Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 11548 2191165 2133788 2026-05-16T13:46:47Z PAAR29 91608 Hizivadur 2191165 wikitext text/x-wiki {{Patrom:Infobox bro |anv ofisiel = Ellan Vannin |anv boutin bzg = Manav |anv klok bzg = Enez-Vanav |skeudenn banniel = Flag of the Isle of Mann.svg |skeudenn skoed-ardamez = Coat of arms of the Isle of Man.svg |doare arouez = ardamezioù |skeudenn_kartenn = British Isles Isle of Man.svg |enskrivadur_kartenn = |ger-stur broadel = ''Quocunque Jeceris Stabit'' |kan broadel = ''[[Arrane Ashoonagh dy Vannin]]'' |yezhoù ofisiel = [[saozneg]] <br /> [[manaveg]] |strolladoù etnek = |kêr-benn = [[Doolish]] ''(Douglas)'' |Led-d=54 |Led-m=09 |Led-NS=N |Hed-d=4 |Hed-m=29 |Hed-RK=E |kêr vrasañ = [[Doolish]] ''(Douglas)'' |doare gouarnamant = Stag ouzh ar Gurunenn<br /> abaoe [[1765]] |titl penn ar vro1 = [[Rouanez]] |anv penn ar vro1 = [[Charlez III (Rouantelezh-Unanet)|Charlez III]] |titl penn ar vro2 = Gouarnour |anv penn ar vro2 = John Lorimer |titl penn ar vro3 = Penn ar gouarnamant |anv penn ar vro3 = Alfred Cannan |titl penn ar vro4 = |anv penn ar vro4 = |titl penn ar vro5 = |anv penn ar vro5 = |gorread = 572 km² |renk_gorread = 196 |dregantad doureier = 0 |istimadur_poblañs = 84,655 |istimadur_poblañs_renk = 202 |istimadur_poblañs_bloaz = 2006 |niveradeg_poblañs = |niveradeg_poblañs_bloaz = |stankter_ar_boblañs = 148 |renk_stankter_ar_boblañs = 77 |PDK_PGP = $2.113 milliard |PDK_PGP_renk = 162 |PDK_PGP_bloaz = 2010 (istim.) |PDK_PGP_keidenn = $35,000 |PDK_PGP_renk_keidenn = 11/12 |doare_riegezh = |elfenn_war_ar_riegezh = |darvoud_heverk1 = |deiziad_heverk1 = |darvoud_heverk2 = |deiziad_heverk2 = |darvoud_heverk3 = |deiziad_heverk3 = |darvoud_heverk4 = |deiziad_heverk4 = |FDD = |FDD_renk = |FDD_bloaz = |FDD_rummad = |moneiz = [[Lur Manav]] (zo par d’al [[lur sterling]]) |kod moneiz = GBP |gwerzhid-eur = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |gwerzhid-eur_eur_hañv = |eur_hañv_notenn = +1 |utc_offset_eur_hañv = |Kod pellgomz = 44b |Kod kenrouedad = [[.im]] |notennoù = }} '''Manav''' (''Mannin'' e [[manaveg]]), pe '''Enez-Vanav''' (''Ellan Vannin''), a zo un enezenn e [[Mor Iwerzhon]], etre [[Breizh-Veur]] hag [[Iwerzhon]]. An hini vihanañ eus ar broioù keltiek eo. Stag eo ouzh kurunenn ar [[Rouantelezh Unanet]] (''British Crown Dependency''), met n'eo ket un darn eus [[Rouantelezh-Unanet]], hag er-maez eus [[Unaniezh Europa]] emañ. Ar [[manaveg]] eo yezh orin ar vro, met ar [[saozneg]] eo ar yezh komzet pennañ. == Douaroniezh == Un enezenn en [[enezeg]] Breizh-Veur eo Enez Vanav. Hanter-hent emañ etre [[Bro-Saoz]], [[Bro-Skos]] hag [[Iwerzhon]]. War-dro 48 km hed hag etre 13 ha 24 km led eo, gant ur gorread war-dro 572 km². Meneziek a-walc’h eo an enez : ar menez Sniaul (Snaefell) eo ar poent uhelañ (620 m). Hervez ur c’hrennlavar kozh e c’heller gwelout seizh rouantelezh eus kern ar menez-se : Manav, [[Skos]], [[Bro-Saoz]], [[Iwerzhon]], [[Kembre]], an [[Neñv]] hag ar [[Mor]].[[Restr:Isle of Man CIA WFB-Br.svg|thumb|Enez Vanav]] Niverus eo ar stêrioù (Awin ghlas, Awin Dhoo, Awin Neb, Awin Stondane …). Meur a borzh zo a-hed an aod. Ha meur a enezenn vihan zo ivez en-dro da Enez Vanav : war unan anezho, ''Yn Cholloo'' (Calf of Man), ez eus tud o chom. N’eus nemet en hanternoz, eus tu Skos, eo plaen a-walc’h an douaroù, e-kichen ar beg-douar anvet ''Kione ny hAarey'' (Point of Ayre). == Anv == * [[Plinius an Henañ|Plin]]. ''NH'' IV,103 ː MONAPIA * [[Klaudios Ptolemaios|Ptol]]. II, 2, 10 ː Μονάοιδα ( = MONAOEDA) / Μονάρινα (= MONARINA) * [[Ravenna (Disanv)|Ravenna]] 10819 ː MANAVI * [[Orosius]] I, 2, 82 ː MEVANIA * [[Julius Honorius]] 16 ː MEVANIA / MEBANIA / MEUBANIA * Jordanes I, 8 ː MEVANIA / EVANIA * [[Beda Venerabilis|Beda]], II, 5 ː Mevanias Talvoudegezh ː ''"The sense is 'mountain island' or 'high island''' "= enezenn meneziek / uhel<ref>A.L.F Rivet & Colin Smith : ''The Place-names of Roman Britain''. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982</ref> == Istor == Gant [[Kelted]] e oa poblet Enez Vanav en [[Henamzer]]. Lodek e oa e sevenadur ar [[Gouezeleg|Ouezeled]] en em astenne betek an [[VIIIvet kantved]] eus su [[Iwerzhon]] betek norzh [[Bro-Skos]]. Tamm-ha-tamm en em stalias [[Vikinged]] er broioù-se etre [[700]] ha [[900]]. Dont a reas an enezenn da vezañ ur rouantelezh viking en [[IXvet kantved]]. ''[[Rouantelezh Manav hag an Inizi|Rouantelezh viking Manav hag an Inizi]]'' a voe savet gant [[Godred Crovan]], pe ''Gorree'', e [[1079]]. E-pad ur pennad en em astennas ar rouantelezh-se betek lec’hioù zo war aod reter Iwerzhon. Chom a reas Enez Vanav e dalc’h rouaned [[Norvegia]], evel an inizi [[Hebridez]]. betek an [[XIIIvet kantved]]. Da neuze e voe roet gant ar roue [[Magnus VI]] da roue [[Skos]], e [[1266]]. Tremen a reas Enez Vanav dindan dalc’h [[Bro-Saoz]] er [[XIVvet kantved]]. Daoust da emsavadegoù evel hini [[Illiam Dhone]] er [[XVIIvet kantved]], an enez a zeuas da vezañ stag da vat ouzh [[Rouantelezh Breizh-Veur]] e [[1765]], pa zeuas ar roue saoz da vezañ ''Aotrou Manav''. Al lesanv noblañs-se zo chomet gant ar rouaned a zo bet abaoe hag hiziv c’hoazh ez eo an titl a roer d’ar rouanez [[Elizabeth II a’r Rouantelezh Unanet|Elizabeth II]]. === An Tinvaal === Gellout a reer lavarout emañ [[parlamant]] koshañ ar bed en Enez Vanav : an [[Tinvaal]] (saozneg : ''Tynwald'') a voe savet e [[979]]. Parlamantoù [[Island]] (''[[Althing]]'') ha hini an Inizi [[Faero]] (''[[Løgting]]'') a voe savet abretoc’h c’hoazh, met n’o deus ket kendalc’het dizehan betek hiziv pa’z eus bet un troc’h etre 1800 ha 1845 evit an hini kentañ, hag etre 1816 ha 1852 evit an eil. Dont a ra an anv [[Tinvaal]] (saozneg : ''Tynwald'') eus an [[norseg]] ''Thing Vollr'', bodadeg ar bobl. Div gambr a zo ennañ : ''Yn Chiare as Feed (The house of Keys'' e saozneg), gant tud dilennet war-eeun hag ar C'huzul lezennel anvet''Yn Choonceil slatttyssagh (The legislative council'' e saozneg) dilennet dieeun. == Yezh == Ur sevenadur gouezelek a oa da gentañ gant Manav, levezonet kalzik gant sevenadur ar Vikinged. Ur yezh eus skourr ar [[yezhoù gouezelek]] eo ar [[manaveg]] (''Gaelg''), tost a-walc’h da [[gouezeleg Skos|ouezeleg Skos]] ha d’an [[iwerzhoneg]]. Ur wech staget an enez ouzh [[Bro-Saoz]] eo bet kemeret plas ar manaveg gant ar [[saozneg]], evel yezh pennañ ar gevredigezh. En [[XXvet kantved]] ne chome ket kalz a vanavegerien a-vihanik ken ha mervel a reas an hini diwezhañ, [[Ned Maddrell]], e [[1974]]. Met abaoe an {{XXvet}} kantved ez eus un doare adsav, gant tud a zesk manaveg da eil yezh, ha bremañ ez eus adarre bugale desavet er yezh-se. Hervez an niveradeg diwezhañ e vije 27 manaveger a-vihanik ha 650 den all hag a gomz ar yezh. Embannet e vez lezennoù an Tinvaal en div yezh, saozneg ha manaveg. Abaoe ar bloavezhioù 1990 eo kresket an niver a skolioù a gelenn ar manaveg evel eil yezh ha war-dro 30% eus ar vugale a zeskfe ar yezh er skol. [[Yn Çheshaght Ghailckagh]] eo anv an hini vrasañ eus ar c’hevredigezhioù a zifenn ar manaveg, oc’h embann levrioù hag oc’h aozañ kentelioù evit an oadourien. Un aozadur damofisiel zo bet savet gant gouarnamant Manav evit broudañ ar yezh, [[Coonceil ny Gaelgey]] ; gantañ e vez troet al lezennoù e manaveg. == Armerzh == Gwechall e veve an enezidi diwar al [[gounezerezh|labour-douar]] hag ar [[peskerezh]]. Hiziv c’hoazh ez eo brazik a-walc’h pouez ar [[gennad kentañ]] en enez, met evit magañ an enezidi eo nemetken. Diwar an [[touristerezh]] hag ar [[bankerezh]] e vev Enez Vanav bremañ. Gant he saviad politikel, koulz er [[Rouantelezh-Unanet]] hag en [[Unaniezh Europa]], eo deuet an enez da vezañ ur meni [[paradoz kemedel]], gant e-leizh a gompagnunezhioù eus Europa a zeu d’en em staliañ eno. Gant se e kresk buan prizioù an tiez hag an douar, diwar-goust an dud genidik eus an enez. Un drederenn eus poblañs an enez a zo o chom er gêr-benn [[Douglas (Manav)|Douglas]] ([[Doolish]]). == Gouarnamant == Stag ouzh Kurunenn Breizh-Veur eo an enez, met ur reizhiad politikel dezhi hec'h-unan he deus. Ar [[Rouantelezh-Unanet]] zo e karg eus difenn an enez hag an darempredoù etrebroadel. Evit kement tra a denn d’ar vuhez diabarzh emañ ar galloud gant parlamant an enez. Dileuriet eo rouanez (pe roue) ar Rouantelezh-Unanet gant ul '''Letanant gouarnour''' hag a zo degemeret gant ar parlamant, an [[Tinvaal]] (''Tynwald''). Gant ''Lez Uhel Torgenn Tinvaal'' (High Court of Tynwald Hill/''Ard-whaiyl Tinvaal'') emañ ar galloud lezennel. Enni ez eus div gambr : an House of Keys/''Chiare as Feed'', gant 24 ezel dilennet gant mouezhiadeg an holl, hag al Legislative Council/''Yn Choonceil Slattyssagh'', ennañ unnek ezel dilennet e-touez ar re gentañ. He moneiz dezhi he deus an enez : al '''Lur Manavat''', a zo par he zalvoudegezh da hini al [[lur sterling]]. [[Restr:ManxCarRegistrationPlate.jpg|thumb|left|Plakenn varilh Enez Vanav]] === Politikerezh === Daoust ma’z eus strolladoù politikel n'int ket gwall greñv ha tud dilennet war o anv eo an darn vrasañ eus izili ar parlamant. Ur strollad politikel, [[Mec Vannin]], a c’houlenn e teufe an enez da vezañ ur [[republik]] dezhi ur riegezh vroadel leun. Ur Strollad al Labour zo ivez, distag diouzh [[Strollad al Labour (Breizh-Veur)|Strollad Labour Breizh-Veur]]. D’ur poent e oa ivez ur Strollad Broadel Manavat hag ur Strollad Komunour Manavat. Ar c’haozioù politikel pouezusañ a denn d’ar plas zo gant gennad an arc’hant hag ar bankoù war an enez, da briz an douaroù hag an tiez ha d’ar [[manaveg]]. An darn vrasañ eus izili House of Keys/''Chiare as Feed'' n’int ezel eus strollad ebet (votadeg 2006), unan anezho zo ezel eus [[Strollad al Labour Manav]] ha daou zo izili eus an ''Alliance for Progressive Government'', ha daou all eus ur strollad nevez anvet [[Liberal Vannin Party]]. == Levrlennadur == * (dindan renerezh) Tadhg O hIfearnáin, ''L’Île de Man – Enez Vanav'', Skol-Uhel ar Vro, 1998. * Godfrey Baldacchino & David Milne, ''Lessons from the political economy of small islands. The resourcefulness of jurisdiction'', Macmillan, 2000 (Åland, Faero, Island, Manav, an Douar-Nevez, Enez ar Priñs Edward) * Edward Faragher, ''Ma buhez en Enez Vanao'', troet gant P. ar Besko, Emgleo Breiz, 2006. == Liammoù diavaez == * [http://www.iomguide.com/ Isle of Man Guide ] (Lec'hienn evit an douristed) * [https://web.archive.org/web/20070707034922/http://www.isle-of-man.com/places.shtml Places] (Lec'hienn all evit an douristed) * [http://maps.google.com/maps?ll=54.201050,-4.550400&spn=0.522537,0.764923&t=k&hl=en Skeudennoù Google Maps] * [http://www.tynwald.org.im Tynwald.org] (Gouarnamant Manav) * [http://www.manxradio.com/ Manx Radio] (Skingomz an enez) * [http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/ Manx Notebook] (Dielloù war istor Manav) {{Keltia}} {{Kenglad ar Broadoù}} {{Stadoù Europa}} [[Rummad:Manav]] [[Rummad:Inizi Europa]] n04k512pjie743kc1bcciuce2om1slx 0 19805 2191174 2191026 2026-05-16T16:43:31Z Arko 540 /* Tud bet ganet eno */ sylvain guillemot 2191174 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Loudieg | anvYezh = ''Loudia'', ''Lódeyac'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Loudéac'' | skeudenn = Loudéac-RUEdePONTYV.jpg | alc'hwez = Straed Pondi. | ardamezioù = Blason ville fr Loudéac (Côtes-d'Armor).svg | bro = {{Bro-Sant-Brieg}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | etrekumuniezh = [[Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kreiz Breizh]] | kanton = [[kanton Loudieg|Loudieg]] <small>(''[[pennlec'h]]'')</small> | cp = 22600 | maer = Bruno Le Bescaut | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 80.24 | hedred = -2.7539 | ledred = 48.1778 | uk = 162 | ubi = 73 | ubr = 245 | lec'hienn web = {{fr}} [https://www.ville-loudeac.fr/ ville-loudeac.fr] }} '''Loudieg''' (''Loudia'' {{LFE|[ludja]}}<ref>{{Gal}}{{Fr}} "Loudia" distaget [ludja], ''[https://www.chubri-galo.bzh/chubri-galo_dictionnaire-gallo-francais_ChubEndret-toponymie__gl.htm ChubEndret — Motiër d non d'endrët en galo]'', L'institu Chubri</ref> pe ''Lódeyac'' e [[gallaoueg]]; ''Loudéac'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]] hag e [[Bro-Sant-Brieg]], e-kreiz ar vro. Pennlec'h [[Kanton Loudieg]] eo. == Douaroniezh == * Lec'hiet eo Loudieg e Kreiz-Breizh, etre an hentoù N164 ([[Roazhon]]-[[Brest]]) ha D700 ([[Sant-Brieg]]-[[Pondi]]). 30 mn diouzh [[Sant-Brieg]] hag 1 eur diouzh Roazhon. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Loudieg''|gwalarn=[[Treve]]|norzh=[[Treve]], [[Ar Voudenn]]|biz=[[Ar Voudenn]]|kornôg={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Oud (stêr)|Oud]]''}},<br>[[Sant-Karadeg]],<br>[[Henvoustoer]]|reter=[[Perenezeg]]|gevred=[[Sant-Barnev]]|su=[[Sant-Maodan]]|mervent={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Oud (stêr)|Oud]]''}},<br>[[Sant-Goneri]]|enklozadur=}} == Dezougen == <gallery> Gare-Loudeac-Exterieur-2010.jpg|Diavaez an ti-gar. 22.08.92 Loudéac X 4542 (15450425907).jpg|Un tren er porzh-houarn. </gallery> * War al linennoù hent-houarn (serret) [[Hent-houarn Karaez Loudieg|Karaez Loudieg]] ha [[Hent-houarn Pondi Sant-Brieg|Pondi Sant-Brieg]] emañ Loudieg. ==Anv== === Stummoù kozh=== Kavout a reer ar stummoù-mañ: ''Locduiac'' (etre 1066 ha 1082), ''Lodeac'' (e 1149), ''Lodoach'' (e 1223), ''Lodeac'' (e 1239, e 1264), [[Parrez]] ha burgus ''Lodeiac'' (e 1263), ''Lodoiac'' (e 1269, e 1280), ''Loudeac'' (e 1271), ''Lodoyac'' (e 1286), ''Lodeac'' (e 1296), ''Lodehac'' (e 1369), ''Loudeac'' (e 1396). Ar stumm melestradurel a-vremañ a zeu war wel e [[1427]] (Dielloù [[Liger-Atlantel]], B 2979). ===Brezhoneg=== E brezhoneg eo testeniekaet ar stummoù-mañ: ''Loudeac'' (1789, 1790, 1865, 1911), ''Loudeak'' (1847, 1884, 1894, 1905, 1910), ''Lozag'' (1906, 1908), ''Loudieg'' (etre 1910 ha 2022), ''Laudeg'' (1919), ''Laodeg'' (1923, 1927), ''Loudeag'' (1933), ''Laudâc'' (1934), ''Loudéak'' (1937), ''Leudeg'' (1967), ''Ludwag'' (1978), ''Loraog'' (1978)<ref>{{br}}"[http://devri.bzh/dictionnaire/l/loudieg/ Loudieg]" war lec'hienn DEVRI</ref>{{,}}<ref>{{br}}"[https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/4574 Loudieg]", KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)</ref>. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Loudéac (Côtes-d'Armor).svg|75px]] |width="15px"| |''En glazur e deir gwerzhidenn en argant ; e gab en gul, karget gant teir mailhenn en aour.''<ref>Eus skoed an tiegezh Roc'han e teu ar mailhennoù.</ref> |- |} == Istor == === {{XIvet kantved}} === *War-dro [[1059]]: meneg kentañ eus "Loudeac" e karta diazez prioldi ar Groaz Santel e [[Josilin]]. === {{XIIIvet kantved}} === *[[1263]]: Loudieg zo lakaet da [[parrez|barrez]]. === {{XVvet kantved}} === *[[1491]]: arme [[Bro C'hall]] a voe ac'hubet Loudieg ganti. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Loudieg da benn [[distrig Loudieg]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Diazezet e voe an Ospital Milourel Klokaus Niv 78 e Loudieg e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]; gloazidi a oa erruet e miz Gwengolo dija, ha krouet e voe an ospital d'an 2 a viz Here 1914; serret e voe e dibenn miz Du 1917<ref>{{fr}}''Le Pays de Loudéac et la Grande Guerre 1914-1918'', Mémoire du Pays de Loudéac, Eil c'hwec'hmiziad 1995, pajennoù 22 ha 23</ref>. * E 1917 e voe degemeret repuidi, 63 Gall ha 62 Velgiad e Loudieg<ref>{{fr}}''Le Pays de Loudéac et la Grande Guerre 1914-1918'', Mémoire du Pays de Loudéac, Eil c'hwec'hmiziad 1995, pajenn 20</ref>; e mizioù Meurzh hag Ebrel 1918 e teuas pemp repuad all eus departamantoù gall [[Oise (departamant)|Oise]] ha [[Somme (departamant)|Somme]] abalamour d'an dagadenn alaman bet boulc'het e miz Meurzh<ref>{{fr}}''Le Pays de Loudéac et la Grande Guerre 1914-1918'', Mémoire du Pays de Loudéac, Eil c'hwec'hmiziad 1995, pajenn 23</ref>. * Mervel a reas 220 gwaz hervez monumant ar re varv (eleze 3,83% eus ar boblañs e 1911) er gumun, met 251 hervez monumant [[Santez-Anna-Wened]], abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}''Le Pays de Loudéac et la Grande Guerre 1914-1918'', Mémoire du Pays de Loudéac, Eil c'hwec'hmiziad 1995, pajenn 49</ref>; lazhet e voe pevar anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d’an [[21 a viz Eost|21]] e [[Fosses-la-Ville]], ur soudard eus an [[70vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|70vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5703902 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha, d’an [[22 a viz Eost|22]] en [[Arsimont]], ur soudard eus an [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6981152 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> e [[Maissin]], ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=393053 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag en [[Emgann Rossignol]], ur c’hanolier blenier eus an [[2vet Rujumant Kanolierezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7096876 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet daou soudard eus an [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7122815 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7172013 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an [[28 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez (''[[Handley Page Hampden|Hampden I]]'' marilhet AD834 ha kodet VN-?) eus ar [[Royal Air Force]] e ''Quilliant'', nepell eus Loudieg. Daou nijour eus he laz a varvas. Douaret e voent e bered ar gumun. Unan all a voe serret d'an [[Alamagn|Alamaned]], unan all a zeuas a-benn da achap<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF]</ref>. * D'ar [[4 a viz Gouhere]] [[1944]] e voe lazhet seizh Rezistant [[FFI]] gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] e "La Porcherie"<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=67217&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. * Dieubet e voe Loudieg d'an [[3 Eost|3 a viz Eost]] [[1944]] gant [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', p.8, Éditions Astoure, 2008</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun er [[Viêtnam]] abalamour d'ar brezel. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun abalamour d'ar brezel. == Brezhoneg == * 33,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 369</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Loudéac - Église Saint-Nicolas - AD22 - 16FI2397.jpg|An iliz katolik. Loudéac - Rue de La Chèze église et halles - AD22 - 16FI2418.jpg|Ar c'hoc'hu hag an iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik [[Nikolaz Mira|Sant Nikolaz]]. * Ar c'hoc'hu. * Monumant ar re varv e Leurgêr an Ti-post, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=7369 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant kantonel ar re varv (1939-1945, Brezelioù Indez-Sina hag Aljeria) el Leurgêr Charles de Gaulle, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=64966 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=69111 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar Rezistanted [[FFI]] bet lazhet e miz [[Gouhere]] [[1944]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=67217 Memorial Genweb]</ref>. === Bered ar gumun === <gallery> LoudiegBezioùalLugall.jpg|Bezioù al Lu gall. LoudiegBezursoudardeusantrevadennoù01.jpg|Bez ur soudard eus an trevadennoù. LoudiegBezursoudardeusantrevadennoù02.jpg|Bez ur soudard eus an trevadennoù. LoudiegBezioùIziliarRezistañs.jpg|Bezioù izili eus ar Rezistañs. </gallery> * Beziet eo bet enni soudarded eus ar brezelioù-bed hag izili eus ar Rezistañs. <gallery> LoudiegBezioùarC'hommonwealth.jpg|Bezioù ar C'hommonwealth </gallery> {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a dud |- |{{Rouantelezh Unanet}} |2 (''[[Royal Air Force]]'') |- |'''Hollad''' |'''2''' |} * Bezioù ar C'hommonwealth: daou nijour marvet e miz [[Ebrel]] [[1941]], e-pad an [[Eil brezel-bed]], pa gouezhas o c'harr-nij nepell eus Loudieg<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086451&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF ABSA 39-45]</ref>. == Melestradurezh == [[Restr:Loudéac-mairie.jpg|thumb|An ti-kêr diouzh an noz.]] === Roll ar vaered === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; background: #f3fff3" |-style="background: #ddffdd" ! Amzer !! Anv !! Strollad !! Micher |- | align=right | 13.06.[[1976]] - ... || [[Pierre Étienne]] | align="center" | | align="center" | |- | align=right | [[2001]] - [[2020]] || [[Gérard Huet]] | align="center" | Hep Strollad | align="center" | [[Kelenner]] |- | align=right | [[2020]] - ... || [[Bruno Le Bescaut]] | align="center" | | align="center" | |- | colspan="4" align="center" | <small> |} == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=10000 |passo1=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=5925 |p2=7212 |p3=9150 |p4=9729 |p5=9820 |p6=9371 |p7=9619 |p8=9661 |p9=9711 |mammenn=EBSSA |bl10=2017|bl11=2021|p10=9571|p11=9762|passo2=500}} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1895]] : [[Jeanne Malivel]], arzourez. * [[1901]] : [[Yann Sohier]], skolaer ha difenner ar brezhoneg er skol. * [[1971]] : [[Sylvain Guillemot]], mestr-keginer ===Tud bet marvet eno=== === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Kaerbout-d.jpg|80px]] |'''de Kaërbout / de Kerbout''' Aotrounez la Vallée |''En gul e dri ezev en argant, 2, 1'' |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Alamagn}} | [[Büdingen]] | 1983 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Loudéac}} {{Wikeriadur}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110202141559/http://www.ville-loudeac.fr/ Lec'hienn ofisiel kêr Loudieg] * {{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22136 Loudieg war GeoBreizh.com] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Repuidi-brezel e Breizh (1914-1918)]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 9gk8fhoow3de8peiadzc3udl491wrx3 0 25575 2191173 2182758 2026-05-16T16:17:37Z Wilfredor 7240 ([[c:GR|GR]]) [[File:Romolo e remo.jpg]] → [[File:Romulus and Remus by Peter Paul Rubens.jpg]] best image quality 2191173 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|thumb|250px|<div style="text-align:center:">''Peter Paul Rubens gant Isabella Brant''<br><small>''[[Alte Pinakothek]]'', [[München]]</small></div>]] [[Restr:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|thumb|250px|<div style="text-align:center:">''Deskadurezh Maria Medicis''<br><small>1621-1625, [[Palez Luksembourg]], [[Pariz]]</small></div>]] '''Pieter Pauwel Rubens''' (distaget [ˈrybə(n)s] e nederlandeg), hag a zo anavezet ivez evel ''Peter Paul, Pierre Paul, Petrus Paulus, Pedro Paulo, Pietro Paulo'', a oa ganet d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1577]], deiz gouel an [[Ebestel]] [[Pêr]] ha [[Paol]], e [[Siegen]] e [[Westfalia]], hag a varvas d'an [[30 a viz Mae]] [[1640]] en [[Antwerpen]], a oa ul [[livour]] [[flamank]] [[barok]]. Siegen a oa en [[Impalaeriezh Santel Roman|Impalaeriezh santel roman ha german]], ha 300 km eus [[Antwerpen]]. E dad, Jan Rubens ([[1530]]-[[1587]]), a oa un alvokad [[protestant]] mat ar stal gantañ, hag e vamm, Maria Pypelinckx ([[1537]]-[[1608]]), o devoa kuitaet [[Antwerpen]] (en [[Izelvroioù spagnol]]) evit tec'hel rak an heskinadur relijiel. E [[1589]], daou vloaz war-lerc'h marv e dad, e tistroas Rubens hag e vamm da Antwerpen, ma voe badezet hervez al liderezh [[katoligiezh|katolik]]. En Antwerpen e voe lakaet gant e vamm da studiañ al liverezh eus [[1589]] betek[[1598]] gant livourien veur eus an amzer. Aliet e voe ganto da vont da [[Italia]] eus [[1600]] da [[1608]] da studiañ arz an [[Azginivelezh italian]]. Bet e voe o chom e [[Genova]], [[Mantova]], [[Venezia]] ha [[Roma]] ma veze oc'h eilivañ oberennoù [[Raffaello]], [[Caravaggio]], ha [[Tizian]] dreist-holl, abalamour d'an diroll a livioù gantañ. Ouzhpenn flandrezeg e ouie alamaneg, galleg, italianeg, spagnoleg ha latin. Eus [[1609]] da [[1626]] e voe dimezet da [[Isabella Brandt]], ha 3 bugel o doe : Clara Serena, Albert ha Nikolas. Goude e timezas da [[Hélène Fourment]] e [[1630]], ha genel a rejont: Clara Johanna, François, Hélène ha Pierre Paul. Eus [[1609]] da [[1621]] e voe livour ofisiel lez [[Arc'hdug Alberzh Aostria|Alberzh]] hag [[Isabela Spagn (1566-1633)|Isabela]], adroueed an [[Izelvroioù spagnol]], hini lez an Infanta Isabella eus [[1621]] betek [[1633]], eus lez ar c'hardinal infant Ferdinand eus [[1636]] betek [[1640]]. E [[1624]] e voe noplaet gant roue [[Spagn]], [[Fulup IV]], hag anvet da varc'heg gant ar roue saoz [[Charlez Kentañ]], d'e drugarekaat eus e labour diplomat evitkas da benn ar feur-emglev etre [[Spagn]] ha [[Saoz]]. Roet e voe dezhañ da livañ terest ti ar banvezioù e [[Palez Whitehall]] e [[Bro-Saoz]]. Met ar brasañ labour roet dezhañ a voe an 60 livadur evit an ''Torre de la Parada'', pavilion-chase ar roue spagnol [[Fulup IV]] ([[Metamorfozoù Ovidius]]). Evel kalz livourien veur en deus bet Rubens darbarerien pe skoazellerien e-leizh. == Oberennoù == * War-dro 1616 : ''Penn ur bugel'' (hini Clara Serena, a greder, [[merc'h]] henañ an arzour), eoullivadur war lien, lakaet ouzh un daolenn goad, 33 x 26,3 cm ; [[Vaduz]], ''Liechtensteinische Staatliche Kunstsammlung''. * War-dro 1627-1628 : ''Ar Werc'hez hag he mabig gant sent war o zro'', eoullivadur war goad, 80,2 x 55,5 cm ; [[Berlin]], ''Staatliche Museen, [[Gemäldegalerie (Berlin)|Gemäldegalerie]]''. * 1629-1630 : ''Alegorienn war bennozhioù ar peoc'h'', eoullivadur war lien, 203,5 x 298 cm ; [[Londrez]], ''National Gallery''. * 1635-1636 : ''Barnadenn [[Paris (mab Priamos)|Paris]]'', eoullivadur war lien, 144 x 190cm, Londrez, ''National Gallery''. * War-dro 1639 : ''Emboltred'', eoullivadur war lien, 109,5 x 85 cm ; [[Wien]], ''Kunsthistorisches Museum''. * 2006-2007 : ''An diskenn diwar ar groaz'', 4,25 x 2,95 m, [[Lille]], ''Musée des Beaux-Arts''. * War-dro 1617 : ''Frankiz ar merc'hed'' == Livadurioù == === Taolennoù relijiel pe awenet gant ar Bibl === ==== Testamant kozh ==== <gallery> Peter Paul Rubens David Slaying Goliath.jpg|''[[David]] a-enep Goliath'', (1616) Samson and Delilah by Rubens.jpg|''Samzun ha Dalila'', 1609 ([[National Gallery]], [[Londrez]] ) </gallery> ==== Testamant nevez ==== <gallery> Peter Paul Rubens - The Descent from the Cross (1612–1614, Antwerp Cathedral).jpg|Teirzaolenn an ''Diskenn eus ar Groaz'' (h. 1611-14), en [[iliz-veur Antwerpen]] Peter Paul Rubens - The Descent from the Cross (Antwerp Cathedral)., c. 1613.jpg|''Diskenn eus ar Groaz'', lodenn greiz an teirzaolenn Peter Paul Rubens - The Raising of the Cross (Antwerp Cathedral).jpg|Teirzaolenn ''Savidigezh ar Groaz'', en iliz-veur Antwerpen. Peter Paul Rubens - Adoration of the Magi (KMSKA).jpg| ''Azeuladenn an Tri Roue'', e [[1624]] ([[Museo Real de Bellas Artes de Amberes]]) Rubens vallicella.jpg|Retablo de la iglesia de [[Santa Maria in Vallicella]], Roma Rubens -mnac.jpg|''Sagrada Familia'' ([[MNAC]] de Barcelona, depósito del [[Museo Thyssen-Bornemisza]]) </gallery> ==== A bep seurt ==== <gallery> Rubens - San Jorge y el Dragón (Museo del Prado, 1605).jpg|''Sant Jord o lazhañ an aerouant'' ([[Museo del Prado]]) </gallery> === Poltredoù === <gallery> Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|''Emboltred'' Rubens Self-Portrait without a Hat.jpg|''Emboltred hep tog'', war-dro [[1639]] ( [[Uffizi]], [[Firenze]]) Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|''El [[duque de Lerma]] a caballo'', 1603 ([[Museo del Prado]]) Peter Paul Rubens 088.jpg|'' Hélène Fourment'', (1630-1631). Eil pried al livour. Peter Paul Rubens 019.jpg|''Helene Fourment gant krec'hin'', [[Kunsthistorisches Museum]], [[Vienna]] Peter Paul Rubens - Rubens, his Helena Fourment and their son Frans.jpg|''Emboltred gant Helene Fourment'' ([[Metropolitan Museum]] [[New York]] Le Chapeau de Paille by Peter Paul Rubens.jpg|''An tog plouz. Suzanne Fourment'', (1625) Peter Paul Rubens 030.jpg|''Poltred Clara Rubens'', merc'h al livour, [[Mirdi Liechtenstein]], [[Vienna]]. Peter Paul Rubens - Portrait of Isabella Brant (Uffizi).jpg|''Isabella Brandt'', (1625) Peter Paul Rubens 095.jpg|'' [[Maria de' Medici]] '', (1622-1625) Peter Paul Rubens 144.jpg|'' [[Charles an Her]] '', (1618) Isabella Rubens.jpg|''Isabella, Rouanez Holland'', (1609) IsabellaClaraEugeniaRubens.jpg|''L'Infante Isabelle'', (1684) Studio of Peter Paul Rubens - Marquis Ambrogio Spinola.jpg|''[[Ambrosio Spínola]]'', (Saint Louis Art Museum) Portrait de Paracelse.jpg|Portrait de Paracelse, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique </gallery> === Henamzer Hellaz ha Roma === <gallery> 0_Vénus_et_Cupidon_-_P.P._Rubens_-_Musée_Thyssen-Bornemisza_(2).JPG|''Gwener ha Kupido'' Rubens Venus at a Mirror c1615.jpg|''[[Gwener]] dirak he melezour'', war-dro 1615 ([[Mirdi Liechtenstein]] [[Viena]]) Rubens - Venus and Adonis.jpg|'' [[Gwener]] hag [[Adonis]]''([[Metropolitan Museum]] [[New York]]) Rubens - El rapto de Europa.jpg|''Skrapidigezh Europa'', eiladenn taolenn [[Tizian]] ([[Mirdi Isabella Stewart Gardner]], [[Boston]]), livet e-kerzh e eil chomadenn e [[Madrid]] ([[Museo del Prado]]) Rubens - Prometheus Bound.jpg|''[[Prometeüs]]'', (1611-1612) Peter Paul Rubens - Drunk Hercules supported by a couple of Satyrs.jpg|''[[Herakles]] mezv'', [[Gemäldegalerie]], [[Dresden]] Romulus and Remus by Peter Paul Rubens.jpg|''Romulus ha Remus'', (1616) Rubens Two Sleeping Children.jpg|''Daou cherubin o kousket'', (1612-1613) Rubens-Death-of-Semele.jpg|''Marv [[Semele]]'' Rubens - Perseo y Andrómeda.jpg|''[[Andromeda]] ha [[Perseüs]]'', e daolenn ziwezhañ. Mervel a eure a-raok echuiñ an daolenn a voe peurechuet gant [[Jacob Jordaens]] ([[Museo del Prado]]) Peter Paul Rubens - De drie Gratiën (Prado, Madrid).jpg|''Las tres Gracias'' ([[Museo del Prado]]) Rubens Medusa.jpeg|'' [[Meduza]] dibennet'' ([[Kunsthistorisches Museum]], [[Vienna]]) </gallery> === Studiennoù === <gallery> Peter Paul Rubens - The Rape of Hippodamia.jpg Peter Paul Rubens 077.jpg Peter Paul Rubens 010.jpg Peter Paul Rubens 109.jpg Peter Paul Rubens 108.jpg Peter Paul Rubens, The Death of Adonis, ca. 1614. The Israel Museum, Jerusalem.jpg Peter Paul Rubens 020.jpg Peter Paul Rubens 008.jpg Peter Paul Rubens 003.jpg Peter Paul Rubens 033.jpg Peter Paul Rubens 035.jpg </gallery> == Eilerien gantañ == ==== Livañ tud ==== * [[Jacob Jordaens]] * [[Antoine Van Dyck]] ==== Livañ loened ==== * [[Frans Snyders]] * [[Paul de Vos]] ==== Livañ maezioù ==== * [[Jan Bruegel (I)|Jan Bruegel]] « de Velours » * [[Jean Wildens]] * [[Martin Ryckaert]] ==== A bep seurt ==== * [[Lambert Jacobsz]] * [[Cornelis de Vos]] (1584-1651) * [[Simon de Vos]] (1603-1676) ==== Diskibl all ==== * Abraham van Diepenbeck (1599-1675) ==== Engraverien ==== Rubens a lakaas engravourien a-leizh da voullañ e oberennoù. Anavezet eo ar re-mañ dreist-holl :<br /> * [[Christoffel Jegher]] * Willem Swanenburg * Jacob Matham * Soutman * Paul Dupont (''Pontius'') * Witdoeck * Marinas * Boetius Adam Bolswert (Bolsward, 1580 - Anvers, 1633) * Schelte Bolswert(Bolsward, ~1586 - Anvers, 1659) == Levrioù diwar e benn == * ''La Gloire de Rubens'', de Philippe Muray, Grasset, 1991 * Rubens, ''Correspondance'', Paris, 2006 * ''Rubens'', de Charles Scribner III, Le Cercle d'art, 1993 * ''Rubens, sa vie, ses œuvres'', Max Rooses, Flammarion, non daté début XXème. == Hag ivez == {{Commons|Category:Peter Paul Rubens|Rubens (tost da 200 taolenn war-ziskouez).}} === Liammoù diavaez === * {{en}} [http://www.artcyclopedia.com/artists/rubens_peter_paul.html Rubens dans Artcyclopedia] {{DEFAULTSORT:Rubens, Peter Paul}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1577]] [[Rummad:Marvioù 1640]] [[Rummad:Rubens]] 68618f39m0fwka5k0xgb0c72aal5gcx 0 34189 2191175 2080027 2026-05-16T16:45:13Z Arko 540 /* Tud */ 2191175 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Noal-ar-Gwilen | anvYezh = ''Nóyau-sur-Vilaèyn'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Noyal-sur-Vilaine'' | skeudenn = Hotel de ville Noyal sur Vilaine.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Noyal-sur-Vilaine (Ille-et-Vilaine).svg | bro = {{Bro-Roazhon}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Kastell-Geron|Kastell-Geron]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù bro Kastell-Geron]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | cp = 35230 | maer = Marielle Muret-Baudouin | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 30.72 | hedred = -1.5234 | ledred = 48.1125 | uk = 47 | ubi = 32 | ubr = 91 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ville-noyalsurvilaine.fr/ www.ville-noyalsurvilaine.fr] }} '''Noal-ar-Gwilen''' (''{{lang|fr|Noyal-sur-Vilaine}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Kanton Kastell-Geron]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == == Anv == * J.Y Le Moing & Erwan Vallerie ː '''Noal''', 1158; '''Noial''', 1170 * Gerdarzh ː ''novio-'' = nevez; ''-ialo'' = frankizenn, digoadenn == Ardamezioù == ''En sabel e bordon pirc'hirin en aour hebiaet gant div wezenn ivez en aour'' E koun menec'h abati St Melen Roazhon == Istor == ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 112 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,85% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=15877 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=15877 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’ar [[6 a viz Genver]] [[1959]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5330438 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Eglise St-Pierre Noyal-sur-Vilaine.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Monumantoù ar re varv<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/33714/noyal-sur-vilaine-rueroute/ Université de Lille]</ref>, an hini kozh (1921), luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=133435 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=35207&dpt=35&comm=Noyal-sur-Vilaine Memorial Genweb]</ref>, hag an hini nevez (2004), luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=15877 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5500 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |p1=1924 |p2=2517 |p3=2952 |p4=3833 |p5=4089 |p6=4698 |p7=4899 |p8=5465 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Sylvain Guillemot]] (1971), mestr-keginer ar preti steredennet "Le Pont d'Acigné". === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Angennes-d.jpg|80px]] |'''d'Angennes''', Aotrounez Poigny, Boisorcant, |''En sabel e lammell en argant'' |- |[[Restr:Argentre-db.jpg|80px]] |'''d'Argentré''', Aotrounez Gosne |''En argant e groaz pavek en glazur'' |- |[[Restr:Aulnette.gif|80px]] |'''Aulnette''', Aotrounez les Forges |''En glazur e deir greskenn en argant'' |- |[[Restr:Du Cellier.gif|80px]] |'''du Cellier''' Aotrounez Beauchesne ha Pastiz |''En gul e dreustell en brizh, heuliet gant teir fempdiliaouenn en argant'' |} == Gevelliñ == Gevellet eo ar gumun gant: * {{Gevelliñ|Haigerloch|Alamagn|Germany|bloavezh=1977}} == Liammoù diavaez == * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070929222736/http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_architectural_et_mobilier/sribzh/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35031862 Glad Noal-ar-Gwilen]. == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé ː ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel a anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == <references/> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] scbfrfnxy2umvk2fvdzjsc9hr5rbk2e 0 35358 2191158 2152806 2026-05-16T12:35:28Z Jeanne Angerie 69197 ouzhpennañ liammoù 2191158 wikitext text/x-wiki '''Rhisiart Hincks''', bet ganet d'an [[9 a viz Ebrel]] [[1954]] e [[Leicester]]<ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/expat-breizh-langlais-devenu-gallois-et-bretonnant-28107</ref> e-kreiz [[Bro-Saoz]], a zo kelenner e Skol-Veur [[Aberystwyth]] e [[Kembre]] hag ur skrivagner [[brezhonek]], [[kembraek]] ha [[saoznek]]. ==Buhez<ref>Kemennadenn Skol Uhel ar Vro 11-10-2007 [http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=8198&title=C%E9r%E9monie%20de%20l'Hermine%202007 ABP]</ref>== ===Studioù=== Adal e 10 vloaz e tremenas bep bloaz e vakañsoù hañv e Kembre e-lec'h ma reas anaoudegezh gant ar c'hembraeg. Lakaat a reas neuze en e soñj deskiñ ar yezh-se gant levrioù ha gant kentelioù skignet dre ar skingomz. Kenderc'hel a reas gant studi ar c'hembraeg e [[Skol-veur Aberystwyth]], hag e [[1975]] e tapas an aotreegezh war al lennegezh kembraek. Eno e teskas brezhoneg ivez dre gentelioù [[Rita Morgan Williams]] ha dont a reas da Vreizh da c'houde da heuliañ stajoù brezhoneg, e [[Plouared]], e [[Treger]] peurgetket.<br>E [[1979]] e tisoc'has e vestroniezh diwar-benn ar barzh, kazetenner hag embanner [[E. Prosser Rhys]], hag e [[1982]] e tapas e zoktorelezh gant un dezenn diwar-benn istor ar studioù keltiek hag ar brezhoneg betek dibenn an {{XIXvet}} kantved. ===Kelennadurezh ar brezhoneg hag ar c'hembraeg=== E [[1978]] e teuas da vezañ kelenner e kevrenn gembraek Skol-veur Kembre en Aberystwyth e-lec'h ma kelennas istor ar c'hembraeg, hag ar brezhoneg a-vremañ dre ar c'hembraeg. Ober a rae ivez war-dro ar c'hentelioù kembraeg dre ar brezhoneg evit [[Skol Ober]]. Kenskriver ar geriadur liesyezhek en linenn [http://www.logos.it/ Logos] eo evit ar c'hembraeg, ha kuzulier evit an aozadur ''Cymdeithas y Cyfieithwyr'' (Kevredigezh an Droerien).<br>Skrivañ a ra er gelaouenn [[Al Lanv]] ha ren a ra ar gelaouenn divyezhek brezhoneg ha kembraeg ''Newyddion Llydaw/Keleier Breizh''. ===Buhez prevez=== Dimezet eo bet div wezh ha pevar bugel en deus : Banon, Mabon, Cynon ha Rhiannon. ===Luc'hskeudennoù=== Lakaat a ra luc'hskeudennoù war al lec'hiennoù [http://www.ipernity.com/doc/300373 ''Ipernity''] ha [http://www.flickr.com/photos/bara-koukoug/ ''Flickr'']. ==Enorioù== E [[2007]] e voe roet [[Urzh an Erminig|Kolier an Erminig]] dezhañ en abeg d'e labour evit ar brezhoneg<ref>https://www.skoluhelarvro.bzh/liste-hermines/rhisiart-hincks/</ref>. ==Skridoù== * ''E. Prosser Rhys 1901-45'', Llandysul, 1980 * ''Geriadur kembraeg-brezhoneg/Geiriadur Cymraeg-Llydaweg'', Mouladurioù Hor Yezh, Lesneven, 1991; eil emb. 1997 * ''Alc'hwez d'ar c'hembraeg/Allwedd i'r Gymraeg'', Plufur, 1992 * ''Geiriau Llydaweg a Fabwysiadwyd gan y Geiriadurwyr Thomas Jones, Iolo Morganwg, William Owen Pughe ac eraill'', Aberystwyth, 1993 * ''I Gadw Mamiaith mor Hen, Llandysul, 1995 * [[Per Denez]], ''I arall Fyd'', troet gant Rhisiart Hinks diwar ''En tu all d'an douar hag an neñv'', [[Llanrwst]], 1997 * ''Yr Iaith Lenyddol fel Bwch Dihangol yng Nghymru ac yn Llydaw/The Literary Language as a Scapegoat in Wales and in Brittany'', Aberystwyth, 2000 * ''Kentelioù Brezhoneg Diazez/Cwrs Llydaweg Sylfaenol'', Aberystwyth, 2001 * ''[[Geriadurig brezhoneg-kembraeg]]'', [[Yoran Embanner]] * Meur a bennad embannet e-barzh [[Al Lanv]] ==Daveoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Hincks, Rhisiart}} [[Rummad:skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:skrivagnerien gembraek]] [[Rummad:skrivagnerien saoznek]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] jtblhfdsedys36lu1093ezy4bzepif0 2191179 2191158 2026-05-16T18:01:27Z ~2026-29497-14 91619 /* Skridoù */ 2191179 wikitext text/x-wiki '''Rhisiart Hincks''', bet ganet d'an [[9 a viz Ebrel]] [[1954]] e [[Leicester]]<ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/expat-breizh-langlais-devenu-gallois-et-bretonnant-28107</ref> e-kreiz [[Bro-Saoz]], a zo kelenner e Skol-Veur [[Aberystwyth]] e [[Kembre]] hag ur skrivagner [[brezhonek]], [[kembraek]] ha [[saoznek]]. ==Buhez<ref>Kemennadenn Skol Uhel ar Vro 11-10-2007 [http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=8198&title=C%E9r%E9monie%20de%20l'Hermine%202007 ABP]</ref>== ===Studioù=== Adal e 10 vloaz e tremenas bep bloaz e vakañsoù hañv e Kembre e-lec'h ma reas anaoudegezh gant ar c'hembraeg. Lakaat a reas neuze en e soñj deskiñ ar yezh-se gant levrioù ha gant kentelioù skignet dre ar skingomz. Kenderc'hel a reas gant studi ar c'hembraeg e [[Skol-veur Aberystwyth]], hag e [[1975]] e tapas an aotreegezh war al lennegezh kembraek. Eno e teskas brezhoneg ivez dre gentelioù [[Rita Morgan Williams]] ha dont a reas da Vreizh da c'houde da heuliañ stajoù brezhoneg, e [[Plouared]], e [[Treger]] peurgetket.<br>E [[1979]] e tisoc'has e vestroniezh diwar-benn ar barzh, kazetenner hag embanner [[E. Prosser Rhys]], hag e [[1982]] e tapas e zoktorelezh gant un dezenn diwar-benn istor ar studioù keltiek hag ar brezhoneg betek dibenn an {{XIXvet}} kantved. ===Kelennadurezh ar brezhoneg hag ar c'hembraeg=== E [[1978]] e teuas da vezañ kelenner e kevrenn gembraek Skol-veur Kembre en Aberystwyth e-lec'h ma kelennas istor ar c'hembraeg, hag ar brezhoneg a-vremañ dre ar c'hembraeg. Ober a rae ivez war-dro ar c'hentelioù kembraeg dre ar brezhoneg evit [[Skol Ober]]. Kenskriver ar geriadur liesyezhek en linenn [http://www.logos.it/ Logos] eo evit ar c'hembraeg, ha kuzulier evit an aozadur ''Cymdeithas y Cyfieithwyr'' (Kevredigezh an Droerien).<br>Skrivañ a ra er gelaouenn [[Al Lanv]] ha ren a ra ar gelaouenn divyezhek brezhoneg ha kembraeg ''Newyddion Llydaw/Keleier Breizh''. ===Buhez prevez=== Dimezet eo bet div wezh ha pevar bugel en deus : Banon, Mabon, Cynon ha Rhiannon. ===Luc'hskeudennoù=== Lakaat a ra luc'hskeudennoù war al lec'hiennoù [http://www.ipernity.com/doc/300373 ''Ipernity''] ha [http://www.flickr.com/photos/bara-koukoug/ ''Flickr'']. ==Enorioù== E [[2007]] e voe roet [[Urzh an Erminig|Kolier an Erminig]] dezhañ en abeg d'e labour evit ar brezhoneg<ref>https://www.skoluhelarvro.bzh/liste-hermines/rhisiart-hincks/</ref>. ==Skridoù== * ''E. Prosser Rhys 1901-45'', Llandysul, 1980 * ''Geriadur kembraeg-brezhoneg/Geiriadur Cymraeg-Llydaweg'', Mouladurioù Hor Yezh, Lesneven, 1991; eil emb. 1997 * ''Alc'hwez d'ar c'hembraeg/Allwedd i'r Gymraeg'', Plufur, 1992 * ''Geiriau Llydaweg a Fabwysiadwyd gan y Geiriadurwyr Thomas Jones, Iolo Morganwg, William Owen Pughe ac eraill'', Aberystwyth, 1993 * ''I Gadw Mamiaith mor Hen, Llandysul, 1995 * ''Yr Iaith Lenyddol fel Bwch Dihangol yng Nghymru ac yn Llydaw/The Literary Language as a Scapegoat in Wales and in Brittany'', Aberystwyth, 2000 * ''Kentelioù Brezhoneg Diazez/Cwrs Llydaweg Sylfaenol'', Aberystwyth, 2001 * ''[[Geriadurig brezhoneg-kembraeg]]'', [[Yoran Embanner]] * Meur a bennad embannet e-barzh [[Al Lanv]] ==Troidigezhioù== * [[Per Denez]], ''I arall Fyd'', troet diwar ''En tu all d'an douar hag an neñv'', [[Llanrwst]], 1997 * [[Michelle Nic Pháidín]], ''Ar gelaouennerez'', [[An Alarc'h Embannadurioù]], 2020 ==Daveoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Hincks, Rhisiart}} [[Rummad:skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:skrivagnerien gembraek]] [[Rummad:skrivagnerien saoznek]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] oedsqydotnopxmrmcj4ypxruhw1i8cn 2191180 2191179 2026-05-16T18:02:13Z ~2026-29497-14 91619 2191180 wikitext text/x-wiki '''Rhisiart Hincks''', bet ganet d'an [[9 a viz Ebrel]] [[1954]] e [[Leicester]]<ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/expat-breizh-langlais-devenu-gallois-et-bretonnant-28107</ref> e-kreiz [[Bro-Saoz]], a zo kelenner e Skol-Veur [[Aberystwyth]] e [[Kembre]] hag ur skrivagner [[brezhonek]], [[kembraek]] ha [[saoznek]]. ==Buhez<ref>Kemennadenn Skol Uhel ar Vro 11-10-2007 [http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=8198&title=C%E9r%E9monie%20de%20l'Hermine%202007 ABP]</ref>== ===Studioù=== Adal e 10 vloaz e tremenas bep bloaz e vakañsoù hañv e Kembre e-lec'h ma reas anaoudegezh gant ar c'hembraeg. Lakaat a reas neuze en e soñj deskiñ ar yezh-se gant levrioù ha gant kentelioù skignet dre ar skingomz. Kenderc'hel a reas gant studi ar c'hembraeg e [[Skol-veur Aberystwyth]], hag e [[1975]] e tapas an aotreegezh war al lennegezh kembraek. Eno e teskas brezhoneg ivez dre gentelioù [[Rita Morgan Williams]] ha dont a reas da Vreizh da c'houde da heuliañ stajoù brezhoneg, e [[Plouared]], e [[Treger]] peurgetket.<br>E [[1979]] e tisoc'has e vestroniezh diwar-benn ar barzh, kazetenner hag embanner [[E. Prosser Rhys]], hag e [[1982]] e tapas e zoktorelezh gant un dezenn diwar-benn istor ar studioù keltiek hag ar brezhoneg betek dibenn an {{XIXvet}} kantved. ===Kelennadurezh ar brezhoneg hag ar c'hembraeg=== E [[1978]] e teuas da vezañ kelenner e kevrenn gembraek Skol-veur Kembre en Aberystwyth e-lec'h ma kelennas istor ar c'hembraeg, hag ar brezhoneg a-vremañ dre ar c'hembraeg. Ober a rae ivez war-dro ar c'hentelioù kembraeg dre ar brezhoneg evit [[Skol Ober]]. Kenskriver ar geriadur liesyezhek en linenn [http://www.logos.it/ Logos] eo evit ar c'hembraeg, ha kuzulier evit an aozadur ''Cymdeithas y Cyfieithwyr'' (Kevredigezh an Droerien).<br>Skrivañ a ra er gelaouenn [[Al Lanv]] ha ren a ra ar gelaouenn divyezhek brezhoneg ha kembraeg ''Newyddion Llydaw/Keleier Breizh''. ===Buhez prevez=== Dimezet eo bet div wezh ha pevar bugel en deus : Banon, Mabon, Cynon ha Rhiannon. ===Luc'hskeudennoù=== Lakaat a ra luc'hskeudennoù war al lec'hiennoù [http://www.ipernity.com/doc/300373 ''Ipernity''] ha [http://www.flickr.com/photos/bara-koukoug/ ''Flickr'']. ==Enorioù== E [[2007]] e voe roet [[Urzh an Erminig|Kolier an Erminig]] dezhañ en abeg d'e labour evit ar brezhoneg<ref>https://www.skoluhelarvro.bzh/liste-hermines/rhisiart-hincks/</ref>. ==Skridoù== * ''E. Prosser Rhys 1901-45'', Llandysul, 1980 * ''Geriadur kembraeg-brezhoneg/Geiriadur Cymraeg-Llydaweg'', Mouladurioù Hor Yezh, Lesneven, 1991; eil emb. 1997 * ''Alc'hwez d'ar c'hembraeg/Allwedd i'r Gymraeg'', Plufur, 1992 * ''Geiriau Llydaweg a Fabwysiadwyd gan y Geiriadurwyr Thomas Jones, Iolo Morganwg, William Owen Pughe ac eraill'', Aberystwyth, 1993 * ''I Gadw Mamiaith mor Hen, Llandysul, 1995 * ''Yr Iaith Lenyddol fel Bwch Dihangol yng Nghymru ac yn Llydaw/The Literary Language as a Scapegoat in Wales and in Brittany'', Aberystwyth, 2000 * ''Kentelioù Brezhoneg Diazez/Cwrs Llydaweg Sylfaenol'', Aberystwyth, 2001 * ''[[Geriadurig brezhoneg-kembraeg]]'', [[Yoran Embanner]] * Meur a bennad embannet e-barzh [[Al Lanv]] ==Troidigezhioù== * [[Per Denez]], ''I arall Fyd'', troet diwar ''En tu all d'an douar hag an neñv'', [[Llanrwst]], 1997 * [[Michelle Nic Pháidín]], ''Ar gelaouennerez'', [[An Alarc'h Embannadurioù]], 2020 ==Daveoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Hincks, Rhisiart}} [[Rummad:skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:skrivagnerien gembraek]] [[Rummad:skrivagnerien saoznek]] [[Rummad:Troourien vrezhonek]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] 8zg19gsx7f3j376itmwuuyqqeqlgm6d 0 36652 2191188 2179688 2026-05-16T20:00:21Z -Lemmy- 32903 /* C'hoarierien (2025–26) */ 2191188 wikitext text/x-wiki {|class="infobox" style="font-size:80%;" |- {{Infobox/Titl|Eintracht Frankfurt|e20006|talbenn football|fff}} |- !colspan="2" | |- |'''Krouidigezh''' |bgcolor=#eee|[[1899]] |- |'''Anvioù kent''' |bgcolor=#eee| Frankfurter FC Victoria (→ [[1911]])<br>Frankfurter FC Kickers (→ [[1911]])<br>Frankfurter FC Victoria-Kickers (→ [[1920]])<br>TSG Eintracht Frankfurt (→ [[1927]])<br>SG Eintracht Frankfurt (→ [[1968]]) |- |'''Lesanv(ioù)''' |bgcolor=#eee| ''SGE'', ''Die Adler'' |- |'''Livioù''' |bgcolor=#eee| [[Ruz (liv)|ruz]] ha [[Gwenn (liv)|gwenn]] |- |'''Stad''' |bgcolor=#eee| [[Deutsche Bank Park]] (59 500 plas) |- |||[[File:2022128134111_2022-05-08_Fussball_Eintracht_Frankfurt_vs_Borussia_Mönchengladbach_-_Sven_-_1D_X_MK_II_-_0002_-_IMG_7898.jpg|220px]] |- |'''Ar muiañ a dud''' |bgcolor=#eee| 81 000 den {{small|([[23 a viz Mae]] [[1959]], [[FK Pirmasens]])}} |- |'''Sez''' |bgcolor=#eee| Mörfelder Landstraße 362<br>D-60528 Frankfurt am Main |-bgcolor="#f00" align="center" | {{Football kit | pattern_la = _frankfurt2526h | pattern_b = _frankfurt2526h | pattern_ra = _frankfurt2526h | pattern_sh = _frankfurt2526h | pattern_so = _frankfurt2526hl | leftarm = 000000 | body = 000000 | rightarm = 000000 | shorts = 000000 | socks = 000000 |title=Er gêr}} |{{Football kit | pattern_la = _frankfurt2425a | pattern_b = _frankfurt2425a | pattern_ra = _frankfurt2425a | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 000000 | body = 000000 | rightarm = 000000 | shorts = 000000 | socks = 000000 |title=En diavaez}} |{{Football kit | pattern_la = _frankfurt2526t | pattern_b = _frankfurt2526t | pattern_ra = _frankfurt2526t | pattern_sh = _frankfurt2526t | pattern_so = _adidaswhitel | leftarm = 7c85a4 | body = 7c85a4 | rightarm = 7c85a4 | shorts = 7c85a4 | socks = 7c85a4 |title=Trede}} |} Ur c’hlub [[mell-droad]] bet krouet e [[1899]] eo '''Eintracht Frankfurt'''. [[Mathias Beck]] eo e brezidant ha [[Albert Riera]] e c’hourdoner. C'hoariet o deus er sportva ''[[Deutsche Bank Park]]'' (59 500 plas) betek 1925. ==Titloù== ;[[Bundesliga]] (1) : *Kampion : 1959. *Beskampion : 1932. ;[[Kib Alamagn]] (5) : *Ar maout ganto e : 1974, 1975, 1981, 1988 ha 2018. *Bet er gourfenn : 1964, 2006, 2017 ha 2023. ;[[Kib UEFA]] (2) : *Ar maout ganto e : 1980 ha 2022. ;[[Kib ar c'hleuboù kampion european / Kevre Kampioned an UEFA]] *Beskampion : 1960. ==C'hoarierien (2025–26)== {| |- valign="top" | ;Diwallerien * 33. {{flagicon|Alamagn}} [[Jens Grahl]] * 39. {{flagicon|Alamagn}} [[Amil Šiljević]] * 40. {{flagicon|Brazil}} [[Kauã Santos]] <!-- * ?. [[Restr:Flag of Albania.svg|20px|Albania]] [[Simon Simoni]] (Feurmet) --> | ;Difennerien * 2. {{flagicon|Alamagn}} [[Elias Baum]] * 3. [[Restr:Flag of Belgium.svg|20px|Belgia]] [[Arthur Theate]] * 4. {{flagicon|Alamagn}} [[Robin Koch]] * 5. [[Restr:Flag of Switzerland.svg|20px|Suis]] [[Aurèle Amenda]] * 13. {{flagicon|Danmark}} [[Rasmus Kristensen]] * 21. {{flagicon|Alamagn}} [[Nathaniel Brown]] * 22. {{flagicon|SUA}} [[Timothy Chandler]] * 26. {{flagicon|Japan}} [[Keita Kosugi]] * 34. {{flagicon|Alamagn}} [[Nnamdi Collins]] * 41. [[Restr:Flag of Mali.svg|20px|Mali]] [[Fousseny Doumbia]] * 44. [[Restr:Flag of Ecuador.svg|20px|Ecuador]] [[Davis Bautista]] * 49. [[Restr:Flag of Spain.svg|20px|Spagn]] [[Derek Boakye Osei]] <!-- * ?. {{flagicon|Frañs}} [[Niels Nkounkou]] (Feurmet) * ?. [[Restr:Flag of Croatia.svg|20px|Kroatia]] [[Hrvoje Smolčić]] (Feurmet) --> | ;Kreizourien * 6. {{flagicon|Danmark}} [[Oscar Højlund]] * 7. {{flagicon|Alamagn}} [[Ansgar Knauff]] * 8. [[Restr:Flag of Algeria.svg|20px|Aljeria]] [[Farès Chaïbi]] * 15. [[Restr:Flag of Tunisia.svg|20px|Tunizia]] [[Ellyes Skhiri]] * 16. {{flagicon|Sveden}} [[Hugo Larsson]] * 18. {{flagicon|Alamagn}} [[Mahmoud Dahoud]] * 19. {{flagicon|Frañs}} [[Jean-Mattéo Bahoya]] * 20. {{flagicon|Japan}} [[Ritsu Dōan]] * 27. {{flagicon|Alamagn}} [[Mario Götze]] * 31. {{flagicon|Sveden}} [[Love Arrhov]] * 37. {{flagicon|Alamagn}} [[Jeremiaha Maluze]] * 38. {{flagicon|Alamagn}} [[Ebu Bekir Is]] * 42. {{flagicon|Alamagn}} [[Can Uzun]] * 45. {{flagicon|SUA}} [[Marvin Dills]] <!-- * ?. {{flagicon|Frañs}} [[Éric Junior Dina Ebimbe]] (Feurmet) * ?. {{flagicon|Hungaria}} [[Noah Fenyő]] (Feurmet) * ?. {{flagicon|Hungaria}} [[Krisztián Lisztes]] (Feurmet) --> | ;Tagerien * 9. {{flagicon|Alamagn}} [[Jonathan Burkardt]] * 11. {{flagicon|Alamagn}} [[Younes Ebnoutalib]] * 25. {{flagicon|Frañs}} Arnaud Kalimuendo * 29. [[Restr:Flag of Morocco.svg|20px|Maroko]] [[Ayoube Amaimouni]] * 30. [[Restr:Flag of Belgium.svg|20px|Belgia]] [[Michy Batshuayi]] * 48. {{flagicon|Spagn}} [[Junior Awusi]] * 50. {{flagicon|Alamagn}} [[Alessandro Gaul Souza]] * 53. {{flagicon|Alamagn}} [[Alexander Staff]] <!-- * ?. {{flagicon|Alamagn}} [[Noel Futkeu]] (Feurmet) * ?. {{flagicon|Alamagn}} [[Jessic Ngankam]] (Feurmet) * ?. {{flagicon|Frañs}} [[Elye Wahi]] (Feurmet) --> |} ==Liammoù diavaez== * {{de}} [http://eintracht.de Lec'hienn ofisiel ar c'hlub] * {{de}} [http://sge4ever.de Lec'hienn diofisiel] [[Rummad:Kluboù mell-droad Alamagn]] gkux4fdnv893g0kzhkhp97mcwl8bkcm 0 47267 2191159 1586314 2026-05-16T12:42:55Z Jeanne Angerie 69197 /* Enorioù */ ouzhpennañ liammoù 2191159 wikitext text/x-wiki '''Martial Pezenneg''', ganet e [[Groñvel]] e [[1933]] ha marvet e [[Roazhon]] d'ar [[5 a viz Gwengolo]] [[2010]], a oa ur soner hag a zo bet oberiant e bed ar sonerezh hag an dañserezh breizhek. ==Bugaleaj ha yaouankiz== Savet eo e Groñvel. Aet e oa e-barzh [[kelc'h keltiek]] Groñvel e 1946 ha da soner e [[Kevrenn Rostrenenn]] e 1948. Kengrouer Kelc'h Keltiek Abati Langoned (Korollerien an Ele) e oa gant [[Sam Le Poupon]] ha [[Fañch Auffret]] e 1952. Kontet en deus e vugaleaj en ul levr anvet ''De mémoire vive'' e 2009 ==Ar soner== Adalek 1953 ez a da soner e [[Kelc'h Keltiek Roazhon]] hag e [[Kevrenn Roazhon]]. Gant [[Jean-Yves Roche]] e krou ar bagad evit ar vugale "Yaouankiz Breizh" a zeuio da vezañ Bagad Kadoudal. Mont a ra e bodad renerezh [[Bodadeg ar Sonerion]] e 1962. Titl gwellañ soner daou-ha-daou e Breizh e 1963 a dap gant e vignon Sam Le Poupon ha gantañ ec’h embann meur a bladenn sonerezh : "Dañs Fisel", "Au pays des Mille Boutons", "Noce bretonne à Plouray". ==Ekonomiezh ha politikerezh== Distroet d’ar vro e 1967 e sav un ti-moulañ (Ti-moulañ Kreiz-Breizh) e [[Rostrenenn]]. Engouestlet eo neuze e buhez sevenadurel, armerzhel ha kevredigezhel ar vro. Krouer ha kadoriad Foar-diskouez Kreiz-Kornôg Breizh eo neuze hag e ro lañs da gevredigezh kevelouriezh Rostrenenn gant [[Kantirk]] ([[Iwerzhon]]). Dilennet eo e kuzul kêr Rostrenenn ha deuet oe da vezañ eilmaer e 1983. En e di-moulañ e veze moulet [[''La Nation Bretonne'']], kelaouenn [[Glenmor]], [[Xavier Grall]] hag [[Alain Guel]]. ==Bodadeg ar Sonerien== E 1962 e voe dilennet e Komite Ren BAS ([[Bodadeg ar Sonerion]]). E 1982, e voe dilennet e plas [[Polig Monjarret]] e penn BAS. E-pad 9 bloaz e vez addilennet. Asantiñ a reas e 1986 derc’hel post kadoriad kreizienn sevenadurel [[Amzer Nevez]] e [[Plañvour]] e-lec’h ma chom e-pad 13 vloaz. He c'hadoriad a-enor eo bet da c'houde. Diouzh un tu all e chom ezel eus meur a gevredigezh ([[Skol-Uhel ar Vro|SUAV]], "Glenmor : an distro", h. a.). ==Enorioù== Roet eo bet dezhañ kolier "[[Urzh an Erminig]]" e 2007 e [[Sant-Brieg]]<ref>https://www.skoluhelarvro.bzh/liste-hermines/martial-pezennec/</ref>. ==Liammoù diavaez== *[http://vimeo.com/15318262 Video kinnig Skol-Uhel ar Vro] {{DEFAULTSORT:Pezennec, Martial}} [[Rummad:Sonerien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1933]] [[Rummad:Marvioù 2010]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] 6cnvsehn0x2hthj5t9g5v0qjlk3493u 0 61228 2191164 1475864 2026-05-16T13:10:00Z CommonsDelinker 424 Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Chaetophractus_villosus.jpg]] e-lec’h Chaetophractus_vellerosus.jpg gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The picture belongs to the "p 2191164 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen | Tatou bihan blevek|Chaetophractus villosus.jpg|statud=LC}} {{Taxobox Phylum | Chordata }} {{Taxobox Classis | Mammalia}} {{Taxobox Superordo| Xenarthra}} {{Taxobox Ordo | Cingulata}} {{Taxobox Familia | Dasypodidae}} {{Taxobox Genus | Chaetophractus}} {{Taxobox Anv skiantel |Chaetophractus vellerosus| [[John Edward Gray|Gray]], [[1865]] }} {{Taxobox Echu}} An '''tatou bihan blevek''' (''Chaetophractus vellerosus'') zo ur [[bronneg]] a vev e [[Suamerika]] ([[Bolivia]], [[Chile]], [[Paraguay]] hag [[Arc'hantina]]). [[Rummad:Bronneged]] [[Rummad:Cingulata]] gz9b0ffeaj3de6nahyvi6g14j4o4enh 0 78508 2191183 1780680 2026-05-16T18:12:39Z Dishual 612 2191183 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''The Jerusalem Post''' a zo ur gazetenn [[saozneg|saoznek]] pemdeziek e vez embannet en [[Israel]]. Un embannadur etrebroadel sizhuniek e galleg a zo ivez. Embannet e vez bemdez nemet da zevezh ar sabad ha pa vez gouelioù yuzev. [[David Horovitz]] eo a zo pennskrivagner abaoe [[2004]]. == Istor == Krouet eo bet d'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[1932]] gant [[Gershon Agron]] gant an titl ''[[The Palestine Post|Palestine Post]]''. An anv ''The Jerusalem Post'' a voe dibabet e [[1950]]. E-pad pell e voe ur gazetenn eus an tu kleiz hag eus ar c'hreiz, hag a save a-du gant [[HaAvoda]] (strollad al labour) met e [[1989]] e voe adprenet gant [[Hollinger Inc.]], hag adalek ar mare-se e savas a-du gant [[Likoud]]. Kalz kazetennerien a guitaas The Jerusalem Post hag a kroujont ''[[Jerusalem Report]]''. Kevezerezh a zo etre ''Jerusalem Post'' ha ''[[Haaretz]]''. == Liammoù diavaez == * [http://www.jpost.com Lec'hienn Jerusalem Post] * [http://www.jpost.com/Edition-Francaise Lec'hienn c'hallek Jerusalem Post] * [http://web.nli.org.il/sites/JPress/English/Pages/Palestine-Post.aspx Dielloù 1932-1950] {{Kazetennoù Israel}} {{DEFAULTSORT:Jerusalem Post}} [[Rummad:Kazetennoù pemdeziek saoznek]] [[Rummad:Kazetennoù pemdeziek Israel]] 0bw56u9h9hs4zfw4jtll3qzgn85pcse 0 80012 2191192 2190899 2026-05-17T00:57:36Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2191192 wikitext text/x-wiki Ar '''''Free Software Foundation''''' (e Brezhoneg "Aozadur evit ar [[poellad frank]]"), gant an teskanv ''FSF'', a zo un [[:en:Foundation (nonprofit organization)|aozadur amerikan hep pal kenwerzhel]], krouet gant [[Richard Stallman]] e [[1985]] evit sikour paeañ ar ratres [[GNU]] ha kummunelezh ar [[poellad frank]]. An arc'hant dastumet a zeu dreist-holl eus roadennoù, hag un tamm eus gwerzh produioù a-eil (T-shirts, CD-Roms...). An [[Free Software Foundation Europe|FSF Europe]], an [[Free Software Foundation India|FSF India]], an [[Free Software Foundation Latin America|FSF Latin America]] hag an [[Free Software Foundation France|FSF France]] a zo pevar aozadurioù c'hoar d'an FSF. == Hierarkiezh == === Emezeladur === D'ar [[25 a viz Du]] [[2002]], an FSF a grog gant ar « FSF Associate Membership program for individuals ». E miz Meurzh 2005, muioc'h eget 3 400 izili a zo emzelet. Ar [[5 a viz Meurzh]] [[2003]] eo lañset ar ''Corporate Patron program for commercial entities'' ur program evit an embregerezhioù. E miz [[Ebrel 2004]], 45 embregerezh a gemer perzh d'ar program-se. === Aozadur === An FSF en deus ur c'huzul merañ gant 6 ezel : * [[Geoffery Knauth]], Senior Software Engineer at SFA, Inc. * [[Lawrence Lessig]], Kelenner gwirioù e Stanford * [[Benjamin Mako Hill]] * [[Henri Poole]], Krouer CivicActions, a grassroots campaign technology consulting firm. * [[Richard Stallman]], Krouer an FSF, ar raktres GNU, hag al lañvaz GNU GPL, stummoù 1 ha 2 * [[Gerald Jay Sussman|Gerald Sussman]], Kelenner stlenneg er [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]] === Postoù all === * [[Richard Stallman]] : Presidant (a youl-vat) * [[Eben Moglen]] : General Counsel (a youl-vat) * [[Dan Ravicher]] : Senior Counsel (a youl-vat) * [[Peter Brown]] : Executive Director * [[David Turner|David « Novalis » Turner]] : GPL Compliance Engineer * John Sullivan : programs administrator * Ted Teah : Copyright Assignments clerk * Joshua Ginsberg, Merour rouedad * Justin Baugh, Merour rouedad * Ward Vandewege, Merour rouedad * Tony Wieczorek, Program Assistant === Izili bet === * Leslie Proctor : Darempredoù publik * Robert J. Chassell : Directeur fondateur et trésorier * Tim Ney : CEO 1998-2001 * Thomas Bushnell : GNU hacker, [[Hurd|GNU Hurd]] * [[Roland McGrath]] : GNU hacker, [[Glibc]], Make, [[Hurd|GNU Hurd]] * Leonard Tower : GNU hacker * Mike Haertel : GNU hacker, diff, grep * Pete TerMaat : GNU hacker, [[GNU Debugger|gdb]] * Phil Nelson : GNU hacker * Jay Fenlason : GNU hacker, [[sed (informatique)|sed]] * Brian Fox : GNU hacker, [[Bourne-Again shell|Bash]] * Noboyuki Hikichi : GNU hacker * Paul Rubin : GNU hacker, cpp * Ariel Rios : GNU hacker, [[GNU Guile]] * Randy Smith : GNU hacker, gdb * Jonathan Watterson : Lañset en deus ar [https://web.archive.org/web/20090106141032/http://digitalspeech.org/ digital-speech] * Lisa « Opus » Goldstein : Rener ar gazetenn GNU * Bradley Kuhn : Executive Director * Janet Casey : [[Free Software Directory]] maintainer * Jim Blair : Merour rouedad Sez an FSF, lec'hiet e [[Boston]], [[Massachusetts]] en deus peurvuiañ 10 den gopret. Ar burev a zo renet gant Bradley Kuhn. == Gopradennoù == * [[1999]] : [[Linus Torvalds|Linus Torvalds Award]] evit ar stlenneg frank (''Open Source Computing'') [http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2002/janfeb/showcase/motionpictures.html] * [[2005]] : [[Priz Ars Electronica]]: Medalenn e rann ar c'hummunelezhioù niverel (''Digital Communities'') [https://web.archive.org/web/20051030172536/http://www.aec.at/en/prix/updates/article.asp?iNewsID=715&iTypeID=0] [http://www.fsf.org/news/digital-communities.html] === Liammoù diabarzh === * [[Poellad frank]] * [[GNU]] * [[Free/Libre Open Source Software|FLOSS]] === Liammoù diavaez === * {{Officiel|langue=en|url=http://www.fsf.org/}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/] [[Rummad:Aozadurioù]] cgr9bagy4c24izac6qhpj42ed2uici1 0 80840 2191163 2188328 2026-05-16T13:07:27Z CommonsDelinker 424 Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Captain_America_cosplay.jpg]] e-lec’h CaptAmerica.jpg gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 2191163 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tudenn comic | anv | skeudenn = Captain America cosplay.jpg | alc'hwez = Un den gwisket evel Captain America er [[Pentagon (Stadoù Unanet Amerika)|Pentagon]], d'an 28 a viz Ebrel 2005. A-dreñv e weler kein un den gwisket evel [[Spider-Man]] | Embanner = [[Marvel Comics]] | Kentañ avantur = [[Captain America Comics]] #1 (miz Meurzh 1941) | Avantur diwezhañ = | Krouet gant = [[Joe Simon]], [[Jack Kirby]] | Senarioour(ien)= | Treser(ien)= | Mouezh gant = | Titouroù1 = | Titouroù2 = | Anv klok = Steven Rogers | Lesanvioù = ''Nomad, The Captain'' | Lec'h orin = | Chomlec'h = | Spesad = | Galloudoù = Nerzh, tizh, kaleter, gwevnded, kilstourmoù, ha skiantoù kresket a-drugarez da serom ar goursoudard. Pareañ a ra buanoc'h evit a re all ha ne gosha ket. | Barregezhioù = Mestr en arzoù an emgann gant an daouarn | Arm = Skoed e kendeuzad [[dir]]-Vibraniom | Keveler(ien) = [[Avengers]] | Enebour(ien)= | sexe = | Blev = | Daoulagad = | Micher = | Ganet = | Marvet = | Familh = | Mignon(ed) = [[Bucky Barnes]], [[Falcon]], [[Sharon Carter]] | Titouroù3 = | Titouroù4 = | Titouroù5 = }} [[Skeudenn:Captain America Shield.svg|thumb|right|300px|Skoed Captain America]] '''Captain America''' a zo un haroz faltazi a gaver e [[comic|comic books]] embannet gant [[Marvel Comics]]. Dizoloet e voe evit ar wech kentañ e ''Captain America Comics'' #1 (miz Meurzh [[1941]]), embannet gant [[Marvel Comics|Timely Comics]],<ref name="milestone">E-barzh ''Marvel Milestone Edition: Captain America'' (1995) e weler un eilenn eus ar c'homic hep golo na niverenn, met lenn a reer s "Originally published ... as Captain America #000". N'eus niverenn ebet war golo comic kentañ Timley, ''[[Marvel Mystery Comics|Marvel Comics]]'' #1 e ditl.</ref> ha krouet gant [[Joe Simon]] ha [[Jack Kirby]]. A-hed ar bloavezhioù ez eus bet gwerzhet e-tro 210 milion a skouerennoù eus comic books "Captain America" e 75 bro er bed.<ref name="msnbc">[http://www.msnbc.msn.com/id/17499797/ Death to ‘America’: Comic-book hero killed off], [[msnbc.com]], 7 a viz Meurzh 2007</ref> Alter ego '''Steve Rogers''' (un den a voe lakaet da greñvaat dre gemer louzoù a-benn sikour ar Stadoù-Unanet e-pad an Eil Brezel-bed) eo Captain America. Tennañ a ra e zilhad da vanniel ar Stadoù-Unanet. Bepred e vez gant ur skoed dizistrujus, hag a c'hall bannañ<ref>"Bullpen Bulletins: "Stan's Soapbox", miz Kerzu 1999</ref>. Haroz brudetañ ''Timely Comics'' e voe Captain America e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Goude ar brezel ez eas e vrud war zigreskiñ, betek mont da netra er bloavezhioù 1950, war-bouez un taol-esae e [[1953]]. Adlañset e voe Captain America da vare oadvezh argant ar c'homics ([[saozneg]] : ''Silver Age of Comic Books''), pa voe sikouret gant izili [[Avengers (comic)|Avengers]] e ''The Avengers'' #4 (miz Meurzh [[1964]]). Abaoe eo bet alies Captain America e penn ar skipailh, ha comics gouestlet dezhañ nemetken a zo bet embannet ivez. Daoust ma voe lazhet Steve Rogers e ''Captain America'' vol. 5, #25 (miz Meurzh [[2007]]) e voe dizoloet e oa bev c'hoazh, hag kenderc'hel a reer da embann e droioù-kaer<ref>https://web.archive.org/web/20090223153836/http://forum.newsarama.com/showthread.php?t=104091"yes, Captain America, Steve Rogers, is dead." Kemennadenn gant Marvel diwar-benn ''Captain America'' #25, Matt Brady, Newsarama, 7 a viz Meurzh 2007</ref> ma weler [[Bucky|James "Bucky" Barnes]] o kemer plas Captain America. ==Istor an embann== Krouet e voe Captain America gant ar senarioour Joe Simon gant sikour an treser [[Jack Kirby]] e [[1941]]. Er memes koulz e kemeras perzh ar [[Stadoù-Unanet]] er brezel. Ur pal politikel o doa lakaet d'an oberenn rak heuget e oant gant [[Trede Reich|Alamagn nazi]]. Goude e lavaras Simon : "Aozet mat-tre e oa an dud a-enep ar brezel. Fellout a rae deomp embann hor savboent ivez."<ref name="Wright 36">Wright, Bradford W. ''Comic Book Nation: The Transformation of Youth Culture in America''. Johns Hopkins, 2001. ISBN 0-8018-7450-5, p. 36</ref> E miz Kerzu [[1940]] e voe lakaet e gwerzh ''Captain America Comics'' #1 (miz Meurzh [[1941]]), da lavaret eo bloaz a-raok[[Pearl Harbor]]. War golo ar c'homic e weler Captain America o reiñ un taol e javed [[Adolf Hitler]]. Tost ur milion a skouerennoù a voe gwerzhet.<ref name="fromm">Per researcher Keif Fromm, ''Alter Ego'' #49, p. 4 (caption)</ref> Dre vras e voe degemeret mat gant al lennerien. Simon a venegas memestra "Pa voe embannet an niverenn gentañ hor boe. . . lizheroù gourdrouz ha kunujennoù. Tud' zo a oa a-enep penn-da-benn ar pezh a dalveze Cap."<ref name="Wright 36"/> Daoust ma voe krouet gourharozed vrogarour all e teuas Captain America da vezañ an hini brudetañ e-touez ar c'homics bet embannet a-raok hag e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Asambles gant e skorer [[Bucky]] e stourmas Captain America ouzh an naziegezh, ouzh Japan hag ouzh kement hini a oa a-enep ar Stadoù-Unanet pe ar Gevredidi e-pad ar brezel. Buan e teuas da vezañ gourharoz brudetañ Timely, hag e voe krouet ur c'hlub tud entanet gantañ, "Sentinels of Liberty" e anv.<ref name="Wright 36"/> D'ar mare-se e veze gwerzhet e-tro 1 milion a skouerennoù bep miz, da lavaret eo ouzhpenn ar pezh a veze gwerzhet gant kelaouennoù evel ''[[Time magazine|Time]]''<ref>Marvel: Five Fabulous Decades of the World's Greatest Comics, Daniels, p. 37</ref>. Simon ha Kirby a reas war-dro betek #10 (miz Genver [[1942]]). Goude-se ez ejont da labourat evit D.C. Comics, hag ez eo neuze [[Al Avison]] ha [[Syd Shores]] a reas war-dro tresañ Captain America. Ar gourharoz a weler ivez en ''[[All Winners Comics]]'' #1-19 (hañv 1941 - diskar-amzer 1946), ''[[Marvel Mystery Comics]]'' #80-84,86-92, ''[[USA Comics]]'' #6-17 (miz Kerzu 1942 - diskar-amzer 1945) hag ''[[All Select Comics]]'' #1-10 (diskar-amzer 1943 - hañv 1946). Da-heul ar brezel ez eas war ziskar brud ar c'hourharozed. Lakaet e voe Captain America e penn ar strollad gourharozed kentañ krouet gant led Timely/Marvel, [[All-Winners Squad]] e anv, en ''[[All Winners Comics]]'' #19 & 21 (diskar-amzer - goañv [[1946]]) ne voe ket eus #20). E [[1948]] e voe gloazet Bucky e ''Captain America'' ha Betsy Ross (karedig Captain America) a gemeras e blas hag a zeuas da vezañ ar c'hourharozez [[Golden Girl]]. E miz C'hwevrer [[1950]] e paouezas ''Captain America Comics'' da vezañ embannet (#75). Klasket e voe adstagañ gant embann ar c'homic Captain America gant [[Atlas Comics (1950)|Atlas Comics]] er bloavezhioù 1950. Distreiñ a reas neuze Captain America gant Human Torch ha Sub-Mariner, e ''Young Men'' #24 (miz Kerzu [[1953]]). Captain America a voe gwelet bloaz goude e ''Young Men'' #24-28 hag e ''Men's Adventures'' #27-28 ha #76-78. Met ur c'hwitadenn e voe,<ref>Wright, p. 123</ref> hag embann comic ''Captain America'' a voe paouezet gant #78 (miz Gwengolo [[1954]]). ===Da vare Oad argant ar c'homics=== En istor gant [[Human Torch]] anvet "Captain America" (e-barzh [[Strange Tales]] #114, miz Du 1963)<ref>[http://www.comics.org/details.lasso?id=18004 Grand Comics Database: ''Strange Tales'' #114 (Nov. 1963)]</ref> e lakaas [[Stan Lee]] ha [[Jack Kirby]] Johnny Storm (Human Torch) da gejañ ouzh Captain America, hag eñ lakaet da haroz an Eil Brezel-bed ha distro goude meur a vloaz. E dibenn an istor 18 pajennad e tizoloer ne oa ket Captain America met ar gourvilen [[Acrobat (comics)|Acrobat]], hag a oa bet trec'het gant Human Torch e ''Strange Tales'' #106. Goude-se e weler Storm o tapout ur c'homic kozh ma weler ez eo Captain America Steve Rogers. Un taol-esae e oa da welout hag-eñ e plijfe d'al lennerien e teufe Captain America en-dro. Captain America a zistroas en ''[[Avengers (comic)|The Avengers]]'' #4 (miz Meurzh 1964), ma tispleger e oa kouezhet diwar ur c'harr-nij arnodiñ er Meurvor Atlantel e dibenn ar brezel, hag e oa chomet skornet en ur bloc'had skorn. Buan e voe lakaet e penn ar strollad. Da-heul berzh gourharozed all krouet gant Marvel e voe lakaet Captain America da haroz "aloubet e spered gant eñvorennoù kozh, hag a glask azasaat da gevredigezh ar bloavezhioù 1960."<ref>Wright, p. 215</ref> Captain America a voe gwelet ivez asambles gant "[[Iron Man]]" e ''[[Tales of Suspense]]'' #58 (miz Here 1964). Lakaet e vo Captain America da bennharoz en ivernen da-heul. Adstagañ a reas Jack Kirby gant tresañ Captain America, ar pezh n'en doa ket graet abaoe 1941. Eus #63 (miz Meurzh 1965) #71 (miz Du 1965) e voe adkontet orin Captain America. Er bloavezhioù 1970 e voe lakaet meur a zudenn da wiskañ dilhad Captain America.<ref name="captainamerica153-156">''Captain America'' #153-156 (miz Gwengolo-miz Kerzu 1972)</ref>{{,}}<ref name="whatif4">''What If?'' #4 (miz Eost 1977)</ref> Lennerien nevez a voe ivez, tra ma oa lakaet Captain America e penn Avengers. Ur c'homic gouestlet dezhañ nemetken a voe ivez e ''[[Tales of Suspense]]'' #59 (miz Du 1964). Gant Kirby e voe treset holl istorioù (war-bouez daou anezho) ''Tales of Suspense,'' hag a zeuas da vezañ ''Captain America'' adalek #100 (miz Ebrel 1968). [[Gil Kane]] ha [[John Romita Sr.]] ar reas war-dro an daou istor all. Meur a istor a voe echuet gant all iver [[George Tuska]] hag ivez gant Romita Sr, [[Dick Ayers]] ha [[John Tartaglione]]. Tresadennoù Kirby a veze livet peurliesañ gant [[Frank Giacoia]] ("Frank Ray") ha [[Joe Sinnott]], met [[Don Heck]] ha [[Syd Shores]] a gemeras perzh ivez. Tresadennoù ar c'homic nevez titlet ''Captain America'' a voe graet gant Kirby, [[Jim Steranko]] ha meur a hin all. Anvet e voe ivez ''Captain America and the Falcon'' (#134-222). Ar rummad-se — anvet ''Captain America'' vol. 1 gant enklaskerien hag istorourien ar c'homics,<ref>https://web.archive.org/web/20110224173534/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer2.htm#S5|title=The Unofficial Handbook of Marvel Comics Creators: "''Captain America'' (I) (1968-1996)"</ref> da-heul ''Captain America Comics'' (bloavezhioù 1940 ha 1950) — a echuas gant #454 (miz Eost 1996). Da-heul e voe ''Captain America'' vol. 2 (miz Du 1996 – miz Du 1997),<ref>https://web.archive.org/web/20100830173129/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer3.htm#S29 Unofficial Handbook: "''Captain America'' (II) (1996-1997)"</ref> ''Captain America'' vol. 3 (13 levrenn, miz Genver 1998 – miz C'hwevrer 2002),<ref>[https://web.archive.org/web/20100131213402/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer4.htm#S32 Unofficial Handbook: "''Captain America'' (III) (1998-2002) PG"]; [http://www.comics.org/series.lasso?SeriesID=6023 Grand Comics Database: ''Captain America'' (1998 Series)]</ref> the 32-issue ''Captain America'' vol. 4 (miz Even 2002 – miz Kerzu 2004)<ref>[https://web.archive.org/web/20110525132021/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer5.htm#S48 Unofficial Handbook: "''Captain America'' (IV) (2002-2004) PSR"]; [http://www.comics.org/series.lasso?SeriesID=9818 Grand Comics Database: ''Captain America'' (2002 Series)]</ref> ha ''Captain America'' vol. 5 (miz Genver 2005 – miz Gouere 2009&nbsp;)<ref>[https://web.archive.org/web/20110525132021/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer5.htm#S63 Unofficial Handbook: "''Captain America'' (V) (2005-2007) T+"]; [http://www.comics.org/series.lasso?SeriesID=12466 Grand Comics Database: ''Captain America'' (2005 Series)]</ref>. Krouet e voe ivez an heuliadoù ''Captain America Sentinel of Liberty'' (miz Gwengolo 1998-miz Eost 1999) ha ''[[Captain America and the Falcon]]'' (miz Mae 2004-miz Even 2005). E-touez disoc'hoù "[[Civil War]]" emañ marv Steve Rogers e ''Captain America'' vol. 5, #25 (miz Meurzh 2007). [[Ed Brubaker]] hag a skrivas ar senario, a lavaras "An dud eus an tu-kleiz a blij Captain America dezho a felle dezho e rafe prezegennoù a-enep politikerezh [[George W. Bush]] hag ar re eus an tu-dehou a felle dezho ez afe da [[Baghdad|Vaghdad]], da skeiñ gant [[Saddam Hussein]]".<ref name="nydt">[https://web.archive.org/web/20121122233339/http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/captain-america-killed-article-1.217626 "Captain America killed!"], by Ethan Sacks, ''[[New York Daily News]]'', 7 a viz Meurzh 2007</ref> [[Joe Simon]], hag a oa bet unan eus krouerien an dudenn, a lavaras : "N'eo ket ar mare evitañ da vont kuit. Ezhomm hon eus anezhañ bremañ."<ref name="nydt"/> E miz Eost [[2007]] e voe embannet gant Marvel e tistrofe en amzer vremañ Captain America ar bloavezhioù 1940 en un heuliad 12 niverenn-pad titlet ''Avengers/Invaders'' krouet gant [[Alex Ross]]<ref>"[http://www.marvel.com/news/-1.1385 Wizard World Chicago 2007: Alex Ross Returns to Marvel]", kemennadenn Marvel (11 a viz Eost 2007) ha https://web.archive.org/web/20080502170935/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=11195 Jonah Weiland : Ross' Return ''Avengers/Invaders'', Comic Book Resources, 14 a viz Eost 2007</ref> Embannet e voe ivez e vefe ur Captain America nevez gant dilhad treset gant Ross, hag a vefe embannet e ''Captain America'' (vol. 5) #34.<ref>http://marvel.com/news/comicstories.1640.Captain_America_Lives?utm_campaign=front+page+tracking&utm_source=main+graphic&utm_medium=big+graphic+link&utm_content=%2Fnews%2Fcomicstories.1640.Captain_America_Lives : Captain America Lives</ref>. E [[2007]] e voe krouet an heuliad berr ''[[Captain America: The Chosen]]'', senario gant [[David Morrell]] ha tresañ gant [[Mitchell Breitweiser]], ma weler munutennoù diwezhañ Steve Rogers e savadur [[S.H.I.E.L.D.]], tra ma'z implij e nerzh spered da gas James Newman, ur ''marine'' o vrezeliñ en [[Afghanistan]]. N'emañ ket ''The Chosen'' en heuliad pennañ Marvel Universe<ref>https://web.archive.org/web/20071009221318/http://forum.newsarama.com/showthread.php?t=116612 David Morrell Talks Captain America: The Chosen, Newsarama, 14 a viz Even 2007</ref>{{,}}<ref>https://web.archive.org/web/20130521090020/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=11191 THE FOUR VIRTUES: Morrell Talks "Captain America: The Chosen", Comic Book Resources, 13 a viz Eost 2007</ref>. ==E vuhez evel m'eo bet ijinet gant e grouerien== ===Bloavezhioù 1940=== D'ar [[4 a viz Gouere]] [[1917]] e voe ganet Steve Rogers e [[Lower East Side, Manhattan|Lower East Side of Manhattan]], [[New York]]. Divroidi iwerzhonat eo e dud Sarah ha Joseph Rogers.<ref name="sentinel">''Adventures of Captain America–Sentinel of Liberty'' #1-#4 (miz Here 1991 – miz Genver 1992)</ref> Joseph Rogers a varvas pa oa bugel Steve ha Sarah a varvas gant an droug-skevent pa oa krennard Steve. E penn-kentañ 1940 ez eo Rogers studier war an arzoù. Un den gwan eo. Pa wel ar pezh a c'hoarvez gant an Trede Reich e fell dezhañ dont da vezañ soudard, met n'eo ket degemeret en arme peogwir eo re wan. Ar jeneral Chester Phillips a zo klask tud a c'hallo implijout en e daolioù-arnod, hag e kinnig da Rogers tkemer perzh en e raktres kuzh anvet Operation: Rebirth. Dont a-benn da grouiñ soudarded kreñv-kenañ eo pal ar raktres. Asantiñ a ra Rogers ha roet e voe dezhañ serom ar goursoudard bet ijinet gant ar skiantour "Dr. Josef Reinstein".<ref name="captainamericacomics1">''Captain America Comics'' #1 (miz Meurzh 1941)</ref>{{,}}<ref name="modernorigin">''Captain America'' #109 (miz Genver 1969)</ref> Kresket a galz eo kigennoù ha dastaolioù Rogers, hag Erskine a embann eo deuet Rogers da vezañ "un den tost peurvat."<ref name="modernorigin"/> Ne zeu ket a-benn gouarnamant SUA da virout kuzh ''Operation: Rebirth'', ha neuze ez eo lakaet Captain America da c'hourharoz. Stourm a ra neuze ouzh [[Red Skull]]. D'ar mare-se ivez e resev Rogers e zilhad savet diwar skouer banniel SUA<ref name="sentinel" />), ur skoed hag an anv Captain America. Un identelezh kuzh a zo roet dezhañ ivez evit ma kasfe e vuhez e kamp Lehigh e Virginia, ma kej ouzh [[Bucky|James Buchanan "Bucky" Barnes]].<ref name="captainamericacomics1"/> E dibenn miz Ebrel 1945, da zevezhioù diwezhañ an Eil Brezel-bed e klask Captain America ha Bucky mirout e vefe distrujet ur c'harr-nij gant [[Baron Zemo#Baron Heinrich Zemo|Baron Zemo]]. Ur vombezenn a zo bet lakaet er c'harr-nij gant Zemo ha pa dizh Captain America ha Bucky ar c'harr-nij e tarzh. Soñjal a reer e varv Bucky war an taol, ha kouezhañ a ra Captain America er mor. Met n'int ket marv.<ref name="theavengers4"/> ===Dibenn ar bloavezhioù 1940, bloavezhioù 1950=== Goude bezañ bet o stourm ouzh nazied da vare an [[Eil Brezel-bed]] e voe lakaet Captain America da stourm ouzh enebourien nevez [[SUA]], da lavarout eo komunourien. Berrbad e voe taol-esae adlañsañ troioù-kaer Captain America er bloavezhioù 1950. ===Bloavezhioù 1960-1970=== Bloavezhioù goude<ref name="theavengers4">''[[Avengers (comic)|The Avengers]]'' #4 (miz Meurzh 1964)</ref> e voe dizoloet korf Steve Rogers e norzh ar Meurvor atlantel gant izili [[Avengers (comic)|Avengers]]. Kinniget e voe da Rogers bezañ ezel eus Avengers hag asantiñ a reas, ha buan e voe lakaet e penn ar strollad<ref>''The Avengers'' #16 (miz Mae 1965)</ref>. Kenlabourat a ra ivez Rogers gant e vignon kozh [[Nick Fury]] (hag eñ e penn [[S.H.I.E.L.D.]]).<ref name="tos78">''[[Tales of Suspense]]'' #78 (miz Even 1966)</ref> A-drugarez da Fury e kej Rogers ouzh [[Sharon Carter]], hag a labour evit SHIELD<ref>''Tales of Suspense'' #75 (miz Meurzh 1966)</ref>. Un istor karantez a zo etrezo. Kejañ a reas ivez Rogers ouzh Sam Wilson. Lakaat a reas anezhañ da bleustriñ ha dont a reas Wilson da vezañ [[Falcon (comics)|Falcon]],<ref>''Captain America'' #117 (miz Gwengolo 1969)</ref> Mignoned e teujont da vezañ, hag e kaver an daou anezho e meur a gomic gant an titl ''Captain America and the Falcon''.<ref name="falcon">''Captain America'' #117-119 (miz Gwengolo-miz Du1969)</ref> Anv a voe graet ivez eus istor [[Watergate]] er c'homics, ar pezh a lakaas Captain America d'en em soñjal war e berzh evel arouez eus SUA. E-pad ur pennadig e tibabas bezañ anvet [[Nomad (comics)|Nomad]]. D'ar mare-se e voe gwisket dilhad Captain America gant meur a hini all, met ne rejont ket berzh.<ref name="captainamerica176">''Captain America'' #176-183 (miz Eost 1974 – miz Meurzh 1975)</ref> A-benn ar fin ec'h asant Rogers dont da vezañ Captain America en-dro.<ref name="captainamerica282">''Captain America'' #282 (miz Even 1983)</ref> D'ar mare-se ivez e teuas Rogers da vezañ kreñv-kenañ e-pad ur pennadig.<ref name="captainamerica159">''Captain America'' #159 (miz Meurzh 1973)</ref> D'ar mare-se ivez e tizoloas e vije marv Sharon Carter<ref>''Captain America'' #237 (miz Gwengolo 1979)</ref>. ===Bloavezhioù 1980-1990=== Treset e voe Captain America gant [[John Byrne]] er bloavezhioù 1980. Kontet e vo ivez istor hag orin [[Red Skull]]. Rogers a gejas ouzh [[Bernie Rosenthal]],<ref>''Captain America'' #248 (miz Eost 1980)</ref> hag a zeu da vezañ e garedig. Kenlabourat a ra ivez gant Nomad e-pad ur pennadig.<ref name="captainamerica282"/> Kejañ a reas ivez ouzh [[Diamondback (comics)|Diamondback]]<ref>''Captain America'' #310 (miz Here 1985)</ref> Dilennet e voe Rogers gant an holl harozed bodet gant [[Beyonder]] p'edont o chom e [[Battleworld]].<ref>''[[Secret Wars]]'' #1 (May 1984)</ref>. [[Mark Gruenwald]] a lakaas dodennoù politikel ha kevredigezhiel en istorioù.<ref name="flagsmasher">Mark Gruenwald : Captain America, Issue 312, miz Kerzu 1985</ref>{{,}}<ref name="scourge">Mark Gruenwald : Captain America, Issue #318-#320, miz Even-miz Eost 1986)</ref> Kenlabourat a reas Captain America gant [[Demolition Man (comics)|D-Man]]<ref>Mark Gruenwald : Captain America, Issue #328, miz Ebrel 1987</ref>{{,}}<ref>Captain America, Issue = #270</ref>. ===Er bloavezhioù 2000=== Rogers a asant lavarout ez eo Captain America hag ez a da chom da [[Red Hook, Brooklyn|Red Hook]] e [[Brooklyn, New York]].<ref name="captainamerica1">''Captain America'' vol. 2, #1-7 (miz Even 2002 – miz C'hwevrer 2003)</ref> Da-heul an darvoudoù kontet en ''[[Avengers Disassembled]]'' ec'h adkrog Rogers da labourat evit [[S.H.I.E.L.D.]] hag e tizolo ez eo bepred bev Bucky nemet eo bet lakaet da spier gant URSS gant an anv [[Bucky#Winter Soldier|Winter Soldier]]. Rogers a baouez ivez e zarempred gant [[Sharon Carter]]. Goude marv Captain America e soñj dezhi ez eo dougerez<ref>Ed Brubaker : Captain America, Volume 5, Issue 1, miz Du November 2004, Marvel Comics</ref>. E [[2006]]-[[2007]] en heuliad "[[Civil War]]" e sav Captain America a-enep al lezenn ma kemenner d'ar c'hourharozed kemer perzh en un niveradeg, peogwir e soñj dezhañ ez eo ul lezenn a-enep frankizoù sivil an dud. E penn ar strollad gourharozed a stourm a-enep ar gouarnamant emañ. Rankout a ra tec'hout ha kuzhat hag e stourm a-enep ar c'hourharozed a-du gant al lezenn, hag int kaset gant [[Iron Man]]. Lakaat a ra da grediñ ez eo anvet "Brett Hendrick", ur gward en ur greizenn-genwerzh<ref name="civilwar1-7">Mark Millar : Civil War, Volume 1, Issue 1-7, miz Gouere 2006-miz Genver 2007, Marvel Comics</ref> A-feur ma kendalc'h ar brezel ec'h asant degemer en e skipailh tud n'en dije ket dibabet en un degouezh all, evel [[Punisher]] ha Kingpin.<ref name="civilwar:warcrimes1">Frank Tieri : Civil War: War Crimes, Volume 1, Issue 1, miz C'hwevrer 2007, Marvel Comics</ref> Captain America a zo trec'h war Iron Man en emgann diwezhañ met paouezet eo gant ur strollad tud a-raok peurlazhañ Iron Man. Merzout a ra neuze e laka en arvar an dud a fell dezhañ gwareziñ. En em zaskoriñ a ra, ar boliserien a lak kefioù-dorn dezhañ, hag e weler [[Punisher]] o tastum e vaskl.<ref name="civilwar7">Mark Millar : Civil War, Volume 1, Issue 7, miz Genver 2007, Marvel Comics</ref> ===Marv Captain America=== Da-heul e zaskor e tamaller ur bern torfedoù da Steve Rogers. E-keit ha ma kaser anezhañ d'u lez-varn e tenn ur sniper warnañ. E-pad ar pennad reuz da-heul ez eo gloazet Captain America teir gwech ouzhpenn gant [[Sharon Carter]]. Kaset eo Rogers d'un ospital ma varv ennañ.<ref name="cav5n25">Ed Brubaker : Captain America, Volume 5, Issue 25, miz Meurzh 2007, Marvel Comics</ref> Aozet eo bet ar muntr gant Red Skull, [[Crossbones (comics)|Crossbones]] eo ar sniper ha [[Doctor Faustus (comics)|Dr. Faustus]] en deus lakaet da grediñ e oa bredvezeg [[S.H.I.E.L.D.]] hag eñ eo en deus lakaet Carter dindan gazelge.<ref name="cav5n25"/> Gwall skoet eo kumuniezh ar c'hourharozed gant ar muntr. E-pad ur pennad en em wisk [[Punisher]] tamm-pe-damm evel Captain America, ha [[Bucky#Winter Soldier|Winter Soldier]] ha [[Wolverine]] a glask veñjiñ o mignon. Laeret eo skoed Captain America gant Winter Soldier ha Punisher a ro dmaskl Captain America dezhañ<ref>''Punisher War Journal'' vol. 2, #11 (miz Du 2007)</ref> Douaret eo Captain America e bered broadel [[Arlington]], ma saver ur monumant d'e enoriñ. Met n'eo ket e gorf a zo douaret : Tony Stark, [[Hank Pym]] ha [[Janet Van Dyne]] a gas korf Rogers d'an arktik, e-lec'h ma oa bet kavet bloavezhioù a-raok. [[Namor]] a gemer perzh el lid ivez, hag e tou ne zeuio den da zirenkañ al lec'h.<ref>''Fallen Son: The Death of Captain America'' #1-5 (miz Even-miz Eost 2007)</ref>. Stark a resev ul lizher m'eo skrivet c'hoantoù diwezhañ Rogers : dav eo da Stark saveteiñ Bucky, ha daoust m'eo marvet Captain America en deus ezhomm ar bed anezhañ<ref>''Captain America'' #30 (miz Gwengolo 2007)</ref> [[Bucky]] a asant kinnig Stark hag e wisk dilhad Captain America, gant ma vo emren.<ref name="Captain America #34">''Captain America'' #34</ref> Derc'hel a ra Bucky skoed Captain America, met cheñch a ra dilhad, hag e toug ivez ur bistolenn hag ur gontell.<ref name="Captain America #34"/> [[Thor (Marvel)|Thor]] a zeu a-benn da eskemm gant spered Steve Rogers da-geñver kentañ deiz-ha-bloaz e varv. Dont a ra a-benn Thor da lakaat holl vedia tredan SUA da chom a-sav e-pad ur vunutenn da enoriñ Captain America.<ref>''Thor'' vol. 3, #11 (miz Here 2008)</ref>. ===Distro Steve Rogers=== Kadarnaet e voe gant ''New York Daily News'' ha Newsarama e teufe Steve Rogers en-dro. An istor a grogas e #600<ref>[https://web.archive.org/web/20130122133343/http://www.newsarama.com/comics/060915-Cap-Reborn.html]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20100118012225/http://www.nydailynews.com/entertainment/arts/2009/06/15/2009-06-15_some_comic_relief_captain_america_is_coming_back_to_life_in_a_new_fivepart_serie.html]</ref> D'ar [[1añ a viz Gouere]] [[2009]] e voe bev Steve Rogers en-dro en heuliad 6 levrenn anvet ''[[Captain America: Reborn]].''<ref>http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/06/15/captain.america/index.html CNN : Captain America, thought dead, comes back to life - CNN.com</ref>. ===Captain America: Reborn=== E ''Captain America: Reborn'' #1 e tizoloer ne oa ket marv Steve Rogers, met kaset difiñv en egor hag en amzer. Klask a ra Red Skull implijout Sharon Carter hag ur mekanik krouet gant Doctor Doom a-benn adtapout Rogers, met dre ma'z eo bet distrujet ar mekanik gant Sharon e pourmen Rogers en egor hag en amzer. E-pad unan eus ar beajoù-se e komz ouzh Vision,<ref>Ed Brubaker: Captain America: Reborn, Volume 1, Issue 3, miz Gwengolo 2009, Marvel Comics</ref>, hag a ro ar gemennadenn da [[Reed Richards]], hag eñ a gompren ez eo gant Sharon e c'hallo adtapout Rogers. Met re ziwezhat en em gav Reed pa zeu a-benn Red Skull da gontrolliñ korf Steve ha da implijout anezhañ a-enep Bucky<ref>Ed Brubaker : Captain America: Reborn, Volume 1, Issue 4, miz Du 2009, Marvel Comics</ref>. Er c'homic ''Captain America: Who Will Wield the Shield?'' (one-shot), hag a c'hoarvez goude fin ''Reborn''<ref>[https://web.archive.org/web/20100702034815/http://www.comicbookresources.com/?page=preview&id=4087&disp=table ''Captain America: Who Will Wield the Shield?'' #1 preview @ Comic Book Resources]</ref> en em c'houlenn Rogers hag-eñ e talv ar boan e wiskfe dilhad Captain America en-dro. Santout a ra eo gouest Bucky da vezañ Capatin America. E-pad un dro-c'hed e kej Rogers ouzh Bucky ha Black Widow. Bucky a wel anezhañ hag e taol e skoed dezhañ. Goude-se ec'h adro Rogers e skoed da Bucky, hag a nac'h kemer anezhañ dre ma'z eo distro Rogers ha dre ma soñj dezhañ ez eo Rogers ar gwir Captain America. Rogers a lavar da Bucky n'eo ket sur en dije c'hoant da vezañ Captain America en-dro hag e c'houlenn gantañ, ar pezh a zegemer Bucky a-benn ar fin. Diwezhatoc'h e c'hortoz Rogers en Ti gwenn hag e komz ouzh [[Barack Obama]]. Pardonet eo Rogers gant ar prezidant. Pa zispleg Rogers da Obama e c'hellje dilezel e berzh a Captain America e respont ar prezidant e c'hallfe kinnig dezhañ un dra "a bouez bras-kenañ"<ref>Ed Brubaker : Captain America: Who Will Wield the Shield?, Volume 1, Issue 1, miz Kerzu 2009, Marvel Comics</ref>. ===Siege=== Kemennet eo bet e stourmfe Captain America asambles gant [[Thor (Marvel)|Tho]]r hag [[Iron Man]], ar pezh ne oa ket c'hoarvezet pell'zo, da-geñver darvoudoù Siege, hag a vo klozadur pennad Dark Reign<ref>http://comics.ign.com/articles/103/1034124p1.html Richard George : Marvel Lays Siege to Dark Reign, IGN.com, 12 a viz Here 2009</ref>. E dibenn ''Dark Avengers Annual'' #1 e weler Bucky Barnes e Captain America. O komz ouzh Steve Rogers (gwisket e du) emañ, hag o sellout ouzh Noh-Varr emaint<ref>''Dark Avengers Annual '' #1</ref> Degemer a ra New Avengers en e ziazez-lec'h goude ma vefe bet distrujet ranndi Barnes gant Dark Avengers.<ref>''New Avengers Annual'' #3</ref> Digoradur Siege a echu pa wel Steve Norman Osborn hag e strollad Dark Avengers o tizorniañ Thor er skinwel.<ref>''Siege'' #1</ref>. En eil niverenn ''Siege'' emañ Steve Rogers o prientiñ mont da Asgard gant ur strollad gourharozed ennañ Nick Fury, Spider-Man ha Bucky. A-raok ma loc'hfent war-du Asgard, e lavar Steve Rogers (gwisket e Captain America) da Bucky en deus ezhomm eus e skoed a-benns tourm ouzh Dark Avengers.<ref>''Siege'' #2</ref>. ===Heroic Age=== E dibenn "Siege" ez eo galvet Steve Rogers da vont d'an Ti gwenn ma kinnig ar prezidant dezhañ bezañ e penn surentez ar Stadoù-Unanet. Asantiñ a ra Rogers gant ma vo laosket d'ober evel ma fell dezhañ. Nullet eo lezenn niveradeg ar c'hourahrozed ([[saozneg]] : ''Super-Human Registration Act'') hag e-pad un emvod en Avenger Tower e lavar Rogers d'ar re all ez eo penn-kentañ un pennad nevez hag en deus ezhomm eus o sikour<ref>''Siege'' #4</ref> Goude-se e weler Steve oc'h ober war-dro bac'hañ Norman Osborn e toull-bac'h [[The Raft (comics)|The Raft]]. Deuet eo da vezañ Captain Steve Rogers.<ref>''Dark Avengers'' #16</ref>. ==Enebourien== Abaoe 60 vloaz ma stourm Captain America en deus bet tro da gejañ ouzh enebourien arouezius eus an enepamerikaniezh : nazied ([[Red Skull]], [[Baron Zemo]]), neveznazied ([[Crossbones (comics)|Crossbones]], [[Doctor Faustus (comics)|Doctor Faustus]]), faskourien ([[Advanced Idea Mechanics|AIM]], [[Arnim Zola]]), komunourien ([[Aleksander Lukin]]) ha sponterien ([[HYDRA]]). ==Galloudoù ha perzhioù== N'en deus Captain America tamm galloud dreistordinal ebet, met un de kreñv, gwevn, bliv eo, a-drugarez d'ar serom a zo bet roet dezhañ.<ref name="steetsofpoison">''Captain America'' #372-#378 (miz Mae-miz Du 1990)</ref> A-drugarez d'ar serom eo ivez kaletoc'h evit forzh piv bennak e vefe.<ref name="captainamerica65anniversary">''Captain America 65th Anniversary Special'' (miz Mae 2006)</ref> Sed penaos e tispleger e chomas bev e-keit ha ma oa er skorn. Anavezout mat a ra ivez kement tra a denn d'an arme, ha barrek eo war ar judo, ar boks, ar c'hickboxing hag an embregrezh korf. Ar spiañ a anavez ivez, dre forzh labourat evit [[S.H.I.E.L.D.]]. Ken barrek eo ken e c'hall tizhout meur a enebour pa daol e skoed. Unan eus gourharozed varrekañ Marvel eo a-fet barregezhioù d'en em gannañ.<ref name="captainamerica302">''Captain America'' #302 (miz C'hwevrer 1985)</ref>{{,}}<ref name="captainamerica375">''Captain America'' #375 (miz Eost 1990)</ref> Goude bezañ stourmet ouzh ar [[Wehrmacht]] en deus desket Rogers, ha ne c'hell ket bezañ lakaet dindan gazelg-ê. N'eo ket direnket gant ar gaz ivez. Sed ar pezh a brouas pa stourmas ouzh Prometheus hag e voe trec'h warnañ. Rogers a lavaras e oa dre stourm ouzh ar Wehrmacht en doa desket chom war evezh<ref>''[[JLA/Avengers|Avengers/JLA]]'' #4 (miz Mae 2004)</ref>. ===Armoù ha dafar=== [[File:CapShield01.jpg|thumb|120px|<div class="center">Skoed, 1941.</div>]][[File:CapShield03.jpg|thumb|120px|<div class="center">Skoed, 1941-1949.</div>]][[File:CapShield05.jpg|thumb|120px|<div class="center">Skoed, 1964-2011.</div>]] A-hed an istorioù ec'h implij Captain America meur a skoed. An hini implijetañ a zo diazezet war ur meskaj vibraniom ha dir ha dizistrujus eo<ref>''Captain America'' #303-304 (miz Meurzh-miz Ebrel 1985)</ref> Savet eo bet ar skoed-se gant [[Dr. Myron MacLain]] diwar urzh ar prezidant [[Franklin Delano Roosevelt]]. Gallout a ra ivez Captain America bannañ e skoed, evel ma weler e "Captain America Foils the Traitor's Revenge" e ''Captain America Comics'' #3 (miz Mae 1941).<ref>Thomas, Roy, ''Stan Lee's Amazing Marvel Universe'' (Sterling Publishing, New York, 2006), p. 11. ISBN 1-4027-4225-8; ISBN 978-1-4027-4225-5.</ref>. Gellout a ra ar skoed bezañ implijet gant gourharozed all, evel ma lenner e [[Cable (comics)|Cable]]. Ennañ e lenner ivez e vo eus ar skoed en dazont, ha Cable a implij anezhañ pa vez o stourm, hag e toug anezhañ evel un arouez<ref>''[[Cable and Deadpool]]'' #25</ref>. Gwarezet eo Captain America diouzh an tan a-drugarez d'e zilhad, ha dindanañ e wisk ur jiletenn a warez anezhañ diouzh tennoù e enebourien. Er penn-kentañ e oa distag e vaskl diouzh peurrest e zilhad, ar pezh en dije gellet lakaat anezhañ da vezañ anavezet. Kemmet ha kreñvaet eo bet ar maskl gantañ, ha staget ouzh peurrest e zilhad. Abaoe en deus Captain America embannet piv e oa e gwirionez. Evel ezel eus Avengers en deus Rogers ur gartenn Avengers renk a-raok. Captain America a implij ivez ur marc'h-tan [[Harley Davidson]] dibar (bet kemmet e labourva armoù [[S.H.I.E.L.D.]]) hag ur van bet savet gant [[Wakanda (comics)|Wakanda]] Design Group. ==Dastumadoù comics== {| class="wikitable" |- ! Titl !! Comics dastumet !! ISBN |- | '''Essential Captain America, Vol. 1 ''' | ''Tales of Suspense'' #59-99; ''Captain America'' (vol.1) #100-102 | SC: ISBN 0-7851-3006-3 |- | '''Essential Captain America, Vol. 2 ''' | ''Captain America'' (vol.1) #103-126 | SC: ISBN 0-7851-0827-0 |- | '''Essential Captain America, Vol. 3''' | ''Captain America'' (vol.1) #127-156 | SC: ISBN 0-7851-2166-8 |- | '''Essential Captain America, Vol. 4''' | ''Captain America'' (vol.1) #157-186 | SC: ISBN 0-7851-2770-4 |- | '''Captain America: Secret Empire ''' | ''Captain America'' (vol.1) #169-176 | SC: ISBN 0-7851-1836-5 |- | '''Captain America: Nomad ''' | ''Captain America'' (vol.1) #177-186 | SC: ISBN 0-7851-2197-8 |- | '''Captain America: Madbomb ''' | ''Captain America'' (vol.1) #193-200 | SC: ISBN 0-7851-1557-9 |- | '''Captain America: Bicentennial Battles ''' | ''Captain America'' (vol.1) #201-205; ''Bicentennial Battles'' #1 | SC: ISBN 0-7851-1726-1 |- | '''Captain America: Swine ''' | ''Captain America'' (vol.1) #206-214; ''Captain America Annual'' #3-4 | SC: ISBN 0-7851-2078-5 |- | '''Captain America: War and Remembrance ''' | ''Captain America'' (vol.1) #247-255 | SC: ISBN 0-7851-2693-7 |- | '''Captain America: Deathlok Lives ''' | ''Captain America'' (vol.1) #286-288 | SC: ISBN 0-7851-0019-9 |- | '''Captain America: The Bloodstone Hunt ''' | ''Captain America'' (vol.1) #357-364 | SC: ISBN 0-87135-972-3 |- | '''Captain America: Streets of Poison ''' | ''Captain America'' (vol.1) #372-378 | SC: ISBN 0-7851-0057-1 |- | '''Captain America: Fighting Chance: Denial ''' | ''Captain America'' (vol.1) #425-430 | SC: ISBN 0-7851-3738-6 |- | '''Captain America: Fighting Chance: Acceptance ''' | ''Captain America'' (vol.1) #431-437 | SC: ISBN 0-7851-3739-4 |- | '''Captain America: Operation Rebirth ''' | ''Captain America'' (vol.1) #444-448, 450-454 | SC: ISBN 0-7851-3126-4 |- | '''Heroes Reborn: Captain America ''' | ''Captain America'' (vol.2) #1-12 | SC: ISBN 0-7851-2339-3 |- | '''Captain America: To Serve and Protect ''' | ''Captain America'' (vol.3) #1-7 | SC: ISBN 0-7851-0838-6 |- | '''Captain America: The New Deal ''' | ''Captain America'' (vol.4) #1-6 | SC: ISBN 0-7851-1101-8 |- | '''Captain America: The Extremists ''' | ''Captain America'' (vol.4) #7-11 | SC: ISBN 0-7851-1102-6 |- | '''Captain America: Ice ''' | ''Captain America'' (vol.4) #12-16 | SC: ISBN 0-7851-1103-4 |- | '''Captain America: Cap Lives ''' | ''Captain America'' (vol.4) #17-20; ''Tales of Suspense'' #66 | SC: ISBN 0-7851-1318-5 |- | '''Captain America: Homeland ''' | ''Captain America'' (vol.4) #21-28 | SC: ISBN 0-7851-1396-7 |- | '''Captain America and The Falcon: Two Americas ''' | ''Captain America and The Falcon'' #1-4 | SC: ISBN 0-7851-1424-6 |- | '''Avengers Disassembled: Captain America ''' | ''Captain America'' (vol.4) #29-32; ''Captain America And The Falcon'' #5-7 | SC: ISBN 0-7851-1648-6 |- | '''Captain America and The Falcon: Brothers And Keepers ''' | ''Captain America and The Falcon'' #8-14 | SC: ISBN 0-7851-1568-4 |- | '''Captain America: Winter Soldier, Book One ''' | ''Captain America'' (vol.5) #1-7 | SC: ISBN 0-7851-1920-5 |- | '''Captain America: Winter Soldier, Book Two ''' | ''Captain America'' (vol.5) #8, 9, 11-14 | SC: ISBN 0-7851-1921-3 |- | '''Captain America: Red Menace, Book One ''' | ''Captain America'' (vol.5) #15-17; ''Captain America 65th Anniversary Special'' | SC: ISBN 0-7851-2321-0 |- | '''Captain America: Red Menace, Book Two ''' | ''Captain America'' (vol.5) #18-21 | SC: ISBN 0-7851-2225-7 |- | '''Captain America: Civil War ''' | ''Captain America'' (vol.5) #22-24; ''Winter Soldier: Winter Kills'' | SC: ISBN 0-7851-2798-4 |- | '''The Death of Captain America, Vol. 1: The Death of the Dream ''' | ''Captain America'' (vol.5) #25-30 | SC: ISBN 0-7851-2423-3 |- | '''The Death of Captain America, Vol. 2: The Burden of Dreams ''' | ''Captain America'' (vol.5) #31-36 | SC: ISBN 0-7851-2424-1 |- | '''The Death of Captain America, Vol. 3: The Man Who Bought America ''' | ''Captain America'' (vol.5) #37-42 | SC: ISBN 0-7851-2971-5 |- | '''Captain America: The Man with No Face ''' | ''Captain America'' (vol.5) #43-48 | SC: ISBN 0-7851-3163-9 |- | '''Captain America: Road to Reborn ''' | ''Captain America'' (vol.5) #49-50, 600-601 | HC: ISBN 0-7851-4174-X |- | '''Captain America: Reborn ''' | ''Captain America: Reborn'' #1-6 | HC: ISBN 0-7851-3998-2 |- |} ==Notennoù== {{Daveoù |bannoù=2}} ==Levrlennadur== * Daniels, Les. ''Marvel: Five Fabulous Decades of the World's Greatest Comics''. Harry N. Abrams, Inc., 1993. ISBN 0-8109-8146-7 * Gladstone, Brooke. [https://web.archive.org/web/20070319151100/http://www.onthemedia.org/transcripts/2007/03/09/07 On The Media (March 9, 2007): Transcript (and streaming audio) of "Death to America"] * Powell, Matt. [http://www.wizarduniverse.com/magazine/wizard/003800596.cfm ''Wizard'' (March 7, 2007): "Captain America Remembered"] * Wright, Bradford W. ''Comic Book Nation: The Transformation of Youth Culture in America''. Johns Hopkins, 2001. ISBN 0-8018-7450-5 * Simon, Joe and Simon, Jim. ''The Comic Book Makers''. Crestwood/II Publications, 1990 ==Liammoù diavaez== * [http://marvel.com/universe/Captain_America_%28Steve_Rogers%29 Captain America e lec'hienn Marvel] * [https://web.archive.org/web/20090803072214/http://comicbookdb.com/character.php?ID=208 Captain America e lec'hienn Comic book db] * [http://www.captainamericalibrary.com/ Captain America Library] {{Avengers}} [[Rummad:Marvel Comics]] 1o1ct5wpd4df5eh3rkjjtft2h4jfrw5 0 82382 2191196 1929032 2026-05-17T06:12:02Z Carsten Steger 64771 Aerial image of Vis inserted. 2191196 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Aerial image of Vis (view from the southwest).jpg|right|220px|Vis]] [[Skeudenn:Croatia - Vis.PNG|right|200px|Pelec’h emañ enez Vis e Dalmatia]] '''Vis''' (''Lissa'' en [[italianeg]], ''Ἴσσα - Issa'' e [[gresianeg]]) zo un enezenn eus [[Kroatia]], war aod [[Dalmatia]], dirak kêr [[Zadar]]. En em astenn a ra war 90 km² ha 3617 den zo o chom enni (2001). [[Vis (kêr)|Vis]] eo ar gêr vrasañ ({{formatnum:1960}}annezad e 2001). E-pad meur a gantved e oa bet stag ouzh [[Venezia]], betek [[1797]]. Goude se e voe troe-ha-tro e [[Rouantelezh Italia (1805-1814)|Rouantelezh Italia]], e [[Proviñsoù Illiria]], en [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria]], e [[Yougoslavia]] hag e Kroatia, evel ar peurrest eus Dalmatia. E-pad an [[Eil Brezel-bed]] e voe ul lec’h repu evit [[Josip Broz Tito|Tito]], a oa kuzhet en ur vougev en enezenn. Betek 1989 e oa un dachenn miret evit morlu Yougoslavia. N’eo nemet abaoe dizalc’hidigezh Kroatia eo digor d’an dud diavaez. [[Rummad:Inizi Kroatia]] [[Rummad:Inizi Mor Adria]] 9jwz9tbhp2o3ksukqpynwqpwfh9jzqx 0 83721 2191189 1980753 2026-05-16T20:57:50Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2191189 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |+ ! colspan="2" style="background-color: #adafda" |'''Kumunioù Bro-C'hall''' |- |- align="center" |Anv |'''Escautpont''' |- align="center" |Skoed |[[Skeudenn:Blason de la ville de Escaudain (59) Nord-France.svg|90px]] |- align="center" |Lec'hiadur Escautpont en [[Arondisamant Valenciennes]] | |- align="center" |[[Riez]] |{{Bro-C'hall}} |- align="center" |[[Rannvro]] |{{FR-NPDC}} |- align="center" |[[Departamant]] |{{FR-Norzh}} |- align="center" |[[Bro hengounel]] | |- align="center" |[[Arondisamant]] |[[Arondisamant Valenciennes|Valenciennes]] |- align="center" |[[Etrekumuniezh]] |Communauté d'agglomération de la Porte du Hainaut |- align="center" |[[Kanton]] |[[Kanton Condé-sur-l'Escaut|Condé-sur-l'Escaut]] |- align="center" |[[Kod INSEE]] |59207 |- align="center" |[[Kod-post]] |59277 |- align="center" |Maer |Francis Mariage |- align="center" |Amzer-gefridi |[[2008]]-[[2014]] |- align="center" |Gorread |5,78&nbsp;km² |- align="center" |Led |50° 25' 30" Norzh |- align="center" |Hed |03° 33' 34" Reter |- align="center" |Uhelder kreiz |28 m |- align="center" |Uhelder bihanañ |17 m |- align="center" |Uhelder brasañ |41 m |- align="center" |Poblañs hep kontoù doubl |4 211 <small>(2007)</small> |- align="center" |Stankter |728 a./km² |- align="center" |Lec'hienn ar gumun | [https://web.archive.org/web/20220227160959/https://www.escautpont.fr/ Escautpont] |- |} '''Escautpont''' a zo ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] [[Norzh (departamant)|Norzh]] e [[Bro-C'hall]]. == Gerdarzh == * ''Pont an Escaut'', ''Scaldis pons'' e [[latin]], ''Escautpont'' e [[galleg]]. == Istor == == Monumantoù ha traoù heverk == == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Escaut]] emañ '''Escautpont'''. == Emdroadur ar boblañs 1800-2007 == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:700 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:350 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1800 from:0 till: 514 bar:1806 from:0 till: 639 bar:1821 from:0 till: 619 bar:1831 from:0 till: 671 bar:1836 from:0 till: 627 bar:1841 from:0 till: 706 bar:1846 from:0 till: 885 bar:1851 from:0 till: 897 bar:1856 from:0 till: 950 bar:1861 from:0 till: 1034 bar:1866 from:0 till: 1136 bar:1872 from:0 till: 1218 bar:1876 from:0 till: 1320 bar:1881 from:0 till: 1380 bar:1886 from:0 till: 1527 bar:1891 from:0 till: 1579 bar:1896 from:0 till: 1747 bar:1901 from:0 till: 2251 bar:1906 from:0 till: 2550 bar:1911 from:0 till: 2715 bar:1921 from:0 till: 2671 bar:1926 from:0 till: 4015 bar:1931 from:0 till: 4168 bar:1936 from:0 till: 3992 bar:1946 from:0 till: 3999 bar:1954 from:0 till: 5530 bar:1962 from:0 till: 5953 bar:1968 from:0 till: 5757 bar:1975 from:0 till: 5234 bar:1982 from:0 till: 4742 bar:1990 from:0 till: 4327 bar:1999 from:0 till: 4204 bar:2006 from:0 till: 4210 bar:2007 from:0 till: 4211 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> <ref>Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == == Tud == == Liammoù diavaez == == Dave ha notennoù== <references/> [[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]] 4xi8qxj07vg3exshg2cay1kg7gt0op4 0 87315 2191199 1564274 2026-05-17T09:09:33Z Jeanne Angerie 69197 ouzhpennañ liammoù 2191199 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} '''Viviane Hélias''', merc'h ur c'hemener, a zo ur vroderez vreizhat, genidik eus [[Bro an Aven]]. == Enorioù == Resevet he deus [[Kolier an Erminig]] e 2008<ref>https://www.skoluhelarvro.bzh/liste-hermines/viviane-helias/</ref>{{,}}<ref>https://www.letelegramme.fr/finistere/quimper-29000/spanbroderiespan-deux-vies-une-seule-passion-2494820.php</ref>. ==Levrlennadur== * 2007: ''Broderies en Bretagne'', Hélène Cario/Viviane Hélias, [[Coop Breizh]] ==Liammoù diavaez== * [http://filetsbleus.free.fr/costume/20ansdebrod.htm War'l Leur 20 ans de broderie] {{DEFAULTSORT:Helias, Viviane}} [[Rummad:Broderien Breizh]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] 25f8blwj3w1nhzaxe2cghmazg74lq1c 0 108678 2191187 2157982 2026-05-16T19:51:49Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2191187 wikitext text/x-wiki [[Restr:1000-ast.png|140px|right|link=https://br.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pennadoù_a_ra_diouer_d%27ar_Wiki-mañ]] [[Restr:SNAP-8 Developmental Reactor.jpg|thumb|<div class="center">Dazgwereder SNAP-8 DR (1968-1969)<br><small>0,6-1 MW, trelosk [[uraniom|U]]-[[zirkoniom|Zr]], yenaer [[natriom|Na]]-[[kaliom|K]]</small></div>]] [[Restr:TrigaReactorCore.jpeg|thumb|<div class="center">Kalon un dazgwereder derc'hanel<br />250 kW evit ober skinlunioù<br><small>''Idaho National Laboratory''</small></div>]] '''Gremm derc'hanel'''<ref>Geriadur Martial Ménard, ''Énergie''/PHYS. ''Energie nucléaire'', p. 494-a.</ref>, '''gremm atomel'''<ref>diwar Geriadur Martial Ménard, ''Atomique'', p. 112-b.</ref>, '''energiezh nukleel'''<ref>[http://www.opab-oplb.org/TERME/%C3%A9nergie+nucl%C3%A9aire/NOM/0/LANGUE/_FR/opTER/TER_DOMAINE_FR++asc+%2CTER_TERMEVEDETTE_FR++asc/cpTER/a363d8717af804d32ca4/mpTER/30/TPL_CODE/TPL_TERMOFIS/FpTER/Rechercher/87-termofis.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>{{,}}<ref>[http://www.brezhoneg21.com/geriadurGB.php Brezhoneg 21]</ref>, a reer eus ar [[energiezh|gremm]] a vez ganet a-emdarzh pe ent-kalvezadel gant an [[dazgwered derc'hanel|dazgweredoù derc'hanel]]. Sterioù arall zo d'an termen evelato, evel ar kenderc'hañ gremmoù [[tredan]]el, gwrezel ha treloc'hel diwar dazgweredoù derc'hanel, hag o arver peoc'hiek pe vrezelgar ; gant ar bomm "gremm derc'hanel" e vez graet neuze evit komz eus disoc'h un dazgwered koulz hag eus ar ouiziegezh hag ar c'halvezerezh a ro tro da arverañ ar gremm-se a-benn bastañ da ezhommoù [[Mab-Den|mab-den]] er bed a-vremañ. E [[nukleüs (an atomoù)|derc'hano]]ù un nebeud [[izotop]]où eus lod [[elfenn gimiek|elfennoù kimiek]] (skinizotopoù) e c'hoarvez an dazgweredoù-se. [[Skiriadur derc'hanel|Skiriadur]] an [[uraniom]] U-235 (²³⁵U) eo an hini anavezetañ peogwir ez eo drezañ ez a an darn vuiañ eus an dazgweredoù derc'hanel en-dro ha peogwir ez eo an izotop paotañ war an [[Douar (planedenn)|Douar]] hag e diabarzh ar [[stered]]. Izotopoù arall a c'haller arverañ, evel ar [[strontiom]] ⁹⁰Sr, ar [[poloniom]] ²¹⁰Po, an [[toriom]] ²³²Th pe ar [[plutoniom]] ²³⁹Pu. Meur a galvezerezh hag a skiant a implij ar gremm derc'hanel : ar c'henderc'hañ tredan eo an hini muiañ-anavezet, hogen en [[henoniezh]] e vez arveret hag er [[mezekniezh|vezekniezh]] ivez. Ar skiriadur derc'hanel (torret e vez derc'han [[atom]]où pounner) hag an [[uniadur derc'hanel]] (kendeuzet e vez derc'hanoù atomoù skañv) eo ar c'halverezhioù muiañ-arveret evit kenderc'hañ gremm a c'haller implijout. Disheñvel eo an elfennoù hag ar c'halvezerezhioù hervez ma venner kaout dazgweredoù mestroniet, evel pa genderc'her tredan, pe zireol evel ar re a c'hoarvez en [[arm nukleel|armoù derc'hanel]].<br /> Un trede doare zo, anvet "ganerioù gwrezel dre skinizotopoù" (GGS)<ref>[[Saozneg]] : ''Radioisotope Thermoelectric Generator (RTG)''</ref>, a implijer en [[daspugner]]ioù hirbadus a vag ardivinkoù na lonkont ket kalz tredan : dastumet e vez ar wrez a zeu eus digevanidigezh skinizotopoù kent he zreiñ da dredan. Dindan stumm rannigoù war lusk e vez ar gremm a vez ganet gant an dazgweredoù derc'hanel. Harzet e vez o fiñvoù gant ar metoù, ar pezh a ro gwrez a vez troet e gremm treloc'hus a-drugarez da [[keflusker dre ezleskiñ|gefluskerioù dre ezleskiñ]] evel [[troellrod]]où-dre-[[burezh|vurezh]]. Tu zo da arverañ ar gremm-se evit kas listri bras war [[mor|vor]] pe genderc'hañ tredan er [[kreizenn derc'hanel|c'hreizennoù derc'hanel]]. Perzh dibar ar gremm derc'hanel eo ar feur etre [[mas|tolz]] an danvez arveret ha perzhioù uhel ar gremm a vez deveret dioutañ ; uheloc'h eget forzh pe c'hremm arall anavezet eo, petra bennak ma n'eo ket gwall efedus ar c'halvezerezh-se, pa goller etre 86 ha 90% eus ar gremm a vez ganet. Bras-divent eo ar c'hementad gremm a vez ganet, abalamour da dolz ar rannigoù a implijer hag a dro war-eeun da c'hremm en abeg d'ar feur etre an tolz hag ar gremm evel m'eo bet displeget gant ar [[fizik]]our [[Alamagn|alaman]] [[Albert Einstein]] ([[1879]]-[[1955]]). == Istor == [[Restr:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|thumb|<div class="center">Henri Becquerel</div>]] === Dazgweredoù derc'hanel === E [[1896]] e verzas ar fizikour [[Bro-C'hall|gall]] [[Henri Becquerel]] ([[1852]]-[[1908]]) e veze eztaolet skinoù gant lod elfennoù kimiek. Gantañ ha gant fizikourion arall evel [[Marie Curie]] ([[1867]]-[[1934]]) e voe studiet ar skinoù-se, a oa disheñvel diouzh ar [[skinoù X]] a oa anavezet dija. Tri doare skinoù a voe termenet, hag anvet [[skinoù α|α]] ''alpha'', [[skinoù β|β]] ''beta'' ha [[skinoù γ|γ]] ''gamma'' diouzh teir lizherenn gentañ al [[lizherenneg c'hresianek]]. Buan e verzjont e teue ar skinoù-se eus derc'han an atomoù evel ma oa bet deskrivet e [[1911]] gant ar fizikour [[Zeland-Nevez|zelandneveziat]] [[Ernest Rutherford]] ([[1871]]-[[1937]]). E [[1932]] e voe prouet bezoud an [[neutron]] gant ar fizikour [[Bro-Saoz|saoz]] [[James Chadwick]] ([[1891]]-[[1974]]) ; gant an [[Aostria]]n [[Wolfgang Ernst Pauli]] ([[1900]]-[[1958]]) e oa bet rakwelet daou vloaz abretoc'h. Raktal goude e verzas an [[Italia]]n [[Enrico Fermi]] ([[1901]]-[[1954]]) e oa neutronoù eus lod skinoù a vez ec'hodet e-kerzh argerzhioù dibar an digevanidigezh.<br /> A-hed ar [[bloavezhioù 1930]] e voe E. Fermi hag e skipailh o skinata tremen 60 elfenn gimiek gant neutronoù, ha dre an uraniom-235 e voe kenderc'het derc'hanoù [[bariom]], evel ma voe diskouezet en Alamagn gant [[Lise Meitner]] ([[1878]]-[[1968]]), [[Otto Hahn]] ([[1879]]-[[1968]]) ha [[Fritz Strassmann]] ([[1902]]-[[1980]]) – ar skiriadur derc'hanel kentañ bet graet biskoazh gant mab-den a oa c'hoarvezet e labourva Enrico Fermi eta.<br /> Da heul kavadenn E. Fermi e verzas ar Gall [[Jean Frédéric Joliot-Curie]] ([[1900]]-[[1958]]) e oa bet ganet neutronoù ouzhpenn ar bariom, ar pezh a roe tro da aozañ [[dasgwered ristennek|dazgweredoù ristennek]], da lavaret eo dazgweredoù o tegas reoù arall.<br /> Gant W. E. Pauli adarre e oa bet rakwelet an [[neutrino]] e 1930, a voe arsellet e [[1956]] gant an [[Stadoù-Unanet Amerika|Amerikan]] [[Clyde Cowan]] ([[1919]]-[[1974]]) hag e skipailh ; dre an neutrino e c'halled displegañ ar skinoù β. === Skiriadur derc'hanel === [[Restr:Oppenheimer Fermi Lawrence.jpeg|thumb|left|<div class="center">A gleiz da zehoù :<br>R. Oppenheimer, E. Fermi, E. Lawrence</div>]] "Skiriadur derc'hanel" a reer eus un dazgwered a c'hoarvez e derc'hanoù an atomoù pa vez rannet un derc'han pounner e reoù bihanoc'h ; neutronennoù dizalc'h, [[foton]] (skinoù γ peurliesañ), rannigoù α (derc'hanoù [[heliom]]) ha β ([[elektron]] ha [[pozitron]] uhel ar gremm enno) a vez kenderc'het ivez. Adalek miz Ebrel [[1939]] hag a-hed an [[Eil brezel-bed]] e tiorroas Alamagn un raktres gremm derc'hanel anvet ''[[Uranprojekt]]'' e-sell da genderc'hañ armoù derc'hanel. D'an 2 a viz Kerzu [[1942]] e voe kentradet kentañ dazgwereder derc'hanel Istor mab-den, ar ''Chicago Pile-1 (CP-1)'', e Skol-veur [[Chicago]] ; ur rann eus ar raktres ''[[Manhattan Project]]'' renet gant [[Robert Oppenheimer]] ([[1904]]-[[1967]]) e oa. Ne oa ket CP-1 an dazgwereder kentañ en Istor ar bed avat : unan naturel a oa en Oklo e [[Gabon]] daou vilion a vloavezhioù zo<ref>Sam Kean (2010), ''The Disappearing Spoon and Other True Tales of Madness, Love, and the History of the World from the Periodic Table of the Elements'', Little, Brown & Company, ISBN 978-0-316-05164-4 {{en}}</ref>.<br /> E stern an hevelep raktres e voe savet un dazgwereder kalz brasoc'h en ''[[Hanford Site]]'' e Stad [[Washington (stad)|Washington]] evit kenderc'hañ plutoniom hag arfonnañ uraniom, da lavaret eo kreskiñ an niver a izotopoù a c'haller skiriañ<ref>[http://www.techno-science.net/?onglet=glossaire&definition=3529 ''Techno-Sciences''] {{fr}}</ref>. D'ar 16 a viz Gouhere [[1945]] e voe lakaet ar vombezenn derc'hanel gentañ da darzhañ e gouelec'h Alamogordo ([[New Mexico]]) ; kevatal da 19 [[kilo|k]][[Tonenn (mas)|t]] [[trinitrotoluen]] (T. N. T. [[karbon|C]]₇[[hidrogen|H]]₅[[natriom|N]]₃[[oksigen|O]]₆) e voe galloud an darzhadenn. Da heul an taol-arnod-se e voe fardet div vombezenn arall, unan anvet ''Little Boy'' ("Paotrig", 16 kt TNT) diwar uraniom arfonnet<ref><span style="color:Green;">Uraniom arfonnet</span> : uraniom naturel (²³⁸U) ma 'z eus bet kresket ar c'hementad ag izotopoù ²³⁵U a c'haller skiriañ ; 0,72% ag U-238 zo en uraniom naturel peurlieasañ.</ref> a voe bannet war [[Hiroshima]] d'ar [[6 a viz Eost]] 1945 hag unan arall anvet ''Fat Man'' ("Gwaz Tev", 22 kt TNT) diwar blutoniom a voe bannet war [[Nagasaki]] d'an [[9 a viz Eost]] 1945. Da heul an div vannadenn-se e voe echuet an Eil brezel-bed gant daskor [[Japan]].<br /> Diouzh o zu, an Alamaned ne zeujont ket a-benn da beurechuiñ o raktres kent daskor Alamagn d'an [[8 a viz Mae]] 1945. Diwezhatoc'h e voe sevenet raktresoù derc'hanel gant [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel|U. R. S. S.]], a vannas he bombezenn gantañ d'an [[29 a viz Eost]] [[1949]], gant ar [[Rouantelezh-Unanet]] ([[3 a viz Here]] [[1952]]) ha Bro-C'hall ([[13 a viz C'hwevrer]] [[1960]]). Adal neuze e voe kevezerezh etre an daou vloc'had bet ganet diwar ar brezel, hini ar [[Reter]] ha hini ar [[Kornôg|C'hornôg]] ; dizale e voe pep hini anezho e-tailh da zistruj egile meur a wech. Ken abred hag e-kerzh ar [[bloavezhioù 1940]] e oa bet kinniget gant an [[amiral]] amerikan [[Hyman G. Rickover]] ([[1900]]-[[1986]]) fardañ dazgweredoù derc'hanel a-benn kenderc'hañ tredan evit treloc'hañ al [[lestr-spluj|listri-spluj]] a yae en-dro dre [[gazeoul|c'hazeoul]], un [[trelosk kondon]]. E [[1953]] e voe savet an dazgwereder kentañ, ha d'ar [[17 a viz Genver]] [[1955]] e voe loc'het al lestr-spluj nukleel kentañ, an ''USS Nautilis / SSN-571''<ref>[http://books.google.fr/books?id=rVMEAAAAMBAJ&pg=PA104&dq=Rickover&hl=en&sa=X&ei=hcbsTpK3GeqtsAL8243CCQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Rickover&f=false ''Life'', 08/09/1958] {{en}}</ref>.<br /> Adal neuze e voe arveret ar gremm derc'hanel evit loc'hañ listri bras, koulz re vrezel (listri-spluj, [[douger-nijerezioù|dougerioù-nijerezioù]]) ha re drevourel evel sammlistri ha skorndorrerioù : galloudus eo ar c'hefluskerioù derc'hanel, bihanoc'h int eget ar re [[keflusker dre enleskiñ|dre enleskiñ]], n'eus ket ezhomm da lestrañ tonennadoù a drelosk, ha pelloc'h e kasont hep ma vefe ret o boueta en-dro. Diwar skouer ar c'hefluskerioù-se e voe fardet reoù arall a-benn kenderc'hañ tredan ; ar c'hemmoù nemeto a voe degaset eo ar reolennoù surentez, ur c'hresk er galloud hag en efedusted, hag arver an teknologiezhioù nevesañ. Etre [[1950]] ha 1960, e [[Kanada]], e voe ijinet un doare nevez da fardañ dazgweredoù derc'hanel : e-lec'h mont en-dro dre uraniom arfonnet ha [[dour]] H₂O evit gorrekaat an dazgwered ez arveront uraniom naturel ha [[dour pounner]] [[deuteriom|D]]₂O (pe : ²H₂O) – un izotop eus an hidrogen eo an deuteriom ²₁D, a c'haller envel "hidrogen-2" ha notenniñ H-2 ivez.<br /> Lod dazgwerederioù da genderchañ tredan a zo gorrekaet gant karbon pe [[dazgwereder dre haloù teuz|haloù teuz]] ([[bariom]] pe [[beriliom|veriliom]] peurliesañ). Gant hevelep dazgwerederioù e voe kefluskeriet ar bombezer nukleel kentañ e [[1954]] ; dilezet eo bet ar c'halvezerezh-se da heul diorroadur ar [[fuc'hell gerc'hellañ etrekevandirel|fuc'helloù gerc'hellañ etrekevandirel]] (FKE, ''ICBM'' e saozneg evit ''InterContinental Ballistic Missile''). Stadoù zo, Bro-C'hall hag Italia en o zouez, a zibabas ijinañ o doare dezho da sevel dazgweredoù derc'hanel a-benn kenderc'hañ tredan. E [[1946]] e voe savet ''Clementine'' e [[Los Alamos]], an dazgwereder kentañ oc'h averañ neutronoù prim, diwar blutoniom, ha [[bevargant]] da yenaer. E [[1951]] e voe implijet ar c'halvezerezh-se da fardañ tredan, hag e [[1996]] e teuas ''Superphenix'', un dazgwereder prim 1 200 M[[Watt|We]] a c'halloud<ref>MWe : evit ''electric'', "tredanel" eo an ''e''.</ref>. Skinizotopoù ar plutoniom, an toriom hag an uraniom eo an trelosk, pa ne c'hallont ket bout skiriet gant neutronoù gwrezel, a zo re c'horrek.<br /> E deroù ar [[bloavezhioù 1950]] e kinnigas an Amerikan [[Ernest O. Lawrence]] ([[1901]]-[[1958]]) ober gant toriom hepken ha neutronoù diavaez evit fardañ un doare dazgwereder nevez, a reer [[dazgwereder iseizik|dazgwerederioù iseizik]] anezho : e-lec'h mont en-dro dre un dazgwered ristennek ez arveront ur [[c'hwimmer rannigoù]] evit kenderc'hañ neutronoù. E [[1993]] e voe ijinet gant an Italian [[Carlo Rubbia]] (bet ganet e 1934) ober gant ur c'hwimmer [[proton]]où.<br /> ''ADS'' a reer e saozneg eus hevelep dazgwerederioù, evit ''Accelerator Driven System'', a vefe "Reizhiad Sturiet dre C'hwimmer" e brezhoneg. ;Spletoù [[Restr:UsineHague.jpg|thumb|<div class="center">Greanti addanzen La Hague</div>]] Splet pennañ ar skiriadur derc'hanel eo na ober gant treloskoù kondon, ha neuze na ec'hodiñ [[tommadur ar blanedenn|aezhennoù gwered brouti]], ar pezh a zo pouezus e-kenver komenad [[Kyoto|Kyōto]] a redi ar Stadoù da baeañ un taos dre donennad CO₂ ec'hodet en [[atmosferenn|aergelc'h]] an [[Douar (planedenn)|Douar]]. Ouzhpenn-se e c'han kementadoù bras a c'hremm diwar nebeut a drelosk, ha trawalc'h a drelosk nukleel zo evit bastañ d'an ezhommoù e-pad ar c'hantved da zont. ;Displetoù Kevret gant kementadoù bras a c'hremm e kenderc'h ar skiriadur derc'hanel dilerc'hioù [[skinoberiegezh|skinoberiant]] a ranker etrepaouezañ e lec'hioù digenvez hag evezhiet e-pad pell.<br /> Tu zo ivez da addanzen an dilerc'hioù a-benn adtapout an uraniom hag ar plutoniom a zo chomet enno, evel ma vez graet abaoe [[1966]] e [[greanti addanzen La Hague|greanti addanzen]] [[La Hague]] (Bro-C'hall).<br /> Ec'hodadoù ameeun a c'hoarvez e-kerzh ar sevel kreizennoù derc'hanel, ar fardañ trelosk hag ar merañ an dilerc'hioù. Arvarus-kenañ eo an ec'hodadoù-se, a c'hall saotrañ an endro ha degas kleñvedoù marvus er boudoù bev.<br /> Kantvedadoù zo rekis evit ma tigenaozfe an dilerc'hioù – [[kuriom]], [[neptuniom]], [[amerikiom]] hag arall ; ret eo neuze o gwareziñ a-hed an amzer evit mirout outo ag ober droug pe zroug. Ouzhpenn-se e c'hallfe an dilerc'hioù-se bout laeret ha servijout da sevel armoù nukleel. === Uniadur derc'hanel === [[Restr:Fusion microcapsule.jpg|thumb|<div class="center">Klorennad deuteriom ha tritiom<br>evit un dazgwereder dre uniadur en ''NIF''</div>]] "Uniadur derc'hanel" a reer eus an argerzh fizikel ma kendeuzer meur a zerc'han atomel damheñvel o zolz (an niver a neutron hag a broton enno) a-benn kenaozañ un derc'han pounneroc'h. Kementadoù bras-divent a c'hremm a vez dilaosket ha lonket war an dro en argerzh-se, ma tro an [[danvez (fizik)|danvez]] da [[plasma (fizik)|blasma]].<br /> Dilaosket e vez gremm pa vez uniet daou zerc'han a zo skañvoc'h eget an [[houarn]] ⁵⁶₂₆Fe — en elfenn-mañ hag en [[nikel]] ⁵⁹₂₈Ni emañ ar muiañ a c'hremm kevanstagañ a vez endalc'het en un derc'han ; lonket e vez gremm pa vez uniet derc'hanoù pounneroc'h eget an houarn. E [[1940]], e stern ar ''Manhattan Project'', e voe studiet an uniadur derc'hanel evit fardañ bombezenno ; daou vloaz war-lerc'h e voe studiet perzh ar skiriadur evel trelosker an uniadur, ar pezh a lieskementje galloud ar vombezenn dre viliadoù. Dilezet e voe ar studiadennoù-se goude an Eil brezel-bed, betek ma lakaas U. R. S. S. he bombezenn gentañ da darzhañ e 1949.<br /> Da heul an darzhadenn-se e tivizas ar Stadoù-Unanet adkregiñ gant ar studiadennoù, ha d'ar [[1añ a viz Du]] [[1952]] e tarzhas ''Mike'', gant ur galloud a 10,4 Mt – da lavaret eo 472 gwech ar galloud a zistrujas Nagasaki seizh vloaz kentoc'h. Dav e voe gortoz betek 1957 evit ma vefed gouest da vestroniañ galloud an uniadur, da heul enklaskoù ar Saoz [[John D. Lawson (skiantour)|John D. Lawson]] ([[1923]]-[[2008]]) a embannas e vennozhioù evit fardañ dazgweredoù derc'hanel dre uniadur, [[Dezverk Lawson]]<ref>[http://www.phy.pku.edu.cn/~fusion/forum/download.php?id=350&sid=2d25936dn157461c6a138e3f4369c2a6 ''Peking University''] {{en}}</ref>, ma kinnig an amplegadoù a [[douester|zouester]], [[gwrezverk]] hag amzer a zo rekis evit ma talc'hfe uniadur derc'hanoù hidrogen. E 1946 avat e oa bet breouet an dazgwereder gwrezderc'hanel kentañ gant ar Rouantelezh-Unanet<ref>[https://web.archive.org/web/20160603015702/http://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/biblio?CC=GB&NR=817681&KC=&FT=E&locale=en_EP ''Espace Européen des Brevets''] {{fr}} {{en}}</ref>.<br /> E [[1951]] e voe loc'het pep a raktres uniadur derc'hanel gant ar Stadoù-Unanet ha gant U. R. S. S., a c'hounezas ar redadeg pa zeuas a-benn da delc'her un dazgwered gwrezderc'hanel stabil e [[1968]].<br /> Diouzh tro-vat Soviediz eo deveret ar raktres etrebroadel ''International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER)'' a zo o ren bremañ c'hoazh e lec'hienn [[Cadarache]] e [[kumun c'hall|kumun]] [[Sant Pau de Durança]] ([[Bouches-du-Rhône]], Bro-C'hall) ; pal ITER eo gwellaat arc'hwel ar c'hreizennoù derc'hanel ha kenderc'hañ nebeutoc'h a zilerc'hioù<ref>[http://www.science.gouv.fr/fr/dossiers/bdd/res/2803/la-fusion-controlee-le-reve-du-nucleaire-propre-/ ''Science.gouv.fr''] {{fr}}</ref>{{,}}<ref>[http://www.iter.org/ ''ITER''] {{en}} {{fr}}</ref>. E [[1962]] e voe kinniget un doare arall da seveniñ an uniadur, dre arverañ [[laser]]où evit ma 'z enbloskfe kloerennadoùigoù derc'hanoù hidrogen. Ret e voe gortoz ar [[bloavezhioù 1970]] avat evit ma vije fardet laseroù galloudus a-walc'h. Abaoe m'eo bet berzet ober taolioù-arnod nukleel en aergelc'h an Douar ez eus bet roet arc'hant d'ar soudarded evit ma vije kendalc'het gant ar studioù.<br /> E [[2010]] e voe graet an arnodennoù kentañ en ''National Ignition Facility (NIF)'' amerikan, hag en hevelep bloavezh e voe echuet sevel al ''Laser MégaJoule (LMJ)'' e Bro-C'hall. Ne c'hortozer ket gwall galz a c'hounez gremmel diwar an daou raktres avat, setu e vo ret hep mar sevel raktresoù arall a-benn fardañ dazgweredoù derc'hanel dre laser a c'hallje bout korvoet en un doare [[kenwerzh]]el. === Reizhiadoù derc'hanel arall === [[Restr:Cassini's RTG.jpg|thumb|left|<div class="center">GSS / ''RTG'' ar sonterez egor ''Cassini'' (1997)</div>]] Abaoe [[1800]] hag ijinadenn an daspugner kimiek gant [[Alessandro Volta]] ([[1745]]-[[1827]]) e c'haller ober gant ganerioù tredan a zo bihan ha hezoug. Da heul enklaskoù dizehan ez eus bet krouet daspugnerioù bihanoc'h-bihanañ ha galloudusoc'h-galloudusañ a bad pelloc'h-pellañ hag a zo bastus evit ezhommoù ar pemdez. En {{XXvet kantved}} avat ez eus bet ganet ezhommoù nevez, en abeg d'an ijinerezh [[egor]]el pergen : rekis eo ober gant reizhiadoù padus, gremmarboellus ha didrezalc'h.<br /> Meur a ziskoulm zo bet kavet, evel ar [[panell heoldredan|panelloù heoldredan]] hag ar [[pod trelosk|podoù trelosk]], hogen a-feur ma kreskas an ezhommoù e kreskas an niver a gudennoù da zirouestlañ : didalvoud eo ar panelloù heoldredan pa ne vez ket gouloù an [[Heol]] o skeiñ warno, da skouer. Neuze e voe klasket ha gallout a rajed ober gant ar gremm derc'hanel er raktresoù egorel. [[Restr:RTG before its installation on New Horizons.jpg|thumb|<div class="center">GSS ar sonterez ''New Horizons''<br>(e du)</div>]] E kreiz ar bloavezhioù 1950, er Stadoù-Unanet, e voe klasket ober gantañ en egor ; da neuze e voe savet ar ganerioù gwrezel dre skinizotopoù (GGS / ''RTG'') kentañ, a gaved talvoudus koulz evit an [[egorlestr|egorlistri]] hag an enklaskoù derc'hanel war an Douar. Dre an digevanidigezhioù α ha β e reer en hevelep dazgweredoù : troet e vez gremm fiñvel ar rannigoù e gwrez, a dreuzfurmer e tredan. Ar poloniom-210, ar plutoniom-238, an amerikiom-241 hag ar c'huriom-244 eo ar skinizotopoù arveret an aliesañ a-douez an tregont a c'haller implijout. Betek 40% e sav efedusted an doare ober, ha dek mil gwech muioc'h a dredan a c'haller derc'hel en daspugnerioù-se eget er re a veze implijet betek-henn.<br /> E [[1959]] e voe diskouezet ar GSS kentañ, e [[1961]] e voe bannet unan 2,7 W en egor e bourzh ul [[loarell]] vilourel a voe maget pemzek bloavezh-pad. Hevelep ganerioù a voe arveret er raktresoù ''[[Pioneer]]'' ([[1958]]-[[1978]]), ''[[Voyager]]'' (adalek [[1977]])<ref>D'ar 25 a viz Eost 2012 e voe ''Voyager 1'' an ardivink kentañ graet gant mab-den o vont er-maez eus [[koskoriad an Heol]] ; goude 2016 e vo heuliet gant ''Voyager 2'', mard a pep tra evel rakjedet.</ref>, ''[[Galileo (egorlestr)|Galileo]]'' ([[1989]]-[[2003]]), ''[[Ulysses]]'' ([[1990]]-[[2009]]) a-douez reoù arall. Ur GSS zo war bourzh ar sonterez egor ''New Horizons'' a voe bannet e [[2006]] a-benn tizhout [[Ploudon (planedenn)|Ploudon]] e 2015.<br /> En tu arall da bourchas tredan e c'hall ar generioù-se ober gant o gwrez evit mirout ouzh al listri a skornañ pa vezont pell diouzh an Heol, evel en egor etresteredel pe e [[pennahel]]où al [[Loar]]. E [[1966]] e voe staliet ar GSS douarel kentañ war un enezenn didud anvet Fairway Rock, e [[strizh-mor Bering]] a-vaez da [[Alaska]] ; gantañ e voe maget [[tour-tan]] an enezenn betek [[1995]]. Kalz tourioù-tan zo bet maget evel-se, war-dro pennahelioù an Douar pergen, en o-zouez tremen 1 000 war tiriad Soviediz. War dachenn ar [[mezegiezh|vezegiezh]] ez arverer hevelep ganerioù en [[fraouer kalon|fraouerioù kalon]] a sikour gant mont en-dro ar [[kalon|c'halonoù]] klañv. Betek ar [[bloavezhioù 1960]] e veze graet gant daspugnerioù [[bevargant|Hg]]-[[zink|Zn]] a bade tri bloavezh ; en dekvloazhiad da heul e veze implijet reoù [[litiom]] a bade dek vloaz, ar pezh a voe kavet bastus gant ar vezeien, petra bennak ma oa ret o erlerc'hiañ meur a wech. Adalek kreiz ar [[bloavezhioù 1980]] e voe degaset daspugnerioù derc'hanel a c'haller ensteudañ e [[korf]] un den yaouank da badout a-hed e vuhez – met hiziv an deiz ez eus c'hoazh tud o vevañ a-drugarez da zaspugnerioù litiom. == Pennaennoù fizikel == [[Restr:Isotopes and half-life.PNG|thumb|<div class="center">Hanterhoali<ref><span style="color:Green;">Hanterhoali</span> (fizik derc'hanel) : an amzer rekis ha tebek evit ma tigevanfe an hanter eus atomoù distabil ha skinoberiek ur standilhon. En [[eilenn]]où e vez muzuliet, ha notennet '''T_1/2''' war ar c'hevregad.</ref> an derc'hanoù anavezet</div><HR><small>Ledenn : niver a broton (Z)<br />Hedenn : niver a neutron (N)<div style="text-align:center;">E ruz emañ an izotopoù stabil</div></small>]] === Atomoù hag izotopoù === Sir James Chadwick, pa diskulias bezoud an neutron e 1932, e voe tad ar fizik derc'hanel a-vremañ. Da heul diskuliadur ar skiriadur derc'hanel e 1938 e kinnigas ar fizikour [[Danmark|dan]] [[Niels Bohr]] ([[1885]]-[[1962]]) ur patrom nevez evit an atom : un derc'han en e greiz, savet diwar [[nukleon]], da lavaret eo neutron neptu (''i.e.'' divec'h a dredan) ha proton muivec'hiet (''i.e.'' bec'hiet a dredan muiel '''+''') a ya da ober an darn vrasañ eus tolz an atom, ha lies gwiskadoù elektron leivec'hiet (''i.e.'' bec'hiet a dredan leiel '''–''') ha didolz o treiñ tro-dro d'an derc'han.<br /> En urzh an [[Angström|ångström]] (10⁻¹⁰ [[metr|m]]) eo ment an atomoù, da lavaret eo kant mil gwech brasoc'h eget hini an derc'han (10⁻¹⁵ m).<br /> Kevatal da hini ar proton eo an niver ag elektron en un atom neptu, da lavaret eo hep bec'hiad tredanel : bec'hiad muiel pep protonenn zo nullet gant bec'hiad leiel un elektronenn. Dre al lizherenn '''Z''' e verker [[niver atomek]] an atom, da lavaret an niver a broton a zo en derc'han ; dre '''N''' e verker an niver a neutron, a c'hall kemmañ en un elfenn gimiek. Pa vez Z izel e toug N da vout kevatal d'an niver a broton ; pa gresk Z ez eus ezhomm a vuioc"h a neutron evit ma chomfe stabil an derc'han : "izotopoù" an elfenn-mañ-elfenn a reer eus an atomoù-se, a zo pounneroc'h en abeg d'an neutron ouzhpenn a zo en o derc'han.<br /> Da skouer, pevar izotop eus an [[neptuniom]] ^{N = 93}_{Z = 144}Np zo : {| class="wikitable" |+ Izotopoù stabilañ an neptuniom |- ! scope="col" | Izotop ! scope="col" | % en natur ! scope="col" | N ha Z ! scope="col" | Hanter-vuhez ! scope="col" | Digevanidigezh |- align="center" | rowspan="2" | '''²³⁵Np''' | rowspan="2" | kevanaozet | rowspan="2" | N = 235, Z = 144 | rowspan="2" | 396,1 devezh | α → ²³¹[[protaktiniom|Pa]] |- align="center" | [[degerc'had elektronoù|ε]] → ²³⁵U |- align="center" | rowspan="3" | '''²³⁶Np''' | rowspan="3" | kevanaozet | rowspan="2" | N = 236, Z = 144 | rowspan="3" | 1,54x10⁵ bloavezh | ε → ²³⁶U |- align="center" | β^- → ²³⁶Pu |- align="center" | α → ²³²Pa |- align="center" | '''²³⁷Np''' || [[Louc'h (skinizotop)|louc'h]] || N= 237, Z= 144 || 2,144x10⁶ bloavezh || [[skiriad derc'hanel|SD]] & α → ²³³Pa |- align="center" | '''²³⁹Np''' || louc'h || N = 239, Z = 144 || 2,356 devezh || β^- → ²³⁹Pu |} Ar sammad A = N + Z eo [[tolz atomek]] an elfenn-mañ-elfenn, a vuzulier en [[unanenn vas atomek|u]], 1 u o vout dre genemglev etrebroadel 1/12 eus tolz un atom karbon-12 stabil ; 237,048 u eo tolz atomek ⁹³₁₄₄Np (93 + 144 = 237).<br /> Anvet e vez un izotop dre arouez an elfenn, e dolz atomek el laez dirazañ, e [[niver atomek]] en traoñ dirazañ : ²³⁸₉₂U evit an uraniom-238. === Derc'han un atom === Kevatal da 1 u eo tolz pep neutronenn ha pep protonenn a ya da sevel dec'han un atom ; muiel (+) eo bec'hiad tredanel pep protonenn, null eo hini pep neutronenn.<br /> Distabil e vije an holl atomoù mar bijent dindan beli an [[tredanwarellouriezh|dredanwarellouriezh]] hag ar [[gravitadur|c'herc'hellerezh]] hepken, a zo daou c'hremm a-douez ar pevar [[etreweredoù diazez|etrewered diazez]], rak pellaat a raje ar rannigoù kevatal o bec'hiad ha dre-se e tistrujjent an derc'han – ne voe mui danvez ebet en [[Hollved]] neuze. Peogwir ''ez eus'' danvez en hollved ez eo ret e vije un trede gremm, a anver "[[etrewered derc'hanel kreñv]]" (EDK), o liammañ proton ha neutron en derc'han. "Etrewered derc'hanel kreñv ''dilerc'h''" (EDKD) eo anv gwirion an nerzh-se, n'eus anezhañ nemet un dilerc'h eus an etrewered derc'hanel kreñv a liamm [[kwark]]où etrezo da stummañ proton ha neutron.<br /> Desachus-kenañ eo an EDKD etre ar proton hag an neutron, ar pezh a zo kreñvoc'h eget an nerzh tredanwarellek a glask pellaat pep protonenn diouzh ar re arall : en abeg da gement-se ez eus eus an derc'hanoù. N'eo ket tolz an derc'han kevatal ez-resis da N + Z avat. Evel ma voe anataet gant Albert Einstein, un diforc'h e tolz an derc'han eo ar gremm a liamm an nukleon etrezo, ar gremm-se o vout kavet dre an atalad ''E = m.c²'' m'emañ ''E'' ar gremm, ''m'' an tolz ha ''c'' tizh ar [[gouloù]] er goullo (299 792 458&nbsp;m/s) ; dre bouezañ an atomoù hag an elfennoù a ya d'o sevel e c'haller termeniñ ar gremm keitad a zalc'h an elfennoù-se etrezo. === Skiriadur === [[Restr:Uranium-235 fission product-fr.svg|thumb|<div class="center">Dasparzh tolz an elfennoù<br />kenderc'het dre skiriañ ²³⁵U</div>]] A-c'houde dizoloadur an neutron e voe E. Fermi o skinata meur a zerc'han diforc'h gant ar rannigoù nevez-se ; merzout a reas neuze e voe lonket lod neutronennoù izel ar gremm enno en ur ec'hodiñ foton, a zo rannigoù a zoug kement skin a zo er [[skalfad tredanwarellek]] evel ar gouloù, ar skinoù X, γ, [[danruz]], [[uslimestra|dreistmouk]], hag all. A-benn gwiriañ an anadenn-se e reas taolioù-arnod gant kement elfenn gimiek a oa anavezet ha renablet e [[taolenn beriodek an elfennoù|rummadur trovezhiek an elfennoù]] ; elfennoù skinoberiek nevez a gavas (ar plutoniom hag an neptuniom), hogen kemmañ a reas an disoc'hoù pa labouras gant uraniom. Gant Lise Meitner hag he c'henseurted e voe kinniget un displegadenn : en ur zegerc'hat an neutron en em ranne derc'han an atom uraniom ²³⁵₉₂U e div elfenn arall, tolz pep hini anezho o vout tost da hanter hini an uraniom. Bariom ¹³⁸₅₆Ba a voe kavet evit gwir. Diwezhatoc'h e voe prouet ne c'hoarveze ket ar skiriadur-se gant izotopoù all an uraniom, ha diwezhatoc'h c'hoazh e voe diskouezet e c'hall ar skiriadur kenderc'hañ meur ag elfenn diforc'h, an dasparzh anezho o vout damheñvel ouzh daou dort ur [[kañval|c'hañval]]. [[Restr:Nuclear fission.svg|thumb|left|<div class="center">Skiriadur : un neutronenn c'horrek a dorr ²³⁵U evit reiñ an izotopoù ⁹²Kr, ¹⁴¹Ba ha 3 neutronenn</div>]] Pa vez skiriet un derc'han uraniom-235 e c'haner daou zerc'han skañvoc'h hag etre div ha teir neutronenn uhel ar gremm enno dre o zizh. En abeg da bouez an U-235 ne c'hall an atalad N = Z bout gwiriet nemet mard eus un ec'hodadenn neutronennoù ouzhpenn (amañ : 92 + 141 + 2 = 235). Diwar ar re a neutronennoù ez eo distabil kenderc'hadoù ar skiriadur ; dre skinoberiegezh e teuont a-benn da stabilaat, pa zigevan an neutronennoù re en ur ec'hodiñ skinoù β peurliesañ.<br /> Tremen 80 kenderc'had diforc'h a c'hall bout ganet diwar skiriadur an uraniom-235 ; digevanañ a ra ar c'henderc'hadoù-se d'o zro en ur stummañ ristennadoù digevanañ, ha war-dro 200 elfenn a c'hall bout bet ganet e dibenn an dazgwered. War-dro 200 M[[elektron-volt|eV]] eo ar gremm a vez ec'hodet e skiriadur pep derc'han U-235. War-dro 1 [[kilogramm|g]] uraniom zo e pep kilogramm kailh. War-dro 0,7% eus an uraniom-se zo U-235, setu e vez 1,8 x 10¹⁹ ag atomoù U-235 e pep kilogramm kailh. Mar bije skiriet an holl atomoù-se e vije ec'hodet 3,6 x 10²¹ MeV dre c'hramm, da lavaret eo 0,6 x 10⁹ [[Joul]]/g (1 J = 6,24 x 10¹⁸ eV), da geñveriañ gant ar 4 x 10⁷ J a zo en ''ur c'hilogramm'' [[glaou]] eus an dibab – bez' ez eus neuze en 1&nbsp;kg kailh uraniom kement a c'hremm hag e 10 tonennad antrakit. En dazgweredoù ristennek – neutronennoù kenderc'het o skiriañ d'o zro – e vez re vras tizh an neutronennoù ec'hodet evit ma c'hallfer o arverañ, setu e ranker o gorrekaat betek an tizh rekis, ar pezh a vez gret dre lakaat atomoù skañv evel an hidrogen ¹₀H, ar c'harbon ⁶₆C pe al [[litiom]] ³₄Li en-dro d'an uraniom ; "elfennoù gorrekaer" a reer eus an elfennoù-se neuze. Atomoù pounner all a c'haller skiriañ dre neutron gorrek (''i.e.'' izel ar gremm enno), evel ²³³U pe ²³⁹Pu. Lod atomoù pounner all a c'haller skririañ dre o skinata gant neutron herrek (''i.e.'' uhel ar gremm enno), evel ²³⁸U, a zo 140 gwech paotoc'h eget U-235, pe ²³²Th, a zo 400 gwech paotoc'h eget U-235. E-lec'h skinata an derc'hanoù gant neutron a-benn o skiriañ e c'haller ober gant proton, rannigoù α pe c'hoazh gant [[deuteron]], da lavaret eo derc'hanoù deuteriom ²H. {{clear}} === Uniadur === [[Restr:Deuterium-tritium fusion.svg|thumb|<div class="center">Uniadur derc'hanoù ²H ha ³H<br />a ro ⁴H hag un neutronenn</div>]] A-wechom e c'hoarvez ar skiriadur en un doare naturel e krestenenn an Douar, met un anadenn kevanaozet penn-da-benn gant mab-den eo an uniadur. Spletusoc'h eget ar skiriadur eo an uniadur e meur a geñver : puilh hag aes da gavout eo an trelosk, skañv ha padus eo ar c'henderc'hadoù. Dre skiriadur e vez rannet derc'hanoù pounner e reoù skañvoc'h, dre uniadur e vez kendeuzet derc'hanoù skañv a-benn kaout unan pounneroc'h, ha neutron ouzhpenn. <br /> Uniet e voe derc'hanoù kent peurgompren argerzh ha dezverkoù rekis an dazgwered, trawalc'h e veze ober gant [[gwask]]où ha [[gwrezverk]]où uhel-kenañ dre implijout ur vombezenn derc'hanel dre skiriadur. Adal 1957 hepken, pa voe embannet dezverkoù John D. Lawson, e teuas ar c'hoari da vout splannoc'h-splannañ. Er stered e c'hoarvez an uniadur gant meur ag elfenn kimiek, hogen war an Douar ez eo aesoc'h ober gant an hidrogen abalamour ma 'z eus tri izotop anezhañ : an elfenn voutin ¹₁H, an deuteriom ²₁H hag an [[tritiom]] ³₁H, ha peogwir e rank an nerzh-pellaat a zo en derc'hanoù mont da get : seul wanoc'h ar bec'hiad tredanel, seul wanoc'h ivez e vo an nerzh-se. Ouzhpenn-se, seul vuioc'h a neutron a vo en derc'han, seul bounneroc'h e vo an derc'han a vo kenderc'het ha seul vrasoc'h e vo ar c'hementad gremm a vo ec'hodet. An dazgwered spletusañ eo uniadur an deuteriom hag an tritiom : :<math>{}_1^2\!H + {}_1^3\!H \rightarrow {}_2^4\!He + n + 17,6 MeV</math> Ec'hodet e vez 17,6 MeV a c'hremm dre uniadur, da lavaret eo muioc'h eget forzh pe gediadenn arall gant izotopoù hidrogen, ha war-dro seizh gwech muioc'h eget ar c'hementad a vez paket diwar skiriadur 1 g uraniom-235 ha mil gwech muioc'h eget diwar an uraniom naturel. Ouzhpenn-se e vez gounezet un neutronenn ''n'' a c'hallo servijout da genderc'hañ trelosk arall evit uniadurioù arall dre al litiom, da skouer. Evit ma vije nullet an nerzh-pellat a-benn o uniañ ez eo rekis e tizhfe an derc'hanoù ur [[gremm fiñvek]] par da 10 keV<ref><span style="color:Green;">Gremm fiñvek</span> : gremm a zo en ur c'horf pa fiñv e-keñver un hansod termenet. Atalad ar gremm-se eo ''E = 1/2 x m x v²'', m'emañ gremm fiñvel ar c'horf ''E'' (e Jouloù) kevatal da hanter tolz ar c'horf ''m'' (e kilogrammoù) lieskementet dre e dizh ''v'' (e metradoù dre eilenn) ; 10keV =</ref>. Evit kaout ar gremm-se e tommer an derc'hanoù betek gwrezverk ar stered, a zo war-dro 10⁸[[Kelvin|K]], an tommder-se o lakaat an derc'hanoù da fiñval ha neuze da zastum gremm. Rekis eo ivez kaout trawalc'h a zerc'hanoù gant trawalc'h a c'hremm fiñvel enno e-pad berr amzer. === Digevanidigezh α === [[Restr:Alpha Decay.svg|thumb|left|upright|<div class="center">Digevanidigezh α</div>]] Un doare skiriadur emdarzh eo an dazgwered-se, ma ec'hod un derc'han pounner ur rannig α enni ur gremm kevatal da 5MeV. Un derc'han [[heliom]] zo eus ur rannig α, ennañ div brotonenn ha div neutronenn. En ur ec'hodiñ ur rannig α e kemm an derc'han pounner a zo o tigevanañ ; setu amañ unan eus an dazgweredoù paotañ : :<math>{}^2{}^{38}_{92}\hbox{U}\;\to\;{}^2{}^{34}_{90}\hbox{Th}\;+\;\alpha</math> Kemmet eo bet an atom uraniom-238 e toriom-234. E [[1928]] e kinnigas ar fizikour [[ukraina]]t [[Georgyi Gamov]] ([[1904]]-[[1968]]) un displegadenn da ec'hoadenn ur rannig α : evitañ e oa anezhi dija en derc'han, distag diouzh an nukleon arall, en ur [[sank barr]]<ref><span style="color:Green;">Sank barr</span> : ul lec'h ma vez ar gremm en e izelañ. Pa vez gremm pe c'hremm en ur sank barr ne c'hall ket treiñ d'un doare gremm all.</ref>, ha dont a ra a-benn da achap dre [[gwered riboul|wered riboul]]<ref><span style="color:Green;">Gwered riboul</span> : anadenn el [[loc'honiezh pementadel]], ma c'hall ur rannig treuziñ dre ur riboul ur vevenn na c'hallfe ket treuziñ er fizik klasel.</ref> gant un tizh par da 5% eus hini ar gouloù (da lavaret eo war-dro 15 000&nbsp;km/s). === Digevanidigezh β === [[Restr:Beta-minus Decay.svg|thumb|left|upright|<div class="center">Digevanidigezh β^–</div>]] Daou zoare digevanidigezh β zo, unan muiel β^–hag unan leiel β⁺ :<br /> • en doare β^– e tro un neutronenn ''n⁰'' da brotonenn ''p⁺'' en ur ec'hodañ un elektronenn ''e^–'' hag ur [[gourzhneutron|c'hourzhneutronenn]] ''<math>\bar{\nu}_e</math>''<ref><span style="color:Green;">Gourzhneutronenn</span> : gourzhrannig an neutronenn eo. Kevatal da hini un neutronenn eo he zolz, n'eus bec'hiad ebet enni kennebeut, hogen pa 'z a tri kwark q+, q+ ha q- da sevel un neutronenn (ar sammad o vout +1) ez a tri gourzhkwark da ober ur c'hourzhneutronenn, ar sammad anezho o vout -1 neuze.</ref> : : <math>n^0 \rightarrow p^+ + e^- + \bar{\nu}_e</math> • en doare β⁺ e tro ur brotonenn da neutronenn en ur ec'hodiñ ur bozitronenn ''e⁺'' hag un neutrino ''<math>\nu_e</math>'' : : <math>p^+ \rightarrow n^0 + e^+ + \nu_e</math> An dazgwered-se n'eo ket emdarzh, ret eo degas gremm evit ma c'hoarvezfe. Kemmañ a ra an elfenn gimiek a c'houzañv an digevanidigezh β. Da skouer, kemmañ a ra ar [[keziom|c'heziom]] ¹³⁷Cs en ur ec'hodiñ un elektronennn ur brotonenn hag un neutrino : :<math>^{137}Cs\rightarrow ^{137}Ba^{+} + e^- + p^+ + \bar{\nu}_e</math> E 1934 e teuas Enrico Fermi a-benn da sevel ur patrom a zo reizh e-keñver anadennoniezh an digevanidigezh β. === Muzuliañ ar skinoberiegeh === Ar ''becquerel'' Bq eo unanenn ar skinoberiegezh<ref>[http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-2/table3.html ''Bureau International des Poids et Mesures (BIPM)''] {{fr}}</ref>.<br /> Merkañ a ra oberiegezh ur c'hementad danvez skinoberiek ma tigevan 1 derc'han bep [[eilenn]], neuze 1 Bd = 1 s⁻¹. == Kalvezerezh derc'hanel == === Arver milourel === Da fardañ armoù ha da gas karbedoù e vez implijet ar gremm derc'hanel gant lod armeoù. Un arm a reer eus kement benveg a dalvez da dagañ pe d'en em zifenn dre spontañ, dre c'hloazañ pe lazhañ<ref>[[Geriadur brezhoneg An Here]], An Here, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0</ref>. Daou zoare armoù derc'hanel zo reizh e-keñver an termenadur-se : * ar re a ra gant ar gremm derc'hanel end-eeun evit tagañ pe en em zifenn, da lavaret eo ar bloskuzennoù dre skiriadur pe dre uniadur ; * ar re a zo erlusket gant ar gremm derc'hanel, ha pa rafent gantañ pe get evit lakaat bloskuzennoù da darzhañ. En doare kentañ e lakaer ar bombezennoù hag ar fuc'helloù a-douez reoù all, en eil e lakaer al listri-brezel hag an aerlistri-brezel a zo kaset de c'hremm derc'hanel. ==== Bombezennoù ==== [[Restr:Fission bomb assembly methods-Br.svg|thumb|upright 1.4|<div class="center">An daou zoare da fardañ<br>ur vombezenn dre skiriadur</div>]] Koulz ar skiriadur hag an uniadur a vez implijet da fardañ bombezennoù nukleel, a-drugarez da zazgweredoù derc'hanel ristennek direol. ;Bombezennoù dre skiriadur D'ar 16 a viz Gouhere 1945 e tarzhas ''Trinity'', ar c'hentañ bombezenn dre skiriadur bet fardet gant mab-den, e dezerzh Alamogordo er Stadoù-Unanet. Uraniom dreistarfonnet (tremen 90% eus U-235 ennañ) pe blutoniom a vez arveret da fardañ hevelep bombezennoù dre un dazgwered ristennek direol ; div vombezenn hepken zo bet implijet da dagañ, en Hiroshima ha Nagasaki e dibenn an Eil brezel-bed. Ret eo ober gant ur c'hementad ag uraniom a zo dreist an [[tolz eizik]], da lavaret eo ar c'hementad rekis a drelosk a loc'ho an dazgwered ristennek ; mar bije arfonnet an elfenn da 100% e vije rekis neuze ober gant 52&nbsp;kg ²³⁵U pe 10&nbsp;kg ²³⁹Pu. Loc'het e vez an dazgwered dre rannañ an trelosk e meur a lodenn iseizik o zolz, a unier a-drugarez d'ur vloskuzenn gimiek klasel a-benn ma vije distremenet an tolz eizik. Div gudenn a ranker diskoulmañ kent fardañ ur vombezenn dre skiriadur : * genel ur c'hementad bastus eus an trelosk a vo arveret, ha pa vefe uraniom arfonnet pe blutoniom glan ; * sevel un [[ardivink]] ma ne vo ket distrujet an trelosk gant an darzhadenn gentañ kent tizhout an tolz eizik. Etre 500 kt TNT hag 1 t TNT eo galloud ar bombezennoù derc'hanel dre skiriadur a ouzer fardañ. ;Bombezennoù dre uniadur [[Restr:Teller-ulam-multilang.svg|thumb|left|<div class="center">Ergrafañ Teller-Ulam<br><small>'''1''' Ferennoù bloskus-kenañ - '''2''' U-238 - '''3''' Goullo - '''4''' Aezh tritiom - '''5''' Spoum polistiren - '''6''' U-238 - '''7''' Litiom-6 (trelosk) - '''8''' Plutoniom (loskadur) - '''9''' Endalc'her disvannus da adkas ar skinoù X war-du ar benveg uniañ</small></div>]] Goude ar vombezenn dre skiriadur gentañ a voe fardet gant U. R. S. S. e 1949 e voe krouet un eil rummad bombezennoù derc'hanel a rae gant an uniadur, anvet "bombezennoù gwrezderc'hanel", "bombezennoù hidrogen" pe c'hoazh "bombezennoù H".<br /> Biskoazh n'int bet arveret e brezel pe vrezel. Bez' e c'hall ur vombezenn dre uniadur bout miliadoù a wechoù galloudusoc'h eget unan dre skiriadur – ent-damkanel, n'eus harz ebet d'he galloud ; tremen 50 Mt e oa hini ar vombezenn anvet ''[[Tsar]]'' a voe lakaet da darzhañ gant Soviediz d'an [[30 a viz Here]] [[1961]] e [[Novaya Zemlya]] – biken ne voe ur vombezenn c'halloudusoc'h. Diwar ergrafañ Teller-Ulam, anvet ivet "kevrin ar vombezenn H", e farder bombezennoù dre uniadur dre zisrannañ div darzhadenn e daou brantad.<br /> En ur vombezenn H ez eus unan dre skiriadur a c'han ar gwask hag ar gwrezverk a zo rekis evit loc'hañ uniadur an derc'hanoù hidrogen. Gant tarzhadenn ar vombezenn gentañ-se e vez ec'hodet ar c'henderc'hadoù skinoberiek nemeto a vez ganet diwar ar bombezennoù H – alese al lesanv "bombezenn dilastez" a zo bet roet dezho a-wechoù. Ar bombezennoù dre uniadur "dilastezañ" eo ar re dre neutron, pe : "bombezennoù N", ma vez bihan ar vombrezenn gentañ.<br /> Er bombezennoù-se ez a neutron da ober ar pep brasañ eus ar gremm a vez dilaosket, ar pezh a rann o galloud dre zek e-keñver hini ar bombezennoù H. Evit tagañ an [[tank]]où int bet fardet, abalamour ma teu an neutron a-benn da dreuziñ an hobregon ha da lazhañ an dud a zo er c'harbed ; gouest int ivez da lazhañ poblañs ur gêr hep distruj an annezioù. {{clear}} ==== Listri-brezel ==== [[Restr:USS Enterprise (CVAN-65), USS Long Beach (CGN-9) and USS Bainbridge (DLGN-25) underway in the Mediterranean Sea during Operation Sea Orbit, in 1964.jpg|thumb|''USS Enterprise (CVN-65)'' ha daou lestr all kaset dre c'hremm derc'hanel. War ar pont emañ ar skipailh o stummañ an atalad '''''E=mc²''''']] A-hed an Eil brezel-bed e voe prouet efedusted al listri-spluj, hogen ur gudenn vras a oa : ret e oa dezho dont war gorre ar mor a vare da vare a-benn tapout [[aer]] evit loskadur o c'hefluskerioù Diesel ; abaoe ma voe ijinet ar [[snorkel]], ur gorzenn a zeu war-c'horre tra ma chom al lestr en dour, ez eo bet moanaet ar gudenn met n'eo ket bet dirouestlet da vat.<br /> An amiral Hyman G. Rickover eo a soñjas ober gant ar gremm derc'hanel. Diwar an araokadennoù a voe graet en ergrafañ dazgwerederioù nukleel e voe fardet un doare keflusker nevez a zo spletus e meur a geñver : * n'eus ket ezhomm ag aer evit ma yafe en-dro ; * gant ur c'hementad bihan a drelosk e c'hall mont en-dro e-pad mizvezhioù, betek bloavezhioù zoken, hep paouez – atav e vez al listri-spluj amerikan o vont en-dro a-hed o buhez ; * galloudusoc'h eo o bount<ref><span style="color:Green;">Bount</span> : nerzh bountañ dazgweredus roet gant ur c'heflusker er ster kontrol da red ur c'harbed</ref> eget hini forzh pe geflusker arall, setu e c'haller fardañ listri-spluj kalz brasoc'h eget ar re glasel vrasañ a zo bremañ, ar re rusian Akula (175 m a hirder, 48 kt a zilec'hiadur). Gant o c'hefluskerioù e c'hall al listri-spluj derc'hanel tizhout 25 [[skoulm (unanenn)|skoulm]] (46,3&nbsp;km/h), chom sizhunvezhioù-pad e deun ar mor ha boniañ kementadoù divent a bourvezioù brezel en o sontoù.<br /> Ar Stadoù-Unanet, ar Rouantelezh-Unanet ha Bro-C'hall eo ar Stadoù nemeto o deus dibabet kas o listri-spluj dre zazgwerederioù derc'hanel. ==== Aerlistri brezel ==== Koulz an Amerikaned ha Soviediz o deus fardet bombezerioù kaset dre c'hremm derc'hanel, evit ma c'hallfent bout karget ag armoù nukleel ha chom da nijal tro-dro d'o falioù. E dibenn ar [[bloavezhioù 1950]] e voe paouezet d'o c'henderc'hañ, da heul diorroadur ar fuc'helloù gerc'hellañ etrekevandirel (FKE / ''ICBM'') a zo herrekoc'h, marc'hadmatoc'h, didud ha hogosik didrec'hus. === Arver trevourel === [[Restr:NS Savannah En Route to 1962 World's Fair (14698777183).jpg|thumb|<div class="center">NS ''Savannah'' (1962)</div>]] Abaoe ar bloavezhioù 1950 e vez implijet ar gremm derc'hanel evit erluskañ karbedoù liesdoare, eus listri-spluj betek egorlistri. ==== Bigi ==== A-c'houde arver an erlusk derc'hanel gant an armeoù e teuas buan anat e talvezje ivez evit ar merdeiñ trevourel, neuze e voe fardet sammlistri ha skorndorrerioù kaset dre zazgwerederioù nukleel. E [[1962]] e voe savet ar vag nukleel gentañ evit kas tud ar marc'hadourezhioù, ''NS ''(Nuclear ship)'' Savannah'' hec'h anv, a oa erlusket gant un dazgwereder 74 MW e c'halloud. Dibaramantet e vo eizh vloaz diwezhatoc'h, e [[1970]], abalamour ma ne oa ket askorus a-walc'h. <br /> Teir bag derc'hanel a-seurt-se hepken a voe savet da c'houde : ''NS Otto Hahn'' (38 MW, [[1970]]-[[2009]]) en Alamagn, ''NS Mutsu'' (36 MW, [[1972]]-[[1992]]) e [[Japan]] (ur proviñs japanat kozh e oa Mutsu) hag ''NS Sevmorput'' (''Severniy Morskoi Put'', "Hent-mor an Norzh" ) (135 MW, [[1988]]-bremañ) en U. R. S. S. Nav lestr skorndorrer nukleel a voe savet gant ar Rusianed etre [[1959]] ha [[2007]]. ==== Egorlistri ==== [[Restr:NASA-project-orion-artist.jpg|thumb|left|<div class="center">Tresadenn eus ar raktres ''Orion''</div>]] Petra bennak ma 'z eus meur a zoare da ober gant ar gremm derc'hanel evit erluskañ egorlistri, un nebeud anezho hepken zo bet peurstudiet. Dre hidrogen kaset d'ur gwrezverk uhel en un dazgwereder nukleel ez erlusker fuzeennoù gwrezderc'hanel, ar pezh a ro ur galloud kevatal da ziv wech hini ar c'hefluskerioù kimiek. E [[1959]] e voe amprouet ar fuzeennoù kentañ, e stern ar raktres ''Nerva'' a voe nullet e 1972 hag adloc'het e [[1990]] dindan an anv ''Space Nuclear Thermal Propulsion (SNTP)'' a-benn kas un egorlestr da [[Meurzh (planedenn)|Veurzh]] e 2019 ; ''Prometheus'' eo anv ar raktres-se abaoe [[2008]].<br /> E stern ar raktres-se emeur o studiañ arver un erlusker dre [[ion]] [[ksenon]] anvet ''Nuclear Electric Xenon Ion System (NEXIS)''. E [[1947]] ez ijinas an Amerikan [[Stanisław Ulam]] ([[1909]]-[[1984]]) ar raktres ''Orion''<ref>[http://www.islandone.org/Propulsion/ProjectOrion.html ''Island One'' {{en}}</ref> a voe loc'het e [[1958]] gant an embregerezh ''General Atomics'' ; aozañ beajoù etreplanedennel marc'hamat da 10% eus tizh ar gouloù e oa ar pal.<br /> Dre erluskadur derc'hanel poulzataet ''(External Pulsed Plasma Propulsion)'' e yaje en-dro, da lavaret eo dre darzhadennoù bombezennoù nukleel diavaez<ref>Everett, C.J. & Ulam S.M. (1955), ''On a Method of Propulsion of Projectiles by Means of External Nuclear Explosions, Part I'', University of California, Los Alamos Scientific Laboratory [https://web.archive.org/web/20130602190923/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA306631&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf (Gwelit p. 5)] {{en}}</ref> Ken abred ha [[1963]] avat e voe dilezet ar raktres, en abeg d'ar c'houezhadennoù skinoberiek<ref>Carl Sagan (1981), ''Cosmos'', Ballantine, ISBN 978-0-345-33135-9 {{en}}</ref>.<br /> Arveret e oa ar mennozh-se e stern ar raktres breizhveurat ''Daedalus'' (keflusker dre uniadur) hag e stern ar raktres amerikan ''Longshot Project'' (keflusker dre skiriadur koublet gant unan dre uniadur).<br /> Ur mennozh all eo bet ober gant ur GGS / ''RTG'' a servijje da erluskañ ur fuzeen dre skinozotopoù<ref>[http://www.freepatentsonline.com/3981805.html Breoued amerikan #3981805, 1976] {{en}}</ref>. ==== Kirri ==== [[Restr:2013 Toyota FCV CONCEPT 01.jpg|thumb|<div class="center">''Toyota FCV''</div>]] Ar ''Ford Nucleon'' e voe ar c'harr derc'hanel nemetañ, raktreset e [[1958]] ; gant un dazgwereder bihan dre skiriadur e vije bet tizhet tremen 8 000&nbsp;km a ziamzalc'h (etre 800 ha 1 100&nbsp;km eo diamzalc'h ar c'hirri-tan a-vremañ). Biskoazh avat ne voe fardet unan darev da vont wan an hentoù ; e mirdi [[Henry Ford]] e [[Dearborn]] ([[Michigan]]) e c'haller gwelet ur pimpatrom. Un dazeilad all d'an treloskoù kondon eo an hidrogen, a c'haller endelc'her e [[pod-trelosk|podoù-trelosk]] a-benn erluskañ kirri dre hidrogen. Soñjet ez eus bet er gremm derc'hanel evit genel an hidrogen dre zazgweredoù gwrezkimiek pe dre [[tredanrannadur|dredanrannadur]] gant [[burezh]] tomm-kenañ<ref>[http://www.fchea.org/ ''Fuel Cell & Hydrogen Energy Association (FCHEA)''] {{en}}</ref>. E dibenn ar bloavezh [[2013]] e voe diskouezet ur c'harr dre bod-hidrogen e [[Tokyo|Tōkyō]] hag e [[Los Angeles]], an ''Toyota Fuel Cell Vehicle (FCV)'', a vo lakaet er c'henwerzh e 2015<ref>[http://www.autonews.com/article/20131121/OEM05/131129952/fuel-cell-nearing-leap-from-lab-to-highway#axzz2mEAG05Xm ''Automotive News''] {{en}}</ref>. === Kenderc'hañ tredan === Hep mar ez eo ar c'henderc'hañ tredan a-benn bastañ da ezhommoù an dud an ober anavezetañ gant ar gremm derc'hanel, dreist-holl dre arver skiriadur an uraniom arfonnet. Dazgwerederioù ma vez skiriet pe uniet un treslok a vez implijet, met par da hini ar [[krezienn wrezel|c'hreizennoù gwrezel]] eo arc'hwel ar c'hreizennoù derc'hanel. Diforc'hioù zo avat etre ar chreizennoù a ra gant treloskoù kondon hag ar re zerc'hanel ; er re ziwezhañ-mañ : * ez eo rekis e ve strizh argerzh ar surentez ha hini ar mestroniañ ; skañvoc'h e vijent e dazgweredoù ar pevare rummad, a zo primoc'h ha yenaet dre sodiom<ref>[https://www.gen-4.org/gif/jcms/c_40356/generation-iv-international-forum-gif-advances-on-safety-design-criteria ''GEN IV International Forum''] {{en}}</ref>, hag emeur en gortoz a reolennoù laoskoc'h c'hoazh pa vo arveret dazgwerederioù dre uniadur, rak hogos emgefreek e vo hevelep aveadurioù ;<ref>[http://www.efda.org/fusion/fusion-machine/from-experiment-to-power-plant/ ''European Fusion Development Agreement (EFDA)''] {{en}}</ref> * kalz nebeutoc'h a drelosk zo rekis evit magañ ar c'hreizennoù-se bep bloaz eget na vez er c'hreizennoù dre drelosk kondon ; * null eo ar c'hementadoù a CO₂ hag NO_x a vez ec'hodet en aergelc'h gant ar c'hreizennoù derc'hanel — n'int ket null avat en argerzh ar c'henderc'hañ trelosk hag ar sevel kreizennoù<ref>[https://web.archive.org/web/20090403043236/http://nuclearinfo.net/Nuclearpower/WebHomeGreenhouseEmissionsOfNuclearPower ''Nuclear Info''] {{en}}</ref>. ==== Dre skiriadur ==== Adalek an [[20 a viz Kerzu]] [[1951]] e voe kroget da kenderc'hañ tredan dre ar gremm derc'hanel, en [[Idaho]] er Stadoù-Unanet, a-drugarez d'un dazgwereder 100&nbsp;kW, hogen e [[1954]] hepken e voe liammet ar greizenn gentañ ouzh ur rouedad — en U. R. S. S., gant un dazgwereder 5 MW na zaskore nemet 17% eus ar gremm a lonke. E [[1956]] e voe savet ar greizenn genwerzhel gentañ er bed, e [[Sellafield]] (anv nevez ''Windscale'', Bro-Saoz).<br /> D'ar [[25 a viz Meurzh]] [[1957]] en em vodas Alamagn, [[Belgia]], Bro-C'hall, Italia, an [[Izelvroioù]] ha [[Luksembourg (bro)|Luksembourg]] koulz hag e Kumuniezh Armerzhel [[Europa]] hag e Kumuniezh Europa ar Gremm Derc'hanel ''([[EURATOM]])'' ; pal EURATOM eo kenurzhiañ an enklaskoù war ar gremm derc'hanel en Europa. En hevelep bloavezh e voe aozet [[Ajañs Etrebroadel an Energiezh Atomek|Amsez Etrebroadel ar Gremm Derc'hanel (AEGD)]] ''(International Atomic Energy Agency / IAEA)'', gant ar pal herouezañ an arver peoc'hus eus ar gremm derc'hanel evit ar peoc'h hag evit yec'hed ha finborte an dud. Adalek 1957 neuze e voe diorroet arver ar gremm derc'hanel er bed a-bezh, e Bro-C'hall hag e Japan pergen a-c'houde ar stroñs [[tireoul]]el a c'hoarvezas e [[1973]], pa oa ar Stadoù-se kabestret gant an tireoul evit kenderc'hañ tredan. E [[1979]] e voe ur gwallzarvoud e kreizenn derc'hanel [[Three Mile Island]] er Stadoù-Unanet, ar pezh a gasas da strishaat ar surentez er c'hreizennoù hep na vije paouezet da lakaat kresk e galloud an dazgwerederioù. E [[1986]] avat, a-c'houde ar gwallzarvoud all a c'hoarvezas e kreiznenn nukleel [[Tchornobyl]] ([[Ukraina]]), na oa ket a-live gant an darbaroù a oa rekis ar [[Kornôg|C'hornôg]], e voe lakaet un harz d'ar c'hresk-se evelato. ==== Dre uniadur ==== [[Restr:ITER-img 0236.jpg|thumb|<div class="center">Un tamm eus an dazgwereder ''ITER''</div>]] E [[1968]] hepken e voe an dazgwerederioù dre uniadur a-live gant dezverkoù Lawson. Efedusoc'h eget ar skiriadur eo an uniadur, pa genderc'h muioc'h a c'hremm dre dolzennad trelosk arveret ; suroc'h ha naetoc'h eo ivez, ha talvoudusoc'h war hirdermen<ref>[https://web.archive.org/web/20091211004954/http://bacterio.uc3m.es/investigacion/fusion/intro/fusion_leaflet_euratom.pdf ''EURATOM''] {{en}}</ref>, hogen ne vo ket kenwerzhel kent ar bloavezh 2050<ref>[https://web.archive.org/web/20110116095856/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/syr/ar4_syr_fr.pdf ''GIEC''] {{fr}}</ref> Ar gudenn bennañ eo an doare da virout ouzh an danvez a vont dreist stad ar plasma betek ma tizhfe dezverkoù Lawson, pa n'eus danvez ebet a zo gouest da c'houzañv ar gwrezverkoù rekis. E meur a c'hreanti ez eus bet sevenet dazgweredoù derc'hanel dre uniadur mestroniet. Ar rakres ''ITER'', a zo kaset gant [[Unaniezh Europa]] ha Japan, eo e bal sevel ur greizenn nukleel dre uniadur a-benn kenderc'hañ tredan. Savetoc'h emañ ar raktres ''National Ignition Facility (NIF)'' er Stadoù-Unanet<ref>[https://lasers.llnl.gov/ ''NIF''] {{en}}</ref>. ==== Kalvezerezhioù all ==== Dazgwerederioù gwreztredanel dre skinizotopoù a vez arveret pa vez ezhomm a genderc'hañ tredan pe wrez gant ur galloud izel ha war hirdermen.<br /> En degouezh-se e vez implijet skinizotopoù a c'han rannigoù α, evel an amerikiom ²⁴¹Am pe ar poloniom ²¹⁰Po. Ganerioù skinoù β evel ar strontiom ⁹⁰Sr zo bet arveret ivez. Degadoù a vloavezhioù eo padelezh hevelep dazgwerederioù peurliesañ, ha spletus e vezont war tachennoù zo, evel ar re ma ne vez ket trawalc'h ag avel pe heol, hag ar re zigenvez ma vez diaes kemmañ daspugnerioù. Implijet int bet gant ar Rusianed e latar pennahel [[Norzh]] ar bed, hag er sonterezioù egor e vezont staliet ivez. == Dilerc'hioù skinoberiek == [[Restr:WIPP-04.jpeg|thumb|left|<div class="center">Douaradur don er stadoù-Unanet (2005)</div>]] Dilerc'hioù a vez kenderc'het gant forzh pe c'hreanterezh, gant hini ar genel gremm evel ar re arall. An dazgwerederioù derc'hanel ivez neuze a c'han dilerc'hioù boutin ha reoù bistrius evel an daspugnerioù, an dourennoù da yenaat an treuzfurmerioù, hag all, a vez douaret pe adkelc'hiet. Heñvel eo danzeadur an dilerc'hioù-se en holl labouradegoù ha kêrioù, war-bouez hini an dilerc'hioù skinoberiek, a zo ganet diwar greanterezh ar gremm derc'hanel hepken. Dibarek eo danzeadur an dilerc'hioù-se neuze ; lezennoù a-ratozh zo bet divizet, a zo diouzh ar skinoù a vez ec'hodet ha diouzh hanterhoali an elfenn-mañ-elfenn. Gant an holl zilerc'hioù skinoberiek e pled al lezennoù-se, ha pa vijent kenderc'het gant kreizennoù nukleel, gant labouradegoù greantel pe gant kreizennoù mezegel. Meur a zoare zo bet lakaet e pleustr a-benn danzen an dilerc'hioù derc'hanel, hervez o skinoberiegezh<ref>''Normes de sûreté de l'AIEA – Stockage définitif des déchets radioactifs'', AIEA, 2001, ISBN 978-92-0-220310-5 {{fr}}</ref>. ;Skinoberiegezh izel pe grenn Berr eo buhez an dilerc'hioù-se, gwan eo o skinoberiegezh, nebeut a skinoù α pe γ a vez ec'hodet ganto ; 4 000 [[Becquerel|Bq]] / g d'ar muiañ eo ar skinoù α hir o hanterhoali a ec'hodont.<br /> Dilerc'hioù boutin ar chreizennoù int, evel ar manegoù, ar pilhoù, ar [[plastik|mezelloù]] hag arall.<br /> Gwasket e vezont, ha sec'het mar bez ret, kent bout lakaet e bidoniadoù [[beton]] ha douaret e-pad 300 pe 500 vloaz hervez ar broioù e lec'hioù reoliet. ;Skinoberiegezh uhel Hir eo hanterhoali an dilerc'hioù-se, uhel eo o skinoberiegezh (muioc'h eget 4 000 Bq / g). Bihan eo ar c'hementadoù anezho, met noazus int kerkent ha kenderc'het. Ar barrennoù trelosk a vez arveret er skiriadur derc'hanel int peurliesañ.<br /> Meur zoare zo d'o danzen. # '''Boniañ berrbad''' : e poulloù-dour ar greanti end-eeun, a-hed buhez ar greanti (war-dro 40 vloaz), pe en ul lec'h bet savet a-ratozh. # '''Addanzeadur''' : disrannet e vez an elfennoù dre un argerzh fizikel-kimiel a-benn adimplijout lod eus an izotopoù (uraniom, plutoniom, [[kobalt]], keziom a-douez reoù arall) ; un adkelc'hiadur eo e gwirionez. Lod elfennoù avat na c'haller ket adimplijout penn-da-benn, evel an neptuniom pa an amerikiom, dibabaet ez eus bet o douarañ don eta. # '''Douaradur don''' : stabilaet e vez ar barrennoù trelosk skinaet dre o lakaat en endalc'herioù a vez boniet don en douar, e [[mengleuz]]ioù kozh alies pe e salioù bet toullet a-ratozh e lec'hioù a ouzer int bet stabil e-pad milionoù a vloavezhioù. [[Maen-raz]], [[greunit]] pe [[holen]] eo danvez ar mammoù douarouriel-se peurliesañ. Fiziañs zo ma c'hello an dilerc'hioù bout miret el lec'hioù-se a-hed ar miliadoù a vloavezhioù ma vint skinoberiek, hep bout noazus evit an dud a vev war gorre an douar. Ar si pennañ eo e vo diaes-kenañ adtapout an treloskoù-se en dazont, e ken degouezh ma vije bet diorroet kalvezerezhioù nevez evit o adimplijout<ref>''Moving Forward with Geological Disposal of Radioactive Waste'' ISBN 978-92-64-99057-9 [http://www.oecd-nea.org/rwm/reports/2008/nea6433-statement.pdf ''Nuclear Energy Agency''] {{en}}</ref>. # '''Treuzkemmadur''' : en dazgwerederioù nevez a implij toriom evel trelosk ouzhpenn e soñjer addanzen an dilerc'hioù derc'hanel a-drugarez d'un eil skiriadur a vez kaset da bennvat dre skinata an trelosk gant rannigoù. War-dro ar bloaz 2025 e vo an dazgwereder kentañ, anvet ''Myrrha''<ref>[https://web.archive.org/web/20140327082134/http://www.sckcen.be/fr/Technology_future/MYRRHA ''Centre d'Étude de l'Énergie Nucléaire''] {{fr}} {{en}}</ref>. Ar pal eo adimplijout an dilerc'hioù na ouzer ket addanzen, evel ar c'huriom, an neptuniom hag an amerikiom, hag o lakaat da dalvout e-lec'h an treloskoù kondon. == Dael a-zivout ar gremm derc'hanel == Un dael a vez renet diwar-benn arver ar gremm derc'hanel en obererezhioù mab-den. Setu amañ un diverrad eus an arguzennoù a zo. === Spletoù === * War-dro un drederenn eus an tredan a vez kerderc'het en Unaniezh Europa a zeu eus dazgwerederioù derc'hanel, ar pezh a vir outi ag ec'hodiñ CO₂ ha rannigoù noazus en aergelc'h an Douar, ar pezh a ra ar c'henderc'hañ tredan dre dreloskoù kondon. * Dre lakaat ar gremm nukleel da dalvout evit ar vezekniezh ez eus bet degaset meur ag araokadenn : ar skinoù X evit an deznaou, ar [[skingur]] evit pareañ lod [[krign-bev|kankroù]], hag ar [[apotikerezh|skinapotikerezh]] ma lakaer elfennoù er c'horf a-benn o evezhiañ dre an diavaez. * Dre ar skinadoù ionaus e c'haller mirout ar boued. === Displetoù === * Uhel eo ar riskl a gontammerezh pa c'hoarvez ur gwallzarvoud, evel [[Gwallzarvoud nukleel Fukushima I]]-Daiichi, d'an [[11 a viz Meurzh]] [[2011]], pe un [[sabotaj|darvadenn]]. * Diaes eo boniañ an dilerc'hioù, a zo chom skinoberiek e-pad pell-bras. * Ker-ruz e koust ar c'hreizennoù derc'hanel, hag e-pad pell e koustont. * Bepred e c'haller arverañ ar gremm nukleel evit kas brezelioù. == Levrlennadur == ;Gallek<!--NiceBooks "NRJ nuke" da genderc'hel--> * James Rich, Jean-Louis Basdevant, Michel Spiro (2004), ''Énergie nucléaire'', Éditions de l'Écle polytechnique, ISBN 978-2-7302-0901-4 * Pierre Charles (2007), ''Énergie nucléaire – Fission et fusion'', Ellipses, ISBN 978-2-7298-3208-7 * Paul Reuss (2007), ''L'épopée de l'énergie nucléaire'', EDP Sciences, ISBN 978-2-86883-880-3 * Alessandra Benuzzi-Mounaix (2008), ''La fusion nucléaire'', Belin, ISBN 978-2-7011-4724-6 * Jacques Bernard (2008), ''Énergie nucléaire'', Ellipses, ISBN 978-2-7298-3652-8 * Paul Reuss (2012), ''L'énergie nucléaire'', Que sais-je?/P. U. F., ISBN 978-2-13-059492-5 ;Saoznek * Gwyneth Cravens (2007), ''Power to Save the World: the Truth about Nuclear Energy'', Knopf, ISBN 978-0-307-26656-9 * Stephanie Cooke (2009), ''In Mortal Hands: A Cautionary History of the Nuclear'', Bloomsbury USA, ISBN 978-1-59691-617-3 * Spencer R. Weart (2012), ''The Rise of Nuclear Fear'', Harvard University Press, ISBN 978-0-674-05233-8 ;Brezhonek * Yann-Baol an Noalleg (2006), ''Geriadur ar Fizik'', Preder, ISBN 978-2-901383-64-2 * Yann-Baol an Noalleg (2008), ''Geriadur ar Gimiezh'', Preder, ISBN 978-2-901383-69-7 * Martial Ménard (2012), ''Dictionnaire français-breton'', Palantines, ISBN 978-2-35678-069-0 == Pennadoù kar == * [[nukleüs (an atomoù)|Nukleüs]] == Liammoù diavaez == * [http://ec.europa.eu/energy/nuclear/euratom/euratom_en.htm ''EURATOM''] {{en}} * [http://www.iaea.org/ ''IAEA''] {{en}} * [http://www.nasa.gov/ ''North American Space Agency (NASA)''] {{en}} {{Porched|Fizik}} == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Energiezh nukleel]] 0fv33iewu9lbu8q37l57u39uhkoosw4 0 112364 2191200 2181472 2026-05-17T09:34:03Z Jeanne Angerie 69197 ouzhpennañ liammoù 2191200 wikitext text/x-wiki '''Catherine Latour''', ganet e [[Pariz]] e [[1948]], a zo ur stourmerez sevenadurel. ==Buhez== E 1961 e heulias ur staj aozet gant [[Kendalc'h]] evit ar wech kentañ. Hec'h eontr, [[Jean-Louis Latour]], a oa sekretour Kendalc'h d'ar mare-se. Kemer a reas perzh en aozadurioù sevenadurel Bretoned Pariz war-lerc'h, ''[[Korollerien Breiz Izel]]'' peurgetket. Er bloavezhioù 1970 ec'h emouestlas e [[Kevredad Bretoned Pariz]], Kendalc'h ha [[Skoazell Vreizh]]. Degemeret e voe da ovizez gant [[Kengor Drouized, Barzhed hag Ovizien Breizh]] e 1979. Dilennet e voe ezel eus kuzul-merañ Kendalc'h ar memes bloavezh. E 1982 ec'h asantas dont da labourat da [[Ti Kendalc'h|Di Kendalc'h]] evel kontourez. Dic'hopret e voe e 1984 en abeg da ziaesterioù arc'hant ar gevredigezh met kendelc'her a reas da labourat a-youl-vat betek 1998. E 2008 e teuas da vezañ sekretourez [[Kendalc'h]]. Prezidantez e voe eus 2009 betek 2011. Kemer a reas perzh er gengevredigezh ''[[Kuzul Sevenadurel Breizh]]'' e 2006. Anvet e voe da ezel eus bodad-aliañ ''Kuzul Sevenadurel Breizh'' bet krouet gant ar [[Kuzul Rannvro Breizh|C'huzul rannvro]] e 2009. Dilennet e voe da vesprezidantez. Kemer a reas plas [[Paul Molac]], prezidant, pa roas-eñ e zilez e 2012, betek 2013. Ezel eo eus kuzul-merañ [[Kevre]]. Resevet he deus [[Kolier an Erminig]] e 2010<ref>https://www.letelegramme.fr/morbihan/spanherminespan-les-quatre-nouveaux-colliers-967353.php</ref>. Dilennet e voe prezidantez [[Skol-Uhel Ar Vro]] e 2025. == Mammennoù == ''Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles'' gant [[Lionel Henry]], [[Yoran Embanner]], 2013. ==Liamm diavaez== *[http://vimeo.com/14791658 Video kinnig Skol-Uhel ar Vro] {{DEFAULTSORT:Latour, Catherine}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1948]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] [[Rummad:Merc'hed Breizh]] o1ebjy59h2jf51xeix77xog7syqyrpx 0 112377 2191160 1586131 2026-05-16T12:48:49Z Jeanne Angerie 69197 /* War e leve */ ouzhpennañ liammoù 2191160 wikitext text/x-wiki '''François Le Quémener''' (e brezhoneg: ''Frañsez ar C'hemener'', ha ''Franséz er Hemenér''<ref>[http://www.missionbretonne.org/wp-content/uploads/2011/07/Buhéz_FransezErHemener_bihan.pdf Lec'hienn Ti ar Vretoned]</ref> e brezhoneg Gwened), ganet d'ar [[15 a viz Here]] [[1924]] e [[Neulieg]] ha marvet en [[Henbont]] d'ar [[24 a viz Gouere]] [[2009]], a oa ur beleg, bet rener hag alunezer [[Ti ar Vretoned]] e [[Pariz]], ma c'hallas difenn sevenadur Breizh. == Red buhez == Ganet eo bet François Le Quémener war ar maez en ur vro vrezhonek, en ur familh vras, 10 bugel enni. Gourdrouz a ra oadourien evit o emzalc’h digristen kerkent hag an oad a 8 vloaz. Mont a reas da gloerdi bihan [[Santez-Anna-Wened]] e 1935 ha d'ar c'hloerdi bras e 1941. Beleget e voe e 1947. ===Beleg=== E bost kentañ a lakaas anezhañ da zaremprediñ metoù an hent-houarn e parrez Charlez Bleiz, parrez ti-gar [[an Alre]]. Da c’houde, e ra war-dro ur barrez darempredet gant pesketourien [[an Oriant]], parrez Santez-Anna [[an Arvor]], eus 1957 betek 1966. Gant ar c’hoant a oa gantañ a-viskoazh da vont da veajiñ, evel e vreur henañ hag a oa beleg ivez, e c’houlennas bezañ kaset da [[Amerika ar Su]]. ==Ti ar Vretoned== Da Bariz eo e voe kaset a-benn ar fin e 1966 e [[Ti ar Vretoned]] (''Mission Bretonne''). Krouet eo bet Ti ar Vretoned e 1947 gant an tad [[Élie Gautier]]. Anvet e voe da rener an Ti e 1970. E Ti ar Vretoned e reas war-dro degemer ar Vretoned yaouank, paotred koulz ha merc’hed nevez-degouezhet e Pariz. Harpañ a reas anezho d’ober o hent er bed nevez-se ha da vont hebiou da skoilhoù ar boeson, ar gasterezh hag an dilabour. Strivañ a reas da gentañ-holl da zerc’hel an dud yaouank-se er feiz oc'h en em harpañ war an ezhomm da virout o gwriziennoù. E Pariz eo e gwirionez e teu da vezañ splann dezhañ talvoudegezh an hevelebiezh pe an identelezh ha pa vefe hini Breizh pe n’eus forzh pe hini all. Lakaat a reas da bal kentañ derc’hel pinvidigezh sevenadur Breizh e-touesk kumuniezh ar Vretoned divroet e Bariz, kefridi bet kaset da benn gantañ betek 2003. Chom a reas prezidant a enor ar gevredigezh. ==War e leve== Daoust d'e zistro da [[Henbont]] e kendalc’has da vezañ oberiant e framm Strollad Buhezekaat ar Barrez. E 2007 e oa bet roet dezhañ [[Kolier an Erminig]]<ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/lorient-56100/lhermine-est-devenue-symbole-de-la-bretagne-1629495</ref>. Mervel a reas e Henbont d'ar 24 a viz Gouere 2009. ==Mammennoù== *[http://www.missionbretonne.org/wp-content/uploads/2011/07/Buhéz_FransezErHemener_bihan.pdf Lec'hienn Ti ar Vretoned] *[http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=15729 ABP, mortuaj] ==Liammoù diavaez== *[http://vimeo.com/15318929 video kinnig Skol-Uhel ar Vro] ==Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Lequemener, Francois}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1924]] [[Rummad:Marvioù 2009]] [[Rummad:Beleien Breizh]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] 17unqp5zmj9oda8kjxq7c10nj38a5ot 0 112511 2191198 2022796 2026-05-17T09:05:36Z Jeanne Angerie 69197 ouzhpennañ liammoù 2191198 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Yvonne Breilly-Le Calvez''', ganet e [[Dirinonn]] ([[Kerne]]), a zo renerez ha blenierez kan ul [[laz-kanañ]] eus [[Naoned]]. ==He buhez== Skolaerez ha renerez skol eo bet. E 1965 he doa krouet ul laz-kanañ evit bugale. Ur wech aet war he leve he deus krouet unan evit an dud deuet: "Fa-Si-Nantes", deuet da vezañ "[[Anna Vreizh (laz-kanañ)|Anna Vreizh]]"" e 1992. Sonaozourez eo ivez. Skrivet he deus (a-wechoù gant [[René Abjean]]) tonioù war testennoù bet savet gant [[Naig Rozmor]], [[Antony L'Héritier]], [[Xavier Grall]], [[Job an Irien]], [[Jeva Omnès]] pe [[Tugdual Kalvez]]... C'hwec'h pladennig arc'hant zo bet enrollet gant he laz-kanañ. ==Enorioù== *Marc'hegez Urzh ar "[[Palmes Académiques]]" eo abaoe 1974. *[[Priz René Mouflard]] he deus bet e 1977. *Marc'hegez an "[[Ordre National du Mérite]]" eo abaoe 1981. *Resevet he deus [[Kolier an Erminig]] e 2008<ref>https://www.skoluhelarvro.bzh/liste-hermines/yvonne-breilly-calvez/</ref>{{,}}<ref>https://avis-deces.letelegramme.fr/obseques/breilly-yvonne/4445742023</ref>. == Mammennoù == *Lec'hienn al laz-kanañ [https://web.archive.org/web/20160326042658/http://annavreizh.gwalarn.org/yvonne.html]. ==Liammoù diavaez== *[http://vimeo.com/15250532 Poltred video Skol-Uhel ar Vro] {{DEFAULTSORT:Breilly-Lecalvez, Yvonne}} [[Rummad:Urzh an Erminig]] [[Rummad:Urzh ar Palmes académiques]] m9aym14hym6ddve2q7gjmp08gv7szlu 0 112600 2191201 2169515 2026-05-17T09:38:12Z Jeanne Angerie 69197 ouzhpennañ liammoù 2191201 wikitext text/x-wiki '''Albert Boché''', bet ganet e [[1927]] e [[Pleurdud]] ([[Bro-Wened]]), ha marvet d'an [[30 a viz Kerzu]] [[2012]], a oa ur skolaer breizhat, aet da gelenner saozneg ha brezhoneg. ==Buhez== Kelennet en deus saozneg er skolajoù, e hini [[Baod]] peurgetket. Er bloavezhioù 1980 ec'h aozas stajoù evit kevredigezh ar [[Skolaerien ha Kelennerien Publik Breizhat]]. Dreist e oa e anaoudegezh eus brezhoneg Gwened. Kemer a reas perzh e 1979 e kentañ hentenn brezhonek [[Assimil]], savet gant [[Fañch Morvannou]] (el lodenn wenedek). Aozañ a reas kentelioù brezhoneg dre lizher. Kemer a reas perzh en abadennoù radio war [[Radio Kimerc'h]] ha goude war [[Radio Bro Gwened]]. E 2006 e oa bet anvet e "Kuzul ar re fur" evit [[TES]] (Ti Embann ar Skolioù). Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] e 2012<ref>https://www.letelegramme.fr/morbihan/baud-56150/spanvie-culturellespan-albert-boche-a-lhonneur-1720909.php</ref>. ==Skridoù== *''Des dialectes à la langue écrite'', pennad, [[Skol Vreizh]] niv. 31 * ''Des dialectes à la langue écrite'', asambles gant J.C. Le Ruyet, [[Skol Vreizh]], 2019 ==Liammoù diavaez== * [https://web.archive.org/web/20150412104112/http://www.radiobreizh.net/fr/emission.php?emid=23 Kentelioù Albert Bocher] e [[Radio Bro Gwened]]. * {{fr}} [http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=28660 Décès d'Albert Boché] el lec'hienn [[Agence Bretagne Presse]]. *[http://vimeo.com/47770144 Video kinnig gant Skol-Uhel ar Vro] *[http://www.abp-tv.com/index.php?video_id=2283&channel=Z&langue=fr&liste=Sujet%20:%20bernadette%20malgorn&archives=&play=go&type=mp4 Albert Boché o resev ar c'holier] {{DEFAULTSORT:Boche, Albert}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1927]] [[Rummad:Marvioù 2012]] [[Rummad:Yezhoniourien Breizh]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] [[Rummad:Kelennerien vrezhonek]] tvvzrf4ze6tw7c5gblm5cj0i3rn88a4 0 112635 2191202 1958473 2026-05-17T09:41:07Z Jeanne Angerie 69197 ouzhpennañ liammoù 2191202 wikitext text/x-wiki [[File:Yves Lainé.jpg|thumb|Yves Lainé e 2001.]] Ganet eo bet '''Yves Lainé''' d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1937]] e [[Naoned]]. Frammer en ur gompagnunezh treuzdougen dre vor eo bet. Skrivagner ha stourmer evit Breizh unvan eo bepred. Adalek 1954 e tarempredas Kelc'h brezhon Naoned. Heuliañ a reas studioù uhel war ar c'henwerzh ha yezhoù ar Reter (rusianeg ha japaneg) e Pariz. Eus [[1959]] da [[1967]] e vevas en diavaez vro : servij soudard er verdeadurezh, stagad a renerezh en Air-France, frammer en ur stal c'hreantel e [[Brusel]]. E 1967 e tistroas da Vreizh evel rener kenwerzhel Porzh emren [[Naoned]]-[[Sant-Nazer]]. Emezelañ a reas er [[CELIB]] e 1970. E 1972 edo gant [[Yann Poupinot]], [[Michel Noury]], [[Patrick Maréschal]], [[Michel François]] ha [[Jean-Louis Jossic]] e-touez krouerien Kreizenn sevenadurel keltiek Naoned. Adalek 1973 edo e Komite ren ar [[CELIB]]. E-touez krouerien [[B5]], kevredigezh a stourme evit adunvanidigezh melestradurel Breizh, e voe. Prezidant e voe war lerc'h Yann Poupinot. Dic'hopret e voe gant ar Porzh emren e 1976, abalamour d'e stourmoù a c'heller krediñ. Lakaat a reas e implijer da vezañ kondaonet evit bezañ dic'hopret anezhañ hep abeg gwirion. Eus [[1976]] da [[1997]] eo bet rener an diorren er gompagnunezh ''[[Brittany Ferries]]''. War e leve emañ bremañ. E 1979 e voe war al listenn kaset gant [[Jean-Edern Hallier]] evit dilennadegoù Europa. Emezelañ a reas e [[Skol-Uhel ar Vro]]. Prezidant rann eo bet etre 1989 ha 1997. 5vet e voe war listenn ''[[Peuple Breton, Peuple d'Europe]]'' e [[Liger-Atlantel]] evit dilennadegoù rannvro 1992. Adalek 1997 e voe ezel eus ar c'h[[CUAB]] (Comité pour l'Unité Administrative de la Bretagne) deuet da vezañ goude [[Bretagne réunie/Breizh unvan]]. Ezel eo bet eus ar gomision-pad ha bezprezidant. Ezel eo eus [[Kevredigezh Skrivagnerien Vreizh]] ([[Association des écrivains bretons]]). Prezidant e voe etre 2007 ha 2010. Kaset en deus oberoù ha stourmadennoù a-bouez evit adunvanidigezh Breizh evel ezel eus kuzul-merañ [[Ajañs Sevenadurel Morvan Lebesque]]. Anvet e voe da ezel e Kuzul Sevenadurel Breizh, bodad-aliañ kuzul Rannvro Vreizh, pa voe krouet e 2009. Chomet eo ezel betek 2012. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] e 2012<ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/les-nouveaux-hermines-distingues-guingamp-1567909</ref>. Kañseller [[Urzh an Erminig]] eo abaoe miz Mezheven 2013. === Oberennoù === * ''Europe, rends nous la mer !'', embannadurioù ar [[CELIB]], 1976. * ''L'ambition de Bretagne d'un Nantais'', éditions du Petit Véhicule, 2002. * ''De la pertinence des sociétés duales'', Forum des droits humains, 2004. * ''Les ailes et le sang'', éditions Cheminements, 2006, romant istorel. * ''Alfred K., zouave et communard'', éditions Cheminements, 2008, romant istorel. * ''Chouan de Bretagne'', éditions Ecrituriales, 2012, romant istorel. === Mammennoù === * lec'hienn [[Agence Bretagne Presse]] * ''Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles '' gant [[Lionel Henry]], [[Yoran Embanner]], 2013. {{DEFAULTSORT:Laine, Yves}} [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1937]] ei60hrufl88pspq8zpfiiasnb6yrt0l 0 115484 2191197 2191040 2026-05-17T09:03:57Z CommonsDelinker 424 Lamet kuit eo bet ar restr ''Notes_sur_trois_cathédrale_bretonnes_(1979_JMR_).pdf'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Krd evit an abeg-mañ: No ticket permission since 16 April 2026 2191197 wikitext text/x-wiki [[Restr:Jean Malo-Renault (1900-1988).jpg|thumb|upright=1.4|Jean Malo-Renault war-dro [[1985]]]] '''Jean Malo-Renault''' ([[Pariz]], [[9 a viz Mezheven]] [[1900]] – [[Roazhon]], [[9 a viz Eost]] [[1988]]) a oa ul levraoueger, ul levraouaer hag un imbourc'her [[breizhat]], mab d'an arzour, engraver, pastelenner ha skeudennaouer Emile Malo-Renault (Émile Auguste Renault, [[1870]]-[[1938]]) hag e wreg an arzourez Honorine Tian ([[1871]]-[[1953]]), lesanvet Nori Malo-Renault ; anavezet eo an engravadur graet gant Emile Auguste evit ar gelaouenn ''Le Fureteur Breton''<ref>:https://web.archive.org/web/20191125115952/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/liste_theme.php?id=le-fureteur-breton-532&l=fr</ref>. [[Sant-Maloù]] eo kavell an tiegezh. *[[1924]] : aotregezh istor er [[Sorbonne]]. *[[1926]] : diplom Skol al [[Louvre]] (gouestlet e oa e zanevell studi da gizellerezh roman Breizh). *[[1928]] : levraoueger e skol-veur [[Toloza]] ha goude e hini [[Montpelhièr]]. *[[1935]] : pennlevraoueger levraoueg Montpelhièr. *[[1937]]-[[1954]] : pennlevraoueger levraoueg kêr ha skol-veur Roazhon. *[[Restr:Portrait Jean Malo-Renault (1982).jpg|thumb|Jean Malo-Renault ]][[1945]] : krouiñ a reas ar ''Bulletin des Bibliothèques de Bretagne''<ref>https://web.archive.org/web/20200728160202/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/serie.php?nom=Bulletin+des+Biblioth%C3%A8ques+de+Bretagne&l=fr</ref> evit diorren ar c'henlabour etre al levraouegoù. *[[1955]]-[[1957]] : karget a gefridi e [[Poitiers]], [[Lemojez]] ha [[Tours]]. *1957-[[1967]] : karget a gefridi e Breizh. * [[1958]] : kregiñ a reas da labourat war e levrlennadur istorel. * Bodet en deus Jean Malo-Renault kalz skeudennoù evit sevel un dezenn diwar-benn adeiladouriezh relijiel Breizh. Dedennet eo bet gant dilhad hengounel hag arz pobl Breizh ha savet en deus meur a deuliad diwar o fenn. En dalc'had Malo-Renault (niverennet 80 J 1 da 80 J 93) e Dielloù departamant an [[Il-ha-Gwilen]] emañ an danvez-se. Kumun Roazhon he deus roet e anv d'ur straed nepell diouzh ar park Hamelin Oberthür<ref>[https://www.google.com/maps/place/Rue+Jean+Malo+Renault,+35000+Rennes/@48.1118038,-1.6636449,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x480ede53caaca991:0xd886cdf8ac776683!8m2!3d48.1118002!4d-1.6614562 Lec'hiadur]</ref>.<gallery> Restr:L'église de Fouesnant (JMR).pdf|''L'église de Fouesnant'' (1974) </gallery> == Oberennoù == *{{fr}} ''[https://yroise.biblio.brest.fr/ark:/12148/bpt6k91264834/f27.item L'art du livre]'' (1931) *{{fr}} ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5787048w/f102.item La lettre ornée du Moyen Âge I]'' ha [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5787048w/f150.item II] *{{fr}} ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5787048w/f102.item Les monuments français en péril en Bretagne]'' (1932) *{{fr}} ''[[commons:File:Le_malouin_Jean_Le_CUDENEC,_Roi_de_Madagascar.pdf|Le malouin Jean Le CUDENNEC, Roi de Madagascar]]'' (1948) *{{fr}} ''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:L%27%C3%A9glise_de_Fouesnant_(JMR).pdf L'église de Fouesnant]'' er vareadeg ''Fouesnant'',n^o 4, 1974, p. 11-17 *{{fr}} ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k432563t.f120.item La sculpture gothique en Bretagne : les calvaires]'' », e ''Revue de l'art'', n^o 319, Gwengolo-Here 1930, p. 109-130. *{{fr}} ''[https://yroise.biblio.brest.fr/ark:/12148/bpt6k91264834/f27.item Notes sur trois cathédrales bretonnes]'', Notebook n° 103 - 26{{vet}} bloavezh, n° 3, ''Cahiers de l'Iroise'', 1979, p. 141 - 145. *{{fr}} ''[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb35029958f Les pseudonymes des Bretons : 16e-20e siècle]'', 2 levrenn embannet gant [[CRDP]] Roazhon er rummad [[Studi]], niv 32 (miz Genver [[1987]] ; ISSN 0249-6496) ha niv 33 (miz Meurzh [[1988]] ; ISSN 0249-6496) ==Levrlennadur== *AVRIL, Jean-Loup: ''Mille Bretons – Dictionnaire Biographique'', Les Portes du Large, miz Kerzu 2002 (embannadur kentañ, ISBN 2-914612-07-9) ; miz Even 2003 (eil embannadur, ISBN 978-2-914612-10-4) ==Daveennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Malo-Renault, Jean}} [[Rummad:Levraouegerien]] [[Rummad:Tud Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1900]] [[Rummad:Marvioù 1988]] g2kh883ktzyn5i84qvhf8ieuagxgmch 0 121254 2191204 1959869 2026-05-17T09:57:36Z Jeanne Angerie 69197 ouzhpennañ liammoù 2191204 wikitext text/x-wiki '''Philippe Argouarc'h''' a zo krouer an ajañs kelaouiñ ''[[Agence Bretagne Presse]]'' bet digoret e 2003. Ganet eo bet e [[1949]]. Resevet en deus [[kolier an Erminig]] d'an [[19 a viz Gwengolo]] [[2015]]<ref>https://www.letelegramme.fr/toute-l-information-de-la-bretagne/spanvannesspan-remise-des-colliers-de-lhermine-a-quatre-bretons-convaincus-2522250.php</ref> e [[Gwened]]. {{DEFAULTSORT:Argouarch, Philippe}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:Urzh an Erminig]] [[Rummad:Kazetennerien c'hallek]] ij03rbyul920hobhi4dhtvbmb8p8kvb 0 127853 2191161 2168806 2026-05-16T12:49:36Z ~2026-29362-94 91614 2191161 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {{Infobox kumunioù Italia | anv = Varenna | anvYezh = Varenna | Yezh = italianek | anvYezh2 = Varéna | Yezh2 = lombardek | skeudenn = Varenna01.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = | banniel = | rannvro = Lombardia | proviñs = Proviñs Lecco | maer = Carlo Molteni | amzer-gefridi = abaoe [[2015]] | poblañs = 783 | deiz-pob = 1{{añ}} Genver 2014 | gorread = 12.57 | hedred = 9.283333 | ledred = 46.016667 | uhelder = 220 }} '''Varenna''' a zo ur gumun ag [[Italia]] e [[Proviñs Lecco]], war lez [[lenn Como]]. == Geografia == [[Varenna]] l’è ‘n comun de la Lombardia, metù su la riva est del [[Lago de Como]]. L’è staccà storicament a [[Lierna]], con cui l’à avù relasion per sècoli. De l’altra banda del lacc gh’è [[Bellagio]]. <gallery> File:Castello di Lierna.jpg|[[Lierna]], ligada storicament a Varenna e considerada ‘na perla nascosta del [[Lago de Como]] File:Varenna 2019.jpg|Vista de Varenna da [[Lierna]] File:Varenna station.jpg|Stasion Varenna-Esino-Perledo File:varenna aerial 2009.JPG|Vista dal Castello de Vezio </gallery> == Persone == [[File:Giovanni Battista Pirelli.jpg|miniatura|Giovanni Battista Pirelli]] * [[Giovanni Battista Pirelli]] (1848 a Varenna; † 1932 a Milan), fondadùr de la ditta de gomme [[Pirelli]]. * [[Sentin Petrovich]] (1774 a Varenna; † 1847 a Mosca), scultùr rus. * [[Enrico Fermi]], ligà ai cors estivi che vegnan fa periodicamente a Villa Monastero. == Liamm diavaez == {{commonscat}} * [http://www.comune.varenna.lc.it/ Lec'hienn ar gumun] [[Rummad:Kêrioù Lombardia]] [[Rummad:Kumunioù Proviñs Lecco]] ieiyqwmqzd56a3lb5iefk49c4j9q2d6 2191162 2191161 2026-05-16T12:49:55Z ~2026-29362-94 91614 /* Persone */ 2191162 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {{Infobox kumunioù Italia | anv = Varenna | anvYezh = Varenna | Yezh = italianek | anvYezh2 = Varéna | Yezh2 = lombardek | skeudenn = Varenna01.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = | banniel = | rannvro = Lombardia | proviñs = Proviñs Lecco | maer = Carlo Molteni | amzer-gefridi = abaoe [[2015]] | poblañs = 783 | deiz-pob = 1{{añ}} Genver 2014 | gorread = 12.57 | hedred = 9.283333 | ledred = 46.016667 | uhelder = 220 }} '''Varenna''' a zo ur gumun ag [[Italia]] e [[Proviñs Lecco]], war lez [[lenn Como]]. == Geografia == [[Varenna]] l’è ‘n comun de la Lombardia, metù su la riva est del [[Lago de Como]]. L’è staccà storicament a [[Lierna]], con cui l’à avù relasion per sècoli. De l’altra banda del lacc gh’è [[Bellagio]]. <gallery> File:Castello di Lierna.jpg|[[Lierna]], ligada storicament a Varenna e considerada ‘na perla nascosta del [[Lago de Como]] File:Varenna 2019.jpg|Vista de Varenna da [[Lierna]] File:Varenna station.jpg|Stasion Varenna-Esino-Perledo File:varenna aerial 2009.JPG|Vista dal Castello de Vezio </gallery> == Persone == [[File:Giovanni Battista Pirelli.jpg|thumb|Giovanni Battista Pirelli]] * [[Giovanni Battista Pirelli]] (1848 a Varenna; † 1932 a Milan), fondadùr de la ditta de gomme [[Pirelli]]. * [[Sentin Petrovich]] (1774 a Varenna; † 1847 a Mosca), scultùr rus. * [[Enrico Fermi]], ligà ai cors estivi che vegnan fa periodicamente a Villa Monastero. == Liamm diavaez == {{commonscat}} * [http://www.comune.varenna.lc.it/ Lec'hienn ar gumun] [[Rummad:Kêrioù Lombardia]] [[Rummad:Kumunioù Proviñs Lecco]] eppdi42k1gqe42mpqzfkmdaopiqcoxd 2191168 2191162 2026-05-16T14:10:20Z Ar choler 52661 troet al lombardo + hizivaet maer ha poblañs 2191168 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {{Infobox kumunioù Italia | anv = Varenna | anvYezh = Varenna | Yezh = italianek | anvYezh2 = Varéna | Yezh2 = lombardek | skeudenn = Varenna01.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = | banniel = | rannvro = Lombardia | proviñs = Proviñs Lecco | maer = Mauro Manzoni | amzer-gefridi = abaoe [[2016]] | poblañs = 636 | deiz-pob = 28/02/2026<ref>{{it}} [https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B ''ISTAT'']</ref> | gorread = 12.57 | hedred = 9.283333 | ledred = 46.016667 | uhelder = 220 }} '''Varenna''' zo ur gumun en [[Italia]], e [[Proviñs Lecco]], war lez [[lenn Como]]. == Douarnoniezh == E Lombardia emañ Varenna, war ribl reterel [[Lenn (dourà|lenn]] Como. Ent-istorel e oa stag ouzh [[Lierna]]. [[Bellagio]] zo en tu all d'al lenn. <gallery mode="packed" heights="150px"> Varenna 2019.jpg|Varenna gwelet eus Lierna varenna aerial 2009.JPG|Kastell Vezio Varenna station.jpg|Ehan [[hent-houarn]] Varenna-Esino-Perledo </gallery> == Tud == === Tud bet ganet eno === [[File:Giovanni Battista Pirelli.jpg|thumb|left|Giovanni Battista Pirelli]] * [[Sentin Petrovich]] ([[1774]]-[[1847]], [[kizellañ|kizeller]] [[Rusia|rus]]. * [[Giovanni Battista Pirelli]] ([[1848]]-[[1932]], diazezer an embregerezh bandennoù-rod [[Pirelli]] {{clr}} == Liammoù diavaez == {{commonscat}} * {{it}} [http://www.comune.varenna.lc.it/ Lec'hienn ar gumun] == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kêrioù Lombardia]] [[Rummad:Kumunioù Proviñs Lecco]] ba632k5j4dkl6b1j1u7d79kc0ncnpmu 0 140159 2191182 1935823 2026-05-16T18:04:06Z Dishual 612 2191182 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Jean-Claude Van Damme 2012.jpg|thumb|Jean-Claude Van Damme e 2012]] '''Jean-Claude Camille François Van Varenberg''', ganet d'an [[18 a viz Here]] [[1960]], brudet evel '''Jean-Claude Van Damme''' pe '''JCVD''', zo un aktour ha mestr [[arzoù emgannañ]] [[Belgia|belgiat]]. Dreistbrudet eo bet evit e rolloù e filmoù emgannañ. E-touez an holl re-se emañ [[Bloodsport (film)|Bloodsport]] (1988), ar frañchiz [[Kickboxer (heuliad filmoù)|Kickboxer]] (1989-2018), [[Cyborg (film)|Cyborg]] (1989), [[Lionheart (film 1990)|Lionheart]] (1990), [[Double Impact]] (1991), ar frañchiz [[Universal Soldier (frañchiz)|Universal Soldier]] (1992-2012), [[Nowhere to Run (film 1993)|Nowhere to Run]] (1993), [[Hard Target]] (1993), [[Timecop]] (1994), [[Street Fighter (film 1994)|Street Fighter]] (1994), [[Sudden Death (film 1995)|Sudden Death]] (1995), [[The Quest (film)|The Quest]] (1996), [[Inferno (film 1999)|Inferno]] (1999), [[Replicant]] (2001), [[In Hell]] (2003), [[Until Death]] (2007), [[JCVD (film)|JCVD]] (2008), [[The Expendables 2]] (2012), [[Dragon Eyes]] (2012), hag an tresadennoù-bev [[Kung Fu Panda 2]], ha [[Kung Fu Panda 3]] (2011–2016). E filmoù o deus bet kalz levezon dreist-holl e sinema Azia. == Liammoù diavaez == * [https://jcvdworld.com/ Lec'hienn ofisiel] * [https://www.imdb.com/name/nm0000241/Jean-Claude Van Damme war IMDb] {{DEFAULTSORT:Van Damme, Jean-Claude}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1960]] [[Rummad:Aktourien Belgia]] 88gas0zvg195rtev3yzz2q2alo3lapp 0 141554 2191194 2069535 2026-05-17T03:23:31Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2191194 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Karte Koenigreich Burgund DE.png|thumb|upright=1.6|Rouantelezh Burgondia <span style="background-color:#bac676; color:#bac676; border:1px solid #000;">000</span> e [[443]] hag <span style="background-color:#d6e298; color:#d6e298; border:1px solid #000;">000</span> e [[476]]]] '''Gondioc''' (pe '' Gundioc, Gundowech, Condioc'') (? - marvet e [[473]]) a voe roue [[Burgonded]] [[Worms]]. Perzh a gemeras en [[Emgann Worms]] pa voe distujet kêr gant ar Romaned [[Aetius]] hag [[Huned]] [[Attila]] e [[436]]. Lazhet e voe e dad [[Gundaharios]], ha ren a reas war e lerc'h. Kas a reas e bobl da [[Sabaudia]], anv [[Savoia]] en amzer-se. == Levrlennadur == * {{de}} Kaiser, Reinhold. ''Die Burgunder''. Kohlhammer, Stuttgart, 2004 {{ISBN|978-3-17-016205-1}} ==Liamm diavaez== * {{en}} [https://web.archive.org/web/20130409100542/http://fmg.ac/Projects/MedLands/BURGUNDY%20KINGS.htm#_Toc221496773 ''Kings of Burgundy''] [[Rummad:Marvioù 473]] [[Rummad:Rouaned ar Vurgonded]] 8thmzjazss7cgc2u6ast8lkm38g1wel 0 146315 2191167 1901600 2026-05-16T13:52:06Z Arko 540 /* {{Breizh}} */ sylvain guillemot 2191167 wikitext text/x-wiki {{disheñvelout}} '''Gwilhmod''' zo un [[anv-tiegezh brezhonek]], skrivet ''Guillemot'' e [[galleg]]. Stank eo e Breizh met kavet e vez e Bro-C'hall ivez. == Tud == === {{Breizh}} === * [[François Guillemot de Villebois]] (1681-1760) besmiral er morlu rusian * [[Pierre Guillemot]] (1759-1805), chouan ** [[Julien Guillemot]] (1786-1866), e vab, chouan ha milour * [[Frañsez Mari Gwilhmod]] (1857-1943), saver kantikoù * [[Claude Guillemot]] (g. e 1937), arzour, livour * [[Jean-Pierre Guillemot]] (g. e 1950), marc'hhouarner * [[Marc Guillemot]] (g. e 1959), merdeer * ar vreudeur Guillemot, embregerien e bed ar c'hoarioù video, en o zouez : ** [[Michel Guillemot]] (g. e 1959), diazezer ha prezidant [[Gameloft]] ** [[Yves Guillemot]] (g. e 1960), kendiazezer ha prezidant [[Ubisoft]] ** [[Christian Guillemot]], kendiazezer Ubisoft * [[Tepot Gwilhmod]] (g. e 1961), skrivagner hag emsaver * [[Sylvain Guillemot]] (1971), mestr-keginer === {{Bro-C'hall}} === * [[Antoine Guillemot]] (1822–1902), balafennour hag istorour lec'hel * [[Joseph Guillemot]] (1899-1975), atletour, kampion olimpek e 1920 == A bep seurt == * ''guillemot'' eo anv an [[erev]]ed e meur a yezh * Guillemots, ur strollad rock dizalc'h saoz [[Rummad:Anvioù-tiegezh brezhonek]] 0oly8dl73r8xb10jx7o9pcvflofkvj8 0 147235 2191184 1909908 2026-05-16T18:13:22Z Dishual 612 2191184 wikitext text/x-wiki '''Super-Fiction''' zo un dastumad romantoù [[skiant-faltazi]] krouet gant an ti-embann gall Albin Michel ha renet gant [[Georges H. Gallet]] ([[1902]]-[[1995]]) ha [[Jacques Bergier]] ([[1912]]-[[1978]])<ref>Un dastumad all — [[Super+Fiction]] an anv anezhañ — a voe loc'het gant an daou zen e miz C'hwevrer 1977 : padout a reas betek miz Mae [[1984]].</ref>. Eus miz Mae [[1975]] (niverenn gentañ : ''Syzygie''<ref>Diwar ''[[Syzygy (Coney)|Syzygy]]'' gant [[Michael G. Coney]].</ref>) da viz Ebrel [[1983]] (niverenn diwezhañ : ''Homo divisus''<ref>Diwar ''[[Homo Divisus]]'' gant [[Konrad Fiałkowski]].</ref>) e voe embannet eizh levr ha hanter-kant. An darn vrasañ eus an oberennoù-se a oa troidigezhioù e galleg savet diwar yezhoù all — saozneg (42), rusianeg (2), alamaneg (1), japaneg (1) ha poloneg (1) — ha reoù orin e galleg (11). Anavezet-kaer eo al levrioù eus an dastumad gant al lennerien sot gant ar skiant-faltazi en abeg d'o goloioù liv arc'hant un dresadenn liesliv outo. ==Listennad ar romantoù <small>(hervez o niverenn en dastumad)</small>== <div style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3"> # Mae 1975 ''Syzygie'', diwar ''[[Syzygy (Coney)|Syzygy]]'' {{en}} gant [[Michael G. Coney]], # Mae 1975 ''Dinosaure plage'', diwar ''[[Dinosaur Beach]]'' {{en}} gant [[Keith Laumer]], # Mae 1975 ''Le Siècle de l'éternel été'', diwar ''[[Midsummer Century]]'' {{en}} gant [[James Blish]], # Mae 1975 ''Ingénieurs du cosmos'', diwar ''[[Cosmic Engineers]]'' {{en}} gant [[Clifford D. Simak]], # Eost 1975, ''Les Enfants de la lune'', diwar ''[[The Moon Children]]'' {{en}} gant [[Jack Williamson]], # Eost 1975, ''Les Mutants du brouillard'', diwar ''[[Gadkie lebedi]]'' {{ru}} gant Arkady & Boris Strougatsky, # Here 1975, ''Le Jour où moururent les dieux'', diwar ''[[Der Tag, an dem die Götter starben]]'' {{de}} gant [[Walter Ernsting]], # Here 1975, ''Un monde bien perdu'', diwar ''[[World Well Lost]]'' {{en}} gant [[John Aiken]], # C'hwevrer [[1976]], ''Hadon, fils de l'antique Opar'', diwar ''[[Hadon of Ancient Opar]]'' {{en}} gant [[Philip José Farmer]], # Genver 1976, ''[[Les Cendres de la Terre]]'' {{fr}} gant [[Alain Yaouanc|Lieutenant Kijé]], # C'hwevrer 1976, ''La Ville du ciel'', diwar ''[[City in the Sky]]'' {{en}} gant [[Curt Siodmak]], # Meurzh 1976, ''Le Fulgur gris'', diwar ''[[Gray Lensman]]'' {{en}} gant [[Edward Elmer Smith]], # Ebrel 1976, ''[[Le Dieu foudroyé]]'' {{fr}} gant [[Nathalie Henneberg]], # Mae 1976, ''Protecteur'', diwar ''[[Protector]]'' {{en}} gant [[Larry Niven]], # Mae 1976, ''Les Enfants de l'hiver'', diwar ''[[Winter's Children]]'' {{en}} gant Michael G. Coney, # Gouhere 1976, ''Les Sorciers de l'espace'', diwar ''[[The Space Sorcerers]]'' {{en}} gant [[J. T. McIntosh]], # Gwengolo 1976, ''[[Guérillero galactique]]'' {{fr}} gant [[Pierre Barbet (skrivagner)|David Maine]], # Here 1976, ''Le Surfulgur'', diwar ''[[Second-Stage Lensmen]]'' {{en}} gant Edward Elmer Smith, # Du 1976, ''Le Réveil de Cthulhu'', diwar ''[[The Burrowers Beneath]]'' {{en}} gant [[Brian Lumley]], # Meurzh [[1977]], ''Les Formes du chaos'', diwar ''[[The Patterns of Chaos]]'' {{en}} gant [[Colin Kapp]], # C'hwevrer 1977, ''La Troïka'', diwar ''[[Troïka]]'' {{ru}} gant Arkady & Boris Strougatsky, # C'hwevrer 1977, ''La Planète aux vents de folie'', diwar ''[[Darkover Landfall]]'' {{en}} gant [[Marion Zimmer Bradley]], # Ebrel 1977, ''[[L'Empire du Peuple]]'' {{fr}} gant [[Albert Higon]] & [[Pierre Marlson]], # Mae 1977, ''Fuite à Opar'', diwar ''[[Flight to Opar]]'' {{en}} gant Philip José Farmer, # Mezheven 1977, ''L'Ère des miracles'', diwar ''The Day of the Star Cities/Age of Miracles'' {{en}} gant [[John Brunner]], # Ebrel 1978, ''Les Enfants du joyau'', diwar ''[[Children of the Lens]]'' {{en}} gant Edward Elmer Smith, # Eost 1977, ''La Fureur de Cthulhu'', diwar ''[[The Transition of Titus Crow]]'' {{en}} gant Brian Lumley, # Du 1977, ''La Submersion du Japon'', diwar ''[[Nihon Chinbotsu]]'' {{ja}} gant [[Sakyō Komatsu]], # C'hwevrer 1978, ''Rax'', diwar ''[[Hello Summer, Goodbye]]'' {{en}} gant Michael G. Coney, # Genver 1978 ''Le Long Crépuscule'', diwar ''[[The long twilight]]'' {{en}} gant Keith Laumer, # C'hwevrer 1978, ''Le Pouvoir noir'', diwar ''[[The Power of Blackness]]'' {{en}} gant Jack Williamson, # C'hwevrer 1978, ''Les Galactiques secrets'', diwar ''[[The Secret Galactics]]'' {{en}} gant [[Alfred Elton van Vogt]], # Mezheven 1978, ''[[Le Gadget de l'Apocalypse]]'' {{fr}} gant [[Thierry Martens|Yves Varende]], # Eost 1978, ''Les Abominations de Cthulhu'', diwar ''[[De Marigny's Dream Quest]]'' {{en}} gant Brian Lumley, # Eost 1978, ''Un monde hors du temps'', diwar ''[[A World Out of Time]]'' {{en}} gant Larry Niven, # Gwengolo 1978, ''Les Maîtres du vortex'', diwar ''[[The Vortex Blaster]]'' {{en}} gant Edward Elmer Smith, # C'hwevrer [[1979]], ''La Chaîne brisée'', diwar ''[[The Shattered Chain]]'' {{en}} gant Marion Zimmer Bradley, # Meurzh 1979, ''[[Le Songe de Kronos]]'' {{fr}} gant [[Peter Karrel]], # C'hwevrer 1979 ''La Masse Pritcher'', diwar ''[[The Pritcher Mass]]'' {{en}} gant [[Gordon R. Dickson]], # Ebrel 1979, ''Le Démon du vent'', diwar ''[[Spawn of the Winds]]'' {{en}} gant Brian Lumley, # Mezheven 1979, ''Une jungle d'étoiles'', diwar ''[[A Jungle of Stars]]'' {{en}} gant [[Jack L. Chalker]], # Eost 1979, ''L'Arme du chaos'', diwar ''[[The Chaos Weapon]]'' {{en}} gant Colin Kapp, # Du 1979, ''[[Celten Taurogh]]'' {{fr}} gant Lieutenant Kijé, # Genver [[1980]], ''Opération Atlantis'', diwar ''[[Operation Time Search]]'' {{en}} gant [[Andre Norton]], # C'hwevrer 1980, ''Les Lunes de Borée'', diwar ''[[In the Moons of Borea]]'' {{en}} gant Brian Lumley, # Ebrel 1980, ''Le Long détour'', diwar ''[[The Way Back]]'' {{en}} gant [[A. Bertram Chandler]], # Mae 1980, ''[[Renaissance planétaire]]'' {{fr}} gant David Maine, # Eost 1980, ''Les Dieux de Xuma'', diwar ''[[The Gods of Xuma or Barsoom Revisited]]'' {{en}} gant [[David J. Lake]], # Here 1980, ''La Planète des dinosaures'', diwar ''[[Dinosaur Planet]]'' {{en}} gant [[Anne McCaffrey]], # Du 1980, ''Les Incandescents'', diwar ''[[The Incandescent Ones]]'' {{en}} gant [[Fred Hoyle|Fred]] & [[Geoffrey Hoyle]], # C'hwevrer [[1981]], ''[[La Guerre des machines]]'' {{fr}} gant Lieutenant Kijé, # Mai 1981, ''La Forêt électrique'', diwar ''[[Electric Forest]]'' {{en}} gant [[Tanith Lee]], # C'hwevrer [[1982]], ''[[Invasion cosmique]]'' {{fr}} gant David Maine, # C'hwevrer 1982, ''Reconstituée'', diwar ''[[Restoree]]'' {{en}} gant Anne McCaffrey, # Eost 1982, ''Commandos Para-lon'', diwar ''[[The Ion War]]'' {{en}} gant Colin Kapp, # Genver 1983 ''Le Bouffon binaire'', diwar ''[[Binary Joker]]'' {{en}} gant [[John Vermeulen]], # C'hwevrer 1983 ''[[Quand reviendra l'oiseau-nuage]]'' {{fr}} gant [[Bernard Villaret]], # Ebrel 1983 ''Homo divisus'', diwar ''[[Homo Divisus]]'' {{pl}} gant [[Konrad Fiałkowski]]. </div> ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{Daou borched|Porched al lennegezh|Skiant-faltazi/Liamm meta}} {{Skiant-faltazi}} [[Rummad:Lennegezh skiant-faltazi]] q8qnbbdlpatn8lbbhnr2guwctmbhzn4 0 150759 2191214 2113987 2026-05-17T11:13:24Z ~2026-29738-15 91621 2191214 wikitext text/x-wiki '''Ivon Gak''', pe '''Ivon Gag''', pe '''Youenn ar Gag''', hag a-wechoù ''Paotr Skrignag'' (hervez ul lesanv studier), zo ur skrivagner [[brezhonek]] genidik eus [[Skrignag]]. E dad a zalc'he ur vilin e Skrignag, e Lannouedig. Studioù a reas e lise [[Montroulez]] a-raok mont da [[Roazhon]]. Pennadoù en deus skrivet e-barzh ''[[Imbourc'h]]'', ''[[Al Liamm]]'' ha ''[[Yod-Kerc'h]]'' pa oa studier e [[Roazhon]] er [[bloavezhioù 1970]].<br> Unan eus krouerien Yod-Kerc'h e oa. Unan eus kenlabourerien [[KEAV]] eo bet ivez etre ar bloavezhioù 1970 ha [[2022]]. Kelenner war ar [[jedoniezh]] eo bet e [[Bro-C'hall]] a-raok distreiñ da Vreizh, ma en deus kelennet en [[Uhelgoad]] ha [[Montroulez]]. Perzh en deus kemeret e [[Strollad Kallag]]. Ezel eus al ''[[Libre Pensée]]'' eo.<ref>''Combat Breton'' niv. 175-176, 2000, p. 9</ref> ==Pennadoù== ;Ivon Gag * [[1971]] : ''Breutadeg diwar-benn Skol an Emsav'' (kenskrivet gant [[Youenn Olier]]), Imbourc'h niv. 16 :::''Devezhioù-studi Skol an Emsav e Bulad'', Imbourc'h niv. 22-23 * [[1972]] : ''Kendael devezhioù-studi Plistin'', Imbourc'h niv. 26 * 1972 : ''An Indianed er Stadoù-Unanet'' (kenskrivet gant [[Mark Kerrain]]), Al Liamm niv. 152 * [[1973]] : ''N'em eus c'hoant un toull : Yod-kerc'h'', Imbourc'h niv. 40 * [[1975]] : ''Mojenn ar Vroad'', [[Skol an Emsav (kelaouenn)|Skol an Emsav]] niv. 15, p. 14 * [[1984]] : ''Studiadenn war geriaoueg ar jedoniezh'', [[Hor Yezh]]<ref>[https://portailcrbc.univ-brest.fr/bib/29378 CRBC]</ref><ref>[https://www.brezhoneg.org/br/livres/studiadenn-war-geriaoueg-ar-jedoniezh Kuzul ar Brezhoneg]</ref> ;Youenn ar Gag * [[2020]] : ''[[Jean-Yves Lagadeg]], ur vuhez vrezhonek'', [[Hor Yezh]] niv. 301-302<ref>[https://web.archive.org/web/20210922090455/http://brezhoneg.org/fr/revue/hor-yezh-301 Taolenn Hor Hezh 301-302, Meurzh-Mezheven 2020]</ref> ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gak, Ivon}} [[Rummad:Kelennerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Kelennerien Breizh]] 9b5vopt2fwbahyhiefxwjfjm9g02ro8 2191217 2191214 2026-05-17T11:23:45Z ~2026-29738-15 91621 2191217 wikitext text/x-wiki '''Ivon Gak''', pe '''Ivon Gag''', pe '''Youenn ar Gag''', hag a-wechoù ''Paotr Skrignag'' (hervez ul lesanv studier), ganet e [[1950]], zo ur skrivagner [[brezhonek]] genidik eus [[Skrignag]]. E dad a zalc'he ur vilin e Skrignag, e Lannouedig. Studioù a reas e lise [[Montroulez]] a-raok mont da [[Roazhon]]. Pennadoù en deus skrivet e-barzh ''[[Imbourc'h]]'', ''[[Al Liamm]]'' ha ''[[Yod-Kerc'h]]'' pa oa studier e [[Roazhon]] er [[bloavezhioù 1970]].<br> Unan eus krouerien Yod-Kerc'h e oa. Unan eus kenlabourerien [[KEAV]] eo bet ivez etre ar bloavezhioù 1970 ha [[2022]]. Kelenner war ar [[jedoniezh]] eo bet e [[Bro-C'hall]] a-raok distreiñ da Vreizh, ma en deus kelennet en [[Uhelgoad]] ha [[Montroulez]]. Perzh en deus kemeret e [[Strollad Kallag]]. Ezel eus al ''[[Libre Pensée]]'' eo.<ref>''Combat Breton'' niv. 175-176, 2000, p. 9</ref> ==Pennadoù== ;Ivon Gag * [[1971]] : ''Breutadeg diwar-benn Skol an Emsav'' (kenskrivet gant [[Youenn Olier]]), Imbourc'h niv. 16 :::''Devezhioù-studi Skol an Emsav e Bulad'', Imbourc'h niv. 22-23 * [[1972]] : ''Kendael devezhioù-studi Plistin'', Imbourc'h niv. 26 * 1972 : ''An Indianed er Stadoù-Unanet'' (kenskrivet gant [[Mark Kerrain]]), Al Liamm niv. 152 * [[1973]] : ''N'em eus c'hoant un toull : Yod-kerc'h'', Imbourc'h niv. 40 * [[1975]] : ''Mojenn ar Vroad'', [[Skol an Emsav (kelaouenn)|Skol an Emsav]] niv. 15, p. 14 * [[1984]] : ''Studiadenn war geriaoueg ar jedoniezh'', [[Hor Yezh]]<ref>[https://portailcrbc.univ-brest.fr/bib/29378 CRBC]</ref><ref>[https://www.brezhoneg.org/br/livres/studiadenn-war-geriaoueg-ar-jedoniezh Kuzul ar Brezhoneg]</ref> ;Youenn ar Gag * [[2020]] : ''[[Jean-Yves Lagadeg]], ur vuhez vrezhonek'', [[Hor Yezh]] niv. 301-302<ref>[https://web.archive.org/web/20210922090455/http://brezhoneg.org/fr/revue/hor-yezh-301 Taolenn Hor Hezh 301-302, Meurzh-Mezheven 2020]</ref> ==Liamm diavaez== * [https://crbc.huma-num.fr/prelib/personne/1643/ Yvon Le Gac (1950-)] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gak, Ivon}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1950]] [[Rummad:Kelennerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Kelennerien Breizh]] r53k2ws6h5r94xvoglepgyv91f1qywf 2191218 2191217 2026-05-17T11:25:19Z ~2026-29738-15 91621 2191218 wikitext text/x-wiki '''Ivon Gak''', pe '''Ivon Gag''', pe '''Youenn ar Gag''', hag a-wechoù ''Paotr Skrignag'' (hervez ul lesanv studier), ganet e [[1950]] e [[Montroulez]], zo ur skrivagner [[brezhonek]]. E dad a zalc'he ur vilin e Skrignag, e Lannouedig. Studioù a reas e lise [[Montroulez]] a-raok mont da [[Roazhon]]. Pennadoù en deus skrivet e-barzh ''[[Imbourc'h]]'', ''[[Al Liamm]]'' ha ''[[Yod-Kerc'h]]'' pa oa studier e [[Roazhon]] er [[bloavezhioù 1970]].<br> Unan eus krouerien Yod-Kerc'h e oa. Unan eus kenlabourerien [[KEAV]] eo bet ivez etre ar bloavezhioù 1970 ha [[2022]]. Kelenner war ar [[jedoniezh]] eo bet e [[Bro-C'hall]] a-raok distreiñ da Vreizh, ma en deus kelennet en [[Uhelgoad]] ha [[Montroulez]]. Perzh en deus kemeret e [[Strollad Kallag]]. Ezel eus al ''[[Libre Pensée]]'' eo.<ref>''Combat Breton'' niv. 175-176, 2000, p. 9</ref> ==Pennadoù== ;Ivon Gag * [[1971]] : ''Breutadeg diwar-benn Skol an Emsav'' (kenskrivet gant [[Youenn Olier]]), Imbourc'h niv. 16 :::''Devezhioù-studi Skol an Emsav e Bulad'', Imbourc'h niv. 22-23 * [[1972]] : ''Kendael devezhioù-studi Plistin'', Imbourc'h niv. 26 * 1972 : ''An Indianed er Stadoù-Unanet'' (kenskrivet gant [[Mark Kerrain]]), Al Liamm niv. 152 * [[1973]] : ''N'em eus c'hoant un toull : Yod-kerc'h'', Imbourc'h niv. 40 * [[1975]] : ''Mojenn ar Vroad'', [[Skol an Emsav (kelaouenn)|Skol an Emsav]] niv. 15, p. 14 * [[1984]] : ''Studiadenn war geriaoueg ar jedoniezh'', [[Hor Yezh]]<ref>[https://portailcrbc.univ-brest.fr/bib/29378 CRBC]</ref><ref>[https://www.brezhoneg.org/br/livres/studiadenn-war-geriaoueg-ar-jedoniezh Kuzul ar Brezhoneg]</ref> ;Youenn ar Gag * [[2020]] : ''[[Jean-Yves Lagadeg]], ur vuhez vrezhonek'', [[Hor Yezh]] niv. 301-302<ref>[https://web.archive.org/web/20210922090455/http://brezhoneg.org/fr/revue/hor-yezh-301 Taolenn Hor Hezh 301-302, Meurzh-Mezheven 2020]</ref> ==Liamm diavaez== * [https://crbc.huma-num.fr/prelib/personne/1643/ Yvon Le Gac (1950-)] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gak, Ivon}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1950]] [[Rummad:Kelennerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Kelennerien Breizh]] m1ov2ao9hbinwvnckcw6u00wwpb4a8g 0 151689 2191191 2174814 2026-05-16T22:31:56Z Ch. Rogel 46 Hentanvioù e Terrug 2191191 wikitext text/x-wiki '''Yann-Bêr Kemener''', ''Jean-Pierre Quéméner'' er marilhoù-kêr, ganet d'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] [[1950]] e [[Douarnenez]], zo ur skrivagner brezhonek ha gallek, bet kelenner war an alamaneg hag ar brezhoneg. Unan eus pennoù EOST eo, ur c’hevarzhe a bled gant istor [[Terrug]] ha [[Gourenez Kraozon]]. == Lec’hanvadurezh vrezhonek == Pa oa bet hegaset gant dibaboù graet gant kumun Terrug da geñver anvadurioù roet d’ar straedoù, hag int divrezhonek ha divlas peurvuiañ, e broudas ur seurt emsavadeg lec’hel en ur c'henaozañ ur vanifestadeg war draezhenn anvet Traezh Beleg, e Terrug d’an 14 a viz Gwengolo 2019. Hervez kont<ref>[https://www.rtl.fr/actu/debats-societe/finistere-plus-de-600-manifestants-contre-la-francisation-des-noms-bretons-7798341943 RentaNn-kont ar vanifestadeg gant RTL, 15 Gwengolo 2019].</ref> e vije deuet 600 den goude galv meur a aozadur. Pelloc’h e lakaas embann ur hentenn evit al [[Lec'hanvadurezh|lec’hanv]]ioù brezhonek. == Oberennoù == E brezhoneg en deus savet an darn vuiañ eus e oberennoù, nemet un enklask war ar bilhaouerien, un levr-henchañ evit al lec'hanvadurezh vrezhonek, ul levr diwar-benn an avaloù hag ar sistr, daou levr all diwar-benn ar bier, ha daou romant ivez, hep kontañ un dek levr all c'hoazh. === Levrioù yaouankiz === Savet en deus 10 albom yaouankiz evit an dastumad diyezhek brezhoneg-galleg ''[[Moutig (kelaouenn)|Moutig]]'' === Deskadurezh brezhonek=== * ''Brezhoneg prim ha dillo, Je parle breton'', e div levrenn (Levrenn gentañ, hentenn evit ar gaoz, live A, Skol Vreizh, emb. 2002, 2005, 2016 ; Levrenn 2, hentenn evit ar gaoz, live B, Skol Vreizh, emb. 2011) === Romantoù === Diwar an enklaskoù en deus graet diwar-benn pilhaouerien an [[Menez Are|Are]] en deus tennet danvez e romantoù kevrin eus Saga Arvorika. ; e brezhoneg * Saga Arvorika : ** Levrenn 1 - ''Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?'', Skol Vreizh, 2018 ** Levrenn 2 - ''Kevrin al Lagad Du'', Skol Vreizh, Skol Vreizh, 2019 ** Levrenn 3 - ''Voulous ruz ha satin gwenn'', Skol Vreizh, 2020 ** Levrenn 4 - ''Enez ar spierezed'', Skol Vreizh, 2021 ** Levrenn 5 - ''Fleurig an dour… ma dousig flour'', Skol Vreizh, 2023 ** Levrenn 6 - ''Na Doue na Mestr… Dishual ha digabestr'', Skol Vreizh, 2023 ** Levrenn 7 - ''Blaz ar frankiz e kalon Euskariz'', Skol Vreizh, 2024 * ''[[Mikis Theodorakis]] – Siñfonienn ar frankiz'', Skol Vreizh, 2025. {{ISBN|9782367581828}}. Romant. ; e galleg * Saga Arvorika : ** Levrenn 1 - ''Comment est mort Yann Pilhaouaer ?'', Skol Vreizh, 2024 * ''Mikis Theodorakis – La symphonie de la liberté'', Skol Vreizh, 2025. Romant. === Teullevrioù === * ''Pilhaouers et Pillotou : Chiffonniers de Bretagne'', Skol Vreizh, 1988, Niv. 8, 84 p. {{ISBN|978-2-903313-53-1}} * ''Bières et brasseurs de Bretagne – Tradition et renouveau'', Skol Vreizh, 1995, Nn 34, 84 p. {{ISBN|2-911447-11-5}} * ''Promenade littorale'', EOST, 2000 * ''Toutes les bières de Bretagne – Brune, blonde, blanche…'', Skol Vreizh, 2001, Niv. 48, 84 p. {{ISBN|2-911447-54-9}} * ''Pommes et cidres de Bretagne'', Skol Vreizh, 2005, Niv. 57, 84 p. {{ISBN|2-915623-12-0}} * ''Balades entre terre et mer : Goueled Terrug'', EOST, 2006 * ''Telgruciens au coeur de la Grande guerre'', EOST, 2008 * ''En bon Espoir - Chronique d'un bourg breton'', skrivet a-gevret gant [[Claude Alix]], EOST, 2012 * ''La vie sous l'Occupation'', EOST, 2013 * ''Tragique méprise - 3 septembre 1944, Libération et bombardement'', EOST, 2014 * ''Destins croisés 1939-1945'', EOST, 2015 * ''La reconstruction, 1945-1960'', EOST, 2016 * ''War an Duchenn : histoire du lycée Jean Moulin de Châteaulin, les premières années'', War an Duchenn, 2020 * ''Guide des noms de lieux bretons'', Skol Vreizh, 2022, 158 p. {{ISBN|978-2-36758-140-8}} * ''Péripéties telgruciennes'', EOST, 2024 == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} {{DEFAULTSORT:Kemener, Yann Ber}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1950]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Kelennerien Breizh]] [[Rummad:Lec'hanvadurezh Breizh]] 8qxfmrjslf8h53nglo7ceub96ueuwmp 2191205 2191191 2026-05-17T10:06:56Z Llydawr 145 2191205 wikitext text/x-wiki '''Yann-Bêr Kemener''', ''Jean-Pierre Quéméner'' er marilhoù-kêr, ganet d'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] [[1950]] e [[Douarnenez]], zo ur skrivagner brezhonek ha gallek, bet kelenner war an alamaneg hag ar brezhoneg. Unan eus pennoù EOST eo, ur c’hevarzhe a bled gant istor [[Terrug]] ha [[Gourenez Kraozon]]. == Lec’hanvadurezh vrezhonek == Pa oa bet hegaset gant dibaboù graet gant kumun Terrug da geñver anvadurioù roet d’ar straedoù, hag int divrezhonek ha divlaz peurvuiañ, e voulc'has Y.-B. Kemener ur seurt emsavadeg lec’hel en ur genaozañ ur vanifestadeg war Traezh Beleg, en aod Terrug d’ar 14 a viz Gwengolo 2019. Hervez kont<ref>[https://www.rtl.fr/actu/debats-societe/finistere-plus-de-600-manifestants-contre-la-francisation-des-noms-bretons-7798341943 Rentañ-kont ar vanifestadeg gant RTL, 15 Gwengolo 2019].</ref> e vije deuet 600 den goude galv meur a aozadur. Pelloc’h e lakaas embann ul levr diwar-benn al [[Lec'hanvadurezh|lec'hanv]]ioù brezhonek. == Oberennoù == E brezhoneg en deus savet an darn vuiañ eus e oberennoù, nemet un enklask war ar bilhaouerien, un levr diwar-benn al lec'hanvadurezh vrezhonek, ul levr diwar-benn an avaloù hag ar sistr, daou levr all diwar-benn ar bier, ha daou romant ivez, hep kontañ un dek levr all c'hoazh. === Levrioù yaouankiz === Savet en deus 10 albom yaouankiz evit an dastumad divyezhek brezhoneg-galleg ''[[Moutig (kelaouenn)|Moutig]]'' === Deskadurezh brezhonek=== * ''Brezhoneg prim ha dillo, Je parle breton'', e div levrenn (Levrenn gentañ, hentenn evit ar gaoz, live A, Skol Vreizh, emb. 2002, 2005, 2016 ; Levrenn 2, hentenn evit ar gaoz, live B, Skol Vreizh, emb. 2011) === Romantoù === Diwar an enklaskoù en deus graet diwar-benn pilhaouerien an [[Menez Are|Are]] en deus tennet danvez e romantoù kevrin eus Saga Arvorika. ; e brezhoneg * Saga Arvorika : ** Levrenn 1 - ''Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?'', Skol Vreizh, 2018 ** Levrenn 2 - ''Kevrin al Lagad Du'', Skol Vreizh, Skol Vreizh, 2019 ** Levrenn 3 - ''Voulouz ruz ha satin gwenn'', Skol Vreizh, 2020 ** Levrenn 4 - ''Enez ar spierezed'', Skol Vreizh, 2021 ** Levrenn 5 - ''Fleurig an dour… ma dousig flour'', Skol Vreizh, 2023 ** Levrenn 6 - ''Na Doue na Mestr… Dishual ha digabestr'', Skol Vreizh, 2023 ** Levrenn 7 - ''Blaz ar frankiz e kalon Euskariz'', Skol Vreizh, 2024 * ''[[Mikis Theodorakis]] – Siñfonienn ar frankiz'', Skol Vreizh, 2025. {{ISBN|9782367581828}}. Romant. ; e galleg * Saga Arvorika : ** Levrenn 1 - ''Comment est mort Yann Pilhaouer ?'', Skol Vreizh, 2024 * ''Mikis Theodorakis – La symphonie de la liberté'', Skol Vreizh, 2025. Romant. === Teullevrioù === * ''Pilhaouers et Pillotou : Chiffonniers de Bretagne'', Skol Vreizh, 1988, Niv. 8, 84 p. {{ISBN|978-2-903313-53-1}} * ''Bières et brasseurs de Bretagne – Tradition et renouveau'', Skol Vreizh, 1995, Nn 34, 84 p. {{ISBN|2-911447-11-5}} * ''Promenade littorale'', EOST, 2000 * ''Toutes les bières de Bretagne – Brune, blonde, blanche…'', Skol Vreizh, 2001, Niv. 48, 84 p. {{ISBN|2-911447-54-9}} * ''Pommes et cidres de Bretagne'', Skol Vreizh, 2005, Niv. 57, 84 p. {{ISBN|2-915623-12-0}} * ''Balades entre terre et mer : Goueled Terrug'', EOST, 2006 * ''Telgruciens au coeur de la Grande guerre'', EOST, 2008 * ''En bon Espoir - Chronique d'un bourg breton'', skrivet a-gevret gant [[Claude Alix]], EOST, 2012 * ''La vie sous l'Occupation'', EOST, 2013 * ''Tragique méprise - 3 septembre 1944, Libération et bombardement'', EOST, 2014 * ''Destins croisés 1939-1945'', EOST, 2015 * ''La reconstruction, 1945-1960'', EOST, 2016 * ''War an Duchenn : histoire du lycée Jean Moulin de Châteaulin, les premières années'', War an Duchenn, 2020 * ''Guide des noms de lieux bretons'', Skol Vreizh, 2022, 158 p. {{ISBN|978-2-36758-140-8}} * ''Péripéties telgruciennes'', EOST, 2024 == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} {{DEFAULTSORT:Kemener, Yann Ber}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1950]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Kelennerien Breizh]] [[Rummad:Lec'hanvadurezh Breizh]] e9eb20abczmhko64hz2t96xyncoy7p5 0 156249 2191169 2112406 2026-05-16T14:13:35Z Ar choler 52661 kastell Lierna 2191169 wikitext text/x-wiki {{databox}} ''' Lierna ''' zo ur gumun en [[Italia]] e [[Proviñs Lecco]], e rannvro [[Lombardia]]. <gallery mode="packed" heights="300px">Castello di Lierna.jpg|Kastell Lierna</gallery> [[Rummad:Kumunioù Proviñs Lecco]] [[Rummad:Kumunioù Lombardia]] {{Kumunioù Proviñs Lecco}} 2i0xdyghhfh9kqgcko24a60rboenicf 0 179876 2191203 2191147 2026-05-17T09:54:59Z Llydawr 145 2191203 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Patrick Benguigui''', ganet d'ar [[14 a viz Mae]] [[1959]], brudet dre e anv leurenn '''Patrick Bruel''', zo ur c'haner, sonaozer, aktour ha c'hoarier [[poker]] a-vicher [[Bro-C'hall|gall]]. Ur c'haner gall brudet-tre ez eus anezhañ, dreist-holl gant al luskad poblek lesanvet Bruelmania, hag a vez keñveriet gant brud [[Claude François]] <ref>https://www.allzicradio.com/news/view/479/patrick-bruel-ne-veut-plus-qu-on-lui-parle-de-bruelmania</ref>. E 2026 e oa bet tamallet dezhañ [[Tagadenn reizhel|tagadennoù reizhel]] gant eizh maouez.<ref>{{cite web |last1=Goodfellow |first1=Melanie |title=Patrick Bruel: Third Woman Files Sexual Assault Complaint Against French Star |url=https://deadline.com/2026/03/third-woman-sexual-assault-complaintt-french-patrick-bruel-1236766569/ |website=Deadline |access-date=27 Meurzh 2026 |date=26 Meurzh 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Roxborough |first1=Scott |title=Unifrance Executive Files Attempted Rape Complaint With Police Against French Actor Patrick Bruel |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/rape-complaint-filed-against-french-actor-patrick-bruel-1236540832/ |website=The Hollywood Reporter |access-date=27 Meurzh 2026 |date=19 Meurzh 2026}}</ref>. D'ar 15 a viz Mae 2026 e oa bet [[Flavie Flament]] o tougen klemm a-enep dezhañ evit [[gwallerezh]] pa oa-hi oadet a 16 vloaz <ref> {{fr}} https://www.franceinfo.fr/societe/harcelement-sexuel/l-animatrice-flavie-flament-annonce-avoir-porte-plainte-contre-patrick-bruel-pour-viol_8006090.html</ref>. == Liammoù diavaez == * {{fr}} [http://www.patrickbruel.com/ Lec'hienn ofisiel] * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0115730/ Patrick Bruel] war lec'hienn [[IMDb]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Bruel, Patrick}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1959]] [[Rummad:Kanerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Kanerien c'hallek]] [[Rummad:Aktourien Bro-C'hall]] [[Rummad:C'hoarierien poker]] [[Rummad:Marc'heien an Ordre national du Mérite]] d4q4oldyqk8pqidiseqnxm9r2cogxee 0 179880 2191170 2187924 2026-05-16T14:31:32Z Llydawr 145 2191170 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Erna Khalafian''', bet ganet e 1957, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[RSS Armenia|armenia]]t ha [[URSS|soviedat]].<br/>2 101 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300180 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>Tredeog Etrebroadel eo abaoe 2018, Tredeog FIDE e oa abaoe 2009<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300180 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1975, e 1979, e 1981, e 1983, e 1988, e 1989 hag e 1990<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |1992||2||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||3/10 (+ 2, = 2, - 6) ||30||<ref>{{de}}[https://de.wikipedia.org/wiki/Mannschaftsaufstellungen_der_Schacholympiade_der_Frauen_1992 Mannschaftsaufstellungen der Schacholympiade der Frauen 1992]</ref> |- |1996||erlerc'hierez||32|| {{Armenia}}, [[Yerevan]]||1/5 (+ 0, = 2, - 3)||20||<ref>{{de}}[https://de.wikipedia.org/wiki/Mannschaftsaufstellungen_der_Schacholympiade_der_Frauen_1996 Mannschaftsaufstellungen der Schacholympiade der Frauen 1996]</ref> |- |} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300180 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Khalafian_Erna/126818 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25459 He c'hoari e Chess Games] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Khalafian, Erna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1957]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] e72zeybrndq8hlf1bfq8nncpzom80om 0 179881 2191171 2187895 2026-05-16T14:32:22Z Llydawr 145 2191171 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|Mauser (disheñvelout)}} [[Restr:Disambiguation.svg|20px]]''Evit an embregerezh istorel, gwelet [[Mauser]]''. [[Restr:Mauser text logo (cropped).jpg|thumb|Arouez istorel Mauser, a vez implijet c'hoazh gant Mauser Jagdwaffen hiziv an deiz .]] '''Mauser Jagdwaffen GmbH''' zo un embregerezh fuzuilhoù ha karabinennoù chase [[Alamagn|alaman]] diazezet e [[Isny im Allgäu]], e [[Baden-Württemberg]]. Krouet e voe e 1999 pa voe dilezet rann armoù sivil an embregerezh istorel [[Mauser]] gant ar strollad [[Rheinmetall]]. Produiñ a ra ar rummadoù fuzuilhoù [[Mauser 12]], [[Mauser 18]], [[Mauser 25]] ha [[Mauser 98]]. Perzh eo eus ar strollad [[Blaser Group]], evel an embregerezh [[J. P. Sauer & Sohn]]<ref>{{en}} [https://www.blaser-group.com/en/ Lec'hienn Blaser Group] (lennet d'ar 16/04/2026)</ref>. == Liamm diavaez == * {{de}}{{en}} [https://www.mauser.com Lec'hienn ofisiel] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1999]] fo215075z9iimd6uynd5wku7fuf4be5 0 179882 2191172 2187898 2026-05-16T14:34:01Z Llydawr 145 2191172 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} '''Mauser''' zo un anv-tiegezh [[Alamaneg|alamanek]] hag a dalvez "logotaer". Gellout a ra ober dave da : == Tud == * [[Wilhelm Mauser]] (1834-1882), armeurer alaman, breur Paul * [[Paul Mauser]] (1938-1914), armeurer hag embregour alaman * [[Siegfried Mauser]] (ganet e 1954), soner piano alaman == Ekonomiezh == * [[Mauser]], un embregerezh armoù-tan aet da get, hag en deus pourveziet an armeoù alaman eus dibenn an XIX{{Vet}} kantved betek fin an [[Eil Brezel-bed]] ; ** an anv a gaver e armoù e-leizh produet gant an embregerezh, evel ar [[Mauser C78|C78]], [[Mauser C96|C96]], [[Mauser 1914]], [[Mauser M1871|M1871]], [[Mauser M1893|M1893]], [[Mauser Standard-Modell|Standard-Modell]]. * [[Mauser Jagdwaffen GmbH]], un embregerezh armoù chase bet krouet e 1999. 4ccw26gph8nvxz3nj77y143129wu7fq 2191190 2191172 2026-05-16T21:06:59Z Kestenn 14086 2191190 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} '''Mauser''' zo un anv-tiegezh [[Alamaneg|alamanek]] hag a dalvez "logotaer". Gellout a ra ober dave da : == Tud == * [[Wilhelm Mauser]] (1834-1882), armeurer alaman, breur Paul * [[Paul Mauser]] (1838-1914), armeurer hag embregour alaman * [[Siegfried Mauser]] (ganet e 1954), soner piano alaman == Ekonomiezh == * [[Mauser]], un embregerezh armoù-tan aet da get, hag en deus pourveziet an armeoù alaman eus dibenn an XIX{{Vet}} kantved betek fin an [[Eil Brezel-bed]] ; ** an anv a gaver e armoù e-leizh produet gant an embregerezh, evel ar [[Mauser C78|C78]], [[Mauser C96|C96]], [[Mauser 1914]], [[Mauser M1871|M1871]], [[Mauser M1893|M1893]], [[Mauser Standard-Modell|Standard-Modell]]. * [[Mauser Jagdwaffen GmbH]], un embregerezh armoù chase bet krouet e 1999. rlheokhf6fkdn40ka710ynxi2rh5mhh 0 179893 2191206 2187951 2026-05-17T10:08:35Z Llydawr 145 2191206 wikitext text/x-wiki {{Danvez pennad}} An '''Internet Movie Firearm Database''' ('''IMFDb''') zo un [[diaz roadennoù]] enlinenn a-stroll saoznek, ma renabler an [[Arm-tan|armoù-tan]] implijet e filmoù, stiradoù, c'hoarioù video ha tresadennoù-bev. Implijout a ra ar meziant [[MediaWiki]], met n'eo ket stag ouzh ar [[Wikimedia Foundation]]. Krouet e oa bet e 2007. {{formatnum:32544}} pennad a oa e miz Ebrel 2026. == Liamm diavaez == * {{en}} [https://www.imfdb.org/wiki/Main_Page Lec 'hienn an IMFDb] {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Diazoù roadennoù]] o5gcis8qa57ck8ri1y7na9p3rt44agu 0 179897 2191207 2188367 2026-05-17T10:13:42Z Llydawr 145 /* Ensavadurioù ha buhez politikel */ 2191207 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <div style="background-color: #9cf"> {| style="margin:auto;"> |- align="center" | [[Restr:Flag of the United States (Pantone).svg|frameless|left|199x199px]] | <span style="color: black; font-size:300%;">'''Stadoù-Unanet Amerika'''</span><br><span style=" font-size:150%;"><br>''Welcome to the United States Portal in Breton''</span></span><br><br><span style=" font-size:150%;">'''Donemat war porched ar [[Stadoù-Unanet]]'''</span> | [[Restr:Great Seal of the United States (obverse).svg|frameless|right|199x199px]] |} {| width="100%" style="border: 1px solid #cc9; background-color: #e0eee0 " |- valign="top" | width="33%" | <div style="text-align:center; font-family:Georgia; font-size:1.5em;">Douaroniezh hag istor</div><hr> [[Skeudenn:USA topo en.jpg|center|250px]] ; ==== Douaroniezh ==== [[Kanienn Veur]] • [[Appalachoù]] • [[Denali]] • [[Menezioù Roc'hellek]] • [[Lennoù Meur Amerika|Lennoù Meur]] • [[Mississippi]] • [[Rio Grande (Norzhamerika)|Rio Grande]] • [[Inizi Keys]] • [[Dezerzh Mojave]] • [[Menez Sant Helens]] • Peder rannvro vras ar Stadoù-Unanet : [[Biz ar Stadoù-Unanet|Biz]] • [[Midwest]] • [[Su ar Stadoù-Unanet|Su]] • [[Kornôg ar Stadoù-Unanet|Kornôg]] ==== Plant ha loened ==== [[Sekoia]] • [[Gwez-tulipez Virginia]] • [[Aligator Amerika]] • [[Bizon Amerika]] • [[Bleiz]] • [[Grizzli]] • [[Morerer penn gwenn]] • [[Karv-erc'h]] • [[Koiot]] • [[Puma]] • [[Vizon Amerika]] • [[Wapiti]] • [[Park broadel Yellowstone]] ==== Istor ==== [[Rummatadur pobladoù kentidik Norzhamerika|Amerindianed]] • [[Trizek trevadenn]] • [[Reveulzi amerikan]] • [[Brezel Reveulzier Amerikan|Brezel Reveulzier]] • [[George Washington]] • [[Benjamin Franklin]] • [[Thomas Jefferson]] • [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel diabarzh Stadoù-Unanet]] • [[Abraham Lincoln]] • [[Trec'h war ar C'hornôg]] <gallery mode="packed"> US one dollar bill, obverse, series 2009.jpg|<small>Bilhed 1 [[dollar amerikan]] gant penn [[George Washington]].</small> </gallery> ===== Istor an XX{{vet}} kantved ===== [[Pevarzek savboent Wilson]] • [[Freuz-yalc'h 1929]] • ''[[New Deal]]'' • [[Arsailh war Pearl Harbor]] • [[Dilestradeg Normandi]] • [[Franklin Delano Roosevelt]] • [[Lazhadenn John F. Kennedy]] • [[Richard Nixon]] • [[Ronald Reagan]] ===== Istor an XXI{{vet}} kantved ===== [[George H. W. Bush]] • [[Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001]] • [[Barack Obama]] • [[Donald Trump]] | width="33%" | <div style="text-align:center; font-family:Georgia; font-size:1.5em;">Kevredigezh ha sevenadur</div><hr> [[Skeudenn:Motherhood and apple pie.jpg|center|250px]] ==== Demografiezh ha poblañs ==== [[Demografiezh ar Stadoù-Unanet]] • [[Kêrioù ar Stadoù-Unanet|Kêrioù]] • [[Afroamerikaned]] • ''[[White Anglo-Saxon Protestant]]'' • [[Enbroañ er Stadoù-Unanet]] • [[New York]] • [[Los Angeles]] • [[Chicago]] ==== Arzoù grafek ha skeudenn ==== [[Pop Art]] • [[Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ]] • [[Academy Award|Oskar]] • [[Western (doare)|Western]] • [[Walt Disney]] • [[Marilyn Monroe]] • [[Steven Spielberg]] • [[Breaking Bad]] • [[Game of Thrones]] • [[Stranger Things]] ==== Sonerezh ==== [[Blues]] • [[Jazz]] • [[Rock 'n' roll]] • [[Grunge]] • [[Rap]] • [[Carnegie Hall]] • [[Broadway]] • [[Louis Armstrong]] • [[Michael Jackson]] • [[Madonna]] <gallery mode="packed" heights="170px"> Michael Jackson with the Reagans.jpg|<small>[[Michael Jackson]] gant ar Reagan en Ti Gwenn.</small> </gallery> ==== Lennegezh ==== [[Mark Twain]] • [[John Steinbeck]] • [[Ernest Hemingway]] • [[Jack Kerouac]] • [[Stephen King]] • [[George R. R. Martin]] ==== Buhez pemdeziek ha kevredigezh ==== ''[[American way of life]]'' • [[Keginerezh Stadoù-Unanet Amerika|Keginerezh ar Stadoù-Unanet]] • ''[[The New York Times]]'' • [[Las Vegas]] • [[Jeans]] • [[T-shirt]] • [[Banniel ar Stadoù-Unanet|Banniel broadel]] • [[Halloween]] • [[Thanksgiving]] • [[Uncle Sam]] ==== Sport ==== [[Mohamed Ali]] • [[Baseball]] • [[Basket-ball]] • [[Michael Jordan]] • [[Mell-droad amerikan]] • [[Indianapolis 500]] • [[Super Bowl]] • [[Hoke war skorn]] | width="33%" | <div style="text-align:center; font-family:Georgia; font-size:1.5em;">Politikerezh hag armerzh</div><hr> [[Restr:WhSouthLawn.JPEG|center|250px]] ==== Ensavadurioù ha buhez politikel ==== [[Prezidant Stadoù-Unanet Amerika|Prezidant SUA]] • [[Listenn prezidanted Stadoù-Unanet Amerika]] • [[Ti Gwenn]] • [[Kendalc'h ar Stadoù-Unanet|Kendalc'h]] • [[Lez-veur SUA|Lez-veur]] • [[Kontelezhioù er Stadoù-Unanet|Kontelezhioù]] • [[Stadoù ar Stadoù-Unanet|Stadoù]] • [[Strollad Demokratel (Stadoù-Unanet)|Strollad Demokratel]] • [[Strollad Republikan (Stadoù-Unanet)|Strollad Republikan]] • [[Federal Bureau of Investigation]] • [[Central Intelligence Agency]] • [[Nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet|Nerzhioù armet]] • [[NASA]] ==== Armerzh ==== [[Dollar ar Stadoù Unanet|Dollar]] • [[Silicon Valley]] • [[Rust Belt]] • [[Wall Street]] • [[Mirad kevreadel ar Stadoù-Unanet|Mirad kevreadel]] • [[Amazon (embregerezh)|Amazon]] • [[Coca-Cola]] • [[Boeing]] • [[Google]] • [[Microsoft]] • [[Ford Motor Company|Ford]] • [[McDonald's]] • [[Nike]] • [[Pfizer]] • [[Procter & Gamble]] • [[Walmart]] <gallery mode="packed" heights="170px"> Tesla auto bots.jpg|<small>[[Robot]] industriel o kenstrollañ un [[Tesla]] Patrom S en ul labouradeg e [[Kalifornia]].</small> </gallery> ==== Skolioù-meur ha klaskerezh ==== [[Ivy League]] • [[Skol-veur Harvard]] • [[Ensavadur Teknologiezh Massachusetts]] • [[Skol-veur Princeton]] • [[Skol-veur Yale]] • [[Skol-veur Kalifornia e Berkeley]] • [[Skol-veur Stanford]] ==== Tud a afer hag embregerien ==== [[Henry Ford]] • [[John D. Rockefeller]] • [[Steve Jobs]] • [[Bill Gates]] • [[Elon Musk]] |}</div> {| style="background-color: #e0eee0 " <gallery mode="packed" heights="350px"> View of Empire State Building from Rockefeller Center New York City dllu (cropped).jpg|<center><big>Sell war [[Manhattan]] hag an [[Empire State Building]] e [[New York]]</big>.</center> </gallery> |} <div style="background-color: #9cf"> === ''Sklêrijenn war...'' === <big><center><big>Ar programm [[Apollo 11]]</big></center></big> <gallery mode="packed" heights="200px"> Apollo 11 Crew.jpg </gallery> Gant ar gefridi [[Programm Apollo|Apollo]] 11 ec'h eas tri den betek al [[Loar]] evit ar wech kentañ. D'an 21 a viz Gouere 1969, goude bezañ pradet war Mor ar Sioulded e tiskennas [[Neil Armstrong]] da gerzhet war al [[Loar]] ; goude e gammed kentañ e lavaras ar c'homzoù brudet ''« Setu ur c'hammed bihan evit un den, ur c'hammed ramzel evit mab-den »''. [[Buzz Aldrin]] a ziskennas war e lerc'h. '''''[[Apollo 11|Gouzout muioc'h...]]''''' </div> <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Stadoù-Unanet Amerika]] [[Rummad:Porchedoù|Stadoù-Unanet Amerika]] df9hkvul2imjxijs303g0kehpc8pbk6 0 179899 2191208 2187976 2026-05-17T10:47:59Z Llydawr 145 2191208 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|Respont ar Gozaked Zaporozki}} {| class="infobox" style="width:380px; font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|''Respont ar Gozaked Zaporozki''|dad5bd|talbenn default|000}} |- |colspan="2"| [[File:Ilja Jefimowitsch Repin - Reply of the Zaporozhian Cossacks - Yorck.jpg|center]] ---- |- | '''Livour''' || [[File:Flag of Ukraine.svg|20px|border]]&emsp;Илья Репин / Ilya Repin ([[1844]]-[[1930]]) |- | '''Mare''' || [[1880]]–[[1891]] |- | '''Doare''' || Eoul war lien |- | '''Uhelder''' || 2,03 [[metr|m]] |- | '''Ledander''' || 3,58 m |- | colspan="2"| ---- |- | '''Mirdi''' || [[File:Flag of Russia.svg|20px|border]]&emsp;Mirdi Stad [[Rusia]] [[Sankt-Peterbourg]] |} '''''Respont ar Gozaked Zaporozki''''' ([[ukraineg]] : Відповідь запорізьких козаків) zo un [[livouriezh|daolenn]] gant al livour realour [[ukraina]]t Ilya Youc'hymovytch Repin (Илья Юхимович Репин, [[1844]]-[[1930]])<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Ilya-Yefimovich-Repin |title=Ilya Yefimovich Repin @ Britannica|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. Brudet eo an daolenn ivez dindan an anvioù ''Kozaked Zaporozki zo o skridaozañ ur manifesto'' (Козаки Сапорога складають маніфест) ha ''Kozaked Zaporozki zo o skrivañ ul lizher d'ar sultan turk'' (Запорожці пишуть листа турецькому султанові). Goude en devout treset studiadennoù e ''stanitsa''<ref>''Stanitsa'' : un distrig e tiriad unan eus armeoù ar Gozaked, a-raok Dispac'h miz Here 1917 e Rusia</ref> Pachkovskaya (e [[Krasnodar]] e Rusia hiziv), e Yekaterinoslav ([[Dnipro]], en Ukraina hiziv) hag e Katchanivka (en Oblast [[Tchernihiv]], en Ukraina hiziv) e krogas an arzour da livañ an daolenn er bloaz [[1880]] ; unnek vloaz diwezhatoc'h, e [[1891]], e voe echuet. A-hed bord al lien e skrivas bloazioù e labour. An [[Impalaeriezh rus|impalaer]] [[Aleksandr III (Rusia)|Aleksandr III]] a ziyalc'has {{formatnum:35000}} [[roubl]] evit prenañ an daolenn. War ziskouez eo bet an oberenn abaoe, e Mirdi Stad [[Rusia]] e [[Sankt-Peterbourg]] ; un doare all anezhi a reas Ilya Repin, a zo e [[Mirdi]] an [[Arz]]où e [[C'harkiv]] en Ukraina<ref name="ST">{{en}} Solomon, Tessa. {{Cite web |url=https://www.artnews.com/list/art-news/news/ukraine-damaged-cultural-sites-russian-invasion-1234628274/ |title=A Continually Updated List of Ukraine's Most Significant Cultural Sites Damaged Amid Russia's Invasion @ ARTnews, 08/06/2022|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. Diskouez a ra ''Respont ar Gozaked Zaporozki'' un darvoud a vije c'hoarvezet e [[1676]], diazezet war ar vojenn ma vije bet kaset gant [[Kozaked]] ''Zaporozki''<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù (за порогами, ''za porohamy'')&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukrainek a veve war glannoù red izel ar stêr Dnipro ; Zaporojjia e oa o c'hreñvlec'h ha kêr-benn.</ref> ur respont kunujennus d'ar [[sultan]] otoman [[Mehmet IV]] a-c'houde un ''ultimatum'' bet kaset gantañ. War an daolenn e weler ar Gozaked o kaout plijadur o klask an danvez gwellañ ha kunujennusañ. == Kenarroud == === Istorelezh === D'an 19 a viz Gwengolo e krogas ur brezel etre Rusia ha [[Turkia]], a badas betek [[1681]], pa glaskas an [[Impalaeriezh otoman]] kemer ar rann eus Ukraina ar C'hornôg, a zo war c'hlann dehou ar stêr [[Dnipro]], gant harp he gwazer an ''hetman''<ref>''Hetman'' (гетьман) : ur C'hozak, komandant an armeoù.</ref> Petro Dorofiyovitch Dorochenko (Петро́ Дорофі́йович Дороше́нко, [[1627]]-[[1698]]) hag a rene war ar rannvro. Pa oant lakaet dilaouen gant [[politikerezh]] Dorochenko, a oa savet a-du gant an Otomaned abaoe [[1669]], Kozaked Ukraina a anvas e [[1674]] ''hetman'' Ukraina ar Reter da rener nemetañ ar vro en he fezh. Daoust d'e arme bout bet faezhet gant ar Gozaked Zaporozki, ar sultan a c'hourc'hemennas groñs dezho plegañ d'ar galloud otoman. Hervez ar vojenn, ar Gozaked, renet gant an ''otaman''<ref>''Otaman'' (отаман) : ur rener kozak.</ref> Ivan Sirko (Іван Сірко, ~[[1605]]-[[1680]]), a respontas hervez o hengoun : dre ul lizher leun a gunujennoù hag a ledouedoù<ref>{{fr}} Pommereau, Claude (rener). ''Ilya Répine – 1844-1930''. Paris : Beaux Arts Éditions, 2021, p. 15 {{ISBN|978-2-7596-0504-0}}</ref>. En {{XIXvet kantved}} e veze taolennet alies ar Gozaked Zaporozki da harozed istorioù troioù-kaer ma pouezed war o buhezegezh hag ar fae a raent war gement beli, en enep da emzalc'h Stad mac'homer Rusia<ref name=WL">{{en}} Lang, Walter K. {{cite web|url=http://www.19thc-artworldwide.org/spring02/193-the-legendary-cossacks-anarchy-and-nationalism-in-the-conceptions-of-ilya-repin-and-nikolai-gogol |title=The Legendary Cossacks: Anarchy and Nationalism in the Conceptions of Ilya Repin and Nikolai Gogol @ Nineteenth-Century Art Worldwide, Nevezamzzer 2002|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. Den ne oar ha c'hoarvezet evit gwir eo an abadenn a zo diskouezet war an daolenn<ref name=WL" />, ha tabut zo c'hoazh war ar c'hraf-se<ref name="CL">{{en}} Gregorovich, Andrew. {{Cite web|url=http://www.infoukes.com/history/cossack_letter/ |title=InfoUkes: Ukrainian History – The Cossack Letter: "The Most Defiant Letter!" @ InfoUkes|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. === Hervez Ilya Repin === Ar [[skrivagner]] ukrainat [[Nikolai Gogol]] a reas meneg eus an abadenn en e [[romant]] ''[[Taras Boulba]]'' ([[1842]]), ar pezh a awenas al livour hep mar ebet pa gejas ouzh ar mesen rus Savva Ivanovitch Mamontov ([[ruseg]] : Савва Иванович Мамонтов, [[1841]]-[[1918]]) e ti hennezh<ref name=WL" />. Endra edo o labourat war doare kentañ an daolenn e voulc'has Ilya Repin un eil doare anezhi e [[1889]], a chomas diechu. Un daolenn "fealoc'h d'an Istor" e oa ar pal, setu e voe harpet al livour gant an istorour ukrainat Dmytro Ivanovitch Yavornytskyi (Дмитро Іванович Яворницький, [[1855]]-[[1940]])<ref name=WL" />. Bihanoc'h un tamm eo an oberenn-se, a zo e Mirdi an Arzoù C'harkiv abaoe [[1935]]<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://artmuseum.kh.ua/vistavki/postijni-ekspoziczii/khudozhnik-ye.-g.-voloshinov.html |title=Харківський художній музей / Mirdi an Arzoù C'harkiv|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. Pa voe [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubet reter Ukraina gant Rusia]] e miz C'hwevrer [[2022]] e voe gwall vombezet C'harkiv, setu e tivizas ar Mirdi dilojañ kalz oberennoù, taolenn Ilya Repin en o zouez<ref name="ST" />. <gallery mode="packed" heights="220px" caption="''Respont ar Gozaked Zaporozki''"> Ilja Jefimowitsch Repin - Reply of the Zaporozhian Cossacks - Yorck.jpg|Doare kentañ (1880-1891)<br>Mirdi Stad [[Sankt-Peterbourg]], {{Rusia}} Reply_of_the_Zaporozhian_Cossacks_%28sketch%2C_1893%2C_Kharkiv%29.jpg|Eil doare (1889-1896)<br>Mirdi] an Arzoù e C'harkiv, {{Ukraina}} </gallery> == Patromoù == Mignoned da Ilya Repin ha skolveuridi eus Sankt-Peterbourg a dalvezas da batromoù Kozaked an daolenn, anezho tud a orin kozak, [[Polonia|polonat]], rus, ukrainat, [[Yuzevien|yuzev]], hag all<ref name="KO">{{uk}} {{cite web|url=http://korrespondent.net/showbiz/1422142-korrespondent-veselye-zaporozhcy-istoriya-sozdaniya-kartiny-zaporozhcy-pishut-pismo-tureckomu-sultanu |title=История создания картины «Запорожцы пишут письмо турецкому султану» / "Istor krouidigezh an daolenn « Kozaked Zaporozki a skriv ul lizher d'ar sultan » @ Корреспондент /Korrespondent.net, 15/11/2012|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>{{,}}<ref name="B">{{cite web|url=http://bubelo.in.ua/essay/cossacks/ |title=Запорожцы пишут письмо турецкому султану / Zaporozjiz a skriv ul lizher d'ar sultan @ Bubelo.in.ua|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. {| class="wikitable" |+ Patromoù ''Respont ar Gozaked Zaporozki'' |- ! Tudennoù !! Evezhiadennoù |- | [[File:Zaporoj kazaki1.jpg|150px]]||"Soudard mousc'hoarzhus e voned ruz" e oa Jan Ciągliński ([[1858]]-[[1912]]), ur c'helenner polonat war an tresañ e Sankt-Peterbourg hag unan eus perzhidi bennañ al luskad arzel ''Mir iskousstva'' (ruseg : Мир искусства, "Bed an arzoù"). |- | [[File:Zaporoj kazaki-2.jpg|150px]]||An "den uhelventet o vousc'hoarzhin" eo Andriy, mab yaouankañ Taras Boulba ; ur Rus e oa e gwirionez, ur mab d'ar varonez Varvara Uexküll von Gyllenband ([[1851]]-[[1928]]) ; un niz-bihan d'ar [[Sonerezh|sonaozour]] rus Mic'hail Glinka ([[1804]]-[[1857]]) e oa ivez. Ur paotr-a-gambr el Lez e oa d'ar mare-se. |- | [[File:Zaporoj kazaki-3.jpg|150px]]||Ar C'hozak bras e benn gloazet e oa al livour Nikolai Kuznetsov ([[1850]]-[[1929]]) eus [[Odesa]], a orin [[gres]]ian. Ur farser e oa, un den kreñv, hag un ezel eus Akademiezh an Arzoù. Ur c'helenner e oa ivez, a gelenne al livañ emgannoù. |- | [[File:Zaporoj kazaki-4.jpg|150px]]||Kozhiad dizent roufennek e gorn-butun a oa bet merket gant Ilya Repin e-kerzh un droiad war ur chaoser e kêr Aleksandrovsk (a zo Запоріжжя / Zaporijjya en Ukraina hiziv). |- | [[File:Zaporoj kazaki-5.jpg|150px]]||Ar Paotr yaouank divourroù e vlev troc'het en doare ''makitra''<ref>Makitra (Макітра) : un doare bolenn e pri a zo hengounel en [[Europa ar Reter]], e Polonia hag en Ukraina dreist-holl.</ref> e oa Porfyrii Martynovytch, ur studier en Akademiezh an Arzoù. Un orfebour e oa, un arbennigour war ar rouedigellañ. A-hervez e oa boas da dremen e vakañsoù e rannvro [[Poltava]], ma tastume dafar tudouriel ha ma save tresadennoù pe daolennoù diwar gêriadennoù, kouerien, perc'henned, merourien ha mistri chapel"<ref name="IEU">{{en}} {{cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMartynovychPorfyrii.htm |title=Martynovych, Porfyrii @ Internet encyclopedia of Ukraine, levrenn 3, 1993|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. Evelato, en abeg d'ur c'hleñved e rankas paouez da livañ gweledvaoù d'an oad a 25 bloaz. Ne c'hallas ket Ilya Repin e livañ pa oa bev, setu e reas gant ur maskl maen-plastr hag a viras mousc'hoarzh an arzour yaouank. |- | [[File:Zaporoj kazaki-6.jpg|150px]]||Ar "C'hozak sirius" e oa ar mesen Vasyl Tarnovskyi (Василь Тарновський, [[1837]]-[[1899]]), unan eus skoroù pouezusañ ar [[sevenadur]] ukrainek. |- | [[File:Zaporoj kazaki-7.jpg|150px]]||Ar "C'hozak dizouar" (Козацька Голота)<ref>Da lavaret eo Kozaked hag a oa served e reizhiad ar [[gladdalc'helezh|c'hladdalc'helezh]] a rene en Ukraina abaoe ar {{XVvet kantved}} dindan lezennoù Polonia ha [[Lituania]].</ref> a oa unan eus paotred-karr Vasyl Tarnovskyi. P'edo o treuziñ an Dnipro dre vag gant ar mesen e oa bet fromet al livour gant penn an den hag e emzalc'h lu par da hini ul lonker daonet. |- | [[File:Zaporoj kazaki-8.jpg|150px]]||Ar "Soudard mousc'hoarzhus", anezhañ an ''otaman'' Ivan Sirko, e oa ar jeneral rus a orin ukrainat Mic'hail Dragomirov (ruseg : Михаи́л Драгоми́ров, [[1830]]-[[1905]]) en arme Rusia ha penngouarnour ''krai''<ref>''Krai'' (край) : ur rann velestradurel vras eus an Impalaeriezh rus, lec'hiet tost d'he harzoù ; un termen istorel eo bremañ, an termen ''[[oblast]]'' o vout implijet bremañ dre Rusia hag Ukraina hiziv.</ref> ar Mervent, eleze [[Kyiv]], Podolia (Поділля ) ha Volyn (Волинь). |- | [[File:Zaporoj kazaki-9.jpg|150px]]||An Tatar eus [[Krimea]] zo ur poltred eus ur studier tatar gwirion. |- | [[File:Zaporoj kazaki-10.jpg|150px]]||"Taras Boulba", rener ar Gozaked, zo bet treset hervez Aleksander Ivanovitch Rubets, ur c'helenner e Skol-veur Sankt-Peterbourg. Dre zegouezh ez eo damheñvel ouzh ''Hasan Gouli'', un dudenn e mojennoù [[Azerbaidjan]] hag [[Iran]]. |- | [[File:Zaporoj kazaki-11.jpg|150px]]||"Kozak e dog melen", a zo damguzhet gant Taras Boulba, eo Fyodor Stravinsky, ur c'haner [[c'hoarigan]] a orin eus Polonia, a voe tad ar sonaozour rus [[Igor Stravinskiy]]. |- | [[File:Zaporoj kazaki-12.jpg|150px]]||"Ar c'hlopenn moal" eo hini Georgi Alekseyev, a oa Chambarlank Meur karget eus an arc'hant e Lez impalaer Rusia. Pedet e oa bet da vout ur patrom, met nac'h a eure war zigarez e oa kement-se re izel e-keñver e zere. Hogen p'edo an uhelad o sellet ouzh skeudennoù en un diskouezadeg, Ilya Repin a dresas e glopenn. Dilaouen e voe ar Chambarlank Meur pan anavas e benn war an daolenn, met re ziwezhat e oa : e dastumad an ''tsar'' edo an daolenn dija<ref name="KO" />{{,}}<ref name="B" />. |- | [[File:Zaporoj kazaki-13.jpg|150px]]||Ar C'hozak hanter-noazh a oa unan eus mignoned Ilya Repin, hag ur c'helenner e skol boblek Dmytrovytch Kostyantyn Belonovskyi. Ur c'hartoù zo dirazañ evit diskouez e oa c'hoarierien daonet eus ar Gozaked, ouzhpenn da vout brezelourien da zoujañ ; boas e oant da ziwiskañ o roched pa droe ur c'hrogad c'hoari da vout sirius, evit prouiñ ne guzhent ket kartenn pe gartenn war o bruched pe en o milginoù. |- | [[File:Zaporoj kazaki-14.jpg|150px]]||"Ar skriver" e oa an istorour ha [[arkeologiezh|henoniour]] ukrainat Dmitro Yavornitskiy (Дмитро Яворницький, [[1855]]-[[1940]]), a skrivas ur bennoberenn a-zivout Istor ar Gozaked Zaporozki. |} == Hêrezh == Aet eo taolenn Ilya Repin d'un daveenn vrudet e sevenadur Ukraina ha hini Rusia, pa 'z eo bet drevezet ha luadennet gant labourioù all evel tresadennoù politikel, en o zouez ''Izili an Douma o skrivañ ur respont da Stolypin''<ref>Ar Rus Pyotr Arkadievitch Stolypin (Пётр Арка́дьевич Столы́пин, [[1862]]-[[1911]]) a oa bet Pennmaodiern ha Maodiern an Diabarzh an Impalaeriezh rus adalek [[1906]] ; ken efedus un adreizher e oa ma voe muntret. Parlamant an Impalaeriezh e oa an [[Douma Stad|Douma]] (дума).</ref> ha ''Pennoù soviedel a skriv al lizher a zroukfiziañs da George Gurzon''<ref>Ar [[Bro-Saoz|Saoz]] George Curzon, 1{{añ}} markiz Curzon of Kedleston ([[1859]]-[[1925]], a oa Maodiern an Aferioù Estren ar [[Rouantelezh-Unanet]].</ref>. <gallery mode="packed" heights="220px"> Members of Duma are drafting a reply to Stolypin.jpeg|''Izili an Douma o skrivañ ur respont da Stolypin'',<br>gant Лука / Louka (1907) Soviet leaders write the letter of defiance to George Curzon.jpg|''Pennoù soviedel a skriv al lizher a zroukfiziañs da George Gurzon'',<br>disin (1923) </gallery> E gavout a reer c'hoazh er film [[stadunanat]]''Taras Bulba'' sevenet gant J. Lee Thompson e [[1962]]<ref>[[Restr:IMDB Logo 2016.svg|40px|link=https://www.imdb.com/title/tt0056556/?ref_=fn_t_1]]</ref> (meneget eo an daolenn er roll digeriñ) hag er film rus heñvelanvet (Тарас Бульба) sevenet gant Vladimir Bortko e [[2009]]<ref>[[Restr:IMDB Logo 2016.svg|40px|link=https://www.imdb.com/title/tt1242457/?ref_=fn_t_2]]</ref>. Gant romant Nikolai Gogol ez eo bet awenet an daou film, petra bennak ma n'eus roud ebet eus an abadenn ennañ. Kreiz an daolenn a weler war logo ar [[c'hoari video]] ukrainek ''Cossacks: European Wars'' ([[2001]])<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UVxvIJQUoVY |title=Cossacks: European Wars @ YouTube|accessdate=17 Ebr 26}}</ref> ; an daolenn en he fezh eo drekleur lañser pennañ ar c'hoari video ukrainek ''Cossacks 3'' ([[2016]]). Er-maez eus Ukraina ha Rusia e vez arveret alies taolenn Ilya Repin evit aroueziañ ar Gozaked en un doare hollek. Er bruderezh evit ar stagadenn ''The Cossacks'' d'ar c'hoari video ''Europa Universalis IV'' ([[2015]]) ez eo bet ijinet ar respont d'ar sultan, ha lodennoù eus an daolenn zo bet adtreset<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XGWWB3OH3uQ |title=Europa Universalis IV – The Cossacks @ YouTube|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. Ar [[barzh]] gall Guillaume Apollinaire ([[1880]]-[[1918]]) a skrivas ur varzhoneg awenet gant taolenn Ilya Repin, ''Réponse des Cosaques Zaporogues au Sultan de Constantinople'', a gaver en e zastumad ''Alcools'' ([[1913]])<ref>{{fr}} [https://fr.wikisource.org/wiki/Alcools/La_Chanson_du_mal-aim%C3%A9 ''Wikisource'', p. 25.]</ref>. Sonerezh a voe lakaet warni gant ar Gall [[Léo Ferré]] (''La Chanson du mal-aimé'', [[1953]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Gy9feM9gMOM |title=YouTube|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>) hag ar sonaozour rus [[Dmitriy Chostakovitch]] (''Sinfonienn niv. 14'', [[1969]]). Al livour ukrainat Vassily Nesterenko (*[[1967]]) a reas e [[2017]] un doare all eus an daolenn ma weler soudarded rus e [[Siria]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Siria|ar brezel diabarzh eno]]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.reddit.com/r/PropagandaPosters/comments/1msw637/vassily_nesterenkos_syrian_series_a_letter_to_the/ |title=Vassily Nesterenko's Syrian series - "A Letter to the Enemies of Russia", 2017 @ reddit|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. E [[2023]], al [[luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] gall Émeric Lhuisset a reas en Ukraina ur skeudenn damheñvel ouzh an daolenn, gant soudarded eus [[Tirlu Ukraina]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.emericlhuisset.com/ |title=Lec'hienn Émeric Lhuisset|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>, a brofas da Virdi an Arzoù e [[C'herson]], a oa bet preizhet gant ar Rused e [[2022]], daoust d'an tabut a zo o ren : ur skouer eus o hêrezh arzel eo an daolenn evit ar Rused padal e kav da Ukrainiz ez eo ukrainat a-grenn<ref>{{en}} Méheut, Constant. {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2025/01/11/world/europe/ukraine-photo-painting-culture-war.html?searchResultPosition=2 |title=The Painting, the Photograph and the War for Ukraine’s Culture @ The New York Times, 11/01/2025|accessdate=17 Ebr 26}}</ref>. == Levrlennadur == * {{en}} {{ru}} Yavornytsky, Dmytro I. (1895). ''History of the Zaporogian Cossacks, Vol. 2'', pp. 517–518. St. Petersburg. * {{en}} Cresson, W. P. (1919). ''The Cossacks — Their History and Country''. New York : Brentano — [https://dn790007.ca.archive.org/0/items/cossackstheirhis00cres/cossackstheirhis00cres.pdf En-linenn]. * {{en}} Kuropas, Myron B. (1961). ''The Saga of Ukraine: An Outline History''. Chicago : MUN Enterprises. * {{en}} Waugh, Daniel C. (1978). ''The Great Turkes Defiance — On the History of the Aprocryphal Correspondence of the Ottoman Sultan in its Moscovite an Russian Variants''. Bloomington, Indiana : Slavica Publishers {{ISBN|978-0-89357-056-9}} * {{en}} Prymak, Thomas M. (2021) ''Message to Mehmed: Repin Creates his "Zaporozhian Cossacks"'', en e ''Ukraine, the Middle East, and the West''. Montréal ha Kingston : McGill-Queen's University Press, pp.&nbsp;173–200 {{ISBN|978-0-2280-0578-0}}. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Reply of the Zaporozhian Cossacks (Russian museum)}} * {{en}} Friedman, Victor. ''The Zaporozhian Letter to the Turkish Sultan: Historical Commentary and Linguistic Analysis''. In : ''Slavica Hierosolymitana'', levrenn II. Jerusalem : Magnes Press, 1978, pp. 25–38 — {{Cite web|url=http://home.uchicago.edu/~vfriedm/Articles/015Friedman78.pdf |title=En-linenn|accessdate=17 Ebr 26}} * {{ru}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20070708083850/http://culture.mincult.ru/formp.asp?ID=60&full |title=Istor an daolenn @ Замечательные полотна / Taolennoù heverk, 1966, p. 271|accessdate=17 Ebr 26}} * {{uk}} {{en}} {{cite web|url=https://www.cossacks.ua/en/pages/%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%82%D0%B2%D0%B0 |title=Історія Козацтва / History of the Cossacks @ Cossacks.ua|accessdate=17 Ebr 26}} {{clr}} == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Sevenadur Ukraina]] [[Rummad:Livadurioù 1891]] lqrac8ahub64aj3no6qtwyrt4ponji6 0 179900 2191209 2187978 2026-05-17T10:51:10Z Llydawr 145 eo/zo 2191209 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Arc'hantaouiñ a-stroll''', anavezet ivez gant an anv [[saoznek]] '''Crowdfunding''' zo un doare da arc'hantaouiñ ur [[steuñv]] en ur rastellat arc'hant gant un niver uhel a dud : da gustum e vez graet dre implij [[internet]]<ref>Goran Calic, [http://sk.sagepub.com/reference/the-sage-encyclopedia-of-the-internet-3v/i1840.xml "Crowdfunding"], ''The SAGE Encyclopedia of the Internet'', 2018</ref><ref>{{cite web|title=Definition of Crowdfunding|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/crowdfunding|website=www.merriam-webster.com|access-date=October 23, 2017|language=en}}</ref>. An arc'hantaouiñ a-stroll zo ur stumm [[produerezh a-stroll]] hag arc'hantaouiñ dazeilat, evit arc'hantouiñ steuñvioù "hep kaout hanterourien voas an arc'hantaouiñ"<ref name=Mollick2014> Mollick, E. (2014). ''The dynamics of crowdfunding: An exploratory study.'' Journal of Business Venturing. Vol. 29, pp. 1–16.</ref>. E 2015, ouzhpenn 28 miliard a euroioù a oa bet dastumet dre ar bed dre hanterouriezh an arc'hantaouiñ a-stroll<ref>{{cite news|url=https://www.jbs.cam.ac.uk/faculty-research/centres/alternative-finance/ |title=Cambridge Judge Business School: Cambridge Centre for Alternative Finance |newspaper=Cambridge Judge Business School |publisher=Jbs.cam.ac.uk |access-date=July 24, 2015}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Arc'hantaouiñ a-stroll]] [[Rummad:Arc'hantaouiñ kengred]] 2xgmn4nuckbv3o9knzgplwsegmqhg8m 0 179902 2191211 2187982 2026-05-17T11:07:18Z Llydawr 145 2191211 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Ensavadur Teknologiezh Massachusetts''' (e saozneg : ''Massachusetts Institute of Technology'' pe ''MIT'') a zo un ensavadur klaskerezh [[stadunanat]] hag ur skol-veur arbennikaet war ar skiantoù hag an teknologiezhioù. Emañ an ensavadur prevez-mañ e [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] e stad [[Massachusetts]], tostik-tost da v-[[Boston]] e biz ar Stadoù-Unanet. Sellet e vez ouzh an MIT evel unan eus gwellañ skolioù-meur ar bed (rummet er c'hentañ plas gant Quacquarelli Symonds e 2025<ref>{{Liamm web |langue=en |titl=Rummadur 2024 gwellañ skolioù-meur ar bed|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 |lec'hienn=topuniversities.com |deiziad=2023-06-27 |consulté le=2023-11-12}}.</ref>). Embann a ra an ''Technology Review'', ur gelaouenn skiantel gouestlet da skiantoù an ijinour ha d'an neveziñ. == Aozadur == En MIT ez eus 5 skol, enno 27 departamant : * skol ar savouriezh hag ar steuñviñ (''{{lang|en|School of Architecture and Planning}}'', krouet d'an 9 a viz Meurzh 1932) : ** departamant ar [[savouriezh]] (krouet d'an 9 a viz Meurzh 1932), ** labourva ar skiantoù hag arzoù ar [[media]]ioù, ** departamant ar studioù kêrel hag ar [[steuñviñ]] ; * ar skol [[ijinouriezh]] (''{{lang|en|School of Engineering}}'', krouet d'an 9 a viz Meurzh 1932) : ** departamant an [[aerlestrerezh]] hag an [[aeregor]], ** departamant an [[ijinerezh biologel]], ** departamant an [[ijinerezh kimiek]], ** departamant an [[ijinerezh sivil]] hag an endro, ** departamant an [[ijinerezh tredan]] hag ar [[stlenneg]], ** rann ar sistemoù ijinerezh, ** departamant ar skiantoù hag ijinerezh an [[dafar]], ** departamant an [[ijinerezh mekanikel]], ** departamant ar skiantoù hag an [[ijinerezh nukleel|nukleel]] ; * kevrenn [[skiantoù an den]], an arzoù hag ar skiantoù sokial (''{{lang|en|School of Humanities, Arts, and Social Sciences}}'', krouet e 1950) ; * skol ar [[management]] Sloan (''{{lang|en|Sloan School of Management}}'', krouet e 1950 hag adanvet e 1964) ; * skol ar [[skiant]]où ({{lang|en|School of Science}}) : ** an departamant [[biologiezh]], ** departamant an [[neuroskiantoù]] hag ar [[skiantoù anaoudel]], ** an departamant [[kimiezh]], ** departamant skiantoù [[Skiantoù an douar|an douar]] , [[skiantoù an aergelc'h|an aergelc'h]] hag ar [[planedenn]]où, ** departamant ar [[matematikoù]], ** departamant ar [[fizik]]. E-touez an departamantoù hag ar skolioù brudetañ emañ : * al Labourva Lincoln (''Lincoln Laboratory'') ; * Labourva an naouegezh artifisiel hag an urzhiataerezh (''{{lang|en|Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory}}'' pe CSAIL) ; * ar ''{{lang|en|Media Lab}}'' (ML) ; * an ''{{lang|en|Nuclear Laboratory}}'' ; * ar ''{{lang|en|Center for Bits and Atoms (CBA)}}'' hag a studi al liammoù etre ar stlenn hag e zeskrivadur fizikel. Labourvaoù zo a groaz meur a ziskiblezh, evel ar {{lang|en|Center for Biomedical Engineering}} renet gant ar c'hlasker Alan Grodzinsky, al lodenn vrasañ eus e glaskerien a zo e-barzh ar {{lang|en|School of Engineering}} pe, evit ul lodenn vihanoc'h, e-barzh ar {{lang|en|School of Science}}. == Tud liammet ouzh an MIT == === Kelennerien === * [[Tim Berners-Lee]] * [[Noam Chomsky]] * [[Terrence Malick]] === Studierien === * [[Sophie Adenot]] * [[Buzz Aldrin]] * [[Kofi Annan]] * [[Dolph Lundgren]] * [[Benyamin Netanyahou]] * [[Ieoh Ming Pei]] * [[Richard Stallman]] * [[Jean Tirole]] == Liamm diavaez == * [https://web.mit.edu Lec'hienn ofisiel] == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Skolioù-meur SUA]] [[Rummad:Enklask]] [[Rummad:Massachusetts]] 55n15es9w4518ptlwmg8e8ae810dji7 0 179905 2191213 2187991 2026-05-17T11:10:08Z Llydawr 145 2191213 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''inizi Keys''' a zo un enezeg er su da ledenez [[Florida]], er [[Meurvor Atlantel]] hag e reter [[Pleg-mor Mec'hiko]]. En em astenn a ra ar 1700 enezenn anezhi eus ar biz d'ar mervent betek kêr [[Key West (Florida)|Key West]]. Al lec'h kreisteisañ eo er Stadoù-Unanet kevandirel. Dizoloet e voe an enezeg gant Europiz e miz Mae 1513. Edo [[Juan Ponce de León]], unan eus letananted [[Kristol Goulm]], e penn un ergerzhadeg, ha reiñ a reas an anv ''Las Tortugas'' d'an inizi-se. [[Rummad:Inizi SUA|Keys]] [[Rummad:Douaroniezh Florida]] trby8x3xh96uatcj4v4vqrdwawd4z8q 0 179910 2191215 2188025 2026-05-17T11:15:35Z Llydawr 145 2191215 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gouel filmoù Sundance''' ([[saozneg]]: ''Sundance Film Festival'') zo ur [[gouel filmoù]] bloaziek aozet gant an [[Ensavadur Sundance]]<ref>{{Cite magazine |last=Friedman |first=Megan |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1956952,00.html |title=A brief history of Sundance Film Festival |date=January 27, 2010 |magazine=Time|access-date=March 23, 2020 |language=en-US |issn=0040-781X|archive-date=September 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911011019/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1956952,00.html|url-status=live}}</ref>. Bez eo ar brasañ gouel evit ar [[Film dizalc'h|filmoù dizalc'h]] er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], gant 423 234 a arvesterien war blas hag enlinenn e 2023<ref>{{Cite web |last=Kay|first=Jeremy |date=2024-01-17 |title=Sundance heads talk 2024 edition, buzzy titles and strike impact |url=https://www.screendaily.com/features/sundance-heads-talk-2024-edition-buzzy-titles-and-strike-impact/5189489.article |access-date=2024-05-10 |website=Screen |language=en}}</ref>. Ar festival zo un diskouezadeg evit labourioù nevez gant filmaozerien dizalc'h stadunanat pe estren. Savet eo ar gouel gant rummadoù kenstrivañ evit Stadunaniz pe estrenien gant filmoù berr hag hir, teulfilmoù, gant ur strollad e-maez kenstrivadeg, evel NEXT, New Frontier, Spotlight, Midnight, Sundance Kids, From the Collection, Premieres, ha kentañ gwel teulfilmoù<ref>{{Cite web |title=Structure of the Sundance Film Festival |url=https://www.sundanceguide.net/sundance-festival-guide/structure-of-the-sundance-film-festival/ |access-date=January 19, 2021 |website=sundanceguide.net}}</ref>. Ar gouel a oa bet savet e [[Salt Lake City]], en [[Utah]], e 1978 gant an anv '''Utah/US Film Festival'''. Goude-se e oa dilojet nepell da [[Park City]] [[Utah]], e 1981 hag adanvet an '''US Film and Video Festival.''' Adanvet e oa bet adarre '''the Sundance Film Festival''' e 1991. Abaoe krouidigezh ar festival ha betek 2026<ref name=sundanceutahremmanents>{{cite news|url=https://www.deseret.com/utah/2026/02/02/sundance-film-festival-leaves-park-city-utah/|title=‘Thank you, Park City’: Sundance Film Festival takes its final bow in Utah|first=Ariel|last=Hammer|publisher=Desert News|date=February 2, 2026|accessdate=February 2, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sundance.org/blogs/what-to-know-about-the-2026-sundance-film-festival/|title=What to Know About the 2026 Sundance Film Festival|publisher=Sundance Institute|date=July 14, 2025|accessdate=September 17, 2025}}</ref>, e voe dalc'het bep Genver en Utah. E miz Meurzh 2025 e voe embannet e oa ar gouel da vezañ dilojet betek [[Boulder (Colorado)|Boulder]] e [[Colorado]], er bloavezh 2027 ha goude-se. En desped da-se, an Ensavadur Sundance a chomo e savadur Sundance<ref name=sundanceutahremmanents />. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gouelioù sinema]] ikvoiuej0ka1ac7aboc0gm21uxn6zj5 0 179912 2191216 2188066 2026-05-17T11:22:00Z Llydawr 145 2191216 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''William Neil McCasland''', ganet e-tro [[1957]], zo un [[Ijninourezh egorel|ijinour egorel]], ur [[Major jeneral (SUA)|major jeneral]] eus an [[United States Air Force]] war e leve, ha bet eo penn an [[Air Force Research Laboratory]]. Penn ar skourr teknologiezh en Applied Technology Associates eo hiziv-an-deiz. Steuziañ a reas e miz C'hwevrer 2026<ref> https://www.leparisien.fr/international/etats-unis/il-a-occupe-les-postes-les-plus-sensibles-de-larmee-americaine-un-ancien-commandant-mysterieusement-disparu-depuis-2-semaines-12-03-2026-DWA2C5UU75DQ7JHEJTDWGVCHB4.php</ref>, ha da-heul e voe embannet ur [[sinal silver]] gant [[Bernalillo County (New Mexico)|Bernalillo County]]. Skourr klask hag enklask New Mexico a ro harp d'ar c'hlask warnañ<ref>{{Cite web |last=Hasman |first=Gregory R. C. |date=2026-03-02 |title=Retired Kirtland commander reported missing since Friday |url=https://www.abqjournal.com/news/retired-kirtland-commander-reported-missing-since-friday/2991867 |access-date=2026-03-02 |website=www.abqjournal.com |language=en-US}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:McCasland, Neil}} [[Rummad:Ganedigezhioù ar bloavezioù 1950]] [[Rummad:MIT]] [[Rummad:Ofiserien SUA]] [[Rummad:Ufologiezh]] 577s8rrsbck2dehtta4fk45kzj3wwpk 0 180199 2191154 2191115 2026-05-16T12:29:21Z Dakbzh 58931 + Kampionad europat ar Maouezi (skipailh). 2191154 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nino Khurtsidze 2013.jpg|right|140px|Nino Khurtsidze e 2013.]] ''' Nino Khurtsidze''' (e [[jorjieg]]:'''ნინო ხურციძე'''), bet ganet d'an 28 a viz Eost 1975 e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]) ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 2018<ref>{{ru}}[http://chess-news.ru/node/24588 Нино Хурцидзе. 1975 - 2018, d'an 22 a viz Ebrel 2018, chess-news.ru ]</ref> e [[Tbilisi]] (Jorjia) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1999 ha Mestrez-veur (WGM) abaoe 1993.<br/>E miz Eost 2017 e oa 2 400 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 370 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 333 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 472 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 1999<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/Elo/player/Khurtsidze,%20Nino.html Khurtsidze, Nino FIDE rating history, 1990-2001 – Olimp Base.org]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad europat ar Re Yaouank ==== Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1992. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank ==== * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan c'hwezek vloaz e 1991 [[Guarapuava]], ([[Brazil]]). * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1993 hag e 1995. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù]] ==== ===== Kampionad kemmesk ===== Trec'h e voe e 1998, ar vaouez nemeti o tapout an titl. ===== Kampionad ar Maouezi ===== Trec'h e voe pemp gwezh: e 1989, e 1993, e 2005, e 2006 hag e 2013. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Kemmesk) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerst/1fh7vvdg.html World Men's Chess Championships - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1997||erlec'hierez||4||{{Suis}}, [[Luzern]]||0,5/3 (+ 0, = 1, - 2)||16,7||-||-||10||- |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[Jorjia]] <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997t/1997geow.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2007||3||1||{{Rusia}}, [[Yekaterinbourg]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||5||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007geo.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 - Olimp Base]</ref> |- |2011||4||3||{{Albania}}, [[Tirana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||5||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011v/2011geo.html World Team Chess Championship (women): 2011 - Olimp Base]</ref> |- |2013||4||4||{{Kazakstan}}, [[Astana (Kazakstan)|Astana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||4||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013v/2013geo.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref> |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus pemp gwezh e skipailh [[Jorjia]] etre 1998 ha 2012 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/1fh7vvdg.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1998||1 erlec'hierez ||10 (25)||{{Malta}}, [[Valletta]]||1,5/4 (+ 1, = 1, - 2)||37,5||-||-||3||arem |- |2000||3||11 (26)||{{Suis}}, [[Luzern]]||11/13 (+ 9, = 4, - 0)||84,6||1||aour||2||argant |- |2002||3||12 (27)||{{EAU}}, [[Dubai]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55||31||-||4||- |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||50||46||-||6||- |- |2012||4||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||13||-||8||- |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh Jorjia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |1999||1||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||2||argant||-||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999u/1999geo.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||11||{{Bulgaria}}, [[Plovdiv]]||3,5/8 (+ 2, = 2, - 3)||43,8||20||-||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003geo.html 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 - Olimp Base]</ref>. |- |2005||2||6||{{Sveden}}, [[Göteborg]]||2/6 (+ 0, = 4, - 2)||33,3||21||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005geo.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 - Olimp Base]</ref>. |- |2007||2||7||{{Gres}}, [[Heraklion]]||4,5/8 (+ 2, = 5, - 3)||56,3||11||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007u/2007geo.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 - Olimp Base]</ref>. |- |2009||4||8||{{Slovenia}}, [[Novi Sad]]||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||15||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009u/2009geo.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 - Olimp Base]</ref>. |- |2011||4||9||{{Gres}}, [[Néos Marmarás]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||2||argant||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011geo.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 - Olimp Base]</ref>. |- |2013||3||10||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||2,5/5 (+ 2, = 2, - 2)||50||9||-||4||||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013geo.html 10th European Team Chess Championship (women): Warsaw 2013 - Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q450900}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49619 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nino_Khurtsidze He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Khurtsidze, Nino}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1975]] [[Rummad:Marvioù 2018]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 33520etre3skbmyhyhlqo7txxj5gr0m 2191155 2191154 2026-05-16T12:30:45Z Dakbzh 58931 /* Kampionad europat ar Maouezi */ 2191155 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nino Khurtsidze 2013.jpg|right|140px|Nino Khurtsidze e 2013.]] ''' Nino Khurtsidze''' (e [[jorjieg]]:'''ნინო ხურციძე'''), bet ganet d'an 28 a viz Eost 1975 e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]) ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 2018<ref>{{ru}}[http://chess-news.ru/node/24588 Нино Хурцидзе. 1975 - 2018, d'an 22 a viz Ebrel 2018, chess-news.ru ]</ref> e [[Tbilisi]] (Jorjia) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1999 ha Mestrez-veur (WGM) abaoe 1993.<br/>E miz Eost 2017 e oa 2 400 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 370 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 333 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 472 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 1999<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/Elo/player/Khurtsidze,%20Nino.html Khurtsidze, Nino FIDE rating history, 1990-2001 – Olimp Base.org]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad europat ar Re Yaouank ==== Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1992. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank ==== * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan c'hwezek vloaz e 1991 [[Guarapuava]], ([[Brazil]]). * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1993 hag e 1995. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù]] ==== ===== Kampionad kemmesk ===== Trec'h e voe e 1998, ar vaouez nemeti o tapout an titl. ===== Kampionad ar Maouezi ===== Trec'h e voe pemp gwezh: e 1989, e 1993, e 2005, e 2006 hag e 2013. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Kemmesk) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerst/1fh7vvdg.html World Men's Chess Championships - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1997||erlec'hierez||4||{{Suis}}, [[Luzern]]||0,5/3 (+ 0, = 1, - 2)||16,7||-||-||10||- |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[Jorjia]] <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997t/1997geow.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2007||3||1||{{Rusia}}, [[Yekaterinbourg]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||5||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007geo.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 - Olimp Base]</ref> |- |2011||4||3||{{Albania}}, [[Tirana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||5||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011v/2011geo.html World Team Chess Championship (women): 2011 - Olimp Base]</ref> |- |2013||4||4||{{Kazakstan}}, [[Astana (Kazakstan)|Astana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||4||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013v/2013geo.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref> |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus pemp gwezh e skipailh [[Jorjia]] etre 1998 ha 2012 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/1fh7vvdg.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1998||1 erlec'hierez ||10 (25)||{{Malta}}, [[Valletta]]||1,5/4 (+ 1, = 1, - 2)||37,5||-||-||3||arem |- |2000||3||11 (26)||{{Suis}}, [[Luzern]]||11/13 (+ 9, = 4, - 0)||84,6||1||aour||2||argant |- |2002||3||12 (27)||{{EAU}}, [[Dubai]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55||31||-||4||- |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||50||46||-||6||- |- |2012||4||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||13||-||8||- |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh Jorjia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |1999||1||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||2||argant||-||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999u/1999geo.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||11||{{Bulgaria}}, [[Plovdiv]]||3,5/8 (+ 2, = 2, - 3)||43,8||20||-||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003geo.html 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 - Olimp Base]</ref>. |- |2005||2||6||{{Sveden}}, [[Göteborg]]||2/6 (+ 0, = 4, - 2)||33,3||21||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005geo.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 - Olimp Base]</ref>. |- |2007||2||7||{{Gres}}, [[Heraklion]]||4,5/8 (+ 2, = 5, - 3)||56,3||11||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007u/2007geo.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 - Olimp Base]</ref>. |- |2009||4||8||{{Slovenia}}, [[Novi Sad]]||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||15||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009u/2009geo.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 - Olimp Base]</ref>. |- |2011||4||9||{{Gres}}, [[Néos Marmarás]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||2||argant||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011geo.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 - Olimp Base]</ref>. |- |2013||3||10||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||2,5/5 (+ 2, = 2, - 2)||50||9||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013geo.html 10th European Team Chess Championship (women): Warsaw 2013 - Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q450900}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49619 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nino_Khurtsidze He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Khurtsidze, Nino}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1975]] [[Rummad:Marvioù 2018]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 2c2uzizj8nijxy0jqfwwjg4e8tav232 2191157 2191155 2026-05-16T12:31:51Z Dakbzh 58931 2191157 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nino Khurtsidze 2013.jpg|right|140px|Nino Khurtsidze e 2013.]] ''' Nino Khurtsidze''' (e [[jorjieg]]:'''ნინო ხურციძე'''), bet ganet d'an 28 a viz Eost 1975 e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]) ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 2018<ref>{{ru}}[http://chess-news.ru/node/24588 Нино Хурцидзе. 1975 - 2018, d'an 22 a viz Ebrel 2018, chess-news.ru ]</ref> e [[Tbilisi]] (Jorjia) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1999 ha Mestrez-veur (WGM) abaoe 1993.<br/>E miz Eost 2017 e oa 2 400 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 370 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 333 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 472 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 1999<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/Elo/player/Khurtsidze,%20Nino.html Khurtsidze, Nino FIDE rating history, 1990-2001 – Olimp Base.org]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad europat ar Re Yaouank ==== Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1992. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank ==== * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan c'hwezek vloaz e 1991 [[Guarapuava]], ([[Brazil]]). * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1993 hag e 1995. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù]] ==== ===== Kampionad kemmesk ===== Trec'h e voe e 1998, ar vaouez nemeti o tapout an titl. ===== Kampionad ar Maouezi ===== Trec'h e voe pemp gwezh: e 1989, e 1993, e 2005, e 2006 hag e 2013. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Kemmesk) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerst/1fh7vvdg.html World Men's Chess Championships - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1997||erlec'hierez||4||{{Suis}}, [[Luzern]]||0,5/3 (+ 0, = 1, - 2)||16,7||-||-||10||- |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[Jorjia]] <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997t/1997geow.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2007||3||1||{{Rusia}}, [[Yekaterinbourg]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||5||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007geo.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 - Olimp Base]</ref> |- |2011||4||3||{{Albania}}, [[Tirana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||5||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011v/2011geo.html World Team Chess Championship (women): 2011 - Olimp Base]</ref> |- |2013||4||4||{{Kazakstan}}, [[Astana (Kazakstan)|Astana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||4||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013v/2013geo.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref> |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus pemp gwezh e skipailh [[Jorjia]] etre 1998 ha 2012 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/1fh7vvdg.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1998||1 erlec'hierez ||10 (25)||{{Malta}}, [[Valletta]]||1,5/4 (+ 1, = 1, - 2)||37,5||-||-||3||arem |- |2000||3||11 (26)||{{Suis}}, [[Luzern]]||11/13 (+ 9, = 4, - 0)||84,6||1||aour||2||argant |- |2002||3||12 (27)||{{EAU}}, [[Dubai]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55||31||-||4||- |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||50||46||-||6||- |- |2012||4||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||13||-||8||- |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh Jorjia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |1999||1||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||2||argant||-||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999u/1999geo.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||11||{{Bulgaria}}, [[Plovdiv]]||3,5/8 (+ 2, = 2, - 3)||43,8||20||-||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003geo.html 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 - Olimp Base]</ref>. |- |2005||2||6||{{Sveden}}, [[Göteborg]]||2/6 (+ 0, = 4, - 2)||33,3||21||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005geo.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 - Olimp Base]</ref>. |- |2007||2||7||{{Gres}}, [[Heraklion]]||4,5/8 (+ 2, = 5, - 3)||56,3||11||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007u/2007geo.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 - Olimp Base]</ref>. |- |2009||4||8||{{Slovenia}}, [[Novi Sad]]||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||15||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009u/2009geo.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 - Olimp Base]</ref>. |- |2011||4||9||{{Gres}}, [[Néos Marmarás]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||2||argant||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011geo.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 - Olimp Base]</ref>. |- |2013||3||10||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||2,5/5 (+ 2, = 2, - 2)||50||9||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013geo.html 10th European Team Chess Championship (women): Warsaw 2013 - Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q450900}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49619 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nino_Khurtsidze He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Khurtsidze, Nino}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1975]] [[Rummad:Marvioù 2018]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 6hpui07q66974zhscrehhrysm5u9t8c 2191185 2191157 2026-05-16T18:46:48Z Dakbzh 58931 + Kampionad ar c'hleuboù armeniat (kemmesk). 2191185 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nino Khurtsidze 2013.jpg|right|140px|Nino Khurtsidze e 2013.]] ''' Nino Khurtsidze''' (e [[jorjieg]]:'''ნინო ხურციძე'''), bet ganet d'an 28 a viz Eost 1975 e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]) ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 2018<ref>{{ru}}[http://chess-news.ru/node/24588 Нино Хурцидзе. 1975 - 2018, d'an 22 a viz Ebrel 2018, chess-news.ru ]</ref> e [[Tbilisi]] (Jorjia) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1999 ha Mestrez-veur (WGM) abaoe 1993.<br/>E miz Eost 2017 e oa 2 400 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 370 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 333 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 472 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 1999<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/Elo/player/Khurtsidze,%20Nino.html Khurtsidze, Nino FIDE rating history, 1990-2001 – Olimp Base.org]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad europat ar Re Yaouank ==== Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1992. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank ==== * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan c'hwezek vloaz e 1991 [[Guarapuava]], ([[Brazil]]). * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1993 hag e 1995. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù]] ==== ===== Kampionad kemmesk ===== Trec'h e voe e 1998, ar vaouez nemeti o tapout an titl. ===== Kampionad ar Maouezi ===== Trec'h e voe pemp gwezh: e 1989, e 1993, e 2005, e 2006 hag e 2013. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Kemmesk) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerst/1fh7vvdg.html World Men's Chess Championships - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1997||erlec'hierez||4||{{Suis}}, [[Luzern]]||0,5/3 (+ 0, = 1, - 2)||16,7||-||-||10||- |- |} ==== Kampionad ar c'hleuboù armeniat (kemmesk) ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh MIKA [[Yerevan]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005an/2005mkye.html 1st Armenian Team Chess Championship: Yerevan 2005 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |2005||5||1||[[Yerevan]]||3,5/5 (+ 3, = 1, - 1)||70||-||-||1||aour|| |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[Jorjia]] <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997t/1997geow.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2007||3||1||{{Rusia}}, [[Yekaterinbourg]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||5||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007geo.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 - Olimp Base]</ref> |- |2011||4||3||{{Albania}}, [[Tirana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||5||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011v/2011geo.html World Team Chess Championship (women): 2011 - Olimp Base]</ref> |- |2013||4||4||{{Kazakstan}}, [[Astana (Kazakstan)|Astana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||4||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013v/2013geo.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref> |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus pemp gwezh e skipailh [[Jorjia]] etre 1998 ha 2012 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/1fh7vvdg.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1998||1 erlec'hierez ||10 (25)||{{Malta}}, [[Valletta]]||1,5/4 (+ 1, = 1, - 2)||37,5||-||-||3||arem |- |2000||3||11 (26)||{{Suis}}, [[Luzern]]||11/13 (+ 9, = 4, - 0)||84,6||1||aour||2||argant |- |2002||3||12 (27)||{{EAU}}, [[Dubai]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55||31||-||4||- |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||50||46||-||6||- |- |2012||4||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||13||-||8||- |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh Jorjia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |1999||1||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||2||argant||-||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999u/1999geo.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||11||{{Bulgaria}}, [[Plovdiv]]||3,5/8 (+ 2, = 2, - 3)||43,8||20||-||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003geo.html 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 - Olimp Base]</ref>. |- |2005||2||6||{{Sveden}}, [[Göteborg]]||2/6 (+ 0, = 4, - 2)||33,3||21||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005geo.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 - Olimp Base]</ref>. |- |2007||2||7||{{Gres}}, [[Heraklion]]||4,5/8 (+ 2, = 5, - 3)||56,3||11||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007u/2007geo.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 - Olimp Base]</ref>. |- |2009||4||8||{{Slovenia}}, [[Novi Sad]]||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||15||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009u/2009geo.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 - Olimp Base]</ref>. |- |2011||4||9||{{Gres}}, [[Néos Marmarás]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||2||argant||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011geo.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 - Olimp Base]</ref>. |- |2013||3||10||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||2,5/5 (+ 2, = 2, - 2)||50||9||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013geo.html 10th European Team Chess Championship (women): Warsaw 2013 - Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q450900}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49619 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nino_Khurtsidze He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Khurtsidze, Nino}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1975]] [[Rummad:Marvioù 2018]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 5q4andnq9qtm7opuivon21n0dmtguwr 2191186 2191185 2026-05-16T19:03:03Z Dakbzh 58931 + Kampionad ar c'hleuboù jorjiat (kemmesk). 2191186 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nino Khurtsidze 2013.jpg|right|140px|Nino Khurtsidze e 2013.]] ''' Nino Khurtsidze''' (e [[jorjieg]]:'''ნინო ხურციძე'''), bet ganet d'an 28 a viz Eost 1975 e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]) ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 2018<ref>{{ru}}[http://chess-news.ru/node/24588 Нино Хурцидзе. 1975 - 2018, d'an 22 a viz Ebrel 2018, chess-news.ru ]</ref> e [[Tbilisi]] (Jorjia) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1999 ha Mestrez-veur (WGM) abaoe 1993.<br/>E miz Eost 2017 e oa 2 400 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 370 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 333 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 472 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 1999<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/Elo/player/Khurtsidze,%20Nino.html Khurtsidze, Nino FIDE rating history, 1990-2001 – Olimp Base.org]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad europat ar Re Yaouank ==== Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1992. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank ==== * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan c'hwezek vloaz e 1991 [[Guarapuava]], ([[Brazil]]). * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1993 hag e 1995. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù]] ==== ===== Kampionad kemmesk ===== Trec'h e voe e 1998, ar vaouez nemeti o tapout an titl. ===== Kampionad ar Maouezi ===== Trec'h e voe pemp gwezh: e 1989, e 1993, e 2005, e 2006 hag e 2013. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Kemmesk) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerst/1fh7vvdg.html World Men's Chess Championships - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1997||erlec'hierez||4||{{Suis}}, [[Luzern]]||0,5/3 (+ 0, = 1, - 2)||16,7||-||-||10||- |- |} ==== Kampionad ar c'hleuboù armeniat (kemmesk) ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh MIKA [[Yerevan]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005an/2005mkye.html 1st Armenian Team Chess Championship: Yerevan 2005 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |2005||5||1||[[Yerevan]]||3,5/5 (+ 3, = 1, - 1)||70||-||-||1||aour|| |- |} ==== Kampionad ar c'hleuboù jorjiat (kemmesk) ==== C'hoari a reas div wezh wezh e skipailh Kleub Echedoù [[Roustavi]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersge/1fh7vvdg.html Georgian Club Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |2014||4||1||[[Ureki]]||4/7 (+ 3, = 2, - 2)||57,1||-||-||2||argant |- |2015||4||2||[[Ureki]]||5,5/7 (+ 5, = 1, - 1)||78,6||1||aour||2||aour |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[Jorjia]] <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997t/1997geow.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2007||3||1||{{Rusia}}, [[Yekaterinbourg]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||5||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007geo.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 - Olimp Base]</ref> |- |2011||4||3||{{Albania}}, [[Tirana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||5||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011v/2011geo.html World Team Chess Championship (women): 2011 - Olimp Base]</ref> |- |2013||4||4||{{Kazakstan}}, [[Astana (Kazakstan)|Astana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||4||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013v/2013geo.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref> |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus pemp gwezh e skipailh [[Jorjia]] etre 1998 ha 2012 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/1fh7vvdg.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1998||1 erlec'hierez ||10 (25)||{{Malta}}, [[Valletta]]||1,5/4 (+ 1, = 1, - 2)||37,5||-||-||3||arem |- |2000||3||11 (26)||{{Suis}}, [[Luzern]]||11/13 (+ 9, = 4, - 0)||84,6||1||aour||2||argant |- |2002||3||12 (27)||{{EAU}}, [[Dubai]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55||31||-||4||- |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||50||46||-||6||- |- |2012||4||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||13||-||8||- |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh Jorjia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |1999||1||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||2||argant||-||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999u/1999geo.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||11||{{Bulgaria}}, [[Plovdiv]]||3,5/8 (+ 2, = 2, - 3)||43,8||20||-||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003geo.html 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 - Olimp Base]</ref>. |- |2005||2||6||{{Sveden}}, [[Göteborg]]||2/6 (+ 0, = 4, - 2)||33,3||21||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005geo.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 - Olimp Base]</ref>. |- |2007||2||7||{{Gres}}, [[Heraklion]]||4,5/8 (+ 2, = 5, - 3)||56,3||11||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007u/2007geo.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 - Olimp Base]</ref>. |- |2009||4||8||{{Slovenia}}, [[Novi Sad]]||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||15||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009u/2009geo.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 - Olimp Base]</ref>. |- |2011||4||9||{{Gres}}, [[Néos Marmarás]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||2||argant||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011geo.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 - Olimp Base]</ref>. |- |2013||3||10||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||2,5/5 (+ 2, = 2, - 2)||50||9||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013geo.html 10th European Team Chess Championship (women): Warsaw 2013 - Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q450900}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49619 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nino_Khurtsidze He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Khurtsidze, Nino}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1975]] [[Rummad:Marvioù 2018]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 4b16b89vozjuhbkcglkjhzdrvocxxfm 2191195 2191186 2026-05-17T05:12:35Z Dakbzh 58931 + Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi). 2191195 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nino Khurtsidze 2013.jpg|right|140px|Nino Khurtsidze e 2013.]] ''' Nino Khurtsidze''' (e [[jorjieg]]:'''ნინო ხურციძე'''), bet ganet d'an 28 a viz Eost 1975 e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]) ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 2018<ref>{{ru}}[http://chess-news.ru/node/24588 Нино Хурцидзе. 1975 - 2018, d'an 22 a viz Ebrel 2018, chess-news.ru ]</ref> e [[Tbilisi]] (Jorjia) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1999 ha Mestrez-veur (WGM) abaoe 1993.<br/>E miz Eost 2017 e oa 2 400 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 370 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 333 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 472 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 1999<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/Elo/player/Khurtsidze,%20Nino.html Khurtsidze, Nino FIDE rating history, 1990-2001 – Olimp Base.org]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad europat ar Re Yaouank ==== Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1992. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank ==== * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan c'hwezek vloaz e 1991 [[Guarapuava]], ([[Brazil]]). * Trec'h e voe er rummad Merc'hed edan ugent vloaz e 1993 hag e 1995. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù]] ==== ===== Kampionad kemmesk ===== Trec'h e voe e 1998, ar vaouez nemeti o tapout an titl. ===== Kampionad ar Maouezi ===== Trec'h e voe pemp gwezh: e 1989, e 1993, e 2005, e 2006 hag e 2013. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Kemmesk) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerst/1fh7vvdg.html World Men's Chess Championships - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1997||erlec'hierez||4||{{Suis}}, [[Luzern]]||0,5/3 (+ 0, = 1, - 2)||16,7||-||-||10||- |- |} ==== Kampionad ar c'hleuboù armeniat (kemmesk) ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh MIKA [[Yerevan]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005an/2005mkye.html 1st Armenian Team Chess Championship: Yerevan 2005 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |2005||5||1||[[Yerevan]]||3,5/5 (+ 3, = 1, - 1)||70||-||-||1||aour|| |- |} ==== Kampionad ar c'hleuboù jorjiat (kemmesk) ==== C'hoari a reas div wezh wezh e skipailh Kleub Echedoù [[Roustavi]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersge/1fh7vvdg.html Georgian Club Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |2014||4||1||[[Ureki]]||4/7 (+ 3, = 2, - 2)||57,1||-||-||2||argant |- |2015||4||2||[[Ureki]]||5,5/7 (+ 5, = 1, - 1)||78,6||1||aour||2||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas nav gwezh <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersb/1fh7vvdg.html European Chess Club Cup (women) – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Kleub ha bro||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||3||Merani Tbilisi {{Jorjia}}||1|| {{YUG}}, [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||-||-||1||aour |- |1999||2||BAS Beograd {{YUG}}||4||{{Slovenia}}, [[Nova Gorica]]||5/7 (+ 5, = 0, - 2)||71,4||3||arem||4||- |- |2001||2||Agrouniverzal Zemun {{YUG}} ||6||{{YUG}}, [[Beograd]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||2||argant||1||aour |- |2005||2||MIKA Yerevan {{Armenia}}||10||{{Italia}}, [[Saint-Vincent (Aosta)|Saint Vincent]]||3,5/6 (+ 2, = 3, - 1)||58,3||3||arem||9||- |- |2006||3||MIKA Yerevan {{Armenia}}||11||{{Aostria}}, [[Fügen]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour |- |2007||3||MIKA Yerevan {{Armenia}}||12||{{Turkia}}, [[Kemer]]||5,5/7 (+ 5, = 1, - 1)||78,6||2||argant||3||arem |- |2008||4||MIKA Yerevan {{Armenia}} ||13||{{Gres}}, [[Kallithea]]||3,5/5 (+ 2, = 3, - 0)||70||3||arem||5||- |- |2009||3||MIKA Yerevan {{Armenia}}||14||[[Republik Makedonia an Norzh]], [[Ohrid]]||2,5/6 (+ 1, = 3, - 2)||41,7||7||-||9||- |- |2010||3||Samaia Tbilisi {{Jorjia}}||15||{{Bulgaria}}, [[Plovdiv]]||3,5/6 (+ 2, = 3, - 1)||58,3||-||-||-||- |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[Jorjia]] <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997t/1997geow.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2007||3||1||{{Rusia}}, [[Yekaterinbourg]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||5||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007geo.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 - Olimp Base]</ref> |- |2011||4||3||{{Albania}}, [[Tirana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||5||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011v/2011geo.html World Team Chess Championship (women): 2011 - Olimp Base]</ref> |- |2013||4||4||{{Kazakstan}}, [[Astana (Kazakstan)|Astana]]||4/7 (+ 3, = 3, - 2)||57,1||4||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013v/2013geo.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref> |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus pemp gwezh e skipailh [[Jorjia]] etre 1998 ha 2012 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/1fh7vvdg.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1998||1 erlec'hierez ||10 (25)||{{Malta}}, [[Valletta]]||1,5/4 (+ 1, = 1, - 2)||37,5||-||-||3||arem |- |2000||3||11 (26)||{{Suis}}, [[Luzern]]||11/13 (+ 9, = 4, - 0)||84,6||1||aour||2||argant |- |2002||3||12 (27)||{{EAU}}, [[Dubai]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55||31||-||4||- |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||50||46||-||6||- |- |2012||4||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||13||-||8||- |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh Jorjia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh|| |- |1999||1||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||2||argant||-||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999u/1999geo.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||11||{{Bulgaria}}, [[Plovdiv]]||3,5/8 (+ 2, = 2, - 3)||43,8||20||-||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003geo.html 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 - Olimp Base]</ref>. |- |2005||2||6||{{Sveden}}, [[Göteborg]]||2/6 (+ 0, = 4, - 2)||33,3||21||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005geo.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 - Olimp Base]</ref>. |- |2007||2||7||{{Gres}}, [[Heraklion]]||4,5/8 (+ 2, = 5, - 3)||56,3||11||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007u/2007geo.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 - Olimp Base]</ref>. |- |2009||4||8||{{Slovenia}}, [[Novi Sad]]||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||15||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009u/2009geo.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 - Olimp Base]</ref>. |- |2011||4||9||{{Gres}}, [[Néos Marmarás]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||2||argant||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011geo.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 - Olimp Base]</ref>. |- |2013||3||10||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||2,5/5 (+ 2, = 2, - 2)||50||9||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013geo.html 10th European Team Chess Championship (women): Warsaw 2013 - Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q450900}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20170826053206/http://ratings.fide.com/card.phtml?event=13600320 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49619 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nino_Khurtsidze He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Khurtsidze, Nino}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1975]] [[Rummad:Marvioù 2018]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 1tmq1qh3lpcvzcpgh3ijp1c7uacj2tq 0 180204 2191220 2191124 2026-05-17T11:43:24Z Kestenn 14086 Buhez, micher, daveennoù 2191220 wikitext text/x-wiki '''Tudi Kernalegenn''', ganet e [[1979]], zo ur [[Politikerezh|politikoniour]] hag ur skrivagner gallek. Labourat a ra war benaos e vez tiriadelaet ar politikerezhioù, en ur gemer harp war sujedoù evel an [[ekologiezh]], ar [[Broadelouriezh|broadelouriezhioù]] hag an [[Divroañ|divroadegoù]]<ref>{{fr}} ''[https://ehne.fr/fr/encyclopedie/auteur-e-s/tudi-kernalegenn Tudi KERNALEGENN]'', EHNE (lennet d'ar 17/05/2026)</ref>. Skoliataet eo bet er rouedad [[Diwan]]. Un doktorelezh en deus bet e [[Institut d'études politiques de Paris|Sciences Po]] e 2011<ref>{{Fr}} ''[https://brest.maville.com/actu/actudet_-lesneven.-tudi-kernalegenn-invite-du-kafe-brezhoneg-mercredi-_6-5442906_actu.Htm Lesneven. Tudi Kernalegenn invité du Kafe Brezhoneg, mercredi]'', Ouest-France, 04/10/2022 (lennet d'ar 17/05/2026)</ref>. Dibaoe 2020 eo rener [[Bretagne Culture Diversité|BCD]]<ref>{{Fr}} [https://www.linkedin.com/in/tudi-kernalegenn-6809aa118/ E bajenn] war Linkedin (lennet d'ar 17/05/2026)</ref>. ==Oberennoù== * [[2005]] : ''Drapeaux rouges et gwenn-ha-du – L'extrême-gauche et la Bretagne dans les années 70'', [[Apogée]] * [[2006]] : ''Luttes écologistes dans le Finistère – 1967-1981, les chemins bretons de l’écologie'', [[Yoran Embanner]] * [[2014]] : ''Histoire de l'écologie en Bretagne'', [[Embannadurioù Goater|Goater]] * [[2025]] : ''La région dans le discours politique de gauche – Bretagne, Écosse et Galice (1968-1981)'', [[Presses universitaires de Rennes]] ==Liammoù diavaez== * {{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb15055170j Fichenn Tudi Kernalegenn er BNF] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Kernalegenn, Tudi}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1979]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] b5o14t2h0bszg0wpzo48jr10dscp77w 0 180205 2191156 2191135 2026-05-16T12:30:45Z Dishual 612 2191156 wikitext text/x-wiki '''Gégé Gwenn''' (Gérard Guen), ganet d'an [[18 Du]] [[1954]], zo ur skrivagner brezhonek, bet ar c'hentañ skolaer e [[Diwan]]<ref> {{fr}} https://www.ouest-france.fr/bretagne/carhaix-plouguer-29270/gege-gwenn-une-saga-bretonne-en-quatre-tomes-1732576</ref>. ==Oberennoù== * [[2007]] : ''An deiz hirgortozet'', [[Skol Vreizh]] * [[2013]] : ''Koll-atav'', Skol Vreizh * [[2019]] : ''Tamara'', [[Keit Vimp Bev]] * [[2020]] : ''E kambr ar stered'', Keit Vimp Bev * [[2021]] : ''Petra 'c'heller soñjal ?'', Keit Vimp Bev ==Liammoù diavaez== * [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb156060339] * [https://www.ouest-france.fr/bretagne/carhaix-plouguer-29270/gege-gwenn-une-saga-bretonne-en-quatre-tomes-1732576 Gégé Gwenn, une saga bretonne en quatre tomes] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gwenn, Gege}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1954]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] 0pdy8tbrd460r1svi7q2ypd1lkbbr3o 2191176 2191156 2026-05-16T17:50:15Z ~2026-29497-14 91619 2191176 wikitext text/x-wiki '''Gégé Gwenn''' (Gérard Guen), ganet d'an [[18 Du]] [[1954]], zo ur skrivagner brezhonek, bet ar c'hentañ skolaer e [[Diwan]]<ref> {{fr}} https://www.ouest-france.fr/bretagne/carhaix-plouguer-29270/gege-gwenn-une-saga-bretonne-en-quatre-tomes-1732576</ref>, war-lerc'h [[Kristina Roudaut]]<ref> {{br}} https://www.youtube.com/watch?v=NUSUB5TUlv8</ref>. ==Oberennoù== * [[2007]] : ''An deiz hirgortozet'', [[Skol Vreizh]] * [[2013]] : ''Koll-atav'', Skol Vreizh * [[2019]] : ''Tamara'', [[Keit Vimp Bev]] * [[2020]] : ''E kambr ar stered'', Keit Vimp Bev * [[2021]] : ''Petra 'c'heller soñjal ?'', Keit Vimp Bev ==Liammoù diavaez== * [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb156060339] * [https://www.ouest-france.fr/bretagne/carhaix-plouguer-29270/gege-gwenn-une-saga-bretonne-en-quatre-tomes-1732576 Gégé Gwenn, une saga bretonne en quatre tomes] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gwenn, Gege}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1954]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] 1w7ba90u8gxmbgk88fjyzoc1vmpmacd 2191177 2191176 2026-05-16T17:50:56Z ~2026-29497-14 91619 /* Liammoù diavaez */ 2191177 wikitext text/x-wiki '''Gégé Gwenn''' (Gérard Guen), ganet d'an [[18 Du]] [[1954]], zo ur skrivagner brezhonek, bet ar c'hentañ skolaer e [[Diwan]]<ref> {{fr}} https://www.ouest-france.fr/bretagne/carhaix-plouguer-29270/gege-gwenn-une-saga-bretonne-en-quatre-tomes-1732576</ref>, war-lerc'h [[Kristina Roudaut]]<ref> {{br}} https://www.youtube.com/watch?v=NUSUB5TUlv8</ref>. ==Oberennoù== * [[2007]] : ''An deiz hirgortozet'', [[Skol Vreizh]] * [[2013]] : ''Koll-atav'', Skol Vreizh * [[2019]] : ''Tamara'', [[Keit Vimp Bev]] * [[2020]] : ''E kambr ar stered'', Keit Vimp Bev * [[2021]] : ''Petra 'c'heller soñjal ?'', Keit Vimp Bev ==Liammoù diavaez== * [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb156060339] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gwenn, Gege}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1954]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] j324oimpq3j6l8szi7wqeox3ag53jl5 2191219 2191177 2026-05-17T11:30:52Z Kestenn 14086 2191219 wikitext text/x-wiki '''Gégé Gwenn''' ('''''Gérard Guen''''' er marilhoù), ganet d'an [[18 Du|18 a viz Du]] [[1954]], zo ur skrivagner brezhonek, bet unan eus ar c'hentañ skolaerien kentañ derez e [[Diwan]]<ref> {{fr}} ''[https://www.ouest-france.fr/bretagne/carhaix-plouguer-29270/gege-gwenn-une-saga-bretonne-en-quatre-tomes-1732576 Gégé Gwenn, une saga bretonne en quatre tomes]'', Ouest-France, 20/11/2013 (lennet d'ar 17/05/2026)</ref>, war-lerc'h [[Kristina Roudaut]]<ref> {{br}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=NUSUB5TUlv8 Écrivain mais aussi élu, Gégé Gwenn nous parle de sa vie dans les Monts d'Arrée]'', e Bali Breizh, France 3 Breizh, lakaet enlinenn d'an 23/03/2019</ref>. ==Oberennoù== * [[2007]] : ''An deiz hirgortozet'', [[Skol Vreizh]] * [[2013]] : ''Koll-atav'', Skol Vreizh * [[2019]] : ''Tamara'', [[Keit Vimp Bev]] * [[2020]] : ''E kambr ar stered'', Keit Vimp Bev * [[2021]] : ''Petra 'c'heller soñjal ?'', Keit Vimp Bev ==Liammoù diavaez== * {{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb156060339 Fichenn war lec'hienn ar BNF] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gwenn, Gege}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1954]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] iawa86dxy8je34y30ewzufze8s10nrc 0 180206 2191150 2026-05-16T12:13:19Z Dishual 612 Lañs dister 2191150 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Amanda Karlene Asay''', ganet d'ar [[16 a viz Mae]] [[1988]] hag aet da Anaon d'ar [[7 a viz Genver]] [[2022]], a oa ur c'hoarierez [[baseball]] hag [[hockey war skorn]] [[Kanada|kanadian]]. Bet e oa bet ezel eus [[skipailh baseball broadel maouezed Kanada]] etre 2005 ha 2021 ha pa oa hi marvet e oa ar c'hoarierez gant ar padusted uhelañ er skipailh. Asay a oa bet degemeret er skipailh broadel pa oa 17 vlaoz. Marvet eo en ur gwallzarvoud ski e 2022, skipailh baseball Kanada a oa bet o tennañ e niverenn roched e-kerzh u c'hrogad koun. {{DEFAULTSORT:Asay, Amanda}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1988]] [[Rummad:Marvioù 2022]] [[Rummad:Sportourezed Kanada]] [[Rummad:Tud marvet en ur gwallzarvoud ski]] [[Rummad:Baseballerien]] t75hjid36w7hqopvui26dkqb3pyjl3q 2191151 2191150 2026-05-16T12:13:56Z Dishual 612 2191151 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Amanda Karlene Asay''', ganet d'ar [[16 a viz Mae]] [[1988]] hag aet da Anaon d'ar [[7 a viz Genver]] [[2022]], a oa ur c'hoarierez [[baseball]] hag [[hockey war skorn]] [[Kanada|kanadian]]. Bet e oa bet ezel eus [[skipailh baseball broadel maouezed Kanada]] etre 2005 ha 2021 ha pa oa hi marvet e oa ar c'hoarierez gant ar padusted uhelañ er skipailh. Asay a oa bet degemeret er skipailh broadel pa oa 17 vlaoz. Marvet eo en ur gwallzarvoud ski e 2022, skipailh baseball Kanada a oa bet o tennañ he niverenn roched e-kerzh ur c'hrogad koun. {{DEFAULTSORT:Asay, Amanda}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1988]] [[Rummad:Marvioù 2022]] [[Rummad:Sportourezed Kanada]] [[Rummad:Tud marvet en ur gwallzarvoud ski]] [[Rummad:Baseballerien]] fqu40j3nifgc86gt9js7bkryeqsu6mf 0 180207 2191152 2026-05-16T12:23:41Z Dishual 612 Lañs dister 2191152 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Donald Richard Gibb''', ganet d'ar [[4 a viz Eost]] [[1954]] hag aet da Anaon d'an [[12 a viz Mae]] [[2026]], a oa un aktour [[stadunanat]], brudet evit e roll ramz, gant ur spered skañv, Frederick “Ogre” Palowaski e meur a rann eus an heuliad filmoù ''[[Revenge of the Nerds]]'', hag an emganner Kumite Ray Jackson en ''[[Bloodsport (film)|Bloodsport]]'', hag ivez evel Leslie "Dr. Death" Krunchner er [[sitcom]] war [[HBO]] [[sitcom]] ''[[1st & Ten (stirad skinwel, 1984)|1st & Ten]]''. [[Rummad:Ganedigezhioù 1954]] [[Rummad:Marvioù 2026]] [[Rummad:Aktourien SUA]] [[Rummad:Aktourien skinwel]] [[Rummad:Tud eus New York]] [[Rummad:Tud marvet gant ur c'hrign-bev eus ar gouzoug]] ou4sfpqdax4wawh72zqk3n4yl8u72an 2191153 2191152 2026-05-16T12:24:33Z Dishual 612 2191153 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Donald Richard Gibb''', ganet d'ar [[4 a viz Eost]] [[1954]] hag aet da Anaon d'an [[12 a viz Mae]] [[2026]], a oa un aktour [[stadunanat]], brudet evit e roll ramz, gant ur spered skañv, Frederick “Ogre” Palowaski e meur a rann eus an heuliad filmoù ''[[Revenge of the Nerds]]'', hag an emganner Kumite Ray Jackson en ''[[Bloodsport (film)|Bloodsport]]'', hag ivez evel Leslie "Dr. Death" Krunchner er [[sitcom]] war [[HBO]] [[sitcom]] ''[[1st & Ten (stirad skinwel, 1984)|1st & Ten]]''. == Liammoù diavaez == * [https://www.imdb.com/name/nm0316455/ Donald Gibb] war [[IMDb]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1954]] [[Rummad:Marvioù 2026]] [[Rummad:Aktourien SUA]] [[Rummad:Aktourien skinwel]] [[Rummad:Tud eus New York]] [[Rummad:Tud marvet gant ur c'hrign-bev eus ar gouzoug]] l3k4255qxlryy1sw1vinji2g6jbgrjq 0 180208 2191166 2026-05-16T13:48:49Z Arko 540 Boulc'hañ 2191166 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sylvain Guillemot''' a zo ur mestr-keginer breizhat ganet d'ar 24 a viz Genver 1971<ref>{{Liamm web|titl=Sylvain GUILLEMOT - Dirigeant de la société Auberge du Pont D'acigne - BFMBusiness.com|url=https://dirigeants.bfmtv.com/Sylvain-GUILLEMOT-1560040/|lec'hienn=dirigeants.bfmtv.com|consulté le=2020-01-04}}</ref> e [[Loudieg]]. E penn ar preti "Le Pont d'Acigné" emañ, e [[Noal-ar-Gwilen]], ur steredenn gantañ gant ar [[Sturlevr Michelin]], ha div steredenn etre 2013 ha 2015. == Buhezskrid == Sylvain Guillemot a oa ganet e 1971 e [[Loudieg]]. Bevañ a reas e [[Gwern-ar-Sec'h]] lec'h ma oa e vamm o terc'hel un davarn<ref name="LT">[http://www.letelegramme.fr/ig/generales/regions/bretagne/sylvain-guillemot-la-recette-gagnante-19-02-2013-2009949.php Erwan Miloux, ''Sylvain Guillemot. La recette gagnante'', letelegramme.fr, 19 a viz C'hwevrer 2013. Gwelet d'an 20 a viz Kerzu 2013.]</ref>. Kregiñ a reas Sylvain Guillemot e vicher evel deskard e ''la Table Ronde'' Bruno James. D'an oad a 16 vloaz e yeas da labourat gant [[Marc Tizon]] e ''Le Palais'' e [[Roazhon]] ha goude gant Joseph ha Mireille Froc er preti ''Pen Roc'' e [[Kastell-Bourc'h]] lec'h ma kejas gant e wreg Marie-Pierre. Kenderc'hel a reas da brenañ e skiant e-kichen [[Jacques Thorel]] en ''Auberge Bretonne'' er [[Ar Roc'h-Bernez|Roc'h-Bernez]]<ref>[http://www.lejournaldevitre.fr/6090/noyal-sur-vilaine-une-deuxieme-etoile-pour-lauberge-du-pont-dacigne/ ''Noyal-sur-Vilaine : une deuxième étoile pour l'Auberge du Pont d'Acigné'', lejournaldevitre.fr, 7 a viz Gwengolo 2013. Gwelet d'an 20 a viz Kerzu 2013.]</ref>. E 1992 e kendalc'has da zeskiñ ar geginerezh gant [[Alain Passard]], er preti ''L’Arpège'' e [[Pariz]]<ref>[http://www.henaff.com/fr/les-amoureux-du-pate-henaff/les-pipoles/les-pipoles-henaff/94-sylvain-guillemot ''Les pipoles Henaff'', henaff.com. Gwelet d'an 20 a viz Kerzu 2013.]</ref> lec'h ma dremenas eus komis da eiler kegin e tri bloaz<ref name="HR">[http://www.lhotellerie-restauration.fr/journal/restauration/2013-04/Michelin-2013-Cuisine-d-instant-et-d-instant-de-Sylvain-Guillemot.htm?fd=guillemot Nadine Lemoine, ''Michelin 2013 : Cuisine d'instant et d'instant de Sylvain Guillemot'', lhotellerie-restauration.fr, 2 a viz Mae 2013. Gwelet d'an 20 a viz Kerzu 2013.]</ref>. E 1996 e tigoras e breti dezhañ, ''L'Auberge du Pont d’Acigné'' e [[Noal-ar-Gwilen]] o treuzfurmiñ un davarn-porzh-servij kozh<ref name="HR"/>. Roet e voe e steredenn gentañ dezhañ gant ar [[Sturlevr Michelin]] e 2005. E deroù miz Ebrel 2012 e voe dilennet kadoriad Tables et Saveurs de Bretagne, ur gevredigezh hag a vod tost 50 mestr-keginer eus Breizh<ref name="HR"/>. E deroù 2013 e voe roet dezhañ un eil steredenn gant ar sturlevr Michelin<ref name="LT"/> ha renket e voe ar preti 299vet gwellañ preti ar bed gant ar rummadatur LA LISTE <ref>{{Liamm web|langue=|titl=Près de Rennes, son restaurant est l’un des meilleurs au monde|url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/rennes-35000/pres-de-rennes-son-restaurant-est-lun-des-meilleurs-au-monde-3942488|lec'hienn=Ouest France|deiziad=25 a Viz Kerzu 2015|consulté le=}}</ref>. Tennet e voe e eil steredenn da ''Auberge du Pont d'Acigné'' gant embannadur 2016 al levr ruz<ref>{{Liamm web|langue=|titl=Guide Michelin. Sylvain Guillemot perd une étoile à Noyal-sur-Vilaine|url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/rennes-35000/guide-michelin-sylvain-guillemot-perd-une-etoile-noyal-sur-vilaine-4009312|site=Ouest France|deiziad=1{{añ}} a viz Kerzu 2016|consulté le=}}</ref>. E miz Meurzh 2020 e kemer perzh e krouidigezh "Collectif de l'Ordre de la Licorne" hag a vod keginerien evel Julien Lemarié, Jean Marie Baudic, Yann Dayer... Brudañ an "debriñ mat hag evañ mat a-gevret" eo o fal. == Keginerezh == E-touez meuzioù sinadur Sylvain Guillemot e c'haller menegiñ ''Brezhell gant bouilhoñs kurkuma'', ''Porc'hellig laezh ouzh ar ber gant spisoù, servijet gant e groc'henn fin ha strak hag e legumaj bihan karamelet'', ''Grilhed-traezh kriz e carpaccio gant rubarbez'', pe c'hoazh ''Asperjez paelonet gant gwinêgrenn drufennet''<ref name="GP">[http://www.gillespudlowski.com/1369/restaurants/guillemot-en-bretagne-le-jeune-qui-monte-qui-monte#.UrQbZrQZxmI Gilles Pudlowski, ''Guillemot en Bretagne: le jeune qui monte qui monte…'', Blog Gilles Pudlowski, 14 a viz Even 2010. Gwelet d'an 20 a viz Kerzu.]</ref>. == Enorioù == === Sturlevr Michelin === * 2005 : steredenn gentañ * 2013 : eil steredenn, miret e 2014 ha 2015 === Gault et Millau === * 2013 : ''Pevar zok'' == Levr == * ''Beurre ou Ordinaire ?'', Menu Fretin, 2010, {{ISBN|978-2917008195}}. == Daveoù == {{daveoù}} == Gwelet ivez == {{Porched|Boued ha Keginerezh}} === Pennad nes === *[[Keginerezh Breizh]] === Liamm diavaez === * [http://www.auberge-du-pont-dacigne.com/ Lec'hienn ofisiel] {{Porched Breizh}} {{ALC'HWEZDIBAB:Guillemot, Sylvain}} [[Rummad:Keginerien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1971]] a6u6o2u7jyu6xapo5nq9u6dykli7ic0 0 180209 2191178 2026-05-16T18:00:40Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''''Bloodsport''''' zo ur [[film arzoù emgannañ]] [[stadunanat]] embannet e [[1988]] ha filmaozet gant [[Newt Arnold]]. An aktourien eo [[Jean-Claude Van Damme]], [[Leah Ayres]], [[Donald Gibb]], [[Roy Chiao]], [[Norman Burton]], [[Forest Whitaker]], ha [[Bolo Yeung]]. Ar film a gont istor [[Frank Dux]] (Van Damme), ur c'habiten eus [[United States Army|tirlu SUA]] hag arbennigour war an [[ninjutsu]] hag a vez o keveziñ en ur c'henstrivadeg arzoù-emga..." 2191178 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''''Bloodsport''''' zo ur [[film arzoù emgannañ]] [[stadunanat]] embannet e [[1988]] ha filmaozet gant [[Newt Arnold]]. An aktourien eo [[Jean-Claude Van Damme]], [[Leah Ayres]], [[Donald Gibb]], [[Roy Chiao]], [[Norman Burton]], [[Forest Whitaker]], ha [[Bolo Yeung]]. Ar film a gont istor [[Frank Dux]] (Van Damme), ur c'habiten eus [[United States Army|tirlu SUA]] hag arbennigour war an [[ninjutsu]] hag a vez o keveziñ en ur c'henstrivadeg arzoù-emgannañ full-contact kuzh lesnavet ar C'humite<ref>An droienn [[kumite]] a vez implijet normalamant evit ar groudonerez [[karate]] [[Japan|japanat]], ha n'eo ket evel amañ evit ober anv eus ur c'henstrivadeg kuzh hag a zo diazez en istor ar film.</ref> en [[Hong Kong]]. Un azasadur eo ar film eus komzoù Dux en dije bevet an darvoud, hag ar film a oa bet gwerzhet evel un [[Nann faltazius|istor gwir]]. Bet e oa bet unan eus kentañ rolloù penn Van Damme hag un digarez da ziskouez e zonezonoù. Dre ar film e oa bet roet lañs da vat d'e vicher aktour e [[Film birvidik|filmoù birvidik]]. == Aktourien == * [[Jean-Claude Van Damme]] evel [[Frank Dux]] **Pierre Rafini evel Frank yaouank * [[Donald Gibb]] evel Ray Jackson * [[Leah Ayres]] evel Janice Kent * [[Norman Burton]] evel [[United States Army Criminal Investigation Command|CID]] Ajant Helmer * [[Forest Whitaker]] evel CID Ajant Rawlins * [[Bolo Yeung]] evel Chong Li *Ken Siu evel Victor Lin * [[Roy Chiao]] evel Senzo Tanaka * [[Philip Chan (aktour)|Philip Chan]] evel Kabiten Chen *Bernard Mariano evel Hossein *[[Lily Leung]] evel Itron Tanaka *[[Roy Chiao]] evel Shingo Tanaka *Kimo Lai Kwok-ki evel Hiro *Bill Yuen Ping-kuen evel Oshima *Paulo Tocha evel Paco *John Foster<!-- The Hong Kong-based actor and martial artist per HKMDB, not the Iranian-born actor Cihangir Ghaffari (who sometimes used the pseudonym 'John Foster'). --> as Gustafson<ref>{{Cite web |title=John Foster |url=https://hkmdb.com/db/people/view.mhtml?id=53749&display_set=eng |access-date=2026-01-17 |website=hkmdb.com}}</ref> *John Cheung evel Toon *Dennis Chiu evel Chuan Ip Mung *[[Michel Qissi]] evel Suan Paredes *David Ho evel Pumola *Eric Neff evel Ricardo Morra *Michael Chan evel Yasuda *Rick Erikson evel Cotard *John Law evel Luu *Samson Li evel Prang *Ken Boyle evel Koronal Cooke == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Filmoù SUA]] [[Rummad:Filmoù birvidik]] [[Rummad:Filmoù 1988]] [[Rummad:Filmoù arzoù emgannañ]] on3hr6cjyubkyg53p1uotifxne8jtop 2191181 2191178 2026-05-16T18:03:34Z Dishual 612 /* Aktourien */ 2191181 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''''Bloodsport''''' zo ur [[film arzoù emgannañ]] [[stadunanat]] embannet e [[1988]] ha filmaozet gant [[Newt Arnold]]. An aktourien eo [[Jean-Claude Van Damme]], [[Leah Ayres]], [[Donald Gibb]], [[Roy Chiao]], [[Norman Burton]], [[Forest Whitaker]], ha [[Bolo Yeung]]. Ar film a gont istor [[Frank Dux]] (Van Damme), ur c'habiten eus [[United States Army|tirlu SUA]] hag arbennigour war an [[ninjutsu]] hag a vez o keveziñ en ur c'henstrivadeg arzoù-emgannañ full-contact kuzh lesnavet ar C'humite<ref>An droienn [[kumite]] a vez implijet normalamant evit ar groudonerez [[karate]] [[Japan|japanat]], ha n'eo ket evel amañ evit ober anv eus ur c'henstrivadeg kuzh hag a zo diazez en istor ar film.</ref> en [[Hong Kong]]. Un azasadur eo ar film eus komzoù Dux en dije bevet an darvoud, hag ar film a oa bet gwerzhet evel un [[Nann faltazius|istor gwir]]. Bet e oa bet unan eus kentañ rolloù penn Van Damme hag un digarez da ziskouez e zonezonoù. Dre ar film e oa bet roet lañs da vat d'e vicher aktour e [[Film birvidik|filmoù birvidik]]. == Aktourien == * [[Jean-Claude Van Damme]] evel [[Frank Dux]] **Pierre Rafini evel Frank yaouank * [[Donald Gibb]] evel Ray Jackson * [[Leah Ayres]] evel Janice Kent * [[Norman Burton]] evel [[United States Army Criminal Investigation Command|CID]] Ajant Helmer * [[Forest Whitaker]] evel CID Ajant Rawlins * [[Bolo Yeung]] evel Chong Li *Ken Siu evel Victor Lin * [[Roy Chiao]] evel Senzo Tanaka * [[Philip Chan (aktour)|Philip Chan]] evel Kabiten Chen *Bernard Mariano evel Hossein *[[Lily Leung]] evel Itron Tanaka *[[Roy Chiao]] evel Shingo Tanaka *Kimo Lai Kwok-ki evel Hiro *Bill Yuen Ping-kuen evel Oshima *Paulo Tocha evel Paco *John Foster<!-- The Hong Kong-based actor and martial artist per HKMDB, not the Iranian-born actor Cihangir Ghaffari (who sometimes used the pseudonym 'John Foster'). --> Bloodsport Gustafson<ref>{{Cite web |title=John Foster |url=https://hkmdb.com/db/people/view.mhtml?id=53749&display_set=eng |access-date=2026-01-17 |website=hkmdb.com}}</ref> *John Cheung evel Toon *Dennis Chiu evel Chuan Ip Mung *[[Michel Qissi]] evel Suan Paredes *David Ho evel Pumola *Eric Neff evel Ricardo Morra *Michael Chan evel Yasuda *Rick Erikson evel Cotard *John Law evel Luu *Samson Li evel Prang *Ken Boyle evel Koronal Cooke == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Filmoù SUA]] [[Rummad:Filmoù birvidik]] [[Rummad:Filmoù 1988]] [[Rummad:Filmoù arzoù emgannañ]] 6y9f3ajq9zbw08jv4l9f8aiqhvparph 4 180210 2191193 2026-05-17T01:04:12Z Strebot 79554 Boulc’het 2191193 wikitext text/x-wiki = 18/05/2026 — 24/05/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_21,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak en unanvet sizhun warn-ugent eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_20, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_22, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] 9y1fl0af5ieyx4f9josxugn1zl69llo 1 180211 2191210 2026-05-17T10:56:53Z Llydawr 145 /* Treiñ ? */ rann nevez 2191210 wikitext text/x-wiki == Treiñ ? == ""Massachusetts Institute of Technology" eo titl ar pennadoù e Wikipedia e katalaneg, alamaneg, euskareg, galleg, italianeg, spagnoleg... * [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 17 Mae 2026 da 10:56 (UTC) 89e37bdguebx79w6rgtwm0i0clbk25t 2191212 2191210 2026-05-17T11:08:23Z Arko 540 /* Treiñ ? */ Respont 2191212 wikitext text/x-wiki == Treiñ ? == ""Massachusetts Institute of Technology" eo titl ar pennadoù e Wikipedia e katalaneg, alamaneg, euskareg, galleg, italianeg, spagnoleg... * [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 17 Mae 2026 da 10:56 (UTC) :En o yezh dezho eo titl ar pennad er wikipediaoù e spagnoleg, portugaleg, esparentag, sinaeg, yiddish, latveg, kurdeg, latin, iwerzhoneg, turkeg, bosneg, tchekeg, albaneg, azerbaidjaneg, swahilieg, vietnameg ha kalz re all... [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 17 Mae 2026 da 11:08 (UTC) pis1z81r33h6dhr0luwmu399ddofqa7