Wikipedia bowiki https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%82%E0%BD%99%E0%BD%BC%E0%BC%8B%E0%BD%84%E0%BD%BC%E0%BD%A6%E0%BC%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter མི་ཌི་ཡ་། དམིགས་བསལ། བགྲོ་གླེང་། སྤྱོད་མཁན། སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་། Wikipedia Wikipedia བགྲོ་གླེང་། ཡིག་ཆ། ཡིག་ཆའི་ བགྲོ་གླེང་། མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀི། མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀིའི་ བགྲོ་གླེང་། དཔེ་པང་། དཔེ་པང་གི་ བགྲོ་གླེང་། རམ་འདེགས། རམ་འདེགས་ཀྱི་ བགྲོ་གླེང་། རིགས་དབྱེ། རིགས་དབྱེའི་ བགྲོ་གླེང་། TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 5 19207 162617 162547 2026-08-13T13:53:07Z TigerZhang 35917 [IPE-NEXT] Quick edit 162617 wikitext text/x-wiki == བོད་ཡིག == བོད་ཡིག་ [[སྤྱོད་མཁན།:ངག་དབང་བསོད་ནམས།|ངག་དབང་བསོད་ནམས།]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:ངག་དབང་བསོད་ནམས།|གླེང་མོལ།]]) ༡༣:༤༩, ༡༣ ཟླ་དང་པོ། ༢༠༡༤ (UTC) == Monuments of Spain Challenge == Excuse me for not speaking Tibetan yet. [[:es:Wikimedia España|Wikimedia España]] invites you to join the Monuments of Spain Challenge. And what’s that? It’s a contest. You have to edit, translate or expand articles about the Spanish monuments and you will be granted points. So you’re not just writing about wonderful buildings: you can get prizes! The time of the contest will include all October and any information you may need is [https://meta.wikimedia.org/wiki/Monuments_of_Spain_Challenge/en right here]. Join in and good luck! PS: We would be grateful if you could translate this note into Tibetan. [[:es:Usuario:B25es|B25es]] on behalf of Wikimedia España. [[སྤྱོད་མཁན།:ངག་དབང་བསོད་ནམས།|B25es]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:B25es|གླེང་མོལ།]]) ༢༠:༣༤, ༢༧ ཟླ་དགུ་བ། ༢༠༡༤ (UTC) == Do we need [[mw:Extension:ContentTranslation|ContentTranslation]] here? == --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) ༠༣:༡༣, ༨ ཟླ་དྲུག་པ། ༢༠༡༥ (UTC) :Tracked at [[phab:T103531]]. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) ༢༣:༡༢, ༢༩ ཟླ་དྲུག་པ། ༢༠༡༥ (UTC) == Propose to merge some pages == * [[Wikipedia:About]] and [[Wikipedia:ཡི་སྐོར།]] are pointing the same topic ([[:en:Wikipedia:About]]); * [[Wikipedia:General disclaimer]] and [[Wikipedia:ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་བདག་སྤྲོད་ཁེ་དབང་རྩོད་ལེན།]] are ditto. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) ༠༥:༡༣, ༡༠ ཟླ་དྲུག་པ། ༢༠༡༦ (UTC) == Tibetan Language Enthusiast == Hello! Are there any active editors in here? [[དམིགས་བསལ།:Contributions/2620:0:100E:300:1095:CBCE:C50B:2A07|2620:0:100E:300:1095:CBCE:C50B:2A07]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:2620:0:100E:300:1095:CBCE:C50B:2A07|གླེང་མོལ།]]) ༢༠:༠༦, ༦ ཟླ་བཅུ་གཉིས་པ། ༢༠༡༦ (UTC) == སྤྲིན་པ་ནག་པོ་ས་ཆེན་ཡོག == སྡུག་གི་མཚོ་མོ་དྲགས་ཏུ་ཁྲོ ལས་ཀྱི་ཐོག་ལ་སྡང་སེམས་ཅི རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཡིན་ཙལ་བར་འཚལ [[དམིགས་བསལ།:Contributions/117.61.130.74|117.61.130.74]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:117.61.130.74|གླེང་མོལ།]]) ༡༥:༡༤, ༢༠ ཟླ་དགུ་བ། ༢༠༡༧ (UTC) == About fonts size == I noticed this Wiki's fonts problem, May you should to use Microsoft Himalaya all page.[[User:PeterBarofsky|PeterBarofsky]] ([[User talk:PeterBarofsky|talk]]) ༠༥:༠༩, ༢༠ ཟླ་བཅུ་བ། ༢༠༡༨ (UTC) == About the Embassy == Hello, but the embassy on [[Wikipedia:གཞུང་ཚབ་ཁང།]] is missing. If you know Tibetan, please help create it. [[སྤྱོད་མཁན།:TigerZhang|TigerZhang]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:TigerZhang|གླེང་མོལ།]]) ༢༡:༤༨, ༥ ཟླ་བརྒྱད་པ། ༢༠༢༦ (UTC) aiklw3zxxfnh8ymh6q3df5n1jko1d8b 1 28166 162618 2026-08-14T00:43:58Z Berijigmey 36188 /* དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་རེ་གཅིག་པ་ཚེ་སྨོན་གླིང་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་དཔལ་བཟང་པོ། */ new section 162618 wikitext text/x-wiki == དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་རེ་གཅིག་པ་ཚེ་སྨོན་གླིང་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་དཔལ་བཟང་པོ། == དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་རེ་གཅིག་པ་ཚེ་སྨོན་གླིང་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་དཔལ་བཟང་པོ་ནི། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་གླང་༡༧༢༡ལོར་ཅོ་ནེའི་མངའ་ཁོངས་ཆ་ལག་དར་མོའི་རྟ་བོ་མདོ་གྲོང་སྡེ་རུ་ཆོས་ལ་དད་ཅིང་གཤིས་རྒྱུད་འཇམ་པ་བྱམས་བརྩེའི་གཤིས་སུ་གནས་པའི་ཡབ་ཆོས་སྐྱབས་དང་ཡུམ་མཚེས་ཆེན་ཞེས་པའི་སྲས་སུ་ངོ་མཚར་བའི་མཚན་མ་དང་བཅས་སྐུ་བལྟམས། དགུང་ལོ་བདུན་བཞེས་པའི་སྐབས་ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཚ་རྡོར་དགོན་དུ་ཞུགས་ཏེ་འདོན་ཆ་བསླབས། དགོན་པའི་ཁྲི་པ་མཁན་པོར་མདུན་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང༌། མཚན་ལ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་གསོལ། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་གི་སྟེང་ཅོ་ནེ་དགོན་ཆེན་དུ་ཕེབས་ནས་མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་དུ་ཚོགས་ཞུགས་མཛད། མཚན་ཉིད་མཁན་པོ་རྗེ་བཙུན་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་བླ་མར་བསྟེན་ནས་བསྡུས་གྲྭ་དང་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ། ཚད་མ་རྣམ་ངེས། མངོན་རྟོགས་རྒྱན། ཕར་ཕྱིན་སོགས་གཞུང་མང་པོར་གསན་སྦྱངས་མཛད། དགུང་ལོ་ཉེར་གསུམ་པའི་དུས་སུ་ཁོང་གི་དགེ་རྒན་རྗེ་བཙུན་གྲགས་བཤད་སྒྲུབ་མཆོག་གི་བཀས་སྐུལ་དང་དུ་བླངས་ཏེ་བོད་ལྷ་ལྡན་དུ་ཕེབས། སྲུང་མ་ཐ་འོག་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་སྤྲུལ་བའི་ཚོང་དཔོན་རྟ་ནག་ཅན་ཞིག་གིས་བསྐུལ་ཏེ་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་ཚ་རྡོར་ཁང་ཚན་དུ་ཞུགས་ནས་འཚོ་བ་ངན་ངོན་ཙམ་གྱི་ངང་དཀའ་སྤྱད་སྡུག་རུས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་སོགས་པར་གསན་སྦྱོང་གཏིང་ཚུགས་པར་མཛད། དེ་ནས་བྱན་ཆུད་པས་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་སྤེལ་ནུས་པར་མ་ཟད། ཐོས་བསམ་གྱི་བར་གསེང་དུ་རྒྱལ་དབང་བསྐུལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས། ཕུར་ལྕོག་ངག་དབང་བྱམས་པ་ཁྲི་ཆེན་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་སོགས་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པའི་སྤྱན་སྔ་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་དབང་ལུང་མན་ངག་ཚུལ་བཞིན་གསན་པ་དང༌། དགུང་ལོ་སོ་བརྒྱད་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་སྟག་༡༧༥༨ལོའི་ཟླ་བ་དང་པོ་ཚེས་བཅུ་གསུམ་ལ་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་དགེ་འདུན་ཉིས་ཁྲི་ཚོགས་པའི་དབུས་སུ་གྲྭ་སྐོར་གྱི་དམ་བཅའ་མཛད་པ་ལ་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་དང་བཅས་པ་གང་གི་ཐད་ལའང་ཞུམ་མེད་ཀྱི་ལན་ཐོགས་པ་མེད་པར་རབ་འབྱམས་སྨྲ་བའི་མཁས་དབང་ཀུན་གྱི་ཐུགས་མཉེས་པར་གྱུར་ཏེ་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་གནས་བཞེས། ལོ་དེར་རྗེ་ངག་དབང་བྱམས་པའི་བཀས་བསྐུལ་ལྟར་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་སྟོད་གྲྭ་ཚང་དུ་ཚོགས་འགྲིམས་མཛད་དེ་ཆོས་རྗེ་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་དང་རྒྱུད་འགྲེལ་སོགས་གསན་སྦྱོང་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་མཛད་དེ་མཐར་མདོ་སྔགས་ཟུང་ལ་མཁྱེན་པའི་བློ་སྟོབས་རྒྱས་པས་དྲན་དབང་ཀུན་གྱི་ཡང་རྩེར་སོན། དེ་ནས་རྒྱུད་སྟོད་པའི་བླ་མ་དབུ་མཛད་ཀྱི་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་བ་དང་ལྕགས་སྤྲུལ་ལོར་དེའི་མཁན་པོ་མཛད། དགུང་ལོ་ཞེ་གཉིས་བཞེས་སྐབས་རྒྱལ་ཚབ་དེ་མོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཨམ་བན་བོད་སྡོད་བློན་ཆེན་གཉིས་བཅས་ལ་ཆིན་ཆན་ལུང་གོང་མས་དགེ་ལྡན་ཁྲི་པ་ལྟ་བུའི་དགེ་བཤེས་ཞིག་པེ་ཅིན་དུ་འབྱོར་ནས་དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆགས་གླིང་གི་བསྟན་པ་སྤེལ་བར་ཆེད་གཉེར་དགོས་པའི་བཀའ་ལུང་ལྟར་འབྱོར་བ་དང༌། པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བཅིལ་བ་བཞིན་ཤར་བ་ཆོས་རྗེའི་ཁྲིར་བཀོད་པའི་བཀའ་སྒྱུར་གནང་ཞིང་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་ལ་ཁྲི་བཞུགས་མཛད། ལོ་དེའི་ཟླ་ལྔ་བའི་ནང་སྐུ་འཁོར་མི་ཉུང་བ་དང་བཅས་པེ་ཅིན་ལ་ཆིབས་སྒྱུར་མཛད། ཆུ་རྟ་ལོའི་ཟླ་དགུ་པའི་ཚེས་ལྔ་ལ་པེ་ཅིན་དུ་འབྱོར། དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆགས་གླིང་གི་དགོན་པའི་ཁྲི་པ་ལོ་བཅུ་དྲུག་བཞུགས་པའི་རིང་སྟེ་ཁོང་དགུང་ལོ་ཞེ་དྲུག་ནས་ལམ་རིམ་སོགས་ཆོས་འཆད་ཉན་རྒྱ་ཆེར་གནང་སྟེ་མཛད་རྗེས་རླབས་ཆེ་བ་བྱུང་བས་གོང་མ་ཐུགས་དགྱེས་ནས་བསྟན་པའི་བཀའ་གསལ་བྱེད་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་སོག་མན་བོད་རྒྱའི་སྐད་ཀྱི་ཐམ་ཀ་དང་འཇའ་ས་བསྩལ། དགུང་ལོ་ལྔ་བདུན་བ་མེ་བྱ་༡༧༧༧ལོའི་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ལ་བོད་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་དེ་མོ་ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་བདེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་ཞི་བར་གཤེགས། སྐབས་དེར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་ན་ཕྲ་བས་རེ་ཞིག་སྲིད་སྐྱོང་མེད་སྟབས། པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནོ་མོན་ཧན་ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་གི་ཁུར་བཞེས་སྣོམས་ན་ལེགས་ལམ་ཆེ་ཚུལ་གོང་སའི་སྙན་དུ་འཁྱོལ་བར་ཞུས་པས། མེ་བྱ༡༧༧༧ལོའི་ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་ཉེར་བརྒྱད་ལ་སྔར་བོད་དུ་གཏོང་ངོས་བྱས་པའི་ཛ་སག་བླ་མ་མཚན་སྒྲོག་མཁན་ཆེན་ཕྱིར་འཐེན་ནས་ཚེ་སྨིན་གླིང་བ་ལ་དགའ་ལྡན་ཤྲིའ་ཐུ་ནོ་མིན་ཧན་ཞེས་པའི་མཚན་བསྩལ་ནས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་འགན་འཕྲོ་མཐུད་སྦྲེལ་བར་བྱ་བའི་བཀའ་ཕབ་པ་ལྟར་བློན་ཆེན་སྦྱར་སྤི་རྣམས་དང་བསྡེབས་ནས་བོད་དུ་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར། བྱིན་ཆགས་གླིང་གི་ཨེར་ཏི་ནི་ནོ་མིན་ཧན་ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པ་དང་ཟླ་བ་བཞི་བའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་བོད་དུ་ཕེབས་པར་རྩོམ་པ་ན་ཡང་ཆན་ལུང་གོང་མས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་རམ་དེས་བྱེད་པའི་དགའ་ལྡན་ཤྲིའ་ཐུ་ནོ་མིན་ཧན་ངག་དབང་ཆུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་སྲིད་སྐྱོང་མཛད་ཅིག ཅེས་པའི་རེ་བ་ཞུས་ནས་གོ་ས་དང་ཐམ་ཀ་གནང་ཞིང་བོད་དབུས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞྭ་སེར་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་ཏེ་མངའ་འབངས་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བཅེས་སྐྱོང་མཛད་དགོས་པ་བསྟན། ལོ་དེའི་ཟླ་དགུ་བའི་ཚེས་གསུམ་ལ་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་བློ་བཟང་བསྟན་པ་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་མཛད་པར་དགའ་སྟོན་རྟེན་འབྲེལ་བགྱིད་སྐབས་མི་སེར་ཚོས། ཉི་མ་ཤར་ནས་ཤར་བྱུང༌། །སྐུ་ཞབས་རྒྱ་ནས་ཕེབས་བྱུང༌། །བོད་ཁམས་སྐྱོང་པའི་ནོར་བུ། །གསེར་གྱི་ཁྲི་ལ་ཕེབས་ནས། །དགེ་ལྡན་བསྟན་པ་དར་ཞིང༌། །ཆབ་འབངས་བདེ་ལ་བཀོད་སོང༌། །ཞེས་པའི་བསྟོད་བསྔགས་བརྗོད། དགུང་ལོ་ང་བརྒྱད་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་ཁྱི་༡༧༧༨ལོའི་བོད་ཟླ་ལྔ་བའི་ཚེས་བཅུ་གཉིས་ལ་དགེ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་གི་གསེར་གྱི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་མངའ་གསོལ། སྔ་ལོ་མེ་བྱ་ལོར་རྒྱུད་སྟོད་ལྷ་ཁང་གསར་དུ་བཞེངས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གནང་བས་ལི་ཁང་ཀ་བ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་སྦུག་མགོན་ཁང་དང་མཛོད། མདོར་སྒོ་མཆོར་བཅས་དང་སྟེང་ཤོད་རུང་ཁང་རྡོ་གཅལ་ཆེན་མོ་ཆོས་གྲྭ་ལྡན་པ་ཕུབ་ཅིང་ཚོན་རྩི་དང་སྡེབས་རིས། གནམ་རྒྱན་མཆོད་རྫས་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་ལ་རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྤྱན་དྲངས་ནས་རབ་གནས་གནང༌། ལྷ་ཁང་མན་ལ་ལེགས་བཤད་ཀུན་སྒྲོག་གླིང་ཞེས་གསོལ། རྗེ་ཁོང་ཉིད་གསང་འདུས་བདག་འཇུག་གི་ཚོགས་མགོན་མཛད། དེའི་རྗེསགོང་མས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས། དགོན་པ་དང་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བཅས་ཀྱིས་དེའི་ཐད་སྟ་གོན་བྱ་དགོས་པའི་བཀའ་འབྱོར་པས་ན་རྗེ་འདི་བས་བཀའ་ཤག་དང་སྡེ་དཔོན་བཅས་པས་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་བཅུ་བདུན་ལ་ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཕེབས་སྐྱེལ་ཞུ་ཆེད་རྒྱལ་དབང་མཆོག་དང་སྡེ་སྲིད། བོད་སྡོད་ཨམ་བན་དག་ལ་ཞལ་འཛོམས་ལྷན་སྡུད་མཛད་ཅིང་བཀྲ་ཤིས་མཐོང་སྨོན་ཞེས་པས་ཕེབས་སྐྱེལ་གྱི་མཛད་སྒོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཚོགས། འོན་ཀྱང་སྟབས་མ་ལེགས་པར་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་མཆོག་གློ་བུར་དུ་ལྕགས་བྱི་ལོའི་བོད་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས་གཉིས་ལ་པེ་ཅིན་ལྷ་ཁང་སེར་པོ་ནས་གཟུགས་སྐུ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་ཞིང༌། རྒྱ་ནག་ནས་བོད་དུ་བརྡ་འབྱོར་འཕྲལ། ཕྱི་ལོའི་གླངཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་བཅུ་དྲུག་ཉིན་ལ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་གདུང་འབྲུ་ཆུའི་སྟོད་རྒྱུད་དུ་བསྐྱལ་བ་ལ་རྒྱལ་དབང་མཆོག་དང་སྲིད་སྐྱོང་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་བློན་ཐུབ་པ་གཙོས་ནས་གདུང་བསུ་སྐུ་ཚབ་ཏུ་མངགས་ནས་སྐུ་གདུང་གདན་འདྲེན་ཞུས། བོད་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་གདུང་གཙང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་གདན་དྲངས་ནས་གདུང་རྟེན་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དང་གོང་མས་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་སྲིད་སྐྱོང་དུ་མཛད་པ་དང༌། ཚེ་སྨོན་གླིང་བས་མུ་མཐུད་དུ་སྲིད་སྐྱོང་རོགས་འདེགས་མཛད་དགོས་པའི་བཀའ་སློབ་བསྩལ། ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན་ལ་རྗེ་འདི་བའི་དྲུང་ནས་རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མཆོག་གི་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས། ལྕགས་བྱི་ལོར་ཡང་སེར་སྨད་ཐོས་བསམ་ནོར་བུ་གླིང་དུ་འདུ་ཁང་གི་རྟེན་གཙོ་བོ་གསར་བཞེངས། ཇོ་བོ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཆེ་ཁྲི་དྲུག་འགྱོགས་ཅན་བཟོ་བཀོད་ཕྲ་རྒྱན་ཅན་ལྟ་བས་མི་ངོམས་པ་གསར་དུ་བཞེངས་པ་དང༌། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་གི་གཡས་སུ་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་འཕགས་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བཅུ་གཅིག་ཞལ་གྱིས་སྐུ་བརསྙན་རྒྱལ་ཡོལ་བ་ཏྲ་མ་ཕྲ་རྒྱན་གྱིས་སྤྲས་པ། གཡོན་དུ་ཙན་དན་དམར་པོ་ལས་གྲུབ་པའི་ཇོ་བོ་ལོ་ཀི་ཤོ་རའི་སྣང་བརསྙན་ཁྲི་རྒྱབ་ཡོལ་ཅན་མི་ཚད་གཉིས་ཙམ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོ། གདུགས་དཀར། ཕྱག་སྟོང་སྤྱན་སྟོང༌། གཞན་ཡང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་དང༌། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ། རྒྱལ་དབང་སྐུལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས། ཀུན་མཁྱེན་བྱང་ཆུབ་འབུམས་པ། རྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བྱམས་པ། རྗེ་བཙུན་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ། ཁྲི་ཆེན་ཚེ་སྨོན་གླིང་བ་རང་ཉིད་ཀྱི་འདྲ་སྐུ་སོགས་གསར་དུ་བཞེངས་ཏེ་ལེགས་པར་གྲུབ། ཆུ་ཡོས་ལོར་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་གི་ཚ་རྡོར་ཁང་སེར་གྱི་ཤུལ་དུ་ཞབས་བརྟན་ལྷ་ཁང་དང་ཉེར་མཁོའི་གཟིམ་ཆུང་སོགས་གསར་སྐྲུན་མཛད་པ་ལ། རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཐུབ་བསྟན་རིན་ཆེན་བཤད་སྒྲུབ་གླིང་ཞེས་པའི་མཆོག་བྱང་བསྩལ་ཅིང་རབ་གནས་མཛད། ། གོང་མས་ཀྱང་པཎ་ཡིགའབྲུ་བཞི་བ་བོད་སྐུད་དུ། བྱིན་རླབས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དོ། །ཞེས་པ་དང་ལྷ་ཁང་གི་མཚན་ལ་སྐུད་རིགས་བཞི་སྦྱར་ཏེ་བོད་སྐུད་དུ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ལྷ་ཁང་ཞེས་བསྩལ། ཁང་སེར་གྱི་ཚབ་ཏུ་ད་ལྟའི་ཚ་རྡོར་སྤྱི་ཁང་ཚོམས་པ་གསར་དུབསྐྲུན། ཤིང་འབྲུག་ལོའི་བོད་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་དགུར་གོང་ས་རྒྱལ་དབང་དང་ལྷན་རྒྱས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར་ཅིང་ཟླ་དགུ་བའི་ཚེས་བཞི་ལ་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱི་དངུལ་གྱི་གདུང་རྟེན་ལ་རབ་གནས་དང༌། ཚེས་བཅུའི་ཉིན་པཎ་ཆེན་ལྔ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཤིང་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་སྡོམ་འབོགས་བཞེས་དང་མཚན་གསོལ་མཛད་དོ། ། དགུང་ལོ་རེ་ལྔ་བ་མེ་རྟ་ལོ་༡༧༨༦ལ་ཆན་ལུང་གོང་མས་གསེར་ཡིག་འབྱོར་ནས། ཁྱེད་ཉིད་པེ་ཅིན་ཐམ་ཀ་བླ་མར་བསྐོ་བཞག་བྱས་པ་ཡིན་པས་འཕྲལ་དུ་ཕེབས་ཤིག་ཅེས་བསྩལ་སྟབས། ཟླ་བཅུ་བའི་ཚེས་གཅིག་ལ་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་དེ་པེ་ཅིན་གྱི་གོང་མའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་གོང་མར་མཇལ། ཚེས་བརྒྱད་ལ་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆགས་གླིང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ། སྐབས་དེར་གོང་མ་ཐུག་དགྱེས་ཏེ་ས་མ་ཏི་པརྔཏ༣་ཁོང་ལྟ་བུ་དེང་སང་མི་འདུག་ཅེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་དེ་གཟེངས་སུ་བསྟོད། ༡༧༨༨ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པར་གོ་ཁས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ་སྐྱིད་གྲོང་དང་གཉའ་ནང༌། རྫོང་དགའ་བཅས་ས་ཆ་གསུམ་བཟུང༌། བཀའ་ཤག་གིས་གྲོས་མོལ་མངགས་པའི་བཀའ་བློན་བསྟན་འཛིན་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་བོད་ཤོར་ས་ཆ་ཕྱིར་སྤྲོད་རྒྱུ་དང་བོད་ནས་ལོ་གསུམ་གྱི་ནང་ལོ་རེར་རྒྱ་དངུལ་རྟ་མིག་མ་སུམ་བརྒྱ་རེ་སྤྲོད་པ་ཁས་བླངས་པ་སོགས།། དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟབས་རིས་མེད་སྐྱ་སེར་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་རེ་བ་ནན་ཞུས་ལྟར་གོང་མར་དགོངས་ཞུས་བཀའ་འཕྲོལ་བྱུང་བས། ལོ་དེའི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་ཉེར་གཅིག་ལ་ཕྱིར་ལོག་པའི་ཆིབས་བསྟར་མཛད། ཟླ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚེས་དགུ་ལ་བསུ་བ་གཟབ་རྒྱས་དང་བཅས་ལྷ་ལྡན་དུ་འབྱོར་ཏེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་ཞབས་སོར་འཁོད་ནས་སླར་ཡང་བོད་ལ་ཆོས་སྲིད་ཡོངས་རྫོགས་བདག་གིར་སྐྱོང་བར་མཛད། བཀའ་འགྱུར་སོག་སྐུད་དུ་བསྒྱུར་བ་སོགས་མཛད་རྗེས་ཤིན་ཏུ་ཆེ། དགུང་ལོ་དོན་གཅིག་བཞེས་སྐབས་བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པ་ལྕགས་ཕག་༡༧༩༡ལོའི་ཟླ་གསུམ་པའི་ཚེས་ཉེར་བདུན་ཉིན་དེར་སྐུ་ཁམས་ཅུང་མི་བདེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཉི་མ་ཕྱེད་ཡོལ་ཙམ་ལ་གློ་བུར་དུ་བླ་གོས་དང་གནམ་སྦྱར་བརྩེགས་ནས་མནབས་ཤིང་ཞལ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གཟིགས་པ་དང༌། ཞབས་རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཐུགས་སྤྲོ་བའི་ཉམས་ཀྱིས་སྐུ་མདུན་པ་རྣམས་ལ་ངེད་ཀྱི་བྱ་བ་མཐའ་དག་ཟིན་པ་ཡིན་གསུངས་མཐར་སྐུ་སྟོད་དང་དབུ་ཅུང་སྒུར་ཙམ་གྱིས་བཞུགས་བཞིན་རེ་ཞིག་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས་པའི་ཚུལ་བསྟན། ། རྒྱལ་དབང་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ཀྱང་ཐུགས་མྱ་ངན་གྱི་ཚུལ་དུ་བསྔོ་སྨོན་གསུང་པ་དང་གདན་ས་གསུམ་དང་བཅས་པར་མང་འགྱེད་རྒྱ་ཆེན་པོར་བཏང༌། པེ་ཅིན་དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆགས་གླིང་སོགས་ནས་གོང་མའི་བཀའ་ལྟར་བསྔོ་སྨོན་གསུང་བའི་མཛད་སྒོ་སྤེལ་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་གྱུར། སྐུ་གདུང་ཧྲིལ་པོར་བཞུགས་པའི་དངུལ་གདུང་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྐྱེ་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་བསོད་ནམས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་དུ་ཐུབ་བསྟན་རིན་ཆེན་བཤད་སྒྲུབ་གླིང་གི་རྟེན་གཙོ་ལ་བཞུགས་སོ། ། བེ་རི་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རབས་རིམ་བྱུང་གི་རྣམ་ཐར་ཛམྦུའི་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བ་ལས་བཤུས། [[སྤྱོད་མཁན།:Berijigmey|Berijigmey]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:Berijigmey|གླེང་མོལ།]]) ༠༠:༤༣, ༡༤ ཟླ་བརྒྱད་པ། ༢༠༢༦ (UTC) cu0zdp4ng0tc07pdfafz78wcj984pk7 2 28167 162619 2026-08-14T01:21:29Z Berijigmey 36188 དེང་རབས་རིང་ལུགས་སྔ་མའི་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གས་ཆག་དང་བསམ་བློའི་ཆུ་མགོ་ལྟ་བུ་ནས་སྣ་མང་ཅན་གྱི་བསམ་བློ་དང་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་སོང་པའི་རྒྱུན་རིམ། 162619 wikitext text/x-wiki དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དེང་རབས་རིང་ལུགས་སྔ་མའི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས། （༡༩༠༡-༡༩༥༠） ___བེ་རི་འཇིགས་མེད། ས་བཅད་དང་པོ། དེང་རབས་རིང་ལུགས་སྔ་མའི་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གས་ཆག་དང་བསམ་བློའི་ཆུ་མགོ། ༡. འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་གཏོར་བརླག་དང་ལུགས་མཐུན་རིང་ལུགས་ཀྱི་གས་ཆག དུས་རབས་ ༡༩ པའི་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་དང་བསམ་བློ་གསལ་གཏོད་ལས་འགུལ་གྱི་སྐབས་སུ། ཡོ་རོབ་མི་རིགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ནི་ “ལུགས་མཐུན་རིག་པ” (Rationalism) དང་ཚན་རིག་གི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས། རྟག་ཏུ་ཡར་རྒྱས་དང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་ཐུབ་པའི་གདེང་ཚོད་དང་ཡིད་ཆེས་དཀར་པོ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། ཁོང་ཚོའི་བསམ་པར། ལོ་རྒྱུས་ནི་དྲང་ཐིག་ལྟར་ཡར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྩོམ་རིག་གིས་ཀྱང་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་འཇིག་རྟེན་དེ་ཉིད་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་དུ་ལད་ཟློས་བྱེད་ཐུབ་པར་འདོད། འོན་ཀྱང་། ༡༩༡༤ ལོར་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བའི་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོ་ (WWI) ཡིས། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་གི་རིང་ལ་བསྐྲུན་པའི་ལུགས་མཐུན་གྱི་རྫུན་སྣང་དེ་ཉིད་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་རྡུལ་དུ་བརླགས། དམག་འཁྲུག་འདི་ནི་སྔོན་གྱི་དཔའ་བོའི་གཡུལ་ས་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར། དེ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་དང་ཚན་རིག་གི་ནུས་པ་བཀོལ་ནས། མི་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་དུས་གཅིག་ཏུ་གསོད་བྱེད་ཀྱི་ “བཟོ་ལས་ཅན་གྱི་གསོད་གར” ཞིག་ཏུ་གྱུར། མཚོན་ཆ་གསར་པ་སྟེ། དུག་རླངས་དང་། ལྕགས་ཁྲབ་འཁོར་ལོ། འཕྲུལ་མེ་མདའ་བཅས་ཀྱིས། འགྲོ་བ་མིའི་ཚེ་སྲོག་དག་སྣམ་བུ་དུམ་བུར་གཏུབ་པ་ལྟར་བྱས་པས། དེང་རབས་ཅན་གྱི་ཡར་རྒྱས་དེ་ཉིད་མིའི་རིགས་རང་ཉིད་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་ལག་ཆ་རུ་བསྒྱུར་བ་གསལ་སྟོན་བྱས། ཧྥ་རན་སིའི་བསམ་བློ་བ་གྲགས་ཅན་ པཱོལ་ • ཝ་ལེ་རི (Paul Valéry) ཡིས་དམག་ཆེན་གྱི་རྗེས་སུ། > “ང་ཚོ་རྗེས་མའི་ཤེས་རིག་རྣམས་ཀྱིས། རང་ཉིད་ཀྱང་གས་ཆག་དང་འཆི་འཇིག་གི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པ་ད་ལྟ་དངོས་སུ་ཤེས་ཟིན།” ཞེས་ཡིད་སྐྱོ་བའི་ངང་ནས་བཤད། དམག་ཆེན་ལས་ཐོན་པའི་གཏོར་བརླག་གིས་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་། བཟང་སྤྱོད། འཇིག་རྟེན་གྱི་གོ་རིམ་བཅས་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོངས་སུ་བརླག་པར་བྱས། རྩོམ་པ་པོ་གསར་པ་རྣམས་ཀྱི་མིག་ལྟར་ན། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དབུ་དང་། བར། མཇུག་བཅས་གོ་རིམ་གསལ་པོར་འབྲེལ་བའི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་བྱུང་རིམ་དག་ནི། གས་ཆག་ཏུ་སོང་བའི་དངོས་ཡོད་འཚོ་བ་དང་གཏན་ནས་མི་མཐུན་པའི་རྫུན་གཏམ་ཁོ་ན་ཡིན། དངོས་ཡོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནི་གས་ཆག་དང་། བྱབ་ཆུང་། དོན་མེད་རང་བཞིན་གྱིས་ཁེངས་པས། རྩོམ་རིག་གི་ཕྱི་ཚུལ་ལའང་ངེས་པར་དུ་ “དུམ་བུར་ཆད་པའི་རང་བཞིན” (Fragmentation) གྱིས་ཁྱབ་དགོས་པའི་མཛེས་རིག་གི་གསར་གཏོད་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་ལགས་སོ།། ༢. ནེ་ཚེ་དང་སྦག་གཟོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྒྲོན་མེ། དེང་རབས་རིང་ལུགས་སྔ་མའི་བསམ་བློའི་སྲོག་ཤིང་ནི། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལས་བརྒལ་ཏེ། མིའི་གཞི་གྲུབ་ཀྱི་རང་དབང་དང་ནང་སེམས་ཀྱི་དུས་ཚོད་གླེང་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གསར་བརྗེ་ལས་བྱུང་། འདིའི་ཁྲོད་དུ། འཇར་མན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཆེན་པོ་ ཧྥི་རེ་ཌི་རིག • ནེ་ཚེ (Friedrich Nietzsche) ཡི་ལྟ་བས་སྔོན་མ་ལྟ་བུའི་དད་པའི་ཀ་བ་ཡོངས་སུ་བཤིགས། ཁོང་གི་གྲགས་ཅན་བསྟན་བཅོས་ 《ཚེ་སྲོག་གི་བདེ་སྐྱིད》(The Gay Science) ནང་དུ། > “དཀོན་མཆོག་གྲོངས་ཟིན། དཀོན་མཆོག་ནི་གཤེགས་ཟིན་ལ། ང་ཚོས་ཁོང་ཉིད་བསད་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས། འདིའི་གོ་དོན་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་མེད་པར་བཟོས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དེས་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱབ་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ “མཐར་ཐུག་གི་བདེན་པ” དང་ “གཅིག་གྱུར་གྱི་རིན་ཐང་” མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་གས་ཐོར་དུ་སོང་བ་མཚོན་པར་བྱས། ནེ་ཚེ་ཡིས་མིའི་རིགས་ཉིད་གཞི་རྩའི་རིན་ཐང་གང་ཡང་མེད་པའི་ “སྐྱོ་ཤས་རིང་ལུགས” (Nihilism) ཀྱི་གཡང་ས་ལས་བསྒྲལ་ཏེ། མི་སྒེར་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ཚེའི་རིན་ཐང་གསར་དུ་གཏོད་དགོས་པར་བསྐུལ། འདིས་དེང་རབས་རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་ལ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་གི་འོག་ཏུ་མགོ་མི་སྒུར་བར། རང་ཉིད་ཀྱི་ནང་སེམས་ཀྱི་བདེན་པ་ཁོ་ནར་འཚོལ་སྙེག་བྱེད་པའི་སྙིང་སྟོབས་སྦྱིན། དེའི་མཉམ་དུ། ཧྥ་རན་སིའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཆེན་པོ་ ཧེན་རི • སྦག་གཟོན (Henri Bergson) གྱིས་དུས་ཚོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱི་ལྟ་བ་བཏོན། ཁོང་གིས་དུས་ཚོད་ལ “ཚན་རིག་གི་དུས་ཚོད” དང་ “སེམས་ཁམས་ཀྱི་དུས་ཚོད” གཉིས་སུ་བགོས། ཚན་རིག་གི་དུས་ཚོད་ནི། ཆུ་ཚོད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལྟར། སྐར་མ་དང་སྐར་ཆ་སོ་སོར་གཞལ་ཆོག་པ་དང་། ཕན་ཚུན་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནས་བསྒྲིགས་པའི་བཅོས་མའི་བར་སྟོང་གི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་། མིའི་ནང་སེམས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་དུས་ཚོད་ནི “རྒྱུན་ཆགས་པའི་དུས་ཚོད” (Duration / Tempsdurée) ཏེ། དེ་ནི་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུན་ལྟར། འདས་པ་དང་། ད་ལྟ་བ། མ་འོངས་པ་བཅས་ཕན་ཚུན་དབྱེ་བ་གཏན་ནས་ཕྱེ་མི་ཐུབ་པར། གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདྲེས་ནས་ཡོད་པའི་ནང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆགས་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན། སྦག་གཟོན་གྱི་ལྟ་བ་འདིས། རྩོམ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་བར “དུས་ཚོད་ཀྱི་གས་ཆག” ཆེན་པོ་ཞིག་བཟོས། རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས། ཕྱི་རོལ་གྱི་དུས་ཚོད་ཀྱི་གོ་རིམ་ལྟར་བྱུང་རིམ་འབྲི་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་དོར་ནས། མི་སྣའི་ནང་སེམས་ཀྱི་དྲན་པའི་འཕར་ལྡིང་ལྟར། ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གི་བྱ་བ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གི་ནང་དུ་འཆར་བ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གི་ཚོར་བ་རྣམས་ཤོག་ལྷེ་བརྒྱ་ཕྲག་གི་ལམ་ནས་འགྲེལ་བའི་ “བསམ་བློའི་གཞུར་རྒྱུན་” གྱི་རྩོམ་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་རྒྱབ་རྟེན་དངོས་སུ་བསྐྲུན་ཏོ།། hm7lolmz9dx3e5ncg5p9bx37id38rta 1 28168 162620 2026-08-14T07:10:20Z Berijigmey 36188 /* གླིང་སྒྲུང་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ། བེ་རི་འཇིགས་མེད། */ new section 162620 wikitext text/x-wiki == གླིང་སྒྲུང་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ། བེ་རི་འཇིགས་མེད། == གླིང་སྒྲུང་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།་བེ་རི་འཇིགས་མེད། ས་བཅད་དང་པོ། སྔོན་འགྲོ ༡། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་སྒྲུང་རིགས་ཀྱི་གནས་བབ། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་ཏུ་བལྟས་ན། སྒྲུང་རིགས་ནི་སྙན་ངག་དང་། ཆོས་རྩོམ། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བཅས་ཀྱི་སྔ་ལ་ཡོད་པའི་རྩོམ་རིག་གཞི་རྩ་ཞིག་ཡིན་པ་མངོན་གསལ་དུ་འཆར་ཡོད། བོད་མིའི་རིག་གཞུང་སྔ་དུས་ནས་ཡིག་ཐོག་རྩོམ་རིག་ལས་ཀྱང་། ཁ་ནས་ཁ་བརྒྱུད་པའི་སྒྲུང་དང་གླུ་གཞས་ལ་བརྟེན་ནས་རིག་གཞུང་འདུས་སྐྱོང་བྱས་པ་ཡིན། དེས་ན། སྒྲུང་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ནང་གི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགོ་ཁུངས་དང་། སྲོལ་གཞི་ཡིན་པར་བརྗོད་ཆོག སྒྲུང་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ནི། མི་ཚོགས་ཀྱི་མཐོང་ཚུལ། འཚོ་བའི་ཉམས་མྱོང་། དཔའ་སྟོབས་དང་སྐྱོན་ཆ། རེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བཅས་དངོས་སུ་འཆར་བ་ཡིན། ཆོས་རྩོམ་ལྟར་གཏན་ཚིགས་དང་ལྟ་བ་གཙོ་བོར་མ་བྱས་པར། མི་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་སེམས་ཁམས་གཙོ་བོར་བཟུང་བ་དེ་ཡིན། དེ་བས། སྒྲུང་ནི་རྩོམ་རིག་གི་སྒྲོམ་གཞི་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་མིའི་སེམས་དང་རིག་གཞུང་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་པའི་མཛོད་ཁང་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ༢། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་གལ་གནད སྒྲུང་རིགས་མང་པོའི་ནང་ནས། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་གནས་བབ་མཐོ་ཤོས་དང་། ཁྱབ་ཁོངས་ཆེ་ཤོས། ནུས་པ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པར་བརྗོད་ཆོག དེ་ནི་རིང་ཚད་ཀྱི་ཆ་ནས་མ་ཟད། བརྗོད་གཞི། སྐད་ཆ། རིག་གཞུང་གི་གཞི་རྩ་བཅས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་གནས་སྟངས་ནི། དཔའ་སྟོབས་དང་དྲང་བདེན། དམག་འཐབ་དང་མི་སྐྱོང་། དགྲ་འགོག་དང་འགྲོ་བ་སྐྱོབ་པ་བཅས་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཡོད། འདི་དག་ནི་སྒྲུང་གཞན་དག་ནང་ཁ་གྲམ་ཙམ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར། གེ་སར་སྒྲུང་ནང་སྒྲོམ་གཞི་ལྟར་གནས་ཡོད། དེ་མིན། གེ་སར་སྒྲུང་ནི་བོད་མིའི་སྐད་ཡིག་དང་བརྗོད་སྟངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད། སྒྲུང་པའི་སྐད་ཆ་ནང་གི་ཚིག་སྦྱོར། གླུ་དང་སྙན་ངག་བསྲེས་པའི་བརྗོད་སྟངས། འབྲེལ་བ་རིང་པོའི་སྒྲུང་སྒྲོམ་བཅས་ནི་ཕྱིས་སུ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་རིགས་མང་པོར་དཔེ་མཚོན་དུ་བཀོལ་ཡོད། ༣། རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་བཞག་པའི་དགོས་དོན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་རིག་ནང་བཞག་པའི་དགོས་དོན་ནི། སྒྲུང་ཞིག་ངོས་འཛིན་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུན་ཐག་ཆ་ཚང་བར་བཤད་པའི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། གེ་སར་སྒྲུང་མེད་པར་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་བཤད་པ་ནི། གཞི་རྩ་མེད་པའི་ཁང་པ་བཟོས་པ་དང་འདྲ། དེ་བས། གེ་སར་སྒྲུང་ནི་སྔ་དུས་ཀྱི་ཁ་བརྒྱུད་རྩོམ་རིག་དང་། ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཐོག་རྩོམ་རིག་བར་གྱི་ཟམ་པ་ཡིན། དེ་མིན། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ནང་དཔའ་སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ་གྱི་གཞི་རྩ་བཞག་པ་ཡང་གེ་སར་སྒྲུང་ཡིན། རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་དེ་བཞག་པས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ནི་ཆོས་རྩོམ་ཁོ་ནའི་རིག་གཞུང་ཞིག་མ་ཡིན་པར། མི་སྡེའི་འཚོ་བ་དང་སེམས་ཁམས་ལས་སྐྱེས་པའི་རིག་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་སྟོན་ཐུབ། ས་བཅད་གཉིས་པ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་ངོ་སྤྲོད། མིང་དོན། བྱུང་ཁུངས། སྒྲུང་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་སྒྲུང་རིགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་དང་། སྒྲུང་གཞན་ཡོངས་ཀྱི་སྐྱེ་ཁུངས་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་རྩོམ་རིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། སྒྲུང་འདི་ནི་མི་རེ་གཅིག་གིས་བརྩམས་པའི་རྩོམ་མིན་པར། དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་མི་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་ཁམས། ལོ་རྒྱུས་དྲན་ཤེས། དད་པ་དང་རེ་བ། འཐབ་རྩོད་དང་རྨི་ལམ་ཚང་མ་བསྡུས་པའི་སྒྲུང་རིག་གི་གཞུང་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པས། དེ་ལ་རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་མིའི་རིག་གཞུང་དང་སེམས་ཁམས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཞིག་གི་གོ་གནས་ཡོད། “གླིང་གེ་སར” ཞེས་པའི་མིང་ལ་བཤད་པ་བྱས་ན། “གླིང” ཞེས་པ་ནི་ས་ཁུལ་ཞིག་གམ། མི་ཚོགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ལ་གོ་བ་ཡིན་པ་དང་། “གེ་སར” ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་གར་སྐད་ཀྱི “Kesar / Caesar” ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ཡོད་པར་མཁས་པ་མང་པོས་བཤད་ཡོད། རོལ་ཕ་སི་ཊེན་ (R. A. Stein) གྱིས་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་མཐོང་བའི་རྒྱལ་པོའི་དཔུང་དང་། དམག་འཐབ། རྒྱལ་ཁ་བླངས་པའི་རྣམ་པ་དེ་དག་ནི་ཡུ་རོབ་དང་ཨེ་ཤེ་ཡ་དབུས་མའི་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་སྲོལ་དང་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་གསུངས་ཡོད། འདིས་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི་བོད་ཁོ་ནའི་ནང་བྱུང་བ་མིན་པར། འཛམ་གླིང་གི་སྒྲུང་རིག་སྲོལ་ཆེན་པོ་དང་འབྲེལ་ཡོད་པ་གསལ་པོར་མངོན་པ་ཡིན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་བྱུང་ཁུངས་ལ་བཤད་པ་བྱས་ན། དེ་ནི་ཡིག་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་པར། ཁ་བརྒྱུད་རྩོམ་རིག་གི་སྲོལ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། སྒྲུང་པ་ཚོས་གླིང་གེ་སར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དུས་རབས་རེ་རེའི་སྐབས་སུ། རང་རང་གི་མི་ཚོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ། དམག་འཐབ་དང་སྲིད་དོན། ཆོས་དད་དང་བོན་ལྟ་བ། སྤྱོད་པའི་བཟང་ངན་དག་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པ་ཡིན། དེ་བས་སྒྲུང་འདི་ནི་གཏན་འཇགས་པའི་ཚིག་གཅིག་ལས་བརྒྱུད་པ་མིན་པར། དུས་རབས་ནས་དུས་རབས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་རྩོམ་རིག་གི་གསོན་པོ་ཞིག་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་དུས་རབས་དང་སྦྱར་ན། མཁས་པ་མང་པོས་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་རྩ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་པ་སྔ་མ། སྡེ་ཚན་རྩོད་པ་མང་བའི་དུས་རབས། ཕལ་ཆེར་བོད་རྒྱལ་པོ་དབུས་འཛུགས་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་ལ་བྱུང་ཡོད་པར་འདོད། དེ་དུས་སུ་མི་ཚོགས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་། དམག་འཐབ་ནས་རྒྱལ་ཁ་ལེན་མཁན་ཞིག་དགོས་པའི་སེམས་ཁམས་ཡོད་པས། གེ་སར་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོ་དེ་སྒྲུང་ནང་སྐྱེས་པ་ཡིན། འདི་ནི་སྒྲུང་དང་ལོ་རྒྱུས་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་སུ་གནས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཞིག་ཡིན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི་སྒྲུང་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་གསལ་པོ་ཡོད། སྒྲུང་འདི་ནང་མཐོང་བའི་མི་སྣ། སྲིད་དོན། དམག་འཐབ། རྨི་ལམ། ལྷ་འདྲེ་དང་མིའི་འབྲེལ་བ་དག་ནི་དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ལས་ལྷག་པར་རྩོམ་རིག་གི་བསམ་བློ་དང་རྟོགས་པ་བསྣན་པའི་རྣམ་པ་ཡིན། འདི་ལ་མཁས་པ་མི་རབས་མང་པོས “གླིང་གེ་སར་ནི་བོད་མིའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ” ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་འདིའི་དོན་ཡིན། གེ་སར་དངོས་སུ་བྱུང་མྱོང་ངམ་མ་བྱུང་མྱོང་ཟེར་བའི་དྲི་བ་ལས་མང་བ་ཞིག་ནི། གེ་སར་གྱིས་བོད་མིའི་སེམས་ནང་གང་འདྲ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད་དམ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ལྟར་བཤད་ན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི་སྒྲུང་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་མི་ཚོགས་ཀྱི་དྲན་ཤེས་དང་རིག་གཞུང་བསྐྲུན་པའི་གཞུང་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་ངེས་པར་དུ་བསྟན་དགོས་པའི་གནས་བབ་ཡིན། ས་བཅད་གསུམ་པ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་བྱུང་རིམ་དང་དུས་རབས། (ཁ་བརྒྱུད་ནས་ཡིག་ཐོག་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིམ་པ) གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་བྱུང་རིམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ན། དེ་ནི་ཚེ་དུས་གཅིག་དང་། ས་ཁུལ་གཅིག་། མི་གཅིག་གིས་བསྐྲུན་པའི་རྩོམ་མིན་པར། དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་མི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ། སྲིད་དོན། དམག་འཐབ། ཆོས་དད། བསམ་བློ་དང་སེམས་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དག་གིས་རིམ་གྱིས་བསྐྲུན་པའི་སྒྲུང་རིག་གི་གསོན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་མངོན་འོང་། སྒྲུང་འདིའི་སྔ་མོའི་རྩ་བ་ནི ཁ་བརྒྱུད་རྩོམ་རིག་གི་སྲོལ་ལ་གཞི་བཞག་ཡོད། ཡིག་ཐོག་གི་སྒྲུང་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་ལ། གླིང་གེ་སར་ནི་སྒྲུང་པ་ཚོའི་སྐད་ནང་དང་། གླུ་དབྱངས་ནང་། མི་ཚོགས་ཀྱི་དགའ་སྟོན་དང་མྱ་ངན་གྱི་སྐབས་སུ་འཚོ་བའི་སྒྲ་ཞིག་ཡིན། སྒྲུང་པ་ཞིག་གིས་སྒྲུང་བཤད་པ་ནི་དེབ་ཀློག་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། རང་གི་སེམས་ནང་གི་གེ་སར་དེ་མི་ཚོགས་ལ་སྐྱེལ་བའི་ལས་ཀ་ཞིག་ཡིན། དེ་བས་སྒྲུང་པ་རེ་རེའི་སྐད་ཆ་ནང་གེ་སར་གྱི་གཟུགས་དང་སེམས་ཁམས་ཡང་མི་འདྲ་བ་འབྱུང་བ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་དུས་རབས་དང་སྦྱར་ན། མཁས་པ་མང་པོས་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་སྔ་རབས་རྩ་བ་ནི བོད་ཀྱི་སྲིད་པ་དབུས་མ་བཙུགས་པའི་དུས་རབས། སྡེ་ཚན་དབང་ཆ་མང་བ། དམག་འཐབ་རྒྱུན་མཐུད་ཡོད་པའི་དུས་སུ་བཙུགས་ཡོད་པར་འདོད། དེ་དུས་སུ་མི་ཚོགས་ཀྱིས་དབང་ཆ་དང་དྲང་བདེན་གཉིས་ཀ་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་ཐུབ་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ལ་རེ་བ་བཅོལ་ཡོད། རེ་བ་དེ་རིམ་གྱིས་སྒྲུང་གི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ནས། གེ་སར་ཞེས་པའི་རྒྱལ་པོ་སྐྱེས་པ་ཡིན། བོད་རྒྱལ་པོ་དབུས་འཛུགས་ཀྱི་དུས་སུ་བསྐྱར་བཤད་བྱས་ན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་མཐོང་བའི་རྒྱལ་པོའི་དཔུང་། དམག་འཐབ་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས། ཁྲིམས་ལུགས་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་དེ་དག་ནི སྲིད་པ་དབུས་འཛུགས་ཀྱི་དུས་རབས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མངོན་འོང་། འདིས་སྒྲུང་འདི་ནི་དུས་རབས་རེ་རེའི་སྲིད་དོན་དང་འཚོ་བའི་དཔེ་མཚོན་བྱས་ནས་བསྐྱར་བཟོ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་སྟོན་ཡོད། དུས་རབས་རྗེས་མར་འགྲོ་བ་ན། དགེ་ལུགས་པ་དང་ཆོས་སྲོལ་ཁག་གི་དུས་སུ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་ལྷ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་དུ་བསྣན་པ་མཐོང་ཐུབ། གེ་སར་ནི་དམག་རྒྱག་མཁན་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཆོས་སྲོལ་སྲུང་མཁན་ཞིག་དང་། མི་ཚོགས་ལ་བདེ་བ་སྐྱེལ་མཁན་ཞིག་ཏུ་བཟོས་པ་ཡིན། འདི་ནི་སྒྲུང་དང་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་རིམ་པའི་གསལ་བཤད་ཅིག་ཡིན། མཐའ་མར། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི་ཡིག་ཐོག་ལ་བཀོད་པའི་དུས་སུ་ཡང་། དེབ་ནང་གཏན་འཇགས་པའི་རྩོམ་ཞིག་མིན་པར། ཁ་བརྒྱུད་སྒྲུང་གི་གསོན་ཤུགས་དང་མཉམ་དུ་འཚོ་བའི་རྩོམ་རིག་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཆེས་གཙོ་བོ་ཡིན། ས་བཅད་བཞི་པ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་དང་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ་གྱི་མགོ་འཛུགས་དང་། དེའི་གཞི་རྩ་ཞིག་ཏུ་བལྟས་ཆོག་པའི་རྩོམ་རིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་། སྒྲུང་ནི་སྔ་ས་ནས་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དག་ཚང་མ་ལག་བྲིས་ཡིག་ཐོག་གི་རྩོམ་མིན་པར། མི་ཚོགས་ཀྱི་ཁ་བརྒྱུད་ནས་འཚོ་བའི་སྒྲ་དང་སྐད་ཆ་ཡིན། སྒྲུང་གེ་སར་ནི་ཁ་བརྒྱུད་སྒྲུང་གི་སྲོལ་དེ་ལ་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་སྤྲད་པ་དང་། སྒྲུང་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་སྲོལ་ལ་གཞུང་ལུགས་ལྟ་བུའི་གནས་བབ་བསྐྲུན་པ་ཡིན། བོད་ཀྱི་སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ་ནི་སྐད་ཆ་དང་སྒྲ་ལ་བརྟེན་པའི་རིག་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པས། སྒྲུང་པ་ཞིག་གི་མགོ་ལས་སྒྲུང་འགོ་འཛུགས་པ་ནི རྩོམ་འབྲི་བ་མ་ཡིན་པར། དུས་དེའི་མི་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་དང་འཚོ་བ་སྒྲ་དང་ཚིག་ནང་སྐྱེལ་བ་ཡིན། གེ་སར་སྒྲུང་བཤད་པའི་སྐབས་སུ། སྒྲུང་པ་ཚོས་རྟ་དབྱངས། དམག་དབྱངས། སྐད་ཆའི་མཐོ་དམའ། རོལ་ཆས་ཀྱི་སྒྲ་སོགས་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པ་ཡིན་པས། སྒྲུང་ནི་ཀློག་རྩོམ་མ་ཡིན་པར། ཉན་རྩོམ་དང་མཐོང་རྩོམ་གཉིས་ཀ་ཡིན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གིས་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ་ལ་བྱས་པའི་ཕན་ཐོགས་ནི སྒྲུང་རྩོམ་ལ་སྒྲིག་ལུགས་དང་གོ་རིམ་བསྐྲུན་པ་དེ་ཡིན། གེ་སར་སྒྲུང་ནང་། སྐྱེས་རབས། རྒྱལ་ཁ་བླངས་པ། དགྲ་འཇོམས། དབང་བསྒྱུར། མཐར་འཁྱོལ་བ་སོགས་ཀྱི་ལས་རིམ་གསལ་པོ་ཡོད་པས། སྒྲུང་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་ལ་ཡང་སྔར་མེད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་བཟོས་པ་ཡིན། དེས་སྒྲུང་གཞན་དག་ཀྱང་གོ་རིམ་ཅན་དང་དམིགས་ཡུལ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཕན་ཐོགས་བྱས་ཡོད། མཁས་པ་རོལ་ཕ་སི་ཊེན (R. A. Stein) གྱིས་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི “མི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་རྒྱལ་སྒྲུང” ཡིན་པར་གསུངས་པ་དེས། སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ་ནང་མི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་དང་གནས་བབ་གསལ་པོར་མངོན་པ་ཡིན། སྒྲུང་པ་ཞིག་ནི་རྩོམ་པ་པོ་མ་ཡིན་པར། མི་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་སྐད་འབྲི་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་འདི་གེ་སར་སྒྲུང་གིས་ཧ་ཅང་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད། དེང་སང་ཡིག་ཐོག་གི་རྩོམ་རིག་ལ་བལྟས་ན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་སྒྲིག་ལུགས་དང་། མི་སྣའི་བཟོ་སྐྲུན། ལས་དོན་གྱི་རིམ་པ་དག་ནི བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་མང་པོས་དཔེ་ལེན་བྱས་ཡོད། དེ་ལྟར་གེ་སར་སྒྲུང་ནི སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ་གྱི་དེབ་སློབ་ལྟ་བུ་ཞིག་དང་། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྤྱི་ཡི་རྒྱུན་ལྡན་ཁོངས་སུ་མི་འབྱེད་པར་འཚོ་བའི་རྩ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེ་བས་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་དང་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་རྩོམ་སྲོལ་གཉིས་ནི གཅིག་ལས་གཅིག་མ་བྱུང་བར། ཕན་ཚུན་གྱིས་སྐྱེ་སྤེལ་བྱས་པའི་རིག་གཞུང་གི་རྒྱུན་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་ངེས་པར་དུ་གསུང་དགོས་པའི་གནས་བབ་ཞིག་ཡིན། ས་བཅད་ལྔ་པ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་རྩོམ་རིག་ཁྱད་ཆོས། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་རྩོམ་རིག་ཁྱད་ཆོས་ནི ཚིག་སྒྲིག་མཛེས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། མི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ། སེམས་ཁམས། རིག་གཞུང་། དམག་དོན་དང་དབང་སྒྱུར་གྱི་ལྟ་བ་བཅས་ཡོངས་སུ་སྡེབ་སྦྱོར་བྱས་པའི་རྩོམ་རིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་རྩོམ་རིག་དང་ལོ་རྒྱུས། སྒྲུང་དང་དབང་ཆ། དད་པ་དང་འཁྲུགས་པ་སོགས་མི་འབྲལ་བའི་གནས་བབ་ཞིག་ཡིན། ༡༽ སྒྲ་དང་ཚིག་གི་ཁྱད་ཆོས གེ་སར་སྒྲུང་གི་ཚིག་སྒྲིག་ནི སྐད་ཆ་ལ་གཞི་བཞག་པའི་ཚིག་རྒྱུན་ཡིན་པས། ཀློག་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཉན་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་སེམས་ལ་འཛུལ་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ཡོད། སྒྲུང་པ་ཚོས་སྒྲ་མཐོ་དམའ། སྐད་ཆའི་མྱུར་མྱུར། རྟེན་ཚིག་དང་ལོག་འབྲེལ་སོགས་བཀོལ་ཏེ་སྒྲུང་བཤད་པས། ཚིག་ནི་སྒྲ་དང་མཉམ་དུ་སྐྱེ་བ་ཡིན། དཔེ་མཚོན དུ། དམག་འཁྲུགས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཚིག་མཐུག་པོ་དང་མྱུར་བ་བཀོལ་ཞིང་། སེམས་སྐྱོ་བའི་སྐབས་སུ་ཚིག་དམའ་ཞིང་རྒྱས་པོ་བཀོལ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། ༢༽ མི་སྣའི་བཟོ་སྐྲུན གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་མི་སྣ་ཚང་མ་ནི ལྷ་ཙམ་ཡང་མ་ཡིན། མི་ཙམ་ཡང་མ་ཡིན་པར། ལྷ་དང་མིའི་བར་གྱི་གནས་བབ་ཞིག་ཏུ་བཟོས་ཡོད། གེ་སར་རང་ཉིད་ཀྱང་དཔའ་བོ་ཡིན་ན་ཡང་། ཁོང་ལ་ཁྲོ་བ། བརྣག་སེམས། ཐེ་ཚོམ། བརྩེ་བ་སོགས་མིའི་སེམས་ཁམས་ཡོངས་སུ་ཡོད། དེས་མི་སྣ་དེ་དག་སྒྲུང་ནང་དུ་འཚོ་བ་བཞིན་སྐྱེས་པ་བཟོས་ཡོད། ༣༽ དཔའ་རྟགས་དང་མཚོན་དོན གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་། རྟ་ནི་རྐང་རྟ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དཔའ་བོའི་སེམས་ཤུགས་དང་མྱུར་ཚད་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། མཚོན་ཆ་ནི་དགྲ་གསོད་ཀྱི་ལག་ཆ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དྲང་བདེན་དང་དཔའ་བའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། མདའ་དང་མདུང་། རྟ་དང་གོས་ཆེན་རིགས་དེ་དག་ནི ཚིག་གི་ནང་དུ་མངོན་པའི་མཚོན་དོན་ཡིན། ༤༽ དམག་དོན་དང་སྲིད་དོན་གྱི་ལྟ་བ གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་དམག་འཁྲུགས་ཚང་མ་ནི དམག་ཤུགས་བསྟན་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དྲང་བདེན་དང་མི་འདྲེས་པའི་ལས་ལ་རྒོལ་བའི་དོན་ཡིན། གེ་སར་གྱི་དགྲ་མང་པོ་ནི རྒྱལ་ཁབ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། མི་ཚོགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་མ་དྲང་བའི་ལས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། དེས་སྒྲུང་དེ་ལ་སྲིད་དོན་གྱི་གཏིང་ཟབ་ཅན་ཞིག་སྤྲད་ཡོད། ༥༽ དུས་རབས་ལས་འདས་པའི་ནུས་པ གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི དུས་རབས་གཅིག་གི་སྒྲུང་མ་ཡིན་པར། དུས་རབས་གང་རུང་ལ་ཡང་འཚོ་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི སྒྲུང་ནང་གི་དྲང་བདེན། དཔའ་བ། བརྩེ་བ། མི་ཚོགས་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ལྟ་བ་དེ་ཚོ་ནི དུས་རབས་གང་ལ་ཡང་མི་རྒྱག་པས་ཡིན། ས་བཅད་དྲུག་པ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་སེམས་ཁམས གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཆ་ཤས་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་དང་རིག་གཞུང་གི་རྩ་བ་ལ་ཟབ་མོར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྒྲུང་ཆེན་ཞིག་ཡིན། སྒྲུང་ནང་གི་དཔའ་བ་དང་དམག་འཁྲུགས། དགྲ་འདུལ་སོགས་ནི ཕྱི་རོལ་གྱི་བྱུང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་མིའི་ནང་སེམས་ནང་གི་དྲང་བདེན་དང་མ་དྲང་བའི་འཐབ་རྩོད། བརྩེ་བ་དང་ཁྲོ་བའི་འགལ་བ། ཞན་པར་སྐྱོབ་པའི་བསམ་པ་བཅས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། གེ་སར་ནི མི་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་ནང་གཏིང་ཟབ་པར་གནས་པའི་དྲང་བདེན་ལ་རྒོལ་བའི་སེམས་དང་མ་དྲང་བ་ལ་འཐབ་པའི་དཔའ་སེམས་ཀྱི་སྡུད་རྟགས་ཡིན་པས། སྒྲུང་འདི་ནི བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་གཞི་དེབ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེ་མ་ཟད། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་ལ བོན་གྱི་ལྷ་འདྲེ་དང་གནས་རི། ནང་པའི་བརྩེ་བ་དང་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི། བོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ལམ་ལུགས་དང་རུ་ཁག་སྲོལ་བཅས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ཡོད་པས། སྒྲུང་འདི་ནི བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་མཉམ་སྡེབ་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཆ་ཚང་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་མཚོན་པ་ཡིན། ས་བཅད་བདུན་པ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་ལོ་རྒྱུས་བདེན་པ་དང་རྩོམ་རིག་བདེན་པའི་གནས་ཚུལ གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ལ་ལོ་རྒྱུས་བདེན་པ་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནི སྔ་ནས་ད་བར་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རིག་པ་བ་ཚོས་རྩོད་པ་ཆེན་པོ་བྱས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན། ཁ་ཅིག་གིས་གེ་སར་ནི ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དངོས་སུ་བྱུང་མྱོང་བའི་མི་སྐྱེས་ཞིག་ཡིན་ཟེར་བ་དང་། ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་སྒྲུང་འདི་ནི རྩོམ་རིག་གི་སྐྱེས་བུ་རྟོགས་བཟོ་ཞིག་ཡིན་ཟེར། དེ་ལྟ་ནའང་། དོན་དམ་པར་གེ་སར་སྒྲུང་ནི ལོ་རྒྱུས་བདེན་པ་དང་རྩོམ་རིག་བདེན་པ་གཉིས་འགལ་བ་མ་ཡིན་པར། ཕན་ཚུན་འདྲེས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ། སྒྲུང་ནང་དུ་བཤད་པའི་ས་ཆ་དང་རུ་ཁག དམག་འཁྲུགས་དང་འཚོ་བའི་སྲོལ་ལུགས་མང་པོ་ནི བོད་ཀྱི་སྔ་དུས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་འགྲེལ་བཤད་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་ཆ་ཡོད། རུ་ཁག་བར་གྱི་འཁྲུགས་རྩོད། དཔའ་བ་ལ་གུས་ཞབས་དང་དཔུང་དཔོན་ལ་དབང་སྤྲོད། བུད་མེད་ཀྱི་གནས་བབ་དང་གཉེན་སྲོལ་སོགས་ནི བོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་གཞན་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཁག་དང་ཡང་མཐུན་པ་མང་པོ་འདུག དེས་སྒྲུང་འདི་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྩ་བ་ཅིག་ཡོད་པ་མཚོན་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་། སྒྲུང་ནང་གི་ལྷ་འདྲེ་འབབ་པ། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་དང་རྫུ་འཕྲུལ་སོགས་ནི ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དང་ཐད་ཀར་སྦྱར་མི་ཐུབ་པའི་རྩོམ་རིག་གི་རྒྱན་ཆ་ཡིན་པ་ཡང་གསལ་པོ་ཡིན། འདི་ལྟར་བསམ་ན་། གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་བདེན་པ་ནི ལོ་རྒྱུས་བདེན་པ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར། རྩོམ་རིག་བདེན་པ་ཞེས་པའི་རྣམ་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཡོད། རྩོམ་རིག་བདེན་པ་ཞེས་པ་ནི བྱུང་བ་དངོས་སུ་བྱུང་མྱོང་མིན་ལ་མ་ལྟ་བར། མི་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་ནང་ཡོད་པའི་བསམ་པ་དང་རེ་བ། དྲང་བདེན་དང་བདེ་སྡུག དཔའ་སེམས་དང་བརྩེ་བ་བཅས་དོན་དམ་པར་མཚོན་ཐུབ་པ་ལ་ཟེར། གེ་སར་གྱི་དཔའ་བ་དང་དམག་འཁྲུགས་ནི བོད་མིའི་མི་ཚེའི་དཀའ་ངལ་དང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་རྟོགས་བཟོ་ཡིན་པས། སྒྲུང་འདི་ནི བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་དང་བསམ་བློའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིག་ཡིན་ཟེར་ཆོག དེ་མ་ཟད། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་ཁ་བརྒྱུད་སྲོལ་ཡང་། ལོ་རྒྱུས་དང་རྩོམ་རིག་གི་བདེན་པ་འདྲེས་པའི་གནས་ཚུལ་འདི་ལ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ། ཁ་བརྒྱུད་པ་རེ་རེས་སྒྲུང་གསུངས་པའི་དུས་སུ། རང་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་སེམས་ཁམས་བཅུག་ནས་སྒྲུང་གསར་པ་ལྟ་བུར་བཟོས་པས། སྒྲུང་འདི་ནི དུས་རབས་གཅིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། དུས་རབས་མང་པོའི་སེམས་ཁམས་བསྡུས་པའི་རྩོམ་རིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེས་གེ་སར་སྒྲུང་ལ་ལོ་རྒྱུས་བདེན་པ་དང་རྩོམ་རིག་བདེན་པ་གཉིས་ཀ་ལས་འདས་པའི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཞིག་སྦྱིན་ཡོད། ས་བཅད་བརྒྱད་པ། དེང་དུས་རྩོམ་རིག་ནང་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་འགྱུར་བ་དང་རིན་ཐང དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཁར། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི སྔར་ལྟར་ཁ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྒྲུང་ཞིག་ཙམ་ལས་འདས་ཏེ། ཡིག་རྩོམ། སྙན་ངག འཁྲབ་སྟོན། སྒྲ་སྒྱུར། དཔར་རིས། དེ་བཞིན་དེང་དུས་བརྡ་ལམ་གསར་པ་དག་ནང་ཡང་ཡང་མཐོང་བའི་རྩོམ་རིག་གི་མ་མཚོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། འདི་ནི གེ་སར་སྒྲུང་གི་ནུས་པ་དང་སྲོག་ཤུགས་ད་དུང་མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད་པའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། དེང་དུས་རྩོམ་པ་པོ་མང་པོས གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནང་གི་དཔའ་བའི་གཟུགས་དང་སེམས་ཁམས་བརྩེ་བའི་ལྟ་བ་དེ་ལ་གཞི་བཞག་ནས། དེང་དུས་མི་ཚོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ། དྲང་བདེན་དང་མ་དྲང་བའི་འཐབ་རྩོད། མི་སྒེར་དང་སྤྱི་ཚོགས་བར་གྱི་གཉན་འགལ་སོགས་ལ་འགྲེལ་བཤད་གསར་པ་སྦྱར་བཞིན་ཡོད། གེ་སར་དེང་དུས་རྩོམ་རིག་ནང་དུ་ཐོན་པའི་དུས་སུ། ཁོ་ནི་རྟ་བཀྲ་ཤིས་ཆེན་པོ་ཞོན་པའི་དཔའ་བ་ཞིག་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དྲང་བདེན་གྱི་སྐད་ཆ་གསུང་མཁན། ཞན་པ་ལ་སྐྱོབ་པའི་བསམ་པ་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་མང་པོ་མཐོང་ཐུབ། དེ་མ་ཟད། དེང་དུས་རྩོམ་རིག་གི་རྩོམ་སྲོལ་གསར་པ་དག་ནང་དུ། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི “རྒྱུན་སྲོལ” ཞེས་པའི་དོན་གཞི་ཙམ་མ་ཡིན་པར། “གསར་བརྩམས” ཀྱི་ཁུངས་སུ་བཀོལ་བཞིན་ཡོད། རྩོམ་པ་པོ་ཁ་ཅིག་གིས་གེ་སར་སྒྲུང་གི་སྒྲོམ་གཞི་ལ་གཞི་བཞག་ནས་སྒྲུང་ཐུང་དང་ལྷུག་རྩོམ་གསར་པ་བརྩམས་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་དཔའ་བ་དེའི་ནང་སེམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དང་དོན་དམ་འཚོལ་བའི་འགྲུབ་བྱེད་ལ་དམིགས་ཏེ། དེང་དུས་མི་ཚེའི་སེམས་ཁམས་དང་སྦྱར་ནས་བརྗོད་པ་བྱས་ཡོད། འདི་ལྟར་གེ་སར་སྒྲུང་ནི སྔོན་གྱི་སྒྲུང་ཞིག་གི་གཟུགས་ལས་འདས་ཏེ། དེང་དུས་མི་ཚོགས་ཀྱི་སྐད་ཆ་སྐྱེལ་བའི་ལག་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེང་དུས་སློབ་གྲྭ་དང་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་ཁག་ནང་ཡང་། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ལ་རྩོམ་རིག་གི་སྒོ་ནས་མ་ཟད། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ། སེམས་རིག་པ། རིག་གཞུང་རིག་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། གེ་སར་སྒྲུང་ནི རྩོམ་རིག་གི་ས་ཁོངས་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། རིག་པ་མང་པོའི་བར་མཐུད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། འདིས་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་རིན་ཐང་ནི སྔ་དུས་ཁོ་ནར་གནས་པ་མ་ཡིན་པར། ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་ཡང་མཐུད་བཞིན་ཡོད་པ་གསལ་པོར་མཚོན་ཡོད། ས་བཅད་དགུ་པ། མཇུག་བསྡུས། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་དང་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མཐའ་དོན གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་ལེའུ་གཅིག་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་དང་རིག་གཞུང། འཚོ་བའི་ལམ་ལུགས། བསམ་བློའི་འགྲོས་རྒྱུན་བཅས་ཀྱི་དུས་རབས་མང་པོའི་ཉམས་མྱོང་བསྡུས་པའི་རྩོམ་རིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། སྒྲུང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་མིས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་བ་ལ་དོན་སྦྱར་བྱས་པ་དང་། རང་སེམས་ནང་གི་དྲང་བདེན་དང་མ་དྲང་བའི་འགལ་བ་ལ་མཚོན་བྱས་པ། དཀའ་ངལ་དང་འཐབ་རྩོད་ནང་དུ་མི་བུ་ཞིག་གི་རིན་ཐང་ག་རེ་ཡིན་པ་ལ་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ཡིན། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཆེ་ཤོས་ནི། དེ་ལ་ལོ་རྒྱུས་བདེན་པ་དང་རྩོམ་རིག་བདེན་པ་གཉིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁྱོལ་བ་མ་ཡིན་པར། ཕན་ཚུན་འདྲེས་ནས་སྐྱེས་པ་དེ་རེད། དེ་ནང་གི་དམག་འཁྲུགས་དང་རུ་ཁག་འཐབ་རྩོད་ནི ལོ་རྒྱུས་སྔ་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་ཡོད་ནའང་། ལྷ་འདྲེ་དང་རྫུ་འཕྲུལ་སོགས་ནི བོད་མིའི་བསམ་བློ་དང་ཆོས་ལྟ་བ། འཇིག་རྟེན་ལ་ལྟ་སྟངས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། འདིས་སྒྲུང་འདི་ལ་བདེན་པ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར། མི་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་ལ་གནས་པའི་བདེན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་མཚོན་པ་ཡིན། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་གནས་བབ་ནི རྩོམ་རིག་གཞན་དག་ལས་ལྷག་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཁྱབ་ཁོངས་ཡོད། སྙན་ངག་དང་ལྷུག་རྩོམ། སྒྲུང་ཐུང་དང་འཁྲབ་སྟོན་སོགས་ཀྱི་སྲོལ་ལ་སྒྲུང་འདིས་གཞི་རྩ་སྦྱིན་པ་དང་། ཁ་བརྒྱུད་དང་ཡིག་རྩོམ་གཉིས་ཀྱི་བར་མཐུད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ཞིག་ཏུ་ཡང་གྱུར་ཡོད། དེས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ནི དེབ་ནང་གི་ཚིག་རྐྱང་ཙམ་མ་ཡིན་པར། སྐད་ཆ་དང་སྒྲ། གླུ་དང་ཞབས་བྲོ། མི་ཚེ་དང་འཚོ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད། མཐའ་མར། གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི སྔ་དུས་ཀྱི་དཔའ་སྒྲུང་ཞིག་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ད་ལྟའི་མི་ལ་ཡང་དོན་སྦྱར་ཐུབ་པའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་སྒྲུང་ཞིག་ཡིན། དེའི་ནང་གི་དྲང་བདེན་ལ་རྒོལ་བའི་སེམས། ཞན་པར་སྐྱོབ་པའི་བསམ་པ། རང་ཉིད་ལས་འདས་པའི་འགན་ཁུར་བཅས་ནི དུས་རབས་ག་ཚོད་འགྱུར་ན་ཡང་མི་ཉམས་པའི་རིན་ཐང་ཡིན། དེས་གླིང་གེ་སར་སྒྲུང་ནི བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མཇུག་མཐའ་མ་ཡིན་པར། རྒྱུན་དུ་འགྲོ་བའི་སྲོག་དང་བསམ་བློའི་ལམ་ཞིག་ཡིན་པ་དུས་ནས་དུས་སུ་གསལ་བར་གྱུར་ཡོད། [[སྤྱོད་མཁན།:Berijigmey|Berijigmey]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:Berijigmey|གླེང་མོལ།]]) ༠༧:༡༠, ༡༤ ཟླ་བརྒྱད་པ། ༢༠༢༦ (UTC) kv5tn8t87hsbnsxs89k7a8b6md9hh43 1 28169 162621 2026-08-14T08:22:33Z Berijigmey 36188 /* རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཝེན་ཚེག། བེ་རི་འཇིགས་མེད། */ new section 162621 wikitext text/x-wiki == རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཝེན་ཚེག། བེ་རི་འཇིགས་མེད། == རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཝེན་ཚེག། བེ་རི་འཇིགས་མེད།་ མཁས་དབང་ཡུའན་སི་(Master Yuance) མིང་ལ་ཝེ་ན་ཡ་(Wenya)ཟེར།圆测大师，名文雅 ཝན་ཚེག་སྤྱི་ལོ་613ལོར་ཞིན་ལོ་(新罗）འི་རྒྱལ་རིགས་སུ་འཁྲུངས།ཁྱིམ་ན་བཞུགས་དུས་རུས་ཀིམ（金）དང་མཚན་ལ་ཝིན་ཡ（文雅）གསོལ།དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔའི་སྟེང་ཐང་གུར་དུ་ཕེབས་ཤིང་།ཧྥ་ཁྲང(法常）དང་སིན་པེན(僧辩）སོགས་བསྟེན་ཏེ་གསུང་རབ་ལ་སྦྱངས།ལེགས་སྦྱར་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་སོགས་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་དྲུག་ཙམ་མཁྱེན།ཕྱིས་སུ་ཐང་གི་རྒྱལ་མོ་ཨུ་ཙི་ཐེན（武则天）གྱིས་བླ་མར་བཀུར་ཤིང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་གུས་པས་ཞིན་ལོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་གདན་དྲངས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མ་མངགས།དགུང་ལོ་གྱ་བཞིར་བཞུགས་ཤིང་སྤྱི་ལོ་696ལོར་འདས། མཁས་དབང་ཡུའན་སི་(Master Yuance) མིང་ལ་ཝེན་ཡ་(Wenya)ཟེར། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་སི་ལའི་རྒྱལ་པོའི་ཚ་བོ་ཡིན། ཁོང་དགུང་ལོ་གསུམ་ལ་སླེབས་སྐབས་དགེ་འདུན་པ་ཆགས་ནས་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྔ་དྲོར་རྒྱ་ནག་ལ་ཕེབས་ནས་དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔའི་སྐབས་ཧྥ་ཤན་(སྤྱི་ལོ་567-645)དང་སེང་བྷི་ཡན་(568)གཉིས་ཀྱི་འོག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས། -༦༤༢ AD) . བཀའ་སློབ་ཐོབ་རྗེས་ཁྲང་ཨན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཞོན་ཧྥ་ལྷ་ཁང་དུ་བཞུགས། ཁོང་གིས་ཨ་བྷི་དྷརྨ་དང་། ཨ་བྷི་དྷརྨ་ས་མུ་ཅ་ཡ། ཨ་བྷི་དྷརྨ་ཀོ་ཤ། ཝ་སུ་བན་དྷུ་སོགས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དང་དེ་དག་གི་འགྲེལ་བརྗོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས། ཞུའུ་ཅང་ཁྲང་ཨན་དུ་མ་ལོག་གོང་དུ་ཡུན་ཨན་སི་ཡིས་ཤེས་བྱ་མང་པོ་ཤེས་ནས་མིང་གྲགས་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༦༤༥ ལོར་ཤོན་ཙང་ཕྱིར་ཁྲང་ཨན་དུ་ལོག་སྐབས་ཤོན་ཙང་གི་འོག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་འགོ་བརྩམས། ཞིན་ཆིང་གི་ལོ་གསུམ་པར་ཞིན་ཅང་གིས་གསར་དུ་བཞེངས་པའི་ཞི་མིང་ལྷ་ཁང་དུ་བསྡད་ཡོད། ཁོང་ནི་ཤོན་ཙང་གི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཅིའེན་ལྷ་ཁང་གི་ཀུའེ་ཇི་དང་འདྲ་མཉམ་ཡིན། ཤོན་ཙང་འདས་རྗེས་(664)ཁོང་གིས་མུ་མཐུད་དུ་ཞི་མིང་དགོན་དུ་ཡོ་ག་ཅཱ་རའི་ལྟ་གྲུབ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱས། ཁོང་གི་《ཚིག་ཕྲེང་བརྒྱད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ》ནི་ཕལ་ཆེར་སྐབས་འདིར་བརྩམས་པ་ཡིན་སྲིད། ཁོང་རི་བོ་དང་ཆུ་བོ་ལ་དགའ་པོ་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༦༦༨ ཙམ་ལ་ཁོང་གིས་ཞོང་ནན་རི་བོའི་ཡུན་ཇི་ལྷ་ཁང་དུ་བཞུགས་ནས་ལྷ་ཁང་ནས་སྤྱི་ལེ་ ༣༠ ལྷག་གི་སར་ཡོད་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཏུ་ལོ་བརྒྱད་རིང་སྒོམ་རྒྱག་བཞིན་ཡོད། དི་ཝ་ཧ་ར་ཁྲང་ཨན་དུ་མ་སླེབས་གོང་ཁོང་ཞི་མིང་ལྷ་ཁང་དུ་ཕྱིར་ལོག་ནས་"ཨ་བྷི་དྷར་མ་ཀོ་ཤ་"ཞེས་པའི་སློབ་ཁྲིད་གནང་བ་རེད། ཏི་པོ་ཧེ་ལུའོ་ཡིས་རྒྱལ་ས་གཉིས་ཀྱི་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཐའེ་ཡུན་ལྷ་ཁང་དང་ནུབ་རྒྱལ་ས་ཧོང་ཧྥུ་ལྷ་ཁང་དུ་ཡི་ཧྥེང་མགོ་ནས་ཆུའེ་གོང་(675-687 AD)བར་གྱི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་18བསྒྱུར། and summoned famous monks མི་བཅུ་ཡིས་རོགས་རམ་བྱས་པ་དེའི་ནང་ཡུན་ཨན་སི་དང་། ཞེང་ཤེང་གི་ལོ་དང་པོ་(༦༩༥)ལ་ཤི་ཀ་ཤ་ནན་ཌ་ཡིས་ལུའུ་ཡང་གི་ཕོ་བྲང་ནང་ཁུལ་གྱི་ཌ་བྷི་ཡན་ཀོང་ལྷ་ཁང་དུ་"ཨ་ཝ་ཏམ་ས་ཀ་སུ་ཏྲ་"ཞེས་པ་དེ་ཡང་བསྐྱར་སྐད་སྒྱུར་བྱས་པ་དང་། ཝན་སུའུ་ཏུང་ཏིན་གྱི་ལོ་དང་པོ་(༦༩༦)ལོའི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཉིན་ལུའོ་དབྱང་གི་ཕོ་ཤོ་ཇི་ལྷ་ཁང་དུ་སྐུ་གཤེགས་སྐབས་མདོ་དེའི་ལོ་ཙཱ་ད་དུང་མཇུག་སྒྲིལ་མེད་པ་རེད། ཕྱིས་སུ་ཁོང་གི་སྐུ་ཕུང་མེར་སྲེག་བཏང་ནས་ལོང་མེན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཞིང་ཤན་ལྷ་ཁང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུང་གཤོང་དུ་མཆོད་རྟེན་ཞིག་བཞེངས་ཡོད། ཁོང་གི་སློབ་མ་ཚོས་ཞི་མིང་ལྷ་ཁང་གི་བླ་མ་ཅི་ཤན་དང་ཏ་ཅིན་ཧྥུ་ལྷ་ཁང་གི་ཤེང་ཞུང་སོགས་ཁོང་གི་སྐུ་ཕུང་ཆ་ཤས་བགོས་ནས་ཁོང་གིས་གཟིགས་སྐོར་བྱས་པའི་ས་ཆ་དེར་ཀྲོང་ནན་རི་བོའི་ཕེང་ཌེ་ལྷ་ཁང་གི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་རྩེར་སྦས་ཡོད། སོང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཞེང་ཧེ་(1115)ལོ་ལྔ་པར་ཏུང་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལོང་ཤིན་ལྷ་ཁང་གི་རེན་ཝང་ཡུན་ལྷ་ཁང་ནས་ཡོང་བའི་གོང་ཡུའེ་ཡིས་ཕེང་ཏེ་ལྷ་ཁང་གི་རྗེས་ཤུལ་ཆ་ཤས་བགོས་ནས་ཤིང་ཅའོ་ལྷ་ཁང་གི་ཞོན་ཟང་ལྷ་ཁང་གི་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་སྦས་ཡོད། ཀུའེ་ཇི་མཆོད་རྟེན་ལ་སླེབས་ཡོད། ཡུན་ཨན་སིའི་ད་ཡོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་གསུམ་ཡོད་དེ། 1. དེབ་ཕྲེང་ ༤༠ ཡོད་པའི་《ཨ་བྷི་དྷརྨ་ཀོ་ཤ་མདོ་འགྲེལ་》ཞེས་པ་དེབ་གྲངས་ ༣༥ པ་བརླག་སོང་ནའང་། བོད་ཡིག་གི་བསྒྱུར་ཡིག་ཆ་ཚང་ཞིག་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད། version. ཡིག་ཆ་དེ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་ལས་ཀ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་ཡོད། དེབ་འདི་ནི་ཡུན་ཨན་སིའི་བརྩམས་ཆོས་གཙོ་བོ་གཅིག་པུ་ལྷག་ཡོད། དེབ་དེའི་ནང་"Prajna Sutra ཆེན་པོ"ཞེས་པ་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད། དེབ་འདིས་ཞོན་ཟང་གིས་བསྒྱུར་བའི་ཡོ་ག་དང་། དྲན་ཤེས་ཁོ་ན། སྣ་མང་བསྡུ་རུབ། ཨ་བྷི་དྷར་མ་ཀོ་ཤ། ཝ་སུ་བན་དྷུ་བཅས་མང་པོ་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད། བརྩམས་ཆོས་ཁག་ཅིག་ཡོད་པ་དཔེར་ན། "བགྲོད་ལམ་ཆེན་པོའི་བསྡུས་དོན་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད།""པྲ་ཇ་ན་པ་ར་མི་ཏ་མདོ་ཡི་འགྲེལ་བརྗོད།""གསེར་གྱི་འོད་ཀྱི་ཐོ་འགོད།" ལྷག་པར་དུ《གསུང་རབ་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད》ཅེས་པ་ཕལ་ཆེར་དུས་ནམ་ཡང་ལུང་འདྲེན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དེབ་འདིའི་པོད་དང་པོའི་ནང་དུ་ཞེན་ཏི་ཡི་སྒྱུར་ཡིག་གི་ཐོ་གཞུང་ལས་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཏེ་ཅེན་ཐེན་ཅཱ་ཡི་ལོ་གཉིས་པ་(༥༦༡)ལོར་ཁོང་གིས་ཇིན་ཤི་ལྷ་ཁང་དུ་"ཅི་ཅི་ཇིང་"ཞེས་པའི་པོད་གཅིག་དང་"ཡི་ཤུ"ཞེས་པའི་པོད་བཞི་བསྒྱུར་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད། དགེ་འདུན་པ་གྲགས་ཅན་ཚོའི་མུ་མཐུད་ཀྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དང་པོ། ཕ་ཏའི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པ་དེའི་ནང་ཕ་ཏའི་གྲྭ་བ་ཟོང་དང་ཧུའུ་ཀའི་སོགས་གྲྭ་བ་ཟོང་དང་། དེ་བཞིན་རྩོམ་ཡིག་ཁག་དང་། དེ་བཞིན་"ཡི་ཇི"ཞེས་པ་བྲིས་ཡོད། དེར་བརྟེན་དེབ་འདིའི་ནང་དུ་དྲངས་པའི་ཞེན་ཏིའི་《ཟིན་ཐོ》ནི་ཞེན་ཏིའི་《དོན་འགྲེལ་》དང་ཡང་ན་ཕ་ཏའི་《དོན་གྱི་ཟིན་ཐོ་》ཡིན་སྲིད། ཞེན་ཏི་ཡི་མཆན་འགྲེལ་དེ་ཚོ་ཡུན་རིང་ནས་བརླག་སོང་བ་དང་། དེབ་འདི་ཁོང་གི་ལྟ་གྲུབ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པར་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཞིག་ཡིན། 2. "ནིན་ནོ་སུ་ཏྲ་འགྲེལ་བརྗོད" དེབ་གསུམ། དེབ་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་པའི་སྐབས་སུ། ཞེན་ཏི་དང་ཞོན་ཟང་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཙུགས་པའི་ཁྱད་པར་བརྗོད་ཡོད། 3. "སྙིང་ཁམས་ཀྱི་འགྲེལ་བརྗོད།" དེབ་གཅིག་ཡོད། དེ་མིན་བོར་བརླག་ཏུ་སོང་བའི་བརྩམས་ཆོས་བཅུ་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི《རྡོ་རྗེའི་མདོ་འགྲེལ་》《ཨ་མི་ཏ་བྷ་མདོ་འགྲེལ་》《ཨ་བྷི་དྷརྨ་ཀོ་ཤའི་འགྲེལ་པ》སོགས་བརྩམས་ཆོས་བཅུ་གཅིག་ཡོད། ཡུན་ཨན་སི་ཡིས་དྲན་ཤེས་ཁོ་ན་དང་ཚད་མ་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་བརླག་སོང། ལྷག་པར་དུ་ཧུའུ་ཞའོ་ཡིས་བྲིས་པའི་"དྲན་ཤེས་ཁོ་ནའི་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གི་མཐར་ཐུག་གི་དོན་སྙིང་ཆེད་དུ་གློག་སྒྲོན་"ཞེས་པ་དེས་གཙོ་བོ་ཡུའན་སི་དང་ཁོང་གི་སློབ་མ་ཌའོ་ཞེན་གྱི་གཏམ་བཤད་ལ་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་མིན་ཧུའེ་ཞའོ་ཡིས་ཡང་《ཚོད་དཔག་གྲུབ་མཐའི་འགྲེལ་བཤད》ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡུན་ཨན་སི་དང་ཏའོ་ཀྲེང་གཉིས་ལ་ཁས་ལེན་མ་བྱས། དེབ་དེ་དག་ལས་ང་ཚོས་ཅིའེན་དང་ཞི་མིང་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཤེས་ཐུབ། ཡུའན་སིའི་སྔ་དུས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རྣམས་བདེན་དོན་ལ་རྩ་བ་ཚུགས་ཤིང་། ཁོང་གིས་ཐོག་མར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་བསམ་བློའི་སློབ་གྲྭ་གཉིས་ནི་ཕ་ཞང་དང་སེང་བྷི་ཡན་གཉིས་ཡིན་ཞིང་། དའོ་ཡུའེ་ཡི་སློབ་དཔོན་དའོ་ནི་ཡིས་ཞི་(བཱའི་+ཕང་)སོགས་དང་མཉམ་དུ་ཞེན་ཏིའི་སློབ་མ་ཞི་ཀའི་ཡི་གསུང་བཤད་ལ་ཉན་ནས་ཁོང་གིས་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱས་པའི་ཞེན་ཏིའི་སྐོར་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་བསྡུ་རུབ་བྱས། ཞི་ཀའི་འདས་རྗེས་དའོ་ནི་ནི་ཞེན་ཏིའི་མདུན་དུ་“མཧཱ་ཡ་ནའི་སྙིང་བསྡུས་”དང་“ཨ་བྷི་དྷར་མ་ཀོ་ཤ་”ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་པར་དམ་བཅའ་བཞག་མཁན་གྱི་མི་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཡིན། དའོ་ནི་ཀའེ་ཧྭང་གི་ལོ་བཅུ་པར་(༥༩༠)ཁྲང་ཨན་དུ་སླེབས་ཤིང་། དའོ་ཡུའེ་ཡིས་ཁོང་གི་འོག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས། གྷང་ཀྲོའུ་ཡི་ཞིན་མིང་ལྷ་ཁང་ནས་ཞེན་ཏི་ཡིས་ཁ་ནས་བཤད་པ་རེད། ཁོང་གིས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་རིང་ལ་"ཨ་བྷི་དྷར་མའི་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག"ཞེས་པ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་ཨ་བྷི་དྷར་མའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེ་མིན་སེང་བྷི་ཡན་གྱིས་སའུ་རན་ཊི་ཀ་སློབ་དཔོན་ཞི་ནིང་(? - 610?) གྱི་འོག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་དང་། ཞེན་ཏིའི་སློབ་མ་གཞན་ཞིག་ཕ་ཏའི་ཡི་སློབ་སྟོན་ཐོབ་སྟེ་ཇིང་ཆོང་བརྒྱུད་ནས་ཞི་ནིང་ལ་སྤྲད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཡུའན་སི་ཡིས་ལོ་བཅོ་ལྔའི་སྐབས་(༦༢༧)ཕ་ཅང་དང་སེང་བྷི་ཡན་གྱི་འོག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། ཞེན་ཏི་རྒྱ་ནག་ལ་སླེབས་རྗེས་ཁོང་ལ་ལིའང་དང་ཅེན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཟང་ཟིང་དང་དམག་འཁྲུག་གིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ནས་ཁོང་གིས་ཤེས་བྱ་དེ་དག་ཆ་ཚང་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་མ་ཐོབ་པས་ཁོང་དང་ཁོང་གི་སློབ་མ་ཚོ་ཧ་ཅང་བློ་འགྱོད་དང་ཁོང་ཁྲོ་ཆེན་པོ་བཟོས་པས་ཁོང་ཚོས་དམ་བཅའ་བཞག་ཡོད། མཐའ་མའི་བར་དུ་འཐབ་རྩོད་བྱེད་དགོས། ཡུ་ཨན་སི་ཡིས་ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་གང་སར་ཆོས་ལུགས་བདེན་པ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་འབད་བརྩོན་བྱེད་པའི་རང་གཤིས་སྟོན་པས་སེམས་ཤུགས་འདི་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་རེད། ཡུན་ཨན་སིའི་བརྩམས་ཆོས་ནང་ཞེན་ཏི་དང་ཞོན་ཙང་གཉིས་ཀར་ཐི་རི་པི་ཊ་ཀ་ཞེས་འབོད་པ་དེས་ཁོང་གཉིས་ལ་འདྲ་མཉམ་དུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད། ཀུའེ་ཇི་དང་གཞན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པའི་ཡོ་ག་ཅཱ་རའི་སློབ་ཚན་དུ་བརྩི་བའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་དེ་ཡང་མའེ་ཏྲེ་ཡའི་ལྟ་གྲུབ་ལས་དབྱེ་འབྱེད་བྱས་ཏེ་མའེ་ཏྲེ་ཡའི་ལྟ་གྲུབ་དང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཞེས་འབོད་ནས་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཡོད། གང་ལྟར་ཆོས་སྲུང་བའི་སྐད་ཆ་དེ་དག་ངེས་པར་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་མ་རེད། "ཨ་བྷི་དྷར་མ་ཀོ་ཤ་"ནང་ཡུན་ཨན་སི་ཡིས་ཞེན་ཏི་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་བཤད་དེ་ཞན་ཟང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས་མང་བ་དང་། ཁོང་གིས་ཞེན་ཏི་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་པའི་འགྲེལ་བཤད་དེ་སྐབས་རེ་མ་གཏོགས་མཐོང་མི་ཐུབ། ཁོང་གིས་ད་དུང་ཡང་ཡང་ཞེན་ཏི་དང་ཞོན་ཟང་སོགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་ལ་མཆན་མ་བཏབ་པར་མཉམ་དུ་བརྗོད་ཡོད། ཁོང་གིས་བདེན་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་འདོད་ཡོད་པ་གསལ་པོ་རེད། ཁོང་གིས་ཨ་བྷི་དྷར་མ་ཀོ་ཤའི་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་ནང་ཨ་བྷི་དྷར་མ་ས་མུ་ཅཱ་ཡའི་ལིང་སྐད་སྒྱུར་(ཞེན་ཏི་ཡིས་བསྒྱུར)ཐེངས་མང་པོ་ལུང་འདྲེན་བྱས་པས་སྤྱིར་བཏང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡུའན་སི་ནི་ཨ་བྷི་དྷར་མ་ས་མུ་ཅཱ་ཡའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཞི་མིང་དང་ཅིའེན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དེ་ཡུའན་སིའི་སྐུ་ཚེའི་སྐབས་སུ་ཧ་ཅང་མངོན་གསལ་དོད་པོ་མེད། ད་ཡོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ནང་ཡུན་ཨན་སི་ཡིས་ཀུའེ་ཇི་ལ་ཁས་མི་ལེན་པའི་རྗེས་ཤུལ་མེད་པ་རེད། གལ་ཏེ་"སོང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་གྲགས་ཅན་ཚོའི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་"ཀུའེ་ཇིའི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་"ཞེས་པའི་དེབ་བཞི་པའི་ནང་། མིང་ཞུའི་ཇི་དགེ་འདུན་པ་ཚོས་གྲུབ་མཐའ་འདིའི་ཐོག་ལ་གསུང་བཤད་གནང་དགོས་པས་ཀུའེ་ཇི་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་མ་བྱུང་། བལྟས་ཚོད་ལ་ཅེ་དང་ཇི་གཉིས་ལ་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་རིང་ལ་སོ་སོའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཡོད་པར་སྣང་། ཡིན་ནའང་དོན་དངོས་སུ་ཐོ་འགོད་འདི་དག་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་རེད། འདི་ནི་ཀུའེ་ཇིའི་སློབ་མ་ཚོས་ཀུའེ་ཇིའི་སློབ་མ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་སྟོན་ཆེད་དུ་བསམ་བཞིན་དུ་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་འདྲ། ཁོང་ཚོར་ཡུན་ཨན་སི་ལ་ཕྱོགས་ལྷུང་གཏིང་ཟབ་པོ་ཡོད་པ་དེ་བཤད་མི་དགོས། ད་ལྟ་ང་ཚོས་ཁོང་ཚོའི་མོས་མཐུན་མེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་ཚོད་དཔག་བྱས་ན། ཡུན་ཨན་སི་ཡིས་ཐོག་མར་ཞེན་ཏིའི་གྲུབ་མཐའ་ལ་གལ་ཆེན་པོ་འདྲ་མཉམ་སྤྲད་དེ་ཞེན་ཏིའི་ལྟ་ཚུལ་དེ་ཆིང་བྷི་ཡན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་དང་ཉེ་པོ་ཡོད་ཅེས་བསམ་གྱི་ཡོད། by Dharmapala. འདི་ནི་ཀུའེ་ཇིའི་སློབ་མ་རྣམས་ཁོང་ལ་ཡིད་མི་ཚིམས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན། ཀུའེ་ཡིས་གཞི་རྩ་ནས་ཡུན་ཨན་སི་ཡི་རྒྱུད་འཛིན་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཡུན་ཨན་སིའི་ལོ་བཅུ་བཞི་སྔོན་ལ་ཤི་སོང་བས་ཁོང་ལ་ཡུན་ཨན་སིའི་བརྩམས་ཆོས་ལ་མཆན་བཏབ་པའི་གོ་སྐབས་མེད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་ཁོང་གི་སློབ་མ་ཧུའུ་ནུའོ་ཡིས་ཡུའན་སིའི་བརྩམས་ཆོས་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས། དཔེར་ན་ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་《དྲན་ཤེས་ཁོ་ནའི་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གི་མཐར་ཐུག་གི་དོན་སྙིང་ཆེད་དུ་གློག་སྒྲོན་》ཞེས་པ་དེ་གཙོ་བོ་ཡུན་ཨན་སིའི་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ཀྱི་སྟོང་ཆ་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་ནས་ཁོང་ལ་སྟོན་པར་བརྟེན་ནས་བཟོས་ཡོད། ཁོང་གི་སྐྱོན་བརྗོད་ལས་སྐབས་རེ་ཕྱོགས་ཞེན་དྲག་པོ་མངོན་ཡོད། དཔེར་ན། 《ལིང་ཡི་ཏེང་》ཞེས་པའི་དེབ་ཐེར་དང་པོའི་ནང་དུ་ཀུའེ་ཇིའི་གྲུབ་མཐའ་བཀོལ་ནས་ཡུན་ཨན་སི་ལ་དགག་སྒྲུབ་བྱས་པ་དང་། ཀུའེ་ཇི་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་) ངེས་པར་དུ་ནོར་འཁྲུལ་མེད་པ་རེད། འདི་ནི་ཧུའུ་ཞའོ་ཡིས་ཀུའེ་ཇི་ཡིས་"ཅེང་ཝེ་ཤི་ལུན"མཉམ་བསྲེས་བྱས་པའི་སྤོབས་པ་ཆེ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོས་ཀུའེ་ཇི་ཡིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་ཚང་མ་ཚད་གཞི་ལྟར་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐུབ་པ་དེ་དྲང་བདེན་མིན་པ་དང་། "ལའོ་ཡི་ཏེང་"ནང་ཡུན་ཨན་སིའི་བརྩམས་ཆོས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པ་དེ་ཧ་ཅང་རྩུབ་པོ་དང་རྩུབ་པོ་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཅིའེན་དང་ཞི་མིང་གཉིས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཚང་མ་ཕལ་ཆེར་《ལིང་ཡི་ཏེང་》ཞེས་པའི་དེབ་ནང་དུ་བསྡུས་ཡོད་ཅེས་བཤད་ཐུབ། ཡུའན་སིའི་སློབ་མ་0ཞེང་ནི་སི་ལའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་སི་ཤེང་ལོ་དགུ་པར་(692)རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ལོག་ནས་"དྲན་ཤེས་ཁོ་ནའི་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གི་གལ་ཆེའི་དོན་ཚན་"ཞེས་པ་དེ་དེབ་གྲངས་14ཡི་ནང་དུ་བྲིས་ཡོད། དེབ་གཅིག་ནང་དང་། ""པྲ་ཇ་ན་སུ་ཏྲ་བསྡུ་སྒྲིག་ཆེན་པོ" དེབ་གཉིས་" དེབ་གསུམ་ "རྩོམ་ཡིག་གི་དོན་དངོས་ལ་ཚོད་དཔག" དེབ་གཉིས་"རྩོམ་ཡིག་གི་དོན་དངོས་ལ་ཚོད་དཔག" དེབ་གཉིས་" བཅས་ཡོད། རྩོམ་ཡིག་གི་དོན་ངོ་མའི་སྐོར་ལ་ཚོད་དཔག" དེབ་གྲངས་ ༢ དང་། "དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་གི་བསྡུས་དོན་" དེབ་གྲངས་ ༡ ཡོད་ཚད་གྱོང་གུད་ཐེབས་ཡོད། ཏའོ་ཞེང་གི་སློབ་མ་ཐའེ་ཤིན་གྱིས་རང་ཉིད་ལ་ཆིང་ཆིའུ་ཤ་མེན་ཞེས་འབོད་པ་དེ་ཡང་སི་ལའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན། ཁོང་གི་ད་ཡོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་དག་ནི་པོད་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པའི་《མ་ཧཱ་ཡ་ན་ལ་དད་པ་སད་པའི་ནང་གི་དོན་སྙིང་མདོར་བསྡུས་ཤིག་》དང་།《ཨ་བྷི་དྷརྨ་ས་མུ་ཅཱའི་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་གྱི་མཆན་འགྲེལ》པོད་བརྒྱད་དང་། དེབ་གཅིག་དང་། དེབ་གཉིས་ནང་"བྲམ་ཟེའི་དྲྭ་རྒྱའི་གསུང་རབ་ཀྱི་སྔོན་གྱི་རྗེས་ཤུལ་སྐོར་གྱི་དྲན་ཐོ།" བོར་བརླག་སོང་བའི་བརྩམས་ཆོས་གཞན་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཡོད། ཐའེ་ཤིན་གྱི་བརྩམས་ཆོས་གཙོ་བོ་ཡོ་གའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པས་ཁོང་ལ“ཧའེ་ཏུང་ཡོ་གའི་སྲོལ་གཏོད་མཁན”ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། (ལོང་ལིན་གྱིས་བརྩམས། བེ་རི་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་བསྒྱུར) [[སྤྱོད་མཁན།:Berijigmey|Berijigmey]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:Berijigmey|གླེང་མོལ།]]) ༠༨:༢༢, ༡༤ ཟླ་བརྒྱད་པ། ༢༠༢༦ (UTC) 13rhrb50qvyf5g2a8sbuo7lg4uzx426 1 28170 162622 2026-08-14T08:48:10Z Berijigmey 36188 /* ཧེ་གྷེལ་གྱི་ངོ་སྤྲོད་རགས་བསྡུས། བེ་རི་འཇིགས་མེད། */ new section 162622 wikitext text/x-wiki == ཧེ་གྷེལ་གྱི་ངོ་སྤྲོད་རགས་བསྡུས། བེ་རི་འཇིགས་མེད། == ཧེ་གྷེལ་གྱི་ངོ་སྤྲོད་རགས་བསྡུས། བེ་རི་འཇིགས་མེད། གེ་ཨོར་ཝིལ་ཧེལ་མ་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ཧེ་གྷེལ་(Georg Wilhelm Friedrich Hegel) (ཕྱི་ལོ་ ༡༧༧༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༧ – ༡༨༣༡ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༤) ནི་འཇར་མན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཞིག་དང་། འཇར་མན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་འདུས་ཤེས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་(German idealism)ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཐོག་ཁོང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་བརྗོད་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོར་ཁྱབ་ཡོད་དེ། ཤེས་བྱ་རིག་པ་(epistemology)དང་དངོས་པོ་རིག་པ་(ontology)ཡི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ནས། ཆབ་སྲིད་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བཅས་ཀྱི་བར་དུ་ཡིན། ཧེ་གྷེལ་ནི་སི་ཊུཊ་གྷར་ཊི་(Stuttgart)རུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་གི་མི་ཚེ་ནི་གསར་བརྗེ་རིང་ལུགས་(Enlightenment)དང་རོམ་མན་ཊིག་(Romantic)ལས་འགུལ་བར་གྱི་བརྒལ་བའི་དུས་སྐབས་དང་འཁེལ་ཡོད། ཁོང་གི་ལྟ་གྲུབ་ནི་ཧྥ་རན་སིའི་གསར་བརྗེ་དང་ན་པོ་ལིཨོན་གྱི་དམག་འཁྲུག་གིས་དབྱར་བཅོས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དོན་རྐྱེན་དེ་དག་ལ་ཁོང་གིས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཟུར་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད། ཁོང་གི་མཁས་པའི་མི་ཚེ་ནི་བྷར་ལིན་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གོ་གནས་ཐོབ་པ་དང་བཅས་རྩེར་སོན་པ་ཡིན་ལ། དེ་གར་ཁོང་མ་གྲོངས་བར་དུ་ཤེས་ཡོན་གྱི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གནས་ཡོད། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ཡོངས་སུ་དེང་རབས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་རྒྱུན་མཐོང་གི་བཟོད་མི་ཐུབ་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་སྦྲགས་(dualisms)ཀྱི་རིགས་ལ་དག་ཐེར་བྱ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད། ཁོང་གི་གྲུབ་འབྲས་གཙོ་བོ་ནི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མ་ལག་ཅིག་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཤེས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་(absolute idealism)ཅེས་བརྗོད་ཅིང་། མ་ལག་དེའི་སྙིང་པོ་ནི་ "སེམས་ཉིད་"(Geist)ཅེས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་མིའི་རིགས་ཀྱིས་རིམ་པས་དར་རྒྱས་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་རང་ཉིད་ངོ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཞིག་ཏུ་བསྟན་ཡོད། ཧེ་གྷེལ་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བྱེད་ཐབས་ནི་དགག་སྒྲུབ་བམ་དཔྱད་སྒོམ་(dialectical or speculative)ཞེས་འབོད་ཅིང་། དེས་ལྟ་ཚུལ་དང་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་རྣམས་རང་གི་ནང་གི་ཚད་གཞིའི་ཐོག་ནས་དཔྱད་པ་བཏང་སྟེ། དེའི་ནང་གི་འགལ་ཟླ་དང་ཕྱོགས་ལྷུང་རྣམས་གསལ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡིས་དོན་ཚན་རྣམས་གོང་མཐོར་གཏོང་ཞིང་གཅིག་གྱུར་གྱི་ངོ་བོར་བསྒྱུར་ཏེ། ཐོག་མའི་གནས་བབ་དེ་ཉིད་མེད་པ་བཟོ་བ་དང་སྦྲགས་སྲུང་འཛིན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་གཙོ་བོ་སྟེ། སེམས་ཉིད་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རིག་པ་(Phenomenology of Spirit, 1807)དང་ ཚད་མ་རིག་པའི་ཚན་རིག་(Science of Logic, 1812–1816)གིས་མ་ལག་དེ་ལྟ་བུའི་མཐོང་སྣེ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཁོང་གི་ཆབ་སྲིད་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་ཁོང་གིས་ "འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རང་དབང་གི་ཤེས་ཚོར་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་དེ་ཡིན་"ཞེས་གྲགས་ཆེ་བའི་ལུང་བསྟན་གནང་ཡོད། ཧེ་གྷེལ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་གཏིང་ཟབ་ཅིང་རྩོད་གླེང་མང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། ཁོང་གཤེགས་པའི་རྗེས། ཁོང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་རྣམས་ "གཡས་པ་"དང་ "གཡོན་པ་"བཅས་ཧེ་གྷེལ་ལུགས་པའི་སྡེ་ཚན་གཉིས་སུ་གྱེས་ཡོད། ལུཌ་ཝིག་ ཧྥོ་ཡར་བྷ་ཁ་(Ludwig Feuerbach)དང་ ཀར་ལི་ མར་ཁེ་སི་(Karl Marx)སོགས་ཚུད་པའི་གཡོན་ཕྱོགས་པས་ཁོང་གི་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དེ་ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དངོས་པོ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་རྒྱུར་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད། ཉི་ཤུ་རབས་ནང་། ཁོང་གི་ལྟ་གྲུབ་དེ་ཧྥ་རན་སིའི་ཧེ་གྷེལ་རིང་ལུགས་དང་སྐྱོན་བརྗོད་རིག་པ་(critical theory)ལྟ་བུའི་ལུགས་སྲོལ་ཁྲོད་གོང་འཕེལ་བྱུང་ཞིང་། རང་གནས་རིང་ལུགས་(existentialism)ཀྱི་རྨང་གཞིའི་དཔྱད་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ཧེ་གྷེལ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༧༧༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་དམ་པའི་རོ་མན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་(དེང་སང་གི་ལྷོ་ནུབ་འཇར་མན་)ཁོངས་ཀྱི་ཝུ་རུ་ཊམ་བྷེརྒ་(Württemberg)སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་གི་མཚན་ལ་གེ་ཨོར་ཝིལ་ཧེལ་མ་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ཞེས་གསོལ་ཞིང་། ཁྱིམ་ཚང་ནང་དུ་ཝིལ་ཧེལ་མ་ཞེས་འབོད། ཁོང་གི་ཡབ་གེ་ཨོར་ལུ་ཌི་ཝིག་ ཧེ་གྷེལ་(༡༧༣༣–༡༧༩༩)ནི་ཝུ་རུ་ཊམ་བྷེརྒའི་རྒྱལ་པོ་ཀར་ལི་ ཨོ་གྷེན་གྱི་ཁྲོམ་གཞུང་དུ་ཡོང་འབབ་དྲུང་ཡིག་ཡིན། ཡུམ་མ་རི་ཡ་ མ་གྷ་ཌ་ལེ་ན་ ལུ་ཨི་ས་ ཧེ་གྷེལ་(༡༧༤༡–༡༨༨༣)ནི་ཝུ་རུ་ཊམ་བྷེརྒའི་ཁྲིམས་ཁང་ཆེན་མོའི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ལུ་ཌིག་ ཨལ་བྷེརཊ་ ཧྥརོམ་(༡༦༩༦–༡༧༥༨)གྱི་སྲས་མོ་ཡིན། ཧེ་གྷེལ་དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་སོན་དུས་ཡུམ་གྲོངས། ཧེ་གྷེལ་དང་ཁོང་གི་ཡབ་ལའང་ནད་དེ་འགོས་ཀྱང་ཚེ་ཐར་དུ་གྱུར། ཧེ་གྷེལ་ལ་གཅུང་མོ་ཁི་རི་སི་ཊི་ཡ་ན་ ལུ་ཨི་ས་(༡༧༧༣–༡༨༣༢)དང་། གཅེན་པོ་གེ་ཨོར་ལུ་ཌིག་(༡༧༧༦–༡༨༡༢)ཡོད་པ་དང་། གཅེན་པོ་དེ་ན་པོ་ལིཨོན་གྱི་ ༡༨༡༢ ལོའི་ར་ཤི་ཡའི་དམག་དྲངས་སྐབས་དམག་མི་ཞིག་གི་ངོས་ནས་འདས། ལོ་གསུམ་ལ་སོན་དུས་ཧེ་གྷེལ་འཇར་མན་སློབ་གྲྭར་ཞུགས། ལོ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལེ་ཊིན་སློབ་གྲྭར་ཞུགས་དུས་ཁོང་གིས་ཡུམ་གྱི་དྲིན་ལས་ཐོག་མའི་སྦྱོར་ཚུལ་རྣམས་སྦྱངས་ཟིན་ཡོད། ༡༧༧༦ ལོར་སི་ཊུཊ་གྷར་ཊིའི་སློབ་གྲྭར་ཞུགས་ཤིང་། གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་དཔེ་ཆ་ཧུར་ཐག་གིས་ཀློག་པ་དང་། ཉིན་ཐོའི་ནང་དོན་དག་རིང་མོ་རྣམས་བཤུས་པ་སོགས་གནང་། ཁོང་གིས་ཀློག་པའི་རྩོམ་པ་པོའི་གྲས་སུ་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ གྷོ་ཊི་ལིབ་ ཀི་ལོབ་སི་ཊོཀ་(Friedrich Gottlieb Klopstock)དང་། གསར་བརྗེ་རིང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་པ་པོ་ཀི་རི་སི་ཊི་ཡན་ གྷར་ཝེ་(Christian Garve)དང་ གྷོ་ཊི་ཧོལ་ཌ་ ཨེ་ཧྥ་རའིམ་ ལེ་སིང་(Gotthold Ephraim Lessing)སོགས་ཡོད། ཧེ་གྷེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དང་པོ་ཀར་ལི་ རོ་སན་ཁརཱན་ཛ་(Karl Rosenkranz)ཡིས་ ༡༨༤༤ ལོར་ཧེ་གྷེལ་གཞོན་ནུའི་སློབ་གསོའི་སྐོར་ལ་བརྗོད་དོན། "དེ་ནི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་གསར་བརྗེ་རིང་ལུགས་ལ་གཏོགས་པ་དང་། སློབ་ཚན་གྱི་ཆ་ནས་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡིན་"ཞེས་བྲིས། ཁོང་གི་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐའ་མའི་གསུང་བཤད་ནི་ "ཏུར་ཀིའི་ནང་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་མཁས་པའི་གནས་སྟངས་མི་ལེགས་པའི་སྐོར་"ཞེས་པ་དེ་ཡིན། ཧེ་གྷེལ་གྱི་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་སོན་དུས་ཊུ་བྷིན་གྷེན་གྱི་སློབ་གྲྭ་(Tübingener Stift)ཞེས་པའི་ཆོས་ལུགས་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ཞུགས། དེ་ནི་ཊུ་བྷིན་གྷེན་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་གི་ཁང་མཉམ་རོགས་པ་ནི་སྙན་ངག་པ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཧཱོལ་ཌར་ལིན་(Friedrich Hölderlin)དང་། མ་འོངས་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཤེ་ལིང་(Friedrich Schelling)གཉིས་ཡིན། སློབ་གྲྭ་དེའི་བཀག་སྡོམ་ཆེ་བའི་ཁོར་ཡུག་ལ་སུན་སྣང་སྐྱེས་པ་མཉམ་དུ་བརྟེན་ནས་ཁོང་གསུམ་མཛའ་གྲོགས་སུ་གྱུར་ཅིང་། ཕན་ཚུན་ལྟ་ཚུལ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས། (ཧེ་གྷེལ་དེ་གར་སོང་བ་ནི་དེ་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ནས་མ་དངུལ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་པས་ཡིན། ཁོང་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དོགས་ཚན་ཅན་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུར་སུན་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། ནམ་ཡང་ཆོས་བྱེད་པ་ཞིག་བྱ་འདོད་མེད་པས་ཡིན།) ཁོང་གསུམ་པོ་གནའ་བོའི་གྷི་རིག་རིག་གཞུང་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་ཞེས་པ་དང་། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་དུས་ཚོད་དེ་དག་ནང་ཇིན་-ཇཱཀ་ རོ་སོ་(Jean-Jacques Rousseau)དང་ ལེ་སིང་གི་ལྟ་བ་ལ་ནན་ཏན་བྱས། ཁོང་ཚོས་ཧྥ་རན་སིའི་གསར་བརྗེ་ལ་དགའ་མོས་ཆེན་པོས་ལྟ་རྟོག་བྱས། ༡༧༩༣ ལོའི་དྲག་སྤྱོད་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཀྱིས་ཧེ་གྷེལ་གྱི་རེ་བ་ལ་གནོད་སྐྱོན་བཟོས་ཀྱང་། ཁོང་གིས་དབུ་ཁྲིད་མཉམ་པའི་ཇི་རོ་ཌིན་(Girondin)ཚོགས་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་མུ་མཐུད་བྱས་པ་དང་། ལོ་རེའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་བྷ་སི་ཊིལ་(Bastille)ལ་བཙན་རྒོལ་བྱས་པར་དྲན་གསོ་ཞུ་རྒྱུ་མ་བརྗེད་པ་ཡིན། ཤེ་ལིང་དང་ཧཱོལ་ཌར་ལིན་གྱིས་ཀན་ཊིའི་(Kant)མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཐོག་རྩོད་པ་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ། ཧེ་གྷེལ་ནི་དེ་ལས་རིང་དུ་གནས། དུས་སྐབས་དེར་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་རང་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་པའི་ལྟ་བ་གཏིང་ཟབ་རྣམས་མི་མང་ལ་གོ་བདེ་བར་བཟོ་མཁན་གྱི་ "དམངས་ཁྲོད་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་"ཞིག་བྱ་རྒྱུར་བསམ་བློ་བཏང་། ཀན་ཊིའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་གཙོ་བོ་རྣམས་ལ་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུའི་འདུན་པ་ནི་ ༡༨༠༠ ལོའི་བར་དུ་བྱུང་མེད། ཊུ་བྷིན་གྷེན་གྱི་སློབ་གྲྭ་ནས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལག་འཁྱེར་ཐོབ་རྗེས། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ ༡༧༩༣ ནས་ ༡༧༩༦ བར་བྷརན་གྱི་དཔོན་རིགས་ཤིག་གི་ཁྱིམ་ཚང་དུ་ཁྱིམ་སློབ་བྱས། ཁོང་གིས་དབྱར་ཁ་རྣམས་ཁྱིམ་ཚང་དེའི་རི་ཁྲོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་བསྐྱལ་ཞིང་། དེར་ཁོང་གིས་ཆབ་སྲིད་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་རྒྱ་ཆེར་ཀློག་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་། དེའི་ནང་དུ་མོན་ཊེས་ཀུའི་(Montesquieu) ཁྲིམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་(The Spirit of the Laws)དང་། གྷོ་ཊི་ཨོ་སི་(Grotius)། ཧོབ་སི་(Hobbes)། ཧུམ་(Hume)། ལོག་(Locke)། མ་ཀི་ཨ་ཝེ་ལི་(Machiavelli)། རོ་སོ་(Rousseau)། སི་པི་ནོ་ཛ་(Spinoza)། ཐུ་སི་ཌི་ཌི་སི་(Thucydides)དང་ ཝོལ་ཊེར་(Voltaire)བཅས་ཚུད་ཡོད་པ་དེས་ཁོང་གི་མ་འོངས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་རྨང་གཞི་བཏིངས། དུས་སྐབས་དེར་ཁོང་གིས་ ཡེ་ཤུའི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ དང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་རང་བཞིན་ ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་བྲིས། བདག་པོ་དང་འབྲེལ་བ་རགས་པར་གྱུར་རྗེས། ཧཱོལ་ཌར་ལིན་གྱི་རོགས་རམ་འོག་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ ༡༧༩༧ ལོར་ཧྥརན་ཁུ་ཧྥརཊ་ཀྱི་ཆང་ཚོང་བ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་ཁྱིམ་སློབ་ཀྱི་གོ་བབས་བླངས། དེར་ཧཱོལ་ཌར་ལིན་གྱིས་ཧེ་གྷེལ་གྱི་ལྟ་བ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས། བྷརན་དུ་ཡོད་པའི་སྐབས་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་དྲག་པོ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ཧྥརན་ཁུ་ཧྥརཊ་ཏུ་རོམ་མན་ཊིག་ལྟ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ཁོང་གི་ལྟ་བ་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་སྟེ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནི་བརྩེ་དུང་གི་མྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟག་དཔྱད་བྱས། ༡༧༩༧ ལོར་ འཇར་མན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་འདུས་ཤེས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་མ་ལག་རྙིང་ཤོས་ ཞེས་པའི་མ་བྲིས་པའི་ལག་བྲིས་མ་དེ་ཐོན་ཡོད། དེ་ནི་ཧེ་གྷེལ་གྱི་ལག་བྲིས་ཡིན་ཡང་། རྩོམ་པ་པོ་ཧེ་གྷེལ་རང་ངམ་ཤེ་ལིང་ངམ་ཧཱོལ་ཌར་ལིན་ཡིན་མིན་ངེས་པ་མེད། ཧྥརན་ཁུ་ཧྥརཊ་ཏུ་ཡོད་སྐབས་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ ཆོས་ལུགས་དང་བརྩེ་དུང་གི་དུམ་བུ་ ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་བྲིས། ༡༧༩༩ ལོར་ཁོང་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སེམས་ཉིད་དང་དེའི་བསྐོས་ཐང་ ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་གཞན་ཞིག་བྲིས་པ་དེ་ཁོང་གི་མི་ཚེའི་ནང་དུ་པར་སྐྲུན་བྱས་མེད། འདི་ནི་ཁྱེད་ཀྱིས་བཀོད་པའི་མ་དཔེ་དང་བསྟུན་པའི་བོད་སྒྱུར་ཡིན། ལས་ཀའི་ལོ་ཟླ། ཇེ་ནཱ་(Jena), བྷམ་བྷེརྒ་(Bamberg), ནུ་རེམ་བྷེརྒ་(Nuremberg) (༡༨༠༡–༡༨༡༦) ཇེ་ནཱ་རུ་ཡོད་པའི་སྐབས། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ཆོས་ལུགས་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་རོགས་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་གཞོན་ནུ་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཝིལ་ཧེལ་མ་ ཇོ་སེབ་ ཤེ་ལིང་(Friedrich Wilhelm Joseph Schelling)དང་མཉམ་དུ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་དུས་དེབ་ཅིག་གསར་འཛུགས་བྱས། ༡༨༠༡ ལོར་ཇེ་ནཱ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོའི་གོ་གནས་འཛིན་མཁན་ཤེ་ལིང་གིས་སྐུལ་སློང་གནང་བ་ལྟར་ཧེ་གྷེལ་ཇེ་ནཱ་རུ་འབྱོར། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ གཟའ་སྐར་གྱི་འཁོར་ལམ་གྱི་སྐོར་(De Orbitis Planetarum)ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཕུལ་རྗེས་ཇེ་ནཱ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་གླ་ཆ་མེད་པའི་དགེ་རྒན་(Privatdozent)གྱི་གོ་གནས་ཐོབ། རྩོམ་ཡིག་དེའི་ནང་ཁོང་གིས་མར་སི་(Mars)དང་ཇུ་པི་ཊར་(Jupiter)གཉིས་བར་དུ་གཟའ་སྐར་ཞིག་ཡོད་དགོས་པར་བརྗོད་པའི་གྲངས་རིག་གི་རྩོད་གཞི་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་མདོར་བསྡུས་བྱས་ཡོད། ལོ་དེའི་ཕྱི་དུས་སུ་ ཧྥི་ཆེ་(Fichte)དང་ཤེ་ལིང་གི་ལྟ་གྲུབ་བར་གྱི་ཁྱད་པར་ ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་། ཁོང་གིས་ "གཏན་ཚིགས་དང་དངོས་པོ་རིག་པ་"དང་། ཤེ་ལིང་དང་མཉམ་དུ་ "མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བ་དང་དེའི་ཚད་གཞིའི་ངོ་སྤྲོད་" སྐོར་ལ་སློབ་ཁྲིད་བྱས་ཤིང་ "མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྩོད་གླེང་" ཞིག་ཀྱང་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས། ༡༨༠༢ ལོར་ཤེ་ལིང་དང་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་དཔྱད་གཏམ་དུས་དེབ་(Kritische Journal der Philosophie)གསར་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། ༡༨༠༣ ལོར་ཤེ་ལིང་ཝུ་རུ་ཛ་བྷུརྒ་(Würzburg)རུ་མ་སོང་བར་དུ་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་ལས་བྱས། ༡༨༠༥ ལོར་ཁོང་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འགྲན་ཟླ་ཇཱ་ཀོབ་ ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཧྥི་རིས་(Jakob Friedrich Fries)ལ་གོ་གནས་སྔོན་ལ་ཐོབ་པར་ཁོང་གིས་སྙན་ཞུ་བཏང་སྟེ་སྙན་ངག་པ་དང་རིག་གཞུང་བློན་ཆེན་ཇོ་ཧན་ ཝོལ་ཧྥི་གྷང་ ཝོན་ གྷོ་ཐེ་(Johann Wolfgang von Goethe)ལ་ཞུ་གཏུག་བྱས་རྗེས། གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གིས་ཧེ་གྷེལ་ལ་གླ་ཆ་མེད་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོའི་གོ་གནས་སྤྲད། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་སྙན་ངག་པ་དང་ལོ་ཙཱ་བ་ཇོ་ཧན་ ཧེན་རིཆ་ ཝོས་(Johann Heinrich Voß)ཀྱི་རོགས་རམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཧེ་ཌལ་བྷེརྒ་(Heidelberg)གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་གོ་གནས་ལེན་པར་འབད་ཀྱང་མ་ཐུབ། ཕངས་པ་ཞིག་ལ། ལོ་དེར་ཧྥི་རིས་ལ་གླ་ཆ་ཅན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོའི་གོ་གནས་ཐོབ། ལོ་རྗེས་མའི་ཟླ་ ༢ པར་ཧེ་གྷེལ་གྱི་གཉེན་ཚགས་མ་ཡིན་པའི་བུ་གེ་ཨོར་ལུ་ཌིག་ ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཧྥི་ཤར་(༡༨༠༧–༡༨༣༡)འཁྲུངས། དེ་ནི་ཁོང་གི་ཁང་བདག་མ་ཀི་རི་སི་ཊི་ཡ་ན་ བྷུར་ཁར་ཊ་(Christiana Burkhardt)དང་མཉམ་དུ་བྱུང་བའི་འབྲེལ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། དངུལ་རྩིས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འཕྲད་པའི་སྐབས། ཧེ་གྷེལ་ལ་ཁོང་གི་ལྟ་གྲུབ་མ་ལག་གི་ངོ་སྤྲོད་དཔེ་དེབ་འབུལ་རྒྱུའི་གནོན་ཤུགས་ཆེན་པོ་བྱུང་། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ སེམས་ཉིད་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རིག་པ་ ལེགས་གྲུབ་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས། ༡༨༠༦ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ན་པོ་ལིཨོན་གྱིས་ཇེ་ནཱའི་གྲོང་ཁྱེར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཐང་ཆེན་དུ་པུ་རུ་ཤི་ཡའི་དམག་དཔུང་དང་འཐབ་འཛིང་བྱས། དམག་འཁྲུག་མ་བྱུང་བའི་ཉིན་གཅིག་གི་སྔོན་ལ་ན་པོ་ལིཨོན་ཇེ་ནཱ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཛུལ། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་རོགས་པ་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཨི་མ་ནུ་ཨེལ་ ནི་ཐཱ་མར་(Friedrich Immanuel Niethammer)ལ་བྲིས་པའི་ཡི་གེའི་ནང་རང་གི་མྱོང་ཚོར་བརྗོད་དོན། "ངས་ཁ་ལོ་པ་(Emperor)–དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་སེམས་ཉིད་ཡིན–དེ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཕྱིར་དམག་རྟོག་བྱེད་པར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་བ་མཐོང་། དེ་འདྲའི་མི་སྣ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཤིང་རྟའི་སྟེང་ནས་འཛམ་གླིང་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་མཐོང་བ་ནི་ངོ་མཚར་བའི་མྱོང་ཚོར་ཞིག་རེད།" ཧེ་གྷེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཊེ་རི་ པིན་ཀ་ར(Terry Pinkard)ཡིས་ཧེ་གྷེལ་གྱི་གཏམ་དེའི་སྐོར་ལ་བརྗོད་དོན། "ཁོང་གིས་ སེམས་ཉིད་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རིག་པ་ ནང་གསར་བརྗེ་དེ་ད་ཆ་འཇར་མན་དུ་བརྒལ་ཏེ། ལག་ལེན་ཐོག་ཆ་ཤས་ཙམ་ལས་བྱུང་མེད་པའི་གསར་བརྗེ་དེ་ 'བསམ་བློའི་ཐོག་' ནས་ལེགས་འགྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པར་བཀོད་ཡོད་པས་དེ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཡིན་"ཞེས་གསུངས། ན་པོ་ལིཨོན་གྱིས་ཇེ་ནཱ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ལ་གཏོར་སྐྱོན་ཆེན་པོ་མ་བྱས་ཀྱང་། དམག་འཁྲུག་རྗེས་སློབ་ཕྲུག་ཉུང་དྲགས་པས་ཧེ་གྷེལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་ཇེ་སྡུག་ཏུ་སོང་། ཧེ་གྷེལ་དགུན་ཁར་བྷམ་བྷེརྒ་རུ་སོང་སྟེ་ནི་ཐཱ་མར་དང་མཉམ་དུ་བཞུགས་ཤིང་། དེར་པར་སྐྲུན་བྱེད་བཞིན་པའི་ སེམས་ཉིད་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རིག་པ་ ཡི་དཔར་གཞི་ལ་ཞིབ་བཤེར་གནང་། ཁོང་གིས་གོ་གནས་གཞན་ཞིག་རག་ཐབས་སུ་གྷོ་ཐེ་ལ་ཡི་གེ་བྲིས་ཏེ་རྩི་ཤིང་རིག་པའི་དགེ་རྒན་གྱི་གོ་གནས་འཚོལ་བར་འབད་ཀྱང་མ་ཐུབ། ༡༨༠༧ ལོར་དངུལ་རྩིས་འཛད་པས་བྷམ་བྷེརྒ་རུ་སྤོར་དགོས་བྱུང་ཞིང་། དེར་ནི་ཐཱ་མར་གྱི་རོགས་རམ་འོག་ས་གནས་ཀྱི་ཚགས་པར་ བྷམ་བྷེརྒ་ཚགས་པར(Bamberger Zeitung)གྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་གོ་གནས་ཐོབ། ལུ་ཌིག་ ཧྥི་ཤར་དང་ཁོང་གི་ཨ་མ་ཇེ་ནཱ་རུ་ལུས། བྷམ་བྷེརྒ་རུ་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ཧྥ་རན་སིའི་ཕྱོགས་འཛིན་གྱི་ཚགས་པར་དེ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་པའི་སྐབས། ན་པོ་ལིཨོན་གྱི་བྱས་རྗེས་བསྔགས་པ་དང་། དམག་འཁྲུག་གི་སྐོར་ལ་པུ་རུ་ཤི་ཡའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས། ཚགས་པར་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཁོང་བྷམ་བྷེརྒ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། ས་གནས་དཔོན་རིགས་ཇོ་ཧན་ ཧེན་རིཆ་ ལི་བྷེ་སི་ཀིན་ཌ་(Johann Heinrich Liebeskind)དང་མཉམ་དུ་ཁ་བརྡ་བྱེད་པ་དང་། ཤོ་རྒྱག་པ་དང་ཟ་མ་ཞིམ་པོ་ཟ་བ། ས་གནས་ཀྱི་ཆང་འཐུང་བ་སོགས་ལ་སྤྲོ་བ་བྱས། འོན་ཀྱང་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ "བྷ་ཝ་རི་ཡ་རྙིང་པ་"ཞེས་པར་སུན་སྣང་སྐྱེས་ཏེ་དེ་ལ་ "Barbaria" ཞེས་འབོད། ༡༨༠༨ ཟླ་ ༩ པར་བྷ་ཝ་རི་ཡའི་གཞུང་གིས་ཧྥ་རན་སིའི་དམག་གི་འགུལ་སྐྱོད་སྐོར་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པ་དེ་བདེ་འཇགས་ལ་ཉེན་ཁ་ཡོད་མེད་ཞིབ་བཤེར་བྱས་རྗེས། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་མུ་ནིཆ་རུ་ཡོད་པའི་ནི་ཐཱ་མར་ལ་ཡི་གེ་བྲིས་ཏེ་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་ཤིག་རག་ཐབས་སུ་རོགས་པ་བཅོལ། ནི་ཐཱ་མར་གྱི་རོགས་རམ་འོག་ ༡༨༠༨ ཟླ་ ༡༡ པར་ཧེ་གྷེལ་ནུ་རེམ་བྷེརྒའི་སློབ་འབྲིང་ཞིག་གི་སློབ་སྤྱིར་བསྐོས། དེར་ཁོང་གིས་ ༡༨༡༦ བར་ལས་ཀ་བྱས། ནུ་རེམ་བྷེརྒ་རུ་ཡོད་སྐབས་ཁོང་གིས་ སེམས་ཉིད་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རིག་པ་ དེ་སློབ་ཁྲིད་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱས། ཁོང་གི་ལས་འགན་ནང་ "ཚན་རིག་ཁག་གི་སྤྱིའི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་ཤེས་བྱའི་ངོ་སྤྲོད་" ཅེས་པའི་སློབ་ཚན་ཁྲིད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སློབ་སྤྱི་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཁོང་གིས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། འཇར་མན་སྐད། གྷི་རིག་སྐད། མཐོ་རིམ་གྲངས་རིག་བཅས་ཁྲིད་ཅིང་། སློབ་ཚན་རྣམས་ཨང་རྟགས་ཅན་གྱི་ཚིག་དུམ་དུ་བསྒྲིགས་ཏེ་ཁྲིད། དེའི་སྐབས་ཀྱི་སློབ་གཞི་རྣམས་རྗེས་སུ་ཀར་ལི་ རོ་སན་ཁརཱན་ཛ་ཡིས་སློབ་ཕྲུག་གི་ཟིན་བྲིས་ལས་བསྡུས་ཏེ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྔོན་འགྲོ(Philosophische Propädeutik)ཞེས་པར་པར་སྐྲུན་བྱས། ༡༨༡༡ ལོར་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ནུ་རེམ་བྷེརྒའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་སྲས་མོ་མ་རི་ ཧེ་ལི་ན་ སུ་སན་ན་ ཝོན་ ཊུ་ཆར་(Marie Helena Susanna von Tucher)དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས། དུས་སྐབས་དེར་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་གཉིས་པ་ ཚད་མ་རིག་པའི་ཚན་རིག(Wissenschaft der Logik; ༡༨༡༢, ༡༨༡༣, ༡༨༡༦)པར་སྐྲུན་བྱུང་ཞིང་། བུ་གཉིས་ཏེ་ཀར་ལི་ ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཝིལ་ཧེལ་མ་(༡༨༡༣–༡༩༠༡)དང་ ཨི་མ་ནུ་ཨེལ་ ཐོ་མཱས་ ཀི་རི་སི་ཊི་ཡན་(༡༨༡༤–༡༨༩༡)འཁྲུངས། ཧེ་ཌལ་བྷེརྒ་(Heidelberg), བྷར་ལིན(Berlin) (༡༨༡༦–༡༨༣༡) ཨར་ལན་གྷེན་(Erlangen)དང་། བྷར་ལིན། ཧེ་ཌལ་བྷེརྒ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་གོ་གནས་འབུལ་མཁན་བྱུང་བར། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ ༡༨༡༦ ལོར་ཧེ་ཌལ་བྷེརྒ་བདམས། དེའི་རྗེས་སུ་ ༡༨༡༧ ཟླ་ ༤ པར་ཁོང་གི་བུ་ལུ་ཌིག་ ཧྥི་ཤར་ཁོང་གི་ཁྱིམ་དུ་འབྱོར་ཞིང་། དེའི་སྔོན་ལ་ལུ་ཌིག་གི་ཨ་མ་གྲོངས་རྗེས་ཁོ་ཕྲུ་གུའི་ཁྱིམ་དུ་བཞུགས། ༡༨༡༧ ལོར་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ཧེ་ཌལ་བྷེརྒ་རུ་སློབ་ཕྲུག་ཚོར་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཚན་རིག་གི་ཚིག་གཞི་(Encyclopaedia of the Philosophical Sciences in Basic Outline)ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས། དེར་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྐོར་ལ་སློབ་ཁྲིད་ཐོག་མར་བྱས། ༢༠༢༢ ལོར་ཧེ་གྷེལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཀི་ལའུ་སི་ ཝིའུ་ཝེག་(Klaus Vieweg)གིས་མུ་ནིཆ་དང་ཕི་རེ་སིང་གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་ཧེ་གྷེལ་གྱི་ཧེ་ཌལ་བྷེརྒའི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ཤོག་གྲངས་ ༤,༠༠༠ ལྷག་གི་གསང་བའི་ཡིག་ཆ་རྙེད། དེ་ནི་ཧེ་གྷེལ་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ཧྥེ་རི་ཌི་རིཆ་ ཝིལ་ཧེལ་མ་ ཀ་རོ་ཝེ་(Friedrich Wilhelm Carové)ཡིས་ ༡༨༡༦ ནས་ ༡༨༡༨ བར་བྲིས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་ནང་དུ་སྔར་མ་རྙེད་པའི་ཧེ་གྷེལ་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཟིན་བྲིས་ཚུད་ཡོད། དེས་ཧེ་ནི་རིཆ་ གྷུ་སི་ཊ་ཝ་ ཧོ་ཐོ་(Heinrich Gustav Hotho)ཡི་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སློབ་ཁྲིད་ ཞེས་པའི་དཔར་གཞིའི་དྲང་བདེན་གྱི་སྐོར་ལ་ཡོད་པའི་དྲི་བ་མང་པོ་ཞིག་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐུབ་པར་མཁས་པ་ཚོས་རེ་བ་བྱེད། ༡༨༡༨ ལོར་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་བྷར་ལིན་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གོ་གནས་བསྐྱར་དུ་འབུལ་བ་ཁས་བླངས། དེར་ཁོང་གིས་ ཁྲིམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྣམ་གཞག(Elements of the Philosophy of Right, 1821)པར་སྐྲུན་བྱས། ཧེ་གྷེལ་གཙོ་བོ་སློབ་ཁྲིད་ལ་བརྩོན་ཞིང་། ཁོང་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་། ཆོས་ལུགས། ལོ་རྒྱུས། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་རྣམས་ཁོང་འདས་རྗེས་སློབ་ཕྲུག་གི་ཟིན་བྲིས་ལས་བསྡུས་ཏེ་པར་སྐྲུན་བྱས། ཁོང་གི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་སྟངས་ཞན་པོ་ཡིན་རུང་། ཁོང་གི་མཚན་སྙན་ཁྱབ་སྟེ་འཇར་མན་དང་དེ་ལས་བརྒལ་བའི་སློབ་ཕྲུག་མང་པོ་འདུས། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཧེ་གྷེལ་དང་ཁོང་གི་སློབ་ཕྲུག་ཚོར་པུ་རུ་ཤི་ཡའི་ནང་སྲིད་བློན་ཆེན་དང་གཞུང་གི་ངོ་རྒོལ་བས་ལྟ་ཞིབ་དང་འཚེ་བ་བྱས། མི་ཚེའི་མཐའ་མའི་དུས་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་ཝེ་མར་(Weimar)ལ་ལན་གཉིས་སོང་སྟེ་གྷོ་ཐེ་དང་མཇལ་འཕྲད་བྱས་ཤིང་། བྷུ་རུ་སེལ་(Brussels)དང་། ནི་དར་ལན་ཌི། ལེབ་ཟིག་(Leipzig)། ཝི་ཨེ་ནཱ། པྲ་གྷེ་(Prague)། པཱ་རི་སི་(Paris)སོགས་ལ་འགྲུལ་བཞུད་བྱས། མི་ཚེའི་ལོ་བཅུ་མཐའ་མར་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་དཔེ་དེབ་གཞན་མ་བྲིས་ཀྱང་ ཚན་རིག་ཀུན་བཏུས(Encyclopedia)ལ་བསྐྱར་བཅོས་ཞིབ་མོ་བྱས། ཁོང་གི་ཆབ་སྲིད་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ནང་ཁོང་གིས་ཁྲིམས་དགོས་མཁོ་མེད་ཅེས་བརྗོད་མཁན་ཀར་ལི་ ལུ་ཌིག་ ཝོན་ ཧ་ལར་(Karl Ludwig von Haller)གྱི་ལྟ་བ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས། ལོ་རྒྱུས་དང་། ཆོས་ལུགས། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་གསུང་རྩོམ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་སློབ་ཕྲུག་གི་ཟིན་བྲིས་ལས་བསྡུས་ཏེ་པར་སྐྲུན་བྱས། ཧེ་གྷེལ་ ༡༨༢༩ ཟླ་ ༡༠ པར་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་རེག་ཊར་(Rector)དུ་བསྐོས་ཀྱང་། ༡༨༣༠ ཟླ་ ༩ པར་དུས་ཚོད་རྫོགས། ༡༨༣༠ ལོའི་བྷར་ལིན་གྱི་ངོ་རྒོལ་གྱིས་ཧེ་གྷེལ་ཧ་ཅང་གར་བསྐྱོད་བྱས། ༡༨༣༡ ལོར་ཕེ་ཌི་རིཆ་ ཝིལ་ཧེལ་མ་ གསུམ་པས་ཁོང་གི་ཞབས་ཞུའི་ཆེད་དུ་ "Order of the Red Eagle" གི་གཟེངས་བསྟོད་གནང་། ༡༨༣༡ ཟླ་ ༨ པར་བྷར་ལིན་དུ་གློ་བུར་གྱི་རིམས་ནད་(cholera)ཁྱབ་པས་ཧེ་གྷེལ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་བུད་དེ་ཀི་རུ་ཛ་བྷརྒ་(Kreuzberg)རུ་གནས་སྤོར། བདེ་ཐང་མི་ལེགས་པའི་ངང་ནས་ཧེ་གྷེལ་ཕྱིར་བུད་རྒྱུ་ཉུང་དུ་སོང་། ཟླ་ ༡༠ པར་སློབ་སྐབས་གསར་པ་འགོ་ཚུགས་དུས་རིམས་ནད་ཞི་བར་བསམ་སྟེ་བྷར་ལིན་དུ་ཕྱིར་ལོག ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཧེ་གྷེལ་འདས། སྨན་པ་ཚོས་ནད་དེ་གློ་བུར་གྱི་རིམས་ནད་ཡིན་པར་བསྒྲགས་ཀྱང་། གཞན་པའི་ལོང་གའི་ནད་ཅིག་གིས་རྐྱེན་བྱས་པ་ཡིན་སྲིད། ཧེན་རིཆ་ ཧེ་ནེ་(Heinrich Heine)ཡིས་ཧེ་གྷེལ་གྱི་ཚིག་མཐའ་མ་ནི་ "ང་ལ་གོ་རྟོགས་ཐུབ་མཁན་གྱི་མི་གཅིག་ལས་མེད་ལ། དེས་ཀྱང་ང་ལ་གོ་རྟོགས་མ་ཐུབ་"ཅེས་བྲིས། འགའ་རེས་ཚིག་དེ་དག་ནི་བདེན་མིན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་བཤད། ཁོང་ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ས་འོག་ཏུ་སྦས། ཁོང་གི་འདོད་པ་ལྟར། ཧེ་གྷེལ་དོ་རོ་ཐེན་སི་ཊ་ཌ་(Dorotheenstadt)དུར་ཁྲོད་དུ་ཧྥི་ཆེ་དང་ཀར་ལི་ ཝིལ་ཧེལ་མ་ ཧྥར་ཌི་ནན་ཌ་ སོལ་གྷར་(Karl Wilhelm Ferdinand Solger)གྱི་གམ་དུ་སྦས། ཧེ་གྷེལ་གྱི་གཉེན་ཚགས་མ་ཡིན་པའི་བུ་ལུ་ཌིག་ ཧྥི་ཤར་ནི་དེ་ལས་སྔོན་ཙམ་ལ་བྷ་ཊ་ཝི་ཡ་(Batavia)རུ་འདས་ཤིང་། ཁོང་གི་ཕ་ལ་དེ་ལྟར་འདས་པའི་གཏམ་འབྱོར་མ་མྱོང་། ལོ་རྗེས་མའི་འགོར་ཧེ་གྷེལ་གྱི་གཅུང་མོ་ཁི་རི་སི་ཊི་ཡན་རང་སྲོག་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་ཏེ་འདས། ཧེ་གྷེལ་གྱི་བུ་གཉིས་ཏེ་ཀར་ལི་(ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་)དང་ཨི་མ་ནུ་ཨེལ་(ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་)གཉིས་འཚོ་བཞུགས་ཀྱིས་ཡབ་ཀྱི་ལག་བྲིས་ཡིག་ཆ་རྣམས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་ཤིང་དཔེ་དེབ་དུ་པར་སྐྲུན་བྱས། ཨེཆ་. ཨེས་. ཧེ་རི་སི་(H. S. Harris)ཡིས་བརྗོད་པ་ལྟར། ༡༧༨༨ ལོར་ཧེ་གྷེལ་ཊུ་བྷིན་གྷེན་གྱི་ཆོས་ལུགས་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ཞུགས་པའི་སྐབས། "ཁོང་ནི་འཇར་མན་གསར་བརྗེ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཐོན་དངོས་དཔེ་མཚོན་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། རོ་སོ་(Rousseau)དང་ལེ་སིང་(Lessing)གི་ཀློག་པ་པོ་སྤྲོ་སེམས་འཁོལ་བ་ཞིག་དང་། ཀན་ཊི་(Kant)དང་ངོ་ཐོག་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེང་རབས་ཀྱི་གང་ལས་ཀྱང་གནའ་བོའི་རིག་གཞུང་ལ་གཏིང་ཟབ་པའི་དད་ཞེན་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན།"[62] མི་ཚེའི་དུས་སྐབས་དེའི་ནང་ "གྷི་རིག་གི་རིག་གཞུང་–ལྷག་པར་དུ་པེ་ལེ་ཊོ་(Plato)–རྣམས་ཨང་དང་པོར་བཞག"[63] ཕྱིས་སུ་ཁོང་གིས་ཨ་རི་སི་ཊོ་ཊལ་(Aristotle)དེ་པེ་ལེ་ཊོ་ལས་གོང་དུ་བཀུར་ཡོད་ཀྱང་། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་གནའ་བོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པར་བཅངས་པའི་བརྩེ་དུང་ནམ་ཡང་དོར་མེད། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་ཁོང་གི་བསམ་བློའི་ཁྲོད་གང་སར་མཐོང་ཐུབ།[64] ཧེ་གྷེལ་གྱིས་དུས་སྐབས་འགོ་མའི་སྐབས་སུ་རིག་གཞུང་གི་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཁག་(ཇུ་ཌའི་རིང་ལུགས་དང་། གྷི་རིག དུས་རབས་བར་མ། དེང་རབས་བཅས་)ལ་དོ་སྣང་བྱས་པ་དེ་ཁོང་གི་ལས་ཀའི་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་གནས་ཡོད།[65] དེ་ལྟར་ཁོང་ནི་འཇར་མན་གྱི་རོམ་མན་ཊིག་ལྟ་བའི་ཐོན་དངོས་དཔེ་མཚོན་ཅན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།[66] "མི་ཚེའི་གཅིག་གྱུར"(Unity of life)ཞེས་པ་ནི་ཧེ་གྷེལ་དང་ཁོང་གི་མི་རབས་ཀྱིས་དགེ་བ་མཐར་ཐུག་གི་ལྟ་བ་མཚོན་པར་བྱེད་པར་བཀོལ་བའི་ཚིག་ཅིག་ཡིན། དེ་ནི་ "རང་ཉིད་དང་། གཞན་དང་། རང་བྱུང་ཁམས་བཅས་དང་གཅིག་གྱུར་" ཡིན་པ་དེ་ཡིན། གཅིག་གྱུར་དེ་ལྟ་བུར་འཕྲད་པའི་ཉེན་ཁ་གཙོ་བོ་ནི་དབྱེ་བ་(Entzweiung)བཟོ་བ་དང་ལོགས་སུ་དབྱེ་བ་(Entfremdung)དེ་ཡིན།[67] དེའི་ཐད་ནས། ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ "མི་འདྲ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་གྱུར" ཞེས་པའི་བརྩེ་དུང་གི་སྣང་ཚུལ་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཤིང་། དེ་ནི་པེ་ལེ་ཊོ་ཡིས་བརྗོད་པའི་གནའ་བོའི་འགྲེལ་བཤད་དང་། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ "ཨེ་གྷ་པེ་"(agape)སྟེ་བརྩེ་བའི་ལྟ་གྲུབ་གཉིས་ཀ་ཡིན་ལ། དུས་སྐབས་དེར་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་དེ་ལ་ "'སྤྱིར་བཏང་གི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ཟིན་པ'" ཞིག་ཏུ་བལྟས།[68][69] དོ་སྣང་དེ་དང་ཁོང་གི་ཆོས་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་གིས་ཁོང་གི་བསམ་བློ་དེ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་རིགས་པ་དང་དངོས་པོ་རིག་པའི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བའི་སྐབས་སུའང་དེ་གནས་ཡོད།[c] ཨི་མ་ནུ་ཨེལ་ ཀན་ཊིའི་སྐྱོན་བརྗོད་རིག་པ་ནི་ཧེ་གྷེལ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་མཁན་ཞིག་ཡིན། གྷི་ལེན་ ཨ་ལེག་ཛན་ཌར་ མ་གྷི་(Glenn Alexander Magee)ཡི་ལྟར་ན། ཧེ་གྷེལ་གྱི་བསམ་བློ་(ལྷག་པར་དུ་ཁོང་གི་མ་ལག་གི་གྲུབ་ཆ་གསུམ་)ནི་ཧར་མེ་ཊིག་(hermetic)གི་ལུགས་སྲོལ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཇཱ་ཀོབ་ བྷོ་མེ་(Jakob Böhme)ཡི་ལས་དོན་ལ་བརྟེན་ཡོད།[71] མཚན་ཉིད་རིག་པ་ནི་མ་ལག་གི་རྣམ་པ་ཅན་ཞིག་དགོས་པའི་འདུ་ཤེས་དེ་ཁོང་གིས་ཊུ་བྷིན་གྷེན་གྱི་ཁང་མཉམ་རོགས་པ་ཤེ་ལིང་དང་ཧཱོལ་ཌར་ལིན་ལས་བླངས།[72] ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ཨེ་ཌམ་ སི་མི་ཐ་(Adam Smith)དང་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་ལྟ་བ་པ་གཞན་དག་ཀྱང་རྒྱ་ཆེར་བཀླགས་ཤིང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས།[73] དབྱེ་བ་རྣམས་བསལ་དགོས་པའི་དེང་རབས་ཀྱི་གསལ་བཤད་མཐར་ཐུག་པ་ནི་ཀན་ཊིའི་སྐྱོན་བརྗོད་རིག་པས་མཁོ་སྤྲོད་བྱས།[74] དེས་ཧེ་གྷེལ་གྱིས་ཧྥི་ཆེ་དང་ཤེ་ལིང་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལས་རིམ་ལ་གཞོལ་བ་དང་། སི་པི་ནོ་ཛ་དང་ལྷ་མཐུན་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོད་གླེང་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པར་ཁྲིད།[75][d] འོན་ཀྱང་། ཇོ་ཧན་ གྷོ་ཊི་ཧྥི་རིཌ་ ཝོན་ ཧར་ཌར་(Johann Gottfried von Herder)གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་ཧེ་གྷེལ་ལ་ཀན་ཊིའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་རང་བཞིན་དེ་རིམ་པས་དོར་དུ་བཅུག་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ལ་རིག་གཞུང་དང་། སྐད་ཡིག ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཀྱི་ཤེས་བྱས་ཕྱུག་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཅིག་གི་ཕྱོགས་སུ་བསྐུལ་ཡོད།[76] [[སྤྱོད་མཁན།:Berijigmey|Berijigmey]] ([[སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།:Berijigmey|གླེང་མོལ།]]) ༠༨:༤༨, ༡༤ ཟླ་བརྒྱད་པ། ༢༠༢༦ (UTC) sabfblz9qrmr6skustfav78oq9ps53n