot;width:3em&quot;| J j
| style=&quot;width:3em&quot;| Ɉ ɉ
| style=&quot;width:3em&quot;| K k
| style=&quot;width:3em&quot;| L l
| style=&quot;width:3em&quot;| M m
| style=&quot;width:3em&quot;| N n
|-
| style=&quot;width:3em&quot;| Ꞑ ꞑ
| style=&quot;width:3em&quot;| O o
| style=&quot;width:3em&quot;| Ɵ ɵ
| style=&quot;width:3em&quot;| P p
| style=&quot;width:3em&quot;| R r
| style=&quot;width:3em&quot;| S s
| style=&quot;width:3em&quot;| Ş ş
| style=&quot;width:3em&quot;| T t
|-
| style=&quot;width:3em&quot;| U u
| style=&quot;width:3em&quot;| V v
| style=&quot;width:3em&quot;| X x
| style=&quot;width:3em&quot;| Y y
| style=&quot;width:3em&quot;| Z z
| style=&quot;width:3em&quot;| Ƶ ƶ
| style=&quot;width:3em&quot;| Ь ь
|
|}
The letter Ɉ ɉ was excluded from the alphabet in 1931.

===Examples===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Latin
! Pirgi tьʙa&lt;!-- The ʙ here is not a mistake.  Do not change. --&gt; tьldьꞑ yƶykteri|| PYGY TELEGEJNIꞐ PROLETARLARЬ POLGAŞ TARLATKAN ARATTARЬ KATTЬƵЬꞐAR!
|-
|Cyrillic
| Бирги тыва дылдың үжүктери || Бүгү телегейниң пролетарлары болгаш дарлаткан араттары каттыжыңар!
|-
|[[Common Turkic alphabet]]
|Pirgi tıva tıldıñ üjükteri
|Pügü telegeyniñ proletarları polgaş tarlatkan arattarı kattıjıñar!
|-
|English
| First Tuvan language alphabet || All the world's workers and oppressed peoples, unite!
|}

By September 1943, this Latin-based alphabet was replaced by a Cyrillic-based one, which is still in use to the present day. In the post-Soviet era, Tuvan and other scholars have taken a renewed interest in the history of Tuvan letters.
=== Transliteration ===
For bibliographic purposes, transliteration of Tuvan generally follows the guidelines described in the ALA-LC Romanization tables for non-Slavic languages in Cyrillic script.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Non-Slavic languages (in Cyrillic Script) |website=[[Library of Congress]] |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/nonslav.pdf |access-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211103195111/https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/nonslav.pdf|archive-date=November 3, 2021}}&lt;/ref&gt; Linguistic descriptions often employ the [[International Phonetic Alphabet|IPA]] or [[Turcology|Turcological]] standards for transliteration.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Harrison |first1=K. David |last2=Anderson |first2=Gregory D.S. |last3=Ondar |first3=Alexander |title=Tuvan Talking Dictionary |url=https://talkingdictionary.swarthmore.edu/tuvan/ |access-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== Grammar ==
Tuvan builds morphologically complex words by adding suffixes. For example, {{lang|tyv|теве}} ''teve'' is 'camel', {{lang|tyv|тевелер}} ''teveler'' is 'camels', {{lang|tyv|тевелерим}} ''tevelerim'' is 'my camels', {{lang|tyv|тевелеримден}} ''tevelerimden'' is 'from my camels'.

=== Nouns ===
Tuvan marks [[noun]]s with six [[declension|cases]]: genitive, accusative, dative, ablative, locative, and allative. The suffixes below are in front vowels, however, except ''-Je'' the suffixes follow vowel harmony rules. Each case suffix has a rich variety of uses and meanings, of which only the most basic ones are shown here.

{|class=&quot;wikitable&quot;
!Root
! colspan=&quot;4&quot; | Allomorphs
|-
!When after:
! voiceless
! nasals
! voiced/vowel
! After {{lang|tyv|-л}}
|-
! [[Nominative case|Nominative]]
| colspan=&quot;4&quot; | {{lang|tyv|-∅}}
|-
! [[Genitive case|Genitive]] (''-NIŋ'')
| {{lang|tyv|-тиң}} (''-tiŋ'')
| colspan=&quot;2&quot; | {{lang|tyv|-ниң}} (''-niŋ''))
| {{lang|tyv|-диң}} (''-diŋ'')
|-
! [[Accusative case|Accusative]] (''-NI'')
| {{lang|tyv|-ти}} (''-ti'')
| colspan=&quot;2&quot; | {{lang|tyv|-ни}} (''-ni'')
| {{lang|tyv|-ди}} (''-di'')
|-
! [[Dative case|Dative]] (''-KA'')
| {{lang|tyv|-ке}} (''-ke'')
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|tyv|-ге}} (''-ge'')
|-
! [[Locative case|Locative]] (''-DA'')
| {{lang|tyv|-те}} (''-te'')
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|tyv|-де}} (''-de'')
|-
! [[Ablative case|Ablative]] (''-DAn'')
| {{lang|tyv|-тен}} (''-ten'')
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|tyv|-ден}} (''-den'')
|-
! [[Allative case|Allative]] I (''-Je'')
| {{lang|tyv|-че}} (''-če'')
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|tyv|-же}} (''-že'')
|-
! Allative II (''-DIvA'')&lt;ref&gt;Obsolete or dialectal version of current allative I&lt;/ref&gt;
| {{lang|tyv|-тиве}} (''-tive'')
| colspan=&quot;3&quot; | {{lang|tyv|-диве}} (''-dive'')
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Plural
|-
! Nominative (''-LAr'')
| {{lang|tyv|-тер}} (''-ter'')
| {{lang|tyv|-нер}} (''-ner'')
| {{lang|tyv|-лер}} (''-ler'')
| {{lang|tyv|-дер}} (''-der'')
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Oblique cases: by adding voiced variant into the plural suffix ({{lang|tyv|-лер&lt;u&gt;ниң&lt;/u&gt;}}, {{lang|tyv|-лер&lt;u&gt;ге&lt;/u&gt;}}, ...)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Example of declensions
! Case
! Form
! Meaning
|-
! Nominative
| {{lang|tyv|теве}} (''teve'')
| &quot;camel&quot;
|-
! Genitive
| {{lang|tyv|тевениң}} (''teveniŋ'')
| &quot;of the camel&quot;
|-
! Accusative
| {{lang|tyv|тевени}} (''teveni'')
| &quot;the camel&quot; (definite direct object of verb)
|-
! Dative
| {{lang|tyv|тевеге}} (''tevege'')
| &quot;for the camel&quot; or &quot;at the camel&quot; (in the past tense)
|-
! Locative
| {{lang|tyv|теведе}} (''tevede'')
| &quot;at the camel&quot; or &quot;in the camel&quot;
|-
! Ablative
| {{lang|tyv|теведен}} (''teveden'')
| &quot;from the camel&quot; or &quot;than a/the camel&quot;
|-
! Allative I
| {{lang|tyv|тевеже}} (''teveže'')
| rowspan=&quot;2&quot; | &quot;to(wards) the camel&quot;
|-
! Allative II
| {{lang|tyv|теведиве}} (''tevedive'')
|}

=== Verbs ===
[[Verb]]s in Tuvan take a number of endings to mark [[grammatical tense|tense]], [[grammatical mood|mood]], and [[grammatical aspect|aspect]]. [[Auxiliary verb]]s are also used to modify the verb. For a detailed scholarly study of auxiliary verbs in Tuvan and related languages, see Anderson 2004.

=== Syntax ===
Tuvan employs [[subject–object–verb|SOV]] word order. For example, {{lang|tyv|теве сиген чипкен}} (camel hay eat-PAST) &quot;The camel ate the hay.&quot;

== Vocabulary ==
[[File:Family in tyvan.png|thumb|Name of family members in Tuvan]]
Tuvan vocabulary is mostly Turkic in origin but marked by a large number of Mongolian [[loanword]]s.  The language has also borrowed several Mongolian suffixes. In addition, there exist [[Ket language|Ketic]] and [[Samoyed languages|Samoyedic]] substrata.{{Citation needed|date=August 2022}} A Tuvan talking dictionary is produced by the [[Living Tongues Institute]].&lt;ref&gt;see [http://tuvan.swarthmore.edu/ Tuvan Talking Dictionary]&lt;/ref&gt;

In contrast with most Turkic languages, which have many Arabic and Persian loanwords that even cover some basic concepts, these loanwords are very few, if any, in Tuvan, as Tuvans never adopted Islam like most Turkic peoples.

== Status ==
Tuvans in [[China]], who live mostly in [[Xinjiang|Xinjiang Autonomous Region]], are included under the [[Mongols in China|Mongol nationality]].&lt;ref name=&quot;Mongush&quot;&gt;{{harvp|Mongush|1996}}&lt;/ref&gt; Some Tuvans reportedly live at [[Kanas Lake]] in the northwestern part of Xinjiang, where they are not officially recognized, and are counted as a part of the local [[Oirats|Oirat Mongol]] community that is counted under the general PRC official ethnic label of &quot;Mongol&quot;. Oirat and Tuvan children attend schools in which they use [[Chakhar Mongolian]]&lt;ref&gt;&quot;Öbür mongγul ayalγu bol dumdadu ulus-un mongγul kelen-ü saγuri ayalγu bolqu büged dumdadu ulus-un mongγul kelen-ü barimǰiy-a abiy-a ni čaqar aman ayalγun-du saγurilaγsan bayidaγ.&quot; (Sečenbaγatur et al. 2005: 85).&lt;/ref&gt; and [[Mandarin Chinese|Mandarin]] [[Standard Chinese]], native languages of neither group.

== Notes ==
{{Reflist|group=notes}}

== References ==
{{Reflist}}

==Sources==
* [https://tuvan.swarthmore.edu Tuvan Talking Dictionary].
* {{Cite thesis |last=Harrison |first=K. David |title=Topics in the Phonology and Morphology of Tuvan |date=2001 |degree=Doctoral |publisher=Yale University |language=en |oclc=51541112|url=https://harrison.domains.swarthmore.edu/Harrison-Dissertation.pdf}}
* {{Cite book |last=Mänchen-Helfen |first=Otto |title=Journey to Tuva |publisher=Ethnographic Press University of Southern California |others=Translated by Alan Leighton |year=1992 |isbn=978-1-878986-04-7 |location=Los Angeles |language=en |orig-year=1931}}
* {{Cite journal |last=Mongush |first=M. V. |date=1996 |title=Tuvans of Mongolia and China |journal=International Journal of Central Asian Studies |language=en |volume=1 |pages=225–243}}
* {{cite thesis |last=Todoriki |first=Masahiko (等々力 政彦) |date=2011 |script-title=ja:最古の可能性のあるトゥバ語語彙について |trans-title=On the earliest possible Tuvan vocabulary |journal=Bulletin of the Institute for Advanced Studies on Asia |number=159 |pages=238–220 |issn=0563-8089 |publisher=Institute for Advanced Studies on Asia, The University of Tokyo |hdl=2261/43632 |url=http://hdl.handle.net/2261/43632}}
&lt;!-- original text citation
Todoriki, Masahiko (等々力 政彦 ''Todoriki Masahiko''). 2011 &quot;Possibly the oldest Tuvan vocabulary included in ''Wu-li-ya-su-tai-zhi lue'', the Abridged Copy of the History of Uliastai, 烏里蘇台志略にみえる，最古の可能性のあるトゥバ語語彙について&quot;. ''Tōyōbunka-Kenkyūjo Kiyō'' 東洋文化研究所紀要 '''159''' 238–220. {{ISSN|0563-8089}} [[The University of Tokyo]], http://repository.dl.itc.u-tokyo.ac.jp/dspace/bitstream/2261/43632/1/ioc159007.pdf ([http://hdl.handle.net/2261/43632 Archive]){{Dead link|date=January 2024}}
--&gt;

== Further reading ==
* {{Cite book |last=Anderson |first=Gregory D. S. |title=Auxiliary Verb Constructions in Altai-Sayan Turkic |date=2004 |publisher=Otto Harrassowitz |isbn=3-447-04636-8 |location=Wiesbaden |language=en}}
* {{Cite book |last1=Anderson |first1=Gregory D. S. |title=Tyvan |last2=Harrison |first2=K. David |publisher=Lincom Europa |year=1999 |isbn=978-3-89586-529-9 |series=Languages of the World/Materials 257 |language=en}}
* [https://www.researchgate.net/publication/295606536_A_Tuvan_hero_tale_with_commentary_morphemic_analysis_and_translation]{{Cite journal |last=Harrison |first=K. David |date=2005 |title=A Tuvan Hero Tale, with Commentary, Morphemic Analysis, and Translation |journal=Journal of the American Oriental Society |language=en |volume=125 |pages=1–30}} 
* {{Cite book |last=Krueger |first=John R. |title=Tuvan Manual |url=https://archive.org/details/tuvanmanualareah0000krue |publisher=Indiana University Publications |others=Editor Emeritus: Thomas A. Sebeok |year=1977 |isbn=978-0-87750-214-2 |editor-last=Krueger |editor-first=John R. |series=Uralic and Altaic Series Volume 126 |language=en}}
* Mawkanuli, Talant.  1999.  &quot;The phonology and morphology of Jungar Tuva&quot;, Indiana University PhD dissertation.
* Nakashima, Yoshiteru (中嶋 善輝 ''Nakashima Yoshiteru''). 2008 &quot;Tyva Yapon Biche Slovar', トゥヴァ語・日本語 小辞典&quot; [[Tokyo University of Foreign Studies]], http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan6.pdf ([https://web.archive.org/web/20160303220011/http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan6.pdf Archive])
*Ölmez, Mehmet; Tuwinischer Wortschatz mit alttürkischen und mongolischen Parallelen, Wiesbaden 2007, {{ISBN|978-3-447-05499-7}}
*Rind-Pawloski, Monika. 2014. Text types and [[evidentiality]] in Dzungar Tuvan. ''Turkic Languages'' 18.1: 159–188.
*{{in lang|mn}} Sečenbaγatur, Qasgerel, Tuyaγ-a [Туяa], Bu. Jirannige, Wu Yingzhe, Činggeltei. 2005. ''Mongγul kelen-ü nutuγ-un ayalγun-u sinǰilel-ün uduridqal''  [A guide to the regional dialects of Mongolian]. Kökeqota: ÖMAKQ. {{ISBN|7-204-07621-4}}.
* Takashima, Naoki (高島 尚生 ''Takashima Naoki''). 2008 &quot;Kiso Tuba-go bunpō 基礎トゥヴァ語文法&quot;, [[Tokyo University of Foreign Studies]], http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan1.pdf ([https://web.archive.org/web/20160304023505/http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan1.pdf Archive])
* Takashima, Naoki. 2008 &quot;Tuba-go kaiwa-shū トゥヴァ語会話集&quot;, [[Tokyo University of Foreign Studies]], http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan3.pdf ([https://web.archive.org/web/20160303190603/http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan3.pdf Archive])
* Taube, Erika. (1978). ''Tuwinische Volksmärchen''. Berlin: Akademie-Verlag. LCCN: 83-853915
* Taube, Erika. (1994). ''Skazki i predaniia altaiskikh tuvintsev''. Moskva : Vostochnaia literatura. {{ISBN|5-02-017236-7}}
* Oelschlägel, Anett C. (2013). ''Der Taigageist. Berichte und Geschichten von Menschen und Geistern aus Tuwa. Zeitgenössische Sagen und andere Folkloretexte / Дух-хозяин тайги –Современные предания и другие фольклорные материалы из Тувы / Тайга ээзи – Болган таварылгалар болгаш Тывадан чыгдынган аас чогаалының өске-даа материалдары.'' [The Taiga Spirit. Reports and Stories about People and Spirits from Tuva. Contemporary Legends and other Folklore-Texts.] Marburg: tectum-Verlag.  {{ISBN|978-3-8288-3134-6}}

== External links ==
{{InterWiki|Tuvan}}
{{Wikivoyage|Tyvan phrasebook|Tyvan|a phrasebook}}
* [http://www.swarthmore.edu/SocSci/dharris2/ Tuvan language and folklore materials]

{{Turkic languages}}
{{Languages of Russia}}
{{Languages of China}}
{{Languages of Mongolia}}

{{Authority control}}

[[Category:Agglutinative languages]]
[[Category:Siberian Turkic languages]]
[[Category:Languages of Russia]]
[[Category:Languages of Xinjiang]]
[[Category:Languages of Mongolia]]
[[Category:Tonal languages in non-tonal families]]
[[Category:Tuvan culture]]
[[Category:Turkic languages]]
[[Category:Vulnerable languages]]
[[Category:Subject–object–verb languages]]</text>
      <sha1>4x7kdb8g3q85k8113ngvxbwkoovtssc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>