Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 754 2192201 2187987 2026-06-01T13:48:23Z Llydawr 145 2192201 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor berr an adreizhioù kent == === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’n evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se.<br> E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Divlizherennad|divlizherennad]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ. Treuskrivet e oa kemmadurioù ar c’hensonennoù kentañ ivez.<br> === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === Adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu.<br> Ur c'hantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro-dro da Wened</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarz a voe graet war-dro 1845 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh Eskopti Gwened. Klask a rejont tostaat ouzh reizhskrivadur ar Gonideg (Herve Bihan).</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]'', e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur boutin [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kandrec’het eskob Kemper ha Leon, an Aotrou [[Jozeb Mari Graveran]], e 1840. Gant [[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), an holl heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]], e 1865, a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == War-zu ar peurunvanidigezh == === Adreizh reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vo unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c’h-KLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « ou » e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger ha al [[lostger]] « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. === Kentañ kinnigadur ar peurunvaniñ === Lakaet e vo ar reolennoù an Emglev dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]] (istitlet « L’Académie bretonne ») krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. Anvet e voe [[Emil Ernod]] da sekretour hag e lakaas embann meur a bennad er gelaouenn viziek divyezhek ''[[Buhez Breiz]]’’ dindan anv ar Breuriezh-veur.<br> E Gouere 1922 e kinnigas Emil Ernod ur pennad hir : « Vers l’unification de la langue bretonne’’ e ditl (War-zu unvanidigezh ar brezhoneg). E savboent dezhañ a oa ma dleer sellout ouzh an unvanidigezh fardet war hir amzer gant renerien [[Bro-C’hall]] ur seurt patrom evit kavout un diskoulm : {{quotation|Diouz ar fed ne voe kehentadurioù etre ar proviñsoù estreged ar galleg e teuas unan eus abegoù unvanidigezh yezhel Bro-C’hall hag ar galleg a yae da yezh voutin ofisiel ar Vrezhoned ha pa dizalc’h e vezent, ha ne oa ket ar brezoneg !<br>Dezo da gavout an tu chom hep mont gant ar yezh-se evit bezañ intentet er vro a-bezh. Dezho da sevel ha lakaat e pleustr un emglev krouet diwar o deurioù, un Emglevadezh evit mad an holl.<br>Troet diwar ar galleg.}} === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhoneg pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c’h-KLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]] e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. == Emvodoù 1941 == === Amveziadoù emglev 1941 === Diwar ar pezh a zo bet kontet gant Roparz Hemon<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942.</ref> e voe lañset ar studioù war ar peurunvaniñ e Mezheven 1941 pa voe anv eus kentelioù brezhoneg roet er skolioù. Kuzuliet e vefe bet gant yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]] a zeue evit evezhiañ an obererezhioù brezhonek ingal<ref>Pennarbennigour ("Sonderfürher") karget da evezhiañ an traou breizhek evit ar renad nazi.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur.  {{quotation|E miz Mezeven e kasis eur skrid da renerien ar e'hazetennou brezonek ha d'eun nebeut yezourien, ennan kinnigou graet da dostaat ar yez unvan eun tammig ouz rannyez Wened. Ar c'hinnigou-se a voe studiet ha burutellet ganto.<br>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.}} === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnerien d’an 8 a viz Goure 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz, e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur aemglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz ha skrivagnerien Bro-Wened ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeut kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Kelou an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-henn : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh ar re vrasañ eus ar strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' * An aotrou [[Loeiz ar Floc'h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne'' * An aotrou Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An aotrou [[Yann-Vari Perrot]], a-berzh ar gelaouenn ‘'[[Feiz ha Breiz]]'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h war ar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} === Ar strollad-studi hag al levrig ''An-doare-skriva nevez'' === Ur strollad-studi a voe savet hag a zalc’has emgavioù hag eskemmoù lizhiri evit peurober an divizoù. Hervez Roparz Hemon e kenlabouras 10 den ennañ : Abeozen, Pêr Bourdellez, Frañsez Kervella, Gwilherm Berthou-Kerverzioù, Maodez Glanndour, [[Alfoñs Mary]], Roparz Hemon, Loeiz Herrieu, Aogust Marouilh ha Yann-Vari Perrot<br><ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.</ref>.<br> Echuet e voe al labour war-dro Du 1941 ken e c’hellas Roparz Hemon lakaat embann e penn kentañ 1943 ul levrig, 20 pajenn ennañ, evit displegañ ar reolennoù kinniget en ur implij reizhskrivadur 1908 atav. Embannet ha moullet e voe gant Imprimerie centrale de Rennes (Moullerezh kreiz Roazhon) da lavaret eo an ti-moulllañ ma oa Strollad Broadel Breizh perc’henn warnañ. Evit aesaat an tremen e kinnige Roparz Hemon kemer e ''C'heriadurig-Dourn Brezonek-Gallek'' ha reizhañ anezhañ hervez ur roll gerioù nevesaet a lakae e dibenn al levrig. == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon ha Xavier Langleiz == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivañ nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet co bet da echuiñ un tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezan ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skrivañ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'' (30 Eost 1942) e lakaas Roparz Hemon embann « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo en adreizh bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag ez a war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat krediñ ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwenedeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, harpet ma'z eo war vurutellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} E 1943 e kasas Xavier Langleiz ur pezh-kronikenn « Skignet d’ar Seizh Avel » d’ar pemdezieg ''La Bretagne'', « Deiz-ha-bloaz peurunvanidigezh an doare-skrivañ » he zitl, da vezañ embannet d’an 8 a viz Gouere. Goude bezañ kavet estlammus niver an ostilhoù-deskiñ ha hini al levrioù savet diwar ar reolennoù nevez e tispleg e venozioù : {{quotation|… N’hon eus c’hoant ebet da glask tabut ouzh ar re a rekin. Tud desket-meur a zo en o zouez… ha diwar-benn ar ger-mañ-ger e c’hell bezañ ar wirionez ganto e-sell ar skiantelezh ; nemet, d’hor meno-ni, politikel da gentañ eo ar gudenn ! … (Eus gwenedegourien c'hounezet) d’ar reizskrivadur ar peurunvan a lavaromp ha n’eo ket d’« ar brezhoneg peurunvan », evel ma hiboud tud ‘zo, rak n’eo ket gwir tamm ebet, e klask ar reizhskrivadur mougañ ar « brezhoneg bev ». Na penaos e c’hellfe ur reizhskrivadur mirout ouzh ur rannyezh bennak a zerc’hel d’he gerioù dezhi hec’h-unan ha d’he zroioù-lavar ?}} == Enebiezh da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eus furmoù zo er rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouez e savas un enebiezh taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri fenn araok eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha mistri-skol bet levezonet gant [[Ar Falz]], eus un tu all.<br> Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité consultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar ''peurunvan'', p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour an Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ».<br> Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>.<br> Menegiñ a rae Taldir ur bochad tud hag a gave abegoù a-enep eveltañ. == Implijoù kentañ ar reizhskrivadur nevez == E Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e zanvez-priedez, [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[An aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhunieg ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maez hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz.<br> Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn ''Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa zivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen enni dija.<br> Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' ([[Yann Sohier]], (embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). === Enebadur ar gostezenn rannvroelour e-tal hini ar vroadelourien === Ouzhpenn Taldir hag ar Varzhed e teuas an enebadur taerañ eus mistri-skol a oa bet bodet gant Ar Falz a-raok ar brezel, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an Abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]<ref>E Genver 1944 e kinnigas Frañsez Falc’hun ur brezegenn, « Kudenn ar peurunvan » he zitl, e Kêr-Vreizh evit «  Strollad ar Vrezonegerien », SAV, niv. 30, Goañv 1944.</ref>.<br>Un enebadur dic’hortoz a zeuas eus kuzul-ren ar gelaouenn vrezhonek SAV, e-lec’h ma veze embannet skridoù tud ‘’Walarn'’ ha re Vallée ha re Mordiern enni ivez. Kavout a ae dezho e oa aet re vuan an traoù ha ne welent ket muioc’h a vrezhoneg er skolioù. {{quotation|…pa vo peurunvanet ar brezoneg da vat (ha perak tremen hep aliou fur tud a vicher hag a boell evel A. A. Vallée ha Falc’hun da skouer ?), neuze ec’h heulio SAV ar reolennou nevez. O c’hortoz e talc’ho d’ar reizskrivadur koz ha, ret eo lavarout, ne blij ket muioc’h an hini nevez da lennerien ''Feiz ha Breiz'', ''Ar Vuhez kristen'', ha zoken ''Dihunamb''. Kuzul SAV, A. Daniel, A. Guillou, H. Maze.<br>''SAV'', niv. 28, Hañv 1943.}}<br> == Adkemeret hêrezh ‘’Gwalarn’’ hag ar reizhskrivadur nevez == E amzer an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]] e voe arsavet an aozadurioù hag ar c'helaouennoù sevenadurel vreizhek pennañ hag e voe d'ur [[remzad]] broadelourien yaouank adsevel ostilhoù nevez. Krouet e voe ar gelaouenn [[Al Liamm]] e 1946 hag [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] e 1948, pa e voe tu da Skridoù Breizh ha da [[Skol Ober]] kenderc’hel gant oc’h obererezhioù. Adembannet e voe geriadur, yezhadur ha levr-deskiñ Roparz Hemon ingal, ken e kavas an nevezbrezhonegerien ostilhoù e ''peurunvan'' a-feson dasparzhet dre un nebeud stalioù-kenwerzh pe dre ar post.<br> Pa voe kroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e ''peurunvan'' e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>Alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. == Brezel ar reizhskrivadurioù goude Eil Brezel-bed == Pennad arbennik : [[Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg]]<br> Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », deuet war wel adarre ha renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma vo krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg|reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant Frañsez Falc’hun, aet da bennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]], e Gwengolo 1951.<br> Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg.<br> Tud a iliz Penn ar Bed hag Aodoù-an-Arvor a yeas a-du gant ar skolveurieg, evit embann ar gelaouenn ''Bleun-Brug'', hêr da ''Feiz ha Breiz'', hag un nebeud testennoù relijiel evel Ha gwir e oa politikel an troc’h pa poueze kostezenn ar skolveurieg war ar fed e oa bet savet ar ''peurunvan'' pa rene an [[Dalc’herezh]] nazi hag pa oa bet barnet Roparz Hemon evit bezañ bet atebeg ar skingasadennoù brezhonek<ref>Barnet e voe Roparz Hemon ha didamallet eus bezañ bet kenlabouer an Alamaned.</ref> <br> E 1975 e voe kinniget gant Ar Falz, hag an aozadur-se aet er-maez eus Emgleo Breiz, klask un emglev evit sevel ur reizhskrivadur a vije etre an daou doare-skrivañ ken e vije degemeret gant an daou du. == Diviz efedus kerent ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''perunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] e bloavezioù ’60, ha ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hweze an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]] krouet war-dro 1995 hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrehonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== P’eo aet da freuzstal, Emgleo Breiz, an ti-embann nemetañ a implije ar skolveurieg, e 2010, ne weler ket mui testennoù skolveuriek, nemet gant hiniennoù zo. *Ne c’hall ket chom ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]] : http://languebretonne.canalblog.com/archives/2010/09/11/19035668.html. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, Roazhon, Moulerezh kreiz Roazhon, 1942. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton’'. * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * Frañsez Falc'hun, "Autour de l'orthographe bretonne, positions et propositions ». E-barzh ''[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]'', 1953, levrenn lX, 1, 48-77. * [[Arzel Even]], « Much Ado about Nothing ». E-barzh ''Hor Yezh’’, niv. 2, 1954. * Frañsez Falc’hun, ''L'orthographe universitaire de la Langue Bretonne'', Brest, Emgleo-Breiz, 1956, 38p. * [[Olier Mordrel]], "Pour une nouvelle politique linguistique (manifeste de « Tir Nevez ») ». E-barzh ''La Bretagne réelle – Celtia'', 2° trimestre 1968. * [[Albert Boché]], "Des dialectes à la langue écrite ». E-barzh ''Skol-Vreiz'', niv. 31, Janvier-Mars 1973, pp. 2-3 * "Doare-skrivañ ar brezhoneg ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 100, 1974. * [[Léon Fleuriot]], « Les réformes du breton ». E-barzh [[Claude Hagège|Hagège]] ha Fodor (renerezh), ''Les réformes de langue dans le monde'', Hamburg, 1981. * [[Andreo ar Merser]], ''Les orthographes du breton'', Brest, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993, 36 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287. * Léon Fleuriot, "Skouerioù emdroadurioù e morfologiezh hag ereadur ar brezhoneg", ''Hor Yezh'', niv. 228, 2001. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit, le breton à l’école'', Lesneven, Hor Yezh, 2000. * Yvon Le Ven Yvon. E-barzh ''Brud Nevez'', niv. 250, Meurz-Ebrel 2005. * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects : The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009. * [[Albert Deshayes]],''Histoire de la langue bretonne : évolution de la graphie'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. * [https://doi.org/10.4000/lengas.3687 [[Herve Bihan]], « Histoire graphique de la langue bretonne : la question de la norme », ‘’Lengas'', 86|2019, lakaet enlinenn d'ar 15 aviz Kerzu 2019, brassellet d'an 11 a viz Ebrel 2026.] == Pennadoù nes == * Doare-skrivañ ar brezhoneg * Emgleo Breiz * Kuzul ar brezhoneg * Reizhskrivadur ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] enmbckhxxg8lp0x8bsbxbja7fp3ie00 2192206 2192201 2026-06-01T15:49:07Z Kestenn 14086 VK 2192206 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor berr an adreizhioù kent == === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’h evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se. E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Teirgrafenn|trigramm]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ. Treuskrivet e oa kemmadurioù ar c’hensonennoù kentañ ivez. === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === An adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu. Ur c'hantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro-dro da Wened.</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarzh a voe graet war-dro 1845 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh eskopti Gwened. Klask a rejont tostaat ouzh reizhskrivadur ar Gonideg (Herve Bihan).</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]'', e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur boutin [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou, hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kendrec’het eskob Kemper ha Leon, an aotrou [[Jozeb Mari Graveran]], e 1840. Gant [[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), holl heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]], e 1865, a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == War-zu ar peurunvanidigezh == === Adreizh reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vije unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c’h-KLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « ou » e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger, ha al [[lostger]] « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. === Kentañ kinnigadur ar peurunvaniñ === Lakaet e voe ar reolennoù an Emglev dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]], istitlet « L’Académie bretonne », krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. Anvet e voe [[Emil Ernod]] da sekretour hag e lakaas embann meur a bennad er gelaouenn viziek divyezhek ''[[Buhez Breiz]] dindan anv ar Breuriezh-veur.<br>''E miz Gouere 1922 e kinnigas Emil Ernod ur pennad hir, ''Vers l’unification de la langue bretonne'' e ditl (War-zu unvanidigezh ar brezhoneg). E savboent dezhañ a oa ma tleer sellout ouzh an unvanidigezh fardet war hir amzer gant renerien [[Bro-C’hall]] ur seurt patrom evit kavout un diskoulm : {{quotation|Diouz ar fed ne voe kehentadurioù etre ar proviñsoù estreged ar galleg e teuas unan eus abegoù unvanidigezh yezhel Bro-C’hall hag ar galleg a yae da yezh voutin ofisiel ar Vrezhoned ha pa dizalc’h e vezent, ha ne oa ket ar brezoneg !<br>Dezo da gavout an tu chom hep mont gant ar yezh-se evit bezañ intentet er vro a-bezh. Dezho da sevel ha lakaat e pleustr un emglev krouet diwar o deurioù, un Emglevadezh evit mad an holl.<br>Troet diwar ar galleg.}} === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhonek pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c’h-KLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]], e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. == Emvodoù 1941 == === Amveziadoù emglev 1941 === Diwar ar pezh a zo bet kontet gant Roparz Hemon<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942.</ref> e voe lañset ar studioù war ar peurunvaniñ e Mezheven 1941 pa voe anv eus kentelioù brezhoneg roet er skolioù. Kuzuliet e vefe bet gant yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]] a zeue evit evezhiañ an obererezhioù brezhonek ingal<ref>Pennarbennigour ("Sonderfürher") karget da evezhiañ an traoù breizhek evit ar renad nazi.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur.  {{quotation|E miz Mezeven e kasis eur skrid da renerien ar e'hazetennou brezonek ha d'eun nebeut yezourien, ennan kinnigou graet da dostaat ar yez unvan eun tammig ouz rannyez Wened. Ar c'hinnigou-se a voe studiet ha burutellet ganto.<br>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.}} === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnerien d’an 8 a viz Gouere 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz, e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur aemglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz ha skrivagnerien Bro-Wened ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeud kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Keloù an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-henn : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh ar re vrasañ eus ar strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' * An aotrou [[Loeiz ar Floc'h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne'' * An aotrou Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An aotrou [[Yann-Vari Perrot]], a-berzh ar gelaouenn ‘'[[Feiz ha Breiz]]'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h war ar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} === Ar strollad-studi hag al levrig ''An-doare-skriva nevez'' === Ur strollad-studi a voe savet hag a zalc’has emgavioù hag eskemmoù lizhiri evit peurober an divizoù. Hervez Roparz Hemon e kenlabouras 10 den ennañ : Abeozen, Pêr Bourdellez, Frañsez Kervella, Gwilherm Berthou-Kerverzioù, Maodez Glanndour, [[Alfoñs Mary]], Roparz Hemon, Loeiz Herrieu, Aogust Marouilh ha Yann-Vari Perrot<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.</ref>. Echuet e voe al labour war-dro miz Du 1941 ken e c’hellas Roparz Hemon lakaat embann e penn kentañ 1943 ul levrig, 20 pajenn ennañ, evit displegañ ar reolennoù kinniget en ur implijout reizhskrivadur 1908 atav. Embannet ha moullet e voe gant Imprimerie centrale de Rennes (Moullerezh kreiz Roazhon), da lavaret eo an ti-moullañ ma oa Strollad Broadel Breizh perc’henn warnañ. Evit aesaat an tremen e kinnige Roparz Hemon kemer e ''C'heriadurig-Dourn Brezonek-Gallek'' ha reizhañ anezhañ hervez ur roll gerioù nevesaet a lakae e dibenn al levrig. == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon ha Xavier Langleiz == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 a viz Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivañ nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet eo bet da echuiñ un tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezañ ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skrivañ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'' (30 a viz Eost 1942) e lakaas Roparz Hemon embann « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo en adreizh bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag ez a war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat krediñ ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwenedeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, harpet ma'z eo war vurutellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} E 1943 e kasas Xavier Langleiz ur pezh-kronikenn « Skignet d’ar Seizh Avel » d’ar pemdezieg ''La Bretagne'', « Deiz-ha-bloaz peurunvanidigezh an doare-skrivañ » he zitl, da vezañ embannet d’an 8 a viz Gouere. Goude bezañ kavet estlammus niver an ostilhoù-deskiñ ha hini al levrioù savet diwar ar reolennoù nevez e tispleg e venozioù : {{quotation|… N’hon eus c’hoant ebet da glask tabut ouzh ar re a rekin. Tud desket-meur a zo en o zouez… ha diwar-benn ar ger-mañ-ger e c’hell bezañ ar wirionez ganto e-sell ar skiantelezh ; nemet, d’hor meno-ni, politikel da gentañ eo ar gudenn ! … (Eus gwenedegourien c'hounezet) d’ar reizskrivadur ar peurunvan a lavaromp ha n’eo ket d’« ar brezhoneg peurunvan », evel ma hiboud tud ‘zo, rak n’eo ket gwir tamm ebet, e klask ar reizhskrivadur mougañ ar « brezhoneg bev ». Na penaos e c’hellfe ur reizhskrivadur mirout ouzh ur rannyezh bennak a zerc’hel d’he gerioù dezhi hec’h-unan ha d’he zroioù-lavar ?}} == Enebiezh da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eus furmoù zo er rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouez e savas un enebiezh taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri fenn araok eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha mistri-skol bet levezonet gant [[Ar Falz]], eus un tu all. Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité consultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar ''peurunvan'', p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour an Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ». Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>. Menegiñ a rae Taldir ur bochad tud hag a gave abegoù a-enep eveltañ. == Implijoù kentañ ar reizhskrivadur nevez == E miz Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e zanvez-pried [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[An aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e miz Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhunieg ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maez hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz. Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn ''Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa zivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen enni dija. Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' (gant [[Yann Sohier]], embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). === Enebadur ar gostezenn rannvroelour e-tal hini ar vroadelourien === Ouzhpenn Taldir hag ar Varzhed e teuas an enebadur taerañ eus mistri-skol a oa bet bodet gant Ar Falz a-raok ar brezel, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]<ref>E Genver 1944 e kinnigas Frañsez Falc’hun ur brezegenn, « Kudenn ar peurunvan » he zitl, e Kêr-Vreizh evit «  Strollad ar Vrezonegerien », SAV, niv. 30, Goañv 1944.</ref>.<br>Un enebadur dic’hortoz a zeuas eus kuzul-ren ar gelaouenn vrezhonek SAV, e-lec’h ma veze embannet skridoù tud ‘’Walarn'’ ha re Vallée ha re Mordiern enni ivez. Kavout a ae dezho e oa aet re vuan an traoù ha ne welent ket muioc’h a vrezhoneg er skolioù. {{quotation|…pa vo peurunvanet ar brezoneg da vat (ha perak tremen hep aliou fur tud a vicher hag a boell evel A. A. Vallée ha Falc’hun da skouer ?), neuze ec’h heulio SAV ar reolennou nevez. O c’hortoz e talc’ho d’ar reizskrivadur koz ha, ret eo lavarout, ne blij ket muioc’h an hini nevez da lennerien ''Feiz ha Breiz'', ''Ar Vuhez kristen'', ha zoken ''Dihunamb''. Kuzul SAV, A. Daniel, A. Guillou, H. Maze.<br>''SAV'', niv. 28, Hañv 1943.}} == Adkemeret hêrezh ‘’Gwalarn’’ hag ar reizhskrivadur nevez == E amzer an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]] e voe arsavet an aozadurioù hag ar c'helaouennoù sevenadurel vreizhek pennañ hag e voe d'ur [[remzad]] broadelourien yaouank adsevel ostilhoù nevez. Krouet e voe ar gelaouenn [[Al Liamm]] e 1946 ha [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] e 1948, pa voe tu da Skridoù Breizh ha da [[Skol Ober]] kenderc’hel gant oc’h obererezhioù. Adembannet e voe geriadur, yezhadur ha levr-deskiñ Roparz Hemon ingal, ken e kavas an nevezbrezhonegerien ostilhoù e ''peurunvan'' a-feson dasparzhet dre un nebeud stalioù-kenwerzh pe dre ar post. Pa voe kroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e ''peurunvan'' e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>Alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. == Brezel ar reizhskrivadurioù goude an Eil Brezel-bed == Pennad arbennik : [[Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg]]<br>Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », deuet war wel adarre ha renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma voe krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg|reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant Frañsez Falc’hun, aet da bennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]], e miz Gwengolo 1951. Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg. Tud a iliz Penn ar Bed hag Aodoù-an-Arvor a yeas a-du gant ar skolveurieg, evit embann ar gelaouenn ''Bleun-Brug'', hêr da ''Feiz ha Breiz'', hag un nebeud testennoù relijiel. Ha gwir e oa politikel an troc’h pa boueze kostezenn ar skolveurieg war ar fed e oa bet savet ar ''peurunvan'' pa rene an [[Dalc’herezh]] nazi hag pa oa bet barnet Roparz Hemon evit bezañ bet atebeg ar skingasadennoù brezhonek<ref>Barnet e voe Roparz Hemon ha didamallet eus bezañ bet kenlabourer an Alamaned.</ref> . E 1975 e voe kinniget gant Ar Falz, hag an aozadur-se aet er-maez eus Emgleo Breiz, klask un emglev evit sevel ur reizhskrivadur a vije etre an daou zoare-skrivañ ken e vije degemeret gant an daou du. == Diviz efedus kerent ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''peurunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] e bloavezioù 1960, ha ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hwezhe an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]], krouet war-dro 1995, hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrezhonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== P’eo aet da freuzstal, Emgleo Breiz, an ti-embann nemetañ a implije ar skolveurieg, e 2010, ne weler ket mui testennoù skolveuriek, nemet gant hiniennoù zo. *Ne c’hall ket chom ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]]<ref>{{Fr}} Jean LE DU, ''[https://www.langue-bretonne.org/archives/2010/09/11/19035668.html Comment donc écrire la langue bretonne ?]'', blog Fañch Broudic, 11/09/2010 (lennet d'ar 01/06/2026)</ref>. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, Roazhon, Moulerezh kreiz Roazhon, 1942. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton’'. * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * Frañsez Falc'hun, "Autour de l'orthographe bretonne, positions et propositions ». E-barzh ''[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]'', 1953, levrenn lX, 1, 48-77. * [[Arzel Even]], « Much Ado about Nothing ». E-barzh ''Hor Yezh’’, niv. 2, 1954. * Frañsez Falc’hun, ''L'orthographe universitaire de la Langue Bretonne'', Brest, Emgleo-Breiz, 1956, 38p. * [[Olier Mordrel]], "Pour une nouvelle politique linguistique (manifeste de « Tir Nevez ») ». E-barzh ''La Bretagne réelle – Celtia'', 2° trimestre 1968. * [[Albert Boché]], "Des dialectes à la langue écrite ». E-barzh ''Skol-Vreiz'', niv. 31, Janvier-Mars 1973, pp. 2-3 * "Doare-skrivañ ar brezhoneg ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 100, 1974. * [[Léon Fleuriot]], « Les réformes du breton ». E-barzh [[Claude Hagège|Hagège]] ha Fodor (renerezh), ''Les réformes de langue dans le monde'', Hamburg, 1981. * [[Andreo ar Merser]], ''Les orthographes du breton'', Brest, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993, 36 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287. * Léon Fleuriot, "Skouerioù emdroadurioù e morfologiezh hag ereadur ar brezhoneg", ''Hor Yezh'', niv. 228, 2001. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit, le breton à l’école'', Lesneven, Hor Yezh, 2000. * Yvon Le Ven Yvon. E-barzh ''Brud Nevez'', niv. 250, Meurz-Ebrel 2005. * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects : The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009. * [[Albert Deshayes]],''Histoire de la langue bretonne : évolution de la graphie'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. * [https://doi.org/10.4000/lengas.3687] == Pennadoù nes == * [[Reizhskrivadur ar brezhoneg]] * [[Emgleo Breiz]] * [[Kuzul ar Brezhoneg]] * [[Reizhskrivadur]] ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] cppkeo8velivk25fkmzhvkpy0lbsgc4 2192207 2192206 2026-06-01T15:49:49Z Kestenn 14086 /* Brezel ar reizhskrivadurioù goude an Eil Brezel-bed */ 2192207 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor berr an adreizhioù kent == === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’h evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se. E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Teirgrafenn|trigramm]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ. Treuskrivet e oa kemmadurioù ar c’hensonennoù kentañ ivez. === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === An adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu. Ur c'hantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro-dro da Wened.</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarzh a voe graet war-dro 1845 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh eskopti Gwened. Klask a rejont tostaat ouzh reizhskrivadur ar Gonideg (Herve Bihan).</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]'', e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur boutin [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou, hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kendrec’het eskob Kemper ha Leon, an aotrou [[Jozeb Mari Graveran]], e 1840. Gant [[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), holl heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]], e 1865, a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == War-zu ar peurunvanidigezh == === Adreizh reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vije unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c’h-KLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « ou » e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger, ha al [[lostger]] « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. === Kentañ kinnigadur ar peurunvaniñ === Lakaet e voe ar reolennoù an Emglev dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]], istitlet « L’Académie bretonne », krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. Anvet e voe [[Emil Ernod]] da sekretour hag e lakaas embann meur a bennad er gelaouenn viziek divyezhek ''[[Buhez Breiz]] dindan anv ar Breuriezh-veur.<br>''E miz Gouere 1922 e kinnigas Emil Ernod ur pennad hir, ''Vers l’unification de la langue bretonne'' e ditl (War-zu unvanidigezh ar brezhoneg). E savboent dezhañ a oa ma tleer sellout ouzh an unvanidigezh fardet war hir amzer gant renerien [[Bro-C’hall]] ur seurt patrom evit kavout un diskoulm : {{quotation|Diouz ar fed ne voe kehentadurioù etre ar proviñsoù estreged ar galleg e teuas unan eus abegoù unvanidigezh yezhel Bro-C’hall hag ar galleg a yae da yezh voutin ofisiel ar Vrezhoned ha pa dizalc’h e vezent, ha ne oa ket ar brezoneg !<br>Dezo da gavout an tu chom hep mont gant ar yezh-se evit bezañ intentet er vro a-bezh. Dezho da sevel ha lakaat e pleustr un emglev krouet diwar o deurioù, un Emglevadezh evit mad an holl.<br>Troet diwar ar galleg.}} === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhonek pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c’h-KLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]], e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. == Emvodoù 1941 == === Amveziadoù emglev 1941 === Diwar ar pezh a zo bet kontet gant Roparz Hemon<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942.</ref> e voe lañset ar studioù war ar peurunvaniñ e Mezheven 1941 pa voe anv eus kentelioù brezhoneg roet er skolioù. Kuzuliet e vefe bet gant yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]] a zeue evit evezhiañ an obererezhioù brezhonek ingal<ref>Pennarbennigour ("Sonderfürher") karget da evezhiañ an traoù breizhek evit ar renad nazi.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur.  {{quotation|E miz Mezeven e kasis eur skrid da renerien ar e'hazetennou brezonek ha d'eun nebeut yezourien, ennan kinnigou graet da dostaat ar yez unvan eun tammig ouz rannyez Wened. Ar c'hinnigou-se a voe studiet ha burutellet ganto.<br>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.}} === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnerien d’an 8 a viz Gouere 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz, e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur aemglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz ha skrivagnerien Bro-Wened ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeud kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Keloù an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-henn : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh ar re vrasañ eus ar strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' * An aotrou [[Loeiz ar Floc'h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne'' * An aotrou Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An aotrou [[Yann-Vari Perrot]], a-berzh ar gelaouenn ‘'[[Feiz ha Breiz]]'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h war ar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} === Ar strollad-studi hag al levrig ''An-doare-skriva nevez'' === Ur strollad-studi a voe savet hag a zalc’has emgavioù hag eskemmoù lizhiri evit peurober an divizoù. Hervez Roparz Hemon e kenlabouras 10 den ennañ : Abeozen, Pêr Bourdellez, Frañsez Kervella, Gwilherm Berthou-Kerverzioù, Maodez Glanndour, [[Alfoñs Mary]], Roparz Hemon, Loeiz Herrieu, Aogust Marouilh ha Yann-Vari Perrot<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.</ref>. Echuet e voe al labour war-dro miz Du 1941 ken e c’hellas Roparz Hemon lakaat embann e penn kentañ 1943 ul levrig, 20 pajenn ennañ, evit displegañ ar reolennoù kinniget en ur implijout reizhskrivadur 1908 atav. Embannet ha moullet e voe gant Imprimerie centrale de Rennes (Moullerezh kreiz Roazhon), da lavaret eo an ti-moullañ ma oa Strollad Broadel Breizh perc’henn warnañ. Evit aesaat an tremen e kinnige Roparz Hemon kemer e ''C'heriadurig-Dourn Brezonek-Gallek'' ha reizhañ anezhañ hervez ur roll gerioù nevesaet a lakae e dibenn al levrig. == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon ha Xavier Langleiz == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 a viz Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivañ nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet eo bet da echuiñ un tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezañ ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skrivañ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'' (30 a viz Eost 1942) e lakaas Roparz Hemon embann « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo en adreizh bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag ez a war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat krediñ ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwenedeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, harpet ma'z eo war vurutellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} E 1943 e kasas Xavier Langleiz ur pezh-kronikenn « Skignet d’ar Seizh Avel » d’ar pemdezieg ''La Bretagne'', « Deiz-ha-bloaz peurunvanidigezh an doare-skrivañ » he zitl, da vezañ embannet d’an 8 a viz Gouere. Goude bezañ kavet estlammus niver an ostilhoù-deskiñ ha hini al levrioù savet diwar ar reolennoù nevez e tispleg e venozioù : {{quotation|… N’hon eus c’hoant ebet da glask tabut ouzh ar re a rekin. Tud desket-meur a zo en o zouez… ha diwar-benn ar ger-mañ-ger e c’hell bezañ ar wirionez ganto e-sell ar skiantelezh ; nemet, d’hor meno-ni, politikel da gentañ eo ar gudenn ! … (Eus gwenedegourien c'hounezet) d’ar reizskrivadur ar peurunvan a lavaromp ha n’eo ket d’« ar brezhoneg peurunvan », evel ma hiboud tud ‘zo, rak n’eo ket gwir tamm ebet, e klask ar reizhskrivadur mougañ ar « brezhoneg bev ». Na penaos e c’hellfe ur reizhskrivadur mirout ouzh ur rannyezh bennak a zerc’hel d’he gerioù dezhi hec’h-unan ha d’he zroioù-lavar ?}} == Enebiezh da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eus furmoù zo er rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouez e savas un enebiezh taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri fenn araok eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha mistri-skol bet levezonet gant [[Ar Falz]], eus un tu all. Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité consultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar ''peurunvan'', p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour an Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ». Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>. Menegiñ a rae Taldir ur bochad tud hag a gave abegoù a-enep eveltañ. == Implijoù kentañ ar reizhskrivadur nevez == E miz Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e zanvez-pried [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[An aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e miz Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhunieg ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maez hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz. Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn ''Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa zivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen enni dija. Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' (gant [[Yann Sohier]], embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). === Enebadur ar gostezenn rannvroelour e-tal hini ar vroadelourien === Ouzhpenn Taldir hag ar Varzhed e teuas an enebadur taerañ eus mistri-skol a oa bet bodet gant Ar Falz a-raok ar brezel, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]<ref>E Genver 1944 e kinnigas Frañsez Falc’hun ur brezegenn, « Kudenn ar peurunvan » he zitl, e Kêr-Vreizh evit «  Strollad ar Vrezonegerien », SAV, niv. 30, Goañv 1944.</ref>.<br>Un enebadur dic’hortoz a zeuas eus kuzul-ren ar gelaouenn vrezhonek SAV, e-lec’h ma veze embannet skridoù tud ‘’Walarn'’ ha re Vallée ha re Mordiern enni ivez. Kavout a ae dezho e oa aet re vuan an traoù ha ne welent ket muioc’h a vrezhoneg er skolioù. {{quotation|…pa vo peurunvanet ar brezoneg da vat (ha perak tremen hep aliou fur tud a vicher hag a boell evel A. A. Vallée ha Falc’hun da skouer ?), neuze ec’h heulio SAV ar reolennou nevez. O c’hortoz e talc’ho d’ar reizskrivadur koz ha, ret eo lavarout, ne blij ket muioc’h an hini nevez da lennerien ''Feiz ha Breiz'', ''Ar Vuhez kristen'', ha zoken ''Dihunamb''. Kuzul SAV, A. Daniel, A. Guillou, H. Maze.<br>''SAV'', niv. 28, Hañv 1943.}} == Adkemeret hêrezh ‘’Gwalarn’’ hag ar reizhskrivadur nevez == E amzer an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]] e voe arsavet an aozadurioù hag ar c'helaouennoù sevenadurel vreizhek pennañ hag e voe d'ur [[remzad]] broadelourien yaouank adsevel ostilhoù nevez. Krouet e voe ar gelaouenn [[Al Liamm]] e 1946 ha [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] e 1948, pa voe tu da Skridoù Breizh ha da [[Skol Ober]] kenderc’hel gant oc’h obererezhioù. Adembannet e voe geriadur, yezhadur ha levr-deskiñ Roparz Hemon ingal, ken e kavas an nevezbrezhonegerien ostilhoù e ''peurunvan'' a-feson dasparzhet dre un nebeud stalioù-kenwerzh pe dre ar post. Pa voe kroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e ''peurunvan'' e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>Alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. == Brezel ar reizhskrivadurioù goude an Eil Brezel-bed == {{Pennañ|Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg}} Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », deuet war wel adarre ha renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma voe krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg|reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant Frañsez Falc’hun, aet da bennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]], e miz Gwengolo 1951. Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg. Tud a iliz Penn ar Bed hag Aodoù-an-Arvor a yeas a-du gant ar skolveurieg, evit embann ar gelaouenn ''Bleun-Brug'', hêr da ''Feiz ha Breiz'', hag un nebeud testennoù relijiel. Ha gwir e oa politikel an troc’h pa boueze kostezenn ar skolveurieg war ar fed e oa bet savet ar ''peurunvan'' pa rene an [[Dalc’herezh]] nazi hag pa oa bet barnet Roparz Hemon evit bezañ bet atebeg ar skingasadennoù brezhonek<ref>Barnet e voe Roparz Hemon ha didamallet eus bezañ bet kenlabourer an Alamaned.</ref> . E 1975 e voe kinniget gant Ar Falz, hag an aozadur-se aet er-maez eus Emgleo Breiz, klask un emglev evit sevel ur reizhskrivadur a vije etre an daou zoare-skrivañ ken e vije degemeret gant an daou du. == Diviz efedus kerent ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''peurunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] e bloavezioù 1960, ha ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hwezhe an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]], krouet war-dro 1995, hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrezhonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== P’eo aet da freuzstal, Emgleo Breiz, an ti-embann nemetañ a implije ar skolveurieg, e 2010, ne weler ket mui testennoù skolveuriek, nemet gant hiniennoù zo. *Ne c’hall ket chom ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]]<ref>{{Fr}} Jean LE DU, ''[https://www.langue-bretonne.org/archives/2010/09/11/19035668.html Comment donc écrire la langue bretonne ?]'', blog Fañch Broudic, 11/09/2010 (lennet d'ar 01/06/2026)</ref>. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, Roazhon, Moulerezh kreiz Roazhon, 1942. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton’'. * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * Frañsez Falc'hun, "Autour de l'orthographe bretonne, positions et propositions ». E-barzh ''[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]'', 1953, levrenn lX, 1, 48-77. * [[Arzel Even]], « Much Ado about Nothing ». E-barzh ''Hor Yezh’’, niv. 2, 1954. * Frañsez Falc’hun, ''L'orthographe universitaire de la Langue Bretonne'', Brest, Emgleo-Breiz, 1956, 38p. * [[Olier Mordrel]], "Pour une nouvelle politique linguistique (manifeste de « Tir Nevez ») ». E-barzh ''La Bretagne réelle – Celtia'', 2° trimestre 1968. * [[Albert Boché]], "Des dialectes à la langue écrite ». E-barzh ''Skol-Vreiz'', niv. 31, Janvier-Mars 1973, pp. 2-3 * "Doare-skrivañ ar brezhoneg ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 100, 1974. * [[Léon Fleuriot]], « Les réformes du breton ». E-barzh [[Claude Hagège|Hagège]] ha Fodor (renerezh), ''Les réformes de langue dans le monde'', Hamburg, 1981. * [[Andreo ar Merser]], ''Les orthographes du breton'', Brest, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993, 36 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287. * Léon Fleuriot, "Skouerioù emdroadurioù e morfologiezh hag ereadur ar brezhoneg", ''Hor Yezh'', niv. 228, 2001. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit, le breton à l’école'', Lesneven, Hor Yezh, 2000. * Yvon Le Ven Yvon. E-barzh ''Brud Nevez'', niv. 250, Meurz-Ebrel 2005. * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects : The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009. * [[Albert Deshayes]],''Histoire de la langue bretonne : évolution de la graphie'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. * [https://doi.org/10.4000/lengas.3687] == Pennadoù nes == * [[Reizhskrivadur ar brezhoneg]] * [[Emgleo Breiz]] * [[Kuzul ar Brezhoneg]] * [[Reizhskrivadur]] ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] 9f9g0w6krmpi0wo30bx4i4ebtytmkgi 2192208 2192207 2026-06-01T15:50:37Z Kestenn 14086 /* Diviz efedus kerent ar skolioù Diwan e 1982 */ 2192208 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor berr an adreizhioù kent == === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’h evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se. E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Teirgrafenn|trigramm]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ. Treuskrivet e oa kemmadurioù ar c’hensonennoù kentañ ivez. === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === An adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu. Ur c'hantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro-dro da Wened.</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarzh a voe graet war-dro 1845 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh eskopti Gwened. Klask a rejont tostaat ouzh reizhskrivadur ar Gonideg (Herve Bihan).</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]'', e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur boutin [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou, hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kendrec’het eskob Kemper ha Leon, an aotrou [[Jozeb Mari Graveran]], e 1840. Gant [[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), holl heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]], e 1865, a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == War-zu ar peurunvanidigezh == === Adreizh reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vije unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c’h-KLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « ou » e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger, ha al [[lostger]] « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. === Kentañ kinnigadur ar peurunvaniñ === Lakaet e voe ar reolennoù an Emglev dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]], istitlet « L’Académie bretonne », krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. Anvet e voe [[Emil Ernod]] da sekretour hag e lakaas embann meur a bennad er gelaouenn viziek divyezhek ''[[Buhez Breiz]] dindan anv ar Breuriezh-veur.<br>''E miz Gouere 1922 e kinnigas Emil Ernod ur pennad hir, ''Vers l’unification de la langue bretonne'' e ditl (War-zu unvanidigezh ar brezhoneg). E savboent dezhañ a oa ma tleer sellout ouzh an unvanidigezh fardet war hir amzer gant renerien [[Bro-C’hall]] ur seurt patrom evit kavout un diskoulm : {{quotation|Diouz ar fed ne voe kehentadurioù etre ar proviñsoù estreged ar galleg e teuas unan eus abegoù unvanidigezh yezhel Bro-C’hall hag ar galleg a yae da yezh voutin ofisiel ar Vrezhoned ha pa dizalc’h e vezent, ha ne oa ket ar brezoneg !<br>Dezo da gavout an tu chom hep mont gant ar yezh-se evit bezañ intentet er vro a-bezh. Dezho da sevel ha lakaat e pleustr un emglev krouet diwar o deurioù, un Emglevadezh evit mad an holl.<br>Troet diwar ar galleg.}} === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhonek pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c’h-KLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]], e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. == Emvodoù 1941 == === Amveziadoù emglev 1941 === Diwar ar pezh a zo bet kontet gant Roparz Hemon<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942.</ref> e voe lañset ar studioù war ar peurunvaniñ e Mezheven 1941 pa voe anv eus kentelioù brezhoneg roet er skolioù. Kuzuliet e vefe bet gant yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]] a zeue evit evezhiañ an obererezhioù brezhonek ingal<ref>Pennarbennigour ("Sonderfürher") karget da evezhiañ an traoù breizhek evit ar renad nazi.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur.  {{quotation|E miz Mezeven e kasis eur skrid da renerien ar e'hazetennou brezonek ha d'eun nebeut yezourien, ennan kinnigou graet da dostaat ar yez unvan eun tammig ouz rannyez Wened. Ar c'hinnigou-se a voe studiet ha burutellet ganto.<br>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.}} === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnerien d’an 8 a viz Gouere 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz, e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur aemglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz ha skrivagnerien Bro-Wened ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeud kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Keloù an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-henn : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh ar re vrasañ eus ar strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' * An aotrou [[Loeiz ar Floc'h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne'' * An aotrou Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An aotrou [[Yann-Vari Perrot]], a-berzh ar gelaouenn ‘'[[Feiz ha Breiz]]'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h war ar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} === Ar strollad-studi hag al levrig ''An-doare-skriva nevez'' === Ur strollad-studi a voe savet hag a zalc’has emgavioù hag eskemmoù lizhiri evit peurober an divizoù. Hervez Roparz Hemon e kenlabouras 10 den ennañ : Abeozen, Pêr Bourdellez, Frañsez Kervella, Gwilherm Berthou-Kerverzioù, Maodez Glanndour, [[Alfoñs Mary]], Roparz Hemon, Loeiz Herrieu, Aogust Marouilh ha Yann-Vari Perrot<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.</ref>. Echuet e voe al labour war-dro miz Du 1941 ken e c’hellas Roparz Hemon lakaat embann e penn kentañ 1943 ul levrig, 20 pajenn ennañ, evit displegañ ar reolennoù kinniget en ur implijout reizhskrivadur 1908 atav. Embannet ha moullet e voe gant Imprimerie centrale de Rennes (Moullerezh kreiz Roazhon), da lavaret eo an ti-moullañ ma oa Strollad Broadel Breizh perc’henn warnañ. Evit aesaat an tremen e kinnige Roparz Hemon kemer e ''C'heriadurig-Dourn Brezonek-Gallek'' ha reizhañ anezhañ hervez ur roll gerioù nevesaet a lakae e dibenn al levrig. == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon ha Xavier Langleiz == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 a viz Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivañ nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet eo bet da echuiñ un tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezañ ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skrivañ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'' (30 a viz Eost 1942) e lakaas Roparz Hemon embann « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo en adreizh bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag ez a war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat krediñ ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwenedeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, harpet ma'z eo war vurutellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} E 1943 e kasas Xavier Langleiz ur pezh-kronikenn « Skignet d’ar Seizh Avel » d’ar pemdezieg ''La Bretagne'', « Deiz-ha-bloaz peurunvanidigezh an doare-skrivañ » he zitl, da vezañ embannet d’an 8 a viz Gouere. Goude bezañ kavet estlammus niver an ostilhoù-deskiñ ha hini al levrioù savet diwar ar reolennoù nevez e tispleg e venozioù : {{quotation|… N’hon eus c’hoant ebet da glask tabut ouzh ar re a rekin. Tud desket-meur a zo en o zouez… ha diwar-benn ar ger-mañ-ger e c’hell bezañ ar wirionez ganto e-sell ar skiantelezh ; nemet, d’hor meno-ni, politikel da gentañ eo ar gudenn ! … (Eus gwenedegourien c'hounezet) d’ar reizskrivadur ar peurunvan a lavaromp ha n’eo ket d’« ar brezhoneg peurunvan », evel ma hiboud tud ‘zo, rak n’eo ket gwir tamm ebet, e klask ar reizhskrivadur mougañ ar « brezhoneg bev ». Na penaos e c’hellfe ur reizhskrivadur mirout ouzh ur rannyezh bennak a zerc’hel d’he gerioù dezhi hec’h-unan ha d’he zroioù-lavar ?}} == Enebiezh da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eus furmoù zo er rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouez e savas un enebiezh taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri fenn araok eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha mistri-skol bet levezonet gant [[Ar Falz]], eus un tu all. Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité consultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar ''peurunvan'', p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour an Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ». Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>. Menegiñ a rae Taldir ur bochad tud hag a gave abegoù a-enep eveltañ. == Implijoù kentañ ar reizhskrivadur nevez == E miz Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e zanvez-pried [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[An aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e miz Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhunieg ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maez hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz. Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn ''Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa zivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen enni dija. Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' (gant [[Yann Sohier]], embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). === Enebadur ar gostezenn rannvroelour e-tal hini ar vroadelourien === Ouzhpenn Taldir hag ar Varzhed e teuas an enebadur taerañ eus mistri-skol a oa bet bodet gant Ar Falz a-raok ar brezel, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]<ref>E Genver 1944 e kinnigas Frañsez Falc’hun ur brezegenn, « Kudenn ar peurunvan » he zitl, e Kêr-Vreizh evit «  Strollad ar Vrezonegerien », SAV, niv. 30, Goañv 1944.</ref>.<br>Un enebadur dic’hortoz a zeuas eus kuzul-ren ar gelaouenn vrezhonek SAV, e-lec’h ma veze embannet skridoù tud ‘’Walarn'’ ha re Vallée ha re Mordiern enni ivez. Kavout a ae dezho e oa aet re vuan an traoù ha ne welent ket muioc’h a vrezhoneg er skolioù. {{quotation|…pa vo peurunvanet ar brezoneg da vat (ha perak tremen hep aliou fur tud a vicher hag a boell evel A. A. Vallée ha Falc’hun da skouer ?), neuze ec’h heulio SAV ar reolennou nevez. O c’hortoz e talc’ho d’ar reizskrivadur koz ha, ret eo lavarout, ne blij ket muioc’h an hini nevez da lennerien ''Feiz ha Breiz'', ''Ar Vuhez kristen'', ha zoken ''Dihunamb''. Kuzul SAV, A. Daniel, A. Guillou, H. Maze.<br>''SAV'', niv. 28, Hañv 1943.}} == Adkemeret hêrezh ‘’Gwalarn’’ hag ar reizhskrivadur nevez == E amzer an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]] e voe arsavet an aozadurioù hag ar c'helaouennoù sevenadurel vreizhek pennañ hag e voe d'ur [[remzad]] broadelourien yaouank adsevel ostilhoù nevez. Krouet e voe ar gelaouenn [[Al Liamm]] e 1946 ha [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] e 1948, pa voe tu da Skridoù Breizh ha da [[Skol Ober]] kenderc’hel gant oc’h obererezhioù. Adembannet e voe geriadur, yezhadur ha levr-deskiñ Roparz Hemon ingal, ken e kavas an nevezbrezhonegerien ostilhoù e ''peurunvan'' a-feson dasparzhet dre un nebeud stalioù-kenwerzh pe dre ar post. Pa voe kroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e ''peurunvan'' e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>Alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. == Brezel ar reizhskrivadurioù goude an Eil Brezel-bed == {{Pennañ|Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg}} Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », deuet war wel adarre ha renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma voe krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg|reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant Frañsez Falc’hun, aet da bennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]], e miz Gwengolo 1951. Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg. Tud a iliz Penn ar Bed hag Aodoù-an-Arvor a yeas a-du gant ar skolveurieg, evit embann ar gelaouenn ''Bleun-Brug'', hêr da ''Feiz ha Breiz'', hag un nebeud testennoù relijiel. Ha gwir e oa politikel an troc’h pa boueze kostezenn ar skolveurieg war ar fed e oa bet savet ar ''peurunvan'' pa rene an [[Dalc’herezh]] nazi hag pa oa bet barnet Roparz Hemon evit bezañ bet atebeg ar skingasadennoù brezhonek<ref>Barnet e voe Roparz Hemon ha didamallet eus bezañ bet kenlabourer an Alamaned.</ref> . E 1975 e voe kinniget gant Ar Falz, hag an aozadur-se aet er-maez eus Emgleo Breiz, klask un emglev evit sevel ur reizhskrivadur a vije etre an daou zoare-skrivañ ken e vije degemeret gant an daou du. == Diviz levezonus tud bugale ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''peurunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] e bloavezioù 1960, ha ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hwezhe an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]], krouet war-dro 1995, hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrezhonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== P’eo aet da freuzstal, Emgleo Breiz, an ti-embann nemetañ a implije ar skolveurieg, e 2010, ne weler ket mui testennoù skolveuriek, nemet gant hiniennoù zo. *Ne c’hall ket chom ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]]<ref>{{Fr}} Jean LE DU, ''[https://www.langue-bretonne.org/archives/2010/09/11/19035668.html Comment donc écrire la langue bretonne ?]'', blog Fañch Broudic, 11/09/2010 (lennet d'ar 01/06/2026)</ref>. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, Roazhon, Moulerezh kreiz Roazhon, 1942. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton’'. * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * Frañsez Falc'hun, "Autour de l'orthographe bretonne, positions et propositions ». E-barzh ''[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]'', 1953, levrenn lX, 1, 48-77. * [[Arzel Even]], « Much Ado about Nothing ». E-barzh ''Hor Yezh’’, niv. 2, 1954. * Frañsez Falc’hun, ''L'orthographe universitaire de la Langue Bretonne'', Brest, Emgleo-Breiz, 1956, 38p. * [[Olier Mordrel]], "Pour une nouvelle politique linguistique (manifeste de « Tir Nevez ») ». E-barzh ''La Bretagne réelle – Celtia'', 2° trimestre 1968. * [[Albert Boché]], "Des dialectes à la langue écrite ». E-barzh ''Skol-Vreiz'', niv. 31, Janvier-Mars 1973, pp. 2-3 * "Doare-skrivañ ar brezhoneg ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 100, 1974. * [[Léon Fleuriot]], « Les réformes du breton ». E-barzh [[Claude Hagège|Hagège]] ha Fodor (renerezh), ''Les réformes de langue dans le monde'', Hamburg, 1981. * [[Andreo ar Merser]], ''Les orthographes du breton'', Brest, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993, 36 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287. * Léon Fleuriot, "Skouerioù emdroadurioù e morfologiezh hag ereadur ar brezhoneg", ''Hor Yezh'', niv. 228, 2001. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit, le breton à l’école'', Lesneven, Hor Yezh, 2000. * Yvon Le Ven Yvon. E-barzh ''Brud Nevez'', niv. 250, Meurz-Ebrel 2005. * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects : The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009. * [[Albert Deshayes]],''Histoire de la langue bretonne : évolution de la graphie'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. * [https://doi.org/10.4000/lengas.3687] == Pennadoù nes == * [[Reizhskrivadur ar brezhoneg]] * [[Emgleo Breiz]] * [[Kuzul ar Brezhoneg]] * [[Reizhskrivadur]] ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] pib3ccf0t45fkfybxgnihajr2kb4yvd 2192209 2192208 2026-06-01T15:51:13Z Kestenn 14086 /* Diviz levezonus tud bugale ar skolioù Diwan e 1982 */ 2192209 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor berr an adreizhioù kent == === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’h evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se. E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Teirgrafenn|trigramm]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ. Treuskrivet e oa kemmadurioù ar c’hensonennoù kentañ ivez. === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === An adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu. Ur c'hantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro-dro da Wened.</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarzh a voe graet war-dro 1845 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh eskopti Gwened. Klask a rejont tostaat ouzh reizhskrivadur ar Gonideg (Herve Bihan).</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]'', e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur boutin [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou, hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kendrec’het eskob Kemper ha Leon, an aotrou [[Jozeb Mari Graveran]], e 1840. Gant [[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), holl heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]], e 1865, a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == War-zu ar peurunvanidigezh == === Adreizh reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vije unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c’h-KLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « ou » e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger, ha al [[lostger]] « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. === Kentañ kinnigadur ar peurunvaniñ === Lakaet e voe ar reolennoù an Emglev dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]], istitlet « L’Académie bretonne », krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. Anvet e voe [[Emil Ernod]] da sekretour hag e lakaas embann meur a bennad er gelaouenn viziek divyezhek ''[[Buhez Breiz]] dindan anv ar Breuriezh-veur.<br>''E miz Gouere 1922 e kinnigas Emil Ernod ur pennad hir, ''Vers l’unification de la langue bretonne'' e ditl (War-zu unvanidigezh ar brezhoneg). E savboent dezhañ a oa ma tleer sellout ouzh an unvanidigezh fardet war hir amzer gant renerien [[Bro-C’hall]] ur seurt patrom evit kavout un diskoulm : {{quotation|Diouz ar fed ne voe kehentadurioù etre ar proviñsoù estreged ar galleg e teuas unan eus abegoù unvanidigezh yezhel Bro-C’hall hag ar galleg a yae da yezh voutin ofisiel ar Vrezhoned ha pa dizalc’h e vezent, ha ne oa ket ar brezoneg !<br>Dezo da gavout an tu chom hep mont gant ar yezh-se evit bezañ intentet er vro a-bezh. Dezho da sevel ha lakaat e pleustr un emglev krouet diwar o deurioù, un Emglevadezh evit mad an holl.<br>Troet diwar ar galleg.}} === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhonek pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c’h-KLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]], e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. == Emvodoù 1941 == === Amveziadoù emglev 1941 === Diwar ar pezh a zo bet kontet gant Roparz Hemon<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942.</ref> e voe lañset ar studioù war ar peurunvaniñ e Mezheven 1941 pa voe anv eus kentelioù brezhoneg roet er skolioù. Kuzuliet e vefe bet gant yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]] a zeue evit evezhiañ an obererezhioù brezhonek ingal<ref>Pennarbennigour ("Sonderfürher") karget da evezhiañ an traoù breizhek evit ar renad nazi.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur.  {{quotation|E miz Mezeven e kasis eur skrid da renerien ar e'hazetennou brezonek ha d'eun nebeut yezourien, ennan kinnigou graet da dostaat ar yez unvan eun tammig ouz rannyez Wened. Ar c'hinnigou-se a voe studiet ha burutellet ganto.<br>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.}} === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnerien d’an 8 a viz Gouere 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz, e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur aemglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz ha skrivagnerien Bro-Wened ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeud kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Keloù an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-henn : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh ar re vrasañ eus ar strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' * An aotrou [[Loeiz ar Floc'h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne'' * An aotrou Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An aotrou [[Yann-Vari Perrot]], a-berzh ar gelaouenn ‘'[[Feiz ha Breiz]]'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h war ar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} === Ar strollad-studi hag al levrig ''An-doare-skriva nevez'' === Ur strollad-studi a voe savet hag a zalc’has emgavioù hag eskemmoù lizhiri evit peurober an divizoù. Hervez Roparz Hemon e kenlabouras 10 den ennañ : Abeozen, Pêr Bourdellez, Frañsez Kervella, Gwilherm Berthou-Kerverzioù, Maodez Glanndour, [[Alfoñs Mary]], Roparz Hemon, Loeiz Herrieu, Aogust Marouilh ha Yann-Vari Perrot<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.</ref>. Echuet e voe al labour war-dro miz Du 1941 ken e c’hellas Roparz Hemon lakaat embann e penn kentañ 1943 ul levrig, 20 pajenn ennañ, evit displegañ ar reolennoù kinniget en ur implijout reizhskrivadur 1908 atav. Embannet ha moullet e voe gant Imprimerie centrale de Rennes (Moullerezh kreiz Roazhon), da lavaret eo an ti-moullañ ma oa Strollad Broadel Breizh perc’henn warnañ. Evit aesaat an tremen e kinnige Roparz Hemon kemer e ''C'heriadurig-Dourn Brezonek-Gallek'' ha reizhañ anezhañ hervez ur roll gerioù nevesaet a lakae e dibenn al levrig. == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon ha Xavier Langleiz == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 a viz Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivañ nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet eo bet da echuiñ un tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezañ ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skrivañ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'' (30 a viz Eost 1942) e lakaas Roparz Hemon embann « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo en adreizh bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag ez a war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat krediñ ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwenedeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, harpet ma'z eo war vurutellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} E 1943 e kasas Xavier Langleiz ur pezh-kronikenn « Skignet d’ar Seizh Avel » d’ar pemdezieg ''La Bretagne'', « Deiz-ha-bloaz peurunvanidigezh an doare-skrivañ » he zitl, da vezañ embannet d’an 8 a viz Gouere. Goude bezañ kavet estlammus niver an ostilhoù-deskiñ ha hini al levrioù savet diwar ar reolennoù nevez e tispleg e venozioù : {{quotation|… N’hon eus c’hoant ebet da glask tabut ouzh ar re a rekin. Tud desket-meur a zo en o zouez… ha diwar-benn ar ger-mañ-ger e c’hell bezañ ar wirionez ganto e-sell ar skiantelezh ; nemet, d’hor meno-ni, politikel da gentañ eo ar gudenn ! … (Eus gwenedegourien c'hounezet) d’ar reizskrivadur ar peurunvan a lavaromp ha n’eo ket d’« ar brezhoneg peurunvan », evel ma hiboud tud ‘zo, rak n’eo ket gwir tamm ebet, e klask ar reizhskrivadur mougañ ar « brezhoneg bev ». Na penaos e c’hellfe ur reizhskrivadur mirout ouzh ur rannyezh bennak a zerc’hel d’he gerioù dezhi hec’h-unan ha d’he zroioù-lavar ?}} == Enebiezh da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eus furmoù zo er rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouez e savas un enebiezh taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri fenn araok eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha mistri-skol bet levezonet gant [[Ar Falz]], eus un tu all. Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité consultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar ''peurunvan'', p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour an Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ». Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>. Menegiñ a rae Taldir ur bochad tud hag a gave abegoù a-enep eveltañ. == Implijoù kentañ ar reizhskrivadur nevez == E miz Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e zanvez-pried [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[An aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e miz Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhunieg ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maez hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz. Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn ''Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa zivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen enni dija. Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' (gant [[Yann Sohier]], embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). === Enebadur ar gostezenn rannvroelour e-tal hini ar vroadelourien === Ouzhpenn Taldir hag ar Varzhed e teuas an enebadur taerañ eus mistri-skol a oa bet bodet gant Ar Falz a-raok ar brezel, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]<ref>E Genver 1944 e kinnigas Frañsez Falc’hun ur brezegenn, « Kudenn ar peurunvan » he zitl, e Kêr-Vreizh evit «  Strollad ar Vrezonegerien », SAV, niv. 30, Goañv 1944.</ref>.<br>Un enebadur dic’hortoz a zeuas eus kuzul-ren ar gelaouenn vrezhonek SAV, e-lec’h ma veze embannet skridoù tud ‘’Walarn'’ ha re Vallée ha re Mordiern enni ivez. Kavout a ae dezho e oa aet re vuan an traoù ha ne welent ket muioc’h a vrezhoneg er skolioù. {{quotation|…pa vo peurunvanet ar brezoneg da vat (ha perak tremen hep aliou fur tud a vicher hag a boell evel A. A. Vallée ha Falc’hun da skouer ?), neuze ec’h heulio SAV ar reolennou nevez. O c’hortoz e talc’ho d’ar reizskrivadur koz ha, ret eo lavarout, ne blij ket muioc’h an hini nevez da lennerien ''Feiz ha Breiz'', ''Ar Vuhez kristen'', ha zoken ''Dihunamb''. Kuzul SAV, A. Daniel, A. Guillou, H. Maze.<br>''SAV'', niv. 28, Hañv 1943.}} == Adkemeret hêrezh ‘’Gwalarn’’ hag ar reizhskrivadur nevez == E amzer an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]] e voe arsavet an aozadurioù hag ar c'helaouennoù sevenadurel vreizhek pennañ hag e voe d'ur [[remzad]] broadelourien yaouank adsevel ostilhoù nevez. Krouet e voe ar gelaouenn [[Al Liamm]] e 1946 ha [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] e 1948, pa voe tu da Skridoù Breizh ha da [[Skol Ober]] kenderc’hel gant oc’h obererezhioù. Adembannet e voe geriadur, yezhadur ha levr-deskiñ Roparz Hemon ingal, ken e kavas an nevezbrezhonegerien ostilhoù e ''peurunvan'' a-feson dasparzhet dre un nebeud stalioù-kenwerzh pe dre ar post. Pa voe kroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e ''peurunvan'' e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>Alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. == Brezel ar reizhskrivadurioù goude an Eil Brezel-bed == {{Pennañ|Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg}} Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », deuet war wel adarre ha renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma voe krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg|reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant Frañsez Falc’hun, aet da bennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]], e miz Gwengolo 1951. Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg. Tud a iliz Penn ar Bed hag Aodoù-an-Arvor a yeas a-du gant ar skolveurieg, evit embann ar gelaouenn ''Bleun-Brug'', hêr da ''Feiz ha Breiz'', hag un nebeud testennoù relijiel. Ha gwir e oa politikel an troc’h pa boueze kostezenn ar skolveurieg war ar fed e oa bet savet ar ''peurunvan'' pa rene an [[Dalc’herezh]] nazi hag pa oa bet barnet Roparz Hemon evit bezañ bet atebeg ar skingasadennoù brezhonek<ref>Barnet e voe Roparz Hemon ha didamallet eus bezañ bet kenlabourer an Alamaned.</ref> . E 1975 e voe kinniget gant Ar Falz, hag an aozadur-se aet er-maez eus Emgleo Breiz, klask un emglev evit sevel ur reizhskrivadur a vije etre an daou zoare-skrivañ ken e vije degemeret gant an daou du. == Diviz levezonus tud bugale ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''peurunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] er bloavezhioù 1960, hag ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hwezhe an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]], krouet war-dro 1995, hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrezhonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== P’eo aet da freuzstal, Emgleo Breiz, an ti-embann nemetañ a implije ar skolveurieg, e 2010, ne weler ket mui testennoù skolveuriek, nemet gant hiniennoù zo. *Ne c’hall ket chom ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]]<ref>{{Fr}} Jean LE DU, ''[https://www.langue-bretonne.org/archives/2010/09/11/19035668.html Comment donc écrire la langue bretonne ?]'', blog Fañch Broudic, 11/09/2010 (lennet d'ar 01/06/2026)</ref>. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, Roazhon, Moulerezh kreiz Roazhon, 1942. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton’'. * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * Frañsez Falc'hun, "Autour de l'orthographe bretonne, positions et propositions ». E-barzh ''[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]'', 1953, levrenn lX, 1, 48-77. * [[Arzel Even]], « Much Ado about Nothing ». E-barzh ''Hor Yezh’’, niv. 2, 1954. * Frañsez Falc’hun, ''L'orthographe universitaire de la Langue Bretonne'', Brest, Emgleo-Breiz, 1956, 38p. * [[Olier Mordrel]], "Pour une nouvelle politique linguistique (manifeste de « Tir Nevez ») ». E-barzh ''La Bretagne réelle – Celtia'', 2° trimestre 1968. * [[Albert Boché]], "Des dialectes à la langue écrite ». E-barzh ''Skol-Vreiz'', niv. 31, Janvier-Mars 1973, pp. 2-3 * "Doare-skrivañ ar brezhoneg ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 100, 1974. * [[Léon Fleuriot]], « Les réformes du breton ». E-barzh [[Claude Hagège|Hagège]] ha Fodor (renerezh), ''Les réformes de langue dans le monde'', Hamburg, 1981. * [[Andreo ar Merser]], ''Les orthographes du breton'', Brest, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993, 36 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287. * Léon Fleuriot, "Skouerioù emdroadurioù e morfologiezh hag ereadur ar brezhoneg", ''Hor Yezh'', niv. 228, 2001. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit, le breton à l’école'', Lesneven, Hor Yezh, 2000. * Yvon Le Ven Yvon. E-barzh ''Brud Nevez'', niv. 250, Meurz-Ebrel 2005. * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects : The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009. * [[Albert Deshayes]],''Histoire de la langue bretonne : évolution de la graphie'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. * [https://doi.org/10.4000/lengas.3687] == Pennadoù nes == * [[Reizhskrivadur ar brezhoneg]] * [[Emgleo Breiz]] * [[Kuzul ar Brezhoneg]] * [[Reizhskrivadur]] ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] h72o0tq1guq3dq505rmd21p9odrtqoi 2192210 2192209 2026-06-01T15:55:09Z Kestenn 14086 /* Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg */ 2192210 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor berr an adreizhioù kent == === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’h evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se. E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Teirgrafenn|trigramm]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ. Treuskrivet e oa kemmadurioù ar c’hensonennoù kentañ ivez. === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === An adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu. Ur c'hantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro-dro da Wened.</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarzh a voe graet war-dro 1845 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh eskopti Gwened. Klask a rejont tostaat ouzh reizhskrivadur ar Gonideg (Herve Bihan).</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]'', e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur boutin [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou, hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kendrec’het eskob Kemper ha Leon, an aotrou [[Jozeb Mari Graveran]], e 1840. Gant [[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), holl heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]], e 1865, a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == War-zu ar peurunvanidigezh == === Adreizh reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vije unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c’h-KLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « ou » e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger, ha al [[lostger]] « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. === Kentañ kinnigadur ar peurunvaniñ === Lakaet e voe ar reolennoù an Emglev dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]], istitlet « L’Académie bretonne », krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. Anvet e voe [[Emil Ernod]] da sekretour hag e lakaas embann meur a bennad er gelaouenn viziek divyezhek ''[[Buhez Breiz]] dindan anv ar Breuriezh-veur.<br>''E miz Gouere 1922 e kinnigas Emil Ernod ur pennad hir, ''Vers l’unification de la langue bretonne'' e ditl (War-zu unvanidigezh ar brezhoneg). E savboent dezhañ a oa ma tleer sellout ouzh an unvanidigezh fardet war hir amzer gant renerien [[Bro-C’hall]] ur seurt patrom evit kavout un diskoulm : {{quotation|Diouz ar fed ne voe kehentadurioù etre ar proviñsoù estreged ar galleg e teuas unan eus abegoù unvanidigezh yezhel Bro-C’hall hag ar galleg a yae da yezh voutin ofisiel ar Vrezhoned ha pa dizalc’h e vezent, ha ne oa ket ar brezoneg !<br>Dezo da gavout an tu chom hep mont gant ar yezh-se evit bezañ intentet er vro a-bezh. Dezho da sevel ha lakaat e pleustr un emglev krouet diwar o deurioù, un Emglevadezh evit mad an holl.<br>Troet diwar ar galleg.}} [[Restr:Xavier de Langlais en Bretagne.tif|thumb|233x233px|Zavier Langleiz.]] === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhonek pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c’h-KLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]], e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. == Emvodoù 1941 == === Amveziadoù emglev 1941 === Diwar ar pezh a zo bet kontet gant Roparz Hemon<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942.</ref> e voe lañset ar studioù war ar peurunvaniñ e Mezheven 1941 pa voe anv eus kentelioù brezhoneg roet er skolioù. Kuzuliet e vefe bet gant yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]] a zeue evit evezhiañ an obererezhioù brezhonek ingal<ref>Pennarbennigour ("Sonderfürher") karget da evezhiañ an traoù breizhek evit ar renad nazi.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur.  {{quotation|E miz Mezeven e kasis eur skrid da renerien ar e'hazetennou brezonek ha d'eun nebeut yezourien, ennan kinnigou graet da dostaat ar yez unvan eun tammig ouz rannyez Wened. Ar c'hinnigou-se a voe studiet ha burutellet ganto.<br>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.}} === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnerien d’an 8 a viz Gouere 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz, e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur aemglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz ha skrivagnerien Bro-Wened ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeud kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Keloù an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-henn : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh ar re vrasañ eus ar strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' * An aotrou [[Loeiz ar Floc'h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne'' * An aotrou Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An aotrou [[Yann-Vari Perrot]], a-berzh ar gelaouenn ‘'[[Feiz ha Breiz]]'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h war ar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} === Ar strollad-studi hag al levrig ''An-doare-skriva nevez'' === Ur strollad-studi a voe savet hag a zalc’has emgavioù hag eskemmoù lizhiri evit peurober an divizoù. Hervez Roparz Hemon e kenlabouras 10 den ennañ : Abeozen, Pêr Bourdellez, Frañsez Kervella, Gwilherm Berthou-Kerverzioù, Maodez Glanndour, [[Alfoñs Mary]], Roparz Hemon, Loeiz Herrieu, Aogust Marouilh ha Yann-Vari Perrot<ref>Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, 1942, p. 4.</ref>. Echuet e voe al labour war-dro miz Du 1941 ken e c’hellas Roparz Hemon lakaat embann e penn kentañ 1943 ul levrig, 20 pajenn ennañ, evit displegañ ar reolennoù kinniget en ur implijout reizhskrivadur 1908 atav. Embannet ha moullet e voe gant Imprimerie centrale de Rennes (Moullerezh kreiz Roazhon), da lavaret eo an ti-moullañ ma oa Strollad Broadel Breizh perc’henn warnañ. Evit aesaat an tremen e kinnige Roparz Hemon kemer e ''C'heriadurig-Dourn Brezonek-Gallek'' ha reizhañ anezhañ hervez ur roll gerioù nevesaet a lakae e dibenn al levrig. == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon ha Xavier Langleiz == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 a viz Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivañ nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet eo bet da echuiñ un tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezañ ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skrivañ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'' (30 a viz Eost 1942) e lakaas Roparz Hemon embann « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo en adreizh bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag ez a war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat krediñ ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwenedeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, harpet ma'z eo war vurutellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} E 1943 e kasas Xavier Langleiz ur pezh-kronikenn « Skignet d’ar Seizh Avel » d’ar pemdezieg ''La Bretagne'', « Deiz-ha-bloaz peurunvanidigezh an doare-skrivañ » he zitl, da vezañ embannet d’an 8 a viz Gouere. Goude bezañ kavet estlammus niver an ostilhoù-deskiñ ha hini al levrioù savet diwar ar reolennoù nevez e tispleg e venozioù : {{quotation|… N’hon eus c’hoant ebet da glask tabut ouzh ar re a rekin. Tud desket-meur a zo en o zouez… ha diwar-benn ar ger-mañ-ger e c’hell bezañ ar wirionez ganto e-sell ar skiantelezh ; nemet, d’hor meno-ni, politikel da gentañ eo ar gudenn ! … (Eus gwenedegourien c'hounezet) d’ar reizskrivadur ar peurunvan a lavaromp ha n’eo ket d’« ar brezhoneg peurunvan », evel ma hiboud tud ‘zo, rak n’eo ket gwir tamm ebet, e klask ar reizhskrivadur mougañ ar « brezhoneg bev ». Na penaos e c’hellfe ur reizhskrivadur mirout ouzh ur rannyezh bennak a zerc’hel d’he gerioù dezhi hec’h-unan ha d’he zroioù-lavar ?}} == Enebiezh da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eus furmoù zo er rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouez e savas un enebiezh taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri fenn araok eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha mistri-skol bet levezonet gant [[Ar Falz]], eus un tu all. Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité consultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar ''peurunvan'', p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour an Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ». Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>. Menegiñ a rae Taldir ur bochad tud hag a gave abegoù a-enep eveltañ. == Implijoù kentañ ar reizhskrivadur nevez == E miz Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e zanvez-pried [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[An aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e miz Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhunieg ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maez hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz. Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn ''Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa zivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen enni dija. Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' (gant [[Yann Sohier]], embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). === Enebadur ar gostezenn rannvroelour e-tal hini ar vroadelourien === Ouzhpenn Taldir hag ar Varzhed e teuas an enebadur taerañ eus mistri-skol a oa bet bodet gant Ar Falz a-raok ar brezel, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]<ref>E Genver 1944 e kinnigas Frañsez Falc’hun ur brezegenn, « Kudenn ar peurunvan » he zitl, e Kêr-Vreizh evit «  Strollad ar Vrezonegerien », SAV, niv. 30, Goañv 1944.</ref>.<br>Un enebadur dic’hortoz a zeuas eus kuzul-ren ar gelaouenn vrezhonek SAV, e-lec’h ma veze embannet skridoù tud ‘’Walarn'’ ha re Vallée ha re Mordiern enni ivez. Kavout a ae dezho e oa aet re vuan an traoù ha ne welent ket muioc’h a vrezhoneg er skolioù. {{quotation|…pa vo peurunvanet ar brezoneg da vat (ha perak tremen hep aliou fur tud a vicher hag a boell evel A. A. Vallée ha Falc’hun da skouer ?), neuze ec’h heulio SAV ar reolennou nevez. O c’hortoz e talc’ho d’ar reizskrivadur koz ha, ret eo lavarout, ne blij ket muioc’h an hini nevez da lennerien ''Feiz ha Breiz'', ''Ar Vuhez kristen'', ha zoken ''Dihunamb''. Kuzul SAV, A. Daniel, A. Guillou, H. Maze.<br>''SAV'', niv. 28, Hañv 1943.}} == Adkemeret hêrezh ‘’Gwalarn’’ hag ar reizhskrivadur nevez == E amzer an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]] e voe arsavet an aozadurioù hag ar c'helaouennoù sevenadurel vreizhek pennañ hag e voe d'ur [[remzad]] broadelourien yaouank adsevel ostilhoù nevez. Krouet e voe ar gelaouenn [[Al Liamm]] e 1946 ha [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] e 1948, pa voe tu da Skridoù Breizh ha da [[Skol Ober]] kenderc’hel gant oc’h obererezhioù. Adembannet e voe geriadur, yezhadur ha levr-deskiñ Roparz Hemon ingal, ken e kavas an nevezbrezhonegerien ostilhoù e ''peurunvan'' a-feson dasparzhet dre un nebeud stalioù-kenwerzh pe dre ar post. Pa voe kroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e ''peurunvan'' e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>Alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. == Brezel ar reizhskrivadurioù goude an Eil Brezel-bed == {{Pennañ|Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg}} Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », deuet war wel adarre ha renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma voe krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg|reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant Frañsez Falc’hun, aet da bennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]], e miz Gwengolo 1951. Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg. Tud a iliz Penn ar Bed hag Aodoù-an-Arvor a yeas a-du gant ar skolveurieg, evit embann ar gelaouenn ''Bleun-Brug'', hêr da ''Feiz ha Breiz'', hag un nebeud testennoù relijiel. Ha gwir e oa politikel an troc’h pa boueze kostezenn ar skolveurieg war ar fed e oa bet savet ar ''peurunvan'' pa rene an [[Dalc’herezh]] nazi hag pa oa bet barnet Roparz Hemon evit bezañ bet atebeg ar skingasadennoù brezhonek<ref>Barnet e voe Roparz Hemon ha didamallet eus bezañ bet kenlabourer an Alamaned.</ref> . E 1975 e voe kinniget gant Ar Falz, hag an aozadur-se aet er-maez eus Emgleo Breiz, klask un emglev evit sevel ur reizhskrivadur a vije etre an daou zoare-skrivañ ken e vije degemeret gant an daou du. == Diviz levezonus tud bugale ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''peurunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] er bloavezhioù 1960, hag ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hwezhe an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]], krouet war-dro 1995, hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrezhonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== P’eo aet da freuzstal, Emgleo Breiz, an ti-embann nemetañ a implije ar skolveurieg, e 2010, ne weler ket mui testennoù skolveuriek, nemet gant hiniennoù zo. *Ne c’hall ket chom ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]]<ref>{{Fr}} Jean LE DU, ''[https://www.langue-bretonne.org/archives/2010/09/11/19035668.html Comment donc écrire la langue bretonne ?]'', blog Fañch Broudic, 11/09/2010 (lennet d'ar 01/06/2026)</ref>. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, Roazhon, Moulerezh kreiz Roazhon, 1942. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton’'. * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * Frañsez Falc'hun, "Autour de l'orthographe bretonne, positions et propositions ». E-barzh ''[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]'', 1953, levrenn lX, 1, 48-77. * [[Arzel Even]], « Much Ado about Nothing ». E-barzh ''Hor Yezh’’, niv. 2, 1954. * Frañsez Falc’hun, ''L'orthographe universitaire de la Langue Bretonne'', Brest, Emgleo-Breiz, 1956, 38p. * [[Olier Mordrel]], "Pour une nouvelle politique linguistique (manifeste de « Tir Nevez ») ». E-barzh ''La Bretagne réelle – Celtia'', 2° trimestre 1968. * [[Albert Boché]], "Des dialectes à la langue écrite ». E-barzh ''Skol-Vreiz'', niv. 31, Janvier-Mars 1973, pp. 2-3 * "Doare-skrivañ ar brezhoneg ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 100, 1974. * [[Léon Fleuriot]], « Les réformes du breton ». E-barzh [[Claude Hagège|Hagège]] ha Fodor (renerezh), ''Les réformes de langue dans le monde'', Hamburg, 1981. * [[Andreo ar Merser]], ''Les orthographes du breton'', Brest, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993, 36 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287. * Léon Fleuriot, "Skouerioù emdroadurioù e morfologiezh hag ereadur ar brezhoneg", ''Hor Yezh'', niv. 228, 2001. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit, le breton à l’école'', Lesneven, Hor Yezh, 2000. * Yvon Le Ven Yvon. E-barzh ''Brud Nevez'', niv. 250, Meurz-Ebrel 2005. * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects : The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009. * [[Albert Deshayes]],''Histoire de la langue bretonne : évolution de la graphie'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. * [https://doi.org/10.4000/lengas.3687] == Pennadoù nes == * [[Reizhskrivadur ar brezhoneg]] * [[Emgleo Breiz]] * [[Kuzul ar Brezhoneg]] * [[Reizhskrivadur]] ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] so1m946qqnf21ux4w8hjz2ue9jryxll 0 836 2192257 2190950 2026-06-02T01:31:32Z ~2026-32670-67 91960 /* Istor */ 2192257 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|Kerneveureg<br>''Kernowek''|add8e6|defaut|000}} |- align="center" | colspan="2" | [[Restr:Steuziadur ar c'herneveureg.png|kreizenn|frameless|250x250px]]Digresk ar c'herneveureg etre [[1300]] ha [[1750]]<hr> |- | '''Distagadur''' || {{IPA|kəɾˈnuːək}} • {{IPA|kɛɾˈnɛwɛk}} |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Riez''' || {{Rouantelezh-Unanet}} |- | '''Rannvro''' || {{Kernev-Veur}} |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Steuziadur''' || Tebek : [[26 Kerzu]] [[1777]]<br>(† [[Dorothy Pentraeth]])<ref>{{en}} Ken George, ''Cornish'' + George & Broderick, ''The Revived Languages: Cornish and Manx'', e : Martin J. Ball, ''The Celtic Languages'', Routledge, 2009 {{ISBN|978-0-415-42279-6}} * {{en}} Christopher Moseley, ''Encyclopedia of the World's Endangered Languages'', Routledge, 2010 {{ISBN|978-0-415-56331-3}}</ref> |- | '''Nevezadur''' || • 20 kerneveureger<br>"a-vihanik" e [[2000]]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20131203002159/http://www.magakernow.org.uk/default.aspx?page=797 ''Magakernow'']</ref><br>• Yezh pennañ 557 den<br>e [[2011]]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20140704220025/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/index.html Renabl ar rouantelezh-Unanet e 2011].</ref> |- | '''Yezherien''' || ~ 3 500 |- | colspan="2" | <hr> |- | '''[[Familhoù yezh|Familh-yezh]]''' || [[Yezhoù indezeuropek]] *[[Yezhoù keltiek]] **[[Predeneg]] ***'''Kerneveureg''' |- | colspan="2" | <hr> |-valign="top" | '''Stummoù''' || SWF <small>''Standard Written Form''</small><br>''(Furv Skrifys Savonek)'' |- | '''Lizherenneg''' || [[Lizherenneg latin|Latin]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor="LightBlue" | '''Statud ofisiel''' |- | colspan="2" align="center" | Anavezet gant ar Rouantelezh-Unanet<br>d'ar [[17 Kerzu]] [[2002]]<ref>{{en}} [https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/PeriodicalReports/UKPR1addendum_en.pdf ''European Charter for Regional or Minority Languages'']</ref> |- | '''Akademiezh''' || ''Keskowethyans<br>an Taves Kernewek'' |- | colspan="2" align="center" bgcolor="LightBlue" | '''Kodoù ar yezh''' |- | '''[[ISO 639-1]]''' || kw |- | '''[[ISO 639-2]]''' || cor |- valign="top" | '''[[ISO 639-3]]''' || cor – Kerneveureg a-vremañ<br>cnx – Krenngerneveureg<br>oco – Hengerneveureg |- | '''Kod SIL''' || [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cor COR] |- | '''[[Glottolog]]''' || [http://glottolog.org/resource/languoid/id/corn1251 corn1251] |- valign="top" | '''[[Observatoire linguistique|Obs. Ling.]]''' || 50-ABB-a |- | colspan="2" | <hr> |- | colspan="2" align="center" | ''Sellit ivez ouzh ar pennad'' [[Yezh]] |- |} '''Kerneveureg''' a reer eus yezh hengounel [[Kernev-Veur]] (''[[Rouantelezh-Unanet]]''). Ur yezh [[yezhoù predenek|predenek]] eo, kar d'ar [[brezhoneg]] ha d'ar [[kembraeg|c’hembraeg]]. Implijet eo bet ar c'herneveureg evel yezh pemdez betek an {{XVIIIvet kantved}} a-raok mont da get, met adalek an {{XXvet kantved}} e strivas tud d'ober ur yezh vev anezhañ. War-dro 2&nbsp;000 den a ra gant ar yezh-se hiziv an deiz, hag er bloavezh [[2002]] e voe anavezet ez-ofisiel evel unan eus yezhoù ar Rouantelezh-Unanet, hervez [[Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver]]. Ur gevredigezh, [[Keskowethyans an Taves Kernewek]] ("Kevelerezh ar Yezh Kerneveurek", ''Cornish Language Partnership'' e [[saozneg]]), a laka ar yezh da vont war-raok er gevredigezh a-vremañ. E-giz ar [[Diwan|skolioù Diwan]] e Breizh, emañ ar rouedad skolioù divyezhek [[Dalleth]] ("Kregiñ") e Kernev-Veur. Kerneveureg zo en ul lodenn eus [[lec'hanvadurezh]] Kernev-Veur hag un tammig pelloc’h c’hoazh. == Istor == E [[1935]], ar [[BBC]] e [[Plymouth (Bro-Saoz)|Plymouth]] a skignas un ton anvet ''Bro Goth agan Tasow'' kanet gant laz [[Austol]], [[Kernow]]. Dianav-krenn e oa ar [[kerneveureg|c'herneveureg]] d'an darn vuiañ eus ar selaouerion ; evel [[kembraeg]] distaget fall e oa e skouarn an nemorant anezho. Kent ar [[saozneg]] koulskoude e veze komzet [[yezhoù predenek]] e [[Breizh-Veur]]. ===Ar Gelted e Preden=== [[Restr:Britain peoples circa 600.svg|thumb|Annezidi Enez Vreizh e-tro 600 AB]] Er c'hentañ milved <small><abbr title="Kent an Amzervezh Boutin">KAB</abbr></small> e voulc'has ar [[Kelted|Gelted]] aloubiñ [[Preden]], eleze [[Enez Vreizh]], hag hollbredenek e oa pan erruas ar [[Impalaeriezh roman|Romaned]] e 43 <small><abbr title="Amzervezh Boutin">AB</abbr></small>. E mervent an enez dreist-holl e rejont o annez, betek [[Exeter]], hep aloubiñ Kernow. [[Kembre]] ha [[Bro-Skos]] ne aloubjont ket ivez, goude klasket meur a wezh evelkent. E kreiz ha reter an enez en em veskas al [[latin]] gant ar predeneg.<br> E deroù ar {{Vvet kantved}} ez eas ar Romaned kuit, ha [[Saksoned]] a voulc'has aloubiñ an enez d'o zro. A-hed ar [[Vvet kantved|<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">V</span><small>^vet</small>]] hag ar [[VIvet kantved|<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">VI</span><small>^vet</small>]] kantvedoù e tec'has strolladoù bras a Gelted predenek d'ar [[Europa (kevandir)|c'hevandir]], kalz anezho o klask repu en ''[[Arvorig|Aremorica]]''. Heñvel eo yezh annezidi ''Aremorica'' ouzh hini an dud a zeue eus Kernow hag eus Kembre – brezhonegerion e oant-holl ; lod eus an divroidi a zibabas em staliañ pelloc'h, e-touez Kelted all ivez a-hed aod hanternozel al [[ledenez iberek]], e [[Galiza]] hag [[Asturiez|Asturies]] a-vremañ.<br> Kelted a chomas en Enez Vreizh evelato ; eus Kernow ha [[Devon]] e paotjont a-dreuz Kembre betek [[Cumberland]] ha [[Linne Chluaidh]], al lec'h hanternozelañ ma voe komzet predeneg (gwelit [[Dùn Breatann]], "kreñvlec'h ar Vretoned").<br> Kevrediñ a eure ar Gelted e-tal ar Saksoned, hogen faezhet e voent da vat ha da viken en [[Emgann Winvaed]] e [[655]]. Etre teir lodenn e voe rannet ar Gelted goude-se : :* ar braz anezho a voe bountet betek penn kornôgelañ an enez, ma savjont ur vro zizalc'h a anvjont ''Cymru'', <q>&nbsp;"kenvro"&nbsp;</q>, hag a voe anvet ''Weahlas'', "bro an estrenion" gant ar Saksoned, alese ''Wales'' ; :*ur vro all anvet ''Cymru'' ivez a voe stummet en norzh kent bout lonket gant rouantelezh keltiek Bro-Skos en {{XIvet kantved}}, hag e dibenn an {{XIIvet kantved}} e rankas ar roue kodianañ gant an enebour ha reiñ ''Cymru'' da zigoll — ''Cumbria'' ha ''Cumberland'' a eure ar Saksoned anezhi ; da get ez eas ar predeneg enni, met kalz anvioù-lec'h keltiek zo chomet, ha tost-tre da hini Kernow eo an doare [[gouren]] a vez graet eno ; ;*e mervent Enez Vreizh en em unanas Kelted Devon (ar boblad ''[[Dumnonii]]'') ha Kernow (''[[Cornovii]]'') er rouantelezh anvet ''[[Dumnonia]]'', met nebeut-ha-nebeut e voe aloubet gant ar Saksoned dre ar reter ; da get ez eas ''Dumnonia'', ha ne voe Kelted nemet e rouantelezh Kernow, a veze graet ''Cornu-wealas'' anezhi gant ar Saksoned, alese ''Cornwall'' ; gwarezet un tamm e oa ar rouantelezh-se gant ar stêr [[Tamer]]. Abalamour d'an disrann douaroniel-se e krogas ar yezhoù predenek da ziforc'hekaat.<br> Beuzet er [[yezhoù romanek]] abaoe an {{Xvet kantved}} eo bet predeneg an divroidi a oa aet d'al ledenez iberek ; lonket gant [[gouezeleg Skos]] hag ar saozneg e voe predeneg ''Cumbria'' en XIvet kantved.<br> Predeneg ''Aremorica'' — ar brezhoneg — e emdroas drezhañ e-unan ; predeneg ''Cymru'' — ar c'hembraeg — a grogas da vleuniañ gant ul [[lennegezh]] pinvidik-tre ; en [[Hanternoz Kozh]] e voe skrivet ar varzhoneg "kembraek" kentañ, a oa e predeneg e gwirionez, ha dres en hevelep yezh hag an hini a gomzed e Kernow. ===Hengerneveureg=== [[Restr:Vocabularium Cornicum BL MS Cotton Vespasian A xiv 7r.jpg|thumb|Pajenn gentañ ''Vocabularium Cornicum'']] Eus an {{IXvet kantved}} avat eo an testeni kerneveurek kentañ, ar bomm ''ud rocashaas'', "[ar spered] a argarzh al lec'hioù teñval", ur spisc'her war un eilskrid eus ''De Consolatione Philosophiae'' ar [[prederouriezh|prederour]] roman [[Boethius]] (~[[480]]-[[524]]), ar pezh a ziskouez e oa pouezhus perzh ar c'houizieion gerneveurat e [[sevenadur]] lez ar roue [[Alfred Veur|Ælfred Micela]]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20060925181724/http://www.admin.ox.ac.uk/po/060615.shtml |title=''University of Oxford'', 15/06/2006|accessdate=21/03/2022}}</ref>. Er bloaz [[927]] e voe skarzhet Kerneveuriz eus Exeter gant ar roue [[Æthelstan]] ; Hywel, roue Kernow, a asantas paeañ truaj, hag e [[936]] e voe lakaet ar stêr Tamer da harzoù ofisiel etre Kernow ha [[Wessex]]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20080930154026/http://www.cornwall.gov.uk/index.cfm?articleid=5042 |title=''Cornwall County Council''|accessdate=21/03/2022}}</ref>. En desped da gement-se, Æthelstan ne lezas ket Kerneveuriz e peoc'h : kentañ tra a reas e voe erlec'hiañ ar sevenadur sakson ouzh an hini keltiek er manatioù — hep mar ebet e voe distrujet kalz dornskridoù hengerneveurek, pa ne gaver skrid ebet eus ar mare-se.<br> Menegoù kerneveurek zo bet kavet en un dornskrid eus an Xvet kantved anvet ''St Petroc Gospels'' ("Avieloù sant [[Pedrog|Petrek]]") ha ''Bodmin manumissions'' ("[[Sklaverezh|frankizadurioù]] [[Bosvenegh]]")<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=8620&CollID=27&NStart=9381 |title=British Library, Add. MS 9381|accessdate=21/03/2022}}</ref> ; e marzhoù ar skrid e latin e voe enrollet frankizadur sklaved e kerneveureg<ref>{{en}} Jones, Hether Rose. {{cite web|url=https://www.s-gabriel.org/names/tangwystyl/bodmin/ |title=''Cornish (and Other) Personal Names from the 10th Century Bodmin Manumissions''|accessdate=21/03/2022}}</ref>. Ar skrid kerneveureg nemetañ eo a zo kent da aloubadeg Enez Vreizh gant an Normaned e [[1066]]. E [[1153]]-[[1154]] e skrivas al lenneg Jowann Kernow (''Iohannes Cornubiensis'' ha ''Iohannes de Sancto Germano'' e anvioù latin<ref>Genidik eus ''Sancti Germani'', a zo [[Lannales]].</ref>) ur varzhoneg anvet ''Prophetia Merlini'', a zisklêrias bout un droidigezh eus un dornskrid kerneveurek bet kollet<ref>{{fr}} Fleuriot, Léon (1974). ''Les fragments du texte brittonique de la “Prophetia Merlini”''. In : {{cite web|url=https://www.persee.fr/doc/ecelt_0373-1928_1974_num_14_1_1518 |title=''Études celtiques'', 1974, 14-1, pp. 43-56|accessdate=21/03/2022}}</ref>. E-tro ar bloaz [[1200]] e voe aozet ar c'hentañ geriaoueg latin-kerneveurek, ''Vocabularium Cornicum'' ; hervez ar yezhoniour [[Kenneth H. Jackson]] ez eo skrivet en ur yezh a c'heller lakaat etre an hengerneveureg hag ar c'hrenngerneveureg<ref>{{en}} Jackson, Kenneth Hurlstone (1953). ''Language and history in early Britain : a chronological survey of the Brittonic languages, 1st to 12th c. A.D.''. Edinburgh : Edinburgh University Press, 1971 {{ISBN|978-0-85224-116-5}}</ref>. Ur rann eus ul labour brasoc'h eo, anvet ''Cotton MS Vespasian A XIV''<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Cotton_MS_Vespasian_A_XIV |title=British Library, Cotton MS Vespasian A XIV|accessdate=21/03/2022}}</ref>. E dielloù [[eskopti]] Exeter, ma oa bet John de Grandisson [[eskob]] adalek [[1327]] betek e varv e [[1369]], ez eus meneget un tabut e parrez [[St Buryan]] : ar barrezidi a renk uhelañ a glemme e galleg, ar re all e kerneveureg, troet e galleg gant Henry Mars(e)ley, rektor parrez [[Lannyust]]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://archive.org/details/registerofjohnde03exet/page/n53/mode/2up?q=Marseley |title=''The register of John de Grandisson, bishop of Exeter'', p. xliv|accessdate=21/03/2022}}</ref>.<br> Lod beleion saoz ne brezegent e Kernow nemet e latin, e galleg pe e saozneg : mar felle d'ar feizidi kompren e rankent deskiñ ar yezh ; e [[1335]] avat, ur breur Roger eus [[Truru]] a voe aotreet da brezeg e kerneveureg, hag ur breur John eus Bosvenegh da ober e kerneveureg hag e saozneg ; e [[1339]] e voe aotreet ur parrezad e St. Merryn nes [[Lannwedhenek]] da skoazellañ ar vikel da "skignañ Komz Doue en iliz-se e kerneveureg"<ref>''[...] expound the Word of God in the said church in the Cornish language'' ; Ellis 1971 p. 11.</ref>. E-keit-se edo ar C'hallaoued o klask peurlazhañ kement yezh a oa en Enez Vreizh. Galleg an Normaned e oa yezh ofisiel ar rouantelezh, ar saozneg hag ar yezhoù all a veze lakaet da vrizhyezhoù ar chaokerion plouz ; darbet e voe d'ar saonezg mont da get.<br> Hervez un dekred e kêr [[Oxford]] e [[1325]] e ranke an holl gendivizoù eno bout e latin pe e galleg ; ul lezenn er Parlamant e [[1331]] a zekredas e oa hollret kelenn ar galleg d'an holl vugale skoliataet. Emsavadeg a voe kent kreiz ar c'hantved, o c'houlenn ma vije ar saozneg kenofisiel ; gant Kerneveuriz kerneveuregerion vrudet avat e oa lusket an emsavadeg-se : an holloueziadurour [[John of Trevisa]], ar yezhadurour [[John of Corwall (yezhadurour)|John of Cornwall]] hag ar c'helenner [[Richard Pencrych]]<ref>Ellis 1971 p. 12.</ref>. Buan a-walc'h e voe distroadet ar galleg, pa ne veze kelennet nemet e saozneg er skolioù e [[1385]]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://wwwhomes.uni-bielefeld.de/sgramley/Trevisa%20(Bleicher-Lohse).pdf |title=''The Polychronicon'' Ranulf Higden, troet gant John of Trevisa|accessdate=21/03/2022}}</ref>. E [[1413]] e voe ofisiel el Lez.<br> Dre saveteiñ ar saozneg, an tri C'herneveurad o devoa boulc'het lazhañ o yezh dezho. Saozneg e-lec'h galleg an Normanded a veze komzet gant an uhelidi e Bro-Saoz, ha tamm-ha-tamm e voe graet heñvel e Kernow ar Reter. Ar vourc'hizien a yeas d'o heul, ha dizale ne voe nemet an dud vunut o komz kerneveureg hepken. Troerion a veze rekis alies. Kreñv a-walc'h c'hoazh evelato e chome ar yezh e deroù ar {{XVvet kantved}} : kerneveureg hepken a veze komzet e kornôg ar vro, saozneg hepken er biz, divyezhek e oa an nemorant eus an dud — ha pa vez divyezhek an dud ne vezont ket pell o tilezel ar yezh na glot ket gant ar c'henwerzh. ===Krenngerneveureg=== Da vare deroù ren [[Herri VIII (Bro-Saoz)|Henry VIII of England]] ([[1509]]) e oa emdroet an hengerneveureg e oa e krenngerneveureg, evel m'en diskouez an dornskrid Harley MS 1782, ''Pascon agan Arluth'', ur varzhoneg eus ar {{XVvet kantved}} e 259 foz a-zivout [[Pasion Jezuz]] ; hennezh eo ar c'hoshañ skrid kerneveurek a zo deuet betek ennomp, hag an hini nemetañ a zo enlivet<ref>{{kw}} {{en}} {{cite web|url=http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=harley_ms_1782_fs001r |title=British Library, Harley MS 1782|accessdate=21/03/2022}} ; gant [[Goulven Pennaod]] e voe troet e brezhoneg : ''Passyon agan Arluth'' — Pasion hon Aotrou, Preder, kaier 232-234, Here-Kerzu 1978</ref>. Er <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XV</span><small>^vet</small> ha [[XVIvet kantved|<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XVI</span><small>^vet</small>]] kantvedoù e voe ar c'herneveureg en e varr, evel m'en diskouez an niver a skridoù a zo bet miret : barzhonegoù dreist-holl, ha [[Arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] relijiel a veze diskouezet dindan an amzer dre an dugelezh a-bezh<ref>D'an [[17 a viz Meurzh]] [[1337]] e voe krouet ''Dugeth Kernow'' gant [[Edouarzh III (Bro-Saoz)|Edward III of England]].</ref> evit kelenn ar [[Bibl]] da Gerneveuriz en o yezh, rak latin pe saoznek hepken e oa al levrioù. Biskoazh ne voe troet ar Bibl e kerneveureg, padal e oa bet graet e kembraeg hag en [[iwerzhoneg]]. [[Brezelioù an Div Rozenn]] ([[22 a viz Mae]] [[1455]] – [[16 a viz Mezheven]] [[1487]]) a bouezas ivez war ar c'herneveureg, rak kalz uhelidi eus Kernow a gemeras perzh er c'hadoù, ma voent lazhet pe riet eus o danvez, ar pezh a lakaas uhelidi saozon d'em staliañ e Kernow ; rediet e voe o implijidi da saoznegañ, hag izelaet e voe an dud na ouient nemet kerneveureg : ret e oa gouzout saozneg evit sevel er gevredigezh.<br> Ne voe ket kemmet an traoù gant an [[Azginivelezh]] hag ar [[moullañ]], e saozneg e veze kelennet ha netra ne veze moullet e kerneveureg, a chome brizhyezh ar re zizesk hag ar beorion. Hep marebet, ur ramparzh enep peurvougadur ar yezh e voe ar pezhioù-c'hoari, ''Pascon agan Arluth'' o vout unan eus ar re goshañ anezho.<br> [[Restr:Origo Mundi kynsa gwersow.jpg|thumb|upright 1.4|Deroù ''Origo Mundi'' : "''En tas a nef y'm gylwyr''..."]] [[Restr:Beunans Meriasek (The life of St Meriasek) (f.56v.) Middle Cornish Saint's Play.jpg|thumb|upright 1.4|''Beunans Meriasek'', follenn 56 ''verso'']] An ''[[Ordinalia]]'' eo brasañ labour ar mare, tri fezh ennañ ha 8734 linenn en holl : ''Origo Mundi'' (2 846 linenn)<ref>{{kw}} {{la}} {{cite web|url=http://wikisource.org/wiki/Origo_Mundi |title=''Origo Mundi''|accessdate=21/03/2022}}</ref>, ''Passio Christi'' (3 242 linenn)<ref>{{kw}} {{la}} {{cite web|url=http://wikisource.org/wiki/Passio_Christi |title=''Passio Christi''|accessdate=21/03/2022}}</ref> ha ''Resurrexio Domini'' (2 646 inenn)<ref>{{kw}} {{la}} {{cite web|url=http://wikisource.org/wiki/Resurrectio_Domini |title=''Resurrexio Domini''|accessdate=21/03/2022}}</ref> ; kerneveurek eo ar skrid, ha latin al leurenniñ. E [[1504]] e voe echuet gant Dominus Radulphus Ton skrivañ ar pezh-c'hoari ''Beunans Meriasek'' a-zivout buhez [[Meriadeg]]<ref>{{kw}} {{la}} {{cite web|url=https://www.library.wales/discover/digital-gallery/manuscripts/the-middle-ages/beunans-meriasek#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-472%2C0%2C4995%2C4248 |title=''Beunans Meriasek''|accessdate=21/03/2022}}</ref> ; ar pezh-c'hoari predenek nemetañ a zo deuet betek ennomp eo. Er bloaz [[1547]], ar roue [[Edouarzh VI (Bro-Saoz)|Edward VI]] a zekredas e ranke ''The English Book od Common Prayer'', levr-liderezh ofisiel [[Iliz Bro-Saoz]] bet krouet nevez a oa ([[1534]]), bout degaset da Gernow ; hollret e oa skarzhañ kement boaz keltiek, ha pa vije bet azasaet gant an [[Iliz katolik roman]], hag ar yezh keltiek da-heul. Emsavadeg a voe e [[1548]], hag un armead 6 000 den a dreuzas ar stêr Tamer hag a lakaas seziz war Exeter m'edo an eskopti saozneger. Faezhet e voe Kerneveuriz daousy d'o c'halonegezh bout bet anavezet gant ar Saozon, kondaonet d'ar marv e voe o renerion, hag ar saozneg a voe lakaet da rekis en holl dachennoù ar vuhez e Kernow. Ur sinadeg e [[1560]] evit ma vije troet ar Bibl e kerneveureg a voe nac'het. heskinet e voe ar gristenion gatolik er vro, ar pezh a dorras pep liamm etre Kerneveuriz ha Bretoned : goude 1560 ne gaver mui anv breizhat ebet e marilgoù ar parrezioù kerneveurat, daoust da Gerneveuriz bout bet katoliked kent dekred Edward VI.<br> Goude-se e voe graet al lu gant ar c'herneveureg er pezhioù-c'hoari ; e deroù ar {{XVIIvet kantved}} ne chome nemet un dornad tud ha ne ouient nemet kerneveureg, war-bouez e penn pellaén ar vro, kostez [[Porth Ia]], [[Lujuan]], [[Zennor]] ha [[Penn an Wlas|Pedn an Wlas]] A-hed ar XVII{{vet}} kantved ez eas stad ar c'herneveureg war washaat. Un oberenn lennegel gerneveurek hepken eus ar c'hantved-se zo bet miret : ''Gwreans an Bys'', "Krouidigezh ar Bed", bet skrivet e [[1611]] diwar an ''Origo Mundi'' bet meneget amañ a-uc'h<ref>{{kw}} {{en}} Stokes, Whitley. ''Gwreans an Bys – The Creation of the World''. New York : Wentworth Press, 2019 {{ISBN|978-0-469-54643-1}}</ref>.<br> E dibenn ar c'hantved, un nebeud lenneien a sante edo ar c'herneveureg war-nes mont da get en em vodas evit studiañ ar yezh hag he lennegezh ; meur a abeg a gavjont d'an diskar : diouer a zanvez lennegel nevez, koll an darempredoù etre Kernow ha Breizh, koll ar mojennoù hag an hengoun treuzkaset a rumm da rumm dre ar yezh, disgasted Kerneveuriz e-keñver o sevenadur ha da get e oa aet an abadennoù c'hoariva relijiel. Lod lenneion kostez [[Pennsans|Pennsans]] avat a glaskas saveteiñ ar yezh hag he c'has war-raok dindan ren [[John Keigwin]] ([[1641]]-[[1716]]) ; ganto e voe boulc'het treiñ ar Bibl evit astommañ an dud ouzh o yezh dre ar relijion, ha krennlavaroù ha lavarennoù ar pemdez a zastumjont ivez. Adwelet ''Pascon agan Arluth'' hag an ''Ordinalia'' a rejont.<br> Er strollad-se edo John ha Thomas Boson eus [[Lulynn]], a oa bet desavet e kerneveureg ha lakaet d'e studiañ pizh gant o zad [[Nicholas Boson]] ([[1624]]-[[1708]]) ; gantañ e voe aozet an daou skrid kerneveurek nemeto eus ar XVII{{vet}} kantved a zo deuet betek ennomp : ''Nebbaz Gerriau dro tho Carnoack'' ("Un nebeud gerioù a-zivout ar c'herneveureg")<ref>{{kw}} {{en}} Boson, Nicholas (1680). ''Nebbaz Gerriau dro tho Carnoack — Notes on the Cornish Language'', notennoù gant Williams, Nicholas J. A.. AAAA : Agan Tavas, 1999 {{ISBN|978-1-9014-0902-4}} • [https://web.archive.org/web/20210510194727/http://moderncornish.net/late-texts/Boson-Nicholas-nebbazgerriaudrothocarnoack.html En-linenn].</ref> ha ''Jowan Chy-an-Horth, py, An try foynt a skyans'' ("Yann Chy-an-Horth, pe, An tri foent a skiant")<ref>{{kw}} {{en}} [https://web.archive.org/web/20081120142723/http://www.moderncornish.co.uk/late-texts/Boson-Nicholas-jooancheianhorr.html En-linenn]</ref> ===An diskar=== En eil hanterenn ar XVII{{vet}} kantved ([[1676]]) e varvas e [[Godhyan]], e-tal Porth Ia a-dreuz ar pleg-mor, ur vaouez anvet Cheston Merchant oadet 64 bloaz ; meneget eo e marilh ar parrez ne ouie nemet kerneveureg, ar pezh a ziskouez e oa bet kavet iskis ne oa ket bet divyezhek<ref name="Ellis 19"> Ellis 1971, p. 19.</ref>. Dre ziouer a lennegeh kerneveurek ha dre forzh drevezañ ar Saozon o devoa Kerneveuriz kollet pep santad broadel ; ne veze mui komzet ar yezh d'ar vugale, gant ma ont ma vijent "nammet" er gevredigezh. Buan ez eas implij ar yezh war ziskar adalek deroù an {{XVIIIvet kantved}} : e [[1700]]-[[1701|01]] e voe ar yezhour [[Edward Lhuyd]] e Kernow, ma kontas 25 parrez hepken ma oa ar c'herneveureg yezh-vamm an dud, an holl anezho etre Pedn an Wlas hag [[An Lysardh]] ''(Lizard Point) '' ; merkañ a eure ne veze komzet ar yezh gant ar vourc'hizion "peogwir ne oa ket ezhomm, rak an holl Gerneveuriz a oar saozneg."<ref>{{en}} Lhuyd, Edward. ''Archaeologia Britannica, Vol. 1 : Glossography''. Oxford : Theater, 1707, {{cite web|url=https://archive.org/details/archaeologiabrit00lhuy/page/252/mode/2up |title=p. 252 (traoñ)|accessdate=21/03/2022}} ; ur yezhadur kerneveurek zo el levr-se, an dornlevr kentañ a-zivout ar yezh-se eo.</ref>. E Porth Ia [[1722]] ne veze komzet nemet gant ar besketaerion hag ar vengleuzerion<ref name="Ellis 19" />.<br> Al lenneg kerneveurat [[William Borlase]] ([[1695]]-[[1772]]) a embannas e [[1754]] en e ''Antiquities of Cornwall'' ur c'heriaoueg kerneveurek peogwir e felle dezhañ "ober un dra ziaes-tre : adkavout ur yezh kollet"<ref>{{en}} Pool, P.A. S.. ''William Borlase''. Royal Institution of Cornwall, 1986.</ref>.<br> Er bloaz [[1746]], an amiral Samuel Barrington a gasas gantañ ur martolod kerneveureger da Vreizh ; war an distro e skrivas d'e vreur an istorour [[Daines Barrington]] ([[1727]]/[[1728|28]]-[[1800]]) e voe komprenet diouzhtu ar martolod gant Breizhiz. An istorour e-unan a yeas e [[1768]] da atersiñ [[Dolly Pentreath|Doaryte Pentreath]] (~[[1692]]-[[1777]]) e [[Porthenys]], ha diwar e zanevell e teu ar vojenn a gont e vije bet an it. Pentreath an den diwezhañ o c'haout ar c'herneveureg da yezh-vamm.<ref>D. Pentraeth a ouie un tamm saozneg, nemet e nac'he respont er yezh-se : <q>&nbsp;''My ny vynnav kewsel Sowsnek !&nbsp;</q> "Me ne vennan (ket) kaozeal saozneg !" e veze kustum da lavaret.</ref> Meur a zen a zisklêrias bout kerneveuregerion goude marv D. Pentraeth, en o zouez an ao. Thompson eus Truru a skrivas unan eus tri bezkrivadur an it. Pentreath (e saozneg)<ref>{{en}} Spriggs, Matthew. ''The Three Epitaphs of Dolly Pentreath''. In : ''Cornish Studies'' 18(1), 2010, {{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/272209089_The_Three_Epitaphs_of_Dolly_Pentreath |title=pp. 203-224|accessdate=21/03/2022}}</ref>. E [[1790]] e voe embannet ''Archæologia Cornu-Britannica'' [[William Pryce]] ([[1735]]-1790) m'emañ yezhadur ha geriaoueg fonnus E. Lhuyd, ha meur a skrid kerneveurek ouzhpenn.<ref>{{en}} {{kw}} {{cite web|url=https://archive.org/details/archaeologiacor00prycgoog/page/n4/mode/2up |title=''Archæologia Cornu-Britannica''|accessdate=21/03/2022}}</ref> Peogwir en devoa W. Pryce lakaet labour E. Lhuyd dindan e anv-eñ e voe tamallet dezhañ bout ur goubreizher gant ur studier war an [[euskareg]], ar brezhoneg hag ar c'herneveureg, ar priñs [[Louis-Lucien Bonaparte]] ([[1813]]-[[1891]])<ref>Arc'hantet en devoa un embannadur e [[1857]] e [[Londrez|London]] eus troidigezh wenedek {{cite web|url=https://archive.org/details/bub_gb_dOVUAAAAcAAJ/page/n7/mode/2up |title=Aviel sant Vazhe gant Christoll Terrien|accessdate=21/03/2022}}</ref> Talvoudus-kenañ e oa bet labour spis W. Pryce koulskoude, rak diwarnaén e c'hallas al lenneg [[Edwin Norris]] ([[1795]]-[[1872]]) embann e [[1859]] div levrenn an ''Ancient Cornish drama'', da lavaret eo an ''Ordinalia'' e kerneveureg hag e saozneg.<ref>{{kw}} {{en}} {{cite web|url=https://archive.org/details/ancientcornishdr01norruoft/page/n3/mode/2up |title=''Ancient Cornish drama'', levrenn 1|accessdate=21/03/2022}}</ref>{{,}}<ref>{{kw}} {{en}} {{cite web|url=https://archive.org/details/ancientcornishdr02norruoft/page/n3/mode/2up |title=''Ancient Cornish drama'', levrenn 2|accessdate=21/03/2022}}</ref> An [[Dispac'h Greantel]] a ziorroas mengleuzioù e Kernow, ar pezh a gasas ar c'herneveureg da get pe dost : den ne zalc'he soñj anezhi er c'hêrioù brasoc'h-brasañ ha pinvidikoc'h-pinvidikañ, an [[hent-houarn|hentoù-houarn]] hag an hentoù nevez a zegasas mui-ouzh-mui a Saozon, ha Kerneveuriz o-unan a zisoñjas o yezh hag o sevenadur evit doare. Kalz gerioù kerneveureg a chomas e saozneg Kernow evelato.<br> Nemet ez eus bet renablet kerneveuregerion a-vihanik a-hed an {{XIXvet kantved}} gant lenneion, Robert Williams (en devoa kavet an dornskrid ''Beunans Meriasek'') ha [[Frederick W. P. Jago]] en o zouez. Gant R. Williams e voe embannet ''Lexicon Cornu-Britannicum'' e [[1865]], ur geriadur kerneveureg-saozneg gant heñvelsterioù e kembraeg, brezhoneg, iwerzhoneg, [[gouezeleg Skos]] ha [[manaveg]]<ref>{{en}} {{kw}} {{cite web|url=https://archive.org/details/lexiconcornubrit00willuoft/page/n5/mode/2up|title=''Lexicon Cornu-Britannicum''|accessdate=21/03/2022}}</ref> ; F. Jago a embannas ur geriadur kerneveureg-saozneg e [[1887]]<ref>{{en}} {{kw}} {{cite web|url=https://archive.org/details/EnglishCornishDictionary/page/n5/mode/2up|title=Geriadur F. W. P. Jago|accessdate=21/03/2022}}</ref>. Pouezus-kenañ e voe labour al lenneion-se, hogen nebeut a verzh a reas er-maez eus metoù o c'henseurted abalamour d'an enkadennoù armerzhel a sankas Kernow er baourentez adalek kreiz ar c'hantved : diezhomm e oa ar mengleuzioù, rak marc'hatmatoc'h e oa enporzhioñ [[staen]] pe [[kouevr[gouevr]]] eus lec'hioù all en [[Impalaeriezh Breizh-Veur]], kudennoù bras a voe gant [[gounezerezh]] ha [[peskerezh]] ar vro er [[bloavezhioù 1870]]. <q>&nbsp;''Pysk, sten ha cober !''&nbsp;</q> ("Peskes, staen ha kouevr !") e oa yec'hedoù hen Kerneveuriz ; da <q>&nbsp;Pri [[Sina]] ha touristed !&nbsp;</q> e oa troet er [[bloavezhioù 1920]]<ref>Ellis 1971, p. 23.</ref>. ===An distro=== {{Quotation|''Ny a-yl gweles hag aswon bos an tavas kernewek tavas coth, ha trueth yu y-vos kellys.''<br><q>&nbsp;Ni a c'hall gwelet hag anzav ez eo ar yezh kerneveurek ur yezh kozh, hag un druez eo e vefe kollet&nbsp;</q>|Peter Beresford Ellis, ''The story of the cornish language'', p. 1}} A-c'houde penn-kentañ an {{XXvet kantved}} ez eus tud hag a glask lakaat ar yezh-se da vevañ en-dro, dreist-holl e lidoù [[kristeniezh|kristen]], kentelioù evit an dud vras pe evit ar vugale er skolioù kentañ-derez hag er skolioù eil-derez. Evel-se, meur a gantad tud o deus desket un tammig kerneveureg da nebeutañ, ha miliadoù o deus bet darempred gant an traoù-se. Bep bloaz e vez skrivet muioc'h a levrioù er yezh-se ; bremañ ez eus muioc'h a levrioù e kerneveureg nevez eget a levrioù kozh e kerneveureg. <!--Laret e vez ez eus 1500 a dud pe war-dro hag a c'hell komz flour e kerneveureg. Lod zo bet desavet er yezh-se memes : bugale emsaverien ar c'herneveureg eo ar re-se.--Daveenn ebet--> == Doareoù-skrivañ == C'hwec'h doare-skrivañ a vez implijet hiziv an deiz. * An hini koshañ, '''[[Kernewek Unys]]''' ("kerneveureg peurunvan"), zo bet savet war batrom skritur an testennoù eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}}. Ijinet eo bet gant [[Robert Morton Nance]] e [[1929]]. * An hini implijetañ, '''[[Kernewek Kemmyn]]''' ("kerneveureg kumun"), hag a vez graet gantañ gant 90% eus ar gerneveuregerien d'an nebeutañ, zo bet savet gant [[Ken George]] er bloavezhioù [[1980]]. Klasket en deus Ken George chom an tostañ ar gwellañ ouzh [[fonologiezh]] ar c'herneveureg krenn evel ma'z eo bet adkrouet en e dezenn ("''The Pronunciation and Spelling of Revived Cornish''", 1986). Nac'hañ a ra kerneveuregerien zo ober gant Kernewek Kemmyn, sañset "re [[brezhoneg|vrezhonek]]" hervezo. * E 1995 en deus krouet [[Nicholas Williams]] an trede doare-skrivañ, '''[[Kernowek Unys Amendys]]''' ("kerneveureg peurunvan kempennet") en ur reizhañ fazioù bet graet gant Nance. * Tud all a soñj dezho e vefe gwelloc'h chom tost ouzh yezh an {{XVIIIvet kantved}}. Ober a reont gant ur skritur saoznekaet hag a vez graet '''[[Kernuack Nowedga]]''' ("kerneveureg modern") anezhañ. * Implijout a ra ar barzh kerneveureger [[Tim Saunders]] ur sistem ijinet gantañ e-unan hag a zo ur seurt mesklaj kemmyn-brezhonek. * E [[2008]] e voe lakaet an '''FSS''' (''Furv Skrifys Savonek'') da zoare-skrivañ ofisiel ar yezh gant ''Keskowethyans an Taves Kernewek'', da vezañ implijet er skolioù hag er melestradurezh. Anavezout a ra an FSS div "rannyezh" a-vremañ, an eil diazezet war ar c'hrenngerneveureg hag eben war ar c'herneveureg diwezhat. == Yezhadur == Hañval-bras ouzh hini ar [[brezhoneg]] eo [[ereadurezh]] ar c'herneveureg. Hañval ouzh hini ar brezhoneg eo ar [[fonetik]] ivez, met henaekoc'h eo. Ar gerioù zo dishañvaloc'h ; neoazh, gerioù ar c'herneveureg zo hañvaloc'h ouzh re ar brezhoneg evit ouzh re ar [[kembraeg|c'hembraeg]] ; bout zo lod-kaer a c'herioù ha na vezont kavet nag e kembraeg, nag e brezhoneg, ha gerioù amprestet diàr ar [[saozneg]] (saozneg ar [[Krennamzer|Grennamzer]] pe an amzer a-vremañ) zo c'hoazh ivez. == Ur skrid krenngerneveurek == * Setu amañ poz kentañ ur varzhoneg krenngerneveurek eus ar {{XVvet kantved}}, ''Passyon agan Arluth'' ("Pasion hon Aotrou"), diwar an dornskrid Harleian N. 1782 hag a zo miret er British Museum e London ; gant [[Goulven Pennaod]] ez eo bet aozet e nevezkerneveurek ha troet e brezhoneg<ref>''Passyon agan Arluth'', Preder, kaier 232-234, Here-Kerzu 1978.</ref>. {| align="center" |- valign="top" | style="padding-right:20px;" | <poem> '''Tays ha mab han speris sans''' '''wy abys a levn golon''' '''Re wronte zeugh gras ha whans''' '''ze wolsowas y basconn''' '''Ha zymmo gras ha skyans''' '''the zerevas par lauarow''' '''may fo ze thu ze worthyans''' '''ha sylwans zen enevow''' </poem> | style="padding-right:20px;" | <poem> ''Tas ha Map ha'n Spyrys Sans'' ''Why a bys a lun golon'' ''Re wrontyo dheugh gras ha whans'' ''Dhe wolsowes y Bassyon'' ''Ha dhymmo gras ha skyans'' ''Dh'y dheryvas par del won'' ''May fo dhe Dhew dh'y wordhyans'' ''Ha sylwans dhe Crystenyon'' </poem> | <poem> Tad ha Mab ar Spered Santel A bedfet a wir galon Da aotren deoc'h gras ha c'hoant Da selaou e Basion Ha din-me gras ha skiant Da zanevell hevelep lavarezhoù Evit ma vo bri da Zoue Ha [[salvidigezh]] da'n eneoù </poem> |} == Un destenn e kerneveureg == * Penn-kentañ an destenn grenngembraek ''[[Pwyll]] Pedeuic Dyued'' troet e kerneveureg ; skritur ''Kernewek Unys''. {| align="center" width="80%" |- valign="top" | style="padding-right:20px;" | ''Pwyll Pensevyk Dyved o arluth war seyth keverang Dyved. Hag ef ow tryga yn Arberth, y ben-lys, whans o dhodho mos helghya. An ran a'y dyr a vynna helghya o Glyn Cuch, ha'n nos-na ef eth war y hens a Arberth ha dos bys dhe Llwyn Diarwyd. Hag ena y fu an nos-na. Ha ternos, yn yowynkneth an jeth, sevel a wruk ha dos dhe Lyn Cuch, rak dyllo y gun y'n cos. Y whethas an corn ha dalleth an helva, ha holya y helgun, ha kelly y gescowetha. Hag ef ow colsowes orth lef y vagas-hel, y clewas lef nep bagas aral hag y nyns ens unlef, hag yth esens ow tos erbyn y vagas-ef.'' | Hag ef a welas lanergh y'n cos, o leven y don. Ha pan dheth y helgun dhe vyn an lanergh, ef a welas carow arak an bagas-hel aral. Hag yn ogas dhe gres an lanergh, otena'n bagas esa war y lergh ow talghenna ynno ha'y dewla dhe'n dor. Ena y fyras orth lyw an cun, hep predery a vyras orth an carow. Hag a'n helgun oll re welsa y'n bys, bythqueth ny welsa cun o unlyw gansa-y. Ha'ga lyw o gwyn golow splan ha'ga dywscovarn o cough. Ha kepar del derlentry gwynder an cun yndella y terlentry coughter aga dywscovarn. Gans henna ef a gerdhas dhe'n cun ha chassya dhe ves an re na a lathsa an carow, ha bosa y gun y honen war an carow. |} == Keñveriañ ar C’herneveureg gant ar yezhoù predenek all == [[Restr:Dorothy Pentreath.jpg|thumb|upright=1.4|<div style="text-align:center;">Dorothy Pentraeth<br><small>Engravadur diwar gouevr, 1781</small></div>]] * Setu amañ un daolenn evit keñveriañ geriaoueg ar [[Predeneg|yezhoù predenek]]. {| class="wikitable" |- ! Brezhoneg !! Kerneveureg<br><small>(Kernewek Kemmyn)</small> !! Kerneveureg<br>(FSS) !! Kembraeg |- | Butuniñ || Megi [ˈmɛˑɡɪ] ||''Megi''||''Ysmygu'' |- | C'hwibanañ || Hwibana [ʍɪˈbaˑna] ||''Hwibana ~ Whibana''||''Chwibanu'' |- | Er-maez || Yn mes [ɪnˈmɛːz] ||''Yn-mes''||''Allan/Mas'' |- | Gavr || Gaver [ˈɡaˑvəɾ] ||''Gaver''||''Gafr'' |- | Genoù || Ganow [ˈɡaˑnɔw] ||''Ganow''||''Genau'' |- | Gwenanenn || Gwenenenn [ɡwɛˈnɛˑnɛn] ||''Gwenenen''||''Gwenynen'' |- | Gweuz || Gweus [ɡwœːz] ||''Gweus''||''Gwefus'' |- | Gwiñver || Gwiwer [ˈɡwiˑwɛɾ] ||''Gwiwer''||''Gwiwer'' |- | Hiziv || Hedhyw [ˈhɛˑðɪw] ||''Hedhyw''||''Heddiw'' |- | Kador || Kador [ˈkaˑdɔɾ] ||''Kador ~ Cador''||''Cadair'' |- | Keuz || Keus [kœːz] ||''Keus''||''Caws'' |- | Kouezhañ || Koedha [ˈkoˑða] ||''Kodha ~ Codha''||''Cwympo'' |- | Niver || Niver [ˈniˑvɛɾ] ||''Niver''||''Rhifyn'' |- | Perenn || Perenn [ˈpɛˑɾɛn] ||''Peren''||''Peren'' |- | Skol || Skol [skɔˑl] ||''Skol ~ Scol''||''Ysgol'' |- | Sterenn || Sterenn [ˈstɛˑɾɛn] ||''Steren''||''Seren'' |- | Ti || Chi [ʧiː] ([[Kernuack Nowedga|KN]]: [ʧəj]) ||''Chi ~ Chei''||''Tŷ'' |- | Deskiñ || Desky [dœˑski] ||''Dysky''||''Dysgu'' |} * Setu amañ ur ganaouenn gerneveurek troet e brezhoneg. {| align="center" |-valign="top" | style="padding-right:25px;" | <poem> Briel ha mata... tressa... peswara... pympves... hweghves... seythves... A dus eus ena war an treth a wel an kogow ma... Hag omdidhana oll an jedh heb let na payn na pla... Gwrewgh perthi kov ahanan-ni a weyth ha dydh ha nos,... On parys prest erbynn an kri “Towl ros ! Towl ros ! Towl ros !”... Yn awel, glaw hag ergh ha rew an kerdyn ni a hal... Na bysow kromm na brehow brew ny lest dhyn rag an hwel... Ha hwi yn agas gwelyow tomm ow koska kudhys klos... Gostydh on ni dhe derros tromm, rag karrek, mor ha fros... Gwrewgh dybri agas pysk ytho, y’n bosti po yn tre... Hag ewlbos uhel re’gas bo ! Ha byner re bo le ! </poem> | <poem> ''Ur brezhell hag e vignon... trede... pevare... pempvet... c’hwec’hvet … seizhvet …'' ''A dud a zo eno war an draezhenn a wel ar bagoù-mañ...'' ''Dalc'hit soñj ac’hanomp-ni, a labour deiz ha noz,...'' ''Ha ne reont 'met diduiñ e-pad an deiz hep nep redi na poan na kleñved...'' ''Omp prest ouzh ar huch “Taol roued ! Taol roued ! Taol roued !”...'' ''En avel, glav hag erc’h ha riv ni a sach ar gordennoù...'' ''Na bizied kromm na brec’hioù brev ne dalc’h deomp ouzh an trevell...'' ''Ha c’hwi en ho kweleoù tomm o kousket kuzhet klok...'' ''Kostez omp-ni d’an dorosenn drumm, rak karreg, mor ha froud...'' ''Grit debriñ ho pesk eta, en ostaleri pe en ti...'' ''Hag ilboued uhel ho pefe ! Ha bihanoc’h ne devoe morse !'' </poem> |} == Mont pelloc’h ganti == * ''A Grammar of Modern Cornish'', Wella Brown {{ISBN|1902917006}} * ''New Cornish Dictionary/Gerlyver Noweth Kernewek'', [[R. Morton Nance]] {{ISBN|1901409031}} * ''Vocabularium Cornicum: Gerva Kernewek Koth'', [[Jose Calvete]] {{ISBN|1902917413}} * ''Gerlyvrik kernewek/sowsnek – Mini-dictionary English/Cornish'', Ken George, Kesva an Taves Kernewek / [[Yoran Embanner]], 2005 {{ISBN|978-2-914855-11-2}} ;Oberennoù e ti [[Imbourc’h]] *''Ann tri Ofyg'', levrig pedennoù e kerneveg en implij en Iliz anglikan niv. 185 1985 ; *''Koen ann Arloedh'', levrig-oferenn niv. 06/1 1987 ; *''Alc’hwez ar c’herneveg eeun'', gant [[Ken George]], 40 p., ha troidigezh ger-ha-ger e brezhoneg eus al levr pedennoù kerneveg embannet a-ziforc’h niv. 186 1985 ; *''Penaos e varvas ar c’herneveg ?'' Gant [[P.A.S. Pool]] ha Ken George niv. 187-188, 62 p.; *''Geriadur arnevez Kernaouek-brezhonek ha Kernaouek-Saoznek'', gant [[Tim Saunders]] niv. 237/1 1989, 80 p.; *''Diorreadur ar c’hernaoueg'', gant Ken George niv. 276, 30 p. ==Lennegezh troet e kerneveureg== *''An Hobys'', gant J.R.R. Tolkien {{ISBN|978-1-78201-089-0}} *''An Profet'', gant Kahlil Gibran {{ISBN|978-1-78201-287-0}} *''An Testament Nowyth'', an Testamant Nevez {{ISBN|978-1-78201-284-9}} *''Aventurs Alys in Pow an Anethow'', gant Lewis Carroll {{ISBN|978-1-78201-286-3}} *''Aventurs Pinocchio: Whedhel popet'', gant Carlo Collodi {{ISBN|978-1-78201-237-5}} *''Devôcyon dhe Greryow'', gant Alan M. Kent {{ISBN|978-1-478201-305-1}} *''Dracùla hag Ôstyas Dracùla'', gant Bram Stoker {{ISBN|978-1-78201-190-3}} *''Jane Eyre'', gant Charlotte Brontë {{ISBN|978-1-78201-278-8}} *''Kepar ha Cyta Encledhys'', gant Matthi ab Dewi {{ISBN|978-1-478201-297-9}} *''Pystrior Marthys Pow Òz'', gant L. Frank Baum {{ISBN|978-1-78201-203-0}} ==Levrlennadur== *{{br}} Even, Arzel (1962). ''Istor ar yezhoù keltiek'', levrenn 1, pp. 171-202. Lesneven : Hor Yezh, 1987 *{{en}} [[Peter Berresford Ellis|Ellis, Peter Berresford]] (1971). ''[https://web.archive.org/web/20220705225116/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_214/the__story__of__the__cornish__language.pdf The story of the Cornish language]''. [[Truru]] : Tor Mark Press, 1990 {{ISBN|978-0-85025-310-8}} *{{en}} Ellis, Peter Berresford. ''The Cornish language and its Literature''. Abingdon-on-Thames : Routledge, 1974 {{ISBN|978-0-7100-7928-2}}. *{{en}} [[Iwan Wmffre|Wmffre, Iwan]]. ''Late Cornish''. München : Lincom Europa, 1999 {{ISBN|978-3-89586-122-2}}. *{{en}} Ball, Martin & Muller, Nicole. ''The Celtic Languages''. Abingdon-on-Thames : Routledge, 2009 {{ISBN|978-0-203-88248-1}}. == Liammoù diavaez == {{Wikeriadur}} * {{en}} {{kw}} {{cite web|url=https://www.cornwall.gov.uk/cornishlanguage/|title=The Cornish Language — Cornwall Council|accessdate=07/08/2025}} * {{kw}} {{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20080514132038/http://www.moderncornish.co.uk/cornish_texts.html|title=Late Cornish texts|accessdate=07/08/2025}} * {{en}} Ferdinand, Siarl (2013), {{cite web|url=https://www.academia.edu/5323710/A_Brief_History_of_the_Cornish_Language_its_Revival_and_its_Current_Status|title=A Brief History of the Cornish Language, its Revival and its Current Status, E-Keltoi, Vol. 2, 2 Dec. pp. 199–227|accessdate=07/08/2025}} * {{kw}} {{en}} {{cite web|url=http://www.cornish-language.org/|title=Kowethas an yeth Kernewek|accessdate=07/08/2025}} * {{kw}} {{en}} {{cite web|url=https://www.agantavas.com/|title=Agan Tavas|accessdate=07/08/2025}} * {{kw}} {{en}} {{cite web|url=https://anradyo.com/ |title=Radyo an Gernewegva|accessdate=07/08/2025}} ;Goulenn un droidigezh * {{en}} {{kw}} {{cite web|url=https://www.cornwall.gov.uk/cornishtranslation|title=Online Translation Request Service|accessdate=07/08/2025}} ;Deskiñ, abadennoù e kernoweg, filmoù ha sonerezh * {{en}} {{kw}} {{cite web|url=https://gocornish.org|title=Go Cornish|accessdate=07/08/2025}} * {{en}} {{kw}} {{cite web|url=https://speakcornish.com|title=Speak Cornish|accessdate=07/08/2025}} == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} {{Keltia}} {{Kerneveur}} {{Yezhoù predenek}} {{porched yezhoù}} [[Rummad:Yezhoù ar Rouantelezh Unanet]] [[Rummad:Kerneveureg]] [[Rummad:Yezhoù predenek]] [[Rummad:Kernev-Veur]] a76nw0twvi6g5zpavtbz7nf4i2fuiqp 0 2596 2192255 2170648 2026-06-02T01:09:22Z CommonsDelinker 424 Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Helium_atom_(not_to_scale).svg]] e-lec’h Atom.svg gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Naming according meaning. 2192255 wikitext text/x-wiki {|class="infobox" style="font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|Atomenn|808080|talbenn fizik|fff}} |- align="center" !colspan="2" | [[Restr:Helium atom (not to scale).svg|220px]]<br>Atomenn [[heliom]] |- |colspan="2" | {{Legend|#fe5050|Daou [[Proton|broton]]}}{{Legend|#0f3|Daou [[neutron]]}}{{Legend|#ff3|Daou [[elektron]]}} |- bgcolor="#808080" ! colspan="2" style="color:#fff;" | Renkadur |- align="center" | colspan="2" | Lodenn vihanañ un [[elfenn gimiek]] |- bgcolor="#808080" ! colspan="2" style="color:#fff;" | Perzhioù |- |'''Mas''' || [[mas atomek]] |- |'''Karg tredanel''' || 0 [[Coulomb|C]] |- |'''Treuzkiz''' || [[1 E-11 m|10pm]] → [[1 E-10 m|100pm]] |} Elfennoù diazez an danvez eo an '''atom'''<ref>Un anv-stroll eo '''atom''', ''atomenn'' an unanderenn anezhañ.</ref>. Diouzh savboent ar gimiezh ez eo an atomenn, dre dermenadur, lodenn vihanañ ur [[korf eeun|c'horf eeun]] a c'hell kediañ gant unan all. Dont a ra ar ger eus an [[henc'hresianeg]] ατομος, ''atomos'', « na c'heller ket rannañ ». Da veno [[Prederouriezh|prederourien]] c'hresian eus an [[henamzer]] e oa an atomenn an elfenn materi vihanañ. Implijet e vez meizad an atomenn gant an damkaniezhioù liesseurt a ro tu da zisplegañ perzhioù [[fizik]]el ar [[materi]], peurgetket en e stadoù [[gaz]]us ([[kenwaskablentez]] ar gazoù), [[dourenn]]ek ha [[solud (stad)|solut]] (aozadur ar [[kristal|c'hristalioù]]). E [[kimiezh]] ez eo an atom an elfennoù diazez. Mont a reont d'ober ar [[materi]] ha furmet e vez ar [[molekulenn|molekulennoù]] ganto : disrannus e chom an atom e-pad ar [[reaktadenn gimiek|reaktadennoù kimiek]] (pa lakaer a-gostez an eskemmoù [[elektron]]où gwiskad diavaez). Padal, abaoe penn kentañ an {{XXvet kantved}} ez eus bet lakaet anat gant arnodoù [[fizik nukleel]] ez eus [[partikulenn (fizik)|partikulennoù]] diazez a vez furmet an atom ganto. == Dezverkoù an atom == Ar pep brasañ eus mas un atomenn a vez kreizennet e-barzh ur volum bihan-bihan (treuzkiz war-dro 10^-15 m) : an [[nukleüs (an atomoù)|nukleüs]] a c'hoarvez eus daou seurt partikulennoù damheñvel, anvet [[nukleon|nukleonoù]]. * An [[neutron|neutronoù]], partikulennoù dezho ur garg tredantel null, hag ur mas kevatal da<blockquote>m_n'' = 1,674 95<small>[[notadur skiantel|×]]</small>10^-27 [[kilogram|kg]]</blockquote> * Ar [[proton|protonoù]], partikulennoù dezho ur garg '''pozitivel''' kevatal da<blockquote>''e'' = 1,602 189<small>×</small>10^-19 [[coulomb|C]]</blockquote> hag ur mas kevatal da<blockquote>''m_p'' = 1,672 65<small>×</small>10^-27 kg</blockquote> Dre m'eo tost-tre mas ar protonoù da hini an neutronoù ez eo aes dezverkañ an nukleüsoù dre o niver a nukleonoù, anvet ''niver mas''. Tro-dro d'an nukleüs ez eus ur « goumoulennad » partikulennoù peurheñvel, an [[elektron|elektronoù]] ; treuzkiz ar « goumoulenn elektronek », war-dro un [[angström]] (10^-10 m) a glot gant hini an atomenn. Ur garg tredanel '''negativel''' o deus an elektronoù, kevatal da<blockquote>''e'' = 1,602 189<small>×</small>10^-19 C</blockquote> ha kevatal da hini ar protonoù dre o zalvoud absolut ; kalz bihanoc'h eo o mas eget hini an nukleonoù<blockquote>''m_e'' = 9,109 53<small>×</small>10^-31 kg</blockquote> Neptu eo karg tredanel an atomennoù peogwir eo kevatal niver elektronoù (karget ent-negativel) ar « goumoulenn elektronek » d'an niver a brotonoù (karget ent-pozitivel) a furm an nukleüs. Dre se en em null ar c'hargoù tredanel diouzh ur savboent meurselladel. Gallout a ra an atom dont da vezañ karget ent-tredanek dre c'hounid (dont a ra ar garg da vezañ negativel) pe dre goll (dont a ra ar garg da vezañ pozitivel) unan pe meur a elektron : komzet e vez neuze eus [[ion|ionoù]]. Perzhioù fizikel ha kimiek an atomoù zo da gentañ-penn diouzh an niver a brotonoù a zo en o nukleüs. Dre se e vez renket an atom hervez an niver-se, anvet [[niver atomek]]. * Graet e vez "korf simpl" pe "[[elfenn gimiek]]" eus ar materi kenaozet gant un niver bennak a atomennoù, dezho ar memes niver atomek. * Graet e vez [[izotop|izotopoù]] eus atomoù, dezho ar memes niver atomek, met niveroù mas disheñvel (niver a neutronoù disheñvel). Urzhiet eo bet an elfennoù kimiek naturel pe gevanaozet liesseurt hervez o ferzhioù e-barzh [[taolenn beriodek an elfennoù]]. == Patromoù an atom == A-hed Istor ar skiantoù ez eus bet diorroet meur a batrom eus an atom, bep ma veze dizoloet perzhioù ar materi. Hiziv an deiz e vez implijet meur a batrom disheñvel, rak kemplezh a-walc'h eo ar patrom nevesañ, ha gant patromoù "kozh" pe damfaos, met simploc'h, e vez aesoc'h kompren, ha dre se, deskiñ ha prederiañ. === Istor patromoù an atom === Abaoe an henamzer c'hresian e soñje d'an dud e c'helle ar materi freuzañ a-dammoù bihan betek kaout greun na c'hellent ket bezañ freuzet ken, evel «&nbsp;poultr er gouloù&nbsp;» e oa. Gant arnod [[Ernest Rutherford|Rutherford]] e voe tizhet ar c'hreunenn-se : dihentet e vez ar [[partikulenn alfa|partikulennoù alfa]] pa dreuzont ar materi, dre se e c'hellor gouzout penaos eo renket ar «&nbsp;poultr&nbsp;»-se. * [[1675]] : [[Jean Picard]] a wel ul luc'hañs gwer pa hej ur gorzenn [[aerbouezer]] ; un nebeud kantvedoù war-lerc'h e tizoloer eo an tredan statik hag an aezhennoù [[bevargant]] pennkaoz d'an dra-se. * [[1854]] : [[Geissler]] ha [[Plücker]] a zizolo ar skinoù katodek, skinoù gwer luc'hus pa vez krouet ur voltadur bras e-barzh ur glogorenn a zo bet pompet an aer diouti (gwask gazoù gwan) ; er mod-se e ijinont al lamp [[diskarg (elektrek)|diskarg]] a vez sklêrijennet gantañ ar gourmarc'hadoù gant gouloù gwenn hag ar straedoù gant gouloù orañjez (lampoù [[sodiom]]). * [[1897]] : [[Joseph John Thomson|J. J. Thomson]] a laka anat eo kenaozet ar skinoù kotdek-se gant partikulennoù dezho ur garg negativel tennet diouzh ar materi, ha dizoleiñ a ra evel se an [[elektron]] ; dielfennadur kentañ an atom eo. * [[1900]] : [[Max Planck]] a ziskouez kementadiñ an eskemmoù energiezh er materi (enklaskoù war ar [[korf du|c'horf du]]). * [[1911]] : [[arnod Rutherford]] : bombezañ a ra ur follenn [[aour]] gant partikulennoù alfa (nukleüsoù [[heliom]], dezho ur garg pozitivel, gounezet dre skinoberiegezh) ; diwar se e tezastum ez a ar pep brasañ eus ar partikulennoù war-eeun, setu eo ar materi «&nbsp;leun a doulloù&nbsp;», met lod anezho a vez dihentet hag a ra un hanter-dro zoken, setu en em gavont gant enezennoùigoù materi kreizennet-kenañ, dezho ur garg pozitivel (en em ziboulsañ an eil egile a ra ar c'hargoù pozitivel). Diwar se e sav e batrom koskorel : kenaozet eo an atom gant un nukleüs pozitivel bihan-kenañ ha gant elektronoù a dro tro-dro dezhañ ; ur gudenn vras a sav gant ar patrom-se : pa droont e rankfe an elektronoù koll energiezh dre skinadur, ha neuze kouezhañ war an nukleüs. * [[1913]] : [[Niels Bohr]] a vod meizadoù Planck ha Rutherford en e batrom : skinoù (radiusoù) termenet a zo gant orbitennoù an elektronoù, n'eus nemet un nebeud orbitennoù «&nbsp;aotreet&nbsp;», evel-se e klot an eskemmoù energiezh kementadet gant lammoù etre orbitennoù termenet, ha pa vez an elektron war an orbitenn izelañ n'hell ket diskenn izeloc'h ha kouezhañ war an nukleüs (met ne vez ket displeget perak gant ar patrom-mañ). * [[1914]] : gant arnod Franck hag [[Gustav Hertz|Hertz]] e vez kadanaet patrom Bohr : bombezañ a reont aezhennoù bevargant gant elektronoù ; bewezh e vez kollet ar memes energiezh fiñvel gant an elektronoù a dreuz an aezhennoù. * [[1924]] : [[Louis de Broglie]] a arlaka an dualder gwagenn-korpuskulenn. * [[1926]] : [[Erwin Schrödinger|Schrödinger]] a ro ur patrom eus an elektron e-giz ur wagenn, n'eo ket an elektron en atomenn ur voullenn ken, met ur «&nbsp;goumoulenn&nbsp;» a vez gronnet an nukleüs ganti ; en eneb d'ar patromoù all ez eo stabil hennezh, peogwir ne vez ket kollet energiezh gant an elektron. === Patromoù diamzeret === Re bell diouzh ar wirionez emañ ar patromoù diskouezet amañ dindan evit bezañ implijet. Diskouezet e vezont amañ en abeg d'o zalvoudegezh a-fet istor. ==== Patrom J.J Thomson pe patrom ar farz-forn (''plum-pudding'') ==== Gant dizoloadenn an elektron e 1897 e ouied e oa savet ar materi diwar div lodenn : an eil negativel, an elektronoù, hag eben pozitivel. Er patrom ijinet da neuze gant [[Joseph John Thomson]] e veze soubet an elektronoù, anezho partikulennoù lec'hiet, e-barzh ur «&nbsp;soubenn&nbsp;» bozitivel, evel ar prunev er [[farz forn]] (pe ar ''plum-pudding'' evit ar saozon). Diwiriekaet e voe ar patrom-mañ e 1911 gant arnod unan eus e studierien gozh, [[Ernest Rutherford]]. ==== Patrom planedel Rutherford ==== Gant arnod Rutherford, e 1911, e vez anataet n'eo ket «&nbsp;ledet&nbsp;» ar c'hargoù pozitivel etre an elektronoù, met kreizennet int e poentoù munut. Bombezañ a reas ur follenn aour gant ur bann partikulennoù alfa (nukleüsoù heliom, dezho ur garg pozitivel). Evezhiañ a reas e veze dihentet un nebeud anezho tra ma veze treuzet ar follenn gant un toullad mat anezho. Ma vije bet an atomoù evel ma vezent deskrivet gant patrom Thomson, n'o dije ket ranket treuziñ anezhi.<br> Ijinañ a ra neuze Rutherford ar patrom koskorel : kenaozet eo an atom gant un nukleüs pozitivel a dro elektronoù negativel en-dro dezhañ. Goullonder bras a zo etre an nukleüs, bihan-kenañ e-keñver an atom (war-dro 100&nbsp;000 gwezh), hag e elektronoù.<br> Buan-tre e voe kavet sioù er patrom-se gant [[kevatalennoù Maxwell]] eus un tu, a ziouganent e vez skignet energiezh gant kement karg a vez buanaet, ha gant an arnodoù a ziskouez kwantifiadur al liveoù energiezh eus un tu all. === Patromoù anrik met implijet alies === ==== Patrom ar sferennoù kalet ==== Ar bouloù andistummadus eo ar patrom simplañ evit taolennañ an atomoù. Graet e vez gant ar patrom-mañ e [[kristalografiezh]]. Ar molekulennoù a c'hell bezañ gwelet evel meur a voul stok-ha-stok, ar c'hristalioù evel bouloù berniet an eil war eben. A-wezhioù e vez graet gant un taolennadur «&nbsp;diskloz&nbsp;» : taolennet e vez an atomoù evel bouloùigoù, ichou etrezo, ereet gant linennoù. Gant se e vez lakaet war-wel an durc'hadurioù pennañ hag ar c'hornioù. [[Restr:Atom start distart.svg|thumb|upright 2.5|center|Patrom ar sferennoù kalet evit deskrivañ atomennoù : ur volekulenn dour hag ur strinkenn diñsek he zalioù kreizet, start ha distardet]] Klotañ a ra mat ar patrom-mañ gant perzhioù 'zo eus ar materi, da skouer an diaes m'eo gwaskañ an dourennoù hag ar soludoù, pe ar fed eo lintr-mat talioù ar c'hristalioù. Met n'hell ket displegañ perzhioù all avat, da skouer stumm ar molekulennoù : ma n'eus durc'hadur pennañ ebet d'an atomoù, penaos displegañ ez eus ur c'horn resis d'an ereadoù kimiek ? ==== Patrom Bohr ==== Gant Niels Bohr e voe diorroet ur patrom e 1913 diwar ar perzhioù anataet gant Planck ha Rutherford. E patrom ar sferennoù kalet ez eus un draezenn anterin, n'haller ket digompozañ, eus an atom. Padal e ouezer abaoe kreiz an {{XIXvet}} kantved e c'heller tennañ partikulennoù, dezho ur garg negativel, diouto : an elektronoù. E [[patrom Bohr]] eo kenaozet an atom gant un nukleüs, dezhañ ur garg pozitivel, ha gant elektronoù a dro en-dro dezhañ, tra ma n'hell skinoù (radiusoù) orbitennoù an elektronoù kemer nemet talvoudoù resis. Kreizennet-kenañ eo an nukleüs, dezhañ un diametr etre 10^-15 ha 10^-14&nbsp;m dre vras, ar pezh a sinifi eo kant mil gwezh betek ur milion a wezhioù bihanoc'h eget an atom ; ur garg elektrek pozitivel a vez douget gantañ. Bez eo ivez al lodenn bounnerañ eus an atom dre ma ya 99,95 % da nebeutañ eus mas an atom gant an nukleüs. Poentel eo an elektronoù, ar pezh a sinifi e tegemerer eo peuznull o skin (radius) (bihanoc'h eget ar pezh a c'heller istimañ). Ur garg negativel a vez douget ganto. Evit ma vefe helenn, n'eo a-skeul ar chema amañ dindan, nag e-keñver mentoù an nukleüs hag an elektronoù, nag e-keñver skinoù (radiusoù) an orbitennoù (notomp n'eo ket diouganet an niver a elektronoù war bep orbitenn gant ar patrom). [[Restr:Bohr atom animation 2.gif|frame|'''Patrom Bohr an atom''' : ur patrom planedennel m'o deus an elektron kelc'htroioù termenet. Un elektronenn a c'hall ober "lammoù kwantek prim eus an eil kelc'htro d'ezgile. Disperedet eo ar patrom-se.]] An doare-se da welet an atom a ro an tu da zeskrivañ ar fenomennoù [[spektrometriezh|spektrometrek]] diazez : penaos e vez euvret pe embannet hirderioù gwagenn (pe livioù) gouloù pe skinoù X 'zo. Rak dre ma n'hell an elektronoù treiñ nemet war orbitenoù termenet e lammont eus an eil orbitenn d'eben en ur euvriñ pe en ur embann ur c'hementad termenet a energiezh (''kwantom''). Pa zigompoz an atom e div lodenn, un nukleüs hag ur goumoulenn elektronoù, eo resisoc'h patrom Bohr eget patrom ar sferennoù kalet e-lec'h ma klot gorreenn ar sferenn gant orbitenn an elektronoù diavaez. Koulskoude ez eus un diaezamant bras gantañ evel gant an holl batromoù planedel : elektronoù war orbitenn en-dro d'an nukleüs zo kargoù buanaet, setu e rankfent skignañ energiezh,… ha kouezhañ war an nukleüs. Ne vez ket displeget furm ar molekulennoù gant ar patrom kennebeut. === Ar patrom a-vremañ : patrom Schrödinger === Ar patrom diorroet gant Erwin Schrödinger e [[1926]], ha da c'houde gant [[Paul Dirac]] e [[1928]] a ro tu da zisplegañ stabilded an atom. Er patrom-mañ, n'eo ket mui an elektronoù kanetennoù lec'hiet war orbitennoù, met ''koumoul probablentez bezañs''. Iskiz e c'hell bezañ ar sellboent nevez-se er penn kentañ. Koulskoude e teue an taolennadur kent eus an elektronoù (kanetennoù bihan) diouzh ar furmoù a veze gwelet er bed makroskopek, ha kaset hep prouenn ebet d'ar bed mikroskopek. Ret eo kaout soñj eo diazezet kement tra a ouezer diwar-benn an elektron war anatadurioù dieeun : tredan (red elektrek), tub katodek (pellwelerez)… Abaoe ar [[bloavezhioù 1930]] e vez patromet an elektron gant ur « [[mekanikerezh ar c'hwanta|fonksion gwagenn]] » a vez taolennet « douester ar brobablentez bezañs » gant karrezad he [[norm]]. Evit taolennañ a-dost perzhioù an elektron, n'eus nemet fonksionoù matematikel luziet. Meur a fizikour a vez digalonekaet c'hoazh gant an difetisadur-se. Emaomp o vont da glask reiñ ur skeudenn eus meizad ar fonkion gwagenn-se, a vo dibeurvat dre ret. Pa vez er-maez eus an atom e vez taolennet an elektron gant ur [[pakad gwagennoù]] a c'hell bezañ sellet outañ, betek ur serten poent, evel ur ganetenn vihan. Gant [[mekanikerezh ar c'hwanta]] e vez prouet en em led un hevelep pakad gwagennoù a-hed an amzer ; met pa vez stag ouzh un atom e peurvir an elektron struktur ar fonksion gwagenn stag ouzh an orbitenn dalc'het gantañ (keit ha ma ne vez ket strinket er-maez diouzh an atom). Setu e postul mekanikerezh ar c'hwanta n'eo ket furm (dianav) an elektron a vez peurviret, met integralenn ar brobablentez bezañs. Gant patrom Schrödinger emañ ''koumoul'' an elektronoù diseurt an eil e-barzh egile ; n'eus ket anv da daolenniñ pep elektron war e orbitenn evel ma veze graet gant patrom Bohr. Seul vuioc'h ma 'z eus partikulennoù peurheñvel, ''andifedapl'', eus an elektronoù. Diwar an [[efedoù eskemm]] e teuer da zegemer emañ pep elektron eus an atom war pep orbitalenn dalc'het war un dro (o klotañ gant un ardremmez elektronek roet). Neuze e c'heller taolennañ ionizadur an atom (tennadur un elektron diouzh an atom) gant ar brastres simplaet amañ dindan. [[Restr:Ejectelectron.svg|frame|center|Skeudenn eeunaet eus strinkadur un elektronenn diouzh ar goumoulennad elektron, hervez patrom Schrödinger]] == Liammoù diabarzh == * [[Reolenn an eizhad]] * [[Reaktadur kimiek]] {{Porched|Fizik}} == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Atom]] [[Rummad:Fizik nukleel]] [[Rummad:Skiant an dafaroù]] [[Rummad:Kimiezh]] [[Rummad:Fizik]] a5z1o2t5aupc4jpne8auin7ejnjxcws 0 16177 2192254 2148592 2026-06-02T00:57:35Z CommonsDelinker 424 Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Chapel_Sainte-Barbe_de_Moustoir-Lorho,_near_Theix-Noyalo_(48586760336).jpg]] e-lec’h Chapel_near_Theix-Noyal_(48586760336).jpg gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Cr 2192254 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Teiz | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = ''Theix'' | skeudenn = Château du Plessis-Josso.jpg | alc'hwez = Kenkiz Josoù. | ardamezioù = Blason ville fr Theix.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Gwened Tolpad]] | bro velestradurel = [[Bro Kêr-Wened]] | kanton = [[Kanton Sine|Sine]] | cp = 56450 | maer = Yves Questel | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2015]] | poblañs = 6946 | deiziad-poblañs = 2013 | gorread = 47.13 | hedred = -2.6547 | ledred = 47.6297 | uk = 25 | ubi = 2 | ubr = 107 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.theix.org/ www.theix.org] }} '''Teiz''' a oa ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Sine]] e [[departamant]] ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Theis'', 1387 ; ''Theys'', 1347, 1441 ; ''Theiz'', ''Theis'', 1453 ; ''Theis'', 1516 ; ''Thieix'', 1554 ; ''Laix'', 1558 ; ''Tehis'', 1630 ; ''Teis'', 1636 ; ''This'', 1654. ;Gerdarzh * Erwan Vallerie ː anv ur c'hloareg breton, "Dey", alese Saint-They. Ur sant breton e oa ''Taicus''. * Hervé Abalain ː pe deveret eus al [[latin]] ''̈texus'', ''taxus'' "ivin". == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Theix.svg|80px]] | :''Benet etre gul hag argant e bevar feul en glazur ; e c'housourin en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel, balirant war al lodennadur.'' :* Aozerien ː B. Frelaut & G. Piganneau. :* Kuzul ar Gumun ː 1985. |} == Brezhoneg == ;Ya d'ar brezhoneg * D'an 31 a viz Meurzh 2010 e oa bet votet live 1 ar garta [[Ya d’ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. ;Deskadurezh * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1995]]. * E distro-skol [[2013|2015]] e oa enskrivet 209 skoliad er c'hlasoù divyezhek (22,2% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Melestradurezh : krouet e voe kumun Teiz e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Surzhur (1790)|kanton Surzhur]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 381 </ref>; e [[distrig Gwened]] e oa. Diskaret e voe kanton Surzhur gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]) dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe Teiz en [[arondisamant Gwened]] e 1800 hag e [[kanton Gwened-Reter]] e 1801<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=37336 Cassini - EHESS - Teiz - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 92 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,60 % eus he foblañs e 1911<ref name="MGW">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56251&dpt=56&idsource=47053&table=bp07 memorialgenweb – Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MGW" />. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou soudard<ref name="MGW" />. === {{XXIvet kantved}} === * Bodet e voe kumunioù [[Noaloù]] ha Teiz d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: [[Teiz-Noaloù]]. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Château_du_Plessis-Josso_(enceinte)_-_Theix.jpg|Mogerioù ar genkiz. </gallery> * Kenkiz Josoù. <gallery> Chapel Sainte-Barbe de Moustoir-Lorho, near Theix-Noyalo (48586760336).jpg|Ar chapel. </gallery> * Chapel ''Santez Barba''. * Monumant ar re varv, er vered gwezhall, e Plasenn bered ''Sant Visant'' bremañ, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=47053 Memorial Genweb]</ref>{{,}} ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47053 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[20 a viz Ebrel]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/22169/theix-place/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=69847 Memorial Genweb]</ref> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1758 |p2=1808 |p3=2154 |p4=3521 |p5=4435 |p6=5029 |p7=6613 |p8=6801 |mammenn=EBSSA }} == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Alleno-saint-allouarn.jpg|60px]] | :;Alleno :Aotrounez Kerguignen, Trogoazien, Trevien :''En argant e deir joskenn en sabel diframmet en gul, 2, 1.'' |- |[[Restr:Coué du Brossay.png|60px]] | :;Coué :Aotrounez Salarun :''En argant e dreustell en sabel, heuliet gant teir flourdilizenn en gul.'' |- |[[Restr:Fabri de Bonnepart.gif|60px]] | :;Fabri :Aotrounez Bonnepart :''En glazur e sourin en aour karget gant ur rozenn en gul ha heuliet gant div steredenn en aour.'' |- |[[Restr:Du Pont d'Orville.gif|60px]] | :;Pont (du) :Aotrounez Trédudé :''En argant e dreustell volzek evel ur pont, karget gant ur rodig-kentr en aour ha heuliet gant teir rozenn en gul.'' |} == Gevelliñ == * {{Gevelliñ|Sahlenburg|Alamagn|Germany|bloavezh=1995}} * {{Gevelliñ|Thônes|Frañs|France}} == Pennadoù kar == * [[Noaloù]], * [[Teiz-Noaloù]]. == Liammoù diavaez == *{{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56251 Teiz war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == *{{fr}}Abalain, Hervé : ''Les noms de lieux bretons'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000 *{{fr}}Éditions Flohic (a-stroll) : ''Le patrimoine des communes du Morbihan'', 2 levrenn, 1996 {{ISBN|978-2-84234-009-4}} *{{fr}}Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5394191n/f15.item.r=A.zoom ''Nouveau dictionnaire istorique et gégraphique de Bretagne'', 1843. *{{fr}}Ogée, Jean (1728-1789) : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne'', 1778 (peder levrenn). *{{fr}}Potier de Courcy, Pol : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] *{{fr}}Tanguy, Bernard : ''Les noms de lieux bretons'', Emgleo Breiz, 2015 {{ISBN|978-2-35974-118-6}} • ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor'', Chasse-marée - ArMen, 2003 {{ISBN|2903708363}} *{{br}}Vallerie, Erwan : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne'', An Here, 1995 ''{{ISBN|978-2-86843-153-0}} • ''Communes bretonnes et paroisses d’Armorique'', Brasparzh, emb. Beltan, 1986, {{ISBN|978-2-905939-04-3}} == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù kozh ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] dxc2vr07z9fzi9fyjw0154trcy4dqws 0 21597 2192197 2188390 2026-06-01T13:11:37Z Dishual 612 2192197 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''Hindouegezh''' ([[Sañskriteg]]: हिन्दू धर्म, ''' Hindū Dharma''', a vez graet ivez |सनातन धर्म, '''Sanātana Dharma''') anezhi, a zo ur [[relijion]] a orin eus [[Indez]]. Dindan an anv-se e lakaer kalz traoù disheñvel, kredennoù, obererezh, skridoù pe anvioù. An darn vrasañ eus an Hindoued a gred en ur spered eus ar bed a reont [[Brahman]] anezhañ hag a azeulont e meur a stumm, skeudennet ma'z eo gant doueed evel [[Vichnu]], [[Chiva]] ha [[Chakti]]. E-barzh an hindouegezh ez eus kant tra d'ober, da anavezout ar spered a zo e pep lec'h ha d'an den da anavezout e natur-eñ e-unan. == Ur miliard a feizidi == An trede relijion vrasañ er bed eo an '''hindouegezh'''. E 2005 e konted tost d'ur miliard a feizidi, 890 [[milion]] anezho o chom en [[India]]<ref>[https://web.archive.org/web/20050228222350/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555715/Hinduism.html Adherents]</ref>. Ar broioù all enne kalz a hindoued zo [[Nepal]], [[Bangladesh]], [[Pakistan]], [[Sri Lanka]], [[Indonezia]], [[Malaysia]], [[Singapore]], ar [[Rouantelezh Unanet]], [[Kanada]] hag ar [[Stadoù-Unanet]]. N'eus nemet ur vro, [[Nepal]], he deus lakaet an hindouegezh da relijion ofisiel. Gwelet e vez an hindouegezh evel ar c'hoshañ relijion war an douar<ref>[https://web.archive.org/web/20061104235101/http://hinduism.about.com/library/weekly/extra/bl-intro-origin.htm An Introduction to Hinduism], "The Origin of Hinduism" war About.com</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20070202120043/http://bharatvani.org/books/civilization/partI4.htm Hinduism and the Clash of Civilizations] gant David Frawley (Vamadeva Shastri)</ref> N'he deus ket, evel ar relijionoù all, un diazezer hepken<ref>Osborne, E: "Accessing R.E. Founders & Leaders, Buddhism, Hinduism and Sikhism Teacher's Book Mainstream.", page 9. Folens Limited, 2005</ref>{{,}}<ref>Klostermaier, K:"A Survey of Hinduism", page 1. SUNY Press, 1994.</ref>. == Skridoù == Diazezet eo war un toullad [[skrid relijiel|skridoù relijiel]] savet a-hed ar c'hantvedoù, enne alioù speredel ha reolennoù evit ren ur vuhez relijiel. e-touez ar skridoù-se emañ ar [[Veda]], ar re goshañ. A-hend-all e ranker menegiñ an 18 [[Purana]] Ha barzhonegoù ar [[Mahabharata]] hag ar [[Ramayana]]. Ar [[Bhagavad Gita]], a zo ul lodenn eus ar [[Mahabharata]], a zo ur skrid studiet kenañ dre ma tastum kelennadurezh speredel ar [[Veda]]<ref>Gwelit Gītā Dhyānam</ref>. == Notennoù == <references/> == Liammoù diavaez == <!--See [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Hinduism#External_Links] for guidelines to adding links here. PLEASE DISCUSS IN TALK BEFORE ADDING NEW ONES--> * [https://web.archive.org/web/20191222000944/http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf All About Hinduism by Swami Sivananda] * [https://web.archive.org/web/20061113052132/http://www.hinduwisdom.info/index_new.htm ''Hindu Wisdom''] - This site catalogs thoughts of world-renowned intellectuals regarding Hinduism, recommends books for further reading, and provides useful links for further research. * [https://web.archive.org/web/20061114202506/http://www.hinduism.co.za/ Hinduism.co.za] - This award winning web site is dedicated to understanding Sanatan Ved Dharma (Hinduism). * [https://web.archive.org/web/20050403155909/http://atmajyoti.org/spirwrit_hinduism.asp Atmajyoti.org] * [https://web.archive.org/web/20051103040233/http://hinduism.iskcon.com/ Heart of Hinduism: An overview of Hindu traditions produced by practitioners. Based on a widely-used UK schools text] * [https://web.archive.org/web/20150508022326/http://www.hinduforum.net/ Discuss on Hindu Forum] * [https://web.archive.org/web/20080704120917/http://www.theuniversalwisdom.org/hinduism/paper-on-hinduism-vivekananda/ Paper on Hinduism by Swami Vivekananda] - Presented at World Parliament of Religion in 1893 (Text + Audio Version) * [https://web.archive.org/web/20070704033514/http://www.ochs.org.uk/publications/multimedia/mp3_downloads.html Oxford Centre for Hindu Studies] Lectures and seminars in MP3 Audio format by the OCHS as reference material for scholars and students. * [http://www.iskcon.com/ International Society for Krishna Consciousness] - From the Vaisnava Tradition of Hinduism. * [http://www.encyclopediaofauthentichinduism.org/ ''Authentic Hinduism'' Encyclopedia] * [https://web.archive.org/web/20050228222350/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555715/Hinduism.html MSN Encarta - Hinduism] * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/index.shtml BBC Religion and Ethics on Hinduism] * [https://web.archive.org/web/20080915234635/http://www.dharmacentral.com/faq.htm Dharma Central's facts about Hinduism] * [https://web.archive.org/web/20051025075820/http://www.hindu.org/ Hindu.org] * [https://web.archive.org/web/20061113234529/http://www.saranam.com/guide/ Saranam - Hinduism Guide] * [https://web.archive.org/web/20190220171335/https://hindunet.org/ Hindunet.org] - malicious popups. * [http://www.spiritual-happiness.com/scriptures.html Hindu scriptures in streaming audio] * [http://hinduwebsite.com/ Hinduism and Hinduism resources] * [https://web.archive.org/web/20190501161851/http://www.veda.harekrsna.cz/ VEDA - Vedas and Vedic Knowledge Online] * [https://web.archive.org/web/20080511171808/http://dharma.indviews.com/ dharma.indviews.com] - Website on Hinduism with pictures/images [[Rummad:Hindouegezh]] 36kmh7w89s498kg7hkfma4l9og64qpx 0 22220 2192191 1852065 2026-06-01T12:49:43Z JackyM59 87937 Ouzhpennet eo bet al luc'hskeudenn 2192191 wikitext text/x-wiki [[Restr:Iris pseudacorus1.jpg|thumb|right]] [[File:Iris pseudacorus MHNT.BOT.2004.0.115a.JPG|thumb|'' Iris pseudacorus '']] An '''elestr''' a zo plant gouez ha bividik, ''Iris pseudacorus'', [[delioù]] hir dezho, [[bleuñv]] melen, a gaver en douar gleb pe en dour dous. El liorzhoù eo ar ouenn ''Gladiolus'' a vez gounezet. [[Restr:Iris Jaunes (Iris pseudacorus).jpg|kreizenn|thumb|Iris melen en ur poull]] == Anvioù == * ''elestr-dour, elestr-dourek, elestr-palud'', a zo elestr gouez; * ''elestr-liorzh'', a vez gounezet gant an dud. {{Commons|Iris pseudacorus}} [[Rummad:Plant]] kw3syxqvfuzef6bg5z682dxb4vzvcoy 0 23358 2192271 2022606 2026-06-02T11:42:57Z Dakbzh 58931 + Kempennig. 2192271 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} [[Restr:Vladas-Mikenas-1931.png|right|200px|Vladas Mikėnas e 1931]] '''Vladas Mikėnas''' a zo bet ganet d'ar [[17 Ebrel|17 a viz Ebrel]] [[1910]] e [[Tallinn]] ([[Estonia]]) ha marvet d’an [[3 Du|3 a viz Du]] [[1992]] e [[Vilnius]] ([[Lituania]]).<br/> Ur c'hoarier ha kazetennour [[echedoù]] [[estonia]]n, [[lituania]]n ha [[Unaniezh Soviedel|soviedat]] e oa.<br/> == Ul levr diwar e benn == * {{ru}}Vladimir J. Dvorkovitch, '' Vladas Mikenas'', Moskva, 1987. == Liammoù diavaez == *{{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=13247 E c'hoari e Chess Games] *{{en}} [http://www.chessworld.net/chessclubs/statistics_pgn_rating_chart.asp?username=Mikenas,Vladas%20I Stadegoù e Chess World] *{{lv}} [https://web.archive.org/web/20010211100530/http://www.chess.lt/lithuania/lit/htm/asmen/nuotraukos.htm Luc'hskeudennoù eus Vladas Mikenas] {{DEFAULTSORT:Mikenas, Vladas}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1910]] [[Rummad:Marvioù 1992]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù estonian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù lituanian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] t9ufqcxricd72njv95y3f88siuwmkkj 0 23408 2192256 1474193 2026-06-02T01:28:33Z ~2026-32670-67 91960 2192256 wikitext text/x-wiki '''Dalleth''' ("''kregiñ''") oa un aozadur bet krouet evit skoazellañ an dud a felle desevel o bugale e [[kerneveureg]]. Gantañ e veze aozet kampadennoù hag oberoù dudi all, peurliesañ da geñver darvoudoù all liammet ouzh ar c'herneveureg. Embann a reas ivez levrioù ha dafar kelenn e kerneveureg, en o zouez meur a droidigezh diwar ar [[yezhoù keltiek]] all. D'ar muiañ-holl e oa un dousenad familhoù o kemer perzh en aozadur, met dre ma oant o vevañ e pevar c'horn ar vro e teuas da vezañ gwall diaezet sevel traoù en un doare ingal, evel skolioù-mamm. War wanaat a reas al luskad pa oa bet staliet da vat ar ''[[Kernewek kemmyn|c'hernewek kemmyn]]'' ("kerneveureg kumun") rak kenderc'hel a reas reoù eus an izili oberiantañ d'ober gant ar ''[[Kernewek Unys|c'hernewek unyes]]'' ("kerneveureg unvan"). Enteuzet e oa bet adarre '''Dalleth''' gant [[Kowethas an Yeth Kernewek]] ha n'a ket en-dro ken evel un aozadur drezañ e-unan. ==Gwelit ivez== * [[Kerneveureg]] * [[Diwan]] {{Kerneveur}} [[Rummad:Kernev-Veur]] [[Rummad:Kerneveureg]] [[Rummad:Deskadurezh]] m1eaqk7evsjalelrymzynmgaymdtwjj 0 39822 2192211 2168255 2026-06-01T16:08:48Z Kestenn 14086 2192211 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ul livour hag ur skilter e voe '''Zavier Langleiz''' (''Xavier de Langlais'' e marilh an ti-kêr), ganet d'ar [[27 a viz Ebrel]] [[1906]] ha marvet d'ar [[14 a viz Mezheven]] [[1975]], hag ur skrivagner brezhonek hag un Emsaver, difenner ar feiz ha Breiz ken e c’heller gwelout meur a iliz ha chapel klinket gantañ. Sinañ a rae '''Xavier de Langlais''' da gentañ ha '''Langleiz''' hepmuiket goude se, tra ma sine e levrioù [[galleg|gallek]] '''X. de Langlais'''. ==Buhez== Ganet eo en ur familh a [[noblañs|dudjentiled]], mab da Roje Langleiz ha da Varc'harig Huchet du Guermeur anezhañ. Unan eus e [[tad-kuñv|dad-kuñv]] a voe [[Amédée de Francheville]]<ref>Maer Sarzhav e voe. Breur da Jules de Francheville a yeas da [[Bro-Gembre|Vro-Gembre]] gant [[Théodore Hersart de La Villemarqué|Kervarker]] e 1838.</ref>, livour, skrivagner ha brezhoneger<ref>Meneget gant Tugdual de Langlais e pennad e-barzh ''Le patrimoine breton'', niv. 3.</ref>. Dre vreur e dad, Élie, e reas anaoudegezh gant [[Loeiz Herrieu]] pa voe krennard hag e voe dedennet gant ar brezhoneg. Edo e familh o chom e [[Surzhur|Surzur]] (Kohanno), [[Gwenvenez-Penfaou]] (Ar Frigel) hag [[Argelès-Gazost]] ha ne c'hellas mont d'ar skol, met [[kelenner-ti|kelennerien-ti]] ha personed a rae war-dro e zeskadurezh. Da [[Skol an Arzoù-kaer Naoned]] ez eas e-pad daou vloaz pa grogas da labourat gant « [[Unvaniezh ar Seizh Breur|Unvaniez ar Seiz Breur]] » (1924). War un dro e studie [[brezoneg Gwened|gwenedeg]] o komz gant tud ar vro. E 1926-27 ez eas da Bariz da studiañ e [[Skol an Arzoù-kaer Pariz|Skol an Arzoù-kaer]] ha d'ar [[Sorbonne]] e-pad daou vloaz. E Pariz eo e teskas [[brezhoneg al levrioù]] hag e tarempredas gant [[Roparz Hemon]]. Gant familh [[Xavier Haas]] e voe degemeret e Pariz ha diouzh-se e tiwanas ur vignoniezh vras ha ur c'henlabour gant e genvreur. Deuet da Vreizh endro e 1930 e klaskas da vezañ tresour-livour a-vicher gant un engouestladur kreñv e luskad ar Seiz Breur. Rener ar gevredigezh-se e voe betek 1953. E 1931 e timezas Langleiz gant Annaig Du Chatelier, e Kohanno, ha pevar bugel a voe dezho : Mikaël, Gaëtan, Tugdual ha Rozenn. E miz Eost 1936 e klaskas ma vo tizhet un emglev evit peurunvaniñ reizhskrivadur ar brezhoneg en ur aozañ un emvod e Ti-kêr Gwened, met sac’het a chomas an traoù betek 1941. Diouzhtu e reas gant ar reizhskrivadur nevez, pa voe embannet ''Ene al linennoù'' gant [[Skridoù Breizh]] e 1942. E 1941, pa ne voe ket urzhiet labourioù dezhañ mui ez eas da chom e Roazhon hag e skrivas pennadoù evit ar pemdezieg [[La Bretagne (kazetenn)|La Bretagne]]<ref>Meneget gant Tugdual de Langlais e pennad e-barzh ''Le patrimoine breton'', niv. 3.</ref>. Kelenner e voe e [[Skol an Arzhoù-kaer Roazhon|Skol an Arzoù-kaer e Roazhon]] adalek [[1948]] hag ec'h aozas neuze livadurioù pe boltredoù hag ivez traoù brav-meurbet e pri-poazh. E hañv 1948 e tiazezas Kamp Etrekeltiek ar Vrezhonegerion asamblez gant [[Vefa de Bellaing]] ha [[Ronan Huon]]. E 1962, e voe priziet gant priz New York evit ul livadur. Er bloavezioù 1950-1960 e talc’has da kinnig mojennoù [[an Daol Grenn]] adskrivet ken e gallek hag e brezhoneg hag e lakaas emban ''Le roman du Roi Arthur'' hag an droidigezh vrezhonek, Romant ar Roue Arzhur'’ ha, ''Tristan et Iseult'', lakaet e brezhoneg da-c’houde ivez dindan an titl « [[Tristan (haroz)|Tristan hag Izold]] ». Pep levr, bras awalc’h ar ment, a zeue gant skeudennoù savet gantañ. ==Mennozhioù== E dibenn ar [[bloavezhioù 1950]] e tivizas skrivañ pep tra e galleg, ar pezh a reas betek e varv. Ur Breizhad kristen e oa Langleiz, tost a-walc'h e-keñver mennozhioù ouzh an Emsav kentañ, hini "[[Feiz ha Breiz]]". An div vammenn-se o deus awenet e arz,e daolennoù koulz hag e skridoù, en defe dizoloet pe donaet an anaoudegezh anezho pa oa e [[Kanbo]], o welout e oa eno ur yezh ha na oa ket galleg hag oc'h ober anaoudegezh gant ur beleg [[okitaneg|okitan]], an Aotrou Tarrazé, person Argelès, a vo bras e levezon warnañ. A-du e oa evit unvaniñ ar brezhoneg hag e aozas un emvod evit-se e Ti-kêr [[Gwened]] e 1936. Sinet en deus e 1941, gant meur a skrivagner all, evit an doare-skrivañ brezhoneg [[peurunvan]] a zo deuet ar reolad ofisiel hiziv. Bep bloaz e vez roet priz lennegel, «[[Priz Langleiz]]» d'ul levr e brezhoneg. Pal an arzour eo klask tizhout ar vraventez, ar [[kened|gened]], tec'hout diouzh ar vilder, pe enebiñ en eil ouzh eben. Ar rebech bet graet dezhañ a-wechoù eo bezañ bet taolennet re vrav ar re vat (e varzhonegoù, «sukr roz» gouez da lod) ha re deñval ar re fall, pa n'eo ket ken eeun an traoù. ==Oberennoù== === Arzoù delvel === Kinklañ a reas bolzioù ha mogerioù un nebeud ilizoù ([[Ar Baol-Skoubleg|Ar Baol]], [[Plañvour]], [[Kerricharzh-an-Arvor]], [[Sarzhav]]). Ur mestr war an [[engraverezh]]-koad e voe ha meur a levr a voe skeudennet gantañ, e re da gentañ. ===Levrioù=== ;Brezhoneg * ''[[Kanou en noz]]'' (sinet Xavier de Langlais), embannet e 1932 gant [[Gwalarn]] adembannet e 1943 gant [[Skridoù Breizh]] hag e 2019 gant Mouladurioù Hor Yezh. * ''[[An div zremm|An diou zremm]]'' (sinet Xavier de Langlais), embannet e 1933 gant Gwalarn hag adembannet e 1944 gant C'hoariva Breizh. * ''[[Ene al linennoù]]'' (sinet Langleiz), embannet e 1942 e Brest gant [[Skridoù Breizh]]. (ISBN 978-2-86863-161-9) * ''[[Enez ar Rod]]'' (sinet Langleiz), embannet e 1944 gant [[Skrid ha skeudenn]], adembannet e 1949 gant Balb hag e 2007 gant [[Mouladurioù Hor Yezh]]. * ''[[Tristan hag Izold]]'' (sinet Langleiz), embannet e 1958 hag adembannet e 1972 gant [[Al Liamm]] (troet diwar ar galleg). Troet eo bet e galleg gant [[Andrev Roparz]] e 1994. * ''Koroll ar marv hag ar vuhez = Danse de la vie et de la mort'', [[Hor Yezh]], 2006, 79 p. {{ISBN|2868631401}} . Divyezheg. [[Kevrollenn]]où [[Georges Arnoux]]. ;Galleg * ''La technique de la peinture à l'huile'' (sinet Xavier de Langlais) (Van Eyck), embannet e 1959 gant Flammarion hag adembannet e 1973 gant un ouzhpennadur : ''Supplément sur la peinture acrylique''. Troidigezh e japaneg gant Mitsuhiko Kuore, embannet gant Bijtusu Shuppau Sha (Tokyo). * ''Le roman du Roi Arthur - Merlin'' (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1965. * ''Le roman du Roi Arthur - Lancelot'' (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1967. * ''Le roman du Roi Arthur - Perceval'' (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1969. * ''Le roman du Roi Arthur - La Quête du Graal'' (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1971. * ''Le roman du Roi Arthur - La Fin des temps aventureux'' (sinet Xavier de Langlais), P. Piazza, 1971. * ''Guide des bateaux traditionnels: reconnaître les gréements anciens'', Douarnenez : "Le Chasse-Marée" : Éd. de l'Estran, 1988, 72 p. {{ISBN|2903708134}} === Kentskridoù === * Yvon Mauffret, ''La Presqu'île de Rhuys. Introduction de Xavier de Langlais.. S.l., le Bateau qui vire, 79 p., ===Troidigezhioù=== * Xavier de Langlais, ''L'Ile-sous-cloche'', Naoned, ''Aux portes du large'', 1946. Adembannet e 1965 gant Denoël. * Xavier de Langlais, ''L'Ile-sous-cloche’', bois gravés de l'éd. originale, avant-propos de Tugdual de Langlais, préface de l'auteur à la première édition, postface de Joseph Altairac, Coop Breizh, 2002, 286 p. {{ISBN|2843461502}} ===Kenlabour=== * ''Al livouriezh relijiel e Breizh en amzer dremenet'' * ''Er houfr'' * ''Er uir iaouankiz'' * ''Diskouezadeg veur'' * ''Koroll ar maro hag ar vuhez'' * ''Mision Folklorik'' ===Pennadoù kazetennerezh=== Pennadoù kazetennerezh a zeuas dindan e bluenn ivez, er pemdezieg ''La Bretagne'' etre 1941 ha 1944. Dindan dalbenn « Ar seizh avel » (ur pennad e brezhoneg pemdeziek) e teuas er-maez, gantañ peurvuiañ, met gant skrivagnerien all evel : [[Abeozen]], [[ar Berr]], [[Aodig]], [[Arzel Even]], [[Erwan Tranvouez]], [[Loeiz Herrieu]], an aotrou [[Yann-Vari Perrot]],...). == Levrlennadur == * Lukian Raoul, ''Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek'', Embannadurioù Al Liamm, 1991. Pennad : Langlais, Xavier de. * ''Xavier de Langlais et la Bretagne'', dindan renerezh [[Denise Delouche]], Coop Breizh, 1999, 163 p. {{ISBN|2-84346-087-5}}. [[Katalog diskouezadeg]] ''Xavier de Langlais et la Bretagne. G raveur et illustrateur’’ e [[Mirdi Breizh Roazhon]], 1999-2000. * Lionel Henry, ''Dictionnaire biographique du Mouvement breton’’, Yoran embanner, 2013. Pennad : Langlais de Xavier. * Georges Cadiou, ''Emsav : Dictionnare critique, historique et biographique’’, Coop Breizh, 2013. Pennad : Langlais, Xavier de. * Tugdual de Langlais, ''Xavier de Langlais : Langleiz, 1906-1975''. E-barzh ''Le patrimoine breton'', niv. 3, Été 2021, p. 54-55. * [[Erwan Chartier-Le Floc’h]], « Xavier de Langlais, l’artiste complet ». E-barzh ''Le Télégramme'', 12 Mezheven, 2022. == Liammoù diavaez == * {{fr}} [http://www.delanglais.fr/Xavier%20de%20langlais/ Lec'hienn savet gant Gildas de Langlais] * {{br}} Nikolaz Graignic, [https://www.brezhoweb.bzh/Zavier-langleiz-arzour-skrivagnour-tad-peurunvan-istor-livet_fiche_4466.html Zavier Langleiz : Arzour, skrivagnour ha tad ar peurunvan - An Istor Livet], ''[[Brezhoweb]]'', 17 a viz Gwengolo 2024 (pe war [https://www.youtube.com/watch?v=ZQlJNhYuK8Y YouTube]) == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Langleiz, Zavier}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1906]] [[Rummad:Marvioù 1975]] [[Rummad:Arzourien Breizh]] [[Rummad:Livourien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] [[Rummad:Troourien c'hallek]] [[Rummad:Troourien vrezhonek]] [[Rummad:Bleun-Brug]] [[Rummad:Izili ar Seiz Breur]] opam5775pf7cu49jc2shqrvokgfeey1 0 50450 2192221 2159005 2026-06-01T17:24:00Z Kestenn 14086 Marv + daveenn 2192221 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Mikeal Treger''' (Michel Tréguer), ganet d'an [[20 Here|20 a viz Here]] [[1940]] e [[Bro-Leon]] ha marvet d'an 28 a viz Mae 2026<ref>{{Fr}} ''[https://www.letelegramme.fr/finistere/brest-29200/necrologie-apres-avoir-dirige-dorothee-jean-pierre-kalfon-ou-antoine-de-caunes-a-lecran-le-brestois-michel-treguer-a-eteint-le-poste-7055708.php Nécrologie : après avoir dirigé Dorothée, Jean-Pierre Kalfon ou Antoine de Caunes à l’écran, le Brestois Michel Tréguer a éteint le poste]'', Le Télégramme, 01/06/2026</ref>, zo ur skrivagner, ur produour hag ur sevener filmoù hag abadennoù skingomz. Mab d'ur skolaer lik ha brezhoneger eo, ha bet eo studier en ''[[École polytechnique]]''. Pa oa o labourat e bed ar skinwel en deus bet tro da gejañ ouzh tud evel [[Julien Gracq]], René Girard, [[Jacques Lacan]] pe c'hoazh [[Claude Lévi-Strauss]]. E-pad pell eo bet o labourat e [[Pariz]]. == Oberennoù == ;Michel Tréguer * ''Vivre ses vies'' ([[Kemper]], Nature et Bretagne, [[1984]], ISBN 2-85257-049-1) * ''Faces cachées'' (Kemper, Nature et Bretagne, [[1984]]) * ''Quand ces choses commenceront...'', kenskrivet gant [[René Girard]] ([[Pariz]], Arléa, [[1994]]) * ''Aborigène occidental'' ([[Pariz]], Mille et une Nuits, [[2004]]) * ''Espèce d'homme ! Essai sur l'identité'' (Les éditions du temps, [[2007]]) * ''Gwir ; Vrai ; Quelques vérités dernières sur les rapports entre la Bretagne et la France'' (Yoran Embanner, [[2008]]) * ''La Nuit celtique'', kenskrivet gant [[Donatien Laurent]] ([[Roazhon]], PUR, Terre de Brume, [[1996]]) * ''Avec le temps, Chronique d'un village breton sous l'occupation allemande'' ([[Brest]], Editions-Dialogues, [[2010]]) * ''Le-septième-jour.net - septuor'' (Brest, Editions-Dialogues, [[2011]]) * ''Quoi d'autre ? Tout près, si loin, pour les mêmes raisons'' ([[Plougerne]], Michel Treguer, [[2015]]) * ''Aveuglément'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Préavis'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Cohensidansepochtli ; Cohen, si, sida, danse, coïncidence, Huitzilopochtli'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Tolente'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Rature'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Sexuelles'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Qu'est-ce que tu racontes ?'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2016]]) * ''La Bretonne et le Sammy - Brest-Minneapolis'' ([[Pariz]], L'Harmattan, [[2019]]) * ''Ne t'ennuie pas'' ([[Pariz]], L'Harmattan, [[2020]]) == Troidigezh == * ''Un Breton redécouvrant la Bretagne'', gant [[Roparz Hemon]] (Yoran Embanner, [[2005]]) ==Liammoù diavaez== *[https://abp.bzh/ma-reponse-a-francoise-morvan-et-a-son-monde-comme-si-la-bretagne-n-existait-pas...-3492 Respont Mikeal Treger da Françoise Morvan war lec'hienn ABP] *[https://abp.bzh/sans-le-breton-pas-de-bretagne-abp-interviewe-michel-treguer-l-auteur-de-gwir-13193 "Sans le breton, pas de Bretagne", pennad-kaoz gant M. Treguer] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Treger Mikeal}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1940]] [[Rummad:Marvioù 2026]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] [[Rummad:Troourien c'hallek]] [[Rummad:Breizhiz e Pariz en XXvet kantved]] ixfia3e42vllhz6jwo8xjvfptkhxk02 2192226 2192221 2026-06-01T17:53:27Z Dishual 612 2192226 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Mikeal Treger''' (Michel Tréguer), ganet d'an [[20 Here|20 a viz Here]] [[1940]] e [[Bro-Leon]] ha marvet d'an 28 a viz Mae 2026<ref>{{Fr}} ''[https://www.letelegramme.fr/finistere/brest-29200/necrologie-apres-avoir-dirige-dorothee-jean-pierre-kalfon-ou-antoine-de-caunes-a-lecran-le-brestois-michel-treguer-a-eteint-le-poste-7055708.php Nécrologie : après avoir dirigé Dorothée, Jean-Pierre Kalfon ou Antoine de Caunes à l’écran, le Brestois Michel Tréguer a éteint le poste]'', Le Télégramme, 01/06/2026</ref>, zo ur skrivagner, ur produour hag ur sevener filmoù hag abadennoù skingomz. Mab d'ur skolaer lik ha brezhoneger e oa, ha bet e oa bet studier en ''[[École polytechnique]]''. Pa oa o labourat e bed ar skinwel en deus bet tro da gejañ ouzh tud evel [[Julien Gracq]], René Girard, [[Jacques Lacan]] pe c'hoazh [[Claude Lévi-Strauss]]. E-pad pell eo bet o labourat e [[Pariz]]. == Oberennoù == ;Michel Tréguer * ''Vivre ses vies'' ([[Kemper]], Nature et Bretagne, [[1984]], ISBN 2-85257-049-1) * ''Faces cachées'' (Kemper, Nature et Bretagne, [[1984]]) * ''Quand ces choses commenceront...'', kenskrivet gant [[René Girard]] ([[Pariz]], Arléa, [[1994]]) * ''Aborigène occidental'' ([[Pariz]], Mille et une Nuits, [[2004]]) * ''Espèce d'homme ! Essai sur l'identité'' (Les éditions du temps, [[2007]]) * ''Gwir ; Vrai ; Quelques vérités dernières sur les rapports entre la Bretagne et la France'' (Yoran Embanner, [[2008]]) * ''La Nuit celtique'', kenskrivet gant [[Donatien Laurent]] ([[Roazhon]], PUR, Terre de Brume, [[1996]]) * ''Avec le temps, Chronique d'un village breton sous l'occupation allemande'' ([[Brest]], Editions-Dialogues, [[2010]]) * ''Le-septième-jour.net - septuor'' (Brest, Editions-Dialogues, [[2011]]) * ''Quoi d'autre ? Tout près, si loin, pour les mêmes raisons'' ([[Plougerne]], Michel Treguer, [[2015]]) * ''Aveuglément'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Préavis'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Cohensidansepochtli ; Cohen, si, sida, danse, coïncidence, Huitzilopochtli'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Tolente'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Rature'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Sexuelles'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Qu'est-ce que tu racontes ?'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2016]]) * ''La Bretonne et le Sammy - Brest-Minneapolis'' ([[Pariz]], L'Harmattan, [[2019]]) * ''Ne t'ennuie pas'' ([[Pariz]], L'Harmattan, [[2020]]) == Troidigezh == * ''Un Breton redécouvrant la Bretagne'', gant [[Roparz Hemon]] (Yoran Embanner, [[2005]]) ==Liammoù diavaez== *[https://abp.bzh/ma-reponse-a-francoise-morvan-et-a-son-monde-comme-si-la-bretagne-n-existait-pas...-3492 Respont Mikeal Treger da Françoise Morvan war lec'hienn ABP] *[https://abp.bzh/sans-le-breton-pas-de-bretagne-abp-interviewe-michel-treguer-l-auteur-de-gwir-13193 "Sans le breton, pas de Bretagne", pennad-kaoz gant M. Treguer] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Treger Mikeal}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1940]] [[Rummad:Marvioù 2026]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] [[Rummad:Troourien c'hallek]] [[Rummad:Breizhiz e Pariz en XXvet kantved]] 314lgpsae5x8uhfrqlop6fjvbttuktl 2192270 2192226 2026-06-02T11:31:52Z Llydawr 145 2192270 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Mikeal Treger''' (Michel Tréguer), ganet d'an [[20 Here|20 a viz Here]] [[1940]] e [[Bro-Leon]] ha marvet d'an 28 a viz Mae 2026<ref>{{Fr}} ''[https://www.letelegramme.fr/finistere/brest-29200/necrologie-apres-avoir-dirige-dorothee-jean-pierre-kalfon-ou-antoine-de-caunes-a-lecran-le-brestois-michel-treguer-a-eteint-le-poste-7055708.php Nécrologie : après avoir dirigé Dorothée, Jean-Pierre Kalfon ou Antoine de Caunes à l’écran, le Brestois Michel Tréguer a éteint le poste]'', Le Télégramme, 01/06/2026</ref>, zo ur skrivagner, ur produour hag ur sevener filmoù hag abadennoù skingomz. Mab d'ur skolaer lik ha brezhoneger e oa, ha bet e oa bet studier en ''[[École polytechnique]]''. Pa oa o labourat e bed ar skinwel en deus bet tro da gejañ ouzh tud evel [[Julien Gracq]], René Girard, [[Jacques Lacan]] pe c'hoazh [[Claude Lévi-Strauss]]. E-pad pell eo bet o labourat e [[Pariz]]. == Oberennoù == ;Michel Tréguer * ''Vivre ses vies'' ([[Kemper]], Nature et Bretagne, [[1984]], ISBN 2-85257-049-1) * ''Faces cachées'' (Kemper, Nature et Bretagne, [[1984]]) * ''Quand ces choses commenceront...'', kenskrivet gant [[René Girard]] ([[Pariz]], Arléa, [[1994]]) * ''Aborigène occidental'' ([[Pariz]], Mille et une Nuits, [[2004]]) * ''Espèce d'homme ! Essai sur l'identité'' (Les éditions du temps, [[2007]]) * ''Gwir ; Vrai ; Quelques vérités dernières sur les rapports entre la Bretagne et la France'' (Yoran Embanner, [[2008]]) * ''La Nuit celtique'', kenskrivet gant [[Donatien Laurent]] ([[Roazhon]], PUR, Terre de Brume, [[1996]]) * ''Avec le temps, Chronique d'un village breton sous l'occupation allemande'' ([[Brest]], Editions-Dialogues, [[2010]]). Berzet gant al lez-varn<ref>[https://www.livreshebdo.fr/article/les-editions-dialoguesfr-condamnees Livres Hebdo 15/04/2015]</ref><ref>[https://abp.bzh/le-dernier-livre-de-michel-treguer-interdit-de-vente-18972 Agence Bretagne Presse]</ref> * ''Le-septième-jour.net - septuor'' (Brest, Editions-Dialogues, [[2011]]) * ''Quoi d'autre ? Tout près, si loin, pour les mêmes raisons'' ([[Plougerne]], Michel Treguer, [[2015]]) * ''Aveuglément'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Préavis'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Cohensidansepochtli ; Cohen, si, sida, danse, coïncidence, Huitzilopochtli'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Tolente'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Rature'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Sexuelles'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2015]]) * ''Qu'est-ce que tu racontes ?'' (Plougerne, Michel Treguer, [[2016]]) * ''La Bretonne et le Sammy - Brest-Minneapolis'' ([[Pariz]], L'Harmattan, [[2019]]) * ''Ne t'ennuie pas'' ([[Pariz]], L'Harmattan, [[2020]]) == Troidigezh == * ''Un Breton redécouvrant la Bretagne'', gant [[Roparz Hemon]] (Yoran Embanner, [[2005]]) ==Liammoù diavaez== *[https://abp.bzh/ma-reponse-a-francoise-morvan-et-a-son-monde-comme-si-la-bretagne-n-existait-pas...-3492 Respont Mikeal Treger da Françoise Morvan war lec'hienn ABP] *[https://abp.bzh/sans-le-breton-pas-de-bretagne-abp-interviewe-michel-treguer-l-auteur-de-gwir-13193 "Sans le breton, pas de Bretagne", pennad-kaoz gant M. Treguer] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Treger Mikeal}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1940]] [[Rummad:Marvioù 2026]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] [[Rummad:Troourien c'hallek]] [[Rummad:Breizhiz e Pariz en XXvet kantved]] 43dawctpwr1ry1u54jq33f1v2q524un 0 78071 2192248 2138278 2026-06-01T22:19:11Z Surajr7 89979 2192248 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} [[Restr:Braid StepBystep.jpg|thumb|Plezhañ]] [[Restr:Väv, Flätor i väska.jpg|thumb|Plezhenn]] [[Restr:Woman with braids (Jamaica, September 2002).jpg|thumb| Plac'h plezhet he blev .]] Ur '''blezhenn''' pe ''plañsonenn'' zo un doare da strollañ neud o plezhañ anezho. Un doare disheñvel diouzh ar [[gwiadiñ]] eo, a servij d'ober kerdin. == Krennlavar == :Kordenn a dri gor :Birviken ne dorr. == Blev == Plezhañ blev a vez graet ivez en holl vroioù. A-wechoù ne vez graet nemet ur blezhenn, a-drek ar penn peurvuiañ, a-wechoù div, pe muioc'h. Ar vorianed ha morianezed a blij dezho ober meur a blezhenn ha lakaat perlez outo. <!-- Dans l'imaginaire collectif, deux tresses, une de chaque côté de la tête, sont considérées soit comme la coiffure ''typique'' des [[Amérindien]]s, soit comme la coiffure des « [[Aristocratie|jeunes filles de bonne famille]] ». Les premières traces de coiffure tressées, remontent a la préhistoire comme en atteste les statuettes de la dame de [[Dame de Brassempouy]] ou encore la [[Vénus de Willendorf]], qui datent de plus de {{formatnum:20000}} ans avnt JC, qui prouve que la tresse est la plus vieille coiffure du monde. Puis aux premières grandes civilisations africaines, telles que l'Égypte antique, la civilisation nok, dont les membres hommes comme femmes, portaient différents types de coiffures tressées, parmi lesquelles les tresses collées ou tresses africaines, il en existe une multitudes de variétés parmi les différents peuples africains : [[Akan]], [[Wolofs]], [[Fangs]], [[Peuls]], [[Mandingues]], [[Masaï]], [[Oromo]], [[Bantous]], [[Yoruba]], [[Haoussas]], [[Bamilékés]] etc. Chaque coiffure, parfois très compliquée à réaliser, a une signification précise, suivant l'âge, la condition sociale ou les différents événements de la vie, comme par exemple un mariage ou un enterrement. Les tresses collées sont très pratiquées aujourd'hui non seulement par les populations d'origine africaine, mais aussi par les autres communautés. C'est en partie le courant culturel d'origine afro-américain, [[hip-hop]] qui a popularisé cette coiffure dans le monde. Dans le monde occidental, en [[Europe]] et aux [[États-Unis]], {{référence nécessaire|des cas de discrimination à l'embauche ont été observés}}, envers les hommes noirs portant des tresses. Aux États-Unis, les mouvements de défense des Afro-américains, tels que les [[Black Panther Party]], n'ont pas hésité à évoquer une discrimination raciale, estimant que renier cette coiffure africaine, revenait à renier le peuple noir. Il est vrai que, de nos jours, cette coiffure a tendance à être associée à la culture de violence véhiculée par le mouvement hip hop (''gansta rap'') dont les représentants portent souvent ce type de coiffure. Au [[Équipe du Nigeria de football|Nigéria]], une polémique a concerné des membres de l'équipe nationale de football, dont certains portaient des tresses. Certains trouvaient intolérables le port de cette coiffure chez les hommes, associant cela à de l'homosexualité, d'autres ont revendiqué l'aspect culturel de cette coiffure chez les Africains homme comme femme. --> En Azia, hag e Sina dreist-holl e veze plezhet blev ar baotred koulz ha re ar merc'hed. == Skeudennoù == Blev plezhet <gallery> Image:Brazil.DouglasSilva.01.jpg|Stadunanadez plezhet he blev Image:Braid01.jpg|Ur blezhenn hepken Image:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Thirst (1886).jpg| ''Sec'hed'' gant [[William Bouguereau]] Image:Mary Cassatt - Girl Arranging Her Hair - Google Art Project.jpg| ''Plac'h yaouank o kribañ he blev'', gant [[Mary Cassatt]] Image:Mädchen die Haare flechtend 1887.jpg|'' Plac'h he flezhennoù' (1887) gant [[Albert Anker]] Image:Pierre-Auguste Renoir - Suzanne Valadon - La Natte.jpg|''Ar blezhenn'' (1887) gant [[Auguste Renoir]] Image:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Head Of A Young Girl (1898).jpg|'' Penn ur plac'h yaouank '' (1898) gant [[William Bouguereau]] Image:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_The_Day_of_the_Dead_(1859).jpg|'' Deiz ar re varv '' (1859) gant [[William Bouguereau]] </gallery> == Notennoù == {{Daveoù}} == Pennadoù kar == {{commonscat|Braids|Plezh}} * [[Kumihimo]], un doare-plezhañ eus [[Japan]] [[Rummad:Blev]] cg9jqe36671sod8p7elw8t9pouzga2m 10 84351 2192202 2192012 2026-06-01T14:02:51Z Llydawr 145 nevesaat 2192202 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Andris Kulbergs 2023 (cropped).jpg|150px|right|Andris Kulbergs]] * [[31 a viz Mae]] : [[Tsahal|arme Israel]] a ya war-raok e kreisteiz [[Liban]], en norzh d'ar stêr [[Litani]]. * [[28 a viz Mae]] : dilennet eo [[Andris Kulbergs]] (''skeudenn'') da gentañ ministr [[Latvia]]. * [[23 Mae|23-28 a viz Mae]] : skoulad amzer domm-gor e [[Breizh]], evel e broioù all [[Europa ar C'hornaoueg|Kornôg Europa]]. * [[25 a viz Mae]] : gant ar pab [[Leon XIV]] ez eus embannet ur c'helc'hlizher anvet ''Magnifica Humanitas'', diwar-benn an [[naouegezh artifisiel]]. * [[18 a viz Mae]] : e [[Republik Demokratel Kongo]] e teu adarre ar [[Kleñved viruz Ebola|virus Ebola]] war-wel ha lazhet ez eus gantañ degadoù a dud, e proviñs [[Ituri]] dreist-holl. * miz [[Mae]] : meur a zen zo lazhet ha degadoù gloazet e manifestadegoù a-enep ar gouarnamant e [[Bolivia]]. * [[16 a viz Mae]] : gant [[Dara]], ur ganerez eus [[Bulgaria]], eo aet ar maout e kenstrivadeg kan an [[Kenstrivadeg Eurovision ar C'han|Eurovision]]. *[[12 a viz Mae]] : dont a ra [[Rhun ap Iorwerth]] da vezañ kentañ ministr [[Kembre]]. * [[9 a viz Mae]] : en [[Hungaria]] e teu [[Péter Magyar]] da vezañ Kentañ ministr. * [[8 a viz Mae]] : loc'het eo an 10{{vet}} [[Ar Redadeg|Redadeg]] evit ar brezhoneg e [[Lannuon]]. * [[7 a viz Mae]] : en dilennadegoù evit parlamantoù [[Bro-Skos]] ha [[Kembre]] eo erruet broadelourien an [[SNP]] ha [[Plaid Cymru]] da gentañ e pep bro. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> kpcwqcxqvvnfi4f2u8l1r4dr4gjixrj 2192205 2192202 2026-06-01T15:38:57Z Dishual 612 2192205 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Andris Kulbergs 2023 (cropped).jpg|150px|right|Andris Kulbergs]] * [[31 a viz Mae]] : [[Tsahal|arme Israel]] a ya war-raok e kreisteiz [[Liban]], en norzh d'ar stêr [[Litani]]. * [[28 a viz Mae]] : dilennet eo [[Andris Kulbergs]] (''skeudenn'') da gentañ ministr [[Latvia]]. * [[23 Mae|23-28 a viz Mae]] : skoulad amzer domm-gor e [[Breizh]], evel e broioù all [[Europa ar C'hornaoueg|Kornôg Europa]]. * [[25 a viz Mae]] : gant ar pab [[Leon XIV]] ez eus embannet ur c'helc'hlizher anvet ''[[Magnifica Humanitas]]'', diwar-benn an [[naouegezh artifisiel]]. * [[18 a viz Mae]] : e [[Republik Demokratel Kongo]] e teu adarre ar [[Kleñved viruz Ebola|virus Ebola]] war-wel ha lazhet ez eus gantañ degadoù a dud, e proviñs [[Ituri]] dreist-holl. * miz [[Mae]] : meur a zen zo lazhet ha degadoù gloazet e manifestadegoù a-enep ar gouarnamant e [[Bolivia]]. * [[16 a viz Mae]] : gant [[Dara]], ur ganerez eus [[Bulgaria]], eo aet ar maout e kenstrivadeg kan an [[Kenstrivadeg Eurovision ar C'han|Eurovision]]. *[[12 a viz Mae]] : dont a ra [[Rhun ap Iorwerth]] da vezañ kentañ ministr [[Kembre]]. * [[9 a viz Mae]] : en [[Hungaria]] e teu [[Péter Magyar]] da vezañ Kentañ ministr. * [[8 a viz Mae]] : loc'het eo an 10{{vet}} [[Ar Redadeg|Redadeg]] evit ar brezhoneg e [[Lannuon]]. * [[7 a viz Mae]] : en dilennadegoù evit parlamantoù [[Bro-Skos]] ha [[Kembre]] eo erruet broadelourien an [[SNP]] ha [[Plaid Cymru]] da gentañ e pep bro. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> sz99mf7svq1rkl03bp0xsy7h4wyoqkc 2192223 2192205 2026-06-01T17:49:36Z Kestenn 14086 2192223 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Andris Kulbergs 2023 (cropped).jpg|150px|right|Andris Kulbergs]] * [[31 a viz Mae]] : [[Tsahal|arme Israel]] a ya war-raok e kreisteiz [[Liban]], en norzh d'ar stêr [[Litani]]. * [[28 a viz Mae]] : marvet eo ar skrivagner ha sevener [[Mikeal Treger]]. * [[28 a viz Mae]] : dilennet eo [[Andris Kulbergs]] (''skeudenn'') da gentañ ministr [[Latvia]]. * [[23 Mae|23-28 a viz Mae]] : skoulad amzer domm-gor e [[Breizh]], evel e broioù all [[Europa ar C'hornaoueg|Kornôg Europa]]. * [[25 a viz Mae]] : gant ar pab [[Leon XIV]] ez eus embannet ur c'helc'hlizher anvet ''[[Magnifica Humanitas]]'', diwar-benn an [[naouegezh artifisiel]]. * [[18 a viz Mae]] : e [[Republik Demokratel Kongo]] e teu adarre ar [[Kleñved viruz Ebola|virus Ebola]] war-wel ha lazhet ez eus gantañ degadoù a dud, e proviñs [[Ituri]] dreist-holl. * miz [[Mae]] : meur a zen zo lazhet ha degadoù gloazet e manifestadegoù a-enep ar gouarnamant e [[Bolivia]]. * [[16 a viz Mae]] : gant [[Dara]], ur ganerez eus [[Bulgaria]], eo aet ar maout e kenstrivadeg kan an [[Kenstrivadeg Eurovision ar C'han|Eurovision]]. *[[12 a viz Mae]] : dont a ra [[Rhun ap Iorwerth]] da vezañ kentañ ministr [[Kembre]]. * [[9 a viz Mae]] : en [[Hungaria]] e teu [[Péter Magyar]] da vezañ Kentañ ministr. * [[8 a viz Mae]] : loc'het eo an 10{{vet}} [[Ar Redadeg|Redadeg]] evit ar brezhoneg e [[Lannuon]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> 2730fjnicfhmzupyhzce6dadqrcgtdn 0 115484 2192192 2192119 2026-06-01T12:50:57Z François Malo-Renault 38501 /* Oberennoù */ 2192192 wikitext text/x-wiki [[Restr:Portrait Jean Malo-Renault (1982).jpg|thumb|Jean Malo-Renault e [[1982]]]] [[Restr:Jean Malo-Renault (1900-1988).jpg|thumb|Jean Malo-Renault war-dro [[1985]]]] '''Jean Malo-Renault''' ([[Pariz]], [[9 a viz Mezheven]] [[1900]] – [[Roazhon]], [[9 a viz Eost]] [[1988]]) a oa ul levraoueger, ul levraouaer hag un imbourc'her [[breizhat]], mab d'an arzour, engraver, pastelenner ha skeudennaouer Émile Malo-Renault (Émile Auguste Renault, [[1870]]-[[1938]]) hag e wreg an arzourez Honorine Tian ([[1871]]-[[1953]]), lesanvet Nori Malo-Renault ; anavezet eo an engravadur graet gant Émile Auguste evit ar gelaouenn ''Le Fureteur Breton''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20191125115952/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/liste_theme.php?id=le-fureteur-breton-532&l=fr IDBE]</ref>. [[Sant-Maloù]] eo kavell an tiegezh. *[[1924]] : aotreegezh istor er [[Sorbonne]]. *[[1926]] : diplom Skol al [[Louvre]] (gouestlet e oa e zanevell studi da gizellerezh roman Breizh). *[[1928]] : levraoueger e skol-veur [[Toloza]] ha goude e hini [[Montpelhièr]]. *[[1935]] : pennlevraoueger levraoueg Montpelhièr. *[[1937]]-[[1954]] : pennlevraoueger levraoueg kêr ha skol-veur Roazhon. *[[1945]] : krouiñ a reas ar ''Bulletin des Bibliothèques de Bretagne''<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20200728160202/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/serie.php?nom=Bulletin+des+Biblioth%C3%A8ques+de+Bretagne&l=fr IDBE]</ref> evit diorren ar c'henlabour etre al levraouegoù. *[[1955]]-[[1957]] : karget a gefridi e [[Poitiers]], [[Lemojez]] ha [[Tours]]. *1957-[[1967]] : karget a gefridi e Breizh. * [[1958]] : kregiñ a reas da labourat war e levrlennadur istorel. Bodet en deus Jean Malo-Renault kalz skeudennoù evit sevel un dezenn diwar-benn adeiladouriezh relijiel Breizh. Dedennet eo bet gant dilhad hengounel hag arz pobl Breizh ha savet en deus meur a deuliad diwar o fenn. En dalc'had Malo-Renault (niverennet 80 J 1 da 80 J 93) e Dielloù departamant an [[Il-ha-Gwilen]] emañ an danvez-se. Kumun Roazhon he deus roet e anv d'ur straed nepell diouzh ar park Hamelin Oberthür<ref>[https://www.google.com/maps/place/Rue+Jean+Malo+Renault,+35000+Rennes/@48.1118038,-1.6636449,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x480ede53caaca991:0xd886cdf8ac776683!8m2!3d48.1118002!4d-1.6614562 Lec'hiadur]</ref>. <gallery mode="packed" heights="300px"> L'église de Fouesnant (JMR).pdf|''L'église de Fouesnant'' (1974) Cathédrale de Quimper, le déambulatoire (JMR).jpg|Arroud eus ar pennad ''Notes sur trois cathédrales bretonnes'' (1979) </gallery> == Oberennoù == *{{fr}} [https://yroise.biblio.brest.fr/ark:/12148/bpt6k91264834/f27.item ''L'art du livre''] (1931). *{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5787048w/f102.item ''La lettre ornée du Moyen Âge I''] ha [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5787048w/f150.item ''La lettre ornée du Moyen Âge II'']. *{{fr}} ''Les monuments français en péril en Bretagne'' (1932). *{{fr}} [[commons:File:Le_malouin_Jean_Le_CUDENEC,_Roi_de_Madagascar.pdf|''Le malouin Jean Le CUDENNEC, Roi de Madagascar'']] (1948) *{{fr}} [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:L%27%C3%A9glise_de_Fouesnant_(JMR).pdf ''L'église de Fouesnant''] er vareadeg ''Fouesnant'', n° 4, 1974, p. 11-17. *{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k432563t.f120.item ''La sculpture gothique en Bretagne : les calvaires''], e ''Revue de l'art'', n° 319, Gwengolo-Here 1930, p. 109-130. *{{fr}} [https://yroise.biblio.brest.fr/ark:/12148/bpt6k91264834/f27.item ''Notes sur trois cathédrales bretonnes''], Notebook n° 103 - 26{{vet}} bloavezh, n° 3, ''Cahiers de l'Iroise'', 1979, p. 141 - 145. *{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb35029958f ''Les pseudonymes des Bretons : 16e-20e siècle''], 2 levrenn embannet gant [[CRDP]] Roazhon er rummad [[Studi]], niv 32 (miz Genver [[1987]] ; ISSN 0249-6496) ha niv 33 (miz Meurzh [[1988]] ; ISSN 0249-6496). ==Levrlennadur== * {{fr}} Avril, Jean-Loup : ''Mille Bretons – Dictionnaire Biographique'', Les Portes du Large, embannadur kentañ, miz Kerzu 2002 {{ISBN|2-914612-07-9}} ; eil embannadur, miz Even 2003 {{ISBN|978-2-914612-10-4}}. ==Daveennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Malo-Renault, Jean}} [[Rummad:Levraouegerien]] [[Rummad:Tud Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1900]] [[Rummad:Marvioù 1988]] qpkpi3pvh62xys5wv16h81lfx4rsxt6 2192194 2192192 2026-06-01T12:54:28Z François Malo-Renault 38501 /* Oberennoù erreurs de lien 2192194 wikitext text/x-wiki [[Restr:Portrait Jean Malo-Renault (1982).jpg|thumb|Jean Malo-Renault e [[1982]]]] [[Restr:Jean Malo-Renault (1900-1988).jpg|thumb|Jean Malo-Renault war-dro [[1985]]]] '''Jean Malo-Renault''' ([[Pariz]], [[9 a viz Mezheven]] [[1900]] – [[Roazhon]], [[9 a viz Eost]] [[1988]]) a oa ul levraoueger, ul levraouaer hag un imbourc'her [[breizhat]], mab d'an arzour, engraver, pastelenner ha skeudennaouer Émile Malo-Renault (Émile Auguste Renault, [[1870]]-[[1938]]) hag e wreg an arzourez Honorine Tian ([[1871]]-[[1953]]), lesanvet Nori Malo-Renault ; anavezet eo an engravadur graet gant Émile Auguste evit ar gelaouenn ''Le Fureteur Breton''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20191125115952/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/liste_theme.php?id=le-fureteur-breton-532&l=fr IDBE]</ref>. [[Sant-Maloù]] eo kavell an tiegezh. *[[1924]] : aotreegezh istor er [[Sorbonne]]. *[[1926]] : diplom Skol al [[Louvre]] (gouestlet e oa e zanevell studi da gizellerezh roman Breizh). *[[1928]] : levraoueger e skol-veur [[Toloza]] ha goude e hini [[Montpelhièr]]. *[[1935]] : pennlevraoueger levraoueg Montpelhièr. *[[1937]]-[[1954]] : pennlevraoueger levraoueg kêr ha skol-veur Roazhon. *[[1945]] : krouiñ a reas ar ''Bulletin des Bibliothèques de Bretagne''<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20200728160202/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/serie.php?nom=Bulletin+des+Biblioth%C3%A8ques+de+Bretagne&l=fr IDBE]</ref> evit diorren ar c'henlabour etre al levraouegoù. *[[1955]]-[[1957]] : karget a gefridi e [[Poitiers]], [[Lemojez]] ha [[Tours]]. *1957-[[1967]] : karget a gefridi e Breizh. * [[1958]] : kregiñ a reas da labourat war e levrlennadur istorel. Bodet en deus Jean Malo-Renault kalz skeudennoù evit sevel un dezenn diwar-benn adeiladouriezh relijiel Breizh. Dedennet eo bet gant dilhad hengounel hag arz pobl Breizh ha savet en deus meur a deuliad diwar o fenn. En dalc'had Malo-Renault (niverennet 80 J 1 da 80 J 93) e Dielloù departamant an [[Il-ha-Gwilen]] emañ an danvez-se. Kumun Roazhon he deus roet e anv d'ur straed nepell diouzh ar park Hamelin Oberthür<ref>[https://www.google.com/maps/place/Rue+Jean+Malo+Renault,+35000+Rennes/@48.1118038,-1.6636449,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x480ede53caaca991:0xd886cdf8ac776683!8m2!3d48.1118002!4d-1.6614562 Lec'hiadur]</ref>. <gallery mode="packed" heights="300px"> L'église de Fouesnant (JMR).pdf|''L'église de Fouesnant'' (1974) Cathédrale de Quimper, le déambulatoire (JMR).jpg|Arroud eus ar pennad ''Notes sur trois cathédrales bretonnes'' (1979) </gallery> == Oberennoù == *{{fr}} ''L'art du livre'' (1931). *{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5787048w/f102.item ''La lettre ornée du Moyen Âge I''] ha [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5787048w/f150.item ''La lettre ornée du Moyen Âge II'']. *{{fr}} ''Les monuments français en péril en Bretagne'' (1932). *{{fr}} [[commons:File:Le_malouin_Jean_Le_CUDENEC,_Roi_de_Madagascar.pdf|''Le malouin Jean Le CUDENNEC, Roi de Madagascar'']] (1948) *{{fr}} [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:L%27%C3%A9glise_de_Fouesnant_(JMR).pdf ''L'église de Fouesnant''] er vareadeg ''Fouesnant'', n° 4, 1974, p. 11-17. *{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k432563t.f120.item ''La sculpture gothique en Bretagne : les calvaires''], e ''Revue de l'art'', n° 319, Gwengolo-Here 1930, p. 109-130. *{{fr}} [https://yroise.biblio.brest.fr/ark:/12148/bpt6k91264834/f27.item ''Notes sur trois cathédrales bretonnes''], Notebook n° 103 - 26{{vet}} bloavezh, n° 3, ''Cahiers de l'Iroise'', 1979, p. 141 - 145. *{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb35029958f ''Les pseudonymes des Bretons : 16e-20e siècle''], 2 levrenn embannet gant [[CRDP]] Roazhon er rummad [[Studi]], niv 32 (miz Genver [[1987]] ; ISSN 0249-6496) ha niv 33 (miz Meurzh [[1988]] ; ISSN 0249-6496). ==Levrlennadur== * {{fr}} Avril, Jean-Loup : ''Mille Bretons – Dictionnaire Biographique'', Les Portes du Large, embannadur kentañ, miz Kerzu 2002 {{ISBN|2-914612-07-9}} ; eil embannadur, miz Even 2003 {{ISBN|978-2-914612-10-4}}. ==Daveennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Malo-Renault, Jean}} [[Rummad:Levraouegerien]] [[Rummad:Tud Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1900]] [[Rummad:Marvioù 1988]] 90zceumugwxcoiq82tk7rglwicnvupe 0 116188 2192199 2192185 2026-06-01T13:20:50Z Llydawr 145 2192199 wikitext text/x-wiki {{Infobox Skrivagner | anv = | skeudenn = | ment = | alc'hwez = | anv mat = René Caouissin | anv pluenn = Ronan Caerleon<br />Ronan Caouissin | obererezh = Embanner<br />Skrivagner<br />Saver Filmoù<br />Poder | deiziad ganet = [[1914]] | lec'h ganet = e [[Pleiber-Krist]], {{Breizh}} | deiziad marv = D'an [[12 a viz Meurzh]] [[1986]] | lec'h marv = [[An Dreneg|En Dreneg]], {{Breizh}} | yezh = [[Galleg]] | luskad = | rumm = | enorioù = | oberennoù pennañ = ''Au village des condamnés à mort''<br />''Complots pour une république bretonne''<br />''La révolution bretonne permanente''<br /> ''Le rève fou des soldats de Breiz Atao'' | traoù ouzhpenn = ''Anne de Bretagne en bandes dessinées''<br />''Breizh : visions d'histoire''<br />''Bretons d'aujourd'hui''<br />''Gwenn ha du''<br />''Landouzan au cœur des siècles bretons''<br />''Les Bretons le dos au mur : le F.L.B. devant la Cour de sûreté de l'État''''<br />''Les chevaliers de la table ronde'' | sinadur = | ment sinadur = | lec'hienn = }} '''Ronan Caerleon''' eo anv-pluenn '''Ronan Caouissin''', ur broadelour kristen breizhat hag ur skrivagner gallek, bet ganet e [[1914]] e [[Pleiber-Krist]] ha marvet e [[1986]]. ==Buhez== Bez' e voe embanner ha skrivagner. Tad da bemp bugel e voe. Kemer a reas perzh e strollad c'hoariva ar [[Bleun-Brug]] a voe « ''goude gousperoù e brezhoneg'' » an anv anezhañ. Bet e voe tost ouzh [[Yann-Vari Perrot]]. E [[1938]] ez eas daou vizvezh en toull-bac'h e [[Sant-Brieg]] a-gevret gant [[Célestin Lainé]] evit bezañ livet luganoù broadelour war vogerioù, da geñver gweladenn arlevier [[Bro-C'hall]]<ref>Gw. pajenn 144 ''Au village des condamnés à mort'' : "''Ronan Caerleon en ur vont er maez eus an toull-bac'h e 1938. Kondaonet gant Lainé ha Geffroy evit bout iriennet trubuilhoù e-sell gweladenn arlevier ar Republik e Sant-Brieg.''" (Troet diwar ar galleg)</ref>. E [[1939]] e timezas da Jorda Renault, ur glañvdiourez en doa graet anaoudegezh ganti e pardon Koat Kev e [[Skrigneg]]. Ober a reas war-dro ar gelaouenn gristen ''[[Olole]]'' evit ar yaouankiz, gant e vreur [[Herri Caouissin]]. Adarre e voe toullbac'het e [[1944]] e-pad eizh miz. E-doug mizioù e voe difennet outañ dont da chom e Breizh hag e rankas dilojañ da [[Enez-Frañs (rannvro)|Enez-Frañs]]. [[Restr:Ouest-Eclair - 24 mai 1938 - arrestation René Caoussin.jpg|thumb|[[Ouest-Eclair]], [[24 a viz Mae]] [[1938]], harzadenn Ronan Caerleon evel sekretour melestradurel ar gazetenn [[Breiz Atao]].]] War-lerc'h ar brezel e roas lañs da fiñvskeudennoù breizhek gant e vreur, dre ar gevredigezh [[Brittia-films]]. Henry ha Ronan Caouissin o deus produet ha sevenet teulfilmoù ha filmoù faltazi, dreist-holl "Le mystère du Folgoët", filmet e brezhoneg <ref>{{fr}}[https://fresques.ina.fr/ouest-en-memoire/fiche-media/Region00354/ronan-et-henri-caouissin.html Ronan et Henri Caouissin, INA, 16.3.2024]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.argedour.bzh/il-y-a-70-ans-naissance-dun-authentique-cinema-breton/ Youenn Caouissin, Il y a 70 ans : naissance d'un authentique cinéma breton avec le mystère du Folgoët, 3.9.2023]</ref>. Skrivañ a reas meur a levr e galleg a-zivout politikerezh Breizh hag an emsav, gant e-leizh a hanezennoù diwar-benn oberourion an eil Emsav, awenet gant an tu-dehou hag ar gristeniezh kentoc'h. Diwezhatoc'h e teuas da vout poder, d'an oad a 60 vloaz, pa grouas an "Ti-labour Keltiek" [[An Dreneg|en Dreneg]], war hent Brest, e-lec'h ma pledas gant ar c'heramik hag ar c'hizellerezh war temoù breizhek ha keltiek betek e varv e 1986<ref>{{fr}}[https://www.argedour.bzh/ronan-caerleon-aurait-eu-105-ans-aujourdhui/ Tudwal Ar Gov, Ronan Caerleon aurait eu 105 ans aujourd’hui…, Ar Gedour, 22.7.2019]</ref>. E vreur, [[Herri Caouissin]], a oa ezel eus Gorsedd Breizh (e galleg : Fraternité des Druides, Bardes et Ovates de Bretagne) hag eñ e-unan a oa stag ouzh an drouizegezh pe an nevezdrouizegezh. Mervel a reas d'an 12 a viz Meurzh [[1986]]. Douaret e voe e bered [[An Dreneg]]. E vab-bihan [[Gwendal Piégais]] en deus kengrouet ar gelaouenn [[Nidiad]]. == Levrioù == * ''Bretons d'aujourd'hui'', [[1936]]. * ''Gwenn ha Du'', emb. Ronan, [[Pleiber-Krist]], [[1938]]. * ''Les chevaliers de la Table Ronde'', emb. Brittia, [[1945]]. * ''Complots pour une République bretonne, Les dossiers secrets de l'autonomisme breton'', La Table Ronde, [[1967]]<ref>"''Daoust da berzhioù mat ez eo oberenn C. muioc'h hanezennel eget istorel ha ne vank ket a fazioù a fed pe a varn e-barzh, daoust d'an hegarat ma 'z eo."'' ([[Goulven Pennaod]], keneil da R. Caouissin, troet diwar ar galleg).</ref>. * ''La Révolution bretonne permanente'', emb. La Table Ronde, [[1969]]. * ''Au village des condamnés à mort'', emb. Brittia, [[1970]]. * ''Breizh : visions d'histoire''. [[Melezour Breizh]] - [[Fontenay-aux-Roses]]. (gant V. Ler). [[1970]] * ''Les Bretons le dos au mur : le F.L.B. devant la Cour de sûreté de l'État'', La Table Ronde, [[1973]], emb. Brittia, [[2000]]. ISBN 2845600062. * ''Le rêve fou des soldats de [[Breiz Atao]]'', emb. Nature et Bretagne, [[1974]]. * ''Anne de Bretagne en bandes dessinées'', Ti Labour Keltiek, Plabennec, [[1977]]. (gant Jorda Caouissin, e wreg) * ''Landouzan au cœur des siècles bretons''. An Dreneg, emb. Mignoned - [[1979]]. (gant Jorda Caouissin). == Levrlennadur == * Gwenaël Foucré, ''Les frères Caouissin, Bretons sans entrave. Sur la route au but lointain'', Skol-Veur Roazhon, 1990. ==Ere diavaez== *[http://fresques.ina.fr/ouest-en-memoire/fiche-media/Region00354/ronan-et-henri-caouissin.html Pennad-kaoz gant Herri ha Ronan Caouisin - FR3] (e galleg) *[http://buan1.chez.com/buancaerleon.htm Buhez Ronan Caerleon - Lec'hienn Buan] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Caerleon, Ronan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1914]] [[Rummad:Marvioù 1986]] [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] 0782t6s1u99nfx02zndb06fc4jt3bqk 2192272 2192199 2026-06-02T11:46:36Z Régis Marzin 91946 Gorsedd Breizh : ber + "Le mystère du Folgoët", filmet e brezhoneg hag e galleg 2192272 wikitext text/x-wiki {{Infobox Skrivagner | anv = | skeudenn = | ment = | alc'hwez = | anv mat = René Caouissin | anv pluenn = Ronan Caerleon<br />Ronan Caouissin | obererezh = Embanner<br />Skrivagner<br />Saver Filmoù<br />Poder | deiziad ganet = [[1914]] | lec'h ganet = e [[Pleiber-Krist]], {{Breizh}} | deiziad marv = D'an [[12 a viz Meurzh]] [[1986]] | lec'h marv = [[An Dreneg|En Dreneg]], {{Breizh}} | yezh = [[Galleg]] | luskad = | rumm = | enorioù = | oberennoù pennañ = ''Au village des condamnés à mort''<br />''Complots pour une république bretonne''<br />''La révolution bretonne permanente''<br /> ''Le rève fou des soldats de Breiz Atao'' | traoù ouzhpenn = ''Anne de Bretagne en bandes dessinées''<br />''Breizh : visions d'histoire''<br />''Bretons d'aujourd'hui''<br />''Gwenn ha du''<br />''Landouzan au cœur des siècles bretons''<br />''Les Bretons le dos au mur : le F.L.B. devant la Cour de sûreté de l'État''''<br />''Les chevaliers de la table ronde'' | sinadur = | ment sinadur = | lec'hienn = }} '''Ronan Caerleon''' eo anv-pluenn '''Ronan Caouissin''', ur broadelour kristen breizhat hag ur skrivagner gallek, bet ganet e [[1914]] e [[Pleiber-Krist]] ha marvet e [[1986]]. ==Buhez== Bez' e voe embanner ha skrivagner. Tad da bemp bugel e voe. Kemer a reas perzh e strollad c'hoariva ar [[Bleun-Brug]] a voe « ''goude gousperoù e brezhoneg'' » an anv anezhañ. Bet e voe tost ouzh [[Yann-Vari Perrot]]. E [[1938]] ez eas daou vizvezh en toull-bac'h e [[Sant-Brieg]] a-gevret gant [[Célestin Lainé]] evit bezañ livet luganoù broadelour war vogerioù, da geñver gweladenn arlevier [[Bro-C'hall]]<ref>Gw. pajenn 144 ''Au village des condamnés à mort'' : "''Ronan Caerleon en ur vont er maez eus an toull-bac'h e 1938. Kondaonet gant Lainé ha Geffroy evit bout iriennet trubuilhoù e-sell gweladenn arlevier ar Republik e Sant-Brieg.''" (Troet diwar ar galleg)</ref>. E [[1939]] e timezas da Jorda Renault, ur glañvdiourez en doa graet anaoudegezh ganti e pardon Koat Kev e [[Skrigneg]]. Ober a reas war-dro ar gelaouenn gristen ''[[Olole]]'' evit ar yaouankiz, gant e vreur [[Herri Caouissin]]. Adarre e voe toullbac'het e [[1944]] e-pad eizh miz. E-doug mizioù e voe difennet outañ dont da chom e Breizh hag e rankas dilojañ da [[Enez-Frañs (rannvro)|Enez-Frañs]]. [[Restr:Ouest-Eclair - 24 mai 1938 - arrestation René Caoussin.jpg|thumb|[[Ouest-Eclair]], [[24 a viz Mae]] [[1938]], harzadenn Ronan Caerleon evel sekretour melestradurel ar gazetenn [[Breiz Atao]].]] War-lerc'h ar brezel e roas lañs da fiñvskeudennoù breizhek gant e vreur, dre ar gevredigezh [[Brittia-films]]. Henry ha Ronan Caouissin o deus produet ha sevenet teulfilmoù ha filmoù faltazi, dreist-holl "Le mystère du Folgoët", filmet e brezhoneg hag e galleg gant sikour o breur Pierre a-dreñv ar c'hamera<ref>{{fr}}[https://fresques.ina.fr/ouest-en-memoire/fiche-media/Region00354/ronan-et-henri-caouissin.html Ronan et Henri Caouissin, INA, 16.3.2024]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.argedour.bzh/il-y-a-70-ans-naissance-dun-authentique-cinema-breton/ Youenn Caouissin, Il y a 70 ans : naissance d'un authentique cinéma breton avec le mystère du Folgoët, 3.9.2023]</ref>. Skrivañ a reas meur a levr e galleg a-zivout politikerezh Breizh hag an emsav, gant e-leizh a hanezennoù diwar-benn oberourion an eil Emsav, awenet gant an tu-dehou hag ar gristeniezh kentoc'h. Diwezhatoc'h e teuas da vout poder, d'an oad a 60 vloaz, pa grouas an "Ti-labour Keltiek" [[An Dreneg|en Dreneg]], war hent Brest, e-lec'h ma pledas gant ar c'heramik hag ar c'hizellerezh war temoù breizhek ha keltiek betek e varv e 1986<ref>{{fr}}[https://www.argedour.bzh/ronan-caerleon-aurait-eu-105-ans-aujourdhui/ Tudwal Ar Gov, Ronan Caerleon aurait eu 105 ans aujourd’hui…, Ar Gedour, 22.7.2019]</ref>. E vreur, [[Herri Caouissin]], a zo ezel berr Gorsedd Breizh (e galleg : Fraternité des Druides, Bardes et Ovates de Bretagne) hag eñ e-unan a oa stag ouzh an drouizegezh pe an nevezdrouizegezh. Mervel a reas d'an 12 a viz Meurzh [[1986]]. Douaret e voe e bered [[An Dreneg]]. E vab-bihan [[Gwendal Piégais]] en deus kengrouet ar gelaouenn [[Nidiad]]. == Levrioù == * ''Bretons d'aujourd'hui'', [[1936]]. * ''Gwenn ha Du'', emb. Ronan, [[Pleiber-Krist]], [[1938]]. * ''Les chevaliers de la Table Ronde'', emb. Brittia, [[1945]]. * ''Complots pour une République bretonne, Les dossiers secrets de l'autonomisme breton'', La Table Ronde, [[1967]]<ref>"''Daoust da berzhioù mat ez eo oberenn C. muioc'h hanezennel eget istorel ha ne vank ket a fazioù a fed pe a varn e-barzh, daoust d'an hegarat ma 'z eo."'' ([[Goulven Pennaod]], keneil da R. Caouissin, troet diwar ar galleg).</ref>. * ''La Révolution bretonne permanente'', emb. La Table Ronde, [[1969]]. * ''Au village des condamnés à mort'', emb. Brittia, [[1970]]. * ''Breizh : visions d'histoire''. [[Melezour Breizh]] - [[Fontenay-aux-Roses]]. (gant V. Ler). [[1970]] * ''Les Bretons le dos au mur : le F.L.B. devant la Cour de sûreté de l'État'', La Table Ronde, [[1973]], emb. Brittia, [[2000]]. ISBN 2845600062. * ''Le rêve fou des soldats de [[Breiz Atao]]'', emb. Nature et Bretagne, [[1974]]. * ''Anne de Bretagne en bandes dessinées'', Ti Labour Keltiek, Plabennec, [[1977]]. (gant Jorda Caouissin, e wreg) * ''Landouzan au cœur des siècles bretons''. An Dreneg, emb. Mignoned - [[1979]]. (gant Jorda Caouissin). == Levrlennadur == * Gwenaël Foucré, ''Les frères Caouissin, Bretons sans entrave. Sur la route au but lointain'', Skol-Veur Roazhon, 1990. ==Ere diavaez== *[http://fresques.ina.fr/ouest-en-memoire/fiche-media/Region00354/ronan-et-henri-caouissin.html Pennad-kaoz gant Herri ha Ronan Caouisin - FR3] (e galleg) *[http://buan1.chez.com/buancaerleon.htm Buhez Ronan Caerleon - Lec'hienn Buan] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Caerleon, Ronan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1914]] [[Rummad:Marvioù 1986]] [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] congdy9ljxsl9uvcceyin2it0li60zm 0 125456 2192193 1978289 2026-06-01T12:52:20Z MrKeefeJohn 57064 2192193 wikitext text/x-wiki [[Restr:Bistre Emmanuel Parish Church, Buckley, Flintshire - Eglwys Emaniwel, Bwcle, Sir y Fflint, Cymru 02.jpg|thumb|kleiz]] [[Restr:Emmanuel Church, Bistre - geograph.org.uk - 134148.jpg|200px|thumb|Iliz Bistre.]] '''Bistre''' zo ur gêriadenn vihan eus biz [[Kembre]], e [[Sir y Fflint]]. Evel ma c'hoarvez gant meur a anv-lec'h all el lodenn-se eus Kembre, e teu ''Bistre'' eus ar saozneg. Ur c'hembraekadur eo eus ''Bishopstree'' ("gwezenn an eskob")<ref>[[Ifor Williams]], ''Enwau lleoedd'' (Liverpool: Gwasg y Brython, 1945), p. 6.</ref>. ==Notennoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù_Sir_y_Fflint}} [[Rummad:Kêriadennoù Sir y Fflint]] 1t1vg7pdhhxjw2gbse0702oka0k1juo 0 133013 2192222 1753155 2026-06-01T17:46:10Z Dishual 612 2192222 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''gwir kanonek''' (''Jus canonicum'' en [[latin]]) eo an anv a vez graet eus hollad ar reolennoù diabarzh degemeret gant pennadurezhioù an [[Iliz katolik]] evit he gouarn.<br> D'al lidoù pergen e tenn ar reolennoù-se, ha n'eo ket d'ar c'hredennoù pe d'ar [[feiz]], war-bouez un nemedenn bennak ; ar berz ouzh ar merc'hed da velegiñ zo deuet da vout afer a feiz abaoe [[1983]]. [[Rummad:Iliz katolik]] hbdsckawz0n2g53vw83zt2afasf7hpl 0 141416 2192232 1962420 2026-06-01T18:21:50Z Dishual 612 2192232 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''moufti''' (مفتي) zo ur [[beleg]] en [[islam]] [[sunnit]] hag a zispleg al lezennoù muzulman ; gallout a ra embann alioù diwar-benn al lezennoù, anvet ''[[fatwa]]''. [[Rummad:Islam]] [[Rummad:Gerioù arabek]] m12w4029g8fy3ce7wbbr7kj2ikwg9hh 0 170211 2192214 2192139 2026-06-01T16:37:36Z Kestenn 14086 2192214 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Remington Model 30]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] a9ffxosbjb5g8zflpg3hdy0ipssa7tf 2192242 2192214 2026-06-01T19:59:45Z Kestenn 14086 2192242 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Remington Model 30]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] buxhrbn142dyzt1kus7jibmh5oaw2g6 2192244 2192242 2026-06-01T20:12:35Z Kestenn 14086 /* Karabinennoù */ 2192244 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Remington Model 8]] • [[Remington Model 30]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] mtmdxi0ze127b9qb0s8kd17whzsrq6s 0 173964 2192220 2190031 2026-06-01T17:16:02Z Kestenn 14086 2192220 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|.32-40 Winchester}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32-20 Winchester|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:32-20--32ACP.JPG|frameless|323x323px]] <br /><br />Kartouchennoù '''.32-20 Winchester''' (a-gleiz) ha [[.32 ACP]] (a-zehou) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Mare implij |Abaoe 1882 |- ! scope="row" |Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,94 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |7,75 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,3 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |8,7 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9 mm |- ! scope="row" |Ø strad |10,4 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,7 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |33,4 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |40,4 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |Etre 6 ha 7 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |Etre 270 ha 370 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |Etre 281 ha 441 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |SR |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''.32-20 Winchester''', anvet ivez '''.32 WCF''' (evit '''''Winchester Center Fire'''''), '''.32-20 Marlin''' pe '''.32-20 Colt''', zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] produet da gentañ e 1882 gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] evit e fuzuilh [[Winchester Model 1873]]<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/32%2020%20win-1.html 32-20 Winchester]'', Arme et Passion (lennet d'an 28/02/2025)</ref>. "20" en e anv a dalvez e oa karget gant 20 greunenn [[poultr du]] da gentañ. Azasaet e voe evit ar [[poultr divoged]] gant donedigezh ar garabinenn [[Winchester Model 1892]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 153</ref>. == Implij == Hervez an embregerezh stadunanat e c’halle servijout evit chaseal loened bihan koulz ha reoù vrasoc’h evel ar c’hirvi<ref>{{En}} HAWKS Chuck, ''[https://www.chuckhawks.com/32-20.htm The .32-20 Winchester]'' (lennet d'an 28/02/2025)</ref>. Abalamour d’he galloud izel a-walc’h e oa implijet kentoc’h e [[Norzhamerika]] evit en em zifenn a-enep da loened dañjerus pe evit ar jiboez bihan. Produet eo bet betek 1995 e Brazil, met dilezet eo bet gant an dennerien hag ar chaseourien dre vras dibaoe. Gellet a raer kargañ anezhi gant [[poultr divoged]] hiziv an deiz, gant ur gargad skañvoc’h<ref>{{Es}} ''[https://municion.org/producto/32-20-115-winchester-cf/ .32-20-115 Winchester CF]'', Municion.org (lennet d'an 28/02/2025)</ref>. [[Revolver|Revolverioù]] zo bet kambret eviti ivez, gant [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] dreist-holl, evel ar [[Colt Official Police]] evit ar siviled a o chom e lec’hioù distro<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 210</ref>. == Kartouchennoù deveret == * [[.25-20 Winchester]], stumm berraet e golier * [[.218 Bee]], deveret e-unan eus ar .25-20 Winchester * [[.310 Cadet]], [[Kartouchenn Wildcat|kartouchenn wildcat]] produet gant tennerien o-unan diwar an .32-20 Winchester == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-ii/tabiical-fr-page81.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:32-20 Winchester}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] g8qoovt6no3owc7ewgfy4omeya6uoox 0 174805 2192265 2149570 2026-06-02T08:54:41Z Dishual 612 2192265 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pab | anv = Leon XIV | skeudenn = Restr:Pope Leo XIV 3 (cropped).jpg | ledander = 250px | alc'hwez = | ger-stur = | ardamezioù = File:Coat of arms of Leone XIV.svg | anv-tiegezh = | ganedigezh = {{Deiziad|14|Gwengolo|1955}}<br>[[Chicago]], {{Stadoù-Unanet Amerika}} | deroù paboni = {{Deiziad|8|Mae|2025}} | tronidigezh = | dibenn paboni = | en e raok = [[Frañsez (pab)|Frañsez]] | war e lerc'h = — | notennoù = | eneppab = }} '''Leon XIV''', bet ganet '''Robert Francis Prevost''' d'ar 14 a viz Gwengolo [[1955]] e [[Chicago]] ([[Stadoù-Unanet Amerika]]), eo [[eskob]] [[Roma]], hag hervez an hengoun an 267{{vet}} [[pab]]. == Buhez == Ganet eo bet Leon XIV e Chicago. [[Beleg]]et e voe d'an 19 a viz Even [[1982]] e Roma. Ur [[Perou|Perouad]] eo ivez, p'en doe kargoù er [[Stad]]-se etre [[1985]] ha [[1998]]. Ezel eo ouzh [[Urzh Sant Eosten]]. Dilennet eo bet da bab goude peder zro-votiñ d'an 8 a viz Mae [[2025]]<ref>{{Fr}} [https://www.vaticannews.va/fr/pape/news/2025-05/habemus-papam-nouveau-pape-fumee-blanche.html ''Léon XIV est le nouveau Pape'', Vatican News, 08/05/2025]</ref>, e plas [[Frañsez (pab)|Frañsez]], marvet d'an 21 a viz Ebrel 2025. == Magnifica Humanitas == Ar pab Leon XIV en doa embannet ar [[c'helc'hlizher]] ''Magnifica Humanitas'' evit lakaat ar gaoz war ar prederioù en doa war [[Boum an naouegezh artifisiel|dasorc'hidigezh an naouegezh artifisiel]], ar bec'hioù tro-dro d'an [[dellezegezh]] denel, hag al [[liestuegezh]]. Devezh embannadur ar c'helc'hlizher a oa bet choazet evit bezañ hini 135vet deiz-ha-bloaz embannadur ''[[Rerum novarum]]'',<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> ur c'helc'hlizher hag a blede gant ar [[greanteladur]] ha skrivet gant ar pab Leon XIII.<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 May 2026}}</ref> ==Daveennoù== {{Daveoù}} {{Pab|diaraoger=Frañsez (pab)|anv=Leon XIV|warlerc'hiad=—}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1955]] [[Rummad:Pibien]] [[Rummad:Tud SUA]] fo08gtyir9cfd1mpfk8upx03p4np75x 0 175822 2192234 2173961 2026-06-01T18:53:36Z Kestenn 14086 2192234 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Ruger SP101|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Ruger-SP101-22lr.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur revolver '''Ruger SP101''' kambret e [[.22 Long Rifle|.22 LR]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Doare |[[Revolver]] un-ober / daou-ober |- ! scope="row" |[[Munision]]où |[[.22 Long Rifle]]<br>[[.357 Magnum]] / [[.38 Special]]<br>[[.327 Federal Magnum]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]<br>[[.32 H&R Magnum]] (paouezet) |- ! scope="row" |Produer |[[Sturm, Ruger & Co.]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1989 |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 1989 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |Etre 0,710 ha 0,850 kg |- ! scope="row" |Hirder |Etre 180 ha 232 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |2,25 meutad (57 mm)<br>3,06 meutad (78 mm)<br>4,2 meutad (110 mm) |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Taboulin 5, 6 pe 8 tenn hervez ar c'halibr |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Ruger SP101''' zo ur [[revolver]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA / DA (Single Action / Double Action, Un-Ober / Daou-Ober)|un-ober ha daou-ober]] bet kinniget gant an embregerezh stadunanat [[Sturm, Ruger & Co.]] e 1989 evit kemer plas ar [[Ruger Speed Six|Speed Six]]<ref name=":0">{{Fr}} ALEXANDRE Guillaume, ''Le revolver Ruger SP 101 en cal. .22 LR'', Cibles n°661, miz Gouere 2025, pp. 12-16</ref>. Produet eo bet dizehan an SP101 dibaoe. Hiziv an deiz e vez gwerzhet er c'halibroù [[.22 Long Rifle|.22 LR]], [[.357 Magnum]], [[.327 Federal Magnum]] ha [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]<ref>{{En}} ''[https://www.ruger.com/products/sp101/models.html SP101]'' war lec'hienn Ruger (lennet d'ar 14/07/2025)</ref>, met ur stumm e [[.32 H&R Magnum]] a zo bet anezhañ ivez. Hervez ar c'halibr eo endalc'h e [[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|daboulin]] 5, 6 pe 8 tenn zoken (e .22 LR). Un arm dezhañ ur framm bihan eo, graet evit bezañ douget war ar pemdez gant tud a-vicher<ref>{{En}} ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/2022/08/17/ruger-sp101-review/ Wheelgun Wednesday: Ruger SP101 Review]'', The Firearm Blog, 17/08/2022 (lennet d'ar 15/07/2025)</ref>. Ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Surded ha surentez|surded]] [[Geriaoueg an armoù-tan#Skoer|skoer]] a zo dezhañ : ne c'hall skeiñ ar [[munision]] nemet pa vez sachet penn-da-benn war an [[Draen (armoù)|draen]]<ref name=":0" />. Un {{formatnum:10000}} skouerenn bennak eus an SP101 kambret e .38 Special a voe pourveziet da servijoù 'zo eus ar [[Polis broadel (Bro-C'hall)|polis broadel]] gall er bloavezhioù 1990. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Revolverioù]] [[Rummad:Armoù SUA]] espsntxu4wpsckwv6jidm531fco1l60 0 178107 2192247 2176065 2026-06-01T20:23:30Z Kadwalan 423 2192247 wikitext text/x-wiki {{databox}} E [[fiziologiezh]], '''dizourañ''', pe ''' dishidratañ''' a vez graet eus un diouer a zour en ur c'horf o tegas kudennoù [[Metabolegezh|mont en-dro ar c'horf]]<ref name="Mange K 1997">{{cite journal | vauthors = Mange K, Matsuura D, Cizman B, Soto H, Ziyadeh FN, Goldfarb S, Neilson EG | title = Language guiding therapy: the case of dehydration versus volume depletion | journal = Annals of Internal Medicine | volume = 127 | issue = 9 | pages = 848–853 | date = November 1997 | pmid = 9382413 | doi = 10.7326/0003-4819-127-9-199711010-00020 | s2cid = 29854540 }}</ref>. Erruout a ra ar stad korfel-se pa vez kollet re a zour, alies un disoc'h eus re a [[c'hwezadur]], kudennoù yec'hed, pe un doare dizingal da evañ dour. Un dizourañ skañv a c'hall erruout dre un [[diuradur dre soubidigezh]], ar pezh a uhela ar riskl a [[Gwallzarvoud digenwaskañ|wallzarvoud digenwaskañ]] evit ar [[Splujañ dindan vor|splujerien]]. An darn vrasañ eus an dud a c'hall kaout ur c'holl a 3–4% eus hollad dour ar c'horf digudenn hag hep ma vije [[azonia|azonioù yec'hedel]]. Ur wech tizhet 5–8% a zizourañ e kroger da gaout kudennoù [[skuizhder]] ha [[mezevellegezh]]. Ma vez kollet ouzhpenn 10% eus hollad dour ar c'horf e vez azonioù speredel ha korfel grevusoc'h, ouzhpenn kaout [[sec'hed]]. Ar [[marv]] a c'hell erruout pa dizher 15 betek 25% eus ar vank a zour er c'horf<ref name=Ashcroft>Ashcroft F, Life Without Water in Life at the Extremes. Berkeley and Los Angeles, 2000, 134-138.</ref>. An dizourañ skañv a vez renket dre [[Azdourañ dre ar genou|azdourañ dre ar genou]], met pa vez grevus e vez ezhomm degas an dourañ dre ar [[gwazhienn|gwazhiennoù]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Wikeriadur}} [[Rummad:Azonioù]] [[Rummad:Dizourañ]] [[Rummad:Abegoù ar marv]] [[Rummad:Magadurezh]] oj45m69b9o6atnsrsqye5vzdv7wkfcr 2192252 2192247 2026-06-02T00:09:04Z Kadwalan 423 2192252 wikitext text/x-wiki {{databox}} E [[fiziologiezh]] e vez graet '''dizourañ''', pe ''' dishidratañ''' eus an diouer a zour en ur c'horf a zegas kudennoù e [[Metabolegezh|mont en-dro ar c'horf]]<ref name="Mange K 1997">{{cite journal | vauthors = Mange K, Matsuura D, Cizman B, Soto H, Ziyadeh FN, Goldfarb S, Neilson EG | title = Language guiding therapy: the case of dehydration versus volume depletion | journal = Annals of Internal Medicine | volume = 127 | issue = 9 | pages = 848–853 | date = November 1997 | pmid = 9382413 | doi = 10.7326/0003-4819-127-9-199711010-00020 | s2cid = 29854540 }}</ref>. Ur wezh erru ar c'horf er stad-se pa vez kollet re a zour gantañ, alies da-heul re a [[c'hwezadur]], kudennoù yec'hed, pe un doare dizingal da evañ dour. Un dishidratadur skañv a c'hall erruout abalamour d'un [[diuradur dre soubidigezh]], ar pezh a uhela ar riskl a [[Gwallzarvoud digenwaskañ|wallzarvoud digenwaskañ]] evit ar [[Splujañ dindan vor|splujerien]]. An darn vrasañ eus an dud a c'hall koll 3–4% eus hollad dour ar c'horf digudenn hag hep ma vije [[azonia|azonioù yec'hed]]. Ur wech tizhet 5–8% a zishidratadur e kroger da gaout kudennoù [[skuizhder]] ha [[mezevellegezh]]. Pa vez kollet ouzhpenn 10% eus hollad dour ar c'horf e vez azonioù grevusoc'h eus ar spered hag ar c'horf, ouzhpenn kaout [[sec'hed]]. Ar [[marv]] a c'hell erruout pa dizher 15 betek 25% a zour a vank er c'horf<ref name=Ashcroft>Ashcroft F, Life Without Water in Life at the Extremes. Berkeley and Los Angeles, 2000, 134-138.</ref>. An dizourañ skañv a vez renket dre [[Azdourañ dre ar genou|azdourañ dre ar genou]], met pa vez grevus e vez ezhomm degas an dour ouzh he enflistrañ er [[gwazhienn|gwazhied]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Wikeriadur}} [[Rummad:Azonioù]] [[Rummad:Dizourañ]] [[Rummad:Abegoù ar marv]] [[Rummad:Magadurezh]] slh7s90jb21ta7aqwikpk70clxpljk7 0 180140 2192198 2192170 2026-06-01T13:14:21Z Kestenn 14086 Adlakaet meneg an anv skolastek (cf. saozneg "Scholastic accolades"). A galon, 2192198 wikitext text/x-wiki {{Danvez pennad}} [[Restr:Roger-bacon-statue cropped.jpg|thumb|255x255px|Delwenn Roger Bacon e [[skol-veur Oxford]].]] '''Roger Bacon''', lesanvet '''''Doctor Mirabilis''''' ivez (e [[anv skolastek]]), bet ganet war-dro 1219/1220 en [[Ilchester]] ([[Somerset]], [[Bro-Saoz]]) ha marvet war-dro 1292 e-kichen [[Oxford]] ([[Oxfordshire]]), a oa ur prederour, un teologour, ur skiantour hag ur manac'h [[Urzh ar Vreudeur minor|frañsezat]]. Gwelet e vez evel unan eus al [[Liesdiskiblezh|liesdiskiblien]] wellañ er [[Krennamzer|Grennamzer]]. Diaraoger ar [[Kantouezegezh|gantouezegezh]] hag an [[hentenn skiantel]] e voe<ref>{{En}} Yael KEDAR, ''[https://rogerbaconresearchsociety.com/roger-bacon/ Life and Works of Roger Bacon]'', Roger Bacon Research Society (lennet d'an 08/05/2026)</ref>. Unan eus e oberennoù meur, an ''[[Opus Majus]]'', a voe kaset d'ar pab [[Klemañs IV]] e 1267, diwar e c'houlenn, evit renabliñ stad labourioù ha gouizigezhioù Bacon. An hini kentañ e voe ivez o skrivañ en Europa rekipe ar [[poultr du]], bet ijinet e [[Sina]]. == Liamm diavaez == * {{En}} [https://rogerbaconresearchsociety.com/ Roger Bacon Research Society] * {{Fr}} [https://classes.bnf.fr/dossitsm/b-baconr.htm Elfennoù diwar-benn e vuhez], war lec'hienn ar BnF == Daveennoù == {{Daveoù}} {{ALC'HWEZDIBAB:Bacon, Roger}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1220]] [[Rummad:Marvioù 1292]] [[Rummad:Menec'h Bro-Saoz]] [[Rummad:Skiantourien Bro-Saoz]] [[Rummad:Prederourien Bro-Saoz]] qgocye4blzsoqzj0cuups05vicrb80c 0 180143 2192189 2190571 2026-06-01T12:15:03Z Dakbzh 58931 + Kemm broadelezh. 2192189 wikitext text/x-wiki '''Alla Mikhailovna Chaikovskaya''' (en [[ukraineg]]:'''Анна Михайлівна Чайковська''') ([[21 a viz Mezheven]] [[1934]], [[Zaporozhye]] ([[RSS Ukraina]], [[URSS]]) - Meurzh [[2007]]) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjiat ha [[URSS|soviedat]]. === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe ur wezh, e 1963. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Kemer a reas perzh eizh gwezh. * E 1962 e voe pempvet-c'hwec'hvet, * E 1963 hag e 1966 e tapas ar c'hwec'hvet plas, * E 1967 e voe eilvet-pedervet, * E 1968 e voe trec'h rampo gant [[Nana Aleksandria]], koll a reas 0,5-3,5 er match dirampoiñ. ==== Kevezadegoù all ==== * E 1961 e tapas an eil plas e [[Tbilisi]]. * E 1964 e tapas an eil plas e [[Souc'houmi]]. * E 1968 e tapas an deirvet plas e [[Tbilisi]]. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad al Lu soviedat (kemmesk) ==== C'hoari a reas ur wezh<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=113133 Chess Games]</ref>. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Kleub||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Poentoù |- |Here-Du 1970||8||Transcaucasian||11||[[Leningrad]]||2 |- |} ==== Kib soviedat ar C'hevre Kentañ (kemmesk) ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Gantiandi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1980sf/1980gant.html Soviet Cup - First League: 1980 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Kleub||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |Mae 1980||Maouezi||Gantiandi||11||[[Jurmala]]||3,5/5 (+ 3, = 1, - 1)||70 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=165697 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Alla_Chaikovskaja He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Chaikovskaya, Alla}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1934]] [[Rummad:Marvioù 2007]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjiat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] k7imtg1svlfzruuvo1vedjzl6joda80 0 180163 2192203 2191832 2026-06-01T14:19:53Z Llydawr 145 2192203 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Wayne Gacy''', ganet d'ar [[17 a viz Meurzh]] [[1942]] ha lakaet d'ar marv d'an [[10 a viz Mae]] [[1994]], a oa ul [[lazher a steudad]] ha [[torfedour reizhel]] [[stadunanat]] hag en doa [[Gwallerezh|gwallet]], jahinet ha muntret d'an nebeutañ 33 paotr yaouank etre 1972 ha 1978 en [[Norwood Park Township, Cook County (Illinois)|Norwood Park Township]], ur bannlev eus [[Chicago]], en [[Illinois]]. Anavezet e oa gant al lesanv "'''Killer Clown'''" dre ma oa boas d'ober abadennoù fent furlukinerezh a-raok ma vije dizoloet e oa ur muntrer. Gacy en doa sevenet e holl vuntroù en e di e-giz ur ranch. Kustum e oa da zesachañ e breizh betek e di ha goude-se e teue a-benn da lakaat dezho grizilhonoù tro-dro d'o arzornioù o kontañ dezho e oa o vont da seveniñ un dro-hud. Gwallet e oant goude-se ha lazhet [[mougañ|mouget]] pe [[taget]] gant ur [[rolt]]. 26 den a oa bet douaret e [[goullo yec'hedel]] an ti, ha tri all a oa bet douaret e lec'h all en douaroù en-dro d'an ti ; pevar a voe bannet er [[Des Plaines (stêr)|stêr Des Plaines]]. Gacy a oa bet kondaonet e 1968 evit [[Lezennoù war ar sodomiezh er Stadoù-Unanet|sodomiezh]] a-enep ur paotr yaouank e [[Waterloo (Iowa)|Waterloo]], en [[Iowa]], ha kondaonet da 10 vloaz toull-bac'h. Chomet e oa eno 18 miz nemetken. Lazhet en doa ar c'hentañ paotr e 1972, daou all e 1975, ha lazhet 30 ouzhepnn ur wech dizimezet diouzh e eil gwreg e 1976. An enklask evit kavout ar c'hrennard Robert Piest e [[Des Plaines (Illinois)|Des Plaines]] a oa bet kaoz e oa bet harzet Gacy d'an 21 a viz Kerzu 1978. Gacy a oa bet kondaonet evit 33 muntr (lazhet gant un den nemetken), ar pezh en doa lakaet anezhañ da vezañ ar gwashañ muntrer en istor lezennel ar Stadoù-Unanet. Gacy a oa bet [[Kastiz ar marv er Stadoù-Unanet|kondaonet d'ar marv]] d'an 13 a viz Meurzh 1980. Lakaet e voe d'ar marv dre un [[ensinkladur marvus]] e [[Stateville Correctional Center|toull-bac'h Stateville]] d'an 10 a viz Mae 1994. {{DEFAULTSORT:Gacy, John Wayne}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1942]] [[Rummad:Marvioù 1994]] [[Rummad:Lazherien a steudad]] [[Rummad:Tud kondaonet d'ar marv]] [[Rummad:Furlukined]] 9y5cmbhe5cegtbxvr5mw4brceint5cz 0 180164 2192273 2190691 2026-06-02T11:48:45Z Llydawr 145 2192273 wikitext text/x-wiki [[File:CH-NB Poster Collection SNL TOUR 804.jpg|thumb|''St-Moritz'', 1938]] [[File:CH-NB Poster Collection SNL PUBL 318.jpg|thumb|''Bally''; 1944]] [[File:Bischof - Victim of the atomic bomb dropped on Hiroshima on August 6, 1945.jpg|thumb|A-c'houde [[Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki|bombezadenn atomek Hiroshima]], 1951-52]] '''Werner Adalbert Bischof''' ([[Zürich]], {{Deiziad|26|Ebrel|1916}} – [[Trujillo (Perou)|Trujillo]], {{Deiziad|16|Mae|1954}}) a oa ul [[luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] [[suis]]. E [[1949]] e voe tutaet gant an c'hourati-kelaouiñ ''Magnum Photos'', ma voe an den nevez kentañ o labourat gant an diazezerien<ref name="WM">{{en}} Manchester, William. ''In Our Time: The World as Seen by Magnum Photographers''. New York : W. W. Norton & Company, 1989 {{ISBN|978-0-393-02767-9}} — [https://www.class.photography/wp-content/uploads/2018/11/Encyclopedia-of-Twentieth-Century-Photography-Volumes-I.-II.-IIItqw_darksiderg.pdf En-linenn]. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>.</ref>. E levr ''Japan'' (1954) a voe enoret gant ar ''Prix [[Nadar]]'' in [[1955]].<ref name="LW"">{{en}} Warren, Lynne (renerez). ''Encyclopedia of Twentieth-Century Photography''. New York : Routledge, 2006, pp. 133-136 {{ISBN|9781135205430}}</ref>. ==Buhez ha resped == D'ar 26 a viz Ebrel 1916 e voe ganet Werner Bischof e Zürich. E [[1922]], p'edo oadet a 6 vloaz, e tilojas e diegezh da Waldshut e [[Baden-Württemberg]] en [[Alamagn]], ma voe skoliataet. Echu gantañ e studi en eil-derez e tistroas da Zürich ma teskas al luchskeudennerezh e Skol an Arzoù pleustrek (''Kunstgewerbeschule'') digant ar Suis Hans Finsler ([[1891]]-[[1972]]), anezhañ unan eus mistri ar skol luc'hskeudennerezh alaman ''Gwel Nevez'' (''Neue Sehen''), a oa troet gant an teknik ; gant ur sell teknikel neuze ec'h eas W. Bischof da luc'hskeudenniñ [[plant]], [[krogenn|kregin]] hag all<ref name="MP">{{en}} [https://www.magnumphotos.com/photographer/werner-bischof/ ''Werner Bischof''], ''Magnum''. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>.</ref>. E [[1936]] e voe diplomet [[Listennad lavaredoù latin#Cu|''cum laude'']] hag ec'h eas da labourat e Zürich e bed ar [[giz|c'hiz]] hag ar c'hinklañ tiez en ur labourat evit un [[ti-embann]] ivez. E [[1938]] ec'h aozas pavilhon ar c'hiz hag ar c'hinklañ e Diskouezadeg Vroadel Suis (''Schweizerische Landesausstellung''). Adalek [[1939]] e labouras Werner Bischof evel luchskeudenner dizalc'h evit meur a vagazin, dreist-holl evit ''Du'' ("Te", ar [[raganv-gour]]) e Zürich.<br> E 1939 ivez e voe e [[Pariz]], ma tivizas dilezel al luc'hskeudennerezh ha treiñ war-du al [[livouriezh]]. A-c'houde deroù an [[Eil Brezel-bed]] e tistroas da Suis, ma voe soudard betek [[1942]] ha ma adkrogas da luc'hskeudenniñ, en ur glask c'hoari gant ar [[gouloù]] hag ar skeudoù ; er magazin ''Du'' e voe embannet disoc'h e labour. Buan e voe un degaser reoliek, hag e troas d'ul luc'hskeudenner-[[kazetennerezh|kazetenner]]. Beajiñ kalz a reas adalek [[1945]] betek 1979, pa dremenas dre hogozik holl [[Stad]]où [[Europa (kevandir)|Europa]], eus [[Bro-C'hall]] da [[Roumania]] hag eus [[Gres]] da [[Norvegia]]. Dre e labour a-zivout drastoù an Eil Brezel-bed e voe anzavet evel unan eus kazetennerien bennañ e amzer.<br> Un difraoster e voe war dachenn al luc'hskeudenniñ e [[liv]] adal deroù e resped ; e liv e poltredas dismantroù Alamagn ha [[Polonia]], a oa bet koulz mac'homerezed, gouzañvadezed ha tachenn an emgann diwezhañ ; diembann eo chomet an darn vuiañ eus ar skeudennoù-se, a zo miret e dielldi kêr Zürich.<br> Nevez e oa e deknik, a oa tost d'an ''Technicolor'' [[stadunanat]] bet ijinet e 1916 evit ar [[sinema]], a implije gant ur benveg ''Devin Tricolor'' (SUA, [[1934]]) staliet war un trebez. Gwelloc'h ha spisoc'h eget teknik alaman an ''Agfacolor'' a veze arveret er brezel e oa doare W. Bischof<ref>Introini & Bernasconi, 2023.</ref>. En abeg da zrastoù ar brezel e tibabas e zodenn bennañ : an dud. N'eo ket an drastoù o-unan a boltredas, an efedoù anezho war an dud a oa bev c'hoazh hag an endro ma klaskent chom bev eo a bake ; ur skouer eo ''Die Flüchtlinge'' ("Ar repuidi"), ul labour diwar-benn [[partizan]]ed [[italia]]n o devoa kavet repu e [[Kanton Ticino]] e Suis<ref name="WM" />. Ken fromet ha strafuilhet e voe an dud gant ar pezh a ziskoueze Werner Bishof goude en devout furchet Europa ma ne c'hallas biskoazh lakaat embann e skeudennoù e stumm ul levr. Kenlabourat gant Magnum a eure adalek [[1948]] kent bout ezel eus ar c'hourati bloaz goude ; pemp ezel hepken a oa d'ar mare-se, diazezerien an holl anezho : an [[Hungaria|Hungarad]]-Amerikan Robert Capa ([[1913]]-1954), ar Gall Henri Cartier-Bresson ([[1908]]-[[2004]]), an [[Aostria]]n-Amerikan Ernst Haas ([[1921]]-[[1986]]), ar [[Bro-Saoz|Saoz]] George Rodger ([[1908]]-[[1995]]) hag ar Polonad David Seymour ([[1911]]-[[1956]])<ref name="WM" />. En tu all da redek Europa evit diskouez paourentez ha dic'hoanag an dud a-c'houde ar brezel e oa mennet Werner Bischof da boltrediñ kened an natur hag an dud er bed a-bezh. A-zivout al luc'hskeudenniñ e tisklêrias : {{Quotation|''I felt compelled to venture forth and explore the true face of the world. Leading a satisfying life of plenty had blinded many of us to the immense hardships beyond our borders''.<br><q>&nbsp;Santout a raen e oa ret din mont war-bouez ma fenn hag ergerzhout dremm wirion ar bed. Gant ar vuhez klet ha peurleun a renemp e oa bet dallet kalz ac'hanomp ouzh an diaesterioù bras-meurbet a oa en tu all d'hon harzoù.&nbsp;</q>|W. Bischof<ref name="MP" />}} Er bloaz [[1951]] ec'h eas da [[India]] da labourat war e gont-eñ evit ar magazin stadunanat ''Life'' ; biskoazh n'eo bet da vat er skipailh, hogen kalz degasadennpù en deus graet<ref>{{en}} Loengard, John. ''Life Photographers''. Boston : Little Brown & Co., 1998 {{ISBN|978-0-8212-2455-7}}</ref>, ha goude-se da [[Japan]] ha [[Korea]], evit ''Life'' c'hoazh. E-keit ha m'edo er [[Reter-Pellañ]] e labouras e [[Viêt Nam]] evit ar gelaouenn c'hall ''Paris Match'', e-kerzh [[Kentañ brezel Indez-Sina]] — a-rekin avat, goude kement en devoa luc'hskeudennet a-fet reuzioù ur brezel<ref name="WM" />. E 1954 e'h eas da [[Suamerika]] ma veajas a-dreuz [[Mec'hiko]] ha [[Panamá]] kent mont da [[Perou|Berou]] ma klaskas treuziñ an [[Andoù]] da vont da [[koadeg trovanel c'hleb|goadeg trovanel c'hleb]] [[Amazonia]] d'ar 14 a viz Mae. Daou zeiz goude e kouezhas e [[karr-tan|garr-tan]] a-ziwar un tornaod en Andoù, ha lazhet e voe an tri den a oa e bourzh<ref name="MP" />. Nebeut goude-se, d'ar 25 a viz Mae, e varvas Robert Capa e Viêt Nam pa gerzhas war ur min enepden. == Enorioù == *1955 : ar c'hentañ Priz Nadar, evit e levr ''Japan'', deroet gant ar gevredigezh ''Gens d'images'' e Pariz<ref>{{fr}} [https://gensdimages.com/wp-content/uploads/2017/10/DP-Nadar_laure%CC%81ats.pdf ''Gens d'images'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>.</ref>. == Levrlennadur == === Gant W. Bischof === * {{de}} ''Japan.'' Zürich : Manesse, 1954. ** {{en}} ''Japan.'' London : Sylvan, 1954 ; New York: Simon & Schuster, 1954. **{{fr}} ''Japon.'' Paris : Delpire, 1954. * {{fr}} ''Indiens pas mort'', a-gevret gant ha Pierre Verger and Robert Frank. Zürich : Conzett & Huber, 1956. * {{fr}} ''Carnet de route''. Zürich : Conzett & Huber, 1957. * {{en}} ''After the War''. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1997 {{ISBN|978-1-56098-721-5}} * {{en}} ''Werner Bischof''. London : Phaidon Press, 2001. {{ISBN|978-0-7148-4041-3}} * {{en}} ''Questions to My Father: A Tribute to Werner Bischof''. London : Trolley Books, 2004. {{ISBN|978-1-904563-25-9}} === Diwar-benn W. Bischof=== * {{en}} Bischof, Marco & al.. ''Werner Bischof, 1916–1954: His Life and Work''. London : Thames & Hudson, 1990.{{ISBN|978-0-500-09215-6}} * {{en}} Introina, Ludovica & Bernasconi, Francesca. ''Werner Bischof – Unseen Colour''. Zürich : Park Books, 2023 {{ISBN|978-3-03942-130-5}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} * {{en}} [https://wernerbischof.com/ ''Werner Bischof Estate'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>. * {{en}} [https://www.artsy.net/artist/werner-bischof ''Artsy'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>. * {{en}} [https://www.icp.org/browse/archive/constituents/werner-bischof ''International Center of Photography'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>. {{clr}} == Notennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Bischof, Werner}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1916]] [[Rummad:Marvioù 1954]] [[Rummad:Luc'hskeudennourien]] [[Rummad:Arzourien Suis]] kon4hz8lvwa37wx75elup15wesjszia 0 180311 2192262 2191939 2026-06-02T07:04:25Z Breizhpadus 91585 2192262 wikitext text/x-wiki Bevennoù ar blanedenn (planetary boundaries e saozneg) a zo harzoù en un doare da nompas treuziñ evit chom hep lakaat ar vuhez war an Douar en arvar. Bevennoù ar blanedenn a zo ur c’honsept bet kinniget e 2009 gant ur strollad a glaskerien (26) eus meur a vro. [[File:9-limites planetaires 2025-min-7b87c.png|thumb|]] 9 vevenn a zo, 7 a zo bet treuzet dija : • [[Tommadur ar blanedenn|direizhamant an hin (tommadur ar blanedenn)]], an hini brudetañ, • distruj ar vevliesseurted, • koll dour dous : implij ha kelc’h dour dous, • danvezennoù nevez en endro, • cheñchamant implij an douaroù, • kelc’hiat an azot hag ar fosfor, • treñkadur ar meurvor, treuzet e 2025. 2 a chom a n’int ket bet treuzet c’hoazh : • koll an ozon stratosferek, • kresk an aerosoloù en aergelc’h. Pal ar skiantourien a oa da dermenañ un « takad sur evit diorren mab-den » a c'hellfe bezañ implijet gant ar gouarnamantoù, an aozadurioù etrebroadel, ar gevredigezh keodedel, ar gennad prevez hag ar gumuniezh skiantel. Kalz a bennadoù-skrid a zo bet embannet e-barzh ar gelaouenn [[:es:Nature|Nature]] pe [[:es:Science|Science]]. Bevennoù ar blanedenn a zo implijet gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Aozadur ar Broioù Unanet (ABU)]]. E 2017, [[:fr:Kate_Raworth|Kate Raworth]] he doa embannet un deorienn anvet [[Donut teorienn]] pe (Doughnut model e saozneg) a ouzhpenn harzoù sokial ouzh bevennoù ar blanedenn, da lavarout ar pezh e deus ezhomm ar mab-den evit bevañ  e surentez. Daveennoù : [https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/la-france-face-aux-neuf-limites-planetaires La France face aux neuf limites planétaires] S.D.E.S (Statistique publique de l'énergie, des transports, du logement et de l'environnement), bw8aiee37z57zjdsjsw5ht1tr0qse6w 0 180344 2192190 2192162 2026-06-01T12:42:59Z Dishual 612 2192190 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''diazezelouriezh''' <ref>https://www.fr.brezhoneg.bzh/36-termofis.htm?TERME=fondamentaliste&NOM=0&LANGUE=_FR</ref> eo an tech a vez e-touez strolladoù tud pe hiniennoù en doare strizh ma vez lakaet da dalvezout jubennadur ger-ha-ger eus [[testenn relijiel|testennoù relijiel]], [[dogm]]où, pe [[Ideologiezh|ideologiezhoù]], gant ur doare krediñ kreñv endifoc'h etre [[Strolladoù diabarzh ha diavaez (sokiologiezh)|bezañ en dibarzh pe diavaez]],<ref>{{cite journal | last1 = Altemeyer | first1 = B. | last2 = Hunsberger | first2 = B. | year = 1992 | title = Authoritarianism, religious fundamentalism, quest, and prejudice | journal = International Journal for the Psychology of Religion | volume = 2 | issue = 2| pages = 113–133 | doi = 10.1207/s15327582ijpr0202_5 }}</ref><ref name="academia.edu">{{cite journal |last1=Kunst |first1=Jonas R. |last2=Thomsen |first2=Lotte |last3=Sam |first3=David L. |title=Late Abrahamic reunion? Religious fundamentalism negatively predicts dual Abrahamic group categorization among Muslims and Christians: Late Abrahamic reunion |journal=European Journal of Social Psychology |url=https://www.academia.edu/6436421 |date=June 2014 |volume=44 |issue=4 |pages=337–348 |doi=10.1002/ejsp.2014}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Kunst | first1 = J. R. | last2 = Thomsen | first2 = L. | year = 2014 | title = Prodigal sons: Dual Abrahamic categorization mediates the detrimental effects of religious fundamentalism on Christian-Muslim relations | journal = The International Journal for the Psychology of Religion | volume = 25 | issue = 4 | pages = 293–306 | doi = 10.1080/10508619.2014.937965 | hdl = 10852/43723 | s2cid = 53625066 | url = https://zenodo.org/record/812900 | hdl-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Hunsberger | first1 = B | year = 1995 | title = Religion and prejudice: The role of religious fundamentalism, quest, and right-wing authoritarianism | journal = Journal of Social Issues | volume = 51 | issue = 2| pages = 113–129 | doi = 10.1111/j.1540-4560.1995.tb01326.x | quote = ... the fundamentalism and quest relationships with prejudice are especially meaningful in light of an association with right‐wing authoritarianism. ... In the end, it would seem that it is not religion per se, but rather the ways in which individuals hold their religious beliefs, which are associated with prejudice.}}</ref> hag a bouez war klask un doare "glanded", hag ar c'hoant [[Reactionary|da zistreiñ d'ur peurvat]] hag a vije bet stad ar gredourien a-raok ma vijent bet kollet. An droienn a vez implijet e kenarroud ar [[relijion]] evit diskouez eo stag ar gredourien-se da gredennoù divral ( "kredennoù diazez").<ref>{{cite journal | title = Beyond Theology: Toward an Anthropology of "Fundamentalism" | journal = American Anthropologist | date = Jun 2001 | first = Judith | last = Nagata | volume = 103 | issue = 2| doi = 10.1525/aa.2001.103.2.481 | pages= 481–498 | quote = Once considered exclusively a matter of religion, theology, or scriptural correctness, use of the term fundamentalism has recently undergone metaphorical expansion into other domains [...].}}<!--|access-date= January 13, 2011--></ref> Ledanaet eo bet implij an droienn o tremen eus bed ar relijion evit tremen d'ar bed voutin ha betek ideologiezhoù enep-relijiel. Hiziv-an-deiz eo implijet kement evit ar relijion, ar politikerezh, met chom a ra da gentañ un droienn evit ar relijion. == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Diazezelouriezh]] [[Rummad:Tu pellañ]] gh6aie5vufntv5g6fedps5zmz5dnsi4 1 180345 2192187 2192171 2026-06-01T12:09:13Z Dakbzh 58931 /* Ukrainat ? */ Respont 2192187 wikitext text/x-wiki == Ukrainat ? == Hervez ar Wikipediaoù rusianek hag ukrainek e oa-hi "soviedat ha jorjian". [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 1 Mezheven 2026 da 10:00 (UTC) :... hag er Wiki jorjiek ivez...[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 1 Mezheven 2026 da 12:09 (UTC) efxd3bw4mhm7ruts0wyln07yhshvdn0 2192188 2192187 2026-06-01T12:13:36Z Dakbzh 58931 /* Ukrainat ? */ 2192188 wikitext text/x-wiki == Ukrainat ? == Hervez ar Wikipediaoù rusianek hag ukrainek e oa-hi "soviedat ha jorjian". [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 1 Mezheven 2026 da 10:00 (UTC) :... hag er Wikioù azebaidjanek ha jorjiek ivez...[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 1 Mezheven 2026 da 12:09 (UTC) gpkmhzv0r7c11054c9mn3zrcxyp4moe 0 180347 2192212 2192182 2026-06-01T16:31:21Z Kestenn 14086 2192212 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Magnifica Humanitas''}} {{databox}} '''''{{lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' ([[brezhoneg]]: ''Meurdez an denelezh'') eo kentañ [[kelc'hlizher]] ar [[pab]] [[Leon XIV]], hag a bled gant gwareziñ [[Mab-den]] e-kerzh marevezh an [[naouegezh artifisiel]]. Embannet e oa bet d'ar 25 a viz Mae 2026.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18/05/2026|access-date=18/05/2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18/05/2026|access-date=20/05/2026}}</ref> Leon XIV en doa graet ar choaz da ginnig ar c'helc'hlizher e-unan er [[Keoded ar Vatikan|Vatikan]],<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 a viz Mae 2026| accessdate =25/05/2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> ar pezh a gemm gant ar bibien all a roe d'en ober d'ar [[Kardinal|c'hardinaled]]. Arvestet e oa bet al lennadenn gant arbennigourien war an naouegezh artifisiel, evel [[Chris Olah]], kengrouer [[Anthropic]].<ref name="bbc"/> Ar c'helc'hlizher eo ar c'hentañ hini o vezañ bet embannet hep un droidigezh ofisiel e latin. An tu a oa bet d'en ober dre ur c'hemm nevez 'zo er Vatikan hag a aotre da embann restroù e yezhoù all. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kelc'hlizhiri ar bibien]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Riskl buhezel]] dpi1welgajznkeekfogkys2igerf4we 2192213 2192212 2026-06-01T16:31:29Z Kestenn 14086 2192213 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Magnifica Humanitas''}} {{databox}} '''''{{lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' ([[brezhoneg]] : ''Meurdez an denelezh'') eo kentañ [[kelc'hlizher]] ar [[pab]] [[Leon XIV]], hag a bled gant gwareziñ [[Mab-den]] e-kerzh marevezh an [[naouegezh artifisiel]]. Embannet e oa bet d'ar 25 a viz Mae 2026.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18/05/2026|access-date=18/05/2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18/05/2026|access-date=20/05/2026}}</ref> Leon XIV en doa graet ar choaz da ginnig ar c'helc'hlizher e-unan er [[Keoded ar Vatikan|Vatikan]],<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 a viz Mae 2026| accessdate =25/05/2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> ar pezh a gemm gant ar bibien all a roe d'en ober d'ar [[Kardinal|c'hardinaled]]. Arvestet e oa bet al lennadenn gant arbennigourien war an naouegezh artifisiel, evel [[Chris Olah]], kengrouer [[Anthropic]].<ref name="bbc"/> Ar c'helc'hlizher eo ar c'hentañ hini o vezañ bet embannet hep un droidigezh ofisiel e latin. An tu a oa bet d'en ober dre ur c'hemm nevez 'zo er Vatikan hag a aotre da embann restroù e yezhoù all. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kelc'hlizhiri ar bibien]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Riskl buhezel]] 7jhje0f98pv3xxkca8zvy3gdhn4260b 2192264 2192213 2026-06-02T08:51:02Z Dishual 612 2192264 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Magnifica Humanitas''}} {{databox}} '''''{{lang|la|Magnifica Humanitas}}''''' ([[brezhoneg]] : ''Meurdez an denelezh'') eo kentañ [[kelc'hlizher]] ar [[pab]] [[Leon XIV]], hag a bled gant gwareziñ [[Mab-den]] e-kerzh marevezh an [[naouegezh artifisiel]]. Embannet e oa bet d'ar 25 a viz Mae 2026.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18/05/2026|access-date=18/05/2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18/05/2026|access-date=20/05/2026}}</ref> Leon XIV en doa graet ar choaz da ginnig ar c'helc'hlizher e-unan er [[Keoded ar Vatikan|Vatikan]],<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 a viz Mae 2026| accessdate =25/05/2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> ar pezh a gemm gant ar bibien all a roe d'en ober d'ar [[Kardinal|c'hardinaled]]. Arvestet e oa bet al lennadenn gant arbennigourien war an naouegezh artifisiel, evel [[Chris Olah]], kengrouer [[Anthropic]].<ref name="bbc"/> Ar c'helc'hlizher eo ar c'hentañ hini o vezañ bet embannet hep un droidigezh ofisiel e latin. An tu a oa bet d'en ober dre ur c'hemm nevez 'zo er Vatikan hag a aotre da embann restroù e yezhoù all. == Kenarroud hag embann == [[Restr:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|thumb|right|alt=Painting of Pope Leo XIII|''Magnifica Humanitas'' a oa bet embannet devezh ar 135vet deiz-ha-bloaz eus ar c'helc'hlizher ''Rerum novarum'' gant ar pab [[Leon XIII]] ''(skeudennet)''.]] Abeo penn kentañ e [[Pontifex|resped]], ar pab Leon XIV en doa embannet prederioù a-zivout [[Boum an naouegezh artifisiel|dasorc'hidigezh an naouegezh artifisiel]], ar bec'hioù tro-dro d'an [[dellezegezh]] denel, hag al [[liestuegezh]]. Devezh embannadur ar c'helc'hlizher a oa bet choazet evit bezañ hini 135vet deiz-ha-bloaz embannadur ''[[Rerum novarum]]'',<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> ur c'helc'hlizher hag a blede gant ar [[greanteladur]] ha skrivet gant ar pab Leon XIII.<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 May 2026}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kelc'hlizhiri ar bibien]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Riskl buhezel]] 18gx60wdp6outq73ohig8fnivigdswy 0 180348 2192195 2026-06-01T13:08:11Z Dishual 612 Adkas war-du [[Testenn relijiel]] 2192195 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Testenn relijiel]] 6lo5ug6usfrukzlc24ppp939gxjau8m 0 180349 2192196 2026-06-01T13:08:31Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} Un '''destenn relijiel''' pe ''skrid relijiel'', a vez graet eus [[Testenn (damkaniezh relijiel)|testennoù]] hag a vez gwelet gant meur a [[relijion]] evel pouezus dre bezañ kreiz an hengoun relijiel. Ar skridoù relijiel a zo gwelet evel sakr pe gant beli dre ma 'z int degemerret hag implijet gant kumuniezhoù relijiel. Ar pezh a vez lakaet da dalvezout evel un destenn relijiel a c'hall bezañ disheñvel hervez ar sevenadurezhioù hag ar c'henarroudoù..." 2192196 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''destenn relijiel''' pe ''skrid relijiel'', a vez graet eus [[Testenn (damkaniezh relijiel)|testennoù]] hag a vez gwelet gant meur a [[relijion]] evel pouezus dre bezañ kreiz an hengoun relijiel. Ar skridoù relijiel a zo gwelet evel sakr pe gant beli dre ma 'z int degemerret hag implijet gant kumuniezhoù relijiel. Ar pezh a vez lakaet da dalvezout evel un destenn relijiel a c'hall bezañ disheñvel hervez ar sevenadurezhioù hag ar c'henarroudoù istorel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Juergensmeyer |first=Mark |url=https://sk.sagepub.com/ency/edvol/embed/globalreligion/chpt/scripture?utm_source=chatgpt.com |title=Encyclopedia of Global Religion |last2=Roof |first2=Wade |date=2012 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-7619-2729-7 |location=2455 Teller Road, Thousand Oaks California 91320 United States |language=en |doi=10.4135/9781412997898}}</ref> Ar pezh a ya d'ober ul levr sakr eo un dastumadenn testennoù relijiel gant alioù moral, prederioù war ar gredenn, doareoù da bediñ pe azeuliñ ha [[Lezenn relijiel|lezennoù]], ur c'hod buhezel, istor an doueed... == Hengoun dre gomz == N'eus ket an holl relijionoù o kaout hengoun ar skrivañ. En un toullad sevenadurezhioù, ar c'helenn relijiel a oa gwarezet ha desket dre hengounioù dre gomz evel kontañ istorioù, eñvoriñ, ha prezegennoù lid. An hengounioù dre gomz-se a c'hall bezañ doareoù tost ouzh ar re a implij ar skrid o tremen a remziad da remziad. Da skouer, kalz hengounioù broien, evel re ar meuraidoù indianed Amerika, e vez dalc'het an anaoudegezh relijiel dre ar gomz ha n'eo ket kement gant skridoù.<ref name=":2">{{Cite book |last=Graham |first=William Albert |url=https://openlibrary.org/books/OL7741158M/Beyond_the_Written_Word?utm_source=chatgpt.com |title=Beyond the Written Word: Oral Aspects of Scripture in the History of Religion |date=1993-03-26 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-44820-8}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Testennoù relijiel]] 6x0vj6a87wddoa9gfvl5lo1w03ux2ma 0 180350 2192200 2026-06-01T13:21:52Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} Al '''lezenn relijiel''' pe '''Gwir relijiel''' a vez graet eus hollad kodoù [[c'hod buhezel|buhezel]] embannet gant an [[relijion|hengoun relijiel]]. [[Rummad:Gwir]] [[Rummad:Lezenn relijiel]]" 2192200 wikitext text/x-wiki {{databox}} Al '''lezenn relijiel''' pe '''Gwir relijiel''' a vez graet eus hollad kodoù [[c'hod buhezel|buhezel]] embannet gant an [[relijion|hengoun relijiel]]. [[Rummad:Gwir]] [[Rummad:Lezenn relijiel]] bnwc5z6hb41oo8me1gqa89gok97um0b 2192224 2192200 2026-06-01T17:50:58Z Dishual 612 2192224 wikitext text/x-wiki {{databox}} Al '''lezenn relijiel''' pe '''Gwir relijiel''' a vez graet eus hollad kodoù [[c'hod buhezel|buhezel]] embannet gant an [[relijion|hengoun relijiel]]. Skouerioù eus kodoù lezennel awenet gant ar relijion a gaver gant ar [[Gwir kanonek]] [[Kristeniezh|kristen]] (a c'hall bezañ implijet hervez an doueeoniezh en ur stumm ledan er gevredigezh evit an Iliz, met en amzer a-vremañ eo rannet diouzh Giwr ar stadoù sekulier<ref>Ladislas Orsy, "Towards a Theological Conception of Canon Law" (embanent en Jordan Hite, T.O.R., & Daniel J. Ward, O.S.B., "Readings, Cases, Materials in Canon Law: A Textbook for Ministerial Students, Revised Edition" (Collegeville, MN: The Liturgical Press, 1990), pg. 11</ref>), an ''[[halakha]]'' [[yuzevegezh|yuzev]] ''[[halakha]]'', ar ''[[charia]]'' [[islam]]ek , hag ar [[Gwir Hindou]].<ref>Gad Barzilai, ''Law and Religion'', Ashgate, 2007</ref> E lod barnerezhioù, ar gwir relijiel na vez lakaet da dalvezout nemet evit heulierien ar relijion; e lod all, e c'hall bezañ lakaet da dalvezout d'an holl dud dre harp ar pennadurezhioù trevour. [[Restr:Map of the Legal systems of the world (en).png|thumb|upright=1|Ar [[reizhiad gwirel]] hervez ar [[Common law|c'hommon law]], ar Gwir trevour, ar Gwir islamek, ar Gwir yuzev, pe kemmesket.]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir]] [[Rummad:Lezenn relijiel]] syub5vqztrbqldis4ueem3nihty6t3k 2192225 2192224 2026-06-01T17:52:17Z Dishual 612 2192225 wikitext text/x-wiki {{databox}} Al '''lezenn relijiel''' pe '''Gwir relijiel''' a vez graet eus hollad kodoù [[c'hod buhezel|buhezel]] embannet gant an [[relijion|hengoun relijiel]]. Skouerioù eus kodoù lezennel awenet gant ar relijion a gaver gant ar [[Gwir kanonek]] [[Kristeniezh|kristen]] (a c'hall bezañ implijet hervez an doueeoniezh en ur stumm ledan er gevredigezh evit an Iliz, met en amzer a-vremañ eo rannet diouzh Giwr ar stadoù sekulier<ref>Ladislas Orsy, "Towards a Theological Conception of Canon Law" (embanent en Jordan Hite, T.O.R., & Daniel J. Ward, O.S.B., "Readings, Cases, Materials in Canon Law: A Textbook for Ministerial Students, Revised Edition" (Collegeville, MN: The Liturgical Press, 1990), pg. 11</ref>), an ''[[halakha]]'' [[yuzevegezh|yuzev]] , ar ''[[charia]]'' [[islam]]ek , hag ar [[Gwir Hindou]].<ref>Gad Barzilai, ''Law and Religion'', Ashgate, 2007</ref> E lod barnerezhioù, ar gwir relijiel na vez lakaet da dalvezout nemet evit heulierien ar relijion; e lod all, e c'hall bezañ lakaet da dalvezout d'an holl dud dre harp ar pennadurezhioù trevour. [[Restr:Map of the Legal systems of the world (en).png|thumb|upright=1|Ar [[reizhiad gwirel]] hervez ar [[Common law|c'hommon law]], ar Gwir trevour, ar Gwir islamek, ar Gwir yuzev, pe kemmesket.]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir]] [[Rummad:Lezenn relijiel]] 6bbtbbx3xd2wqzxj09b2danylarejs3 0 180351 2192204 2026-06-01T15:23:11Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2192204 wikitext text/x-wiki '''Natia Janjgava''' (e [[jorjieg]] : '''ჯანჯღავა ნათია'''), ganet d'ar 16 a viz Kerzu [[1972]] e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1996, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1995<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br>E miz Even 2026 e oa 2 306 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 206 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 042 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 306 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 2011.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1994. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)]] ==== Tapout a reas an driwec'hvet plas e 1990. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE] *{{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=80755 He fartiennoù e Chessgames] *{{en}} [https://www.365chess.com/players/Natia_Janjghava He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Janjgavia, Natia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] ece8efixwxk01d6o3xzrt76ekeswdqt 2192215 2192204 2026-06-01T16:41:18Z Dakbzh 58931 + Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) - 1994. 2192215 wikitext text/x-wiki '''Natia Janjgava''' (e [[jorjieg]] : '''ჯანჯღავა ნათია'''), ganet d'ar 16 a viz Kerzu [[1972]] e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1996, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1995<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br>E miz Even 2026 e oa 2 306 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 206 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 042 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 306 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 2011.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1994. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)]] ==== Tapout a reas an driwec'hvet plas e 1990. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== ===== Rummad e-dan ugent vloaz<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Wch_U20_Girls_1991 Wch U20 Girls - 365 Chess]</ref> ===== {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk |- |Eost 1991|| ||{{Roumania}}, [[Mamaia]]||7,5/13||5/29 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE] *{{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=80755 He fartiennoù e Chessgames] *{{en}} [https://www.365chess.com/players/Natia_Janjghava He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Janjgavia, Natia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 44zspb887i9ffd01gjtbu3j77dw8bs9 2192216 2192215 2026-06-01T16:44:27Z Dakbzh 58931 + Daveenn. 2192216 wikitext text/x-wiki '''Natia Janjgava''' (e [[jorjieg]] : '''ჯანჯღავა ნათია'''), ganet d'ar 16 a viz Kerzu [[1972]] e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1996, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1995<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br>E miz Even 2026 e oa 2 306 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 206 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 042 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 306 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 2011.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1994<ref>{{ka}}[http://chessbatumi.ge/en/qalta WINNERS OF WOMEN GEORGIA CHAMPIONSHIPS - საჭადრაკო კლუბი ნონა - Chess Club Nona - Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)]] ==== Tapout a reas an driwec'hvet plas e 1990. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== ===== Rummad e-dan ugent vloaz<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Wch_U20_Girls_1991 Wch U20 Girls - 365 Chess]</ref> ===== {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk |- |Eost 1991|| ||{{Roumania}}, [[Mamaia]]||7,5/13||5/29 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE] *{{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=80755 He fartiennoù e Chessgames] *{{en}} [https://www.365chess.com/players/Natia_Janjghava He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Janjgavia, Natia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] tda6nszlndq0f49ovr69wp62tc9vm37 2192217 2192216 2026-06-01T17:11:31Z Dakbzh 58931 2192217 wikitext text/x-wiki '''Natia Janjgava''' (e [[jorjieg]] :'''ჯანჯღავა ნათია'''), ganet d'ar 16 a viz Kerzu [[1972]] e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1996, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1995<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br>E miz Even 2026 e oa 2 306 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 206 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 042 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 306 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 2011.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1994<ref>{{ka}}[http://chessbatumi.ge/en/qalta WINNERS OF WOMEN GEORGIA CHAMPIONSHIPS - საჭადრაკო კლუბი ნონა - Chess Club Nona - Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)]] ==== Tapout a reas an driwec'hvet plas e 1990. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== ===== Rummad e-dan ugent vloaz<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Wch_U20_Girls_1991 Wch U20 Girls - 365 Chess]</ref> ===== {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk |- |Eost 1991|| ||{{Roumania}}, [[Mamaia]]||7,5/13||5/29 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600389 He fichenn FIDE] *{{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=80755 He fartiennoù e Chessgames] *{{en}} [https://www.365chess.com/players/Natia_Janjghava He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Janjgavia, Natia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] keoq5gefxtd67s5lg5kb8505euc68z6 0 180352 2192218 2026-06-01T17:13:51Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32-40 Ballard<br>.32-40 Winchester|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:223remmington 32-40ballard 270winchester.jpg|frameless|323x323px]] <br /><br />A gleiz da zehou, kartouchennoù [[.223 Remington]], '''.32-40 Winchester''' ha [[.270 Winchester]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="ro..." 2192218 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32-40 Ballard<br>.32-40 Winchester|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:223remmington 32-40ballard 270winchester.jpg|frameless|323x323px]] <br /><br />A gleiz da zehou, kartouchennoù [[.223 Remington]], '''.32-40 Winchester''' ha [[.270 Winchester]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Mare implij |Abaoe 1884 |- ! scope="row" |Doare douilhez |bourled, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |8,1 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |8 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,6 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |10,8 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |12,9 mm |- ! scope="row" |Ø strad |10,4 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,6 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |54 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |66 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |Etre 10 hag 11 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |Etre 440 ha 530 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |Etre {{formatnum:1024}} ha {{formatnum:1504}} J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |LR |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''.32-40 Ballard''', anvet '''.32-40 Winchester''' pe '''.32-40 WCF''' (evit '''''Winchester Center Fire''''') ivez, zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] armoù-skoaz, bet lakaet war ar marc'had e 1884 evit ar fuzuilh un-tenn [[Ballard (fuzuilhoù)|Ballard n°8]] da gentañ. [[Charles H. Ballard]] a savas anezhi evel ur munision evit ar [[Chaseal|chase]] hag ar [[sportoù tennañ]] war un dro<ref name=":0">{{En}} Dave THORNBLOM, ''[https://www.chuckhawks.com/32-40WCF.htm The .32-40 WCF, Darling of the Schuetzen Game]'', war lec'hienn Chuck Hawkes (lennet d'an 01/06/2026)</ref>. [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] a ginnigas ar [[Winchester Model 1894|Model 94]] kambret eviti e 1894. Brudet e oa evit bezañ resis-kenañ<ref name=":1">{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 155</ref>. E 1982, Winchester a werzhas ur garabinenn en enor da [[John Wayne]] kambret e .32-40, gant munisionoù dezhe [[Douilhez (elfenn munision)|douilhezioù]] e nikel, engravet ''Duke'' (lesanv Wayne) warne<ref name=":1" />. Daoust d'ar gartouchenn-mañ bezañ diwar-lerc'h, an holl embregerezhioù dafar [[Adkargañ (munisionoù)|adkargañ]] a ginnig moulloù evit sevel anezhi<ref name=":0" />. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-ii/tabiical-fr-page82.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:32-40 Ballard}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] imyziy09d0uqqzv1pz10w0hb1ve9kbb 0 180353 2192219 2026-06-01T17:15:05Z Kestenn 14086 Adkas war-du [[.32-40 Ballard]] 2192219 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[.32-40 Ballard]] [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] 6v5a70y5nz2kdirdfygahb9qp4zq7hg 2192246 2192219 2026-06-01T20:22:54Z Kestenn 14086 2192246 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[.32-40 Ballard]] [[Rummad:Kalibroù armoù-tan|32-40 Winchester]] 6s0p57jkyb5zxbiyjg0bc6l8omurdze 0 180354 2192227 2026-06-01T17:58:44Z Dishual 612 Adkas war-du [[Lezenn relijiel]] 2192227 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Lezenn relijiel]] 8u1gptljz7solsgzn0a3iqv50tqyh37 0 180355 2192228 2026-06-01T18:16:23Z Dishual 612 Lañs dister 2192228 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Charia''''' (arabeg: شَرِيعَة}}|šarīʿa|''an hent a gas d'ar poent-dour''), eo hollad al [[lezennoù relijiel]] hag a ya d'ober an hengoun [[islam]]ek<ref name="Bassiouni">{{cite book |author-last=Bassiouni |author-first=M. Cherif |author-link=M. Cherif Bassiouni |year=2014 |orig-date=2013 |chapter=The ''Sharīa'', Sunni Islamic Law (''Fiqh''), and Legal Methods (''Ilm Uṣūl al-Fiqh'') |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |editor-last=Bassiouni |editor-first=M. Cherif |title=The Shari'a and Islamic Criminal Justice in Time of War and Peace |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=18–87 |doi=10.1017/CBO9781139629249.003 |isbn=9781139629249 |lccn=2013019592 |access-date=17 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017234851/https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |url-status=live }}</ref><ref name="oxforddic">{{cite web |title=British & World English: sharia |url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |publisher=Oxford University Press |access-date=4 December 2015 |location=Oxford |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120345/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |archive-date=8 December 2015 |url-status=dead }}</ref>{{sfn|Dahlén|loc=chpt. 2a|2003}} diazezet war [[Levrioù sakr an Islam|skridoù an Islam]], dreist-holl ar [[Koran|c'horan]]<ref>https://www.quran.gov.bd/quran/pdf/ae/fae.pdf</ref> hag an [[hadith]].<ref name="Bassiouni" /> An droienn ''sharīʿah'' a talvez kement a digemmus, [[lezenn doueel]] dreist krog , disheñvel diouzh ar ''[[fiqh]]'' (devarnadurezh islamek), hag a zo doareoù dieulerezh gant [[Ulama|skolveuridi islamek]]. Ar charia, pe fiqh hervez an hengoun, a zo bet implijet gant al [[urf|lezenn voas]] adalek penn-kentañ an [[Istor an Islam|Istor islamek]];<ref>"Customary law has also been an important part of Islamic law. It was used to resolve disputes that were not covered by sharia, and it also helped to adapt sharia to the needs of men in different societies and cultures." Islamic Law: An Introduction by John Esposito (2019) Esposito, John. Islamic Law: An Introduction. Oxford University Press, 2019. Page 31</ref><ref>"Another key principle that the early Islamic jurists developed was the concept of urf, or customary law. Urf is the customary practices of a particular community. The early jurists recognized that urf could be used to supplement or complement Islamic law. For example, if there was no clear ruling on a particular issue in the Quran or hadith, the jurists could look to urf for guidance." The Oxford Handbook of Islamic Law; Emon, Anver M., and Rumee Ahmed, editors. The Oxford Handbook of Islamic Law. Oxford University Press, 2018. p. 25.</ref> ha savet ha diorreet eo bet a-hed kantvedoù gant [[fatwa|savboentoù lezennel]] roet gant [[moufti|gwirourien a-vicher]] – hervez selloù luskadoù [[Skolioù ar Fiqh|skolioù disheñvel]] – ha kendeuzet en ekonomiezh, gwir kastiz ha lezennoù melestradurel embannet gant ar pennoù [[Muzulman]]; ha lakaet da dalvezout e-kerzh kantvedoù gant [[Qadi|barnerien]] el lezioù-barn betek ar mare vodern, pa oa bet al [[laikelezh]] o vezañ degemeret er c'hevredigezhioù islamek. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir islamek]] [[Rummad:Charia]] [[Rummad:Lezennoù relijiel]] bndifaf5htxuag2fjum6k3ay1kvu8y9 2192230 2192228 2026-06-01T18:19:05Z Dishual 612 2192230 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Charia''''' (arabeg: شَرِيعَة}}|šarīʿa|''an hent a gas d'ar poent-dour''), eo hollad al [[lezennoù relijiel]] hag a ya d'ober an hengoun [[islam]]ek<ref name="Bassiouni">{{cite book |author-last=Bassiouni |author-first=M. Cherif |author-link=M. Cherif Bassiouni |year=2014 |orig-date=2013 |chapter=The ''Sharīa'', Sunni Islamic Law (''Fiqh''), and Legal Methods (''Ilm Uṣūl al-Fiqh'') |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |editor-last=Bassiouni |editor-first=M. Cherif |title=The Shari'a and Islamic Criminal Justice in Time of War and Peace |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=18–87 |doi=10.1017/CBO9781139629249.003 |isbn=9781139629249 |lccn=2013019592 |access-date=17 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017234851/https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |url-status=live }}</ref><ref name="oxforddic">{{cite web |title=British & World English: sharia |url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |publisher=Oxford University Press |access-date=4 December 2015 |location=Oxford |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120345/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |archive-date=8 December 2015 |url-status=dead }}</ref> diazezet war [[Levrioù sakr an Islam|skridoù an Islam]], dreist-holl ar [[Koran|c'horan]]<ref>https://www.quran.gov.bd/quran/pdf/ae/fae.pdf</ref> hag an [[hadith]].<ref name="Bassiouni" /> An droienn ''sharīʿah'' a talvez kement a digemmus, [[lezenn doueel]] dreist krog , disheñvel diouzh ar ''[[fiqh]]'' (devarnadurezh islamek), hag a zo doareoù dieulerezh gant [[Ulama|skolveuridi islamek]]. Ar charia, pe fiqh hervez an hengoun, a zo bet implijet gant al [[urf|lezenn voas]] adalek penn-kentañ an [[Istor an Islam|Istor islamek]];<ref>"Customary law has also been an important part of Islamic law. It was used to resolve disputes that were not covered by sharia, and it also helped to adapt sharia to the needs of men in different societies and cultures." Islamic Law: An Introduction by John Esposito (2019) Esposito, John. Islamic Law: An Introduction. Oxford University Press, 2019. Page 31</ref><ref>"Another key principle that the early Islamic jurists developed was the concept of urf, or customary law. Urf is the customary practices of a particular community. The early jurists recognized that urf could be used to supplement or complement Islamic law. For example, if there was no clear ruling on a particular issue in the Quran or hadith, the jurists could look to urf for guidance." The Oxford Handbook of Islamic Law; Emon, Anver M., and Rumee Ahmed, editors. The Oxford Handbook of Islamic Law. Oxford University Press, 2018. p. 25.</ref> ha savet ha diorreet eo bet a-hed kantvedoù gant [[fatwa|savboentoù lezennel]] roet gant [[moufti|gwirourien a-vicher]] – hervez selloù luskadoù [[Skolioù ar Fiqh|skolioù disheñvel]] – ha kendeuzet en ekonomiezh, gwir kastiz ha lezennoù melestradurel embannet gant ar pennoù [[Muzulman]]; ha lakaet da dalvezout e-kerzh kantvedoù gant [[Qadi|barnerien]] el lezioù-barn betek ar mare vodern, pa oa bet al [[laikelezh]] o vezañ degemeret er c'hevredigezhioù islamek. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir islamek]] [[Rummad:Charia]] [[Rummad:Lezennoù relijiel]] msltptf9kd0x8qsvz4taf9sohs7fxja 2192231 2192230 2026-06-01T18:19:20Z Dishual 612 2192231 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Charia''''' ([[arabeg]] : شَرِيعَة}}|šarīʿa|''an hent a gas d'ar poent-dour''), eo hollad al [[lezennoù relijiel]] hag a ya d'ober an hengoun [[islam]]ek<ref name="Bassiouni">{{cite book |author-last=Bassiouni |author-first=M. Cherif |author-link=M. Cherif Bassiouni |year=2014 |orig-date=2013 |chapter=The ''Sharīa'', Sunni Islamic Law (''Fiqh''), and Legal Methods (''Ilm Uṣūl al-Fiqh'') |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |editor-last=Bassiouni |editor-first=M. Cherif |title=The Shari'a and Islamic Criminal Justice in Time of War and Peace |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=18–87 |doi=10.1017/CBO9781139629249.003 |isbn=9781139629249 |lccn=2013019592 |access-date=17 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017234851/https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |url-status=live }}</ref><ref name="oxforddic">{{cite web |title=British & World English: sharia |url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |publisher=Oxford University Press |access-date=4 December 2015 |location=Oxford |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120345/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |archive-date=8 December 2015 |url-status=dead }}</ref> diazezet war [[Levrioù sakr an Islam|skridoù an Islam]], dreist-holl ar [[Koran|c'horan]]<ref>https://www.quran.gov.bd/quran/pdf/ae/fae.pdf</ref> hag an [[hadith]].<ref name="Bassiouni" /> An droienn ''sharīʿah'' a talvez kement a digemmus, [[lezenn doueel]] dreist krog , disheñvel diouzh ar ''[[fiqh]]'' (devarnadurezh islamek), hag a zo doareoù dieulerezh gant [[Ulama|skolveuridi islamek]]. Ar charia, pe fiqh hervez an hengoun, a zo bet implijet gant al [[urf|lezenn voas]] adalek penn-kentañ an [[Istor an Islam|Istor islamek]];<ref>"Customary law has also been an important part of Islamic law. It was used to resolve disputes that were not covered by sharia, and it also helped to adapt sharia to the needs of men in different societies and cultures." Islamic Law: An Introduction by John Esposito (2019) Esposito, John. Islamic Law: An Introduction. Oxford University Press, 2019. Page 31</ref><ref>"Another key principle that the early Islamic jurists developed was the concept of urf, or customary law. Urf is the customary practices of a particular community. The early jurists recognized that urf could be used to supplement or complement Islamic law. For example, if there was no clear ruling on a particular issue in the Quran or hadith, the jurists could look to urf for guidance." The Oxford Handbook of Islamic Law; Emon, Anver M., and Rumee Ahmed, editors. The Oxford Handbook of Islamic Law. Oxford University Press, 2018. p. 25.</ref> ha savet ha diorreet eo bet a-hed kantvedoù gant [[fatwa|savboentoù lezennel]] roet gant [[moufti|gwirourien a-vicher]] – hervez selloù luskadoù [[Skolioù ar Fiqh|skolioù disheñvel]] – ha kendeuzet en ekonomiezh, gwir kastiz ha lezennoù melestradurel embannet gant ar pennoù [[Muzulman]]; ha lakaet da dalvezout e-kerzh kantvedoù gant [[Qadi|barnerien]] el lezioù-barn betek ar mare vodern, pa oa bet al [[laikelezh]] o vezañ degemeret er c'hevredigezhioù islamek. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir islamek]] [[Rummad:Charia]] [[Rummad:Lezennoù relijiel]] 0ybt3p34jz5hzqbnjjr81oys5b9mp9b 2192235 2192231 2026-06-01T18:57:06Z Kestenn 14086 2192235 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Charia''''' ([[arabeg]] : شَرِيعَة, šarīʿa, ''an hent a gas d'ar poent-dour''), eo hollad al [[lezennoù relijiel]] hag a ya d'ober an hengoun [[islam]]ek<ref name="Bassiouni">{{cite book |author-last=Bassiouni |author-first=M. Cherif |author-link=M. Cherif Bassiouni |year=2014 |orig-date=2013 |chapter=The ''Sharīa'', Sunni Islamic Law (''Fiqh''), and Legal Methods (''Ilm Uṣūl al-Fiqh'') |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |editor-last=Bassiouni |editor-first=M. Cherif |title=The Shari'a and Islamic Criminal Justice in Time of War and Peace |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=18–87 |doi=10.1017/CBO9781139629249.003 |isbn=9781139629249 |lccn=2013019592 |access-date=17 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017234851/https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18 |url-status=live }}</ref><ref name="oxforddic">{{cite web |title=British & World English: sharia |url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |publisher=Oxford University Press |access-date=4 December 2015 |location=Oxford |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120345/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia |archive-date=8 December 2015 |url-status=dead }}</ref> diazezet war [[Levrioù sakr an Islam|skridoù an Islam]], dreist-holl ar [[Koran|c'horan]]<ref>https://www.quran.gov.bd/quran/pdf/ae/fae.pdf</ref> hag an [[hadith]].<ref name="Bassiouni" /> An droienn ''sharīʿah'' a dalvez kement a digemmus, [[lezenn doueel]] dreist krog , disheñvel diouzh ar ''[[fiqh]]'' (devarnadurezh islamek), hag a zo doareoù dieulerezh gant [[Ulama|skolveuridi islamek]]. Ar charia, pe fiqh hervez an hengoun, a zo bet implijet gant al [[urf|lezenn voas]] adalek penn-kentañ an [[Istor an Islam|Istor islamek]]<ref>"Customary law has also been an important part of Islamic law. It was used to resolve disputes that were not covered by sharia, and it also helped to adapt sharia to the needs of men in different societies and cultures." Islamic Law: An Introduction by John Esposito (2019) Esposito, John. Islamic Law: An Introduction. Oxford University Press, 2019. Page 31</ref><ref>"Another key principle that the early Islamic jurists developed was the concept of urf, or customary law. Urf is the customary practices of a particular community. The early jurists recognized that urf could be used to supplement or complement Islamic law. For example, if there was no clear ruling on a particular issue in the Quran or hadith, the jurists could look to urf for guidance." The Oxford Handbook of Islamic Law; Emon, Anver M., and Rumee Ahmed, editors. The Oxford Handbook of Islamic Law. Oxford University Press, 2018. p. 25.</ref>, ha savet ha diorreet eo bet a-hed kantvedoù gant [[fatwa|savboentoù lezennel]] roet gant [[moufti|gwirourien a-vicher]] – hervez selloù luskadoù [[Skolioù ar Fiqh|skolioù disheñvel]] – ha kendeuzet en ekonomiezh, gwir kastiz ha lezennoù melestradurel embannet gant ar pennoù [[muzulman]] ; ha lakaet da dalvezout e-kerzh kantvedoù gant [[Qadi|barnerien]] el lezioù-barn betek ar mare vodern, pa oa bet al [[laikelezh]] o vezañ degemeret er c'hevredigezhioù islamek. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir islamek]] [[Rummad:Charia]] [[Rummad:Lezennoù relijiel]] aoxwxoy4eibp0g1kxby4tl75ok49895 0 180356 2192229 2026-06-01T18:17:45Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2192229 wikitext text/x-wiki '''Miranda Khorava'''(e [[jorjieg]] :''' ხორავა მირანდა'''), ganet d'an 19 a viz Du [[1977]] e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1995<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13601032 He fichenn FIDE]</ref>.<br>E miz Even 2026 e oa 2 188 he [[renk Elo]] ''Standard''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601032 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 295 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1996.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1995<ref>{{ka}}[http://chessbatumi.ge/en/qalta WINNERS OF WOMEN GEORGIA CHAMPIONSHIPS - საჭადრაკო კლუბი ნონა - Chess Club Nona - Chess Batumi]</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13601032 He fichenn FIDE] *{{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=44311 He fartiennoù e Chessgames] *{{en}} [https://www.365chess.com/players/Miranda_Khorava He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Khorava, Miranda}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1977]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 78hjqcebhz2j8qaq1u350l55liekblu 0 180357 2192233 2026-06-01T18:51:10Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 H&R Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:32handrmagand38special.png|313x313px|]]<br>Kartouchennoù '''.32 H&R Magnum''' (a-gleiz) ha [[.38 Special]] (a-zehou). |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare douilhez |bourled, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope=..." 2192233 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 H&R Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:32handrmagand38special.png|313x313px|]]<br>Kartouchennoù '''.32 H&R Magnum''' (a-gleiz) ha [[.38 Special]] (a-zehou). |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare douilhez |bourled, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Krouerien |[[Harrington & Richardson]]<br>[[Federal Ammunition]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 1984 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,9 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,6 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |8,6 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,5 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,4 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |27,3 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |34,3 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Pouez ha perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |5 - 6 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |294 - 385 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |{{formatnum:1400}} bar |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''.32 H&R Magnum''' zo ur [[munision]] evit ar [[Revolver|revolverioù]] bet kinniget e 1984 gant an embregerezhioù stadunanat [[Harrington & Richardson]] ha [[Federal Ammunition]]. Diazezet eo war ur gartouchenn [[.32 S&W Long]] kemmet evit bezañ galloudusoc'h<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 208</ref>. Heñvel eo he galloud ouzh an [[.38 Special]]<ref>{{en}} Brad MILLER, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/handloading-32-h-r-magnum/490774 Handloading the .32 H&R Magnum]'', Shooting Times (lennet d'an 01/06/2026)</ref>, met abalamour d'he ment e c'hall bezañ tennet e revolverioù bihan o framm<ref>{{en}} Jeremiah KNUPP, ''[https://www.americanrifleman.org/content/heritage-rough-rider-now-available-in-32-h-r-magnum/ Heritage Rough Rider Now Available in .32 H&R Magnum]'', American Rifleman, 17/04/2026 (lennet d'an 01/06/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page41.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:32 H&R Magnum}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] diyld4vj00tyms8vc95rkborv6fbjxd 0 180358 2192236 2026-06-01T19:00:29Z Brandmeister 38051 troet diwar Wikipedia saozneg 2192236 wikitext text/x-wiki '''"Ar soudarded 'zo gwisket e ruz"''' zo ur kanaouenn [[brezhoneg]] skrivet war-dro 1880 gant Max Ar Fur diwar-benn e gerent marvet e [[Brezel Frañs-Prusia]].<ref name="antiwar">[https://www.antiwarsongs.org/canzone.php?id=6381&lang=en Ar soudarded zo gwisket e ruz]</ref> Lakaet e voe ar ganaouenn war wel er bloavezhioù 1970 gant mab-bihan ar sonaozer, [[Gweltaz Ar Fur]] ha piket<ref name="antiwar"/> e voe neuze gant arzourien a bep seurt ([[Soazig Kermabon]] evit he fladenn ''Chant Et Harpe Celtique'' e 1980, Gilles Servat, Zoltán Arany hag all). Ar ganaouenn a zo ivez e-barzh albom dastum 2017 ''Breizh eo ma bro!'' Skrivet eo komzoù ar ganaouenn e rannyezh gwenedeg ar brezhoneg hag e kaver ur soudard anvet Ar Fur ("soudard Ar Fur, Ar Fur e oa") hag a c'houlenn bezañ sebeliet e bourk [[Brizak]] (Brizeux, ul lodenn eus Gwened bremañ) ma varv er brezel. Gweltaz ar Fur a gane ar ganaouenn penn-da-benn en e rannyezh [[Henbont]],<ref>{{cite web | url =https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/33147/BA%20Thesis%20Pierre%20Faure.%20Bro%20gozh%20ma%20zadou%2C%20language%20variation%20in%20the%20performance%20of%20traditional%20Breton%20songs.pdf|title=Bro gozh ma zadoù: language variation in the performance of traditional Breton songs|author=Pierre Faure|publisher=Utrecht University Student Theses Repository| date=June 2019| accessdate =3 May 2025}}</ref> met diwezhatoc'h e voe sonet ar ganaouenn e brezhoneg skoueriek ivez. Savet eo ar sonerezh gant an ton bihan ha 3/4 sinadur amzer. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]] lveaf0m4g5c6xzeh0rep00gbmx0l9yn 2192237 2192236 2026-06-01T19:02:15Z Brandmeister 38051 2192237 wikitext text/x-wiki '''"Ar soudarded 'zo gwisket e ruz"''' zo ur kanaouenn [[brezhoneg]] skrivet war-dro 1880 gant Max Ar Fur diwar-benn e gerent marvet e [[Brezel gall-alaman (1870-1871)|Brezel gall-alaman]].<ref name="antiwar">[https://www.antiwarsongs.org/canzone.php?id=6381&lang=en Ar soudarded zo gwisket e ruz]</ref> Lakaet e voe ar ganaouenn war wel er bloavezhioù 1970 gant mab-bihan ar sonaozer, [[Gweltaz Ar Fur]] ha piket<ref name="antiwar"/> e voe neuze gant arzourien a bep seurt ([[Soazig Kermabon]] evit he fladenn ''Chant Et Harpe Celtique'' e 1980, Gilles Servat, Zoltán Arany hag all). Ar ganaouenn a zo ivez e-barzh albom dastum 2017 ''Breizh eo ma bro!'' Skrivet eo komzoù ar ganaouenn e rannyezh gwenedeg ar brezhoneg hag e kaver ur soudard anvet Ar Fur ("soudard Ar Fur, Ar Fur e oa") hag a c'houlenn bezañ sebeliet e bourk [[Brizak]] (Brizeux, ul lodenn eus Gwened bremañ) ma varv er brezel. Gweltaz ar Fur a gane ar ganaouenn penn-da-benn en e rannyezh [[Henbont]],<ref>{{cite web | url =https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/33147/BA%20Thesis%20Pierre%20Faure.%20Bro%20gozh%20ma%20zadou%2C%20language%20variation%20in%20the%20performance%20of%20traditional%20Breton%20songs.pdf|title=Bro gozh ma zadoù: language variation in the performance of traditional Breton songs|author=Pierre Faure|publisher=Utrecht University Student Theses Repository| date=June 2019| accessdate =3 May 2025}}</ref> met diwezhatoc'h e voe sonet ar ganaouenn e brezhoneg skoueriek ivez. Savet eo ar sonerezh gant an ton bihan ha 3/4 sinadur amzer. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]] mugmgiqxdbnftpispbh9aaw73e1fmxc 2192238 2192237 2026-06-01T19:06:25Z Brandmeister 38051 2192238 wikitext text/x-wiki '''"Ar soudarded 'zo gwisket e ruz"''' zo ur kanaouenn [[brezhoneg]] skrivet war-dro 1880 gant Max Ar Fur diwar-benn e gerent marvet e [[Brezel gall-alaman (1870-1871)|Brezel gall-alaman]].<ref name="antiwar">[https://www.antiwarsongs.org/canzone.php?id=6381&lang=en Ar soudarded zo gwisket e ruz]</ref> Lakaet e voe ar ganaouenn war wel er bloavezhioù 1970 gant mab-bihan ar sonaozer, [[Gweltaz Ar Fur]] ha piket<ref name="antiwar"/> e voe neuze gant arzourien a bep seurt ([[Soazig Kermabon]] evit he fladenn ''Chant Et Harpe Celtique'' e 1980, Gilles Servat, Zoltán Arany hag all). Ar ganaouenn a zo ivez e-barzh albom dastum 2017 ''Breizh eo ma bro!'' Skrivet eo komzoù ar ganaouenn e rannyezh gwenedeg ar brezhoneg hag e kaver ur soudard anvet Ar Fur ("soudard Ar Fur, Ar Fur e oa") hag a c'houlenn bezañ sebeliet e bourk [[Brizak]] (Brizeux, ul lodenn eus Gwened bremañ) ma varv er brezel. Gweltaz ar Fur a gane ar ganaouenn penn-da-benn en e rannyezh [[Henbont]],<ref>{{cite web | url =https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/33147/BA%20Thesis%20Pierre%20Faure.%20Bro%20gozh%20ma%20zadou%2C%20language%20variation%20in%20the%20performance%20of%20traditional%20Breton%20songs.pdf|title=Bro gozh ma zadoù: language variation in the performance of traditional Breton songs|author=Pierre Faure|publisher=Utrecht University Student Theses Repository| date=June 2019| accessdate =3 May 2025}}</ref> met diwezhatoc'h e voe sonet ar ganaouenn e brezhoneg skoueriek ivez. Savet eo ar sonerezh gant an ton bihan ha 3/4 sinadur amzer. ==Daveoù== {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== *[https://www.youtube.com/watch?v=19bvtEvnD_0 Arvest gant Gweltaz Ar Fur] *[https://www.youtube.com/watch?v=2KyIDD5lhLM Arvest gant Soazig Kermabon] [[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]] 2nehq5qf6po5ay5yculmt3lnqwaj2sw 2192239 2192238 2026-06-01T19:37:47Z Kestenn 14086 Kempennig 2192239 wikitext text/x-wiki '''''Ar soudarded 'zo gwisket e ruz''''' zo ur ganaouenn [[brezhoneg|vrezhonek]] skrivet war-dro 1880 gant Max Ar Fur diwar-benn e gerent marvet er [[Brezel gall-alaman (1870-1871)|brezel gall-alaman]].<ref name="antiwar">[https://www.antiwarsongs.org/canzone.php?id=6381&lang=en Ar soudarded zo gwisket e ruz]</ref> Lakaet e voe ar ganaouenn war wel er bloavezhioù 1970 gant mab-bihan ar sonaozer, [[Gweltaz ar Fur]] ha kanet<ref name="antiwar"/> e voe neuze gant arzourien a bep seurt ([[Soazig Kermabon]] evit he fladenn ''Chant Et Harpe Celtique'' e 1980, [[Gilles Servat]], Zoltán Arany hag all). Ar ganaouenn a zo ivez e-barzh albom dastum 2017 ''Breizh eo ma bro!'' Skrivet eo komzoù ar ganaouenn e [[Brezhoneg Gwened|rannyezh gwenedek ar brezhoneg]]. Enni e kaver ur soudard anvet Ar Fur ("soudard Ar Fur, Ar Fur e oa") hag a c'houlenn bezañ sebeliet e bourk [[Brizak]] (Brizeux, ul lodenn eus Gwened bremañ) ma varv er brezel. Gweltaz ar Fur a gane ar ganaouenn penn-da-benn en e rannyezh [[Henbont]],<ref>{{cite web | url =https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/33147/BA%20Thesis%20Pierre%20Faure.%20Bro%20gozh%20ma%20zadou%2C%20language%20variation%20in%20the%20performance%20of%20traditional%20Breton%20songs.pdf|title=Bro gozh ma zadoù: language variation in the performance of traditional Breton songs|author=Pierre Faure|publisher=Utrecht University Student Theses Repository| date=Miz Even 2019| accessdate =01/06/2025}}</ref> met diwezhatoc'h e voe sonet ar ganaouenn e brezhoneg skoueriek ivez. Savet eo ar sonerezh gant an ton bihan ha 3/4 sinadur amzer. ==Daveoù== {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== *[https://www.youtube.com/watch?v=19bvtEvnD_0 Arvest gant Gweltaz Ar Fur] *[https://www.youtube.com/watch?v=2KyIDD5lhLM Arvest gant Soazig Kermabon] [[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]] pmlae8gmlv8r2f3sgph6nuyz4uffss8 2192240 2192239 2026-06-01T19:38:14Z Kestenn 14086 2192240 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ar soudarded 'zo gwisket e ruz''}} '''''Ar soudarded 'zo gwisket e ruz''''' zo ur ganaouenn [[brezhoneg|vrezhonek]] skrivet war-dro 1880 gant Max Ar Fur diwar-benn e gerent marvet er [[Brezel gall-alaman (1870-1871)|brezel gall-alaman]].<ref name="antiwar">[https://www.antiwarsongs.org/canzone.php?id=6381&lang=en Ar soudarded zo gwisket e ruz]</ref> Lakaet e voe ar ganaouenn war wel er bloavezhioù 1970 gant mab-bihan ar sonaozer, [[Gweltaz ar Fur]] ha kanet<ref name="antiwar"/> e voe neuze gant arzourien a bep seurt ([[Soazig Kermabon]] evit he fladenn ''Chant Et Harpe Celtique'' e 1980, [[Gilles Servat]], Zoltán Arany hag all). Ar ganaouenn a zo ivez e-barzh albom dastum 2017 ''Breizh eo ma bro!'' Skrivet eo komzoù ar ganaouenn e [[Brezhoneg Gwened|rannyezh gwenedek ar brezhoneg]]. Enni e kaver ur soudard anvet Ar Fur ("soudard Ar Fur, Ar Fur e oa") hag a c'houlenn bezañ sebeliet e bourk [[Brizak]] (Brizeux, ul lodenn eus Gwened bremañ) ma varv er brezel. Gweltaz ar Fur a gane ar ganaouenn penn-da-benn en e rannyezh [[Henbont]],<ref>{{cite web | url =https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/33147/BA%20Thesis%20Pierre%20Faure.%20Bro%20gozh%20ma%20zadou%2C%20language%20variation%20in%20the%20performance%20of%20traditional%20Breton%20songs.pdf|title=Bro gozh ma zadoù: language variation in the performance of traditional Breton songs|author=Pierre Faure|publisher=Utrecht University Student Theses Repository| date=Miz Even 2019| accessdate =01/06/2025}}</ref> met diwezhatoc'h e voe sonet ar ganaouenn e brezhoneg skoueriek ivez. Savet eo ar sonerezh gant an ton bihan ha 3/4 sinadur amzer. ==Daveoù== {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== *[https://www.youtube.com/watch?v=19bvtEvnD_0 Arvest gant Gweltaz Ar Fur] *[https://www.youtube.com/watch?v=2KyIDD5lhLM Arvest gant Soazig Kermabon] [[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]] 6bniwxmhfg3ya6a8vownn0yq4zud1pt 2192241 2192240 2026-06-01T19:38:36Z Kestenn 14086 2192241 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ar soudarded 'zo gwisket e ruz''}} '''''Ar soudarded 'zo gwisket e ruz''''' zo ur ganaouenn [[brezhoneg|vrezhonek]] skrivet war-dro 1880 gant Max Ar Fur diwar-benn e gerent marvet er [[Brezel gall-alaman (1870-1871)|brezel gall-alaman]].<ref name="antiwar">[https://www.antiwarsongs.org/canzone.php?id=6381&lang=en Ar soudarded zo gwisket e ruz]</ref> Lakaet e voe ar ganaouenn war wel er bloavezhioù 1970 gant mab-bihan ar sonaozer, [[Gweltaz ar Fur]] ha kanet<ref name="antiwar"/> e voe neuze gant arzourien a bep seurt ([[Soazig Kermabon]] evit he fladenn ''Chant Et Harpe Celtique'' e 1980, [[Gilles Servat]], Zoltán Arany hag all). Ar ganaouenn a zo ivez e-barzh albom dastum 2017 ''Breizh eo ma bro!'' Skrivet eo komzoù ar ganaouenn e [[Brezhoneg Gwened|rannyezh gwenedek ar brezhoneg]]. Enni e kaver ur soudard anvet Ar Fur ("soudard Ar Fur, Ar Fur e oa") hag a c'houlenn bezañ sebeliet e bourk [[Brizak]] (Brizeux, ul lodenn eus Gwened bremañ) ma varv er brezel. Gweltaz ar Fur a gane ar ganaouenn penn-da-benn en e rannyezh [[Henbont]],<ref>{{cite web | url =https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/33147/BA%20Thesis%20Pierre%20Faure.%20Bro%20gozh%20ma%20zadou%2C%20language%20variation%20in%20the%20performance%20of%20traditional%20Breton%20songs.pdf|title=Bro gozh ma zadoù: language variation in the performance of traditional Breton songs|author=Pierre Faure|publisher=Utrecht University Student Theses Repository| date=Miz Even 2019| accessdate =01/06/2026}}</ref> met diwezhatoc'h e voe sonet ar ganaouenn e brezhoneg skoueriek ivez. Savet eo ar sonerezh gant an ton bihan ha 3/4 sinadur amzer. ==Daveoù== {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== *[https://www.youtube.com/watch?v=19bvtEvnD_0 Arvest gant Gweltaz Ar Fur] *[https://www.youtube.com/watch?v=2KyIDD5lhLM Arvest gant Soazig Kermabon] [[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]] kgxy8iroiqvrilzqrjawqwss0q8qvr3 0 180359 2192243 2026-06-01T20:04:30Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2192243 wikitext text/x-wiki '''Inga Charkhalashvili''' (e [[jorjieg]] : '''ინგა ჭარხალაშვილი'''), ganet d'an 23 a viz Ebrel [[1983]] e [[Koutaisi]], e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]].<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2005<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601431 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> E miz Even 2026 e oa 2 235 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 211 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 308 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601431 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 379 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2016.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1999. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13601431 He fichenn FIDE] *{{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=50072 He fartiennoù e Chessgames] *{{en}} [https://www.365chess.com/players/Inga_Charkhalashvili He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Charkhalashvili, Inga}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1983]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 4bgazevc21vkk3xwvsfhx61nalw5ec6 0 180360 2192245 2026-06-01T20:21:47Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 Remington|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:.32 Remington.JPG|313x313px|]]<br>A gleiz da zehou : kartouchennoù [[.308 Winchester]], '''.32 Remington''' ha [[.223 Remington]]. |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-..." 2192245 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 Remington|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:.32 Remington.JPG|313x313px|]]<br>A gleiz da zehou : kartouchennoù [[.308 Winchester]], '''.32 Remington''' ha [[.223 Remington]]. |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Krouer |[[Remington]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1906 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |8,2 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,7 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |10 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |10,6 mm |- ! scope="row" |Ø strad |10,6 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |52 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |65 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Pouez ha perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell orin |11 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |652 m/s |- ! scope="row" |Energiezh |{{formatnum:2345}} J |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |{{formatnum:2950}} bar |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)|Emors]] |LR |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''.32 Remington''' zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] gwerzhet adalek 1908 gant an embregerezh stadunanat [[Remington]] evit bezañ implijet er fuzuilh [[Remington Model 8|Remington Autoloading Rifle]], bet savet gant [[John Browning]]<ref>{{en}} Bryce M. TOWSLEY ''[https://www.americanhunter.org/content/lost-to-time-a-brief-history-of-4-capable-remington-cartridges/ Lost to Time: A Brief History of 4 Capable Remington Cartridges]'', American Hunter, 20/02/2020 (lennet d'an 01/06/2026)</ref>. Un adstumm gant ur greuzenn eus an [[.32 Winchester Special]] eo, ijinet evit mont en-dro e armoù damaotomatek. Ne vez ket produet ken hiziv an deiz, met fardañ anezhi a c'haller ober diwar douilhezioù [[.375 Winchester]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 156</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:32 Remington}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] nfcbjiejx5dyrgfsrh9k0pgvqlo8l0r 0 180361 2192249 2026-06-01T22:32:38Z Kadwalan 423 Krouet o treiñ ar bajenn "[[:en:Special:Redirect/revision/1353711811|Thirst]]" 2192249 wikitext text/x-wiki [[Restr:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_Thirst_(1886).jpg|thumb|''Sec'hed'' (1886), gant [[William Adolphe Bouguereau|William-Adolphe Bouguereau]]]] Ar c'hoant da evañ eo ar '''sec'hed'''. An arouez eus un diouer a zour er c'horf eo ar santadur-mañ ha lakaat a ra al loened da evañ. Un argerzh diazez a gempouezadur neuroendokrinian eo evit kempouezañ al liñvennoù er c'horf<ref name="stan">{{Cite journal|title=Determinants of water and sodium intake and output|journal=Nutrition Reviews|volume=73|issue=suppl 2|date=2015-08-19|issn=0029-6643|doi=10.1093/nutrit/nuv033|pages=73–82|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}</ref> ha c'hoari ur roll a ra en emzalc'h evañ, dindan renerezh an hipotalamus. Dont a ra ar sec'hed eus un diouer a zour pe eus ur c'hresk eus osmolitoù zo, evel [[Sodiom|ar sodiom]] . Ma tiskenn kementad dour ar c'horf dindan ur vevenn resis pe ma teu ar c'hementad osmolitoù da vezañ re uhel, e vez santet gant ul lodenn eus an [[empenn]] ar c'hemmoù en elfennoù a ya d'ober ar gwad hag e laka ar sec'hed da greskiñ<ref name="mckinley">{{Cite journal|title=From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger|journal=Journal of Neuroendocrinology|date=2019-03-14|volume=31|issue=3|issn=0953-8194|doi=10.1111/jne.12689|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}</ref>. [[Dizourañ|An dishidratadur]] a-hed an amzer a c'hell degas kleñvedoù a-bouez ha kronikel, met peurliesañ e vez liammet ouzh kleñvedoù eus al lounezh hag kudennoù neuronologek<ref name="stan">{{Cite journal|title=Determinants of water and sodium intake and output|journal=Nutrition Reviews|volume=73|issue=suppl 2|date=2015-08-19|issn=0029-6643|doi=10.1093/nutrit/nuv033|pages=73–82|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStanhewiczLarry_Kenney2015">Stanhewicz, Anna E.; Larry Kenney, W. (2015-08-19). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "Determinants of water and sodium intake and output"]</span>. ''Nutrition Reviews''. '''73''' (suppl 2): <span class="nowrap">73–</span>82. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1093/nutrit/nuv033|10.1093/nutrit/nuv033]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0029-6643 0029-6643]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26290293 26290293]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref>. Ar sec'hed re vras, anvet polidipsia, asambles gant ar fed da droazhañ betek re, anvet poliuria, a c'hell bezañ un arouez eus [[Diabet|kleñved ar sukr]]. Bez' ez eus reseverien ha reizhiadoù all er c'horf hag a ro da c'hoût d'ar c'horf pa vez un digresk e kementad liñvennoù ar c'horf pe ur c'hresk er c'hementad osmolitoù<ref name="stan">{{Cite journal|title=Determinants of water and sodium intake and output|journal=Nutrition Reviews|volume=73|issue=suppl 2|date=2015-08-19|issn=0029-6643|doi=10.1093/nutrit/nuv033|pages=73–82|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStanhewiczLarry_Kenney2015">Stanhewicz, Anna E.; Larry Kenney, W. (2015-08-19). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "Determinants of water and sodium intake and output"]</span>. ''Nutrition Reviews''. '''73''' (suppl 2): <span class="nowrap">73–</span>82. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1093/nutrit/nuv033|10.1093/nutrit/nuv033]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0029-6643 0029-6643]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26290293 26290293]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref> <ref name="mckinley">{{Cite journal|title=From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger|journal=Journal of Neuroendocrinology|date=2019-03-14|volume=31|issue=3|issn=0953-8194|doi=10.1111/jne.12689|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMcKinleyDentonRyanYao2019">McKinley, Michael J.; Denton, Derek A.; Ryan, Philip J.; Yao, Song T.; Stefanidis, Aneta; Oldfield, Brian J. (2019-03-14). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger"]</span>. ''Journal of Neuroendocrinology''. '''31''' (3) e12689. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1111/jne.12689|10.1111/jne.12689]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[hdl:11343/285537|11343/285537]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0953-8194 0953-8194]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30672620 30672620]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:58947441 58947441]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref>. Lod anezhe a laka kemm etre ar "sec'hed e diavaez ar c'helloù" diouzh ar "sec'hed e diabarzh ar c'helloù". Ar c'hentañ a zeu eus digresk ar c'hementad liñvennoù er c'horf e-skoaz e teu an eil eus kresk ar c'hementad osmolit er c'horf<ref name="mckinley" />. Mont a ra an dour d'ober 75 % eus pouez ar c'horf evit ar vabiged, met da 50 % evit ar gozhidi : * Gant ar vugale e teu ar santadur sec'hed goude koll 3 % eus ar c'hementad dour er c'horf. * Gant an dud deuet e teu ar sec'hed p'o dez kollet eus 3 da 5 % eus kementad dour o c'horf. * Gant an dud war an oad en tu all da 70 vloaz e tiwan ar sec'hed p'o devez kollet eus 5 da 7 % eus kementad dour o c'horf. Dont a ra ar santadur sec'hed abred-kenañ, kalz a-raok na greskfe an osmolalitez en tu all d'ar bevennoù reizh : ur reizhad gwareziñ eo. Diezhomm eo eta evañ a-raok kaout sec'hed rak riskloù dreisthidritadur zo. Degas a ra an hiponatremiezh hag ar marv memes en degouezhioù gwashañ. Koulskoude e alier an dud war an oad, dre ma teu o santadur sec'hed en tu all d'ur vevenn uheloc'h, diwezhatoc'h eta, da evañ ur banne dour ingal e-pad an deiz, dreist-holl pa vez tomm-gor an amzer. == Merzhout ar c'hemmoù == Pouezus-kenañ eo evit an organegoù bezañ gouest da viret o liveoù dourennoù e-barzh bevennoù strizh-kenañ. Ar pal eo mirout an dourenn etre ar c'helligoù hag an dourenn e-diabarzh ar c'helligoù er memes live paotder. Pa vez ar memes liveoù elfennoù teuzet en dourenn en eil tu hag egile eus kroc'henenn ar c'helligoù, e doare ma vez null ar red dourennoù naet, e komzer eus ur stad izotonek. Pa vez muioc'h a elfenoù teuzet (pe nebeutoc'h a zour) en dourenn etre ar c'helligoù evit en dourenn e diabarzh ar c'helligoù e vo sachet dour er-maez eus ar c'helligoù. Anv e vez neuze eus ur stad hipertonek ha ma kuita dour a-walc'h ar c'helligoù ne c'hellint ket seveniñ argerzhoù kimiek diazez. Neuze e teuio sec'hed d'ar c'horf evit respont d'ar goulenn dour er c'hellig. Ur wezh evet dour gant al loen e teu an dourenn etre ar c'helligoù da vezañ bihanoc'h paotder an elfennoù teuzet enni (muioc'h a zour zo) evit el liñvenn e diabarzh ar c'helligoù ha euvriñ dour a raio ar c'helligoù pa glaskint kempouezañ ar c'hementadoù. Hipotonek eo anv ar stad-se ha dañjerus e c'hell bezañ abalamour ma c'hall lakaat ar c'helligoù da greskiñ betek tarzhañ. Un hollad reseverien karget eus ar sec'hed a ro da c'hoût pa cheñch ar c'hementad dour etre ar c'helligoù. An hollad reseverien all a ro titouroù diwar-benn ar c'hementad gwad zo<ref name="mckinley">{{Cite journal|title=From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger|journal=Journal of Neuroendocrinology|date=2019-03-14|volume=31|issue=3|issn=0953-8194|doi=10.1111/jne.12689|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMcKinleyDentonRyanYao2019">McKinley, Michael J.; Denton, Derek A.; Ryan, Philip J.; Yao, Song T.; Stefanidis, Aneta; Oldfield, Brian J. (2019-03-14). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger"]</span>. ''Journal of Neuroendocrinology''. '''31''' (3) e12689. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1111/jne.12689|10.1111/jne.12689]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[hdl:11343/285537|11343/285537]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0953-8194 0953-8194]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30672620 30672620]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:58947441 58947441]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref>. == Daveennoù == == Levrlennadur == * {{fr}} Bougnères, P., & Chanson, P. (2001). ''Sécrétion inappropriée d’hormone anti-diurétique: traitement au long cours par l’antagoniste du récepteur de la vasopressine, conivaptan, par l’urée ou par le furosémide''. Médecine thérapeutique/Endocrinologie, 3(4) * {{en}} Kaufman S & Peters G (1980). ''Regulatory drinking in the pigeon Columba livia''. American Journal of Physiology-Regulatory, Integrative and Comparative Physiology, 239(3), R219-R225 ([http://ajpregu.physiology.org/content/239/3/R219 résumé]). * {{fr}} Peters, G. (1980) ''Mécanismes de réglage de l'ingestion d'eau [physiologie animale, soif]''. Journal de Physiologie, 75. * {{fr}} Naeini, R. S., Ciura, S., & Bourque, C. W. (2006). [http://www.medecinesciences.org/en/articles/medsci/full_html/2006/11/medsci20062212p1035/medsci20062212p1035.htmlLes TRPV, des canaux qui vous donnent soif!]. médecine/sciences, 22(12), 1035-1037. * {{fr}} Wettendorff, H. (1901). ''Modifications du sang sous l'influence de la privation d'eau: contribution a l'étude de la soif''. * {{fr}} Thornton S.N (2013) ''Physiologie de la soif''. Médecine & nutrition, 49(1), 15-20. [[Rummad:Sec'hed]] [[Rummad:Fiziologiezh]] q1zc9ryfrwyrparpbwndwmajsi6vfko 2192250 2192249 2026-06-01T22:39:12Z Kadwalan 423 2192250 wikitext text/x-wiki [[Restr:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_Thirst_(1886).jpg|thumb|''Sec'hed'' (1886), gant [[William Adolphe Bouguereau|William-Adolphe Bouguereau]]]] Ar c'hoant da evañ eo ar '''sec'hed'''. An arouez eus un diouer a zour er c'horf eo ar santadur-mañ ha lakaat a ra al loened da evañ. Un argerzh diazez a gempouezadur neuroendokrinian eo evit kempouezañ al liñvennoù er c'horf<ref name="stan">{{Cite journal|title=Determinants of water and sodium intake and output|journal=Nutrition Reviews|volume=73|issue=suppl 2|date=2015-08-19|issn=0029-6643|doi=10.1093/nutrit/nuv033|pages=73–82|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}</ref> ha c'hoari ur roll a ra en emzalc'h evañ, dindan renerezh an hipotalamus. Dont a ra ar sec'hed eus un diouer a zour pe eus ur c'hresk eus osmolitoù zo, evel [[Sodiom|ar sodiom]] . Ma tiskenn kementad dour ar c'horf dindan ur vevenn resis pe ma teu ar c'hementad osmolitoù da vezañ re uhel, e vez santet gant ul lodenn eus an [[empenn]] ar c'hemmoù en elfennoù a ya d'ober ar gwad hag e laka ar sec'hed da greskiñ<ref name="mckinley">{{Cite journal|title=From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger|journal=Journal of Neuroendocrinology|date=2019-03-14|volume=31|issue=3|issn=0953-8194|doi=10.1111/jne.12689|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}</ref>. [[Dizourañ|An dishidratadur]] a-hed an amzer a c'hell degas kleñvedoù a-bouez ha kronikel, met peurliesañ e vez liammet ouzh kleñvedoù eus al lounezh hag kudennoù neuronologek<ref name="stan">{{Cite journal|title=Determinants of water and sodium intake and output|journal=Nutrition Reviews|volume=73|issue=suppl 2|date=2015-08-19|issn=0029-6643|doi=10.1093/nutrit/nuv033|pages=73–82|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStanhewiczLarry_Kenney2015">Stanhewicz, Anna E.; Larry Kenney, W. (2015-08-19). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "Determinants of water and sodium intake and output"]</span>. ''Nutrition Reviews''. '''73''' (suppl 2): <span class="nowrap">73–</span>82. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1093/nutrit/nuv033|10.1093/nutrit/nuv033]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0029-6643 0029-6643]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26290293 26290293]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref>. Ar sec'hed re vras, anvet polidipsia, asambles gant ar fed da droazhañ betek re, anvet poliuria, a c'hell bezañ un arouez eus [[Diabet|kleñved ar sukr]]. Bez' ez eus reseverien ha reizhiadoù all er c'horf hag a ro da c'hoût d'ar c'horf pa vez un digresk e kementad liñvennoù ar c'horf pe ur c'hresk er c'hementad osmolitoù<ref name="stan">{{Cite journal|title=Determinants of water and sodium intake and output|journal=Nutrition Reviews|volume=73|issue=suppl 2|date=2015-08-19|issn=0029-6643|doi=10.1093/nutrit/nuv033|pages=73–82|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStanhewiczLarry_Kenney2015">Stanhewicz, Anna E.; Larry Kenney, W. (2015-08-19). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "Determinants of water and sodium intake and output"]</span>. ''Nutrition Reviews''. '''73''' (suppl 2): <span class="nowrap">73–</span>82. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1093/nutrit/nuv033|10.1093/nutrit/nuv033]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0029-6643 0029-6643]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26290293 26290293]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref> <ref name="mckinley">{{Cite journal|title=From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger|journal=Journal of Neuroendocrinology|date=2019-03-14|volume=31|issue=3|issn=0953-8194|doi=10.1111/jne.12689|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMcKinleyDentonRyanYao2019">McKinley, Michael J.; Denton, Derek A.; Ryan, Philip J.; Yao, Song T.; Stefanidis, Aneta; Oldfield, Brian J. (2019-03-14). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger"]</span>. ''Journal of Neuroendocrinology''. '''31''' (3) e12689. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1111/jne.12689|10.1111/jne.12689]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[hdl:11343/285537|11343/285537]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0953-8194 0953-8194]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30672620 30672620]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:58947441 58947441]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref>. Lod anezhe a laka kemm etre ar "sec'hed e diavaez ar c'helloù" diouzh ar "sec'hed e diabarzh ar c'helloù". Ar c'hentañ a zeu eus digresk ar c'hementad liñvennoù er c'horf e-skoaz e teu an eil eus kresk ar c'hementad osmolit er c'horf<ref name="mckinley"/>. Mont a ra an dour d'ober 75 % eus pouez ar c'horf evit ar vabiged, met da 50 % evit ar gozhidi : * Gant ar vugale e teu ar santadur sec'hed goude koll 3 % eus ar c'hementad dour er c'horf. * Gant an dud deuet e teu ar sec'hed p'o dez kollet eus 3 da 5 % eus kementad dour o c'horf. * Gant an dud war an oad en tu all da 70 vloaz e tiwan ar sec'hed p'o devez kollet eus 5 da 7 % eus kementad dour o c'horf. Dont a ra ar santadur sec'hed abred-kenañ, kalz a-raok na greskfe an osmolalitez en tu all d'ar bevennoù reizh : ur reizhad gwareziñ eo. Diezhomm eo eta evañ a-raok kaout sec'hed rak riskloù dreisthidritadur zo. Degas a ra an hiponatremiezh hag ar marv memes en degouezhioù gwashañ. Koulskoude e alier an dud war an oad, dre ma teu o santadur sec'hed en tu all d'ur vevenn uheloc'h, diwezhatoc'h eta, da evañ ur banne dour ingal e-pad an deiz, dreist-holl pa vez tomm-gor an amzer. == Merzhout ar c'hemmoù == Pouezus-kenañ eo evit an organegoù bezañ gouest da viret o liveoù dourennoù e-barzh bevennoù strizh-kenañ. Ar pal eo mirout an dourenn etre ar c'helligoù hag an dourenn e-diabarzh ar c'helligoù er memes live paotder. Pa vez ar memes liveoù elfennoù teuzet en dourenn en eil tu hag egile eus kroc'henenn ar c'helligoù, e doare ma vez null ar red dourennoù naet, e komzer eus ur stad izotonek. Pa vez muioc'h a elfenoù teuzet (pe nebeutoc'h a zour) en dourenn etre ar c'helligoù evit en dourenn e diabarzh ar c'helligoù e vo sachet dour er-maez eus ar c'helligoù. Anv e vez neuze eus ur stad hipertonek ha ma kuita dour a-walc'h ar c'helligoù ne c'hellint ket seveniñ argerzhoù kimiek diazez. Neuze e teuio sec'hed d'ar c'horf evit respont d'ar goulenn dour er c'hellig. Ur wezh evet dour gant al loen e teu an dourenn etre ar c'helligoù da vezañ bihanoc'h paotder an elfennoù teuzet enni (muioc'h a zour zo) evit el liñvenn e diabarzh ar c'helligoù ha euvriñ dour a raio ar c'helligoù pa glaskint kempouezañ ar c'hementadoù. Hipotonek eo anv ar stad-se ha dañjerus e c'hell bezañ abalamour ma c'hall lakaat ar c'helligoù da greskiñ betek tarzhañ. Un hollad reseverien karget eus ar sec'hed a ro da c'hoût pa cheñch ar c'hementad dour etre ar c'helligoù. An hollad reseverien all a ro titouroù diwar-benn ar c'hementad gwad zo<ref name="mckinley">{{Cite journal|title=From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger|journal=Journal of Neuroendocrinology|date=2019-03-14|volume=31|issue=3|issn=0953-8194|doi=10.1111/jne.12689|url=https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMcKinleyDentonRyanYao2019">McKinley, Michael J.; Denton, Derek A.; Ryan, Philip J.; Yao, Song T.; Stefanidis, Aneta; Oldfield, Brian J. (2019-03-14). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 "From sensory circumventricular organs to cerebral cortex: Neural pathways controlling thirst and hunger"]</span>. ''Journal of Neuroendocrinology''. '''31''' (3) e12689. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1111/jne.12689|10.1111/jne.12689]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[hdl:11343/285537|11343/285537]]</span>. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0953-8194 0953-8194]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30672620 30672620]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:58947441 58947441]. [https://web.archive.org/web/20211121201912/https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/73/suppl_2/73/1930571 Archived] from the original on 2021-11-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-10-11</span></span>.</cite></ref>. == Levrlennadur == * {{fr}} Bougnères, P., & Chanson, P. (2001). ''Sécrétion inappropriée d’hormone anti-diurétique: traitement au long cours par l’antagoniste du récepteur de la vasopressine, conivaptan, par l’urée ou par le furosémide''. Médecine thérapeutique/Endocrinologie, 3(4) * {{en}} Kaufman S & Peters G (1980). ''Regulatory drinking in the pigeon Columba livia''. American Journal of Physiology-Regulatory, Integrative and Comparative Physiology, 239(3), R219-R225 ([http://ajpregu.physiology.org/content/239/3/R219 résumé]). * {{fr}} Peters, G. (1980) ''Mécanismes de réglage de l'ingestion d'eau [physiologie animale, soif]''. Journal de Physiologie, 75. * {{fr}} Naeini, R. S., Ciura, S., & Bourque, C. W. (2006). [http://www.medecinesciences.org/en/articles/medsci/full_html/2006/11/medsci20062212p1035/medsci20062212p1035.htmlLes TRPV, des canaux qui vous donnent soif!]. médecine/sciences, 22(12), 1035-1037. * {{fr}} Wettendorff, H. (1901). ''Modifications du sang sous l'influence de la privation d'eau: contribution a l'étude de la soif''. * {{fr}} Thornton S.N (2013) ''Physiologie de la soif''. Médecine & nutrition, 49(1), 15-20. [[Rummad:Sec'hed]] [[Rummad:Fiziologiezh]] == Daveennoù == 15nc75tc0l9toc9pcnquof55mqv4c2z 14 180362 2192251 2026-06-01T23:58:21Z Kadwalan 423 Pajenn krouet gant : "[[Rummad:bevoniezh]]" 2192251 wikitext text/x-wiki [[Rummad:bevoniezh]] m4y96y609tidk0t0ceml6a3aytmtk2a 1 180363 2192253 2026-06-02T00:12:18Z Kadwalan 423 /* Titl */ rann nevez 2192253 wikitext text/x-wiki == Titl == Ali e vefen ober gant dishidratañ/dishidratadur da bennger evel lec'hienn Kreizenn ar geriaouiñ. Dizourañ en deus ur bern sterioù pemdez re zisheñvel diouzh déshydrater. [[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 2 Mezheven 2026 da 00:12 (UTC) hifluw8n7knezsffwgg8wsbp3o09jqz 2192258 2192253 2026-06-02T05:33:32Z Dishual 612 /* Titl */ Respont 2192258 wikitext text/x-wiki == Titl == Ali e vefen ober gant dishidratañ/dishidratadur da bennger evel lec'hienn Kreizenn ar geriaouiñ. Dizourañ en deus ur bern sterioù pemdez re zisheñvel diouzh déshydrater. [[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 2 Mezheven 2026 da 00:12 (UTC) :Evel m'az peus great eo mat. Marteze evit pennadou dizouran all e vo ouzhpennet dizouran (plant....) :A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 2 Mezheven 2026 da 05:33 (UTC) lngs9k7zb0tnugf9ouov1cg5o6prdek 2 180364 2192259 2026-06-02T06:55:21Z Breizhpadus 91585 Pajenn krouet gant : "An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles konsept [[Bevennoù ar blanedenn|bevennou ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist [[Bevennoù ar blanedenn|bevenn ekologel an Douar]]. Rest..." 2192259 wikitext text/x-wiki An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles konsept [[Bevennoù ar blanedenn|bevennou ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist [[Bevennoù ar blanedenn|bevenn ekologel an Douar]]. [[Restr:Donut-teorienn.png|378x378px]] Diazezoù sokial : Awenet eo an diazezoù sokial gant palioù diorren padus ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]]. Ar re-mañ a zo: * ar [[boued]], * ar [[yec'hed]], * an [[deskadurezh]], * gounidoù ha [[labour]], * ar [[peoc'h]] hag ar [[justis]], * ar vouezh politikel, * an reizhded sokial, * ingalded ar merc'hed hag ar baotred, * al lojeiz, * [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], * an [[energiezh]], * an [[dour]]. Bevennoù ar blanedenn : g8hprrnid9gim9gtu037y5bg5vupsk9 2192260 2192259 2026-06-02T06:59:55Z Breizhpadus 91585 2192260 wikitext text/x-wiki [[Restr:Donut-teorienn.png|dehou|378x378px]] An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles konsept [[Bevennoù ar blanedenn|bevennou ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist [[Bevennoù ar blanedenn|bevenn ekologel an Douar]]. '''Diazezoù sokial :''' Awenet eo an diazezoù sokial gant palioù diorren padus ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]]. Ar re-mañ a zo: * ar [[boued]], * ar [[yec'hed]], * an [[deskadurezh]], * gounidoù ha [[labour]], * ar [[peoc'h]] hag ar [[justis]], * ar vouezh politikel, * an reizhded sokial, * ingalded ar merc'hed hag ar baotred, * al lojeiz, * [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], * an [[energiezh]], * an [[dour]]. '''Bevennoù ar blanedenn :''' Bevennoù ar blanedenn (planetary boundaries e saozneg) a zo harzoù en un doare da nompas treuziñ evit chom hep lakaat ar vuhez war an Douar en arvar. Bevennoù ar blanedenn a zo ur c’honsept bet kinniget e 2009 gant ur strollad a glaskerien (26) eus meur a vro. 9 vevenn a zo, 7 a zo bet treuzet dija : • [[Tommadur ar blanedenn|direizhamant an hin (tommadur ar blanedenn)]], an hini brudetañ, • distruj ar vevliesseurted, • koll dour dous : implij ha kelc’h dour dous, • danvezennoù nevez en endro, • cheñchamant implij an douaroù, • kelc’hiat an azot hag ar fosfor, • treñkadur ar meurvor, treuzet e 2025. 2 a chom a n’int ket bet treuzet c’hoazh : • koll an ozon stratosferek, • kresk an aerosoloù en aergelc’h. '''Daveennoù :''' La théorie du Donut, une nouvelle économie est possible : https://www.oxfamfrance.org/actualite/la-theorie-du-donut-une-nouvelle-economie-est-possible/ La France face aux neuf limites planétaires S.D.E.S (Statistique publique de l'énergie, des transports, du logement et de l'environnement), di65ubfng4gv378sdn6d1ykgkblsxjx 2192263 2192260 2026-06-02T07:05:12Z Breizhpadus 91585 Riñset ar bajenn 2192263 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 180365 2192261 2026-06-02T07:03:39Z Breizhpadus 91585 Pajenn krouet gant : "[[Restr:Donut-teorienn.png|dehou|378x378px]] An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles konsept [[Bevennoù ar blanedenn|bevennou ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist Bevennoù ar..." 2192261 wikitext text/x-wiki [[Restr:Donut-teorienn.png|dehou|378x378px]] An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles konsept [[Bevennoù ar blanedenn|bevennou ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist [[Bevennoù ar blanedenn|bevenn ekologel an Douar]]. '''Diazezoù sokial :''' Awenet eo an diazezoù sokial gant palioù diorren padus ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]]. Ar re-mañ a zo: * ar [[boued]], * ar [[yec'hed]], * an [[deskadurezh]], * gounidoù ha [[labour]], * ar [[peoc'h]] hag ar [[justis]], * ar vouezh politikel, * an reizhded sokial, * ingalded ar merc'hed hag ar baotred, * al lojeiz, * [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], * an [[energiezh]], * an [[dour]]. '''Bevennoù ar blanedenn :''' Bevennoù ar blanedenn (planetary boundaries e saozneg) a zo harzoù en un doare da nompas treuziñ evit chom hep lakaat ar vuhez war an Douar en arvar. Bevennoù ar blanedenn a zo ur c’honsept bet kinniget e 2009 gant ur strollad a glaskerien (26) eus meur a vro. 9 vevenn a zo, 7 a zo bet treuzet dija : • [[Tommadur ar blanedenn|direizhamant an hin (tommadur ar blanedenn)]], an hini brudetañ, • distruj ar vevliesseurted, • koll dour dous : implij ha kelc’h dour dous, • danvezennoù nevez en endro, • cheñchamant implij an douaroù, • kelc’hiat an azot hag ar fosfor, • treñkadur ar meurvor, treuzet e 2025. 2 a chom a n’int ket bet treuzet c’hoazh : • koll an ozon stratosferek, • kresk an aerosoloù en aergelc’h. '''Daveennoù :''' La théorie du Donut, une nouvelle économie est possible : https://www.oxfamfrance.org/actualite/la-theorie-du-donut-une-nouvelle-economie-est-possible/ La France face aux neuf limites planétaires S.D.E.S (Statistique publique de l'énergie, des transports, du logement et de l'environnement), di65ubfng4gv378sdn6d1ykgkblsxjx 2192267 2192261 2026-06-02T09:12:17Z Kestenn 14086 2192267 wikitext text/x-wiki [[Restr:Donut-teorienn.png|dehou|378x378px]] An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles koñsept [[bevennoù ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist [[Bevennoù ar blanedenn|bevenn ekologel an Douar]]. == Diazezoù sokial == Awenet eo an diazezoù sokial gant palioù diorren padus ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]]. Ar re-mañ a zo : * ar [[boued]], * ar [[yec'hed]], * an [[deskadurezh]], * gounidoù ha [[labour]], * ar [[peoc'h]] hag ar [[justis]], * ar vouezh politikel, * an reizhded sokial, * ingalded ar merc'hed hag ar baotred, * al lojeiz, * ar [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], * an [[energiezh]], * an [[dour]]. == Bevennoù ar blanedenn == Bevennoù ar blanedenn (''planetary boundaries'' e saozneg) a zo harzoù hag a zo arabat treuziñ evit chom hep lakaat ar vuhez war an Douar en arvar. Bevennoù ar blanedenn a zo ur c’hoñsept bet kinniget e 2009 gant ur strollad a glaskerien (26) eus meur a vro. 9 bevenn a zo, 7 a zo bet treuzet dija : • [[Tommadur ar blanedenn|direizhamant an hin (tommadur ar blanedenn)]], an hini brudetañ, • distruj ar vevliesseurted, • koll dour dous : implij ha kelc’h dour dous, • danvezennoù nevez en endro, • cheñchamant implij an douaroù, • kelc’hiat an azot hag ar fosfor, • treñkadur ar meurvor, treuzet e 2025. 2 a chom a n’int ket bet treuzet c’hoazh : • koll an ozon stratosferek, • kresk an aerosoloù en aergelc’h. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} ''[https://www.oxfamfrance.org/actualite/la-theorie-du-donut-une-nouvelle-economie-est-possible/ La théorie du Donut, une nouvelle économie est possible]'', Oxfam France * {{Fr}} ''[https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/la-france-face-aux-neuf-limites-planetaires La France face aux neuf limites planétaires]'', S.D.E.S (Statistique publique de l'énergie, des transports, du logement et de l'environnement), 1hshktmzs4qafol0rtzr4zwurolcnwl 2192268 2192267 2026-06-02T09:13:44Z Kestenn 14086 Vioù koukoug + Rummadoù 2192268 wikitext text/x-wiki [[Restr:Donut-teorienn.png|dehou|378x378px]] An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles koñsept [[bevennoù ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist [[Bevennoù ar blanedenn|bevenn ekologel an Douar]]. == Diazezoù sokial == Awenet eo an diazezoù sokial gant palioù diorren padus ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]]. Ar re-mañ a zo : * ar [[boued]], * ar [[yec'hed]], * an [[deskadurezh]], * gounidoù ha [[labour]], * ar [[peoc'h]] hag ar [[justis]], * ar vouezh politikel, * an reizhded sokial, * ingalded ar merc'hed hag ar baotred, * al lojeiz, * ar [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], * an [[energiezh]], * an [[dour]]. == Bevennoù ar blanedenn == Bevennoù ar blanedenn (''planetary boundaries'' e saozneg) a zo harzoù hag a zo arabat treuziñ evit chom hep lakaat ar vuhez war an Douar en arvar. Bevennoù ar blanedenn a zo ur c’hoñsept bet kinniget e 2009 gant ur strollad a glaskerien (26) eus meur a vro. 9 bevenn a zo, 7 a zo bet treuzet dija : • [[Tommadur ar blanedenn|direizhamant an hin (tommadur ar blanedenn)]], an hini brudetañ, • distruj ar vevliesseurted, • koll dour dous : implij ha kelc’h dour dous, • danvezennoù nevez en endro, • cheñchamant implij an douaroù, • kelc’hiat an azot hag ar fosfor, • treñkadur ar meurvor, treuzet e 2025. 2 a chom a n’int ket bet treuzet c’hoazh : • koll an ozon stratosferek, • kresk an aerosoloù en aergelc’h. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} ''[https://www.oxfamfrance.org/actualite/la-theorie-du-donut-une-nouvelle-economie-est-possible/ La théorie du Donut, une nouvelle économie est possible]'', Oxfam France * {{Fr}} ''[https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/la-france-face-aux-neuf-limites-planetaires La France face aux neuf limites planétaires]'', S.D.E.S (Statistique publique de l'énergie, des transports, du logement et de l'environnement), [[Rummad:Meizadoù]] [[Rummad:Armerzh]] [[Rummad:Ekologiezh]] g605phi1s6f62vte8f86lywr4tnt2mp 2192269 2192268 2026-06-02T09:14:13Z Kestenn 14086 /* Liammoù diavaez */ 2192269 wikitext text/x-wiki [[Restr:Donut-teorienn.png|dehou|378x378px]] An Donut teorienn, (e saozneg '''''Doughnut model''''' pe '''''Doughnut Economics''')'' a zo un deorienn hag ur framm gwelet evit padusted an ekonomiezh gant stumm ur ur bignez donut. Lakaet e vez asambles koñsept [[bevennoù ar blanedenn]] hag hini an harzoù sokial. Kinnig a ra ar patrom-se sellet ouzh efedusted un ekonomiezh dre ar muzul ma vez bastaet ezhommoù an dud hep mont dreist [[Bevennoù ar blanedenn|bevenn ekologel an Douar]]. == Diazezoù sokial == Awenet eo an diazezoù sokial gant palioù diorren padus ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]]. Ar re-mañ a zo : * ar [[boued]], * ar [[yec'hed]], * an [[deskadurezh]], * gounidoù ha [[labour]], * ar [[peoc'h]] hag ar [[justis]], * ar vouezh politikel, * an reizhded sokial, * ingalded ar merc'hed hag ar baotred, * al lojeiz, * ar [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], * an [[energiezh]], * an [[dour]]. == Bevennoù ar blanedenn == Bevennoù ar blanedenn (''planetary boundaries'' e saozneg) a zo harzoù hag a zo arabat treuziñ evit chom hep lakaat ar vuhez war an Douar en arvar. Bevennoù ar blanedenn a zo ur c’hoñsept bet kinniget e 2009 gant ur strollad a glaskerien (26) eus meur a vro. 9 bevenn a zo, 7 a zo bet treuzet dija : • [[Tommadur ar blanedenn|direizhamant an hin (tommadur ar blanedenn)]], an hini brudetañ, • distruj ar vevliesseurted, • koll dour dous : implij ha kelc’h dour dous, • danvezennoù nevez en endro, • cheñchamant implij an douaroù, • kelc’hiat an azot hag ar fosfor, • treñkadur ar meurvor, treuzet e 2025. 2 a chom a n’int ket bet treuzet c’hoazh : • koll an ozon stratosferek, • kresk an aerosoloù en aergelc’h. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} ''[https://www.oxfamfrance.org/actualite/la-theorie-du-donut-une-nouvelle-economie-est-possible/ La théorie du Donut, une nouvelle économie est possible]'', Oxfam France * {{Fr}} ''[https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/la-france-face-aux-neuf-limites-planetaires La France face aux neuf limites planétaires]'', S.D.E.S (Statistique publique de l'énergie, des transports, du logement et de l'environnement) [[Rummad:Meizadoù]] [[Rummad:Armerzh]] [[Rummad:Ekologiezh]] t90gnrwx8huh6a09bznnq1h39vk7kzw 1 180366 2192266 2026-06-02T09:08:04Z Kestenn 14086 /* Titl */ rann nevez 2192266 wikitext text/x-wiki == Titl == Demat @[[Implijer:Breizhpadus|Breizhpadus]], "Teorienn an donut" a vefe brezhonekoc'h marteze. Pe "Patrom ekonomikel an donut" da skouer (ma seller ouzh titloù ar pennadoù e yezhoù all, a ra gant '''économie''', '''economic model''') ? A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 2 Mezheven 2026 da 09:08 (UTC) e99wmxjoy32qss4vm559aidefgrhxm4