Impalaeriezh roman

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Impalaeriezh roman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2510</id>
    <revision>
      <id>2197036</id>
      <parentid>2068059</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5104" sha1="n16inv3x4v54g2lg5hyw7pg1or6j6zn" xml:space="preserve">{{Labour a chom}}

{{Databox}}
[[Restr:Roman Empire Trajan 117AD.png|thumb|upright=1.8|An impalaeriezh Roman en he barr pa oa marvet [[Trajan]], e [[117]] goude Jezuz-krist]]
{{Henroma}}
'''Impalaeriezh Roma''' ([[latin]]: Imperium Romanum [ɪmˈpɛri.ũː roːˈmaːnũː]; [[gresianeg]]: Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, treuzlizherennadur. Basileía tôn Rhōmaíōn) eo an anv a reer eus ar [[Stad]] a gemeras lec'h ar [[Republik roman]] adalek ar bloaz [[-27|27 KJK]].

Ledet e oa an Impalaeriezh roman war tiriadoù ramzel tro-dro Mor Kreizdouarel, gant Norzh Afrika, Kornôg Azia. Renet e oa an implaeriezh gant impalaerien. Kalon an impalaeriezh roman a oa Italia ha kêr-benn a oa Roma. An impalaeriezh a zo bet renet goude-se gant meur a impalaerien war ar memes-tro, o vezañ rannet etre [[Impalaeriezh roma Kôrnog|Impalaeriezh roman Kôrnog]] hag Impalaeriezh roma Reter. Goude freuzadenn Impalaeriezh roma Kornôg e 476, ne chome nemet [[Impalaeriezh roman ar Reter]] gant [[Kergustentin]] evel kêrbenn. 
==An anv==
Daou dra war un dro a roer da intent gant al lavarenn '''Impalaeriezh roman''' ([[latin]] : ''imperium rōmānum'', [[gresianeg]] [[krennamzer]]el : Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων ''Vasileía tón Romaíon'' &quot;Rouantelezh ar Romaned&quot; , [[italianeg]] : ''Impero romano'') : 
* ar [[riez]] a oa he [[kêr-benn|c'hêr-benn]] e [[Roma|Kêr Roma]] hag a glaskas ren war an holl [[tiriad|diriadoù]] en-dro d'ar [[Mor Kreizdouar]] e-pad an [[Henamzer]] ;
* renad ar riez-se adalek diwezh ar [[Iañ kantved kt JK|I{{añ}} kantved kent Jezuz-Krist]].

== Istor ==
Staliet e voe ar renad gant ''Caius Julius Caesar Octavianus'' ([[Aogust (impalaer)|'''Aogust''']]), gourniz hag advab [[Caius Julius Caesar]], goude ar [[brezel]]ioù diabarzh a c'hoarvezas er [[Republik roman]] e dibenn ar [[Iañ kantved kent JK]]. Peurvuiañ e lakaer ar bloaz [[27 kt JK|27 kent Jezuz-Krist]] da zeroù renad an impalaeriezh roman, ar bloaz ma voe roet da Octavius gant ar [[Sened roman]] an titl a [[Aogust]] gant ar galloudoù uhelañ.&lt;br&gt;
Koulskoude ne oa nemet lakaat war-wel hag ez-ofisiel saviad ar riez abaoe [[Emgann Actium]] pevar bloaz a-raok, e [[31 kt JK|31 kent Jezuz-Krist]], pa oa bet trec'h [[Octavius]] war armeoù [[Marcus Antonius]] ha [[Kleopatra]]. Ouzhpenn-se e veze boazet Roma ouzh an [[unpenniezh]] abaoe mare [[diktatouriezh]] Caius Julius Caesar.

Biskoazh n'eus bet embannet e oa ur renad nevez a vije impalaeriezh e anv. E-pad pell ec'h eo bet miret gwiskamantoù ha pennaennoù ar Republik roman, rak aon bras o deveze ar Romaned ma vije renet ur c'hemm enep an henvoazioù hag enep youl an [[doue]]où marteze.&lt;br&gt;
Hervez an istor ofisiel, diwar o intrudu en em lakae ar Republik, ar Bobl hag o Sened etre daouarn un den hepken. ''Princeps senatus'' (&quot;penn ar sened&quot;) e oa e ditl boutinañ, ha ne oa nemet hini ar senedour en doa aotre da gomz a-raok an holl. Ur wech c'hoazh e oa ur [[ster]] [[relijion|relijiel]] kuzh pa grede ar Romaned e oa an den kentañ o komz an hini awenet gant an doueoù hag e veze selaouet pizh outañ.&lt;br&gt;
Abalamour d'an aon rak ar c'hemm e vezed kustum ivez er mareoù kentañ da reiñ d'ar ''princeps'' an titl a [[Konsul|gonsul]], a oa ar rezhaouer uhelañ er Republik. 

Aogust, hag eñ an advab, en doa lakaet anv ''caezar'' (&quot;impalaer&quot;) a-raok e anv-familh, ha diwar ar skouer-mañ ec'h eo bet graet heñvel gant an impalaerien a voe war e lerc'h. Un titl eo deuet da vezañ, ha ''[[tsar]]'', pe c'hoazh ''ksar'', zo anvioù a enor a veze roet da impalaerien [[Rusia]], [[Bulgaria]] ha [[Serbia]], ha ''kaiser'' evit an impalaerien [[Alamagn|alaman]] hag [[Aostria|aostrian]].

Ingal e veze roet titloù ouzhpenn d'ar ''princeps'', hag ''imperator'' en o zouez ; eus ar ger ''imerator'' e teu ''impalaer''. D'ur jeneral trec'hour e veze roet gant e soudarded a-raok ar boaz d'e reiñ d'ur senedour.

An Impalaeriezh roman e voe ar Stad galloudusañ a-fed [[armerzh]], [[sevenadur]], [[politikerezh ]] hag [[arme]] en e vare. Chomet eo unan eus ar brasañ impalaeriezhoù a zo bet biskoazh. En e barr dindan ren an impalaer [[Trajan]] e oa ledet war 5 milion a gilometradoù karrez. En e zalc'h e oa e-tro 70 milion a dud, 21% eus poblañs ar bed er mare-se.&lt;br&gt;
Dre ma padas pell ha war un tiriad bras ez eo chomet an impalaeriezh roman un diazez evit ar yezhoù gresian ha latin, a-fed sevenadur, relijion, [[ijinerezh]], [[savouriezh]], [[prederouriezh]], [[Gwir (lezenn)|Gwir]] ha stummoù [[gouarnamant]]où evit kantvedoù goude ma oa aet da get. En [[Europa]] ar Grennamzer e voe klasket adsevel impalaeriezhioù par d'an hini roman : [[Impalaeriezh Latin ar Reter]] ([[1024]]-[[1261]]) goude ar [[pevare Kroaziadeg]], hag an [[Impalaeriezh Roman Santel|impalaeriezh roman Santel German]]. Dre nerzh trevadenniñ Europiz goude mare an [[azginivelezh]], hag ar stadoù krouet goude, ar sevenadurezh c'hresian-goman ha [[yuzev]]-[[kristen]] a voe ledet dre ar bed, hag a yeas da ziazez ar bed a-vremañ.

== Gwelet ivez ==
* [[Roll an impalaerien roman]]
* [[Proviñsoù roman]]

[[Rummad:Impalaeriezh roman]]</text>
      <sha1>n16inv3x4v54g2lg5hyw7pg1or6j6zn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Impalaeriezh Kushan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3302</id>
    <revision>
      <id>2197033</id>
      <parentid>2018311</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17141" sha1="mod1awubhm80h4hrunim6vdy25immy6" xml:space="preserve">'''Impalaeriezh Kushan''' (e-tro ar [[Iañ kantved|I{{añ}}]]–[[IIIe kantved|III{{-de}} kantved]]) a vez graet eus ur Stad zo bet en he barr tro-war-dro ar bloavezhioù [[105]]–[[250]]. En em ledañ a rae a reter da gornôg eus [[Tadjikistan]] betek [[mor Kaspia]] hag a norzh da su eus [[Afghanistan]] tre betek traoñienn ar stêr [[Ganga]]. Savet eo bet an impalaeriezh gant Kushaned, ur meuriad [[Yuezhi]] a oa ur bobl a zeue eus ar [[Xinjiang]] a-hiziv e [[Sina]]. Marteze a-walc’h tud kar d'an [[Tokharianed|Dokharianed]]. Darempredoù diplomatel o doa skoulmet gant [[Roma]], an impalaeriezh [[Sasanided|sasanid]] [[Impalaeriezh Pers|Pers]] ha [[Sina]]. E-kreiz an eskemmoù etre ar reter hag ar c’hornôg int bet e-pad meur a gantved.

== Orin ==
Dont a ra an anv ''Kushan'' eus ar sinaeg ''Guishuang'' (sinaeg:貴霜) a dalveze da envel unan eus pemp meuriad ar [[Yuezhi]]ed (sinaeg:月氏), anezho ur c’hengevread laosk a bobloù [[Indezeuropeg|Indezeuropek]] a gomze adstummoù eus an [[Yezhoù Tokharek|Tokhareg]]. E-touez Indezeuropiz int bet ar bobl a oa o chom ar pellañ er reter e plaenennoù sinac’h [[Diazad an Tarim]] er [[Xinjiang]] a-hiziv, a-raok bezañ kaset war-du ar c’hornôg gant [[Xiongnu]] e [[176 kent JK|176]]–[[160 kent JK|160&amp;nbsp;kent JK]]. Anavezet eo ar pemp meuriad Yuezhi en istor Sina dindan an anvioù a Xiūmì (休密), Guishuang (貴霜), Shuangmi (雙靡), Xidun (肸頓), ha Dūmì (都密).

Tizhet o deus ar Yuezhied rouantelezh hellenat [[Gres-ha-Baktria]] e [[Baktria]] (un dachenn en hanternoz pellañ [[Afghanistan]] hag [[Ouzbekistan]]) e-tro [[135 kent JK|135&amp;nbsp;kent JK]], hag argaset eo bet ganto an [[dinastiezh]]ioù gresian a oa eno hag a yeas d'en em staliañ en-dro e diazad an [[Indus]] (e [[Pakistan]] an deiz a-hiziv) e kornôg ar [[rouantelezh Indez-gresian]].

== Un impalaeriezh liessevenadurel ==
Er [[Kantved kentañ kent JK|c’hantved war-lerc’h]], eo deuet a-benn meuriad Yuezhi ar ''Guishuang''ed (貴霜) d'ober o renkoù ha da strobañ ar meuriadoù en ur c’hengevread strizh. Daoust da Sinaiz kenderc’hel d'ober gant an anv ''Yuezhi'' eo bet degemeret an anv ''Guishuang'' er c’hornôg ha distummet evit reiñ an anv ''Kushan'' a reer gantañ bremañ evit envel ar c’hengevread.

Tamm-ha-tamm, dre forzh stourm a-enep d'ar meuriadoù [[Indez-Skuted|Skuted]], eo en em ledet ar Gushaned war-du ar su, er vro eur boas da envel [[Gandhara]] (un takad dezhañ stumm ur wareg a oa e penn-kentañ e Pothowar hag e rannvro NWFP [[Pakistan]], betek pakañ traoñienn [[Kaboul]] ha darn eus [[Qandahar]] en [[Afghanistan]]). Savet o deus div gêr-benn nepell eus kêrioù Kaboul ha [[Peshawar]] hiziv, anvet da neuze [[Kapisa]] ha [[Pushklavati]].

Kalz a elfennoù eus sevenadur [[Hellenegezh|Hellenat]] [[Baktria]], el lec’h m'o doa graet o annez zo bet degemeret gant ar Gushaned. Azasaet o deus al [[lizherenneg c’hresian]] (a-dreuz alies) evit ha lakaat da glotañ gant o yezh (hag ijinet o dues ouzhpenn al lizherenn Þ &quot;sh&quot;, evel e &quot;Kushan&quot;). Goude diorroidigezh ar skrivañ ez eus bet skoet moneizoù war batrom ar C’hresianed. Merket e veze menegoù e [[gresianeg]] war o fezhioù a-gevret gant menegoù e [[Kharoshthi]] tre betek bloavezhioù kentañ ren [[Kanishka]] ha, goude-se, eo bet implijet ar yezh kushanek mesk-ha-mesk gant menegoù gresianek, an daou anezho gant al lizherenneg c’hresian. 

Da vare Wima Takto eo kroget ar Gushaned da zegemer sevenadur [[India]] evel ar strolladoù ergerzhourien all bet aloubet ar vro ganto abretoc’h. Evit doare en doa degemeret Wima Kadphises an impalaer kushan meur kentañ ar [[Saivegezh]] evel m'eo merket war e voneizioù. Kavet o deus gwelloc’h an impalaerien kushan a zeuas war-lerc’h skeudennaouiñ kalz a zoueed liesseurt eus India, kreiz Azia hag ivez [[Bouda]].

[[Restr:Coin of Heraios.jpg|thumb|300px|right|Pevar drakm arc’hant eus [[Heraios]] roue ar Gushaned ([[1]]–[[30]]&amp;nbsp;) e doare [[Gres-ha-Baktria]], gant ur marc’hegour kurunennet gant [[Nike (mitologiezh)|Nike]] doueez c’hresian an Trec’h. &lt;br /&gt;Testenn c’hresianeg: TVPANNOVOTOΣ HΛOV - ΣΛNΛB - KOÞÞANOY &quot;Haraios an Tirant, Sanav ar Gushaned&quot;.]]

=== Heraios ===
Moarvat eo bet Heraios roue kentañ ar Gushaned. Marteze a-walc’h e oa bet graet emglev etrezañ hag ar C’hresianed. Implijout a rae an hevelep seurt moneizoù. Soñjet e vez e oa Heraios tad Kujula Kadphises.

=== Kujula Kadphises ===
War dreuzoù ar [[Iañ kantved|c'hantved kentañ]], e-pad ren [[Kujula Kadphises]], eo bet ret d'ar Gushaned gouzañv ur pezh maread reuz m'o deus ranket kilañ rak ar [[Parthed|Barthed]] o doa aloubet un darn vat eus o impalaeriezh. [[Gondophares]] levier ar Barthed a savas ur [[rouantelezh Indez-Parth|rouantelezh indez-parth]] zo padet betek dibenn ar c’hantved. E-tro [[75]], e oa bet adc’hounezet gant ar Gushaned an darn vrasañ eus o ziriad avat.

=== Kanishka I ===
[[Restr:Coin of Kanishka I.jpg|thumb|300px|right|Pezh moneiz aour eus an Impalaer Kushan [[Kanishka|Kanishka I]] (e-tro&amp;nbsp;[[100]]–[[126]]) gant ur skeudennadur hellenat eus [[Bouda]] (war-bouez an treid war-du an diavaez, a c’hiz Kushan), hag ar ger &quot;Boddo&quot; e [[lizherenneg c’hresian]].]]

Ren [[Kanishka|Kanishka I]], an eil a-zouez impalaerien veur ar Gushaned, ha pempvet roue ar Gushaned, a vleunias e-pad 28 vloaz a-c’houde ar bloaz [[127]] pe war-dro. Meret e oa ar vro adal div gêr-benn : Purushapura ([[Peshawar]] hiziv e norzh Pakistan) ha [[Mathura]], e norzh India. Ur gêr-benn all a oa ivez evit an hañvezhioù [[Bagram]] (anvet Kapisa da neuze), e-lec’h m'eo bet kavet &quot;[[Bagram|teñzor Bagram]]&quot;, ennañ pezhioù arz sinaat ha gresian. Da varn diouzh enskrivadur Rabatak e oa Kanishka mab da Vima Kadphises, map-bihan Vima Taktu, ha gourvab Kujula Kadphises. Trubuilhek eo bet ren Kanishka ar pezh en deus degaset distabilder da ren al levieren all zo deuet war e lerc’h ivez. Soñjet e vez e oa deuet Kanishka da ren e-tro&amp;nbsp;[[78]], bloaziad a greder bezañ diazez deiziadur ofisiel [[Saka]] en [[India]]. 

E-pad ren ar Gushaned eo bet liammet ar c’henwerzh mor a-dreuz [[Meurvor Indez]] gant kenwerzh [[Hent ar seiz]] a-hed [[traoñienn an Indus]], kavell sevenadurezhel kozh. E barr an [[dinastiezh]] eo en em astennet gallout laosk-dilaosk ar Gushaned war ur vro a yae eus mor Aral betek broioù Ouzbekistan, Afghanistan ha Pakistan a-hiziv, ha betek hanternoz India. 

[[Restr:KushanMan.JPG|thumb|150px|left|Gwaz Kushan en e wiskamant hengounel gant un doneg ha botoù, [[Eil kantved|eil&amp;nbsp;kantved]], [[Gandhara]].]]

A drugarez d'an unaniezh laosk ha d'ar peoc’h o ren mui pe vui war un dachenn ken ledan eo aet war-raok ar c’henwerzh a-bell ; degouezhet eo seiz [[Sina]] betek [[Roma]] ha steudadoù kêrioù puilh zo en em zispaket a-hed an hent.

En o bleuñv e oa an eskemmoù sevenadurel ivez ha kengejet ez eus bet elfennoù sevenadurel [[Hellenegezh|hellenat]] ha [[boudaat]] evit reiñ ar [[Boudaegezh C’hresian|voudaegezh c’hresian]] a oa d'en em ledañ e kreiz ha norzh [[Azia]] e stumm ar [[boudaegezh|voudaegezh]] [[Mahayana]]. Brudet eo Kanishka en hengoun boudaat evit bezañ bodet ur c’huzul relijiel e [[Kashmir]]. Lavaret e vez e verk ar c’huzul-se deroù ofisiel boudaegezh hollzoueel [[Mahayana]] hag an disrann anezhi diouzh [[Boudaegezh Nikaya]]. Lakaet en deus Kanishka testennoù boudaat orin ar Mahayana a oa e yezh ar vro ar [[Gandhari]], anvet c’hoazh [[Prakrit]], da vezañ troet er yezh uhellennek, ar [[sañskriteg]]. A-gevret gant an roue indiat [[Ashoka]], ar roue [[Indez-Gresian]] [[Menander I]] (Milinda), ha [[Harsha|Harsha Vardhana]], e vez sellet gant ar voudaegezh ouzh Kanishka evel ouzh unan eus e vadoberourien veur.

Arz ha sevenadur [[Gandhara]], e kroashent an impalaeriezh e barr he bleuñv d'ar mare-se, eo an eztaoladurioù kushanat anavezet ar muiañ gant ar c’hornôg.

== Darempredoù gant Roma ==
Meur a vammenn skrid roman a zeskriv gweladennoù kannaded eus rouaned [[Baktria]] hag [[India]] e-pad an [[eil kantved]] ; ober a reont dave d'ar Gushaned moarvat :

[[Restr:BegramGladiator.JPG|thumb|180px|Ur [[Gladiatorien|gladiator]] Gresian-ha-Roman war ul lestr gwer, e [[Bagram]], en eil kantved.]]

O komz diwar-benn an [[Hadrian|Impalaer Hadrian]] en deus skrivet [[Aelius Spartianus]] ([[117]]–[[138]]&amp;nbsp;) en e [[Istor Aogust]] :
 
''Reges Bactrianorum legatos ad eum, amicitiae petendae causa, supplices miserunt'' (''Kas a reas rouaned Baktria d'e vete kannaded d'e azpediñ hag azgoulenn evit e vignoniezh'').

E [[138]] ivez, diouzh [[Aurelius Victor]] (''Épitomé''‚ XV, 4), hag [[Appian]] (''Praef.'', 7), en deus degemeret [[Antoninus Pius]], warlerc’hiad [[Hadrian]], un nebeud kannaded indiat, baktrian (Kushaned) hag herkunian.

Deskrivañ a ra ivez kronikenn istorel sinaat an [[Hou Hanshu]] an eskemmoù marc’hadourezh etre gwalarn India hag [[Impalaeriezh Roma]] d'ar mare-se : ''d'ar c’hornôg (Tiazhu, gwalarn India) zo darempredoù gant [[Da Qin]] (Impalaeriezh Roma). Marc’hadourezh prizius eus Da Qin a c’hall bezañ kavet eno evel dilhad koton fin, pallennoù gloan dreist, frondoù a bep seurt, mein sukr, pepr, jinjebr hag holen du.''

Kêr-benn hañv ar Gushaned, [[Bagram]], zo bet kavet enni ur bern marc’hadourezh o tont eus Impalaeriezh Roma, peurgetket, pezhioù gwer

== Darempredoù gant Sina ==
E-pad ar 1{{añ}} hag an eil kantved eo en em ledet dre heg impalaeriezh ar Gushaned war-du an norzh hag aloubet eo bet ganto darn eus [[diazad an Tarim]], o douaroù genidik, ar pezh en deus o lakaet e-kreiz kenwerzh gounidus Azia Greiz gant [[Impalaeriezh|impalaeriezh Roma]]. Kredet e vez o deus kenstourmet gant Sinaiz a-enep argadegoù ergerzhourien ; dreist-holl o deus kenstourmet gant ar jeneral sinaat [[Ban Chao]] a-enep d'ar [[Sogdianed]] e [[84]], pa oant o klask harpañ un emsavadeg gant roue [[Kashgar]]. War-dro [[85]], o deus harpet ar jeneral sinaat c’hoazh en un dagadenn a-enep da [[Turfan]], er reter da diazad an Tarim. 

 
Da anaoudegezh evit o skoazell da Sinaiz e c’houlennas ar Gushaned kaout ur briñsez [[Han]] ha daoust dezho bezañ kaset profoù d'al lez sinaat e voe nac’het outo. D'en em zialañ e tivizjont neuze mont a-benn da lu Ban Chao e [[86]] gant un armead a 70,000 a dud, met skuizh-divi gant o hent e voent trec’het a-benn ar fin gant nerzhioù gwanoc’h. Goude kiladenniñ e rankas ar Yuezhi paeañ un truaj da impalaeriezh Sina e-doug ren an impalaer [[Impalaer He e Sina an Haned|Han He]] ([[89]]–[[106]]).

Diwezhatoc’h, e-tro [[116]], renet gant [[Kanishka]], o deus diazezet ar Gushaned ur rouantelezh kreizennet en-dro da [[Kashgar]]. Deuet int da vezañ mestr war [[Khotan]] ha [[Yarkand]] ivez e [[diazad an Tarim]], [[Xinxiang]] a-vremañ, a oa dalc’het gant Sinaiz. Ganto eo bet degaset ar skritur [[Brahmi]] hag ar yezh indiat [[Prakrit]] implijet er velestradurezh. Astennet o deus levezon an [[arz boudaat-gresian]] a zisoc’ho war an [[Arz Serindat|arz serindat]].

Roud eñvor ar Gushaned a gaver c’hoazh e [[158]]–[[159]]&amp;nbsp;evit bezañ kaset profoù da lez Sina e-pad ren an impalaer [[impalaer Huan e Sina an Haned|Han Huan]]. 

Da-heul an dra-se eo kresket c’hoazh an eskemmoù sevenadurel ha dont a reas misionerien voudaat kushan evel [[Lokaksema]] da vezañ oberiant e kêrioù bras sinaat [[Loyang]] hag, a-wechoù, [[Nanjing]]. Brud a oa warno eno abalamour d'o labourioù treiñ dreist-holl. Int eo zo bet ar re gentañ a gaver roud anezho o tegas ar skriturioù Hinayana ha Mahayana da Sina. Perzh bras o deus kemeret en emled ar [[Boudaegezh|voudaegezh]] a-hed [[Hent ar Seiz|hent ar seiz]].


== Diskar ==
[[Restr:Coin of KanishkaII.jpg|thumb|300px|right|Dinar aour ar roue kushan [[Kanishka II]] ([[200]]–[[220]])]]

Adal an [[IIIe kantved]] e krogas impalaeriezh ar Gushaned da vont a dammoù.

E [[225]] da vare marv [[Vasudeva I]] eo bet daouhanteret an impalaeriezh a norzh da su. War-dro [[224]]–[[240]], eo bet aloubet [[Baktria]] hag hanternoz India gant ar [[Sasanined]], e-lec’h m'o anavezer dindan an anv a [[Indez-Sasanid]]. 

E-tro [[270]] c’hoazh eo bet kollet tiriadoù plaenenn ar [[Ganga]] gant ar Gushaned. Eno eo en em staliet an [[impalaeriezh Gupta]] e-tro [[320]].

Diskaret eo bet dinastiezh kozh ar Gushaned e-tro kreiz ar {{IVre kantved}} gant [[Kidara]] ur gwaz d'ar Gushaned e [[Pakistan]]. Krouet ez eus bet ur rouantelezh gantañ goude-se anavezet dindan an anv a [[Rouantelezh Kidarit]]. Met moarvat e selle Kidara outañ e-unan evel ouzh ur C’hushan evel ma laka e bezhioù moneiz a c’hiz kushan da grediñ. Evit doare o deus graet berzh ar Gidarited met bihanoc’h eo bet o levezon eget hini o diagentidi kushan.

A-benn ar fin eo bet skarzhet dilerc’hioù impalaeriezh ar Gushaned er {{Vvet kantved}} gant aloubadegoù an [[Huned]] ha, goude-se, re ar [[Islam|Vuzulmaned]].

== Pennoù-Stad pennañ Kushan ==

* [[Heraios]] (e-tro [[1]] – [[30]]), levier 1{{añ}} ar Gushaned, dre vras n'eo ket a-du an holl war ar prantad ren
* [[Kujula Kadphises]] (e-tro [[30]] – e-tro [[80]])
* [[Vima Takto]], (e-tro [[80]] – e-tro [[105]]) alias Soter Megas pe &quot;Ar Salver Meur.&quot;
* [[Vima Kadphises]] (e-tro [[105]] – e-tro [[127]]), impalaer Kushan meur 1{{añ}} 
* [[Kanishka|Kanishka I]] ([[127]] – e-tro [[147]])
* [[Vāsishka]] (e-tro [[151]] – e-tro [[155]]) 
* [[Huvishka]] (e-tro [[155]] – e-tro [[187]]) 
* [[Vasudeva I]] (e-tro [[191]] – [[225]]), an diwezhañ eus an impalaerien Kushan veur
* [[Kanishka II]] (e-tro [[226]] – [[240]]) 
* [[Vashishka]] (e-tro [[240]] – [[250]])
* [[Kanishka III]] (e-tro [[255]] – [[275]])
* [[Vasudeva II]] (e-tro [[290]] – [[310]])
* [[Chhu]] (e-tro [[310]]? – [[325]]?)
* [[Shaka I]] (e-tro [[325]] – [[345]])
* [[Kipunada]] (e-tro [[350]] – [[375]])

{{Patrom:Rouantelezhioù marevezh kreiz India}}

== Gwelet ivez ==
* [[Marevezh rakislamek Afghanistan]]
* [[Rouantelezh Gres-ha-Baktria]]
* [[Rouantelezhioù Indez-Gresian]]
* [[Indez-Skuted]]
* [[Rouantelezh Indez-Parth]]
* [[Boudaegezh C’hresian]]

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.metmuseum.org/toah/hd/kush/hd_kush.htm Metropolitan Museum capsule history]
* [http://www.grifterrec.com/coins/kushan/kushan.html New documents help fix controversial Kushan dating]
* [https://web.archive.org/web/20050209150827/http://home.comcast.net/~pankajtandon/home.html Antique Indian Coins]
* [https://web.archive.org/web/20040925185831/http://www.kushan.org/ Brief Guide to Kushan History]

== Daveennnoù ==
* Falk, Harry. 2001. “The yuga of Sphujiddhvaja and the era of the Kuşâņas.” ''Silk Road Art and Archaeology VII'', pp. 121–136.
* Foucher, M. A. 1901. &quot;Notes sur la geographie ancienne du Gandhâra (commentaire à un chaptaire de Hiuen-Tsang).&quot; ''BEFEO'' Niv. 4, Here 1901, pp. 322–369.
* Hargreaves, H. (1910–11): &quot;Excavations at Shāh-jī-kī Dhērī&quot;; ''Archaeological Survey of India, 1910–11'', pp. 25–32.
* Harmatta, János, ed., 1994. ''History of civilizations of Central Asia, Levrenn II. The development of sedentary and nomadic civilizations: 700 B.C. to A.D. 250''. Paris, UNESCO Publishing. 
* Hill, John E. 2004. ''The Western Regions according to the Hou Hanshu.'' Stumm saoznek gant notennoù.[https://web.archive.org/web/20060426032835/http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/hhshu/hou_han_shu.html]
* Hill, John E. 2004. ''The Peoples of the West from the Weilue'' 魏略 ''by Yu Huan'' 魚豢'': A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265 CE.'' Troidigezh saozneg gant notennoù. [https://web.archive.org/web/20050315032618/http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/weilue/weilue.html]
* Konow, Sten. Editor. 1929. ''Kharoshthī Inscriptions with Exception of those of Asoka''. Corpus Inscriptionum Indicarum, Levrenn. II, Rann I. Reprint: Indological Book House, Varanasi, 1969.
* Litvinsky, B. A., ed., 1996. ''History of civilizations of Central Asia, Lodenn III. The crossroads of civilizations: A.D. 250 to 750''. Paris, UNESCO Publishing. 
* Liu, Xinru 2001 “Migration and Settlement of the Yuezhi-Kushan: Interaction and Interdependence of Nomadic and Sedentary Societies.” ''Journal of World History'', Lodenn 12, Niv. 2, Fall 2001. University of Hawaii Press, pp. 261–292. [http://muse.jhu.edu/journals/jwh/]. 
* Sarianidi, Victor. 1985. ''The Golden Hoard of Bactria: From the Tillya-tepe Excavations in Northern Afghanistan''. Harry N. Abrams, New York.
* Spooner, D. B. 1908–9. &quot;Excavations at Shāh-jī-kī Dhērī.&quot;; ''Archaeological Survey of India'', 1908–9, pp. 38–59.
* Watson, Burton. Trans. 1961. ''Records of the Grand Historian of China:'' Troet diwar ''[[Shiji|Shih chi]]'' [[Sima Qian|Ssu-ma Ch'ien]]. Rannbennad 123: The Account of [[Ta-Yuan|Ta-yüan]], p. 265. Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7

----
Ur c’hoari video, [[Kushan (c'hoari video)|Kushan Empire]], hep gwir darempred, zo en heuliad c’hoarioù [[PC]] ''[[Homeworld]].''

[[Rummad:Impalaeriezh Kushan]]
[[Rummad:Impalaeriezhioù]]
[[Rummad:Istor India]]
[[Rummad:Broioù kozh Azia]]</text>
      <sha1>mod1awubhm80h4hrunim6vdy25immy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eil Brezel-bed</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4770</id>
    <revision>
      <id>2197019</id>
      <parentid>2148880</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15467" sha1="ipuymz4y831y645y0czh2ly8qo2dj20" xml:space="preserve">{{databox}}
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-align=&quot;center&quot;
|[[Restr:Second world war europe animation small.gif]]&lt;br&gt;Kerzh an Eil Brezel-bed en Europa
|-
|{{Legend|#008000|URSS betek 1941}}{{Legend|#f00|Kevredidi &amp; URSS adalek 1941}}{{Legend|#00f|Ahel &amp; Frañs Vichy1941}}{{Legend|#fff|Neptu}}
|}
[[Restr:WWII in Europe 1939-1941-Br.svg|thumb|upright=2.7|Trec'hioù armeoù an Ahel (1939-1942)]]
[[Restr:Shangaï-enfant_1937.jpg|thumb|upright=1.8|Bugel sinaat o leñvañ goude bombezadeg Shangai gant [[Servij nij Morlu Impalaeriel Japan|nijlu Morlu Impalaeriel Japan]] e 1937]]
[[Restr:News. V.E. Day BAnQ P48S1P12270.jpg|thumb|upright=1.8|''The Montreal Daily Star'' [[Montréal]] : ''Germany Quits'', 7 Mae 1945]]
An '''Eil Brezel-bed''' a voe ur brezel a badas etre miz Gwengolo [[1939]] ha miz Gwengolo [[1945]] er bed a-bezh.
Degaset eo bet gant an emglevioù kamm sinet da-heul ar [[Brezel-bed kentañ]] ha gant ar c'hoant ledanaat ha bezañ mistri war o dachennoù-levezon a oa gant broadoù pennañ an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] (Alamagn an Nazied, Italia ar Faskourien hag Impalaerezh Japan). Kroget eo d'an 3 a viz Gwengolo 1939 diwar brezelioù lec'hel kent : brezel [[Spagn]] adalek an 18 a viz Gouere [[1936]], ar brezel etre [[Japan]] ha [[Sina]] d'ar 7 a viz Gouere 1937 hag aloubadeg Polonia gant [[Alamagn]] hag [[URSS]] (adalek ar 1añ a viz Gwengolo 1939). En un doare ofisiel e krog gant ar brezel ar [[Frañs]] hag ar [[Rouantelezh-Unanet]] d'an 3 a viz Gwengolo 1939, an URSS e miz Even 1941, abalamour d'an dagadenn alaman, hag ar [[Stadoù-Unanet]] d'ar 7 a viz Kerzu 1941, da-heul [[Pearl Harbor]]. Lodenn vrasañ broioù ar Bed a zo bet tapet doare pe zoare er brezel-se hag emgannoù a zo bet war bep kevandir.
Diwar neuze e stourmas mui pe vui daou du an eil a-enep d'egile : ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|gevredidi]] hag an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]]. Lakaet e voe un termen d'ar brezel en [[Europa]] d'an 8 a viz Mae 1945 goude kodianadur hep diviz an [[Trede Reich|IIIde Reich]], hag er bed a-bezh gant kodianadur hep diviz [[Japan|Impalaeriezh Bro-Japan]], bro ziwezhañ an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] o vrezeliñ, d'an 2 a viz Gwengolo 1945.
Brezel brasañ Mad-den eo bet. Tro 100 million a soudarded eus 61 vro o deus stourmet war un 22 vilion kilometrad karrez bennak. 62 villion a dud a zo bet lazhet, siviled al lodenn vrasañ anezho. Estreget ur brezel etre broioù e voe un emgann etre ideologiezhioù ivez, ha setu perak e kenlabouras tud zo gant an enebourien er broioù aloubet pe, er c'hontrol, e voe strolladoù o vont a-enep pennoù-meur o bro e-giz en Alamagn, da skouer.
Ur Brezel hollek e voe : kemer a reas perzh ennañ ar soudarded koulz hag ar siviled ha lakaat a reas ar broioù a bep tu da implijout ar muiañ ma c'helljont o nerzhioù armerzhel, politikel, speredel hag o danvez madoù.
Biskoazh n'eo bet jedet en un doare resis ar sammad distrujoù bet degaset gant an Eil Brezel-Bed met a-dra-sur ez a en tu all da zistrujoù an holl vrezelioù renet gant Mad-den abaoe ma'z eus anezhañ. Efedoù spontus en deus degaset e speredoù ar poblañsoù ken feuls e voe ar mare-se. 
Torfedoù-brezel a voe a bep tu, hag int liammet ouzh ur feulster a-berzh an armeoù hag ar polisoù ha ne oa ket bet gwelet biskoazh betek-henn. Diwar youl an [[Nazied]] e Alamagn hag hini Impalaeriezh Japan dreist-holl e voe ivez graet torfedoù euzhus a-vil-vern a-enep pobloù a-bezh, ha muntret un niver brasoc'h a dud eget e-pad lazhadegoù kent. 
Da-geñver an torfedoù-se e oa bet lazhadeget tud gant an [[Einsatzgruppen]], deportet tud e [[kamp-bac'h|kampoù-bac'h]] da skouer, kampoù labour ha kampoù ar marv, enno kambreier gaz savet gant an Nazied a-benn lazhañ poblañsoù a-bezh ([[Yuzevien]], [[Slaved]], [[Tziganed]]) pe c'hoazh rummadoù tud resis ([[Heñvelrevelezh|heñvelrevidi]], Testoù Jehovah, tud nammet, ha kement zo).
En Azia ivez, ar renad japanat Shōwa a lakaas 10 million a Sinaiz da labourat evit ar c'hKōa-in er [[Manchukuo]], 200 000 plac'h eus [[Korea]] hag ar Reter-pellañ a voe kaset da « frealziñ » ar soudarded ha muntroù siviled a-vil-vern a c'hoarvezas e meur a lec'h, evel e Sina e-pad [[Lazhadeg Nanjing]] da skouer. 
Gant an Nazied e voe ivez muntret ingal an holl re a yae a-enep d'o folitikerezh e mod pe vod hag respontet e voe d'an tagadennoù a-enep an arme alaman oc'h heskinañ ar siviled. An unanenn japanat 731 ha medisined nazi evel an [[SS]] [[Josef Mengele]] a arnodas ivez gant Mad-den en un doare euzhus. Bombezadegoù bras a-enep d'ar poblañsoù a c'hoarvezas, gant an Ahel da gentañ ([[Coventry]] e Bro-Saoz, [[Rotterdam]] en Izelvroioù ; [[Shanghai]], Guangzhou ha Chongqing en Azia) ha gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] war-lerc'h ([[Dresden]] hag [[Hamburg]] en Alamagn, [[Tokyo]] gant napalm). 
Evit ar wezh kentañ e voe implijet ar vombezenn atomek a-enep d'ur vro : div vombezenn A kaset gant ar Stadoù-Unanet war siviled o deus tarzhet, an hini gentañ tri devezh war-lerc'h eben, e [[Hiroshima]] hag e [[Nagasaki]] (Japan). 
An Eil Brezel-Bed a reas eus ar [[Stadoù-Unanet]] hag eus [[URSS]], ar broioù brasañ a oa bet trec'h en emgann-se, riezoù dreist o galloudoù ha lakaet da vistri war ar bed e-pad ar 40 vloaz war-lerc'h. Gwanaet e voe ivez impalaerezhioù Europa ha kregiñ a reas ar prantad didrevadenniñ en Azia, en Afrika hag er broioù arab betek ar bloavezhioù 60. 
Ar brezel bras diwezhañ-se, pa echuas, a lakaas da ziwan ur mare adsavadur ha berzh ekonomikel ha tamm-ha-tamm ur raktres unaniezh politikel peoc'hel. 
== Deiziadoù kregiñ ha fin ar brezel ==
En Eil Brezel-bed a grog en Europa d'ar [[1añ a viz Gwengolo]] [[1939]] pa voe [[Aloubadeg Polonia|aloubet Polonia gant Alamagn]] ha pa voe disklêriet ar brezel gant Rouantelezh-Unanet d'an [[3 a viz Gwengolo]] [[1939]]. An deiziadoù evit penn-kentañ ar brezel war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Talbenn ar Meurvor Habask]] a gemer deiziad penn-kentañ an [[Brezel Sina ha Japan (1937-1945)|Eil Brezel etre Sina ha Japan]] d'ar [[7 a viz Gouhere]] [[1937]], pe a-raok c'hoazh [[Aloubadeg Manchouria gant Japan]], d'an [[19 a viz Gwengolo]] [[1931]]. Reoù all a heuliañ an istorour Saoz [[A. J. P. Taylor]], a wel eo krog ar brezel etre Japan ha Sina, en Europa hag en travadennoù europat war ar memes-tro, hag eo deuet da vezañ an Eil Brezel-bed nemet e 1941. Lod istorourien all a lak evel deiziadoù kregiñ an Eil Brezel-bed gant [[Eil Brezel etre Italia hag Etiopia|aloubadeg Etiopia gant Italia]]  d'an [[3 a viz Here]] [[1935]]. An istorour Saoz [[Antony Beevor]] a laka penn-kentañ an Eil Brezel-bed gant [[Emgannoù Khalkhin Gol]] stourmet etre nerzhioù [[lu Impalaeriezh Japan]] ha nerzhioù [[Lu Ruz|lu URSS]] e [[Republik Poblel Mongolia|Mongolia]] etre Mae ha Gwengolo 1939. Lod all c'hoazh a ginnig [[Brezel diabarzh Spagn]] evel rakmare d'an Eil Brezel-bed.

Deiziad resis fin an Eil Brezel-bed n'eo ket ar memes e pep lec'h dre ar bed. Er mare e oa bet degemeret hini an arsav-brezel d'ar [[15 a viz Eost]] [[1945]] ([[Victory over Japan Day|V-J Day]]), muioc'h evit devezh kodianañ ofisiel Impalaeriezh Japan d'an 2 a viz Gwengolo 1945, hag a oa bet termen ofisiel d'ar brezel en Azia. Ret e oa bet gortoz 1951 evit gwelet ar [[Skrid-emglev San Francisco|skrid-emglev peoc'h etre Japan hag ar Gevredidi]]. E 1990 e oa bet ur skrid-emglev war dazont Alamagn a aotree adunvaniñ ar vro etre Alamagn Reter hag Alamagn Kornôg da vezañ diskoulm eus unan eus ar c'hudennoù a oa chomet abaoe fin ar brezel-bed. Biken ne oa bet eus ur skrid-emglev peoc'h ofisiel etre Impalaeriezh Japan hag an [[Unvaniezh Soviedel]], memes ma oa bet echuet gant ar stad a vrezel etrezo abaoe an [[disklêriadur boutin Soviedel-Japanat eus 1956]], ar pezh en doa roet tu adsevel liammoù diplomatek leun etrezeo.

== Istor ==
=== Kenarroud ===
==== Goude ar C'hentañ Brezel-bed ====
Fin ar C'hentañ Brezel-bed a zo bet unan o tegas kemmoù bras da gartenn politikel Europa. Trec'het e oa bet an [[Galloudoù kreiz|Nerzhioù Kreiz]] —gant [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria|Aostria-Hungaria]], [[Impalaeriezh alaman|Impalaeriezh Alamagn]], [[Rouantelezh Bulgaria|Bulgaria]], hag an [[Impalaeriezh otoman]] — hag ar [[Dispac'h Rusia 1917|Reveulzi Bolchevik e 1917]] o kemmañ ar galloud e [[Impalaeriezh Rusia|Rusia]], gant krouidigezh an Unvaniezh soviedel. Ar vroioù trec'h, [[Kevredidi ar C'hentañ Brezel-bed]], evel ar Frañs, Belgia, Italia, Roumani ha Bro-C'hres, a oa bet o ledanaat o zachenn. Broioù nevez a oa bet krouet goude dispenn an Impalaeriezhoù Austro-Hungarian, Otoman, ha Rusian.

==Tud pennañ==
;{{Trede Reich}}
[[Adolf Hitler]] • [[Joachim von Ribbentrop]] • [[Joseph Goebbels]] • [[Hermann Göring]] • [[Heinrich Himmler]] • [[Erwin Rommel]] • [[Wilhelm Keitel]] • [[Hasso Von Manteuffel]] • [[Erich Von Manstein]] • [[Otto Skorzeny]] • [[Karl Dönitz]] • [[Heinz Guderian]] • [[Alfred Jodl]] • [[Paul Ewald Von Kleist]] • [[Albert Kesselring]] • [[Walter Von Brauchitz]] • [[Franz Halder]] • [[Paul Hausser]] • [[Hermann Hoth]] • [[Hans Günther Von Kluge]] • [[Walter Model]] • [[Franz Von Papen]] • [[Friedrich Paulus]] • [[Gert Von Rundstedt]]
;{{Polonia}}
[[Edward Rydz-Śmigły]] • [[Władysław Sikorski]]
;{{Italia}}
[[Benito Mussolini]] • [[Pietro Badoglio]] • [[Galeazzo Ciano di Cortelazzo]] • [[Angelo Iachino]] • [[Junio Valerio Borghese]]
;{{Unaniezh Soviedel}}
[[Jozef Stalin]] • [[Viatcheslav Molotov]] • [[Kliment Vorochilov]] • [[Georgy Zhukov]] • [[Ivan Koniev]] • [[Rodion Malinovski]] • [[Kirill Meretskov]]
;{{SUA}}
[[Franklin Delano Roosevelt]] • [[Dwight D. Eisenhower]] • [[George Patton]] • [[Omar Bradley]] • [[William Halsey]] • [[Thomas Cassin Kinkaid]] • [[Douglas MacArthur]] • [[George Marshall]] • [[Troy Middleton]] • [[Chester Nimitz]]
;{{Rouantelezh-Unanet}}
[[Winston Churchill]] • [[Bernard Montgomery]] • [[Louis Mountbatten]] • [[Sir Harold Alexander]] • [[Sir Claude Auchinleck]] • [[Sir Alan Cunningham]] • [[Sir Andrew Cunningham]] • [[Sir Arthur Harris]] • [[Frank Messervy]]
;{{Belgia}}
[[Leopold III (Belgia)]] • [[Hubert Pierlot]] • [[Julien Lahaut]]
;{{Albania}}
[[Enver Hoxha]]
;{{Frañs}}
[[Philippe Pétain]] • [[Charles de Gaulle]] • [[Pierre Laval]] • [[Jean Moulin]] • [[Alphonse Juin]] • [[Philippe Leclerc]] • [[Charles Huntziger]] • [[Henri Giraud]] • [[Marie-Pierre Kœnig]] • [[Jean de Lattre de Tassigny]] • [[Charles Mast]] • [[Joseph de Goislard de Monsabert]] • [[Charles Noges]]
;{{Norvegia}}
[[Vidkun Quisling]] 
;{{Sina}}
[[Lin Biao]] • [[Mao Zedong]] • [[Zhou Enlai]]
;{{Yougoslavia}}
[[Pêr II eus Yougoslavia]] • [[Draja Mihailovitch]]
;{{Japan}}
[[Renya Mutaguchi]] • [[Shoji Nishimura]] • [[Jisaburo Ozawa]] • [[Sakurai]] • [[Saburo Sakai]] • [[Taikaishi Sakai]] • [[Keiji Shibasaki]] • [[Kenji Doihara]] • [[Hirohito]] • [[Heitaro Kimura]] • [[Iwane Matsui]] • [[AkiraMuto]] • [[Kenryo Sato]] • [[Yoshijiro Umezu]] • [[Takasumi Oka]] • [[Kingoro Hashimoto]] • [[Yasuhito Chichibu]] • [[Nobuhito Takamatsu]] • [[Tsuneyoshi Takeda]] • [[Shiro Ishii]] • [[Koki Hirota]] • [[Hideki Tojo]] • [[Kuniaki Koiso]] • [[Yoshijiro Umezu]] • [[Toshio Shiratori]] • [[Shigenori Togo]] • [[Kanji Ishiwara]] • [[Mitsumasa Yonai]] • [[Isoroku Yamamoto]]

==Tudennoù all==
;E Breizh
[[Olier Mordrel]] • [[Frañsez Debauvais]]
;Politikourien pe vrezelourien
[[Albert Speer]] • [[Rudolf Höss]] • [[Reinhard Heydrich]]
;Skrivagnerien
[[Anne Frank]] • [[Primo Levi]] • [[Hannah Arendt]]
==Lec'hioù==
[[Auschwitz]] • [[Dukark]] • [[El Alamein]] • [[Hiroshima]] • [[Katyn]] • [[Monte Cassino]] • [[Nagasaki]] • [[Pearl Harbor]] • [[Stalingrad]]
==Emgannoù pennañ==
[[Koulzad brezel Polonia (1939)]] • [[Emgann Norvegia]] • [[Emgann Bro-C'hall|Emgann Frañs]] • [[Emgann Abbeville]] • [[Emgann Dukark]] • [[Emgann Bro-Saoz]] • [[Emgann Kreta]] • [[Oberiadur-brezel Barbarossa]] • [[Seziz Leningrad]] • [[Emgann Stalingrad]] • [[Emgann Koursk]] • [[Emgann Bir Hakeim]] • [[Dilestradeg Dieppe]] • [[Emgann Guadalcanal]] • [[Oberiadur-brezel Torch]] • [[Putsch an 8 a viz Du 1942]] • [[Emgann El Alamein]] • [[Dilestradeg Sikilia. 1943-1945]] • [[Taol Shingle]] • [[Dilestradeg Normandi]] • [[Oberiadur-brezel Market Garden]] • Dilestradeg [[Provañs]] ([[Taol Anvil Dragoon]]) • Emgann [[Authion]] • [[Emgann Monte Cassino]] • [[Dieubidigezh Belgia hag an Izelvroioù. 1944-1945]] • [[Emgann an Ardenned]] (pe Battle of the Bulge) • [[Emgann Hurtgen Forest]] • [[Emgann Berlin]] • [[Emgann Leyte]] • [[Emgann Peleliu]] • [[Emgann Saipan]] (1944) • [[Emgann Iwo Jima]] • [[Emgann Okinawa]] • [[Emgann Taierzhuang]] • [[Emgann Wuhan]] • [[Emgann Changsha]]
;Emgannoù war vor
[[Emgann Mers el Kebir]] • [[Emgann Rio de la Plata]] • [[Emgann kentañ Narvik]] • [[Eil emgann Narvik]] • [[Emgann an Atlantik (1940)]] • [[Emgann Beg Matapan]] • [[Arsailh war Pearl Harbor]] • [[Emgann Mor Koural]] • [[Emgann Midway]] • [[Emgann Guadalcanal]] • [[Emgann plegmor Leyte]]
;Bombezadegoù pennañ
[[Hamburg]] • [[Oberiadur-brezel Gomorrah]] • [[Berlin]] • [[Dresden]] • [[Ruhrgebiet]] • [[Köln]] • [[Baedeker]] • [[Londrez]] ([[Blitz]] ha bombezadegoù [[V1 (fuc'hell)V1]] ha [[V2]]) • [[Chongqing]] • [[Shangai]] • [[Bombezadeg Hiroshima]] • [[Bombezadeg Nagasaki]] • [[Tōkyō]] • [[Varsovia]] • [[Rotterdam]] • [[Coventry]]
*Kêrioù [[Breizh]] : [[Brest]] • [[an Oriant]] • [[Naoned]] • [[Roazhon]] • [[Sant-Maloù]] • [[Sant-Nazer]].

== Levrlennadur ==

* [[Jeremi Kostiou|KOSTIOU Jeremi]], ''1940, dalc'homp soñj !'', e-barzh [[Ya !]], niv. 414, miz Mae 2013, p. 10.
* KOSTIOU Jeremi, ''Mirdi ar rezistañs en arvar'', e-barzh [[Ya !]], niv. 424, miz Gouere 2013.
* KOSTIOU Jeremi, ''Témoignages inédits de la Seconde Guerre mondiale à l’Île-de-Batz'', e-barzh Les Cahiers de l’Iroise, 2018, niv. 229, pp. 39–58.

== Abadennoù skingomz ==
[[Tudi Crequer|KREKER Tudi]], ''Ul lid e bered soudarded alaman Lesneven'', Keleier noz, [[France Bleu Breizh Izel]], 10 a viz Du 2016.

UGUEN Katell, ''E koun an 18 a viz Even 1940'', [[France Bleu Breizh Izel]], 18 a viz Even 2020.

== Filmoù ==

* ABALAIN Guy, ''Il a contribué à libérer Brest'', [[Tébéo]]/[[TébéSud]], 4 a viz Even 2014, kelaouadenn 2 vunud.

* HIRRIEN Ronan, ''Hañvezh 44, va dever koun'', [[France 3 Bretagne]], 2014, teulfilm 26 munud.
* HIRRIEN Ronan, ''N’eo ket echu ar fest ganimp'', France 3 Bretagne, 2016, teulfilm 26 munud.
* LACAZE Olivier, ''Les villes sous l’Occupation: Brest'', RMC Découverte, 2018, teulfilm 75 munud.

==Dielloù==
*{{fr}} [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00200/les-allemands-contribuent-au-redressement-du-pays ''L'Ouest en mémoire'' (INA)] - Un diell graet gant gouarnamant Vichy diwar-benn sikour an Alamaned evit adsevel Frañs.
*{{fr}} [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00552/francois-louis-le-berre-raconte-les-tentatives-d-evasions ''L'Ouest en mémoire'' (INA)] - Frañch-Lois Le Berre a gont penaos e oa er c'hampoù-bac'h.
[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Brezelioù-bed]]
[[Rummad:Brezelioù an XXvet kantved]]</text>
      <sha1>ipuymz4y831y645y0czh2ly8qo2dj20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XVIIvet kantved</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6029</id>
    <revision>
      <id>2197071</id>
      <parentid>2131672</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13836" sha1="g2xow3y6k55ltmyq5ls8achg5r0urae" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|{{XVIIvet}} kantved}}
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{Iañ milved}} | '''{{Eil milved}}''' | {{IIIe milved}}&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;[[XIIvet kantved|../..]] | {{XVvet kantved}} | {{XVIvet kantved}} | '''{{XVIIvet}} kantved''' | {{XVIIIvet kantved}} | {{XIXvet kantved}} | [[XXIvet kantved|../..]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[Bloavezhioù 1600]] | [[Bloavezhioù 1610]] | [[Bloavezhioù 1620]] | [[Bloavezhioù 1630]] | [[Bloavezhioù 1640]]
&lt;br /&gt;
[[Bloavezhioù 1650]] | [[Bloavezhioù 1660]] | [[Bloavezhioù 1670]] | [[Bloavezhioù 1680]] | [[Bloavezhioù 1690]]
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;margin:auto; cellspacing:5px;&quot;
|-----
| [[1601]] || [[1602]] || [[1603]] || [[1604]] || [[1605]]
| [[1606]] || [[1607]] || [[1608]] || [[1609]] || [[1610]]
|-----
| [[1611]] || [[1612]] || [[1613]] || [[1614]] || [[1615]]
| [[1616]] || [[1617]] || [[1618]] || [[1619]] || [[1620]]
|-----
| [[1621]] || [[1622]] || [[1623]] || [[1624]] || [[1625]]
| [[1626]] || [[1627]] || [[1628]] || [[1629]] || [[1630]]
|-----
| [[1631]] || [[1632]] || [[1633]] || [[1634]] || [[1635]]
| [[1636]] || [[1637]] || [[1638]] || [[1639]] || [[1640]]
|-----
| [[1641]] || [[1642]] || [[1643]] || [[1644]] || [[1645]]
| [[1646]] || [[1647]] || [[1648]] || [[1649]] || [[1650]]
|-----
| [[1651]] || [[1652]] || [[1653]] || [[1654]] || [[1655]]
| [[1656]] || [[1657]] || [[1658]] || [[1659]] || [[1660]]
|-----
| [[1661]] || [[1662]] || [[1663]] || [[1664]] || [[1665]]
| [[1666]] || [[1667]] || [[1668]] || [[1669]] || [[1670]]
|-----
| [[1671]] || [[1672]] || [[1673]] || [[1674]] || [[1675]]
| [[1676]] || [[1677]] || [[1678]] || [[1679]] || [[1680]]
|-----
| [[1681]] || [[1682]] || [[1683]] || [[1684]] || [[1685]]
| [[1686]] || [[1687]] || [[1688]] || [[1689]] || [[1690]]
|-----
| [[1691]] || [[1692]] || [[1693]] || [[1694]] || [[1695]]
| [[1696]] || [[1697]] || [[1698]] || [[1699]] || [[1700]]
|-
| colspan=&quot;10&quot; |
*Gwelet ivez : [[Roll ar C'hantvedoù]], [[Sifroù roman]]
|-
|}
----
Kregiñ a ra ar '''{{XVIIvet}} kantved''' d'ar {{1añ Genver}} [[1601]] hag echuiñ a ra d'an [[31 Kerzu]] [[1700]] en [[deiziadur gregorian]].

[[Restr:20180816084716 IMG 1037.jpg|thumb|300px|right|[[Moskeenn ar Shah]] e [[Isfahan]], [[Iran]] (peursavet e [[1638]]), sellet e vez outi evel unan eus bravañ pezh savouriezh ar bed.]]

[[Restr:Tokugawa Ieyasu2 full.JPG|thumb|Ar Shogun [[Tokugawa Ieyasu]], bet diazezer [[shogunelezh]] ziwezhañ [[Japan]] zo padet tre betek eil hanterenn an {{XIXvet kantved}}.]] 

== Darvoudoù ==
*En em staliañ a ra ar [[Misionerien gristen|visionerien]] gatolik kentañ en Azia.
* Luskad speredel Silhak e [[Korea]] ([[Marevezh Joseon]]).
* [[1602]]: Krouidigezh [[Kompagnunezh Nederlandat India ar reter]]. Perzh-bras a gemeras e [[Oadvezh aour an Izelvroioù]].
* [[1603]]: Marv [[Elesbed Iañ a Vro-Saoz]]; lakaet eo da roue he c’henderv [[Jakez VI a Vro-Skos]]. Unanet eo kurunennoù [[Skos]] ha [[Bro-Saoz]].
* [[1603]]: Mestr eo [[Tokugawa Ieyasu]] war [[Japan]]; diazezañ a ra [[Shogunelezh Tokugawa]] a reno war ar vro betek [[1868]].
* [[1603]]-[[1623|23]]: Goude bezañ modernelaet e arme e teu a-benn [[Abbas Iañ Safavid|Abbas I{{añ}}]] da astenn krog [[Impalaeriezh Persia|Persia]] en ur dapout douaroù digant an [[Impalaeriezh otoman|Otomaned]] ha [[Portugal]].
* [[1605]]: Dizarbennet ur c’havailh e [[Bro-Saoz]].
* [[1607]]: Savet [[trevadenn Jamestown]] e [[Norzhamerika]] gant [[Kompagnunezh Londrez]].
* [[1608]]: [[Kêr Kebek]] krouet gant [[Samuel de Champlain]] e [[Frañs Nevez]] ([[Kanada)]] hiziv).
* [[1610]]: Misionoù [[Mikael an Noblez]], lesanvet ''ar beleg foll''
* [[1613]]: Tapet ar galloud gant [[tiegezh ar Romanoved]] e [[Rusia]]. Fin zo da [[Amzer ar reuz]]. Gouarn a raint ar vro betek [[1917]].
* [[1615]]: Grataat a ra an [[Impalaeriezh Mogol]] gwirioù kenwerzhañ ledan da [[Kompagnunezh Breizh-Veur reter India|Gompagnunezh Breizh-Veur reter India]].
* [[1618]]-[[1648|48]]: [[Brezel an 30 vloaz]] a ra e reuz e [[Kreizeuropa]].
** Deroù savidigezh [[Breujoù Breizh]]
* [[1624]]-[[1642|42]]: Kreizennañ a ra ar [[Armand Jean du Plessis (Kardinal Richelieu|C'hardinal Richelieu]], anezhañ 1{{añ}} ministr, ar galloud e [[Frañs]].
* [[1625]]: Krouet [[New Amsterdam]] gant [[Kompagnunezh nederlandat kornôg India]] e [[Norzhamerica]].
* [[1630]]: Krouet [[Boston (Massachusetts)|Boston]] gant [[Kompagnunezh trevadenn bae Massachusetts]] e Norzhamerica.
* [[1636]]: Savet [[Skol-veur Harvard]] e [[Bro-Saoz]].
* [[1637]]: Bog an [[Tulipmania]] en [[Izelvroioù]].
* [[1637]]: [[Brezel ar Bekoted]], ar c'hentañ eus [[brezelioù indian Amerika]]
* [[1638]]: Peursavet eo [[Moskeenn ar Shah]] en [[Isfahan]], [[Iran]], dre youl ar [[Shah Abbas Iañ]] [[Safavid]] e [[Persia]].
* [[1639]]-[[1651|51]]: [[Brezelioù an teir rouantelezh]], brezelioù dre [[Skos]], [[Iwerzhon]], ha [[Bro-Saoz]].
* [[1640]]: [[Portugal]] dizalc’h eus [[Spagn]] en-dro. Fin zo d'an [[Unaniezh iberek]].
* [[1640]]: Berzet eo ar [[boureviañ]] e [[Bro-Saoz]].
* [[1641]]: Embannet [[Sakoku]] gant ar [[Shogunelezh Tokugawa]]- argaset eo an estrañjourien ha den n'hall mui dont tre pe mont er-maez eus [[Japan]].
* [[1644]]: Aloubet [[Sina]] gant ar [[Manchoued|Vanchoued]], diskaret eo an [[tierniezh Ming|dierniezh Ming]]. Ren a raio an [[Tierniezh Qing|dierniezh Qing]] deuet da-heul betek [[1912]].
* [[1648]]: Lakaat a ra [[peoc’h Westphalia]] an termen da [[Brezel an 30 vloaz]]. Merkañ a ra dibenn dreistgalloud an [[Impalaeriezh Spagn|Impalaeriezhioù Spagnol]] ha [[Impalaeriezh Santel Roman ha German|Roman ha German]] en [[Europa]].
* [[1648]]-[[1653|53]]: Ar [[Fronde]], [[Brezel diabarzh]] e [[Frañs]].
* [[1648]]-[[1667|67]]: Gant brezelioù al [[Liñvadeg Veur]] emañ Polonia war he genoù.
* [[1648]]-[[1669|69]]: Da-heul [[Seziz Candia]] eo diframmet [[Kreta]] a-dre daouarn [[Republik Venezia]] gant an [[Impalaeriezh otoman]].
* [[1652]]: Krouet [[Cape Town]] e [[Suafrika]] gant [[Kompagnunezh nederlandat reter India]].
* [[1652]]: Deroù ar [[Brezelioù Saoz-hag-Izelvroat]].
* [[1653]]: Peursavet eo an [[Taj Mahal]] en [[India]]. 
* [[1655]]-[[1661|61]]: Gras da [[Brezelioù an norzh|vrezelioù an norzh]] eo kreñvaet hag unanet [[Impalaeriezh Sveden|Sveden]]. Dont a ra ar vro da vezañ ur galloud bras.
** Peursavet e [[Breujoù Breizh]]
* [[1660]]: Fin zo da [[Commonwealth Bro-Saoz]]; dont a ra ar vonarkiezh en-dro e-pad an [[Azsavidigezh Saoz]].
* [[1661]]: Deroù ren an [[Impalaer Kangxi]] e Sina.
* [[1662]]: Preizhañ a ra [[Koxinga]] [[Taiwan]] digant an [[Nederlandiz]] ha krouiñ a ra [[rouantelezh Tungning]] a bado betek 1683.
* [[1664]]: Preizhañ a ra ar bagadoù breizhveuriat kêr New Amsterdam zo adanvet evit dont da vezañ [[New York (kêr)|New York]].
* [[1665]]: Trec’h eo [[Impalaeriezh Portugal|Portugal]] war [[Impalaeriezh Kongo|impalaeriezh Kongo]].
* [[1666]] : Krouet eo porzh [[an Oriant]] ha diazezet [[Kompagnunezh Indez ar reter]] enni gant [[Colbert]]
* [[1670]]: Savet eo [[Kompagnunezh bae Hudson]] e [[Kanada]].
* [[1674]]: Krouet an [[impalaeriezh Maratha]] en [[India]] gant [[Shivaji]].
* [[1675]]: [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] e [[Breizh]]; marv [[Sebastian ar Balp]]
* [[1676]]: Kregiñ a ra [[Rusia]] hag an [[impalaeriezh otoman]] gant ar [[Brezelioù Rusian-ha-Turk]].
* [[1680]] : 40000 a dud o chom e [[Naoned]] hag e-tro 2 vilion e [[Breizh]] a-bezh.
* [[1682]]-[[1699|99]]: [[Brezel meur Turkia]] a laka un harz da emled an [[impalaeriezh otoman]] en [[Europa]].
* [[1682]]: Dont a ra [[Pêr Iañ (Rusia)|Pêr Veur]] da vezañ kenrener [[Rusia]] ([[tsar]] nemetañ e vo adal [[1696]]).
* [[1682]]: Ergerzhiñ a ra [[René Robert Cavelier, Sieur de La Salle|La Salle]] glannoù ar stêr [[Mississippi (stêr)|Mississippi]] hag embann a ra gwirioù [[Frañs]] war [[Louisiana]].
* [[1683]]: Aloubet [[rouantelezh Tungning]] gant [[Sina]]. Destaget eo [[Taiwan]] ouzh [[Sina]].
* [[1685]]: [[Gourc'hemenn Fontainebleau]], berzet eo ar [[Protestantelezh|brotestantelezh]] e Frañs.
* [[1688]]-[[1689|89]]: Goude an [[Dispac'h glorius]] e teu [[Bro-Saoz]] da vezañ ur [[Monarkiezh vonreizhel|vonarkiezh vonreizhel]]; kregiñ a ra ar [[Proviñsoù unanet|Republik izelvroat]] da vont war an diskar.
* [[1688]]-[[1697|97]]: Savet an [[Emglev meur]] a-benn lakaat un harz da emled [[Frañs]] e-pad [[brezel an nav bloaz]].
* [[1689]]: [[Feur-emglev Nerchinsk]] a embann bevennoù an harzoù etre [[Rusia]] ha [[Sina]].
* [[1692]]: [[Prosez sorzerezed Salem]] e [[Massachusetts]].
* [[1695]]: Diazezañ a ra an [[Juluan Maner|Tad Maner]], reolennoù skrivañ ar [[brezhoneg]] rakvodern.
* [[1700]]-[[1721|21]]: Goude [[Brezel meur an norzh]] e teu [[Rusia]] da vezañ ar penngalloud e-lec’h [[Sveden]], e biojoù ar [[Mor Baltel]].

== Tud dibar ==
* [[Gustav Adolf Sveden|Gustav Adolf]], [[Roueed Sveden|Roue Sveden]] ([[1594]]-[[1632]]).
* [[Francis Bacon]], prederour ha politikour saoz ([[1561]]-[[1626]]).
* [[Sebastian ar Balp]], emsaver breton, (? - [[1675]])
* Sir [[Thomas Browne]], skrivagner, prederour ha skiantour saoz ([[1605]]-[[1682]]).
*[[Miguel de Cervantes Saavedra]], skrivagner spagnol ([[1574]] - [[1616]])
* [[Charlez I a Vro-Saoz]] ([[1600]] - [[1649]]). 
* [[Charlez II a Vro-Saoz]] ([[1630]] - [[1685]]). 
* Ar rouanez [[Kristina Sveden]], Kristenez veur gounezet d'ar gatoligiezh, luskerez an arzoù ([[1626]] - [[1689]])
* [[Oliver Kromwell]], [[Lord Protector]] [[Bro-Saoz]], [[Skos]] hag [[Iwerzhon]] ([[1599]] - [[1658]])
* [[Richard Kromwell]], [[Lord Protector]] [[Bro-Saoz]], [[Skos]] hag [[Iwerzhon]] ([[1626]] - [[1712]]). 
* [[René Descartes]], prederour ha jedoniour gall ([[1596]] - [[1650]])
* [[John Donne]], [[Barzhoniezh trenaturel|barzh trenaturel]]] saoz ([[1572]] - [[1631]])
* [[Elesbed Iañ a Vro-Saoz]] ([[1533]] - [[1603]]).
* [[Galileo Galilei]], prederour war an natur, Italian ([[1564]] - [[1642]])
* [[Andreas Gryphius]], barzh ha dramaour alaman ([[1616]] - [[1664]])
* [[Thomas Hobbes]], prederour ha jedoniour saoz ([[1588]] - [[1679]])
* [[Christiaan Huygens]], jedoniour, fizikour ha steredoniour izelvroat ([[1629]] - [[1695]])
* [[Johannes Kepler]], steredoniour alaman ([[1571]] - [[1630]])
* [[Gottfried Leibniz]], prederour ha jedoniour alaman ([[1646]] - [[1716]])
* [[John Locke]], prederour saoz ([[1632]] - [[1704]])
* [[Jakez Iañ a Vro-Saoz]] ([[1566]] - [[1625]]). 
* [[Jakez II a Vro-Saoz]] ([[1633]] - [[1701]]). 
* [[Leopold Iañ (impalaer Santel Roman ha German)|Leopold I{{añ}}]], [[Impalaerien Santel Roman ha German|impalaer Santel Roman ha German]] ([[1640]] - [[1705]])
* [[Loeiz XIV a Vro-C'hall|Loeiz XIV]], Roue Frañs, ([[1638]] - [[1715]])
* [[Maria II a Vro-Saoz]] ([[1662]] - [[1694]]). 
* [[Dubhaltach MacFhirbhisigh]] († [[1671]]), istorour ha lignezour iwerzhonat.
* [[Marcello Malpighi]], mezeg italian, ijinour an [[Histologiezh]] ([[1628]] - [[1694]])
* [[Juluan Maner]]: misioner ha yezhadurour, diazezer skritur ar brezhoneg rakvodern (1606 - 1683)
* [[John Milton]], skrivagner ha barzh saoz ([[1608]] - [[1674]])
* [[Musashi Miyamoto]], brezelour brudet e [[Japan]], aozer [[Levr ar pemp gwalenn]], ur pleustrad war ar [[strategiezh]] hag an [[arzoù emgannañ]]. ([[1584]] - [[1645]])
* [[Molière]] (Jean-Baptiste Poquelin), skrivagner c'hoariva ha komedian gall, (e-tro [[1622]] - e-tro, [[1673]]) 
* [[Isaac Newton]], fizikour ha jedoniour saoz ([[1642]] - [[1727]])
* [[Mikael an Noblez]], misioner breton (1577 - ?)
* [[Blaise Pascal]], prederour, doueoniour, jedoniour ha fizikour gall ([[1623]] - [[1662]])
* [[Samuel Pepys]], kargiad hag aozer deizlevrioù saoz ([[1633]] - [[1703]])
* [[Henry Purcell]], sonaozer saoz ([[1659]] - [[1695]])
* [[Samarth Ramdas]], sant Indiat ([[1608]] - [[1681]])
* [[Cardinal Richelieu]], kardinal, dug ha politikour gall ([[1585]] - [[1642]])
* [[Rembrandt van Rijn]], livour izelvroat ([[1606]] - [[1669]])
* [[William Shakespeare]], barzh ha skrivagner saoz ([[1564]] - [[1616]])
* [[Shivaji|Shivaji Bhonsle]], roue indiat, 1{{añ}} rener Maratha, diazezer an Hindavi Swaraj. ([[1630]]-[[1680]])
* [[Baruch Spinoza]], prederour izelvroat ([[1632]] - [[1677]])
* [[Seathrún Céitinn]], istorour iwerzhonat (e-tro [[1569]] - e-tro [[1644]])
* [[Yann III Sobieski]], Roue Polonia ([[1629]] - [[1696]])
* [[Albrecht von Wallenstein]], jeneral alaman e-kerzh [[brezel an 30 vloaz]], katolik ([[1583]] - [[1634]])
* [[Gwilherm III a Vro-Saoz]] ([[1650]] - [[1702]]).

== Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù ==

[[Deiziataer ijinadennoù Mab-den#XVIIvet kantved|Roll ijinadennoù ar {{XVIIvet}} kantved]]

Kemmoù bras zo bet war dachennoù ar brederouriezh hag ar skiantoù. Mare an [[Dispac'h skiantel|dispac’h skiantel]] eo.

* [[1609]] : Ijinet al [[lunedenn astronomek]] gant [[Galileo Galilei|Galileo]].
* [[1642]] : Ijinet ar [[mekanik jediñ]] gant [[Blaise Pascal]].
* [[1647]] : Ijinet an [[aerbouezer]] gant [[Evangelista Torricelli]].
* [[1676]] : Muzulioù kentañ [[tizh ar gouloù]], 

* [[Madenn]]où bank lakaet e talvoud en-dro en Europa.
* [[Dienn-skorn]]
* En em ledañ a ra implij an [[Te]] hag ar [[Kafedi|c'hafe]] dre Europa.

== Arzoù ==

* [[Arz barok]]
* [[Arz klasel]]
* [[Kantved aour Spagn]]
* [[Lennegezh ar XVIIvet kantved|Lennegezh]]
* Livourien
** gall
*** [[Charles Le Brun]]
*** [[Georges de La Tour]]
*** [[Nicolas Poussin]]
** nederlandat
*** [[Rembrandt]]
*** [[Johannes Vermeer]]
* Savourien
** [[Louis Le Vau]]
* Liorzhourien
** [[André Le Nôtre]]
* Palezioù ha [[Kastell|kestell]] : 
** [[Breujoù Breizh]]
** [[Kastell Versailhez]]
** [[Kastell Vaux-le-Vicomte]]
** [[Moskeenn ar Shah]] [[Abbas]]
** Porzh karrez al [[palez al Louvre|Louvre]]
** An [[Taj Mahal]]

== Sport ==
* [[XVIIvet kantved er sport|Ar sport er XVIIvet kantved]]


[[Rummad:Kantvedoù|17]]
[[Rummad:XVIIvet kantved]]</text>
      <sha1>g2xow3y6k55ltmyq5ls8achg5r0urae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XVIvet kantved</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6517</id>
    <revision>
      <id>2197072</id>
      <parentid>2106666</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15839" sha1="2cu99r2hc1hvvvhmd4c4g2t0od1i264" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|{{XVIvet}} kantved}}
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{Iañ milved}} | '''{{Eil milved}}''' | {{IIIe milved}}&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;[[XIvet kantved|../..]] | {{XIVvet kantved}} | {{XVvet kantved}} | '''{{XVIvet}} kantved''' | {{XVIIvet kantved}} | {{XVIIIvet kantved}} | [[XXIvet kantved|../..]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[Bloavezhioù 1500]] | [[Bloavezhioù 1510]] | [[Bloavezhioù 1520]] | [[Bloavezhioù 1530]] | [[Bloavezhioù 1540]]
&lt;br /&gt;
[[Bloavezhioù 1550]] | [[Bloavezhioù 1560]] | [[Bloavezhioù 1570]] | [[Bloavezhioù 1580]] | [[Bloavezhioù 1590]]
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;margin:auto; cellspacing:5px;&quot;
|-----
| [[1501]] || [[1502]] || [[1503]] || [[1504]] || [[1505]]
| [[1506]] || [[1507]] || [[1508]] || [[1509]] || [[1510]]
|-----
| [[1511]] || [[1512]] || [[1513]] || [[1514]] || [[1515]]
| [[1516]] || [[1517]] || [[1518]] || [[1519]] || [[1520]]
|-----
| [[1521]] || [[1522]] || [[1523]] || [[1524]] || [[1525]]
| [[1526]] || [[1527]] || [[1528]] || [[1529]] || [[1530]]
|-----
| [[1531]] || [[1532]] || [[1533]] || [[1534]] || [[1535]]
| [[1536]] || [[1537]] || [[1538]] || [[1539]] || [[1540]]
|-----
| [[1541]] || [[1542]] || [[1543]] || [[1544]] || [[1545]]
| [[1546]] || [[1547]] || [[1548]] || [[1549]] || [[1550]]
|-----
| [[1551]] || [[1552]] || [[1553]] || [[1554]] || [[1555]]
| [[1556]] || [[1557]] || [[1558]] || [[1559]] || [[1560]]
|-----
| [[1561]] || [[1562]] || [[1563]] || [[1564]] || [[1565]]
| [[1566]] || [[1567]] || [[1568]] || [[1569]] || [[1570]]
|-----
| [[1571]] || [[1572]] || [[1573]] || [[1574]] || [[1575]]
| [[1576]] || [[1577]] || [[1578]] || [[1579]] || [[1580]]
|-----
| [[1581]] || [[1582]] || [[1583]] || [[1584]] || [[1585]]
| [[1586]] || [[1587]] || [[1588]] || [[1589]] || [[1590]]
|-----
| [[1591]] || [[1592]] || [[1593]] || [[1594]] || [[1595]]
| [[1596]] || [[1597]] || [[1598]] || [[1599]] || [[1600]]
|-
| colspan=&quot;10&quot; |
*Gwelet ivez : [[Roll ar C'hantvedoù]], [[Sifroù roman]]
|-
|}
----
Kregiñ a ra ar '''{{XVIvet}} kantved''' d'ar {{1añ Genver}} [[1501]] hag echuiñ a ra d'an [[31 Kerzu]] [[1600]].

[[Skeudenn:Sekigaharascreen.jpg|thumb|300px|right|Hep mar ebet emgann brudetañ Japan, [[Emgann Sekigahara]] ma varvas ouzhpenn 40,000 a dud hag a verkas dazont ar vro dindan ren an [[Tokugawa]].]]

==Darvoudoù==
* [[Cinquecento]] an [[Azginivelezh Italia|Azginivelezh]] ha [[Brezelioù Italia]] etre rouantelezhioù [[Italia]] ha [[Bro-C'hall]].
* Skrivet ''[[Ar Priñs]]'' gant [[Niccolò Machiavelli]].
*Kollet he dizalc'hiezh gant [[Breizh]]
* Aloubet an &quot;[[Douar Nevez]]&quot; gant [[Ergerzher|ergerzherien]] [[Europa]]. Distrujet eo sevenadurezhioù engenidik [[Mezoamerika]] hag an [[Andoù]]. [[Aour]] e-leizh o tont tre en Europa. Degaset ar [[Marc'h|c'hezeg]] da [[Amerika]].
* [[Protestantiezh|Adreizhadenn Brotestant]] an Iliz [[Kristeniezh|kristen]] e meur a vro eus Norzh Europa. [[Brezelioù relijiel]] en Europa.
**Dibab a ra [[Polonia]] ar [[Frankiz kredenn|frankiz kredenn]].
*** Tuet eo skrivagnerien Polonia da eskemm diwar-benn an diforc'hioù relijiel. Embann a reont o labourioù e [[Poloneg|poloneg]] evit ar wech kentañ. 


* [[1501]] : Ren [[Safavided|tierniezh ar Safavided]] en [[Iran]] betek [[1736]].
* [[1509]] : [[Emgann Diu]] a verk deroù kabestr [[Portugal]] war [[Kenwerzh ar spisoù|kenwerzh ar spisoù]].
* [[1512]] : Aloubet rouantelezh [[Navarra]] gant [[Kastilha]].
* [[1513]] : [[Juan Ponce de León]] war aodoù [[Florida]] ha [[Vasco Núñez de Balboa]] a-hed aod reter ar [[Meurvor Habask]].
* [[1514]] : [[Emgann Orsha]] a laka un harz da emled [[Moskovia]] e reter Europa.
* [[1515]] : Diframmañ a ra an [[Impalaeriezh Otoman]] reter [[Anatolia]] digant ar Safavided da-heul [[Emgann Chaldiran|Emgann Chaldiran]].
* [[1516]] – [[1517|17]] : Trec'h eo an [[Impalaeriezh Otoman|Otoman]]ed war ar [[Mamluk|Vamluked]]. Kontrolliñ a reont [[Siria]], [[Palestina]], [[Egipt]], ha [[Ledenez Arabia]].
* [[1517]] : Deroù an [[Adreizhadenn brotestant]] gant embannidigezh [[95 Tezenn]] [[Martin Luther]] e [[Saks]].
* [[1519]] – [[1521|21]] : [[Hernán Cortés]] e penn aloubadeg spagnol an [[Impalaeriezh Aztek]].
* [[1519]] – [[1522|22]] : Kaset da benn vat kentañ [[Merdeadenn-dro|merdeadenn-dro]] ar blanedenn gant ergerzhadeg [[Fernan Magalhaes]]. Ne zistroas nemet unan eus al listri eus ar veaj, dindan stur ar c'homandant [[Euskadi|euskarat]] [[Juan Sebastián Elkano]] ([[1522]]).
* [[1520]] – [[1566|66]] : An [[Impalaeriezh Otoman]] en he barr e-pad ren ar [[Sultan|sultan]] [[Suleiman ar Meurdezus|Süleyman ar Meurdezus]].
* [[1521]] : 
**[[Beograd]] preizhet gant an Implaeriezh Otoman.
** Aloubet an &quot;[[Douar Nevez]]&quot; gant [[Ergerzher|ergerzherien]] [[Europa]]. Preizhet an [[Impalaeriezh Aztek]] e [[Mec'hiko]] gant [[Kastilha]].
* [[1523]] : [[Sveden]] [[Savidigezh Stad Sveden|a zeu da vezañ dizalc'h]] diouzh [[Unaniezh Kalmar]].
* [[1524]] – [[1525|25]] : [[Brezel ar gouerien]] en [[Impalaeriezh Santel Roman German]].
* [[1526]] : Aloubet [[Rouantelezh Hungaria|rouantelezh Hungaria]] gant an Otomaned goude [[Emgann Mohács|emgann Mohács]].
* [[1526]] : Ren a ra an [[Impalaeriezh Mogol]], savet gant [[Babur]] war [[India]], betek [[1857]].
* [[1527]] : [[Gwastadur Roma (1527)|Gwastadur Roma]]
* [[1529]] : 
** [[Seziz Vienna]] a verk araokadenn bellañ an Otomaned e diabarzh Europa.
**Kensinañ a ra ur strollad priñsed ha kêrioù impalaerel eus an [[Impalaeriezh Santel Roman German]] ur skrid a-eneb da [[Embannadenn Worms]] e [[Dieta]] [[Speyer]]. Merkañ a reont evel-se o harp d'al [[Lutheriezh]].
* [[1531]] – [[1532|32]] : Terriñ a ra [[Herri VIII|Herri VIII a Vro-Saoz]] al liammoù gant an [[Katoligiezh|Iliz katolik roman]] ha sevel a ra [[Istor Iliz Bro-Saoz|Iliz Bro-Saoz]] ([[1533]]). 
* [[1532]] : 
**[[Francisco Pizarro]] e penn [[Aloubadeg spagnol an Impalaeriezh Inka|aloubadeg spagnol an Impalaeriezh Inka]] ([[Tahuantinsuyu|Impalaeriezh Inka]]).
** Koll a ra [[Breizh]] he dizalc'hiezh. Rankout a ra unaniñ ouzh [[Rouantelezh Bro-C'hall]] dre ur [[Feur-emglev unaniñ]] [[1532]].
* [[1534]] : [[Jakez Karter]] a ergerzh ar stêr [[Sant-Laorañs (stêr)|Sant-Laorañs]]. Europad kentañ o teuler e droad war douaroù [[Kanada]].
* [[1536]] : Unanet eo [[Kembre]] ha [[Bro-Saoz]] gant ul lezenn votet er bloavezh a-raok evit unvaniñ reizhiad al lezennoù en div vro.
* [[1543]] : Deroù [[Marevezh kenwerzhel Nanban|marevezh kenwerzhel Nanban]] goude kejadenn ar Bortugaled gant [[Japan]].
* [[1545]] – [[1563]] : [[Sened Tranta]] [[Sened eukumenek|senedoù eukumenek]] an Iliz katolik ma'z eus bet termenet un niver bras a [[dogma]]où nevez a-benn talañ ouzh gourdrouz ar [[Adreizhadenn]] Brotestant.
* [[1552]] : Aloubet [[Khanelezh Kazan]] gant [[Rusia]].
* [[1553]] : Krouet [[Istor Macau|Macau]] gant ar [[Portugaled|Bortugaled]] e [[Sina]].
* [[1555]] : [[Kompagnunezh Moskovia]] eo ar c'hentañ [[Kevredad dre gevrannoù|kevredad kenwerzh dre gevrannoù]] vras e [[Bro-Saoz]].
* [[1556]] : [[Kren-douar Shaanxi]] e Sina eo ar c'hren-douar marvusañ anavezet en istor.
* [[1556]] : Alouet [[Khanelezh Astrakhan]] gant Rusia.
* [[1558]] – [[1603]] : Sellet e vez ouzh ar [[Marevezh elesbedat|marevezh elesbedat]] evel barr an [[Azginiveleh saoz]].
* [[1558]] – [[1583|83]] : [[Brezel Livonia]] etre [[Polonia]], [[Sveden]], [[Danmark]] ha Rusia.
* [[1562]] – [[1598|98]] : [[Brezelioù relijiel gall]] etre Katoliged hag [[Hugenod]]ed e [[Frañs]].
* [[1566]] – [[1648]] : [[Brezel pevar-ugent vloaz]] etre [[Spagn]] hag an [[Izelvroioù]]. Dont a ra a-benn ur vroad vihan, an [[Izelvroioù]], da c'hounit he dizalc'hiezh a-dre daouarn gourgalloud ar mare ([[Spagn]]).
* [[1568]]) : Evit ar wech kentañ en Istor eo gwarantet ar [[Frankiz kredenn]] gant al lezenn; e priñselezh [[Treuzsilvania]] (Embannadenn [[Turda]]).
* [[1568]] – [[1600]] : [[Marevezh Azuchi-Momoyama]] e [[Istor Japan|Japan]]. Da-heul an hir a [[Brezel diabarzh|vrezelioù diabarzh]] niverus c'hoarvezet e-kerzh ar [[Marevezh Sengoku|marevezh Sengoku]] e klask an [[Daimyo|daimyo]]ed [[Oda Nobunaga]] ha [[Toyotomi Hideyoshi]] unaniñ [[Japan]] dindan o beli. 
* [[1569]] : Mont a ra [[Polonia]] ha [[Lituania]] da sevel ur gumuniezh dizalc'h gant [[Unaniezh Lublin]] a bado betek [[1795]])
* [[1577]] – [[1580|80]] : Tro ar bed [[Francis Drake]] a c'houlenn [[Kalifornia]] evit Bro-Saoz.
* [[1580]] : [[Rouantelezh Portugal]] a goll he dizalc'hiezh pa'z eo staget ouzh Spagn ( stag e chomo betek [[1640]]).
* [[1582]] : 
**Aloubiñ a ra [[Yermak Timofeyevich]] [[Khanelezh Sibiria]] war anv ar [[Stroganoved]].
**[[Deiziataer gregorian]] degemeret gant ar broioù katolik.
* [[1584]] – [[1585|85]] : Goude [[Seziz Antwerpen (1584-1585)|seziz Antwerpen]] ([[1585]]) ez a kalz varc'hadourien d'en em staliañ da [[Amsterdam]].
* [[1585]] – [[1604]] : Emgannoù ar [[Brezel saoz-ha-spaggol (1585)|brezel saoz-ha-spagnol]] a c'hoarvez en daou du d'ar mor atlantel.
* [[1588]] : Dizarbenn a ra ar Saozon an [[Armada didrec'hus]].
* [[1592]] – [[1598|98]] : Dizarbenn a ra [[Korea]] ha [[Sina]] div aloubadeg a-berzh [[Japan]] e-pad ar [[Brezel seizh vloaz|Brezel seizh vloaz]].
* [[1598]] – [[1613]] : Freuz ha reuz e Rusia e-pad ar [[Marevezh trubuilhek|marevezh trubuilhek]].
* Krouidigezh kêr [[Bamako]] e dibenn ar {{XVIvet}} kantved.

==Tud dibar==

*[[Akbar]], Penn an [[Impalaeriezh mogol]].
*[[Anna Vreizh]] ([[Naoned]], [[1477]] – [[Bleaz]], [[1514]]), [[Roll Duged Breizh|dugez Breizh]] ([[1488]] – [[1514]]) ha rouanez [[Bro-C'hall]] dre ziv wech ([[1491]]-[[1498]] ha [[1499]]-[[1514]]).
* [[Nicolaus Copernicus]], [[Steredoniezh|steredoniour]] bet diorroet gantañ an [[Heolgreizegezh|heolgreizegezh]] ([[Teorienn|teorienn]] tro ar [[Planedenn|blanedennoù]] en-dro d'an [[Heol|heol]] en ur implijout [[Hentenn|hentenn]]où [[Skiant|skiantel]] ([[19 C'hwevrer]] [[1473]] [[Torun]], [[Polonia]] – [[24 Mae]] [[1543]], [[Frauenburg]], [[Polonia]]), 
* Krouiñ a ra [[Herri VII (Bro-Saoz)]] [[Tierniezh an Dudored|tierniezh an Dudor]]ed. Dizamant e tegas gwikefreoù tailhoù efedus evit adsevel ar rouantelezh zo war-nes ober [[Freuzstal|freuzstal]] abalamour da efedoù [[Brezel an div rozenn|brezel an div rozenn]] ([[1457]] – [[1509]]). 
*[[György Dózsa]], pennlusker emsavadeg ar gouerien en [[Hungaria]] ([[1470]] - [[1514]])
* [[Michelangelo Buonarroti]], livour italian ha kizeller ([[1475]] - [[1564]]).
*[[Thomas More]], politikour ha skrivagner saoz ([[1478]] – [[1535]]).
* [[Martin Luther]], adreizher relijiel ha doueoniour [[Alamagn|alaman]], diazezer ar [[Protestantiezh|brotestaniezh]] ([[Eisleben]], [[1483]] - id., [[1546]]).
* [[Hernán Cortés]], [[konkistador]] [[spagnol]] ([[1485]] – [[1547]]).
* Ar roue [[Herri VIII (Bro-Saoz)]], krouer an [[Iliz anglikan|Anglikaniezh]] ([[1491]] – [[1547]]).
* Ar roue [[Frañsez Iañ a Vro-C'hall]] a seller outañ evel ar monark kentañ eus an [[Azginivelezh]] en e rouantelezh ([[1494]] – [[1547]]).
*[[Sulaiman Veur]], [[Roll ar Sultaned Otoman| sultan]] an [[Impalaeriezh Otoman]]. Alouber hag adreizher ar justis ([[1494]] – [[1566]]).
* [[Jean Calvin]] ([[Noyon]], [[1509]] – [[Geneva]], [[1564]]), [[Doueoniour|doueoniour]] ha [[Prederouriezh|prederour]] [[Frañs|gall]], tad al Iliz [[Protestantiezh|protestant]].
* An [[Impalaer Santel]] [[Karl V]] a ren evel e [[Spagn]] evel [[Carlos Iañ]]. Bet oc'h en em gannañ dizehan ouzh [[Rouantelezh Bro-C'hall]] hag an [[Impalaeriezh Otoman]] tra ma kase war-raok [[Aloubidigezh spagnol Amerika|aloubidigezh spagnol Amerika]] ([[Gand]] [[1500]] – manati Yuste (Spagn [[1558]]).
* [[Cuauhtémoc]] ([[1502]] – [[1525]]), [[Tlatoani]] diwezhañ an [[Azteked]] a gas war-raok an emsav enep [[Spagnoled|spagnol]], trec'het a-benn ar fin e-pad seziz [[Tenochtitlan]]. Krouget e vo d'ar [[26 C'hwevrer]] [[1525]] 
* [[Mari Iañ (Bro-Saoz)]]. Klask a ra enebiñ ouzh an [[Adreizhadenn Brotestant]] war an dachenn kabestret ganti. Lesanvet e vo [[Bloody Mary (den)|Bloody Mary]] (Maria ar gwadeg) abalamour d'an [[Heskinerezh relijiel|heskinerezh relijiel]] gaset da benn ganti ([[1516]] – [[1558]]). 
* Ar roue [[Fulup II Spagn]], emanvet pennlusker an [[Enep-Disivoud]] ([[1527]] - [[1598]]).
* Ar rouanez [[Elesbed Iañ (Bro-Saoz)]], den kreiz ar [[Marevezh elesbedat]] ([[1533]] – [[1603]]).
* [[Oda Nobunaga]], [[daimyo]] eus ar [[Marevezh Sengoku|marevezh Sengoku]] e-pad [[Brezel diabarzh Japan]]. Pennrener kentañ [[Marevezh Azuchi-Momoyama| marevezh Azuchi-Momoyama]] ([[1534]] – [[1582]]). 
*[[Toyotomi Hideyoshi]] , [[daimyo]] eus ar [[Marevezh Sengoku|marevezh Sengoku]] e-pad brezel diabarzh Japan. Eil pennrener [[Marevezh Azuchi-Momoyama|marevezh Azuchi-Momoyama]] ([[1536]] – [[1598]]). 
*Amiral [[Yi Sun-sin]] , a seller outañ evel unan eus an [[amiral|amiral]]ed ha pennrenerien vilourel veur en Istor ar Bed. ([[1545]] – [[1598]]).
* [[Edouarzh VI (Bro-Saoz)]], anavezet evit bezañ lakaet doare an [[Anglikaniezh]] da bellaat muioc'h c'hoazh diouzh ar [[Iliz katolik roman]] ([[1537]] – [[1553]]). 
* [[Jane Grey]], [[Rouanez Bro-Saoz]] hag [[Iwerzhon]]. Torret eus he c'harg dre un [[emsavadeg]]-pobl ([[1537]] – [[1554]]). 
* [[Jakez Karter]], [[Malaouiz|Malaouad]], dizoloer [[Kanada]] [[1539]]
* Ar rouanez [[Mari Iañ Skos]], kentañ maouez bet e penn [[Tiegezh ar Stuarded|tiegezh ar Stuarded]] ([[1542]] – [[1587]]), bet kondaonet d'ar marv gant [[Elesbed Iañ (Bro-Saoz)]] ha dibennet.
* [[Fernan Magalhaes]], ergerzher [[Portugal|portugalat]] ([[1480]] – [[1521]])
* [[Miguel de Cervantes]], Skrivagner [[spagnol]] ([[1547]] – [[1616]]).
* Roue Navarra, [[Herri IV (Bro-C'hall)|Herri IV]], ur protestant anezhañ, a deu da vezañ [[Roue Bro-C'hall]] goude dilezet ar brotestantiezh da dreiñ da gatolig. Lakaat a ra fin d'ar [[Brezelioù relijion gall|brezelioù relijion e Bro-C'hall]] hag unaniñ a ra ar rouantelezh kent dezhañ bezañ drouklazhet ([[1553]] – [[1610]]).
* [[Ambroise Paré]] ([[Bourg-Hersent]], e-kichen [[Laval (Mayenne)|Laval]], e-tro [[1509]] - [[Pariz]], [[1590]]), [[Mezegiezh|mezeg]] ha [[Surjianerezh|surjian]] [[gall]], diazezer ar surjianerezh vodern.
* [[William Shakespeare]], skrivagner saoz ([[1564]] – [[1616]]).
* [[John Donne]], [[barzh]] saoz ([[1572]] – [[1631]])
* [[Musashi Miyamoto]], brezelour brudet e [[Japan]], skrivagner [[Levr ar Pemp Gwalenn]], ur pleustrad war ar [[Strategiezh|strategiezh]] hag an arzoù emgannañ. ([[1584]] – [[1645]])
* [[André Vésale]] ([[Brusel]] [[1514]] – [[Enez Zante]] [[1564]]), anatomour [[belgiat]], ijiner ar plankennoù anatomek. Termen zo bet lakaet gant e labourioù d'ar [[Galien|c'haleniezh]]
* [[Ahmad ibn Ibrihim al-Ghazi]], [[Somalia]] [[Imam]] ha jeneral ([[1507]] – [[1543]]).
* [[Ivan IV Rusia]], kentañ [[tsar]] rus ([[1530]] – [[1584]]).

==Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù==
[[Deiziataer ijinadennoù Mab-den#XVIvet kantved|Roll ijinadennoù ar {{XVIvet}} kantved]]

* Ar [[Karr-nezañ|C'harr-nezañ]] a cheñch penn da benn labour ar [[Gwiad|Gwiadoù]] 
* Dont a ra plant ar [[Bed Nevez]] evel ar [[maiz]], an [[Aval-douar|avaloù-douar]], ar [[Kakao|c'hakao]], hag an [[tomatez]] da vezañ anavezet en [[Europa]]. Eskemmoù plant, loened ha kleñvedoù niverus etre ar [[Bed Nevez]] hag ar [[Bed Kozh]]
* Implijet evit ar wech kentañ arouezenn vodern ar [[Gwrizienn garrez|wrizienn garrez]] (√&amp;nbsp;).
* Embann a ra [[Nicolaus Copernicus|Copernicus]] e deorienn war an [[Douar]] hag ar planedennoù all a dro en-dro d'an Heol ([[1543]])
* [[Deiziataer gregorian]] degemeret gant ar broioù katolik ([[1582]])
* [[1597]]: [[Opera]] e [[Firenze]] gant [[Jacopo Peri]]

==Gwelet ivez==

* [[XVIvet kantved el lennegezh|{{XVIvet}} kantved el lennegezh]]


[[Rummad:XVIvet kantved]]
[[Rummad:Kantvedoù|16]]</text>
      <sha1>2cu99r2hc1hvvvhmd4c4g2t0od1i264</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henroma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8242</id>
    <revision>
      <id>2197029</id>
      <parentid>2076458</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15143" sha1="qhqiez923je5rq8qpt42fm96ei9g466" xml:space="preserve">{{databox}}

{{Henroma}}

'''Henroma''' a vez graet eus ar marevezh istorel ma tiorroas ar [[sevenadurezh roman]], en [[Henamzer]] [[Europa]], adalek he geneliezh, savidigezh, betek he diskar. Komzet e vez ivez eus an '''Henamzer roman''' pe eus '''Roma an Henamzer'''. Kroget dre genstrollañ un nebeud kêriadennoù en ur [[pastell-vro|bastell-vro]] vihan e-kreiz [[Italia]] eo deuet a-benn tamm-ha-tamm ar vourc'hig uvel da vezañ mestr war ar [[bed kreizdouarel]] penn-da-benn e deroù ar [[marevezh kristen]] betek dibenn an Henamzer dre sevel un impalaeriezh galloudus-kenañ a renas war an darn-vrasañ eus [[Europa]] {{dave|Bizantion}} ar C'hornôg ha lodennoù eus [[Afrika]] ha kornôg [[Azia]] etre [[50]] ha [[476]]. '''Henroma''' a vez implijet evit daveiñ d'an impalaeriezh a oa Kêr [[Roma]] he [[kêr-benn|c'hêr-benn]] eta.

Dindan levezon ar [[Henc'hres|sevenadur henc'hresian]] en deus lakaet Roma mennozhioù ha teknikoù d'o barr ken e lavarer eus ar sevenadur gresian-ha-roman eo bet mammenn bennañ diorroadur speredel [[Europa]] eus ar [[Krennamzer|Grennamzer]] betek hiziv. Betek kreiz an {{XXvet kantved}} eo bet ar studioù gresian-ha-roman diazez deskadurezh ar vegenn en Europa.

''Ne vo kavet amañ nemet un diverrañ eus istor Roma. Displeget eo dre ar munud e pennadoù all klokoc'h. Evit lenn muioc'h, implijit al liammoù hag ar rummadoù.''


== Krouidigezh Roma ([[753 kt JK|-753]]) ==
{{pennad pennañ|Krouidigezh roma}}

Hervez an [[hengoun]] hag ar [[mojenn|vojenn]] [[latin]] e vije bet diazezet Kêr Roma e [[753 kt JK|-753]]. [[Romulus]] a vije bet savet gantañ kêr [[Roma]] e-lec'h m'emañ ar [[Menez Palatin]] e-kichenik an [[Tiber (stêr)|Tiber]] e-tro [[753 kt JK|-753]] ma voe bodet strolladoù [[Latined]], [[Sabined]] ha, marteze, [[Etrusked]]. Prouet eo bet gant an [[arkeologiezh]] e oa bet kroget an dud d'ober o annez war an tuchennoù en-dro da Roma e-tro an {{Xvet kantved kt JK}} ha ma yeas an dud war baotaat adal an {{VIIIvet kantved kt JK}}

== Ar rouantelezh ([[753 kt JK|-753]] betek [[509 kt JK|-509]]) ==
{{pennad pennañ|Monarkiezh roman}}

[[Restr:City of Rome during time of republic.jpg|thumb|right|150px|Sell romantel war Roma, warnañ an [[Tiber (stêr)|Tiber]], [[moger Servius]] ha [[pont Sublicius]], a-us dezho ar [[kapitol|C'hapitol]]]]
Da-heul Romulus hag e warlerc'hidi vojennel eo ar rouaned [[Etrusked|etrusk]] en em stailh er vro. Ganto eo e vo treuzfurmet Roma en ur gwir gêr e-tro [[600 kt JK|-600]]. Lakaat a rejont sevel ur ramparzh-tro ([[moger Servius]]), kempenn ar [[forom (Roma)|forom]] ha sevel a rejont santual ar [[Kapitol|c'hapitol]].

Moarvat eo e-pad mare ar rouantelezh ma voe frammet ar [[relijion roman]] enni ur meskaj hendresoù [[indezeuropek]] ha levezonioù [[Henc'hres|gresian]] hag [[Etrusked|etrusk]]. Romaned an Henamzer a lakae berzh o brezeliadegoù war gont un [[deoliezh]] pizh e-keñver o doueed.

Sellet ivez ouzh ar pennadoù : [[relijion roman]], [[mitologiezh roman]], [[gouelioù relijiel roman]].''
&lt;/br&gt;

== Ar Republik roman ([[509 kt JK|-509]] betek [[31 kt JK|-31]]) ==
De ''res publica'' (lat.) &quot;an dra foran&quot;.

[[Lucius Tarquinius Superbus|Tarkwin ar Balc'h]] ''(Tarquinius Superbus)'' a vez graet eus diwezhañ roue Roma. Tirantus, rog, e voe argaset kuit gant ar Romaned e [[509 kt JK|-509]]; da-heul e voe krouet ar [[Republik roman]] gouarnet gant ar [[Sened roman|Sened]] hag ar [[Magistrated|Vagistrated]] dilennet gant pobl Roma (d'ar mare-hont e oa an termen ''populus'' evit ar bobl armet, da lavaret eo keodedourien Roma (ken ar vrientinien hag ar werin)). 
E penn-kentañ ar Republik roman e veze tabutoù bras etre ar [[Patrisian|Batrisianed]] ''(brientinien)'' hag ar [[Plebs]] ''(gwerin)''. A-benn ar fin e voe savet ensavadurioù a gempoueze galloud ar Batrianed hag a reizhe hini ar [[konsul|goñsuled]] e [[367 kt JK|-367]].

Kregiñ a reas emled Roma dre aloubidigezh Italia Greiz ha preizhadenn kêr [[Veii]] e [[396 kt JK|-396]]. Goude gwast [[Roma]] e [[390 kt JK|-390]] e krogas ur marevezh hir ma ne voe ket preizhet Roma biken ken gant hec'h enebourien hag a badas betek [[410]] ha drailh Roma gant [[Alarik]].

Tamm-ha-tamm en em gann Roma gant hec'h enebourien hag e vrasa he ziriad a-nebeudoù. E [[300 kt JK|-300]] eo deroet an ingalder politikel da [[plebs|Blebeiz]]. E [[272 kt JK|-272]] eo mestr Roma war [[Italia]] a-bezh. 

Adal [[264 kt JK|-264]], ha brezelioù Roma a-enep [[Kartago]], da gentañ dre ar [[brezel punek kentañ]] ha, da c'houde, dre an [[eil brezel punek]], e tap ar Romaned aloubiñ [[Sicilia (proviñs)|Sikilia]], [[Corsica et Sardinia|Korsika ha Sardigna]] hag [[Hispania]]. Dont a ra Roma da vezañ an nerzh kentañ e kornôg ar [[mor Kreizdouar]] e [[202 kt JK|-202]]. Kartago hag a rank paeañ un [[truaj]] da Roma a vo distrujet-lip e [[146 kt JK|-146]] gant ar Romaned.

Efedusoc'h-efedusañ anezho, e krog al [[lejion roman|lejionoù roman]] da emellout e aferioù [[Gres]], [[rouantelezh Makedonia]] hag [[Azia Vihan]]. E-pad an {{Eil kantved kt JK}} eo sujet Gres gant Roma. Degas a raio ul levezon sevenadurel bras-meurbed dezhi. Pinvidik-mor eo begenn ar Romaned diwar o freizhadennoù brezel. E-keit-se e kresk en enkadenn sokial en [[Italia]]. Diazezet e oa berzh ar Republik war ur c'hempouez etre an elfennoù anezhi. Dont a raio he diskar da-heul un emled bet trumm betek re. Soñjet e oa bet an ensavadurioù anezhi evit ur [[keoded|geoded]]. Divarrek int da verañ un impalaeriezh. Adal [[133 kt JK|-133]] eo stegnetoc'h an traoù (s.o. ar re [[Gracchus]]), tud c'hoantek a stourm evit tapout ar galloud : [[Gaius Marius|Marius]] a-enep da [[Sulla]], [[Cinna (koñsul roman)|Cinna]], [[Pompeius]] a-enep da [[Jul Kaezar]], [[Aogust (impalaer roman)|Octavius]] a-enep da [[Mark Anton]]. 

''Evit gouzout hiroc'h diwar-benn framm politikel ar Republik, sellet ouzh [[Ensavadurioù ar Republik roman]].''

''Evit gouzout hiroc'h diwar-benn red an darvoudoù, sellet ouzh [[Istor ar Republik roman]] hag ouzh [[Roll koñsuled an Impalaeriezh roman uhelañ]].''

''Evit gouzout hiroc'h diwar-benn framm sokial ar Republik, sellet ouzh [[Kevredigezh ar Republik roman]].''

== An impalaeriezh roman ([[31 kt JK|-31]] betek [[395]]) ==
=== Marevezh ar [[principat]] ===
[[Restr:Roman Empire Map.png|thumb|400px|An impalaeriezh roman en he barr, e-tro [[120]]]]
Kregiñ a ra an [[impalaeriezh roman]] goude ganedigezh [[Jul Kaezar]] ha donedigezh Octavius [[Aogust (impalaer)|Augustus]] d'ar galloud. E-ser damantiñ d'an [[urzh senedel]], e kreñva [[Aogust (impalaer)|Aogust]] e c'halloud personel. Gras da labour al lejionoù e teu a-benn da vrasaat ar bed roman a-galz. Aozañ a ra an impalaeriezh dre [[proviñs roman|broviñsoù]] meret a-drugarez da [[urzh ar varc'heien]].

Barr an impalaeriezh a vo tizhet gant e warlec'hidi, impalaerien tiernelezhioù [[Julio-Klaoda]], ar [[Flavianed]] hag an [[Antonined]]. En {{Eil kantved}}, emañ gorread an impalaeriezh en he brasañ. Gant ouzhpenn ur milion a annezidi ez eo Roma kêr vrasañ ar bed kreizdouarel gant ur [[aozadur kêr Roma|framm dibar]]. 

Gras d'ar ''[[pax romana]]'' ''(peoc'h roman)'' e talc'h an [[trevadenn (Roma)|trevadennoù]] da ziorren a-drugarez da [[evergetegezh]] an dibabidi. Bleuñviñ a ra meurgêrioù bras [[Kartago]], [[Antiokia]] hag [[Aleksandria]] en-dro.

''Sellet ouzh ar pennad [[Aozadur kêr Roma]] evit dizoleiñ an diskoulmoù lakaet e plas evit merañ ar gêr veur-mañ''

=== An impalaeriezh roman diwezhañ ===
Difenn an impalaeriezh a-enep gwask bepred kreñvoc'h ar [[Germaned|C'hermaned]] a zegasas d'e heul milourekadur an impalaeriezh. Goude [[tiernelezh Severus]] e rank an impalaeriezh talañ ouzh un [[enkadenn an IIIe kantved|enkadenn]] bolitikel ha sokial vras en {{IIIe kantved}}. A-benn e teu [[impalaerien Illiria]] da adsevel an traoù en o rez a-benn ar fin e dibenn an {{IIIe kantved}}. War dreuzoù ar {{IVe kantved}} e c'hall an impalaeriezh addispakañ he nerzh goude meur a dreuzfurmadur bras : [[ranndaur an impalaeriezh roman|Rannet eo an impalaeriezh]] hag ingalet eo ar galloud etre impalaerien ([[tetrarkiezh]], ha goude [[Aogust (titl)|Aogust]] eilet gant [[Kaezar (titl)|Kaezared]]), treuzkaset eo ar [[kêr-benn|gêr-benn]] da [[Kergustentin|Gergustentin]], [[diharzveliezh]], pounneraet eo ar velestradurezh, germanekaet al lu. Ambrouget eo an [[treuzfurmadur]]ioù-se gant diorroidigezh ar [[Kristeniezh|relijion kristen]]. 

Tamm-ha-tamm e vo doujet d'ar gristeniezh gant an impalaeriezh roman ha, goude-se e vo degemeret ganti e-doug ar {{IVe kantved}}. Dindan un nebeud remziadoù tud en em framm ar gristeniezh gant harp an impalaeriezh. Un termen a vo lakaet d'ar c'hendoujañs relijiel gant [[Teodosius Iañ|Teodosius I{{añ}}]] ha [[Gratian]] a lakaio dre heg ar relijion gristen da relijion nemeti. 

''Sellet ouzh pennad an [[Impalaeriezh roman]] hag ouzh [[Roll an impalaerien roman|roll an impalaerien]].''

''Sellet ouzh ar pennad diwar-benn ar [[Proviñs roman|proviñsoù roman]] hag ouzh ar pennadoù gouestlet da bep proviñs''

{{Proviñsoù roman 120}}

== An impalaeriezh roman divodet (goude [[395]]) ==
Goude bezañ bet adunanet evit ar wech ziwezhañ e [[394]] gant [[Teodosius Iañ|Teodosius I{{añ}}]], eo daouhanteret an impalaeriezh adarre :
* Dindan daou rummad tud eo beuzet [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg]] dindan lanv ar pobloù german. Lakaet e vo un termen dezhi e [[476]], un deiziad hag a zo bet dalc'het gant an istorourien evit lakaat termen d'an [[Henamzer]]. 
* Derc'hel penn a ra [[Impalaeriezh roman ar Reter]] hag azasaat a ra ouzh ar saviad nevez. Tamm-ha-tamm en em dreuzfurm en [[Impalaeriezh vizantat]] a drebado betek [[1453]].

== Aozadur milourel, politikel, relijiel hag ensavadurioù roman ==

{| width=&quot;100%&quot;
|----- valign=&quot;top&quot;
|
* Ar skolajoù beleien arbennikaet :
** Ar [[Breudeur Arvales|Vreudeur Arvales]]
** An [[Augured]]
** Ar [[Fetialed]]
** Ar [[Flamined]]
** Al [[Luperkaled]]
** Ar [[Salied]]
** Ar [[Vestalenned]]
** Ar [[Pontifed|Bontifed]]
** Ar [[Seviri augustales]]
* Ar Vagistrated : 
** Ar [[Kensor|C'hensor]]
** An [[Diktatour roman|Dictator]]
** Ar [[Mestr Marc'hegezh]]
** Ar [[Koñsul|Goñsuled]] hag ar [[Koñsuliezh|Goñsuliezh]]
** An [[Ediled]]
** Al [[Legaded]]
** Ar [[pretor|Bretored]]
** Ar [[Kestored|Gestored]]
** [[tribun ar bobl|Tribuned ar bobl]]
* Ar bodadegoù politikel :
** Ar [[Sened roman]] hag ar Senedourien
** Ar [[Komitiaoù|C'homitiaoù]], bodadegoù politikel ar bobl
* Ensavadurioù sokial :
** [[Urzh ar varc'heien]]
** An [[urzh senedel]]
** Ar [[plebs]] roman
** An [[Arvalien (Roma)|Arvalien]] hag ar Batromed
** An [[trevadenn (Roma)|Trevadennoù]] 
** An [[trevadenner (Roma)|Drevadennerien]]
** Ar [[Frankizad|Frankizidi]]
|
* Ensavadurioù milourel : 
** An ''[[Donativum]]''
** Al [[Lejion roman]]
** An [[Adstrolladoù]]
** Ar [[Kenturion|C'henturion]]
** Ar [[Marc'heg roman|Varc'heien]]
** An [[Hastati]], ar [[Principes]] hag an [[Triarii]]
** An [[Imperator]]
** Ar [[Gward pretorian]]
** Ar [[Primipil]]
** An [[Tribun milourel|Dribuned vilourel]]
* Ensavadurioù politikel all :
** Ar [[Kurator|Guratored]]
** Ar [[Fœdus]]
** Al [[Liktored]]
** Ar [[Prefed roman|Brefeded]]
** Ar [[promagistrat|Bromagistrated]] :
*** Ar [[Prokoñsul]]
*** Ar [[Prokulator]]
*** Ar [[Propretor]]
** Ar [[Publikan|Bublikaned]]
** Ar [[Sufekted]]
** Ar [[vikel roman|Vikeled]]
** Ar [[Vijelez]]
|}
''Gwelet ivez :''
* [[Cursus honorum]]
* [[Darempredoù etre ar relijion roman hag ar relijionoù all]]

== Arz ==
Andon an [[arz roman]] zo da glask eus tu ar sevenadur italek met ne grogas da vleuniañ da vat nemet goude bezañ kejet gant an [[Arz henc'hresian|arz gresian]] a vo drevezet gantañ e-pad pell.

{{pennad pennañ|arz roman}}

'''Savouriezh'''

En he bleuñv emañ ar [[savouriezh roman]] e [[kêr]]. Degasadennoù a zeu da vare ar [[savouriezh impalaerel]] a ouio ledañ dre holl implij ar [[bolz war hantergelc'h|volz war hantergelc'h]] hag implij ingal ar [[mortez]] ([[opus caementicium]]), da gentañ, hag ar [[brikenn|brikennoù]] da c'houde (''[[opus latericium]]''); savet e voe savadurioù hardisoc'h-hardisañ e [[Roma]] ([[Panteon Roma|Panteon]], [[kolizeum]], [[foromoù impalaerel]], [[kibelldioù roman|kibelldioù]], hag all) hag er [[proviñs roman|proviñsoù]] ([[Pont ar Gard]], [[Kelc'hva Nîmes]], hag all). &lt;/br&gt;

Adtapet ha gwellaet eo teknikoù kinklañ ar C'hresianed :
* [[Freskenn|freskennoù]] ha [[stuk]] a chom skouerioù kaer-kenañ anezho e [[Pompeii]] hag [[Herculanum]],
* [[mozaikenn|mozaikennoù]], arz kaset betek penn gant implij al lieslivañ, gant pennoberennoù [[villa romana del Casale]] pe [[Ravenna]].
* marellerezh [[marmor]] pe gant mein livek (''[[opus sectile]]'')
 
''Sellet ouzh tipologiezh ar savadurioù er rummad [[Savouriezh roman]]''

''Sellet ouzh roll ar monumantoù er rummad [[Roll savadurioù roman]]''

''Gwelet ivez ar pennad war an [[Epigrafiezh latin]]''

'''Lennegezh'''

Ur gwir dispac'h a voe degaset gant ar Romaned war tachenn al levr. Ganto e voe roet d'a llevrioù o stumm modern anavezet ganeomp dre vrudañ implij ar [[codex|c'hodex]], anezhañ ul strobad folennoù keinet, aesoc'h da implij ha da lenn eget ar follennoù roll boaziet da neuze.

''Sellet ouzh ar pennad diwar-benn al [[lennegezh latin]], hag ar rummad:Lennegezh c'hresian ar marevezh roman''.

== Buhez pemdez ==
* An [[anvioù roman]] (doare an ''tria nomina'', tri anv) hag ar [[raganvioù roman]]
* Ar gwiskmant : an [[toga]], ar [[stola]]
* An annezañ : [[domus]], [[insula]] ha [[villa (istor)|villa]]
* An [[deiziadur juluan]]
* Ar [[Niveradur roman|sifroù roman]]
* [[C'hoarioù ar sirk]]
* Ar [[Kibelldioù roman|c'hibelldioù roman]]
* Ar [[moneiz roman]]
* An [[unanennoù muzuliañ roman]]
* An [[ergastuloù]] (Bac'hioù ha prizonioù)

== Notennoù ==
* {{notenn|Bizantion}} Ne renker ket e istor Henroma, hini [[Impalaeriezh roman ar Reter]] (Impalaeriezh vizantat), [[Kergustentin]] he [[kêr-benn|c'hêr-benn]] goude [[330]]. Padet eo eus [[285]] betek [[1260]] (alouberezh [[Trabzon|impalaeriezh Trebizond]])
== Levrlennadur ==

* ''La civilisation romaine'', [[Pierre Grimal]], [[1960]], adembannet e [[1981]], ti Flammarion
* ''Histoire générale de l’Empire romain'', Paul Petit, [[1974]], édition du Seuil
* ''L’art de l’ancienne Rome'', Bernard Andreae, [[1973]], éditions d’Art André Mazenod
* {{fr}} [http://perso.wanadoo.fr/revuesocialisme/s10empireromaine.htm An impalaeriezh roman - un dielfennadenn varksour] gant an arkeologour saoz Neil Faulkner

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/ Hentoù galloudel Roma] : gweledvaoù galloudel ha skeudennaoueg (ita/ing/fr)
* [https://web.archive.org/web/20100728234558/http://www.insecula.com/ Site insecula (Egipt, Roma, ha gres an Henamzer).]

{{hensevenadurezhioù}}

== Gwelet ivez ==
ar pennadoù :
* [[Republik roman]]
* [[Impalaeriezh roman]]
* [[Roll an Impalaerien roman]]
* [[Roll koñsuled an Impalaeriezh roman uhelañ]]

hag ar rummadoù :
* [[:Rummad:Henroma]]
* [[:Rummad:Impalaer roman]]

[[Rummad:Henroma|*]]
[[Rummad:Sevenadurezhioù]]</text>
      <sha1>qhqiez923je5rq8qpt42fm96ei9g466</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brest</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11572</id>
    <revision>
      <id>2197000</id>
      <parentid>2195781</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T13:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <comment>maer reizhet war Wikidata</comment>
      <origin>2197000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48468" sha1="jf3h64qek6gi9nvpazrk252bjm3g0j2" xml:space="preserve">{{Implijoù all}}
{{Infobox kumunioù Breizh
| anv = Brest
| anvOfisiel = ''Brest''
| skeudenn = Vue brest 800x600 ArM.jpg
| alc'hwez = Brest gwelet eus ar c'hastell.
| ardamezioù = Blason ville fr Brest (Finistere).svg
| bro = {{Bro-Leon}}
| departamant = {{Penn-ar-Bed}}
| arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]]
| etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]]
| bro velestradurel = [[Bro Brest]]
| kanton = Pennlec'h 5 [[Kantonioù Penn-ar-Bed|kanton]]
| insee = 29019
| cp = 29200
| maer = {{Penn gouarnamant}}
| amzer-gefridi = 2026-2032
| gorread = 49.5
| hedred = -4.485556
| ledred = 48.390834
| uk = 34
| ubi = 0
| ubr = 103
| lec'hienn web = [http://breton.brest.fr/ Ti-kêr]
}}
'''Brest''' ({{LFE|[ˈbʀest]}}, a-wechoù {{LFE|[ˈbʀeːst]}}) eo trede kêr [[Breizh]] goude [[Naoned]] ha [[Roazhon]], e kornôg pellañ ar vro, e [[Breizh-Izel]] hag e [[Bro-Leon]]. E [[departamant gall|departamant]] [[Penn-ar-Bed]] emañ, [[Kemper]] o vezañ e bennlec'h. Ur [[Porzh (bagoù)|porzh]] hag un diazezlec'h bras eus ar [[morlu gall]] eo. Kêr a oa enni 139 456 annezad e 2020, ha 202 060 er [[Brest Meurgêr|meurgêr]] e [[2018]].

Ur porzh a-bouez eo abaoe mare [[Duged Breizh]]. Diorroet e voe evel porzh milourel hepken gant Bro-C'hall goude ma voe staget Breizh outi. Abalamour d'he rol milourel, ha dreist pep tra he bon splujerezioù, e voe bombezet taer gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevrididi]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]], o tistrujañ al lodenn vrasañ eus ar gêr.

Hiziv emañ e Brest [[Skol-veur Breizh-Izel]] ha skolioù all, en o zouez skolioù ijinourien. Ur pol imbourc'h hag armerzh pennañ war dachenn ar mor eo deuet da vezañ. Sez sokial an [[IFREMER]] eo, koulz ha [[Servij Hidrografek hag Oseanografek ar Verdeadurezh]] (SHOM), [[Ensavadur skol-veur europat ar mor]] (ESEM) hag [[Ensavadur Gall Paul Emile Victor evit ar Poloù]].

== Douaroniezh ==
Kêr vrasañ departamant [[Penn-ar-Bed]] eo Brest met n'eo ket e bennlec'h. Da [[Kemper|Gemper]] e voe roet ar statud-se gant ar [[Bodadenn vonreizhañ vroadel|Vodadenn Vonreizhel]] e [[1791]] rak ur [[prefeti mor]] e oa d'an amzer-se dija.

Ur gêr stag ouzh ar mor eo. Lec'hiet eo war ul ledenez n’he deus krec'h ebet. War-du ar Su e kaver al lenn-vor hag emañ ledenez [[Kraozon]] en tu all. War du ar [[reter]] emañ harpet he levezon gant [[Landerne]] ha [[Montroulez]].

War bladenn [[Bro-Leon]] emañ Brest, war lein [[tornaod]]où hogozik a-blom hag a furm unan eus jeloù pennañ [[Torosad Arvorig]]. N'eo torret ar voger-se nemet gant un [[aber]] gev, ar [[Penfell]], ur blegenn eus [[naoz]] kozh ar [[Stêr Aon]]. Ur porzh naturel peurvat eo ar Penfell. Gwarezet eo gant ur roc'h, 200 metr hec'h hirded, dour en he zro war daou gostez ha disrannet diouzh an douar gant ur stankenn war an trede. War ar c'hreñvlec'h naturel-se e voe savet [[Kastell Brest]].
=== Kumunioù amezek ===
{{Lec'hiadur kêr|kêr=''Brest''|gwalarn=[[Gwiler-Leon]], [[Boc'harzh]]|norzh=[[Boc'harzh]], [[Milizag]], [[Ar Vourc'h-Wenn]]|biz=[[Gouenoù]]|kornôg=[[Plouzane]]|reter=[[Gwipavaz]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Morlenn Brest]]''}}, [[Plougastell-Daoulaz]]|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Morlenn Brest]]''}}|mervent={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Mulgul Brest]]''}}, [[Roskañvel]]|enklozadur=}}
== Poblañs ==
Poblañsoù hervez an niveradeg a zo bet graet e [[2021]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.insee.fr/fr/statistiques/zones/7725600 INSEE].&lt;/ref&gt;.
*[[Brest]] : 139 619
*[[Gwipavaz]] : 15 460
*[[Boc'harzh]] : 3 615
*[[Gwiler]] : 8 170
*[[Plouzane]] : 13 473
*[[Plougastell-Daoulaz]] : 13 445

== Anv ==
Testenioù koshañ anv kêr Brest eo ''Bresta super Caprellam'' e 1019&lt;ref name=&quot;BT&quot;&gt;Bernard Tanguy ( 1990)&lt;/ref&gt; ; (Havre et ville de) ''Brest'', en {{XIIvet kantved}}&lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ; ''Villa, castrum et portus de Brest'', e 1239 &lt;ref name=&quot;BT&quot; /&gt; ; ''Le Duc Bresta super Cap(r)ellam'', er {{XIVvet kantved}}&lt;ref name=&quot;EV&quot;&gt;Erwan Vallerie (1995)&lt;/ref&gt; ; ''Brast'' e 1383&lt;ref name=&quot;EV&quot; /&gt; ; ''Breste'' e 1398&lt;ref name=&quot;EV&quot; /&gt; ; ''Breest'' e 1378&lt;ref name=&quot;EV&quot; /&gt; ; ''Bresta'' e 1516&lt;ref name=&quot;EV&quot; /&gt;. &quot;Brest&quot; a lavarer abaoe 1630 d'an nebeutañ. 

Hervez [[Hervé Abalain]]&lt;ref&gt;Hervé Abalain, ''Noms de lieux bretons'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000.&lt;/ref&gt; e kaver en hec'h anv an elfenn /bre/, kavet alies e toponomiezh e Breizh dindan ar stummoù /bran/, /bre/, /brec’h/, /bren/, /bri/, a dalvez « savenn, roz, menez »&lt;ref&gt;E [[kembraeg]] e kaver ar ger kevatal /bryn/.&lt;/ref&gt;. Tostaet eo bet anv Brest d'ar ger [[Galianeg|galianek]] ''brista'', emgann, a gaver ivez er ger brezhonek ''brezel''{{Daveoù a vank}}.

Hervez lod en dije kemeret Brest anv unan eus torgennoù ar gêr ''Bresta super Caprellam'' (&quot;Brest-war-ar-C'havrig&quot;) {{Daveoù a vank}}. Graet e veze Gavrig eus ar [[Penfell]] gwezhall. Mont a reas an anv-se da Vrest pa adkrogas ar gêr da greskiñ.

Anv kozh Brest a oa marteze ''Urbs Ossismii'' pe ''Civitas Occismorum''{{Daveoù a vank}}. Koll a reas anezhañ er {{Vvet}} kantved pa voe damzistrujet gant an [[Huned]]{{Daveoù a vank}}. [[Kêr-benn]] meuriad an [[Ossismii]] a voe kaset da ''Castrum Pauli'' ([[Kastell-Paol]] hiziv) {{Daveoù a vank}}.

== Ardamezioù ==
{|
|-
|[[Restr:Blason ville fr Brest (Finistere).svg|60px]]
|
:Rannet : ouzh 1 en glazur e deir flourdilizenn en aour, ouzh 2 en erminoù&lt;ref&gt;Da lavaret eo, rannet etre Frañs ha Breizh, a oa merk ar galloud da vare [[Proviñs Breizh]] ; adalek war dro [[1683]] (d'Hozier, [[1696]]) ha kadarnaet gant Charlez X, d'an [[28 a viz Here]] [[1826]] ; Lejion a Enor, Kroaz ar Brezel, Kroaz an Dieubadur.&lt;/ref&gt;.
|}

== Istor ==
===[[Henamzer]]===
N'eus roud ebet eus ur [[kreñvlec'h|c'hreñvlec'h]] a-raok hini ar [[Henroma|Romaned]] met lec'hienn ar c'hastell a zo hini un [[oppidom stanket]], un [[uhelgompezenn]]ig a-us d'an dour mor a c'hleb kostezioù al [[ledenez]]ig. Gant pobl galian an [[Osismied]] e voe dalc'het lec'hienn Brest goude an aloubidigezh roman. N'eo ganet ar gêr nemet en {{IIIe kantved}}, pa savas ar [[Impalaeriezh roman|Romaned]] ur c'hreñvlec'h gant meur a dour (ouzhpenn 20 war a seblant) da zifenn an aod diouzh ar [[morlaer|vorlaeron]] saoz hag ouzh ar ''Bagaudae'' a gase skrapadegoù war ar maez. Ar &quot;c'hastrum&quot;-se a voe savet en hevelep amzer ha mogerioù [[Gwened]], [[Naoned]] ha [[Roazhon]] gant mein ar monumantoù publik, ar pezh a ziskouez moarvat e oa mall bras war ar saverien. Ouzhpenn-se e oa an impalaeriezh oc'h aozañ ur frammadur milourel nevez hag a voe anvet ''[[Tractus armoricanus et nervicanus]]'' er c'hantved war-lerc'h, gant ur [[morlu]], ''Classis armoricana'' hec'h anv. Ul [[lejion]] a voe staliet er gêr met n'eas ket Brest da gêr-benn an Osismied. E ''Vorgium'' ([[Karaez]]) e chomas ar gêr-benn betek donedigezh ar Vrezhoned.

War [[manati]]où e voe diazezet frammadur relijiel ar Vretoned kozh, a pezh a zispleg perak ne oa [[eskopti]] ebet e [[Bro-Leon]] kent an {{VIIIvet kantved}}. Pa voe krouet unan e oa re vihan Brest da vezañ choazet.

Ar c'hreñvlec'h roman a voe damzistrujet gant [[goprsoudard]]ed [[Huned|hunat]] er {{Vvet kantved}} met ar c'hont [[Morvan Leon]] en adsavas da wareziñ ar rannvro diouzh ar [[Vikinged]]. E-barzh ar [[moger]]ioù-se e kreskas kêr e-pad ar [[Krennamzer|Grennamzer]]. Ar gêr vogeriet a yeas d'ur c'hastell er {{XVIvet kantved}} pa 'z eas hec'h annezidi da chom er [[fabourzh]]ioù.

=== [[Krennamzer]] hag [[Azginivelezh]]===
Un darn eus Dugelezh Breizh e oa Brest e-pad ar Grennamzer. Goude stagidigezh Breizh ouzh [[Bro-C'hall]] e roas ar roue [[Herri IV a Vro-C'hall|Herri IV]] an titl a [[kêr|gêr]] dezhi e [[1593]]. E [[1631]] e lakaas [[Richelieu]] sevel ur porzh brezel eno. Ar [[porzh (bagoù)|porzh]] arnevez hag an [[arsanailh]]où a oa savet neuze. Lojerisoù evit ar vicherourien a lakaas sevel ivez.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
17-10-2005-659châteaudebrest.jpg|[[Kastell Brest]]
&lt;/gallery&gt;
=== [[Renad Kozh]] ===
[[Restr:Maison de la Fontaine-Brest.jpg|thumb|upright=1.15|Ti ar Feunteun, unan eus an tiez koshañ e Brest]]
E [[1683]] e kreñvaas [[Vauban]] ar gêr hag ar vorlenn. E fin ren [[Loeiz XIV]] e oa 15.000 annezad enni. E Brest eo e tilestras kannadourien roue [[Siam]] e [[1686]]. Diwarno e voe anvet [[Straed Siam]].

En {{XVIIIvet kantved}} e savas an ijinour brestat [[Antoine Choquet de Lindu]] savadur ar galeoù a zegemeras prizonidi betek an {{XIXvet kantved}}. Unan eus e brizonidi vrudetañ e oa [[Eugène-François Vidocq]].

===[[Dispac'h gall]]===
*[[1790]] : gant lezenn ar 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Brest da benn un distrig&lt;ref&gt;J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105&lt;/ref&gt;.
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le diouzh ret : e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant tri beleg ha tregont person eus parrezioù Rekourañs ha Sant-Loeiz, nac'het e voe gant an daou berson ha pevar c'hure&lt;ref&gt;[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 40 ha 41&lt;/ref&gt;.
* Ur pouez bras he doe Brest e-pad an Dispac'h. Eus tu an dispac'herien e voe e [[1789]] ha tud eus Gward broadel Brest a gemeras an [[Tuileries]] e [[1792]] gant [[Marsilha|Marsilhiz]].
* Goude taol-stad [[tud ar menez]], kêr Vrest, a oa jirondin, en em savas a-enep d'ar galloud kreiz. Ur c'hwitadenn e voe, avat, ha d'ar [[5 a viz C'hwevrer]] [[1794]] e voe kemeret gant Bréard, unan eus &quot;kannaded ar bobl e kefridi&quot;, an diviz da sevel ul lez-varn dispac'hel, pevar barner enni (Goarant, kadoriad, Lignières, Palis, Barz), un tamaller, Huges, gant Granjean da erlerc'hier, ur grefier, Dayot, ha daouzek jure. He c'hefridi a oa ''barn an holl sitoianed tamallet da vezañ graet un dra bennak enep al liberte, ar bobl, gouarnamant ar republik''. Staliet e voe al lez-varn d'ar [[21 a viz C'hwevrer]] [[1794]], ha kerkent e roas Huges urzh d'ar c'huzul-kêr ''lakaat war blasenn al Liberte, a-benn seizh eur, warc'hoazh, ar c'hilhotin santel'', pezh a voe graet. Tri den a voe barnet da vervel diouzhtu, ul letanant a vor, Claude-Robert Rougemont, 36 vloaz, ha daou vartolod, Charles-Marie Le Dall de Kereon, eus Kemper, 19 vloaz, hag Herri-Louis Monteclair, 18 vloaz, ha kaset e voent war eeun d'ar c'hilhotin. Ragmey a voe lakaet da brezidant al lez-varn, Donze-Verteuil da damaller ha Fouquier-Tinville da c'hrefier. D'an [[13 a viz Meurzh]] e voe barnet d'ar marv ha dibennet an aotrou Kozh, person didou [[Poullaouen]], bet serret eno e penn-kentañ ar miz ; d'ar [[25 a viz Meurzh]] e c'hoarvezas memes mod gant Jean Drevez, kure e Rekourañs, bet tamallet abalamour d'ur badeziant e [[Plonger]]. E dibenn miz [[Mae]] e voe barnet 30 melestrour eus departamant [[Penn-ar-Bed]] : didamallet e voe pevar anezhe, tri all na voent ket barnet dre m'edont pell eus an departamant, ar 26 melestrour a chome a voe kondaonet d'ar marv ha dibennet diouzhtu war-lerc'h. En holl e voe kondaonet 70 a dud d'ar c'hilhotin&lt;ref&gt;[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', pajennoù 176-182, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Le Bot, ''Terreur à Brest'', p. 198&lt;/ref&gt;.
* Adsavet e voe ar [[morlu]] gant [[André Jeanbon Saint André]].
* Keloù eus marv [[Robespierre]] a erruas diwezhat a-walc'h e Brest hag ar c'huzul kêr [[jakobin]] a oa kaset kuit e miz Gwengolo. Pennoù bras kozh a adkavas o galloud e dilennadeg 1815 met koll a rae ar gêr he fouez strategel en abeg da c'hronn ar Saozon.
==={{XIXvet kantved}}===
* Armerzh ar gêr a rousinas betek an [[Eil Impalaeriezh c'hall|Eil Impalaeriezh]]. E [[1856]] ec'h aotreas [[Napoleon III]] ar gêr da sevel ur pont war ar [[Penfell]]. Gweladenniñ a reas ar gêr etre an 9 hag an 12 a viz Eost [[1858]]. Brasaat a reas an [[Arsanailh Brest|arsanailh]], astenn a reas div linenn [[hent-houarn]] betek Brest ha sevel a reas ar porzh kenwerzh.
==={{XXvet kantved}}===
'''[[Brezel-bed kentañ]]''' : Brest a oa unan eus ar porzhioù ma tilestras [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadunaniz]] e [[1917]] e fin ar brezel ; soudarded eus ar [[Rouantelezh-Unanet]] a zilestras eno ivez, da skouer reoù eus an [[Antilhez]]&lt;ref name=&quot;Commonwealth War Graves Commission&quot;&gt;[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33936&amp;mode=1 Commonwealth War Graves Commission]&lt;/ref&gt;.
;[[Eil Brezel-bed]]
*[[1939]]-[[1940]] : pourvezioù ha kirri arme ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''British Expeditionary Force'') a zilestre e Brest. Dre Vrest ec'h eas kuit ivez ar pezh a chome anezhe, mui soudarded eus [[Kanada]] a oa o paouez dilestrañ, p'edo an [[Alamagn|Alamaned]] oc'h aloubiñ [[Bro-C'hall]]&lt;ref name=&quot;Commonwealth War Graves Commission&quot;/&gt;.
* D'an 19 a viz Even 1940 ec'h aloubas an Alamaned ar gêr. Un diazezlec'h evit al [[lestr-spluj|listri-spluj]] a savjont enni. Bombezadegoù ar gevredidi a zeraouas e 1941. Kenderc'hel a rejont betek dieubidigezh ar gêr e miz Gwengolo 1944 goude un emgann 43 devezh. Hogozik peurzistrujet e voe ar gêr. An [[Tour Tangi]], [[straed Sant-Maloù]] hag ar [[Kastell Brest|c'hastell]] eo al lec'hioù espernet nemeto.
* Ar porzh e 1940 ha diazezlec'h al listri-spluj :
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; &gt;
Bundesarchiv Bild 101II-MW-5683-29A, Brest, Hafen, gekentertes U-Boot.jpg|Ur vag kaset d'ar strad en Arsanailh Brest, miz Even 1940
Bundesarchiv Bild 101II-MW-2746-45, Brest, U-Boot-Bunker.jpg|Diazlec'h al listri-spluj
Bundesarchiv Bild 101II-MW-6059-08, Frankreich, Brest, U-Bootbunker.jpg|Paread (?) ul lestr-spluj
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Bundesarchiv Bild 101II-MW-2849-03, Brest, Bau von U-Boot-Bunkern.jpg|Diazlec'h al listri-spluj
Hole in the roof of a U-boat pen in Brest.jpg|Un toull e toenn unan eus lochoù diazlec'h al listri-spluj goude bombezadegoù [[Royal Air Force|Aerlu ar Rouantelezh-Unanet]] (miz Gwengolo 1944)
Concrete U-boat pens at Brest.jpg|Diazlec'h al listri-spluj goude bombezadegoù Aerlu ar Rouantelezh-Unanet, miz Eost 1944
&lt;/gallery&gt;
* Un nijerez alaman [[Heinkel He 72]] (marilhet WNr 1236) a gouezhas e Brest d'an [[22 Kerzu|22 a viz Kerzu]] [[1940]] ; gloazet e voe he levier&lt;ref&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]&lt;/ref&gt;.
* Nijerezioù ar Re Gevredet aet d'ar strad e Brest : d'an [[2 a viz Meurzh]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington Ic]] marilhet R3279 ha kodet KO-DR eus ''115th Squadron'' ar Royal Air Force ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) er mor nepell diouzh Brest ; lazhet e voe e voe he c'hwec'h nijour, kavet e voe ur c'horf hepken, douaret eo e Felton ([[Bro-Saoz]]). D'ar [[6 a viz Ebrel]] [[1941]] e voe taolet un nijerez [[Bristol Beaufort|Beaufort]] marilhet N1016 ha kodet OA-X eus an ''22nd Squadron'' eus ar Royal Air Force d'an diaz gant ar [[Flak]] er mor e-tal Kastell Brest ; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e Bered Kerfaotraz e Brest; deuet a oa al laz a-benn eus e daol koulskoude: tizhet e oa bet al lestr-brezel alaman ''Gneisenau'' gant un darzherez. D'an [[10 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington IC]] marilhet R1442 ha kodet HA-D eus ar ''218th Squadron'' ar R.A.F. e donvor Brest; lazhet e voe he seizh nijour, douaret e voe daou anezhe e Bered Kerfaotraz e Brest, ne voe ket kavet ar re all. D'ar [[1 Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington]] marilhet R1343 ha kodet OJ-B eus ''149th Squadron'' ar RAF er porzh kenwerzh e Brest; lazhet e voe he femp nijour, douaret int e Bered Kerfaotraz e Brest&lt;ref&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]&lt;/ref&gt;; d'ar [[26 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]D-5-CO (marilhet 41-23820 ha kodet KY-C) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'' - 480th Antisubmarine Group / 1st th BS), gant dek den en e vourzh er mor e donvor Brest, ne voent ket adkavet; d'ar [[1 Mae|1añ a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-20-VE (marilhet 42-5784 ha kodet GY-?) eus an U.S.A.A.F. e [[Lenn-vor Brest]] gant dek milour en e vourzh; ne voe kavet korf ebet; d'an [[28 Mezheven|28 a viz Even]] [[1943]] e kouezhas ur B-17 F-70-BO (anvet &quot;Argonaut II&quot;, marilhet 42-29817 ha kodet YB-D, 351{{vet}} Bomb Group, 508 {{vet}} Squadron) eus an United States Army Air Forces er mor e tu Brest gant dek milour en e vourzh; tapet e voe pevar anezhe gant an Alamaned, ne voe ket kavet korfoù ar re arall; er memes devezh e kouezhas ur B-17 F-70-BO (anvet &quot;Thunderbird II&quot;, marilhet 42-5724 ha kodet LG-T, 351{{vet}} Bomb Group, 508 {{vet}} Squadron) eus an USAAF er mor tu Brest gant dek milour en e vourzh; tapet e voe unan anezhe gant an Alamaned, daou a zeuas a-benn da achap, ne voe ket kavet korfoù ar re arall; d'an [[18 a viz Du]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]H (marilhet 42-7640 ha kodet JU-?, 446{{vet}} Bomb Group, 707{{vet}} Squadron) eus an United States Army Air Forces e &quot;Kerinou&quot; e Brest gant dek milour en e vourzh; tapet e voe c'hwec'h nijour gant an Alamaned, daou all a zeuas a-benn da achap, mervel a reas an daou vilour arall; d'ar [[5 a viz Kerzu]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij B-17 G-70-BO (anvet &quot;Bucket Of Bolts&quot;, marilhet 42-37747 ha kodet XM-A, 94{{vet}} Bomb Group, 332{{vet}} Squadron) eus an USAAF;er mor er gwalarn da Vrest gant dek milour en e vourzh; ne voe kavet korf ebet; d'an [[9 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Martin B-26 Marauder|B-26-C45]] (marilhet 42-107636 ha kodet Y5-H, 344{{vet}} Bombing Group, 495{{vet}} Bombing Squadron) eus an USAAF war vord Porzh Brest gant c'hwec'h nijour en e vourzh; lazhet e voent holl, douaret int er [[Zachary Taylor]] National Cemetery e [[Louisville (Kentucky)|Louisville]] ([[SUA]])&lt;ref&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]&lt;/ref&gt;.
* Emgann Brest : soudarded [[SUA]] o stourm evit dieubiñ ar gêr.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
US Army field gun in action.jpg
Battle of Brittany - Brest 02.jpg
Battle of Brittany - Brest 01.jpg
Battle of Brittany - Brest 03.jpg
&lt;/gallery&gt;
* D'ar [[16 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korf un den eus ar gumun, ezel eus ar [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|Rezistañs]], bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an [[13 a viz Gouere]] [[1944]] gant al lu [[Alamagn|alaman]] e [[kreñvlec'h Pentevr]] e [[Sant-Pêr-Kiberen]]&lt;ref&gt;René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 329&lt;/ref&gt;.
* Goude ar [[Eil Brezel Bed|brezel]] ec'h adsavas an annezidi (repuet er [[Sarthe]] dreist-holl) ur gêr nevez hervez raktresoù an tisavour [[Jean-Baptiste Mathon]]. Echuet e voe adsevel anezhi e [[1961]]. An arsanailh a voe an andon a leve pennañ evit kêr betek fin an {{XXvet kantved}} hag e ziskar a voe abeg d'un enkadenn armerzhel er rannvro. Treiñ a ra neuze ar gêr war-zu an imbourc'h diwar-benn ar mor hag an teknologiezhioù nevez.
=== Darvoudoù pennañ istor Brest ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2&quot;&gt;
* 250-350 savadur ar &quot;castellum&quot;
* 410-420 emsavadeg [[Arvorig]] a-enep [[Henroma|Roma]]{{Daveoù a vank}}
*[[452]] damzistrujet eo kêr gant goprsoudarded hunat{{Daveoù a vank}}
*[[1240]] [[Yann Iañ (dug Breizh)|Yann Iañ]] a bren ar gêr digant kont [[bro-Leon|Leon]] [[Herve III]]
*[[1341]] [[Yann Moñforzh]] a gemer ar gêr ha mogeriañ a ra anezhi
*[[1386]]-[[1387]] [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]] a seziz en aner ar gêr dalc'het gant ar Saozon
*[[Richarzh III (Bro-Saoz)|Richard III Bro-Saoz]] a ro en-dro ar gêr da [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]] en eskemm ouzh ur gwerzh-daspren
*[[Anna Breizh]] a weladenn kêr
*[[1512]] Emgann [[La Cordelière]]
*[[1593]] [[Herri IV (Bro-C'hall)|Henri IV]] a ro ar gwir-bourc'hizelezh da gêr Vrest
*[[1629]] Ar [[Kardinal Richelieu|C'hardinal Richelieu]] a gas d'Infreville da Vrest.
*[[1639]] Ar [[Kardinal Richelieu|C'hardinal Richelieu]] a grou an arsanailh hag ar porzh brezel
*[[1681]] [[Loeiz XIV]] a stag [[Rekourañs]] ouzh Brest
*[[1683]] [[Vauban]] a grog ar raktres da sevel kreñvlec'hioù en-dro da Vrest
*[[1685]] Donedigezh kannadourien roue Siam
*[[1694]] Raktres aozadur kêr gant [[Vauban]]
*[[1702]] Bennigadenn iliz Sant-Loeiz
*[[1746]]-[[1784]] Savadurioù bras an ijinour [[Antoine Choquet de Lindu]]
*[[1752]] Savidigezh [[Akademiezh ar Morlu]]
*[[1778]] Emgann ar ''Belle Poule''
*[[1785]] Disparti ergerzhadeg [[La Pérouse]]
*[[1789]] Dilennadeg ar gannaded vrestat d'ar [[Stadoù Jeneral]]
*[[1800]] Anvet eo ar prefed morel kentañ [[Cafarelli]]
*[[1801]] Krouidigezh [[Skol ar Morlu]]
*[[1852]] Divizet ez eus kas ar c'haleourion da [[Gwiana|Wiana]]
*[[1856]] Dekred diwar-benn savidigezh ur pont war ar [[Penfell]]
*[[1858]] Gweladenn [[Napoleon III]] hag an impalaerez [[Eugenia de Montijo|Eujeni]]
*[[1858]] ([[1 Gwengolo|1{{añ}} a viz Gwengolo]]) serret eo ar galeoù
*[[1859]] Dekred diwar-benn krouidigezh ur porzh kenwerzh e Porzh-Trein
*[[1861]] Digoret eo ar pont
*[[1861]] - [[1889]] Ar porzh-kenwerzh a ya eus ar [[Penfell]] da boull Porzh-Trein.
*[[1865]] Erruout a ra an [[hent-houarn]] e Brest
*[[1891]] [[Brest-Pariz-Brest]] kentañ
*[[1917]]-[[1918]] An Amerikaned a zilestr e Brest.
*[[1930]] Digoridigezh ar [[pont Albert-Louppe]], anvet ivez pont [[Plougastell]]
*[[1940]] ([[19 a viz Even]]) Al lu alaman a antre e Brest
*[[1941]] Bombezadegoù kentañ war kêr
*[[1941]] ([[22 Meurzh|22 a viz Meurzh]]) Ar vorrederien alaman [[Scharnhorst (1936)|Scharnhorst]] ha [[Gneisenau (1938)|Gneisenau]]
*[[1942]] ([[11 C'hwevrer|11 a viz C'hwevrer]]), ar vorrederien a ya kuit eus kêr
*[[1943]] (28 Genver) an dud n'eo ket ret dezhe chom a dle mont kuit eus kêr
*[[1943]] Studioù kentañ diwar-benn ar raktres adsevel kêr
*[[1944]] ([[9 Gwengolo|9 a viz Gwengolo]]) Tarzhadenn ar [[Goudorenn Sadi-Carnot|c'houdorenn Sadi-Carnot]] (373 annezad ha kantadoù a soudarded alaman a zo lazhet)
*[[1944]] ([[18 Gwengolo|18 a viz Gwengolo]]) Ar [[gwarnizon]] en em zaskor
*[[1945]] Krouidigezh Brest Vras dre stagidigezh [[Lambezelleg]], [[Kerbêr-Kilbignon]] ha [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]]
*[[1947]] [[Tarzhadenn an Ocean Liberty]]. Distrujet ez eus un darn eus karter [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]]
*[[1946]] - [[1961]] Adsavidigezh kêr
*[[1950]] Lazhet eo ar micherour [[Édouard Mazé]] gant ar polis e-kerzh ur vanifestadeg d'ar [[17 a viz Ebrel]].
*[[1960]] Krouidigezh Skolaj ar Skiantoù, a yelo da [[Skol-veur Breizh-Izel]]
*[[1960]] ([[7 Gwengolo|7 a viz Gwengolo]]) Kêr a zegemer Medalenn ar [[Rezistañs]]
*[[1974]] ([[1añ Genver|1{{añ}} a viz Genver]]) Krouidigezh [[Brest Meurgêr ar Mor]]
*[[1994]] Digoridigezh [[Pont Kanol Iz]]
*[[2000]] Krouidigezh [[Bro Brest]]
&lt;/div&gt;
== Sevenadur ==
* {{fr}} [http://www.mairie-brest.fr/biblio/ Porched al levraouegoù], Levraoueg Ti-kêr Brest : rouedad levraouegoù Brest a zo enni dek levraoueg-karter
=== Mirdioù ===
* {{fr}} [http://www.musee-marine.fr/index.php?lg=fr&amp;nav=108&amp;flash=1 Mirdi ar morlu]
* {{fr}} [http://www.mairie-brest.fr/brest/tour_tanguy.htm Mirdi an tour Tanguy]
* {{fr}} [http://www.mairie-brest.fr/brest/musee_beauxarts.htm Mirdi an arzoù]
* Mirdi an Eñvor

=== Brezhoneg ===
{{Pennad pennañ|Brest el lennegezh vrezhonek}}

==== Ya d'ar brezhoneg ====
* D’ar 16 a viz Mezheven [[2006]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 7 a viz Kerzu [[2017]] e oa bet votet gant Kuzul-kêr Brest mont war-zu live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]].
* D'an 20 a viz Ebrel 2018 eo bet roet al label live 1 da gêr Vrest evit bezañ kaset da benn eizh ober a-du gant ar yezh

==== Deskadurezh ====
* Div skol [[Diwan]] a zo e Brest, an hini gentañ, krouet e [[1978]], zo e karter Kerango hag an eil e karter ar Gwelmeur.
* Un hentad divyezhek [[Div Yezh]] a zo er [[Skol Jacquard]].
* E distro-skol 2025 e oa enskrivet 753 skoliad er skolioù [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek publik (20,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]&lt;/ref&gt;.
==== Bugaligoù ====
*Ar vagouri &quot;P'tit Mousse&quot; a zo gant un tañva d'ar yezh.
=== Sport ===
==== Mell-droad ====
*[[Stade Brestois|Stad Brest]]
==== Marc'h-houarn ====
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2&quot;&gt;
[[Tro Bro-C'hall]]:
*[[24 a viz Gouere]] [[1906]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1906|Tro Bro-C'hall]] etre [[Naoned]] ha Brest ; trec'h eo [[Louis Trousselier]].
*[[26 a viz Gouere]] [[1906]] : loc'hañ a ra 12{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1906|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du [[Caen]] ([[Calvados]]).
*[[30 a viz Gouere]] [[1907]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1907|Tro Bro-C'hall]] etre [[Naoned]] ha Brest ; trec'h eo [[Gustave Garrigou]].
*[[1añ Eost|1{{añ}} a viz Eost]] [[1907]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1907|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen]] (Calvados).
*[[4 a viz Eost]] [[1908]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha Brest ; trec'h eo [[François Faber]] ([[Luksembourg]]).
*[[6 a viz Eost]] [[1908]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen] (Calvados).
*[[27 a viz Gouere]] [[1909]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1909|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha Brest ; trec'h eo [[Gustave Garrigou]].
*[[29 a viz Gouere]] [[1909]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1909|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen (Calvados).
*[[27 a viz Gouere]] [[1910]] : 13{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1910|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha Brest ; trec'h eo [[Gustave Garrigou]].
*[[29 a viz Gouere]] [[1910]] : loc'hañ a ra 14{{vet}} hag eil diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1910|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen (Calvados).
*[[23 a viz Gouere]] [[1911]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1911|Tro Bro-C'hall]] etre [[ar Roc'hell]] ([[Charente-Maritime]]) ha Brest ; trec'h eo [[Marcel Godivier]].
*[[26 a viz Gouere]] [[1911]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1911|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du [[Cherbourg]] ([[Manche]]).
*[[21 a viz Gouere]] [[1912]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1912|Tro Bro-C'hall]] etre ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Brest ; trec'h eo [[Louis Heusghem]] ([[Belgia]]).
*[[24 a viz Gouere]] [[1912]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1912|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Cherbourg (Manche).
*[[3 a viz Gouere]] [[1913]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1913|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Henri Pélissier]].
*[[5 a viz Gouere]] [[1913]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1913|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du ar Roc'hell (Charente-Maritime).
*[[2 a viz Gouere]] [[1914]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1914|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Emile Engel]].
*[[4 a viz Gouere]] [[1914]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1914|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du ar Roc'hell (Charente-Maritime).
*[[3 a viz Gouere]] [[1919]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1919|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Francis Pélissier]].
*[[5 a viz Gouere]] [[1919]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1919|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]).
*[[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1920]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1920|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Henri Pélissier]].
*[[3 a viz Gouere]] [[1920]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1920|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
*[[30 a viz Mezheven]] [[1921]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1921|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; aet ar maout gant [[Léon Scieur]] ([[Belgia]]).
*[[2 a viz Gouere]] [[1921]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1921|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
*[[29 a viz Mezheven]] [[1922]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1922|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Robert Jacquinot]].
*[[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1922]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1922|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
*[[28 a viz Mezheven]] [[1923]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1923|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Henri Pélissier]].
*[[30 a viz Mezheven]] [[1923]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1923|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
*[[26 a viz Mezheven]] [[1924]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1924|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Théophile Beeckman]] ([[Belgia]]) ha [[Philippe Thys]] ([[Belgia]]).
*[[28 a viz Mezheven]] [[1924]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1924|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
*[[25 a viz Mezheven]] [[1925]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1925|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Louis Mottiat]] ([[Belgia]]).
*[[26 a viz Mezheven]] [[1925]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1925|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha [[Gwened]] ; trec'h eo [[Nicolas Frantz]] ([[Luksembourg]]).
*[[30 a viz Mezheven]] [[1926]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1926|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Joseph van Dam]] ([[Belgia]]).
*[[2 a viz Gouere]] [[1926]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1926|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
*[[24 a viz Mezheven]] [[1927]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinan]] ha Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[André Leducq]].
*[[25 a viz Mezheven]] [[1927]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Gustaaf Van Slembrouck]] ([[Belgia]]).
*[[20 a viz Mezheven]] [[1928]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Pé Verhaegen]] ([[Belgia]]).
*[[21 a viz Mezheven]] [[1928]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened](a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Marcel Bidot]].
*[[3 a viz Gouere]] [[1929]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest ; trec'h eo [[Louis Delannoy]] ([[Belgia]]).
*[[4 a viz Gouere]] [[1929]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[Gustaaf Van Slembrouck]] ([[Belgia]]).
*[[4 a viz Gouere]] [[1930]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest ; trec'h eo [[Charles Pélissier]].
*[[5 a viz Gouere]] [[1930]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[Omer Taverne]] ([[Belgia]]).
*[[2 a viz Gouere]] [[1931]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Léon Le Calvez]].
*[[3 a viz Gouere]] [[1931]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[André Godinat]].
*[[12 a viz Gouere]] [[1939]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre [[Roazhon]] ha Brest ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Pierre Cloarec|Pêr Gloareg]].
*[[13 a viz Gouere]] [[1939]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre Brest hag [[an Oriant]] ; trec'h eo [[Raymond Louviot]].
*[[25 a viz Mezheven]] [[1952]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1952|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Roazhon ; trec'h eo [[Rik Van Steenbergen]] ([[Belgia]]).
*[[13 a viz Gouere]] [[1954]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Brieg]] ha Brest ; trec'h eo [[Dominique Forlini]].
*[[14 a viz Gouere]] [[1954]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[Jacques Vivier]].
*[[2 a viz Gouere]] [[1958]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Brieg ha Brest ; trec'h eo [[Brian Robinson]] ([[Bro-Saoz]]).
*[[29 a viz Mezheven]] [[1962]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinarzh]] ha Brest ; trec'h eo [[Robert Cazala]].
*[[27 a viz Mezheven]] [[1974]] : dalc'het eo rakredadeg [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] e Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Eddy Merckx]] ([[Belgia]]).
*[[28 a viz Mezheven]] [[1974]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha [[Kastell-Paol]] ; trec'h eo [[Ercole Gualazzini]] ([[Italia]]).
*[[5 a viz Gouere]] [[2008]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2008|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha [[Pluveleg]] ; trec'h eo [[Alejandro Valverde]] ([[Spagn]]).
&lt;/div&gt;
== Monumantoù ha traoù heverk ==
Brudet eo [[Pont Rekourañs]] ha [[straed Siam]] e Brest. Eus ar monumantoù savet a-raok an {{XIXvet kantved}} ne chom nemet ar [[Kastell Brest|c'hastell]], an [[Tour Tangi]] hag un nebeud tiez ha savadurioù kozh, savadurioù evit an arsanailh ha kreñvlec'hioù en o zouez. E Rekourañs e chom un darn eus [[straed Sant-Maloù]] distrujet gant [[bombezadeg]]où en [[Eil Brezel-bed]].

Anavezet eo Brest abalamour d'ar gouelioù bigi kozh aozet ganto bep pevar bloaz. Savet eo anv ar gouel diwar anv ar gêr mui ar bloavezh (Brest 2008, Brest 1992...).

=== Bezioù ar C'hommonwealth e bered ''Kerfaotraz''===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! Bro
! Niver a soudarded
|-
|{{Aostralia}}
|3
|-
|[[Restr:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]]
|14
|- 
|{{Rouantelezh-Unanet}}
|93
|-
|{{Zeland-Nevez}}
|1
|-
|'''Hollad''' (korfoù anavezet hepken)
|'''104'''
|}
Diwar ar 104 soudard anavezet douaret er vered ez eus 31 milour eus ar [[Brezel-bed Kentañ]] ha 73 eus an Eil Brezel-bed&lt;ref name=&quot;Commonwealth War Graves Commission&quot; /&gt;.

== Poblañs ==
===Emdroadur ar boblañs===
{{Grafik poblañs}}

== Imbourc'h ha deskadurezh uhel ==
Dre m'emañ kreizenn armerzhel kêr-benn [[Breizh-Izel]] eno ez eus kalz skolioù-meur hag annezadennoù imbourc'h e Brest.
* [[Skol-veur Breizh-Izel]] enni [[skol uhel stummañ kelennerien]] Breizh.
* Skolioù uhel
** [[Skol Vroadel Ijinourien Brest]]
** [[Skol Uhel Pellgehenterezh Breizh]]
** [[Skol Uhel Vroadel Ijinourien ar Studioù ha Teknikoù an Armoù]]
** [[Skol Uhel kenwerzh Breizh]]
** [[Skol ar Morlu]]
** [[Ensavadur meur war an elektronik hag an teknologiezhioù niverel]]
* [[Ensavadur]]ioù imbourc'h
** [http://www.cerv.fr/ CERV] : Kreizenn europat reolder amwir
** [[Ifremer]] Ensavadur Gall Imbourc'h evit Gounezerezh ar mor ([http://www.ifremer.fr/brest/ liamm diavaez])
** [http://www.ifremer.fr/ifrtp/] : [[Ensavadur Gall Pennahelel - Paul Émile Victor]] (ex-IFRTP)
** [https://web.archive.org/web/20060716040939/http://www.le-cedre.fr/ le CEDRE] 
** [http://www.ifremer.fr/ird/ IRD/ORTSTOM] : Ensavadurioù Imbourc'h evit an Diorroadur.
** [http://www.shom.fr/ SHOM]

== Melestradurezh ==
[[Restr:Brest_mairie-Foire_Saint-Michel.jpg|thumb|upright=1.4|Ti-kêr Brest e [[Plasenn ar Frankiz]]]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Roll ar vaered
!Dilennadeg !! Anv !! Titl
|-
| align=right| [[2026]]- || [[Stéphane Roudaut]] || Maer
|-
| align=right| [[2001]]-[[2026]] || [[François Cuillandre]] || Maer
|-
| align=right| [[1989]]-[[2001]] || [[Pierre Maille]] || Maer
|-
| align=right| [[1985]]-[[1989]] || [[Georges Kerbrat]]|| Maer
|-
| align=right| [[1983]]-[[1985]] || [[Jacques Berthelot]]|| Maer
|-
| align=right| [[1982]]-[[1983]] || [[Pierre Maille]] || Maer
|-
| align=right| [[1977]]-[[1982]] || [[Francis Le Blé]]|| Maer
|-
| align=right| [[1973]]-[[1977]] || [[Eugène Berest]]|| Maer
|-
| align=right| [[1959]]-[[1973]] || [[Georges Lombard]] || Maer
|-
| align=right| [[1958]]-[[1959]] || Auguste Kervern || Maer
|-
| align=right| [[1954]]-[[1958]] || [[Yves Jaouen]]|| Maer
|-
| align=right| [[1954]]-[[1954]] || Lucien Chaix || Maer
|-
| align=right| [[1953]]-[[1954]] || [[Yves Jaouen]]|| Maer
|- 
| align=right| [[1947]]-[[1953]] || Alfred Pierre Marie Chupin || Maer
|-
| align=right| [[1945]]-[[1947]] || Jules Lullien || Maer
|-
| align=right| [[1944]]-[[1945]] || Victor le Gorgeu || Prezidant an Delegasion Ispisial
|-
| align=right| [[1942]]-[[1944]] || Victor Eusen || Maer
|-
| align=right| [[1929]]-[[1941]] || Victor le Gorgeu || Maer
|-
| align=right| [[1921]]-[[1929]] || Léon Nardon || Maer
|-
| align=right| [[1920]]-[[1921]] || Hippolyte Masson || Maer
|}
Kalz brasoc'h eo teuas Brest da vezañ e 1945 pa voe staget teir c'humun all outi : [[Lambezelleg]], [[Kerbêr-Kilbignon]] ha [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]].

=== Kantonioù Brest ===
Dre 5 [[kanton]] eo rannet.
* [[kanton Brest-1]] : Brest/Bellevue • Brest/Lambezelleg
* [[kanton Brest-2]] : Brest/Kreiz-kêr • Brest/Rekourañs
* [[kanton Brest-3]] : Brest/Kerbêr • [[Plouzane]]
* [[kanton Brest-4]] : [[Boc'harzh]] • Brest/An Ermitaj • Brest/Ar Gazeg Wenn • [[Gouenoù]] • [[Gwiler-Leon]]
* [[kanton Brest-5]] : Brest/Kerichen • Brest/Sant-Mark

== Tud ==
* [[Georges Thierry d'Argenlieu]], [[amiral]].
* [[André Colin]], politikour.
* [[Édouard Corbière]], paramantour ha skrivagner gallek.
* [[Yves Guéna]], politikour.
* [[André Guilcher]], [[douaroniezh|douaroniour]].
* [[Marie Lénéru]], skrivagnerezh gallek.
* [[Jean Oberlé]], livour.
* [[Pierre Ozanne]], livour.
* [[Yvan Ropars]], [[livour]] ha [[kizeller]].
* [[Berthe Sylva]], kanerez.
* [[Yves Le Gallo]], kelenner Skol-Veur.

=== Tud bet ganet eno ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2&quot;&gt;
* [[1660]] : [[Isaac Robelin (mab)]], ijinour milour [[Bro-C'hall|gall]].
* [[1748]] : [[Jean-Michel Huon de Kermadec]] (1748-1792), merdeer.
* [[1769]] : [[Pierre François Keraudren|Pierre F. Keraudren]] (1769-1858), mezeg er Morlu ganet e karter [[Rekourañs]].
* [[1794]] : [[Prosper Garnot]], naturour ha surjian-mor [[breizhat]].
* [[1801]] : [[Prosper Levot]], istorour [[breizhat]].
* [[1803]] : [[Amable-Emmanuel Troude]], geriadurour [[brezhonek]].
* [[1826]] : [[Nathalie Lemel]], anarkourez, e [[1826]].
* [[1840]] : [[Constant Le Doré]], dispac'hour, krouer kevrenn an Etrebroadelenn e Brest.
* [[1854]] : [[Adrien de Carné]], skrivagner brezhonek
* [[1869]] : [[Emil Masson]], prederour ha stourmer peoc’hgar, saver ar gelaouenn ''[[Brug (kelaouenn)|Brug]]''.
* [[1874]] : [[Gaston Esnault]], yezhour.
* [[1875]] : [[Glaoda ar Prad]], skrivagner brezhonek.
* [[1878]] : [[Victor Segalen]], skrivagner gallek.
* [[1879]] : [[Jean Cras]], ofiser a vor ha [[sonaozour]].
* [[1880]] : [[Louis Hémon]], skrivagner [[gallek]], brudet e romant ''Maria Chapdelaine'' (skrivet gantañ e Kebek).
* [[1896]]: Pierre Keraudren, d'an 20 a viz Kerzu, fuzuilhet d'ar 4 a viz Genver 1918 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ e [[Craonne]] (Bro-C'hall) evit ''« hutinerezh »''&lt;ref&gt;[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr ''Mémoire des hommes'']&lt;/ref&gt;.
* [[1900]] : [[Roparz Hemon]], skrivagner brezhonek hag emsaver breizhat.
* [[1905]] : [[Per Peron]], [[skeudennouriezh|skeudennour]] ha [[livouriezh|livour]].
* [[1907]] : [[Robert Micheau-Vernez]], arzour breizhat.
* [[1910]] : [[Joseph Chardronnet]], beleg katolik, istorour hag emsaver.
* [[1910]] : [[Henri Queffélec]], skrivagner gallek.
* [[1911]] : [[Fant Rozeg]] (Meavenn hec'h anv-pluenn), barzhez, romantourez ha dramaourez vrezhonek, e [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]].
* [[1920]] : [[Yves Le Gallo]], skolveuriad.
* [[1922]] : [[Alain Robbe-Grillet]], romantour ha filmour [[Bro-C'hall|gall]].
* [[1923]] : [[Pierre-Yves Moign]], sonaozour.
* [[1923]] : [[Robert Castel (kevredigezhour)|Robert Castel]], sokiologour.
* [[1937]] : [[René Abjean]], sonaozour.
* [[1939]] : [[Jean-Yves Cozan]], politikour.
* [[1955]] : [[Patrice Pellerin]], saver bannoù-treset.
* [[1959]] : [[Jean-Jacques Urvoas]], politiker.
* [[1960]] : [[Paol ar Meur]], skrivagner brezhonek.
* [[1961]] : [[Paul Bloas]], arzour.
* [[1964]] : [[Béatrice Dalle]], aktourez.
* [[1964]] : [[Christophe Miossec]], kaner gallek.
* [[1969]] : [[Frank Bodenes]], skrivagner ha troer brezhonek.
* [[1970]] : [[Yann Tiersen]], sonour.
* [[1972]] : [[Josilin Gourvenneg]], melldroader ha gourdoner.
* [[1975]] : [[Mikael Bodlore-Penlaez]], skrivagner gallek ha kartennour.
* [[1987]] : [[Gonzalo Higuaín]], melldroader arc'hantinat.
&lt;/div&gt;
=== Tud bet marvet eno ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2&quot;&gt;
* [[1728]] : [[Isaac Robelin (mab)]], ijinour milour [[Bro-C'hall|gall]].
* [[1791]] : [[Toussaint-Guillaume Picquet de la Motte]], letanant jeneral er [[morlu gall]].
* [[1878]] : [[Prosper Levot]], istorour [[breizh]]at.
* [[1885]] : [[Amable-Emmanuel Troude]], geriadurour [[brezhonek]].
* [[1909]] : [[Pêr Pronost]], barzh.
* [[1925]] : [[Kaourintin an Ourz]], kazetenner brezhonek.
* [[1930]] : [[Ivon Krog]], skrivagner brezhoneg.
* [[1932]] : [[Jean Cras]], ofiser a vor ha [[sonaozouriezh|sonaozour]].
* [[1939]] : [[Paul Émile Amable Guépratte|Émile Guépratte]], ofiser meur a vor [[Bro-C'hall|gall]].
* [[1961]] : [[Per Mokaer]], politikour ha skrivagner.
* [[1971]] : [[Jim Sevellec]], [[livouriezh|livour]] ha [[feilhañs]]our [[breizh]]at.
* [[1974]] : [[Florentin Goinard]], mouller, levrier, embanner hag emsaver.
* 1974 : [[Alan-Gwenog Berr]], yezhoniour war ar brezhoneg, e [[1974]].
* [[1978]] : [[Biel Elies]], skrivagner brezhonek, e [[1978]].
* [[1988]] : [[Pêr Peron]], [[skeudennouriezh|skeudennour]] ha [[livouriezh|livour]].
* [[2003]] : [[Ronan Huon]], embanner ha skrivagner brezhonek.
* [[2005]] : [[Ivona Martin]], emsaverez.
* [[2007]] : [[Kristen Nogues]], telennourez.
* [[2008]] : [[Reun ar Glev]], yezhadurour ha geriadurour [[brezhonek]].
* [[2009]] : [[Remi Derrien]], skrivagner, kazetenner, aktour ha jubennour brezhonek.
* [[2010]] : [[Charlez ar Gall]], stourmer evit sevenadur Breizh.
* [[2013]] : [[Pierre-Yves Moign]], sonaozour.
&lt;/div&gt;
=== Tud beziet eno ===
* [[Roparz Hemon]], skrivagner brezhonek, kazrtenner, troour, geriadurour ha romantour.

=== Ardamezeg ar familhoù ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2&quot;&gt;
{|
|-
|[[Restr:Agard-d.jpg|60px]]
|
:Gaspard '''Agard''', maer Brest e 1661.
:''En gul e rodig-kentr en aour a eizh broud ; e gab gwriziet en glazur karget gant ur groaz avalaouek.''
|-
|[[Restr:Basserode de Brétigny.gif|60px]]
|
:Claude '''Basserode''', senesal Brest e 1700
:''En glazur e leon en aour krabanet ha teodet en gul.''
|-
|[[Restr:Bérard de la Seigneurais.png|60px]]
|.
:'''? Berard de la Seignerais''', senesal Brest e 1690.
:''En glazur e gebrenn en argant heuliet ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant ; e gab en argant karget gant teir balafenn en sabel.''
|-
|[[Restr:Le Bescont.png|60px]]
|
:'''Germain Le Bescont''', maer Brest e 1651.
:''En glazur e bilikan en e wadennoù en aour.''
|-
|[[Restr:De Carné.gif|60px]]
|
:'''Marc de Carné''', kabiten Brest da vare [[Frañsez Iañ (Bro-C'hall)|Frañsez Iañ Bro-C'hall]].
|-
|[[Restr:Nail de Mescaradec.gif|60px]]
|
:'''? Nail''' ː prokulor ha noter ar roue ouzh Lez Brest e 1695.
:''En aour e gebrenn en sabel karget gant teir rozenn en argant.''
|-
|[[Restr:Ozanne de la Tour.gif|60px]]
|
:'''Julien Ozanne''', arkitektour ha tisaver labourioù ar roue, a savas klozadur kentañ Brest e 1647.
:'''Nicolas Ozanne''', teñzorer morlu Brest e 1696.
:''Rannet; ouzh 1 en sabel e dour en aour; ouzh 2, en geot e deir sourin en aour.''
|-
|[[Restr:Raby de Kerangrun.gif|60px]]
|
:'''Raby''' ː unan eus kannaded Brest ouzh Breujoù 1742 ; ul letanant fourgadenn e 1766 ; maer Brest e 1785.
:''Troc'het : ouzh 1 en argant e gi tremenant en sabel kurunet en aour hag o terc'hel en e bav dehou ur gougleze ivez en aour ; ouzh 2 en glazur e seizh gousourin en argant.''
|-
|[[Restr:Turin de la Salle.gif|60px]]
|
:'''François Turin''', maer Brest e 1649.
:''En aour e erez en sabel.''
|}
&lt;/div&gt;
== Gevelliñ ==
;Kêrioù gevellet
* {{Gevelliñ|Denver|Stadoù Unanet|United States|bloavezh=1956}}
* {{Gevelliñ|Plymouth (Bro-Saoz)|Bro-Saoz|England|kêr=Plymouth|bloavezh=1963}}
* [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|25px]] [[Kiel (Alamagn)|Kiel]] ([[Alamagn]], [[Schleswig-Holstein]]) abaoe 1964
* [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|25px]] [[Taranto]] ([[Italia]], [[Puglia]]), abaoe 1964
* [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Yokosuka]] ([[Japan]], [[rannvro Kantō]]), abaoe 1970
* [[Skeudenn:Flag of Ireland.svg|25px]] [[Dún Laoghaire]] ([[Iwerzhon]], [[Cúige Laighean]]), abaoe 1984
* [[Skeudenn:Flag of Spain.svg|25px]] [[Cádiz]] ([[Spagn]], [[Andalucía]]), abaoe 1986
* [[Skeudenn:Flag of Burkina Faso.svg|25px]] [[Saponé]] ([[Burkina Faso]], [[Centre-Sud (Burkina Faso)|Kreiz-Su]]), abaoe 1989
* [[Skeudenn:Flag of Romania.svg|25px]] [[Constanța]] ([[Roumania]]), abaoe 1993
;Emglevioù
* [[Bgayet]] e [[Skeudenn:Berber_flag.svg|25px]] [[Kabilia]], abaoe 1995,
* [[Haiphong]] e {{Vietnam}},
* [[Qingdao]] e {{Sina}}, abaoe 2006.

== Levrlennadur ==
* [[Jeremi Kostiou]], ''Ar marc’h-du e Brest'', e-barzh Briac, ''Avel Reter'', Plabenneg, [[Nadoz-Vor embannadurioù|Nadoz-Vor Embannadurioù]], 2015, pp.&amp;nbsp;42–45.
* Jeremi Kostiou, ''Le commerce de chansons sur feuilles volantes à Brest, 1915-1955'', ''Les Cahiers de l’Iroise'', niv. 227, 2017, pp.&amp;nbsp;174–182.
* Jeremi Kostiou, ''Quand Pontanezen révèle ses vestiges…'', ''Les Cahiers de l’Iroise'', niv. 225, 2017, pp.&amp;nbsp;176–190.
*Kris hag Étienne Davodeau, ''Un den zo marvet'', Nadoz-Vor Embannadurioù, Brest, 2021.
*Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*Bernard Tanguy ː ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère.'' Chasse-Marée / Ar Men. 1990
*Erwan Vallerie ː ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

== Liamm diavaez ==
{| align=&quot;right&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{Commons|Brest, France|Brest}}
|{{Wikeriadur}}
|}
*{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110208204051/http://www.brest.fr/ Lec'hienn ofisiel an ti-kêr]
{{clr}}
== Daveoù ha notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}
[[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]]
[[Rummad:Brest]]
[[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]]
[[Rummad:Kêrioù distrujet gant ur brezel]]
[[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Diazezlec'hioù listri-spluj alaman e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e 1944]]
[[Rummad:Porzhioù Breizh]]
|}</text>
      <sha1>jf3h64qek6gi9nvpazrk252bjm3g0j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanfeust de Troy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13308</id>
    <revision>
      <id>2197091</id>
      <parentid>2155781</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9664" sha1="c1l8mfvsnr4kf9c26yt4crrztayujtt" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Raktres Lise Diwan}}
Ur rummad [[bannoù-treset]] eo '''''Lanfeust de Troy''''', unan eus perzhioù brasañ er rumm-mañ abaoe ar bloavezhioù 1990. Gant [[Christophe Arleston]] eo bet savet ar senario, hag an tresadennoù gant [[Didier Tarquin]]. Embannet int bet gant an ti embann Soleil. Kelc'hiad kentañ troioù-kaer [[Lanfeust]], deskard gov eus ar blanedenn [[Troy]], eo &quot;Lanfeust de Troy&quot;. [[Lanfeust des Étoiles]] eo an eil hag an trede hini [[Lanfeust Odyssey]]. Kavet e vez kalz a bannoù-treset diwar-benn bed Troy evel [[Conquérants de Troy]], [[Trolls de Troy]], [[Les Légendes de Troy]] pe [[Gnomes de Troy]] - hag a zo istorioù avanturioù Lanfeust hag e gamaladed pa oant bihan.

==Diverradenn an istor==
[[Troy]] zo ur blanedenn poblet gant tud, [[troll|trolled]] ha krouadurioù all euzhus pe euzhusoc'h :
*Ur galloud hud o deus tost an holl dud : ''lakaat ar blev da hiraat'', ''lakaat an dent da gouezhañ'', ''lakaat ar metalioù da deuziñ'' pe ''kerzhet war an dour'' (gant nompas mont re bell diouzh ur fur deus [[Eckmül]], adkaser an hudouriezh).
*Krouadurioù gouez eo an Drolled hervez an dud, sevenet-tre int avat diouto o-unan. Chaseal a reont tost kement a dremen war-hed taol dezhe. Kreñv-hardizh a-gorf, ne zoujont ket nemeur a dra, nemet an dour a c'hallfe - daonet e vo ! - gwalc'hiñ anezhe.

Kregiñ a ra istor Lanfeust de Troy e ti-govel Glinin, kêriadenn c'henidik Lanfeust, e lec'h m'emañ o labourat evit ar Mestr Gramblot e-giz deskard. Un deiz e erru ar marc'heg Or-Azur evit lakaat kempenn e gleze. Pa douch Lanfeust pommell ar c'hleze-se e resev ur galloud hud kreñv-tre. Graet eo ar bommell-se gant ivor ar Magohamoth, aneval fabulus. Ar galloud peurvoudek en deus Lanfeust. Kinnig a ra Nicolède, fur Glinin, da Lanfeust mont da Skol-Veur an hudouriezh en Ekmul. Mont a ra neuze Lanfeust, Nicolède, Cixi ha C'ian betek Ekmul, da c'houlenn tiouroù diwar-benn ar pezh a zo c'hoarvezet ha diwar-benn ar Magohamoth, digant fured-veur Ekmul. War an hent e kejont gant un troll anvet Hebus, hag a zo strobinellet gant Nicolède. Doñv e teu Hebus da vezañ ha heuliañ a ra anezhe neuze en o beaj. Erruet en Ekmul e welont ar fured-veur ha chom a ra Lanfeust da studial ha da vezañ studiet. Met kudennoù a vo ha mont a raio ar skipailh davet ar Magohamoth, mamenn an hud. Lakaet e vint diaes gant ar morlaer Thanos hag en deus ar memes kerentiezh ha Lanfeust gant ar Magohamoth.

==Bed Troy==
Troy a zo ur blanedenn e lec'h m' o deus tost an holl annezidi ur galloud hud disheñvel an eil diouzh egile. Hogen, ret eo bezañ e-kichen ur fur eus Ekmul, adkaserien an hud, evit gellout implij o galloud. Labourioù an dud a zo diouzh o galloud hud. Gwelet e vez tud gant ar galloud da reiñ ar sec'hed (ar plac'h-se a zo servijourez) pe ar galloud da cheñch tu d'an avel (d'ur martolod). Diorren a ra hollved ''Lanfeust de Troy'' a feur ma za an heuliad war-raok (kartennoù hag holloueziadurioù war-benn Troy zo bet savet neuze gant an aozerion). Ul loen eo ar [[Magohamoth]] ha n'eo ket bet anavezet krenn morse, ha kaset zo bet meur a enklask diwar e benn. Mammenn an hudouriezh war Troy eo. Evit adkas an hudouriezh-se e c'hell lod eus annezidi Troy dioueriñ o galloud ha dont da ''furion'' hag o labour eo skignañ an hudouriezh en-dro dezho war ar blanedenn.

==Evezhiadenn war ar BT==
En tu all d'ar pezh hollved a zo en-dro da Lanfeust de Troy o deus graet an aozerien o soñj da lakaat un tamm fent. Ma n'eo ket gwall stank ar geriennoù kuzh hag ar c'hoarioù gerioù da gregiñ e teuont da vezañ stankoc’h-stankañ, an tu-kreñv gante zoken, el levrioù diwezhañ. A-bep seurt a zo : testennoù koachet mat divinadelloù enne pe c’hoarioù bihan, c'hoarioù gerioù, pell soutiloc'h evit na soñjfed a-wezhioù. Sed amañ, titl al levr 6, Cixi impalaerez, a seblant bezañ da gentañ ur c'hoari gerioù aezet gant Sissi impalaerezh, [[Cixi]] avat zo bet ur gwir impalaerez sinat.


== Tudennoù ==
=== [[Lanfeust]] ===
Lanfeust a zo un avanturier yaouank eeunik-tre hag a c'hell gant un taol lagad, lakaat ar metaloù da deuziñ. Pa stok ouzh [[olifant (danvez)|olifant]] ar Magohamed en deus ar galloud peurvoudek. Ar wech kentañ eo e oa gwelet an dra-se war Troy. Kouezhañ a ra ar roll-se warnañ hep ma vefe prest, met sikouret e vo gant e vignoned.

*Peizant eeunig:
Goude bezañ beajet e pep lec'h e Troy, ha pelloc'h c'hoazh e-barzh ''Lanfeust des Etoiles'', e chom Lanfeust ur peizant hag a vo lesanvet troc'her-buzhug, « plouc », gant e enebour Thanos. An dra gentañ en deus goulennet diwar benn ar galloud peurvoudek a oa, « Ha tu vo sellet a-dreuz saeoù ar mec'hed ? ». Ar pezh a zalc'ho Lanfeust da chom diouzh an tu mat ha da chom hep mont d'an tu fall a zo e blaender peizant.

*Haroz memestra:
Un haroz dic'hortoz eo Lanfeust, sot a-wechou, dilec'hiet atav. Dont a ra bepred a-benn d'en em ziluziañ eus ar c'hudennoù.

=== [[C'ian]] ===
C'ian a zo merc'h [[Nicolède]] ha c'hoar Cixi, ur plac'h dous ha romantik-tre eo, c'hoant he deus da gaout un tropellad bugale gant un ti e-kichen ar stêr. Lanfeust hag a zo he c'hefrisa e-penn kentañ an istor n'en deus ket ar memes soñjoù e-keñver an dra-se, ha gwelet e vo penaos e echuo an garantez-se e-kerzh an istor. Kouezhañ a ra C'ian e karantez gant ar marc'heg Or-Azur a ne baouez ket da verc'heta. Ar c'houplad-se a zo arouez ar c'houpl peurvat, kourtes ha klasel-tre.

=== [[Cixi (Lanfeust)|Cixi]] ===
Cixi, merc'h Nicolède ha c'hoar C'ian, a zo ur bikez hag a blij dezhi c'hoari troioù fall da Lanfeust. Jalous-kenañ eo eus an darempred etre he c'hoar ha Lanfeust e fin an istor. Ar galloud da aezhennañ pe da skornañ an dour he deus. Cixi a zo an dudenn a zo aet ar muiañ war-raok, deuet eo da vezañ impalaerez en albom 6 hag ur priñsez e-barzh Lanfeust des Etoiles.

*« Ombre ténébreuse »:
E-pad tiranterezh Thanos war Ekmul e vo Cixi ar « skeud du »-se e-kerzh an noz evit stourm a-enep an tiranterezh-se. Akipet eo gant ur skourjez he deus anvet « Polprédo » hag un erevent anvet « Tornado », gant ur maskl evel hini Zorro.
Diskuliet eo orin hec'h anv e-barzh an albom [[Cixi Impératrice]].

=== Mestr [[Nicolède]] ===
Nicolède a zo fur Glinin ha tad C'ian ha Cixi. Kavet eo bet gantañ e oa an [[olifant (danvez)|olifant]] a zeue eus un aneval mojennek anvet ar Magohamoth hag a roe ur galloud peurvoudek da Lanfeust. Kaset en deus neuze Lanfeust da Ekmul a-benn ma vefe studiet gant an tri fur meur.

*Gouizieg ha hud :
Nicolède, gouizieg, istorour, diellour, a vez bepred e fri en agrippaoù. E-giz ur fut gwirion eus Ekmul en deus renoñset d'e c'halloud personnel evit bezañ un adkaser hud.

*Un tad:
Nicolède a zo skeudenn an tad e-barzh ar saga. E-penn kentañ an istor ez eo Lanfeust kefrisa C'ian. D'ar mare-se e vo Nicolède ur mentor evit Lanfeust, dezhañ ur galloud peurvoudek na oar ket implij mat c'hoazh. Nicolède a zo ivez un tad, memes ma ro ar memes karantez d'e ziv verc'h e tiskouez bezañ tostoc'h eus C'ian hag a zo furoc'h, jentiloc'h... eget Cixi.

=== [[Hébus]] ===
Hebus a zo un troll. Goude bezañ bet strobinellet ez eo deuet eo da vezañ ur c'hamarad laouen gant ur c'hreñvder dudius evit ar skipailh dre ma 'z eo bet achantet gant Nicolède. Deuet eo da vezañ un troll speredek-tre, speredekoc'h eget Lanfeust zoken. Hebus a vo ur sikour bras abalamour d'e greñvder ha d'e strategiezh e-kerzh an istor.

*Troll achanteret:
E-kerzh an istor e torr meur a wech achanterezh Hebus, ar pezh a lakaio ar skipailh diaes a-wechoù (atav e gwirionez). E-kerzh un emgann gant trolled all e rank Nicolède terriñ achanterezh Hebus evit ma c'hellfe chom bev peogwir ez eo kreñfoc'h pa vez e gouezeri. Adwelet e vo anezhañ un tamm war lec'h, sevenet e oa, hep bezañ achanteret ken gant Nicolaède hag a zo an hini nemetañ en deus merzet an dra-se.

*Un troll plijus:
Aon en deus rak an dour nemetken, peogwir e c'hellfe gwalc'hiñ anezhañ. Plijet-tre eo gant e gelien, gant e vignoned, an emgannoù hag al loened lipous.

=== [[Thanos (Lanfeust)|Thanos]] ===
Gellet en dije Thanos ar morlaer bezañ ur fur-meur ma ne'n dije ket trubardet Ekmul. C'hoant en doa Thanos da ober e renkoù e-unan war Ekmul hep ar furioù-meur all. Tu zo dezhañ en em deleportiñ en ul lec'h en deus gwelet dija. Bez en deus ar memes kerentiezh ha Lanfeust gant ar Magohamoth, memes ma chom Lanfeust un tamm kreñvoc'h.

*Jalouzi ha c'hoantoù
Ar v'hoari a blij ar muiañ da dThanos eo ar jahinerezh, dreist-holl pa'n dez Lanfeust da jahinañ.
Mezhekadenn: Thanos a zispriz kalz Lanfeust hag a zo ur peizant evitañ (evit an holl e gwirionez), ha plijet-tre eo Thanos o reiñ lesanvioù dezhañ evel « plouc » pe « bouseux », an hini a blij ar miuañ da dThanos a chom preñv-douar (« cloporte )» da ziskar e gribell da Lanfeust, d'e izelat.
Brasoniaj: Dre forzh asuriñ ez eo-eñ mestr nemetañ ar galloud peurvoudek ec'h en em c'houlennomp ma n'emañ ket kahunek Thanos dirak Lanfeust, ar gwir haroz.

==Al Levriou==
# L'Ivoire du Magohamoth (ISBN 9782877642576)
# Thanos l'Incongru (ISBN 9782877643061)
# Castel Or-Azur (ISBN 9782877643948)
# Le Paladin d'Eckmül (ISBN 9782877645669)
# Le Frisson de l'Haruspice (ISBN 9782877646468)
# Cixi Impératrice (ISBN 9782877647953)
# Les Pétaures Se Cachent pour Mourir (ISBN 9782877649230)
# La Bête Fabuleuse (ISBN 9782845650336)

==Pennadoù kar==
*''[[Trolls de Troy]]''
*''[[Lanfeust des Étoiles]]''
* [[Hollved Troy]], hollved faltazius.
* [[Daveoù Troy]], al lies daveoù zo e-barzh heuliad Troy.

{{Bed Troy}}

[[Rummad:Heuliadoù bannoù-treset]]
[[Rummad:Troy]]
[[Rummad:Tudennoù bannoù-treset]]</text>
      <sha1>c1l8mfvsnr4kf9c26yt4crrztayujtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steve Harris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16949</id>
    <revision>
      <id>2197116</id>
      <parentid>1906015</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T02:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="cc7rp4y8y2s708v6bexugbq82ks5k5r" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Steve Harris 30nov2006.jpg|thumb|Steve Harris e 2006]]
'''Stephen Percy Harris''', pe &quot;Arry&quot; e genoù e vignoned, zo ganet d'an [[12 Meurzh]] [[1957]] e [[Leytonstone]], [[Londrez]], [[Bro-Saoz]]. [[Gitar-boud|Gitarour-boud]] ar strollad-sonerien [[Iron Maiden]] eo, ha tad eo d'ar ganerez [[Lauren Harris]].

== Pladennoù gant Iron Maiden ==
* ''[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]'' ([[1980]])
* ''[[Killers (album)|Killers]]'' ([[1981]])
* ''[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]'' ([[1982]])
* ''[[Piece of Mind (Iron Maiden)|Piece of Mind]]'' ([[1983]])
* ''[[Powerslave]]'' ([[1984]])
* ''[[Live After Death]]'' ([[1985]])
* ''[[Somewhere in Time (album)|Somewhere in Time]]'' ([[1986]])
* ''[[Seventh Son of a Seventh Son (album)|Seventh Son of a Seventh Son]]'' ([[1988]])
* ''[[No Prayer for the Dying (album)|No Prayer for the Dying]]'' ([[1990]])
* ''[[Fear of the Dark (album)|Fear Of The Dark]]'' ([[1992]])
* ''[[A Real Live One]]'' ([[1993]])
* ''[[A Real Dead One]]'' ([[1993]])
* ''[[Live at Donington]]'' ([[1993]])
* ''[[The X Factor (album)|The X Factor]]'' ([[1995]])
* ''[[Virtual XI (album)|Virtual XI]]'' ([[1998]])
* ''[[Brave New World (album)|Brave New World]]'' ([[2000]])
* ''[[Rock in Rio (album)|Rock in Rio]]'' ([[2002]])
* ''[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]'' ([[2003]])
* ''[[Death on the Road]]'' ([[2005]])
* ''[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]'' ([[2006]])

== Daveoù ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20210709184351/https://www.allamericanspeakers.com/speakers/2135/Steve-Harris Buhezskrid Steve Harris]

[[Rummad:Ganedigezhioù 1956]]
[[Rummad:Sonerien heavy metal]]
[[Rummad:Sonerien Bro-Saoz]]</text>
      <sha1>cc7rp4y8y2s708v6bexugbq82ks5k5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezel-bed kentañ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17240</id>
    <revision>
      <id>2197016</id>
      <parentid>2125418</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15020" sha1="ndpo05qvcqzjrrjrtkfy163wmnhp88w" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{{databox}}
[[Restr:WWI-re.png|thumb|upright 1.6|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Perzhidi er Brezel-bed kentañ&lt;/div&gt;{{legend|#00cd66|Kevredidi hag o zrevadennoù}}{{legend|Orange|Impalaeriezhioù Kreiz hag o zrevadennoù}} {{legend|#b5b5b5|Stadoù neptu}}]]
[[Restr:Map 1914 WWI Alliances.jpg|thumb|upright 1.6|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;An emglevioù etre ar Stadoù&lt;/div&gt;]]
Ar '''Brezel-bed kentañ''', a anver '''Brezel Bras''' ivez, zo ur [[brezel]] hag a c'hoarvezas en [[Europa (kevandir)|Europa]] dreist-holl etre [[1914]] ha [[1918]]. Eno eo e c'hoarvezas an emgannoù brasañ met brezel a voe en holl [[kevandir|gevandirioù]] hag en holl gornioù ar bed, war zouar ha war vor, hag en oabl ivez evit ar wech kentañ.
 
''Brezel-bed'' a vez lavaret rak ar wech kentañ e voe gwelout kemend-all a [[Stad]]où o kemer perzh. Koulskoude, a-raok ma strakas an [[Eil Brezel-bed]] e veze anvet &quot;ar Brezel Bras&quot;, ha soñjal a rae d'an dud e vije an hini diwezhañ. E galleg e oa bet savet al lesanv '''La Der des Ders''' (&quot;an hini diwezhañ-holl&quot;).
[[Restr:W2296-Affiche14-18 PoiluType 7 Breton 94926.JPG|thumb|Ar &quot;Poilus&quot; breton skeudennet en ur gazetenn. &quot;Yann-Vari, ur breton anezhañ, ’gomz ket kalz met marc'h labour eo.&quot;]]
E-kerzh an hañv 1914 e strakas ar brezel-se da-heul [[Gwalldaol Sarajevo]] d'an [[28 a viz Mezheven]], drouklazh an arc'hdug [[Franz Ferdinand Aostria-Este|Franz Ferdinand von Österreich-Este]], pennhêr [[impalaeriezh Aostria-Hungaria]], hag e bried, an dugez Hohenberg, gant [[Gavrilo Princip]], ur broadelour [[Serbia|serb]] eus [[Bosnia]].

Er bloaz 1918, ar Galloudoù kreiz a oa krog da vont war ziskar, pa voe sinet arsavioù-brezel gant [[Rouantelezh Bulgaria]] d'an 29 a viz Gwengolo, an [[Impalaeriezh otoman]] d'an 31 a viz Here hag [[Aostria-Hungaria]] d'an 3 a viz Du. E-unan, gant an Dispac'h alaman o sevel hag ul lu o vont da emsevel, an [[Impalaeriezh alaman|impalaer alaman]] [[Gwilherm II (Alamagn)|Wilhelm II]] a zilezas an tron d'an 9 a viz Du, hag ar [[gouarnamant]] alaman nevez a sinas an arsav-brezel d'an 11 a viz Du 1918 e [[Compiègne]], o lakaat termen d'ar brezel ; d'an 28 a viz Mezheven [[1919]] e voe sinet ar peoc'h dre [[Feur-emglev Versailhez]].

Ar Brezel Bras zo bet unan eus gwashañ brezelioù Istor Mab-den, gant un 9 milion bennak a soudarded lazhet ha 23 milion gloazet ; ouzhpenn da 5 milion a drevourien a voe lazhet gant obererezhioù milourel, an naonegezh ha ar c'hleñvedoù.

== Anvioù ar brezel ==
An anv &quot;brezel-bed&quot; zo bet goveliet e miz Gwengolo 1914 gant ar [[bevoniour]] ha [[Prederouriezh|prederour]] alaman [[Ernst Haeckel]], a embannas ''There is no doubt that the course and character of the feared 'European War' ... will become the first world war in the full sense of the word'' er gazetenn ''The Indianapolis Star'' d'an 20 a viz Gwengolo 1914.

An droienn &quot;Brezel-bed kentañ&quot; a oa bet implijet gant al letanant-koronal [[Bro-Saoz|saoz]] Charles à Court Repington ([[1858]]-[[1925]]) evel titl e vuhezskrid ''The First Word War, 1914-1918'' embannet e [[1920]]. Skrivet en doa e oa bet o eskemm a-zivout an droienn-se gant ar Major Johnstone eus Skol-veur Harvard d'an 10 a viz Gwengolo 1918.

A-raok an Eil Brezel-bed, an darvoudoù a yae d'ober brezel 1914–1918 a oa lesanvet ''ar Brezel Bras'' pe ''ar Brezel-bed''. E miz Eost 1914, ar gelaouenn ''The Independent'' e [[New York]] he devoa embannet ''This is the Great War. It names itself'' (Ar Brezel Bras eo. En anv emañ pep tra&quot;). E miz Here 1914, ar gelaouenn [[Kanada|ganadian]] ''Maclean's'' he doa embannet, &quot;Lod brezelioù a ro o anv o unan. Setu ar Brezel Bras&quot;. Europiz ar mare a rae ivez gant &quot;ar brezel da echuiñ ar brezel&quot; ha deskrivet e oa ivez evel &quot;ar brezel da echuiñ an holl brezelioù&quot; dre ma oa bet komprenet ganto dija en ampoent e oa ar brezel-se unan ledanoc'h, gant distrujoù brasoc'h, ha kolloù buhez ramzel eget re ar brezelioù all betek-henn.

== Kenarroud ==
=== Emglevioù diplomatek ===
E-kerzh darn an {{XIXvet kantved}}, nerzhioù galloudusañ Europa a oa deuet tamm-pe-damm a-benn da gavout ur c'hempouezh a-fed galloud, ar pezh a oa bet lesanvet &quot;Sonadeg Europa&quot;. Goude [[1848]] e oa bet kemmet ar c'hempouezh dre ma oa bet ar [[Rouantelezh-Unanet]] o vont war-zu ur [[politikerezh]] digenveziñ anvet ''Splendid isolation'', &quot;Digenveziñ kaer&quot;, diskar sioul an Impalaeriezh otoman, c'hoantoù impalaeriel nevez, hag enkadenn [[Prusia]] dindan ren [[Otto von Bismarck]]. Ar brezel Aostria-Prusia e [[1866]] en doa roet an nerzh da Brusia da vezañ mestr war ar Stadoù Alaman, goude-se an trec'h er brezel Gall-Prusian e [[1870]]-[[1871]]] en doa roet tro da Vismarck da sevel un Impalaeriezh alaman kreñv gant Prusia er penn. Goude 1871, pal pennañ Bro-C'hall a oa bet kaout un digoll goude bezañ bet trec'het garv ha gant mezh vras, met e penn-kentañ ar [[bloavezhioù 1890]] e oa tremenet an nerzh-se war-zu ledanaat [[Impalaeriezh trevadennel Frañs|trevadennoù c'hall an Impalaeriezh]].

E 1873, Bismarck en doa kevrataet [[Emglev an Tri Impalaer|Lig an Tri Impalaer]], gant [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria|Aostria-Hungaria]], [[Impalaeriezh Rusia|Rusia]] hag Alamagn. Goude ar [[Brezel etre Rusia ha Turkia (1877-1878)|brezel etre Rusia ha Turkia eus 1877–1878]], an emglev a voe lammet gant ma oa Aostria o vezañ kounnaret gant emled Rusia war-zu ar Balkanioù hag a oa gwelet evel un douar strategel dezho. Alamagn hag Aostria-Hungaria o doa savet goude-se an Unvaniezh daouel eus 1879, a oa deuet da vezañ an [[Aliañs tridoubl]] gant degemer [[Rouantelezh Italia (1861-1946)|Italia]] e 1882. Gant Bismarck, pal an emglev a oa digenveziñ ar Frañs ha reiñ an tu d'an izili da bouezañ a unvouez ha da gavout diskoulmoù etrezo. Pa oa bet gwelet gant ar Rouantelezh-Unanet hag ar Frañs evel un dañjer e 1880, e oa kroget klask marc'hatañ end eeun gant Rusia, adsavet e oa bet an Emglev e 1881, ha nevesaet e 1883 ha 1885. Ur wech echuet e 1887, Bismarck en doa savet ar Feur-Emglev adassurañs un emglev kuzh etre Alamagn ha Rusia a-benn chom neutral ma vije taget unan anezho pe gant ar Frañs pe gant Aostria-Hungaria.

Evit Bismarck, ar peoc'h gant Rusia a oa diazez evit al liammoù gant an estrenvro eus Alamagn. E 1890, e voe rediet mont war e leve gant an impalaer [[Gwilherm II (Alamagn)|Gwilherm II]]. An hini-se a oa bet kendrec'het gant e c'hanseller nevez da adlañs ar Feur-Emglev adassurañs, [[Leo von Caprivi]]. Roet e oa bet an tu dre-se un digarez d'ar Frañs da sevel un emglev gant Rusia a voe anvet Emgev etre Rusia ha Frañs eus 1894, a voe heuliet e 1904 gant an Emglev [[Entente Cordiale]] gant ar Rouantlezh-Unanet. An [[Emglev tridoubl]] a voe echuet e 1907 pa oa bet sinet an Emglev Saoz-rusian. Ne oant ket emglevioù lezennel, met reiñ a raent an tu da gavout un emglev en trevadennoù en Azia hag Afrika, ar saozon o devoa embannet e vije posubl e sikourfent ar Frañs ha Rusia ma vije eus ur stourm da zont.  Kreñvaet e oa bet c'hoazh an traoù pa oa bet ar saozon ha rusianed o reiñ harp d'ar Frañs a-enep Alamgn e 1911 e-kerzh [[Gwallzarvoud Agadir]].
=== Redadeg d'an armoù ===
Nerzh greantel hag ekonomikel Alamagn a oa aet war-gresk kalz goude 1871. Harpet gant [[Gwilherm II (Alamagn)|Gwilhelm II]], an Amiral [[Alfred von Tirpitz]] en doa klasket implij an nerzh-se evit sevel [[Kaiserliche Marine|Morlu Impalaeriel Alamagn]], a vije da vezañ prest da geveziñ gant ar [[Royal Navy|Morlu Saoz]]. Ar politikerezh-se a oa diazezet war labourioù an aozour [[stadunanat]] [[Alfred Thayer Mahan]], en devoa embannet e oa ret da gaout ur [[Morlu uhelvor]] evit kaout un nerzh-kad a live bedel; Tirpitz en doa e levrioù troet en alamaneg, ouzhpenn-se an impalaer Alaman en doa urzhiet e vije lennet gant e guzulierien ha pennoù-uhel al lu. Ouzhpenn bezañ ur soñj awenet gant ur sell brezelour, bez e oa ivez ur sell trivliadel: an impalaer alaman Wilhelm a oa bamet gant ar Royal Navy ha bez e oa gantañ kemend all ur c'hoant bras da gaout ur morlu galloudusoc'h evit  hini ar saozon.

Bismarck en doa soñjet ne vije kat ar Saozon o kemer perzh er jeu europat, ma chomje ar vro gant an nerzh galloudusañ a-fed morlu ha ma chomje e surentez. Siwazh dre ma oa bet skarzhet e 1890 e oa bet kemmet politikerezh, hag ur redadeg d'an armañ mor a oa kroget etre Alamagn hag ar Rouantelezh-Unanet. En desped d'ar sammadoù arc'hant ramzel postet en [[Tirpitz (lestr-hobregonet)|Tirpitz]], lañs an [[HMS Dreadnought (1906)|HMS Dreadnought]] e 1906 en doa roet an tu d'ar saozon. Modern-tre e oa ar vag pa veze keñveriet ouzh ar bigi alaman. Ur gudenn arvarus a oa savet evit an Impalaeriezh alaman gant ar redadeg-se, rak lonket e oa bet kalz danvezoù diazez evit krouiñ ur flodad brezel alaman kreñv a-walc'h da geveziñ gant an hini saoz, met ne oa ket deuet a-benn Alamagn da vezañ kreñvoc'h a benn ar fin. E 1911, ar c'hañseller [[Theobald von Bethmann Hollweg]] en doa anzavet trec'h ar saozon, hag-eñ da reiñ lañs d'ar ''Rüstungswende'' pe 'kammdro an armamant', ha dre-se e oa bet paouezet gant postañ nerzh hag arc'hant en un doare diroll er morlu met kentoc'h e oa bet lakaet war an [[Deutsches Heer|tirlu]].

An diviz-se a oa bet soñjet n'eo ket gant ur c'hoant sioulaat an darempredoù politikel gant ar broioù tro-dro, met dreist-holl dre ma oa Rusia o adsevel prim diouzh an trec'h a oa bet warni e-kerzh ar [[Brezel etre Japan ha Rusia]] ha Reveulzi 1905 memes bloavezh. Adreizhoù ekonomikel bras a oa bet - emled al linennoù-tren ha frammoù dezougen adalek 1908, dreist-holl e Kornôg Europa.

== Breizh er Brezel-bed kentañ==
[[Restr:Paris - Les Invalides - Plaque commémorative - 011.jpg|thumb|upright 1.5|E Pariz - ''Les Invalides'' - Plakenn e koun ar soudarded vreton marvet e-kerzh ar Brezel-bed kentañ]]
Drastus e voe ar Brezel bras evit Breizh war meur a zachenn, koulz sokial ha denel.
==== El lennegezh ====
Nebeut a oberennoù e brezhoneg zo bet a-ziwar ar C'hentañ Brezel-bed.
* ''[[Dremm an Ankou]]'', gant [[Abeozen]] (Fañch Elies) : ur sell peoc'hgarour gant ur breton bet mac'hagnet gant ar [[gaz]]où-brezel.
* ''[[Kammdro en Ankeu]]'', gant [[Loeiz Herrieu]] : un danevell a zeiz da zeiz eus ar brezel dre sell ur soudard re gozh evit bezañ en talbenn met kaset da gemer perzh er brezel foll-se memestra.
* ''Ar en deulin'', ''Àr hentoù ar brezel'', gant [[Yann-Bêr Kalloc'h]] : sell ur c'hadour breton broadelour&lt;ref&gt;&lt;q&gt; ''Waraok, Kelt mat! Ha tenn ha sko! Kouezh mar kouezezh, 'vit ar vro eo! Met sko, sko, sko! O breur, sko! Hep ehan, hep diskuizh, hep truez, tan dezhañ! Lazh ha tag, p'en deo ret! O breur lazh! Bez ar frailh hag a val, ar garreg hag a flastr, ar gurun a freuz, ar mor a veuz: bez ar C'hadour. Dalc'h koun e oa da gourdadoù kaored divent a grene Germania dirak sell o lagad.'' &lt;/q&gt;&lt;/ref&gt;.
* ''[[Dek devezh e Verdun]]'', gant [[Jules Gros]] : danevell ar brezel&lt;ref&gt;&lt;q&gt; ''En kreizig-kreiz rannvro Arras, e-deroù miz Here 1914. Toullet hon devoa trañcheoù en derc'hent. Hag e oamp distroet a-drêk evit kousket er c'hraoù-foen. An deiz war-lerc'h e oamp prest da vont e-barzh hon trañcheoù. Reiñ a reas kement-se ar C'horonal gourc'hemenn deomp : «Baïonnette au canon, en avant!». «Ha ni neuze da vont war-raok. Ar blaenenn an hini e oa, parkeier ken plaen hag an dorn. O kregiñ da glevet ar boledoù o c'hwibanaat em divskouarn e oan pa welis a-daol-trumm brageier ruz o fontañ er pradoù beterabez. Redek hon devoa graet evel-henn e-pad un degad a vunutennoù kent kavout goudor a-drêk ur c'hleuzig. Steudennet e voemp koulskoude gant an Alamaniz ha setu an obuzioù oc'h arruout dre amañ. Klevout a ris unan dioute o lavarout : «Celui-là est pour moi, je vais mourir». Un aspedenn a ris neuze : «Santez Anna Wened, savetaet din ma buhez!». An amzer em boe bet da gas ma fal d'un dorn d'egile pa flastras un obuz daou vetrad ac'hane. Stekiñ a reas kement-mañ ma fal. Un frapadig amzer goude e saven hag e c'halven ma c'hamaladed. Den na respontas din : a-gleiz kement hag a-zehoù, bez' e oa pemp pe c'hwec'h den astennet, marv. An hini manet bev nemetañ e oan.'' &lt;/q&gt;&lt;/ref&gt;.
* ''Notennoù brezel'', gant [[Aogust Bôcher]].
* ''War hent ar ger. Istor tri brizonier breizat e-pad ar brezel bras 1914-1918 skrivet gant unan anê'', gant [[Pêr-Mari Lec'hvien]].
* ''Barzhonegoù war an talbenn'' gant Yann Mari Normand&lt;ref&gt;Dastumad embannet gant TIR, 2018.&lt;/ref&gt;.

== Talbennoù ==
* [[Talbenn an Ijzer]].

== Emgannoù ==
* e [[Belgia]] e [[1914]] :
** [[5 a viz Eost|5]]-[[16 a viz Eost]] : [[Seziz Liège]],
** [[12 a viz Eost]] : [[Emgann Halen]],
** [[21 a viz Eost|21]]-[[23 a viz Eost]] : [[Emgann Charleroi]],
** [[22 a viz Eost]] : [[Emgann Rossignol]],
** [[9 a viz Here|9]]-[[10 a viz Here]] : [[Emgann Melle]],
** [[16 a viz Here]]-[[10 a viz Du]] : [[Emgann Diksmuide]].
* e [[Bro-C'hall]] :
** [[Kentañ emgann ar Marne]],
** [[Eil emgann ar Marne]], 
** [[Emgann Lorette]],
** [[Emgann Hartmannswillerkopf]],
** [[Emgann Verdun]],
** [[Emgann ar Somme]],
** [[Emgann Krec'h Vimy]],
** [[Emgann Chemin des Dames]]
** [[Argadenn an Nevezhañv]],
** [[Argadenn ar C'hant deiz]].
* e lec'hioù arall :
** [[26 a viz Eost|26]]-[[30 a viz Eost]] 1914 : [[Emgann Tannenberg (1914)|Emgann Tannenberg]],
** [[25 a viz Ebrel]] [[1915]]-[[9 a viz Genver]] [[1916]] : [[Emgann an Dardanelled]],
** [[24 a viz Here]]-[[9 a viz Du]] [[1917]] : [[Emgann Caporetto]].

== Levrlennadur ==
* [[Jeremi Kostiou|KOSTIOU Jeremi]], ''Quand Pontanezen révèle ses vestiges…'', e-barzh Les Cahiers de l’Iroise, 2017, niv. 225, pp. 176–190.
* KOSTIOU Jeremi, ''Le deuil et la place des morts dans le [[Bro-Dreger|Trégor]] au sortir de la [[Brezel-bed kentañ|Grande Guerre]]: modes vestimentaires et pratiques culturelles'', Kreizenn enklaskoù istorel Bro-Leon, Brest, 2019&lt;ref&gt;[https://crhil.omeka.net/items/show/1683 Levraoueg	niverel KEIBL]&lt;/ref&gt;.

== Abadennoù skingomz ==
* BLANCHARD Erwan, ''Derc'hel koun eus ar Brezel bras'', [[Arvorig FM]], 4 a viz Meurzh 2015.

== Abadennoù skinwel ==
* SICOT Julie, ''La Bretagne au sortir de la Grande Guerre'', Tébéo/TébéSud, 2018, abadenn 56 munud.
* JUIF Daniel, LAUGIER Gilles ha FRANÇOIS Julie, ''Bretagne. Le centenaire de la 1ère Guerre mondiale à Ploudaniel'', Chemins de traverse, Tébéo/TébéSud, 19 a viz Gwengolo 2018, kelaouadenn 5 munud.

== Pennadoù kar ==
* [[Roll emgannoù ar Brezel-bed kentañ]].

==Liammoù diavaez==
* {{fr}} Le Gall, Erwan. ''Six mois en Champagne ou le « très long 1915 » du 47e régiment d’infanterie. 1er janvier – 25 juin 1916''. In : {{cite web|url=http://enenvor.fr/eeo_revue/numero_7/elg/six_mois_en_champagne_ou_le_tres_long_1915_du_47e_regiment_d_infanterie_1er_janvier_25_juin_1916.pdf|title=''Eñvor, revur d'histoire contemporaine en Bretagne'', niv. 7, Goañv 2016[accessdate=16 Even 24}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Brezel-bed kentañ|*]]
[[Rummad:Brezelioù-bed|Kentañ Brezel-bed]]
[[Rummad:Brezelioù an XXvet kantved]]</text>
      <sha1>ndpo05qvcqzjrrjrtkfy163wmnhp88w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tchingiz C'han</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17412</id>
    <revision>
      <id>2197099</id>
      <parentid>2118257</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4009" sha1="8woj5tnrh8ep500lr0eu0l9fu5ahueg" xml:space="preserve">[[Restr:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|right|200px|Gengis Khan]] Poltred faltaziek Tchingiz C’han. Mirdi broadel Taipei (Taiwan)
'''Tchingiz C’han'''&lt;ref&gt;Menegiñ a reas ar furm brezhonek-se Meven Mordiern : ''Gwalarn'', niv. 86, Genver 1936, p. 41., &lt;/ref&gt; ([[LFE|distaget]]: [ʧiŋgɪs χaːŋ]; [[mongoleg]]: Чингис Хаан; [[sinaeg]]: 成吉思汗; [[turkeg]]: Cengiz Han) '''Temüjin''' ([[mongoleg]]: Тэмүүжин; [[sinaeg]] 鐵木真, [[pinyin]]: Tiěmùzhēn) diouzh e anv gwir, ganet e [[1162]] ha marvet e [[1227]] a voe alouber hag impalaer en Azia. [[C’han]]&lt;ref&gt;Talvezout a ra roue ar ger holldurgek c’han ha c’hagan a zo evel impalaer.&lt;/ref&gt; ha [[C’hagan]] (C’han ar C'haned pe C’han Meur) a voe e lesanvioù politik.  
Impalaer [[Mongolia|mongol]] e voe. Unvaniñ a reas ar [[meuriad]]où turk ha mongol [[kantreadezh|kantreer]] eus kreiz [[Azia]] ha dre-se e savas e [[impalaeriezh]]. Aloubiñ a reas al lodenn vat eus [[Azia]], [[Sina]], [[Rusia]], [[Persia]], darnvuiañ ar [[Reter-Nesañ]]. [[Reter Europa]] a yeas gantañ ivez.

E vab-bihan, [[Koubilai C'han]], a voe impalaer kentañ an [[Tiernelezh Yuan]] e Sina.

== E yaouankiz ==
Ne ouzer ket gwall dra eus yaouankiz. Tro [[1162]] eo ganet, e rannvro [[Khentii]] e [[Dunlunboldag]] a-hed an [[Onon]] e [[Mongolia]]. E anv '''Temüjin''' eus an turkeg-mongoleg ''temür'', ''tömör'' a dalvez houarn. Mab henañ [[Yesügei]] eo, hemañ penn meuriad Borjigin (Боржигин), ha [[Hö'elün|Hoelun]] a oa e vamm, homañ eus meuriad Olkhunut. Hervez ar mojennoù mongol e vefe bet ganet ur bouloudenn-wad e stumm un askornig en e zorn. Sin e rafe traoù dreistordinal e oa. 

Kalet e vefe bet e vloavezhioù kentañ. Da 9 bloaz ez eas [[Borte]] da [[danvez-pried|zanvez-pried]] dezhañ, homañ eus ur meuriad galloudus (Khongirated). Ret e oa dezhañ bevañ gant e familh-gaer evit priz e zanvez-pried dre e labour. E dad avat a varvas trumm. Binimet e voe er c'heoteg velen, pa oa o [[banvez|vanvezañ]] gant an [[Tatar|Dartared]]. Temüjin a oa re yaouank : ne blegas ket e veuriad dezhañ enta. Meuriad an [[Tayitchiout|Dayichouted]] a yeas ar galloud gantañ. Ar [[chatal]] a yeas ganto ivez hag an intañvez Yesügei a chomas he-unan gant he familh. 

Ar bloavezhioù da heul e chomas o kantreadiñ gant e familh ''Tchingiz C’han''. Un deiz e voe skrapet gant ur meuriad all, met en em zieubiñ a reas a-drugarez da sikour unan eus e skrapourien. E-pad ar bloavezhioù reuzeudik-se e voe lazhet o hanter-vreur [[Bekter]] gant eñ hag e vreur [[Kassar]]. Tamm-ha-tamm e voe adperc'hennet o madoù ganto. 

Dimeziñ a reas da Bortë pa oa 16 vloaz, met hi a voe skrapet d'he zro, gant meuriad ar [[Merkit|Verkited]]. Friket e voent gant Temüjin avat, a-drugarez da skoazell Toghril ha Djamuka, penn an Djadjirated. Ganet e oa bet [[Jochi]], e vab henañ, 9 miz rik-ha-rik goude dieubidigezh e vamm, se zo kaoz n'eo ket sur eo e vab da vat...

Pa oa 19 vloaz e vo deskrivet Temüjin evel ur brezelour taer, bras ha kigennet. Ur politikour fin e oa ivez ha rak se e voe unvanet ar meuriadoù mongol all gantañ. Kreskiñ a reas e vrud hag ur bern tud yaouank c'hoant ganto mont pelloc'h en em vodas tro-dro dezhañ. [[Bortchou]], [[Djelmé]], [[Djebé]] ''ar Bir'' ha [[Subötai]] a oa en o zouez : ar ''pevar c'hi gouez'' a voe graet anezho.


== E familh ==
Temujin zo bet 3 bruer hag 1 c'hoar dezhañ :
* Khasar (breur)
* Khajiun (breur)
* Temüge (breur)
* Temülen (c'hoar)

D'e bried [[Borte]] en deus bet 4 mab :
* [[Jochi]] ([[1185]]–[[1227]]) 
* [[Chagatai]] (—[[1241]])
* [[Ogedei]] (—[[1241]])
* [[Tolui]] ([[1190]]–[[1232]])

An holl anezho a yeas da vrezeliñ gantañ ha c'hanioù e voent d'o zro. Ogödei a yeas da ‘’C'hagan'’ (C’han Meur) avat.


== Pennadoù nes ==
* [[C’han]]
* [[C’hagan]]
* [[Mongolia]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:C'han]]
[[Rummad:Istor Mongolia]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1165]]
[[Rummad:Marvioù 1227]]</text>
      <sha1>8woj5tnrh8ep500lr0eu0l9fu5ahueg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bourgogn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18398</id>
    <revision>
      <id>2197080</id>
      <parentid>2186380</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="t6rpmyi52pk19jt5u8syxhgdbhxzdce" xml:space="preserve">'''Bourgogn''' ([[galleg]]: ''Bourgogne'') a zo ur vro istorel, bet stad emren ha goude [[proviñs c'hall]], bremañ er [[Frañs]]. Hiziv eo ur [[rannvroioù Bro-C'hall|rannvro]] (gwelet: [[Bourgogn (rannvro)|Rannvro Bourgogn]]).

==Kemmoù a-hed an istor==
[[Image:Bourgogne map.png|thumb|250px|right|Bourgogn e Bro-C'hall hiziv]]
[[Image:Blason fr Bourgogne.svg|thumb|100px|right|Ardamezioù Bourgogn]]
*rouantelezh [[Burgondia]], ur [[rouantelezh varbar]] savet gant ar [[Burgonded|Vurgonded]];
*[[Rouantelezh Bourgogn]], ur rouantelezh savet er {{VIvet kantved}}, diazezet war-dro [[Arle]], e [[Provañs]] a hiriv;
*[[Kontelezh Bourgogn]], deuet da vezañ [[Franche-Comté]] goude;
*[[Dugelezh Bourgogn]], un dugelezh lec'hiet war-dro [[Dijon]] hag a voe pouezus-tre e fin ar [[Krennamzer|Grennamzer]], hag a savas he duged a-enep da [[roue Bro-C'hall]].
*[[Bourgogn (rannvro)|Bourgogn]], ar rannvro eus [[Bro-C'hall]] hiziv.

== Istor ==
Dont a ra an anv '''Bourgogn''' eus pobl ar [[Burgonded|Vurgonded]] a grouas [[Burgondia]]. En amzer [[Karl Veur]] hag e ziskennidi e voe ur rouantelezh a Vourgogn, hag ur rouantelezh an [[Div Vourgogn]].

Er [[Krennamzer|Grennamzer]] eo ret disheñvelout [[kontelezh Bourgogn]] diouzh [[dugelezh Bourgogn]]. 
* [[kontelezh Bourgogn]] a oa douar a impalaeriezh, a zo aet d'ober [[Franche-Comté]],
*[[dugelezh Bourgogn]] a oa enni kontelezhioù [[Mâcon]], [[Chalon]], [[Sens]], [[Auxerre]], [[Tonnerre]], [[Nevers]], [[Autun]] a oa dindan [[Bro-C'hall]].

Neuze enta e oa duged Bourgogn dindan ar roue gall abalamour da zugelezh Bourgogn, da [[Artez]] ha da [[Flandrez]], ha dindan an [[Impalaer]] abalamour da [[kontelezh Bourgogn|gontelezh Bourgogn]], [[Gueldre]], kontelezh [[Hainaut]], [[Brabant]] hag un toullad douaroù all.

====Ragistor====
Eskern zo bet kavet e ''[[Solutré]]'' a ziskouez e oa poblet ar vro etre -18 000 ha -15 000. 

War-dro ar {{VIvet kantved}} a-raok ar C'hrist gant Kelted o deus lezet o roudoù (teñzor Vix). 

Eno e oa kreiz ar vro o stourm ouzh Romaned Kaezar, betek seziz [[Alesia]]. Romanekaet don e voe ar vro. Savet e voe ''Augustodunum'' (Autun hiziv), a zeuas da vout ur greizenn a sevenadur galian-roman. Adalek an {{eil kantved}} e voe kristenaet ar vro. Er {{Vvet kantved}} e voe rivinet gant ar Varbared. War-dro 450 e voe gwelet ar Vurgonded o tiazezañ hag o sevel o rouantelezh, [[Burgondia]].

Aloubet e voe ar vro gant ar [[Franked]] e 534, ur rouantelezh nevez-savet enni (561-687), ha staget goude ouzh [[Aostrazia]] ha [[Neustria]] gant [[Pippin Herstal]].

Gant [[feur-emglev Verdun]], e 843, e voe rannet [[Impalaeriezh ar C'hornôg]] entre tri mab [[Loeiz an Deol]], ha merket an harzoù etre Dugelezh Bourgogn, roet da [[Karl Voal]], ha Kontelezh Bourgogn, pe [[Franche-Comté]], e dalc'h Lotar, a chomo en [[Impalaeriezh Santel]] betek ar {{XVIIvet kantved}}. 

En 879 e teuas lodenn reter ar vro da vezañ kreiz Rouantelezh Bourgogn a en em lede e Provañs ha war lez dehou ar stêr [[Ron]]. Adalek an {{Xvet kantved}} e veze graet [[Rouantelezh Arle]] anezhi, hag en 1032 e tegouezhas etre daouarn an impalaer german [[Konrad II]].

== Politikerezh==
*Gwelout [[Politikerezh Bourgogn]]

== Douaroniezh ==
*Gwelout [[Douaroniezh Bourgogn]]

==Kehentiñ==
*Gwelout [[Trañsportoù e Bourgogn]]

== Armerzh ==

== Emdroadur ar boblañs==
*Gwelout [[Demografiezh Bourgogn]]
[[Image:Clocher abbaye cluny 2.JPG|thumb|right|300px|Kloc'hdi abati [[Abati Cluny|Cluny]]]]

== Sevenadur==
*Gwelout [[Sevenadur Bourgogn]]
*[[Cadole]]

== Skiantoù==
*Gwelout [[Listenn familhoù plantoù Bourgogn]]

== Liammoù diabarzh ==
*[[Bourgogne (Marne)|Bourgogne]] zo ivez ur gumun c'hall e departamant ar [[Marne]].
*[[Gwin Bourgogn]] a vez graet eus gwin ar vro.

== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} {{wikivoyage|fr:Bourgogne|Bourgogne}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20040125025159/http://www.musees-bourgogne.org/ Lec'hienn mirdioù Bourgogn]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/19980221023638/http://www.cr-bourgogne.fr/ Lec'hienn kuzul-rannvro Bourgogn]
* {{fr}} [http://www.bourgogne-tourisme.com Touristelezh Bourgogn]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20100323180517/http://www.vins-bourgogne.fr/ Gwinioù Bourgogn]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20060820020404/http://www.midoritech.com/bourgogne/ skrammoù-beilh bourgogn]
* {{fr}} [http://www.pldb.free.fr/ Fotoioù a c'heller ranniñ]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20220626082805/https://chvv.org/ Centre d'histoire de la vigne et du vin]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20140915013547/http://www.netbourgogne.com/ Netbourgogne]

[[Rummad:Bourgogn]]
[[Rummad:Proviñsoù kozh Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>t6rpmyi52pk19jt5u8syxhgdbhxzdce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Évreux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19874</id>
    <revision>
      <id>2197073</id>
      <parentid>2125275</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2692" sha1="3n7aldc04nvrp44ge4e4pckjd965qu2" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Frañs
| anv = Évreux
| skeudenn = Evreux Tour de l'Horloge 1.jpg
| alc'hwez = Ar befrez.
| ardamezioù = Blason ville fr Evreux (Eure).svg
| bro = {{Normandi}}
| rannvro = {{Normandi (rannvro)}}
| departamant = [[Eure (departamant)|Eure]] ([[prefeti]])
| arondisamant = [[Arondisamant Évreux|Évreux]] ([[pennlec'h]])
| kanton = [[Pennlec'h]] tri c'hanton :&lt;br /&gt;[[Kanton Évreux-1|Évreux-1]]&lt;br /&gt;[[Kanton Évreux-2|Évreux-2]]&lt;br /&gt;[[Kanton Évreux-3|Évreux-3]]
| etrekumuniezh = Communauté d'agglomération d'Évreux
| maer = Guy Lefrand ([[Ar Republikaned|LR]])
| amzer-gefridi = 2014-2026
| gorread = 26.45
| hedred = 1.1489
| ledred = 49.0187
| ubi = 58
| ubr = 146
}}
'''Évreux''' a zo ur gêr eus [[Normandi]] ha pennlec'h [[departamant gall]] an [[Eure (departamant)|Eure]].
==Douaroniezh==
War lez ar stêr [[Iton]] en em gav Évreux.

==Anv==
An anv koshañ anavezet eo ''Μεδιολάνιον'' (''Mediolánion'') e Douaroniezh [[Klaudios Ptolemaios|Ptolemaios]] war-dro 150 ha ''Mediolanum'' er {{IVe}} kantved gant [[Ammien Marcellin]], ''Itinéraire d'Antonin''.

Dont a ra an anv a-vremañ eus un anv all, hini pobl [[Galianed|c'halian]] ar c'hornad, an [[Eburovices]], ha roud zo eus an anv ''Ebrocas'' gant [[Richer de Reims]] e fin an {{Xvet}} kantved a droas da ''Ebroas'' en 1024 hag en 1034 (Fauroux 87), ''Ebroys'' en 1055 - 1066 (Fauroux 208)28.

=== Stummoù skrivet ===
==== Hen-impalaeriezh roman ====
* ''Mediolanion'' (Ptolemaios, II, 8, 9)
* ''Mediolanum Aulercorum'' (''It. Ant.'')
* ''Mediolanum Autercorum'', evit ''Aulercorum'' (''Taolenn Peutinger'')

==== Impalaeriezh Izel ha Krenn-amzer ====
* ''Mediolanum'' (Ammianus, XV, 11, 12)
* ''Civitas Ebroicorum'' (''Not. Gall.'')
* ''Ebrecum'' (''sened-iliz'' 541)
* ''Ebreogas'' (''sened-iliz'' 614)
* ''Ebrora Vico''?; ''Eorate Vico''?; ''Ebroceca''? (pezhioù moneiz)

=== Gerdarzh ===
Soñjet eo bet e-pad pell hag anvioù ''Mediolan-um'' e dalveze kement ha Kreiz ar blaenenn (''medio'' = kreiz; ''(p)len-um'' = plaenen)

Soñjet e vez bremañ hag e dalv kement ha Penn-lec'h sakr ar bobl (''medio-glan-um'')

''Aulerci'' = anv ar bobl.

''Ebroicum'', deuet eus pobl galian an ''[[Eburovices]]'', diwar ''eburo'', [[ivinenn]], e [[galianeg]].

== Monumantoù ha traoù heverk ==

== Tud ==

== Levrlennadur ==
* Nancy Gauthier : T''opographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. IX. Province ecclésiastique de Rouen (Lugdunensis Secunda).'' De Boccard. 1996

== Daveoù ha notennoù ==
{{Commonscat|Évreux}}{{Wikeriadur}}
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Evreux}}
[[Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Kumunioù Eure]]</text>
      <sha1>3n7aldc04nvrp44ge4e4pckjd965qu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thebai (Egipt)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21466</id>
    <revision>
      <id>2197060</id>
      <parentid>2131387</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14705" sha1="g91sf8wurs9r44eh80ort3wc020ifhm" xml:space="preserve">{{Pennad zo|Thebai}}{{Lec'hioù Henegipt|x=107|y=93|label='''''Teba'''''|desc=Coordonnées géographiques : 25°43’N , 32°39’E}}
'''Thebai''' (Θῆβαι, Thēbai) eo anv gresianek ur gêr a oa anvet Ouaset pe Niwt (Ar Gêr), e henegipteg. E brezhoneg e reer gant '''Tebez'''&lt;ref&gt;Roparz Hemon, ''Dictionnaire breton-français'', 1995, p. 780&lt;/ref&gt; pe '''Teba'''&lt;ref&gt;Termofis, pennad &quot;nyctère de la Thébaïde&quot;, troet gant &quot;nikter Teba&quot;&lt;/ref&gt; ivez. Bremañ e vez graet [[Louksor]] (arabeg: لأقصر) eus al lec'h-se.

E penn pevare [[Nom (Henegipt)|nom]] Egipt e oa Tebez. Kêr-benn rannvroel er penn-kentañ, e teuas Tebez da vezañ ur gêr bouezus en Henegipt adalek an [[XIvet tierniezh Henegipt|{{XIvet}} tierniezh]], rak tierniezh ar Montouhoteped hag an Antefed a oa a orin eus Tebez. Tebez a zo ivez kêr orin ar familh Taâ, hendadoù [[Kamose]] hag [[Ahmose]], a zieubas Egipt eus an [[Hiksos]]ed. Goude-se e teuas Tebez da vezañ kêr-benn Egipt e-pad an [[XVIIIvet tierniezh Henegipt|&lt;small&gt;XVIII&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;]] hag an [[XIXvet tierniezh Henegipt|{{XIXvet}} tierniezh]].

Doueed pennañ Tebez a oa [[Amon]], [[Mout]] ha [[C'honsou]].
== Anv ==
Meur a anv he doa bet ar gêr-se en [[Henamzer]], en o zouez Ouaset (''Wȝst'') a dalvez « Kêr ar [[bazh-roue|vazh-roue]] ». Dave a ra an anv-mañ d'an douee [[Ouseret]]. Anvet e oa bet Niout-Amon (''Niw.t-Jmn'') ivez, ar pezh a dalvez « Kêr Amon », Niout-Reset (''Niw.t-rs.t'') ha Iounou-Shemâ (''Iwnw-šmꜥ'').

Daou anv zo anvet e-pad ar marevezh ptolemaek : ''Thēbai'' (henc'hresianek ''Θῆβαι''), brezhonekaet e « Tebai », « Tebez » pe « Teba », ha ''Diós pólis megálê'' (''Διός πόλις μεγάλη''), anvet ''Diospolis Magna'' gant ar Romaned. Diasur eo orin an anv ''Thēbai'' : hervez [[Martin Bernal]]&lt;ref&gt;[[Martin Bernal]], 2006, [https://books.google.com/books?id=yFLm_M_OdK4C ''Black Athena. The Afroasiatic Roots of Classical Civilization'', Vol. ]{{III}}&lt;span&gt;: &lt;/span&gt;''The Linguistic Evidence'', Rutgers University Press, {{p.|504}} ; Martin Bernal, 2001, [https://www.scribd.com/doc/33299942/Black-Athena-Writes-Back-Martin-Bernal ''Black Athena Writes Back. Martin Bernal responds to his critics''], Duke University Press, {{p.|154}}.&lt;/ref&gt; e teufe war-eeun pe en un doare dieeun eus ur wrizienn henegiptek : ''ḏbȝt'' pe ''dbt'', a dalvez « boest, koufr ; charke ; palez ; templ ». Evit lakaat kemm etre Tebez Henegipt ha Tebez e Bro-C'hres, e veze lesanvet an hini gentañ « Tebez he c'hant dor » gant an Henc'hresianed (''Θῆβαι ἑκατόμπυλοι'' Thēbai hekatómpuloi), hag an eil « Tebez he seizh dor » (''Θῆβαι ἑπτάπυλοι'' ''Thēbai heptápuloi''). Goude aloubadeg Henegipt gant [[Aleksandr Veur]] e oa bet hevelebekaet [[Amon]] ouzh [[Zeus]], ha badezet e oa bet ''Diós pólis megálê'' (''Διός πόλις μεγάλη'', da lâret eo « Diospolis Veur », troet gant ar Romaned ''Diospolis Magna''. En arabeg e reer ''al-uqṣur'' anezhi hiziv (''الأقصر''), brezhonekaet e [[Louksor]].
{| width=&quot;320px&quot; style=&quot;margin: auto; margin-top:15px; border:1px solid #cd853f; text-align:center;&quot;
|- bgcolor=&quot;#ffdead&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;border-bottom:2px solid #cd853f;&quot;| [[Hieroglifoù Egipt]]
|-
! style=&quot;border-right:1px solid #aaa;&quot;| Ouaset&lt;ref&gt;Adolf Erman and Hermann Grapow: ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache.'' Akademie Verlag, Berlin 1971. p. 259.&lt;/ref&gt;
----
! style=&quot;border-right:1px solid #aaa;&quot;| Niout-Reset&lt;ref&gt;Erman/Grapow: ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache'', p. 211.&lt;/ref&gt;
----
! Iounou-Shemâ&lt;ref&gt;Erman/Grapow: ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache'', pp. 54 &amp; 479.&lt;/ref&gt;
----
|-
| style=&quot;border-right:1px solid #aaa;&quot;| &lt;hiero&gt;R19&lt;/hiero&gt;&lt;hiero&gt;R19-X1:O49&lt;/hiero&gt; || style=&quot;border-right:1px solid #aaa;| &amp;nbsp;&lt;hiero&gt;O49:X1*Z1-M24-X1&lt;/hiero&gt; || &lt;hiero&gt;O28-W24:O49-M26&lt;/hiero&gt;
|-
! style=&quot;border-right:1px solid #aaa;&quot;| (''Wȝst'') !! style=&quot;border-right:1px solid #aaa;&quot;| (''Niw.t-rs.t'') !! (''Iwnw-šmꜥ'')
|}

== Istor ==
=== Ragistor ===
Poblet eo kornad Tebez abaoe [[Henoadvezh krenn ar maen]] da nebeutañ. Furchadegoù er gwiskadoù douar degaset gant an dour diouzh ar menezioù, war glann kornôg an Nil, a-dal da Louksor, o deus dizouaret [[bili kempennet|bili benet]] dezho etre daou vilion ha 500000 vloaz&lt;ref&gt; Debono, 2006 p. 45.&lt;/ref&gt;. 

[[Daoudueg|Bili daouduek]] eus ar [[Henoadvezh koshañ ar maen|Paleoliteg izelañ]] ha eus ar [[Henoadvezh krenn ar maen|Paleoliteg krenn]] a brou e oa annezet [[Traoñienn ar Rouaned]]&lt;ref name=&quot;ÉgypteI-debono46&quot;&gt;Debono, 2006, p. 46-49.&lt;/ref&gt; en un doare kustum.
[[restr:Nucleus Egypte MHNT PRE 2004.0.99.jpg|thumb|krek maen begek eus traoñienn Tebez ([[Mirdi Toulouse]]).]]
=== An Henimpalaeriezh ===
Roud zo eus Tebez adalek 3200 a-raok J.-K. pe war-dro&lt;ref&gt;[http://www.ancient-wisdom.co.uk/egyptkarnak.htm Karnak (Thebes), Egypt]. Ancient-wisdom.co.uk. 2013-07-29.&lt;/ref&gt;. D'ar mare-se ne oa c'hoazh nemet ur c'hontouer koñvers bihan, hag e oa [[Menfis]] a dalveze da gêr-benn da Faraoned an [[Henimpalaeriezh]]. Daoust ma n'eus savadur ebet e Tebez a gement a vefe koshoc'h evit lodennoù templ Karnak (savet da vare ar [[Krennimpalaeriezh|Grennimpalaeriezh]] moarvat) e oa diskoachet e Karnak lodenn izelañ un delwenn eus [[Niouserrê]] savet da vare [[Vvet tierniezh Henegipt|pempvet tierniezh Henegipt]]. Un delwenn all, dediet gant ur roue eus {{XIIvet}} tierniezh Henegipt anvet Sesostris, a c'hallfe bezañ bet advenet hag adimplijet abalamour m'emañ stern Niouserrê war he gouriz. Dre ma'z eus seizh faraon eus an Henimpalaeriezh war roll [[Kambr an hendadoù]]&lt;ref&gt;[[Snefrou]], [[Sahourê]], [[Djedkarê Isesi]], [[Teti]], Pepi Iañ ha Mérenrê Iañ&lt;/ref&gt;, e oa marteze un templ d'an nebeutañ e tolead Tebez hag a oa bet savet en Henimpalaeriezh.

=== I{{Añ}} marevezh etre ===
E diwezh an trede milved a-raok hon oadvezh, ul lignez rouanez nevez (an [[IXvet tierniezh Henegipt|&lt;small&gt;IX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;]] hag an [[Xvet tierniezh Henegipt|{{Xvet}} tierniezh]]) a rene war [[Goueled Egipt]] ha norzh [[Gorre Egipt]] diouzh o c'hêr-benn, [[Herakleopolis Magna]]. Ul lignez all, an [[XIvet tierniezh Henegipt|XIvet tierniezh]], a rene diouzh Tebez war peurrest Gorre Egipt. Evit doare e oant diskennidi da briñs Tebez, [[Antef an Henañ]]. Antef Iañ, e vab-bihan moarvat, a oa ar c'hentañ eus an tiegezh da gemer an titl a faraon pa oa bev. Ne'z ae ket e c'halloud pell en tu all da dolead Tebez avat.
=== Ar Grennimpalaeriezh ===
Montouhotep II (ar pezh a dalvez &quot;plijet eo Montou&quot;), eus [[XIvet tierniezh Henegipt]], a gannas rouaned Herakleopolis hag a unvanas Henegipt ur wezh ouzhpenn dindan ar memes rieg, ar pezh a verk deroù ar prantad anvet ar Grennimpalaeriezh. Da-c'houde e viras Montouhotep II hag e ziskennidi o c'hêr-benn e Tebez. Montouhotep a renas e-pad bloaz hag hanter-kant ha sevel ar c'hentañ templ kañv e [[Deir el-Bahari]]. Hemañ a awenas [[Templ kañv Hatchepsout|Templ ar milionoù a vloavezhioù]] savet e-kichen gant [[Hatchepsout]], rouanez eus an XVIIIvet tierniezh. E vab Montouhotep III a lakaas ivez sevel ur bez diechu e Deir el-Bahari. Nebeut amzer goude-se, marv Montouhotep IV a verkas fin an XIvet tierniezh.

Da vare an XIIvet tierniezh, Amenemhat Iañ a gasas e gêr-benn pelloc'h en norzh, e [[Licht|Ititaouy]]. Kenderc'hel a rae Tebez da vleuniañ e-giz kreizenn relijiel rak Amon, doue ar vro, a zeue da vezañ pouezusoc'h-pouezusañ en holl Henegipt. Koshañ dilerc'hioù un templ gouestlet da Amon a oa savet da vare [[Sesostris Iañ]]. Rouaned an [[XIIvet tierniezh Henegipt|&lt;small&gt;XII&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;]] hag an [[XIIIvet tierniezh Henegipt|XIIIvet tierniezh]] o deus taolet pled a-walc'h ouzh an templ-se, met ivez ouzh temploù ar c'hêrioù tro-war-dro [[Nom (Henegipt)|nom]] Tebez. Kalz rouaned o deus lezet o merkoù en templ, o sevel delwennoù dreist-holl.

Da vare ar Grennimpalaeriezh dija e oa deuet Tebez da vezañ ur gêr bras-kenañ. Ar furchadegoù en-dro da dempl [[Karnak]] a ziskouez e oa savet e stumm ur gael. Ur c'hilometr hirder a oa dezhi ha kant devezh arat gorread. Kavet ez eus bet dilerc'hioù daou balez ivez&lt;ref&gt;Barry J. Kemp, ''Ancient Egypt, Anatomy of a Civilization'', Second Edition, New York 2006, ISBN 9780415235501, p. 225-229.&lt;/ref&gt;.
=== Eil prantad etre ===

Adalek fin an [[XIIvet tierniezh Henegipt|{{XIIvet}} tierniezh]], ur strollad Kananeaned a grog d'ober e annez e reter [[delta an Nil]]. Kemer a reont ar galloud e reter Goueled Egipt, e [[Avaris]], hag e savont ar [[XVvet tierniezh Henegipt|{{XVvet}} tierniezh]] anvet Hiksos (eus ''Heqa-khasout'', « renerien eus broioù estren », evel ma rae Henegiptiz eus o renerien). Da c'houde e astennjont o galloud war peurrest Goueled Egipt. Pa oa kemeret Menfis gant an Hiksosed, da vare ren [[Merneferrê Aÿ]] pe un tamm goude (war-dro 1 700 a-raok J.-K.), e tec'has rouaned an [[XIIIvet tierniezh Henegipt|XIIIvet tierniezh ]] da Debez a zeuas neuze da vezañ ar gêr-benn adarre&lt;ref name=&quot;bentor&quot;&gt;Daphna Ben Tor, « Sequences and chronology of Second Intermediate Period royal-name scarabs, based on excavated series from Egypt and the Levant », e-barzh ''The Second Intermediate Period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects'', embannet gant Marcel Maree, Orientalia Lovaniensia Analecta, 192, 2010, p. 91.&lt;/ref&gt;.

Priñsed Tebez (anavet hiziv evel ar [[XVIvet tierniezh Henegipt|XVIvet tierniezh]]) a zalc'he mat ar vro tro-war-dro e-keit ha ma tiskenne an Hiksosed eus an Delta etrezek ar su betek kreiz Egipt. Heuliet e oa bet an amzer-se gant ur prantad peoc'h. Mont a rae an Hiksosed en tu all da Debez da genwerzhañ gant an Nubianed, ha tud Tebez a gase o zropelloù en Delta hep enebiezh. Adalek amzer [[Seqenenrê Tâa]] avat e tigor ar stourm adarre ha tud Tebez, dindan ren Seqenenrê Tâa hag e ziskennidi [[Ouadjkheperrê Kames]] hag Ahmôsis Iañ, a zeuas a-benn da aloubiñ ar vro a-bezh ha da adunvaniñ anezhi.

=== An Nevezimpalaeriezh ===
[[restr:Malkata from the air.jpg|thumb|left|Gwel diwar an oabl eus palez Amenhotep III e [[Malqata]] war ribl kornôg Tebez.]]

Kreskiñ a reas Tebez forzh pegement e-doug an [[Rouantelezh nevez Henegipt|Nevezimpalaeriezh]], rak eno e oa templ doue an tierniezh, [[Amon|Amon-Ra]]. Dont a reas ar gêr da vezañ « [[Heliopolis]] ar c'hreisteiz », gouestlet da azeulerezh doue an tierniezh, staget-strizh ouzh an ideologiezh roueel. Dont a ra ivez ar vro da vezañ sez [[bered-veur]] ar rouaned, ha savet e oa e [[traoñienn ar rouaned|menezioù Tebez]] degadoù a [[bez-kev|vezioù-kev]] evit ar faraoned.

War glann ar reter emañ tiez ar re vev, en daou du d'an hentoù prosesion a gas eus mogerioù [[Karnak]] da [[Templ Amon (Louksor)|dempl Louksor]], hentoù heuliet gant bigi sakr [[Amon]], [[Mout]] ha [[C'honsou]] e-pad [[Gouel Opet]]. War ribl ar c'hornôg, glann ar re varv, emañ bezioù ar ar faraoned, hag an temploù kañv, o « c'h/kestell ar milionoù a vloavezhioù », a veze gweladennet bep bloaz gant an doue [[Amon]], e-pad &quot;[[Gouel kaer an draoñienn]]&quot;. Klotañ a ra an ideologiezh roueel hag azeulerezh Amon-Ra evit doare, e-pad an [[XVIIIvet tierniezh Henegipt|XVIIIvet tierniezh]], an eil oc'h harpañ egile&lt;ref&gt;Da skouer er skeudennoù [[teogamiezh]] e templ [[Hatchepsout]] e [[Deir el-Bahari]] p e-barzh hini Amenhotep III  [[Templ Amon (Louksor)|Louksor]].&lt;/ref&gt;. Adalek an [[XIXvet tierniezh Henegipt|XIXvet tierniezh]] avat e santer un digempouez etre galloud ar faraoned hag hini kloer Amon-Ra. Kreskiñ a ra an digempouez-se  da vare an dinastiezh kentañ hag e tisoc'h e fin an Impalaeriezh nevez gant disrann ar vro etre Ramsès XI, na zeu a-benn da zelc'her e aotrouniezh nemet e norzh ar vro, ha beleg meur Amon, [[Herihor]], a ren war ar su diouzh Tebez.

=== Betek an Impalaeriezh roman ===
Adalek an [[XXIVe tierniezh Henegipt|XXIvet tierniezh]] ha disrann ar vro e kollas Tebez e roll a gêr-benn. Dilezet e oa bered-veur Tebez ha faraon ebet ken ne voe douaret eno.

E-doug ar [[XXVvet tierniezh Henegipt|XXVvet tierniezh]] (hini faraoned [[Nubia]]) e krogas ar gêr da gaout pouez adarre. Gevellet e oa azeulerezh [[Amon|Amon-Ra]] gant hini [[Amon]] [[Napata]], doue tierniezh ar « faraoned du ». [[Taharqa]] a stagas gant ur programm savadurioù bras, din eus ur gêr-benn, hag e tiorroas ahel ar santualoù o sevel kioskoù bras. Drastet e voe Tebez gant an [[Assiria]]ned a gasas gante da [[Ninive]] an teñzorioù berniet abaoe keit all gant ar faraoned hag a laeras delwennoù an doueed er santualoù zoken, o elfenn bouezusañ ma oa sañset an doueed da vezañ. E -663, ar roue [[Assurbanipal]] a zistrujas ar gêr penn-da-benn hag a reas sklaved eus hec'h annezidi.

Biskoazh ne zeuas ar gêr e-barzh, daoust da [[Alexandr Veur]] ha goude d'ar Ptolemaiosed d'ober war he zro. E-pad ren Ptolemaios IV ha Ptolemaios V, Tebez a zeuas da vezañ kreizenn an [[Emsavadeg vras Tebez|emsavadegoù]] a zisparti an [[Tebaid (Egipt)|Tebaid]] diouzh an [[Tierniezh ar Btolemeed|Impalaeriezh al Lagided]].

Da vare ar Romaned erfin e oa dilezet an temploù tamm-ha-tamm. Staliet e voe ur gwarnizon e [[Louksor]] ha dont a reas an templ da vezañ ur c'hreñvlec'h zoken da vare an [[Tetrarc'hiezh|Detrarc'hiezh]]. Meur a iliz a oa staliet eno ivez pa zeuas an Impalaeriezh roman da vezañ kristen ha, pa zegouezhas ar vuzulmaned, e oa savet ur voskeenn eno, kement ha ken bihan ma'z eo [[Templ Amon (Louksor)|templ Louksor]] unan eus koshañ lec'hioù azeulerezh ha pediñ er bed, daoust ma ne azeuler ket ar memes doueoù ken.

== Lec'hiennoù arkeologel pennañ Tebez hag an tro-war-droioù ==
* [[Karnak]] : Temploù [[Amon-Re]], [[Mout]], [[C'honsou]], [[Montou]], [[Ptah]] ;
* [[Templ Louksor]] : Temple Amon-Min ;
* [[Traonienn ar rouaned]] ;
* [[Traonienn ar Rouanezed]] ;
* [[Deir el-Bahari]] ;
* [[Set Ma'at her imenty Ouaset]] ;
* [[Gournah]] ;
* [[Ramesseum]] ;
* [[Medinet Habou]]

== Levrlennadur ==
* [[John R. Baines]] ha [[Jaromír Málek]], ''Atlas of Ancient Egypt'', [[Oxford University Press]], 1980, pp.84 - 105 ;
* [[Hermann Kees]], ''Ägypten, Eine kleine Landeskunde'', Akademie Verlag Berlin, 1977, pp. 142 - 163.
* [[Pascal Vernus]] et [[Jean Yoyotte]], ''Dictionnaire des Pharaons''
* [[Jean Robin (skrivagner)|Jean Robin]], ''Thèbes, Temples et Dieux du Nil'', Robert Laffont, 1987, ISBN 978-2221504291.
* Fernand Debono, ''Le temps des pyramides, De la Préhistoire aux Hyksôs (1560 av. J.-C.)'', levrenn gentañ, [[Éditions Gallimard|Gallimard]], 2006, ISBN. 978-2-07-011863-2

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}


{{Henegipt}}
[[Rummad:Kêrioù Henegipt]]
[[Rummad:Glad bedel en Egipt]]</text>
      <sha1>g91sf8wurs9r44eh80ort3wc020ifhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gênes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22611</id>
    <revision>
      <id>2197027</id>
      <parentid>1945042</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="1udmju3lam5soyxftjfyibhlsmpkvrd" xml:space="preserve">[[File:Blason ville fr Gênes-Empire.svg|upright=0.5|thumb|left|Skoed kêr [[Genova]] en amzer an impalaeriezh c'hall]]

Departamant '''Gênes''' a oa un [[departamant gall]] e gwalarn [[Italia]], da vare an diktatour [[Napoleone Buonaparte]]. [[Genova]] e oa ar pennlec'h. 

==An anv==
Dont a ra an anv eus anv gallek ar gêr italian a zo [[Genova]] hec'h anv. 

==Istor==
Krouet e voe departamant Gênes e [[1805]] pa voe staget [[Republik Genova]], anvet neuze [[Republik Ligur]] (''Repubblica Ligure'', en italianeg ), ouzh Bro-C'hall. Un darn eus [[departamant Marengo]], krouet e 1801, a voe staget, ouzhpenn da se, ouzh an departamant nevez.

Eus ar [[Republik Ligur]] e teue kêrioù [[Genova]] ha [[Novi Ligure]]; eus departamant Marengo e teue kêrioù [[Bobbio]], [[Tortona]] ha [[Voghera]], hag o zrowardroioù.

==Arondisamantoù==
Rannet e oa an departamant en arondisamantoù (''circondari'', en italianeg), hervez ar c'hiz c'hall, . Pemp a oa anezho : ''Gênes'' (Genova), [[Bobbio]], [[Novi Ligure]], [[Tortona]] ha [[Voghera]]. Ha pep hini anezho a oa rannet etre kantonioù :

*''Circondario Genova'', kantonioù [[Genova]], [[Voltri]], [[Sestri Ponente]], [[Rivarolo (quartiere di Genova)|Rivarolo]], [[San Quirico (quartiere di Genova)|San Quirico]], [[Staglieno (quartiere di Genova)|Staglieno]], [[Nervi (quartiere di Genova)|Nervi]], [[Recco]], [[Torriglia]];
*''Circondario Novi'', kantonioù [[Novi Ligure|Novi]], [[Serravalle Scrivia|Serravalle]], [[Gavi]], [[Ovada]], [[Ronco Scrivia|Ronco]], [[Savignone]], [[Rocchetta Ligure|Rocchetta]];
*''Circondario Bobbio'', kantonioù [[Bobbio]], [[Ottone (Italia)|Ottone]], [[Varzi]], [[Zavattarello]];
*''Circondario Tortona'', kantonioù [[Tortona]], [[Castelnuovo Scrivia]], [[Villalvernia]], [[Volpedo]], [[San Sebastiano Curone|San Sebastiano]];
*''Circondario Voghera'', kantonioù [[Voghera]], [[Sale (Italia)|Sale]], [[Silvano Pietra|Silvano]], [[Codevilla]], [[Casteggio]], Argine, [[Broni]], [[Stradella]], [[Soriasco]].

==Diskar==
Diskaret e voe an departamant, evel departamantoù gall all Italia, war-lerc'h faezhidigezh [[Napoléon Bonaparte]] e [[1814]]. 
Klasket e voe adsevel ar [[Republik Ligur]], met e [[Kendalc'h Vienna]] e voe roet douaroù [[Republik Genova]] da [[Rouantelezh Sardigna]].

Rannet eo douaroù ''departamant Gênes'' hiziv an deiz etre peder froviñs [[Proviñs Genova|Genova]], [[Proviñs Piacenza|Piacenza]], [[Proviñs Alessandria|Alessandria]] ha [[Proviñs Pavia|Pavia]], ha peder rannvro [[Liguria]], [[Piemonte]], [[Lombardia]] hag [[Emilia-Romagna]]


[[Rummad:Departamantoù gall en Italia]]</text>
      <sha1>1udmju3lam5soyxftjfyibhlsmpkvrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porched:Istor/Porchedoù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23225</id>
    <revision>
      <id>2197050</id>
      <parentid>1876516</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="2k1w2lfz76hzk3801bgivua6v9864yu" xml:space="preserve">{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.3em; background-color: transparent;&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|{{Click|image=Pyramide Kheops.JPG|link=Porched:Egiptopedia|width=70px|height=50px}}
|{{Click|image=2006 01 21 Athènes Parthénon.JPG|link=Porched:Bedoù henc'hresian hag henroman|width=70px|height=50px}}
|{{Click|image=War flag of the Imperial Japanese Army.svg|width=70px|height=50px}}
|-
|'''[[Porched:Egiptopedia|Egipt an Henamzer]]'''
|'''[[Porched:Bedoù henc'hresian hag henroman|Gres ha Roma an Henamzer]]'''
|'''[[Porched:Impalaeriezh Japan|Impalaeriezh Japan]]'''
|}&lt;noinclude&gt;[[Rummad:Porched Istor]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2k1w2lfz76hzk3801bgivua6v9864yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rouantelezh nevez Henegipt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23501</id>
    <revision>
      <id>2197054</id>
      <parentid>2068634</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27239" sha1="sii0a36phozhf1t5yq0ckdq6pvky3fw" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Listennad tierniezhioù Henegipt}}

Ar '''rouantelezh nevez''' pe '''nevezimpalaeriezh''' a zo ar prantad en istor [[Henegipt]] a ya eus ar [[XVIvet kantved kent JK|{{XVIvet}} kantved]] betek an [[XIvet kantved kent JK|{{XIvet}} kantved kent J.-K.]] (1570-1070 kent J.-K. mui-pe-vui). Teir zierniezh o deus renet e-pad ar prantad-se : an [[XVIIIvet tierniezh Henegipt|{{XVIIIvet}}]], an [[XIXvet tierniezh Henegipt|{{XIXvet}}]] hag an [[XXvet tierniezh Henegipt|{{XXvet}}]]. 

== Istor ==
E pad ar Rouantelezh nevez e tizh Henegipt he ment vrasañ : gounit a ra tachenn etrezek ar C'hreisteiz, oc'h aloubiñ tammoù bras eus [[Nubia]], hag etrezek ar Reter. Brezel taer a voe etre Egipt hag an [[Hittited]] evit bezañ mestr war ar [[Reter-Nesañ]].

Ul lodenn vat eus ar [[faraon]]ed brudetañ a zo eus an [[XVIIIvet tierniezh Henegipt|{{XVIIIvet}} tierniezh]]: [[Hatchepsout]], [[Thoutmose III]], [[Amenhotep III]], [[Ac'henaton]] ha [[Toutanc'hamon]] da skouer. Met ar faraon brudetañ a zo ezel eus an [[XIXvet tierniezh Henegipt|{{XIXvet}} tierniezh]]: [[Ramses II]]. Faraon pennañ an [[XXvet tierniezh Henegipt|{{XXvet}} tierniezh]] e voe [[Ramses III]].


=== Deroù an nevezimpalaeriezh ===

Kregiñ a ra ar prantad gant diwezh ren an [[Hiksosed]] a oa mestr war [[Egipt Izel]]. War-dro 1570 kent J.-K., ar roue Hiksos ne oa mestr ken war lodenn norzh Henegipt en-dro d'e gêrbenn Avaris.
Skarzhet e oa an Hiksosed eus Egipt gant emsavadegoù priñsed Tebez. Da gentañ e oant bet argaset etrezek an hanternoz gant Kamosis a gemeras digante tachennoù kreiz [[Henegipt]]. Klask a reas roue an Hiksosed kevrediñ gant rouaned [[nubia]]n Kerma met en aner rak serret e oa bet e gannad war hent an [[oaziz]]où

[[Ahmose]], eus Tebez, a gemeras kêr [[Menfis]] e-doug un eil tagadenn hag a gasas e arme dirak Avaris a voe kemeret gantañ. Goude tri bloavezh seziz e oa kemeret lec'h kreñv diwezhañ an Hiksosed (Sharouhen, e su [[Palestinia]]) gant Egiptiz. Fin a oa d'an Hiksosed ha perc'henn e oa ar [[faraon]] nevez war an tachennoù a oa bet mestr ar vro warne gwechall.

Hervez an [[Egiptologouriezh|Egiptologourien]] e teraou an nevezimpalaeriezh pa oa skarzhet an Hiksosed er-maez Henegipt ha pa oa adunvanet [[Egipt Uhel]] hag [[Egipt Izel]] gant Ahmose. 


E deroù an nevezimpalaeriezh e kreskas kalz an impalaeriezh (Etrezek [[Azia-Vihanañ]] ha [[Nubia]] peurgetket) hag e kasas harzoù [[Henegipt]] eus kalon ar Soudan a vremañ (e-tal Abou Hamed, e norzh ar pempvet lamm-dour) beket ur vro anvet Nac'harina (E-kichen an [[Eufratez]], e biz ar vro).
Evel se e oa deuet Henegipt da vezañ unan eus broioù galloudusañ an Henamzer. Koulskoude an tachennoù en tu all da draoñienn an [[Nil]] ne oant ket kontrolet mat (priñselezhioù [[Palestinia]] peurgetket a chome dindan galloud poblañsoù ar vro, daoust dezhe bezañ eveshaet gant pep a guzulier egiptat). Kalz testenioù a ziskouez e felle da Egiptiz bezañ mestr war ar bed « betek e vevennoù », chom a reas un utopia, dreist-holl pa ouzer ne oant ket bet gouest biskoazh da lakaat ar peoc'h da ren e norzh hag e kreiz [[Siria]] ma kevezas da gentañ gant tierned rouantelezh [[Mitanni]] ha goude se gant an [[Hittited]].

=== Hatchepsout ha Thoutmose III ===

Pa varvas Thoutmose II ez eo mab ur pried a eil renk, [[Thoutmose III]], a resevas ar gurunenn. 
Abalamour d'e yaouankiz e oa fiziet ar rejañs en e voereb, a oa ivez e lezvamm, Hatchepsout, merc'h [[Thoutmose Iañ|Thoutmose I{{añ}}]] ha gwreg [[Thoutmose II]].


Ur roll a-bouez he doa bet Hatchepsout war an dachenn bolitikel. Ren a reas e lec'h Thoutmose III e-pad 20 vloaz. Sevel a reas kalz [[obeliskenn]]où e templ Karnak hag un templ kañv dispar war glann gornôg Tebez, el lec'h anvet Deir el-Bahari hiziv. En templ-se e c'haller gwelet skeudennoù teogamiezh, ma vez danevellet ganedigezh doueel ar faraon.

&lt;!--L'histoire retiendra une Hatchepsout pacifique et un Thoutmôsis III belliqueux et parfois même un peu trop énergique : au cours d'une chasse de cent vingt éléphants dans une plaine de l'Oronte, le roi avait fait une démonstration personnelle de son audace, mais un officier avait dut intervenir pour le tirer d'une situation périlleuse.--&gt;

Pa gemeras Thoutmose ar galloud e renas ur politikerezh aloubadegoù ken e voe graet « [[Napoleon]] Egipt » anezhañ gant James Henry Breasted. 
E-doug e ren e oa erru an nevezimpalaeriezh en he barr. Mestrez e oa Henegipt war Kouch, Siria ha Palestinia. Truajoù ar broioù aloubet anvet - inou (« ar pezh a zegaser ») ha bakou ( « frouezhioù al labour ») - a roas an tu da gas da benn un niver a savadurioù en enor da Amon ha d'ar faraon a wareze.

=== Ar brezelioù e Siria hag e Palestinia ===

[[Thoutmose Iañ|Thoutmose I{{añ}}]] en doa aloubet su [[Palestinia]] dija. [[Thoutmose III]] hag [[Hatchepsout]] a redias [[Mitanni|roue Mitanni]] da asantiñ da vestroni Henegipt war Siria. E-pad ren Hatchepsout, priñs [[Kadesh]] a reas e vad eus he spered peoc'haus evit bodañ enebourien d'ar galloud egiptat. Ouzhpenn e oa gwashoc'h-gwashañ ar bec'h a a save gant amezeien Egipt, diwar-benn ar c'hoñvers dreist-holl. Pa varvas ar vaouez faraon e kasas Thoutmose III e armeoù betek [[Gaza]]. Goude seizh miz seziz e kodianas kêr Megiddo, ha d'he heul kalz priñselezhioù a sujas da Egipt (da skouer, roue Assour, enebour ar Mitanni, a skoulmas darempredoù gant ar faraon). E-pad an ugent vloaz war-lerc'h e renas ar faraon ergerzhadegoù dezhe da bal diazezañ beli henegipt war kreiz Siria. Da respont buan betek-gouzout en em savfe kadesh e oa savet daou gwarnizon e genoù an Oronte, e Gaza ha marteze e [[Damas]] ivez.

=== An ergerzhadennoù er su ===

Kerkent ha ma oa skarzhet an Hiksosed e klaskas Egiptiz adperc'hennañ tachennoù ar su. E tolead Elefantina hag e [[Nubia|Nubia Izel]] peurgetket e lec'h ma oa bet savet emglevioù etre tierned un nebeud kêrioù ha roue Kerma. Thoutmose kentañ, evel Ahmose en e raok, a dagas ar rouantelezh nubian. Lakaet e oa seziz war ar gêrbenn, Kerma, ha distrujet e oa ar rouantelezh enebour war-dro 1500 kent J.-K.

&lt;!--Pour continuer à contrôler ces territoires, la région fut mise sous contrôle d'un vice-roi égyptien nommé fils royal de Koush et dont le pouvoir s'étendait jusqu'à proximité d'El Kab, dans la région du désert oriental. Tout comme ceux des princes d'Asie du Nord, les fils des princes nubiens furent emmenés à la cour égyptienne, et élevés parmi les jeunes princes égyptiens afin de préserver leur loyauté future. Le tribut reçu du Sud était administré par le temple d'Amon à Thèbes.

On introduisit le culte du roi et de ses ancêtres dans les régions du Sud en édifiant de nouveaux temples au sud de Kerma (notamment à Saïs, Soleb et Napata). On voua ainsi des cultes à Amon, Ptah et Horus. Pour protéger les massives arrivées d'or nubiens, si précieuses aux yeux de l'Égypte qui en avait besoin pour consolider son prestige, des forteresses furent édifiées à la sortie du Ouadi Allaqi.

Avec les tributs du Nord ajoutés à ceux du Sud, déposés au trésor royal de Thèbes, l'influence économique de l'Égypte était devenue incontestable. Avec la fin du monopole maritime Minoen en Crète (sûrement du à l'irruption d'un volcan sur l'île de Santorin), et la prise de pouvoir par Mycènes, l'Égypte eut l'occasion de pratiquer plus amplement des échanges commerciaux avec les autres royaumes.

Les produits égyptiens (dont l'or était très apprécié des royaumes étrangers) n'eurent pas de mal à se répandre dans toute l'Égée. Mais l'Égypte importait aussi beaucoup de produits finis, ainsi que de matières premières et de la main d'œuvre : des artisans syriens, d'Asie Mineure et de Crète venait travailler sur les chantiers navals royaux du port de Memphis.

Le fer provenait du Liban, près de Koumidou et les turquoises, des mines de Sérabit el-Khadim, dans le Sinaï. Cette ouverture sur le monde méditerranéen modifia profondément les modes et les goûts. L'ascendant des conseillers étranger auprès du roi ne cessa de croître et de nombreux mots d'origine sémite furent introduits dans la langue égyptienne.--&gt;

=== Amenhotep II et Thoutmose IV ===

[[Amenhotep II]], mab [[Thoutmose III]], a gendalc'has ar brezelioù e [[Siria]] ha [[Thoutmose IV]], e vab-bihan, a gendalc'has gant harp an arme. Roue [[Mitanni]] a zouje distro an [[Hittited]] a glaskas startaat e liammoù gant Henegipt hag e lezas Thoutmose IV lakaat un den dezhañ war dron bro Nouc'hase, e su Alleppo.

&lt;!-- Amenhotep III n'eut qu'à poursuivre la politique militaire déjà bien installée en Syrie et n'eut à faire que quelques campagnes en Nubie. Il se maria avec une fille d'officier influent dans la cour de la région d'Achmim. À dix huit ans, il eut une épouse secondaire, Giloukhépa, fille d'un souverain du Mitanni, avec en dot, d'importants territoires syro-palestiniens. D'autres mariages politiques eurent ainsi lieu, notamment avec les filles des rois de Babylone, d'Assour et d'Arzawa en Anatolie.

Les campagnes militaires finies, le roi put se consacrer à son pays, et prit de grandes décisions lors de sa fête-Sed (cérémonie royale en l'honneur des trente ans de règne du souverain). D'abord, il construisit un immense ensemble palatial à Malqata, sur la rive gauche du Nil, qui disposait de son propre port. Il était alors vénéré quotidiennement à la cour comme l'incarnation du soleil. Amenhotep fils de Hapou, érigea pour le roi un imposant temple funéraire.--&gt;

D'ar c'houlz-se an hini e tiwan azeulerezh [[Aton]], a vez roet e anv da gant an heol da gustum. Hervez ar gredenn-se, ar roue hag an doue a vesk e-pad an noz evit ma anadfe ar faraon da vintin dindan enkorfadur stumm doueel un den. Kevezañ a rae Aton gant [[Amon]]. Evel ma keveze al lez gant levezon beleien Amon e oa degemeret mat an azeulerezh nevez-se ganto hag evel se e tiwanas ur rendael etrezi hag an tiegezhioù egiptat bras.

=== Ac'henaton ===
[[Amenhotep IV]], mab [[Amenhotep III]] ha Tiyi, a euredas gant [[Nefertiti]], a orin estren moarvat. Abaoe e yaouankiz moarvat en doa klevet ar rendaeloù diwar-benn azeulerezh ar [[faraon]] hag hini an doue [[Amon]]. Gallout a reer soñjal en doa divizet abaoe pell e vefe kemeret lec'h azeulerezh Amon gant hini an doue heol [[Aton]]. Ar pezh a reas 6 vloaz goude e gurunidigezh. Lemel a reas azeulezh Amon diouzh Karnak, met, e-lec'h distrujañ an templ, e ouestlas anezhañ d'e zoue. E vaouez [[Nefertiti]], hag he merc'h, Meritaton, a gemeras ar garg a oa gant gwragez an doue Amon kent. Tamm-ha-tamm e oa tennet anv Amon e lec'hioù azeulerezh Egipt, hag e oa roet madoù Amon da Aton.

Adalek bloavezh V ren Amenhotep IV/Ac'henaton e tiannezas ar rouanez-vamm hag holl al lez e palez Tell el-Amarna, e kreiz Egipt. Ac'hetaton (« Dremmwel Aton ») a oa anv ar gêr-se, savet evit bezañ ar gêrbenn nevez. Kemer a reas un anv nevez : [[Ac'henaton]], pa cheñchas kêrbenn. Kreizennañ a reas kehelerezh an heol er palez roueel gant templ palez Aton hag un templ kañv, ha savet e oa e vez pell diouzh re tud e karg al lez, e gouelec'h ar reter, a-ratozh-kaer. Alies e oa diskouezet ar faraon dindan stumm delwennoù savet hervez ur c'hiz nevez, diwanet e-doug ren ar faraon nevez. Abalamour da se o dez an dud kizellet un neuz iskis ha n'eo ket abalamour d'o doare dezhe o-unan.


&lt;!-- En architecture comme en sculpture on note de profondes modifications, notamment au niveau de la coupe des blocs de pierres (probablement des nouveaux modules utilisés pour tailler la pierre). Des expressions populaires font leurs apparitions dans des documents officiels, on parle alors de néo-égyptien. Des représentations du pharaon et de sa famille remplacèrent aussi les représentations des dieux locaux dans tout le pays.

Ce radicalisme s'adoucit vers {{XIIvet}} bloavezh e ren, rak dleet e oa da Ac'henaton talañ adarre ouzh an Hittited a oa o klask astenn o levezon war gêr Qadesh. Cette menace n'était pas prise à la légère par les Égyptiens comme le prouve les différentes correspondances en écriture cunéiforme retrouvées à ce propos, et les différentes mises en garde données à l'Égypte par le roi de Byblos contre le souverain de Qadesh. Pour pallier ce problème e kasas ar faraon soudarded nubian e Palestinia da wareziñ ar melestradur egiptat, mais il finit par régler la situation par un mariage diplomatique en épousant une fille du roi kassite de [[Babilon]].--&gt;

Lakaat a reer e oa Kiya, ur rouanez taolennet war monumantoù ar grez-se, ur verc'h da roue ar [[Mitanni]]. Goude he marv hag hini Nefertiti ez eo moarvat Meritaton, merc'h Ac'henaton, he dije kemeret lec'h gwreg kentañ ar roue.

Mervel a eure Ac'henaton dishêr. Torret e oa buan e adreizhadennoù hag Amon a gemeras e lec'h en-dro e Karnak. Distreiñ a reas ar gouarnamant hag al lez da [[Menfis|Venfis]]. ha bez warlec'hiad Ac'henaton a oa savet e Tebez evel kustum.

Intañvez Anc'hkeperoure (pe Semenc'hkare) a c'houlennas digant ar roue hittit, goude marv he fried, ur priñs da bried. Goude bezañ gwiriet ar goulenn meur a wezh e oa kaset ur priñs gant ar roue met muntret e voe hemañ war harzoù Egipt, ar pezh a roas d'an [[Hittited]] un abeg mat evit aloubiñ norzh Siria.

Dindan Levezon [[Aï]], Anc'hesenpaamon, unan eus merc'hed Ac'henaton ha Nefertiti, a euredas [[Toutanc'hamon]] yaouank. Berr e voe ren ar faraon-se, koulskoude ez eo unan eus ar re ar muiañ anavezet en istor [[Henegipt]] abalamour ma oa bet dizoloet e vez difreuz en {{XXvet}} kantved. Pa varvas ez eo Aï gozh a bignas war an tron met mervel a reas nebeut amzer goude.

=== Ramses hag e warlerc'hidi ===
[[Restr:Mummy mask of Khonsu.jpg|thumb|right|Maskl [[balzamegenn]] C'honsou, mab Sennedjem, kavet e bez Sennedjem e Deir el-Medinah. Nevezimpalaeriezh, [[XIXvet tierniezh Henegipt|{{XIXvet}} tierniezh]], deroù ren [[Ramses II]], 1304-1237 kent J.-K.]]

[[Horemheb]], penn an arme e [[Menfis]], a gemeras ar galloud goude ren berr [[Aï]], ha lakaat a reas kadarnaat e wir da gemer ar galloud gant un oracle eus [[Amon]] e Tebez. Ramses, e eiler en arme a oa lakaet da hêr dezhañ, hag adalek e ren e krogas eil hanterenn an Nevezimpalaeriezh, anvet ivez prantad ar Ramsesed ({{XIXvet}} ha {{XXvet}} tierniezh).

Horemheb, ha war e lerc'h [[Ramses Iañ|Ramses I{{añ}}]] hag e vab [[Seti Iañ|Seti I{{añ}}]] a gasas meur a adreizhadenn da benn er vro. Seti a adsavas santualioù kozh hag e lakaas disklêriañ e oa bet [[Ac'henaton]] ur roue heretik. En diavaez e krogas da greñvaat an harzoù o tistrujañ ar re a enebe ouzh galloud [[Henegipt]] e [[Nubia]] ha war harzoù ar reter. Dont a reas a-benn da gemer en-dro an tachennoù kollet hag e astennas en-dro levezon Henegipt betek glannoù an [[Eufratez]].

Dilec'hiet e oa ar gêrbenn da [[Pi-Ramses|Bi-Ramses]], e reter an delta, e-kichen ar gêrbenn hiksos kozh, Avaris, a roe an tu gant he mammennoù dour hag e greñvlec'hioù da loc'hañ en un doare aes etrezek Palestinia. Bras-kenañ e oa ar gêr ha kavout a bout a rae eno a bep seurt obererezhioù ha savadurioù : palezioù, kazarnioù, temploù a bep seurt gouestlet da doueed bras an impalaerezh, marchosioù ha labouradegoù armoù. Sevel a rae ar re-mañ skoedoù e-giz re an Hittited evit ar rannoù-arme skoazell &lt;!--troupes auxiliaires--&gt; a-drugarez d'ar c'houevr a veze tennet diouzh mengleuzioù Timna, en Israël. Pi-Ramses a oa ivez ul lec'h strategel, a roe an tu da gas armeoù egiptat buan betek-gouzout e vije emsavadegoù e [[Palestinia]] pe e [[Siria]] da skouer. Kalz meuriadoù kantreat a oa evel ar Shasoued pe an Apiroued (Anv zo bet tostaet eus an anv a vremañ « [[Hebraed]] »), a harze ouzh ar c'henwerzh dre o brezelioù dibaouez. Ouzhpenn ne c'halled tremen hep kas un ergerzhadeg brezel e Bro Amourou (a oa he c'hreiz e Kadesh) abaoe ma oa savet a-du gant an [[Hittited]] en un doare anat.

Loc'hañ a reas Ramses II, hêr Seti I{{añ}} ur brezel bras a-enep an Hittited met sachet e voe an arme egiptat en ur griped e Kadesh. Chañs he doe da gavout he zu da dec'hout diouzh an taol-spi. Divodet e oa an arme hittit er vro da breizhañ anezhi d'ar mare-se. Koll a reas Henegipt he mestroni war Bro Amourou koulskoude, ha, daoust ma ne oa bet gounezet emgann Kadesh gant den, e voe goloet mogerioù an temploù en Egipt gant enskrivadurioù a lakae an trec'h war gont Egiptiz. An emgann-se verkas avat ur c'hemm bras en istor an darempredoù etre Henegipt hag ar reter-nesañ : ar roue hittitat, a oa o talañ ouzh kudennoù en e vro, kernezioù ha barradoù kleñvedoù-red, en em glevas gant ar faraon pa ne gave da hini ebet e c'hallje tizhout un trec'h klok ha sinañ a rejont ur skrid-emglev peoc'h. Ar c'hentañ skrid-emglev peoc'h-se etre div Stad zo chomet ur roud fetis anezhañ a vo kreñvaet diwezhatoc'h gant eured Ramses II gant ur briñsez hittitat. Spisaat a rae ar skrid-emglev, kavet ez eus bet ur stumm anezhañ en div vro, divizoù ur gevredadenn diplomatek etre an div rouantelezh. Diferañ a rae e pelec'h e oa harzoù an div Stad. Divizet e oa ivez kas an drubarded hag ar re gondaonet d'o rouantelezh orin.

Mervel a reas Ramses Iañ d'an oad a 90 vloaz, goude ur ren hir-kenañ. En tu all d'e drec'hoù war dachenn ar brezel hag an diplomatiezh e anavezer anezhañ a-drugarez d'ar santualioù niverus a lakas sevel pe adsevel, portant son nom, en holl gêrioù pennañ ar vro. A-drugarez d'an aour degaset gant korvoerezh mengleuzioù Nubia e pourchasas ul leve ingal da gefioù ar Stad. An darempredoù kenwerzh, a oa en o bleuñv abaoe ma rene ar peoc'h etre an div vro c'halloudusañ er [[Reter-Nesañ]] a zegasas finbortez d'a Henegipt.

E-touez e dek bugel ha pevar-ugent, [[C'hâemouaset]], unan eus e vibien, a oa karget da lakaat en-dro en o sav azeulerezhioù kozh, en o mesk re hendadoù ar faraoned. Lod eus e verc'hed a zeuas da vezañ Gwreg Real Vras. Koulskoude, ar berzh-se, da savadur an temploù, d'an trec'hoù niverus a guzhe deroù un enkadenn ekonomikel vras evit Henegipt.

er c'hornôg, al Libianed a gevedas gant « [[Pobloù ar Mor]] » ha deindan ren [[Merenptah]], warlerc'hiad [[Ramses II]], e tagjont an delta... En aner, rak Merenptah a zeuas da argas o zagadenn hag a faezhas anezhe war vor ha war an douar.

Goude ren ar faraon diwezhañ-se e tarzhas ur brezel susitañ etre diskennidi Ramses a lakaas da ren ur prantad anarkiezh.
Ur wezh c'hoazh e voe lakaet an urzh da ren gant un tiegezh soudarded ha Sethnac'ht, a oa da neuze vizir [[Egipt Izel]] moarvat, a gemeras ar galloud hag a lakaas e vab, a vo anvet Ramses III evel kenrener kerkent ha ma pignas war an tron.

Kouezhet e oa rouantelezh an Hittited dindan argadoù &quot;[[Pobloù ar Mor]]&quot; a zrastas war o hent kêrioù keodedoù [[Azia-Vihanañ]] ha [[Kiprenez]], kêrioù bro Alalakh, Ougarit ha Karkemish. Hervez ar mammennoù, an testennoù a zanevell kurioù ar faraon e templ bras Medinet-Habou, e oa gronnet Henegipt a enebourien : gant ar Shardaned (bet tostaet da anv ar [[Sardinia|Sarded]]), gant Likiaiz, an Toureshed, an Ac'hiyaouaed (an [[Akeaned]] war a greder), ar Beleseted (ar [[Filistined]] marteze), ha kement zo. Daoust d'un argad trizoubl deut eus ar c'harnôg, ar reter hag eus ar mor l'ouest, ha renet ur wezh ouzhpenn gant al Libianed e oa trec'h Egiptiz adarre en un emgann a lakaas un termen da viken d'ar c'hentañ aloubadegoù [[barbar]]-se.


&lt;!-- 
Grâce à cette victoire et son butin correspondant, Ramsès III put entreprendre la construction du temple de Médinet-Habou qui, signe des temps, était aussi une forteresse de par ses imposantes murailles et son portail d'accès en forme de migdol (sorte de porte fortifiée renforcée de deux tours crénelées).

Les ennemis vaincus seront alors incorporés aux troupes de Pharaon et reçurent l'autorisation de s'établir dans certaines régions du delta. Les Libyens s'intégrèrent rapidement et peu à peu au cours de la XXe dynastie franchirent les échelons de l'armée gardant notamment les frontières occidentales et orientales du pays. Plus tard il formeront de véritables chefferies qui feront les fondations des futurs dynasties de la IIIe période intermédiaire.

Cependant cette invasion avait profondément modifié l'environnement géopolitique du Moyen Orient renouvelant les forces en présence et brisant les anciennes alliances de royaumes disparus. Les échanges commerciaux et les tributs cessèrent peu à peu, et c'est à dater de ce moment que s'installèrent les Philistins à Gaza et à Ashdod, aux portes de l'Égypte.

Avec la perte des tributs et la demande constante de l'entretien de troupes de mercenaires (et peut-être aussi une baisse du rendement de l'or nubien) l'Égypte s'enfonça dans un déclin économique qui se traduisit par une déstabilisation du système sur lequel se basait l'économie de l'empire. La désorganisation de l'administration et probablement une corruption accrue des élites de la société le tout associé à des famines occasionnées par des crues insuffisantes entamèrent durablement les réserves de l'État. De grands procès sanctionnèrent des scandales qui éclaboussèrent Thèbes à la fin de la dynastie. Ils font état de véritables complots y compris contre la personne royale. Ramsès III, à la fin de son règne fut victime d'une conspiration du harem qui atteindra mortellement le roi et qui sera punie par son fils légitime et successeur Ramsès IV.

Pour couronner le tout, la main-d'œuvre de la Place de Vérité travaillant aux tombes royales se mit en grève faute d'approvisionnement régulier.

Les successeurs de Ramsès III ne purent qu'observer la chute de l'influence de l'Égypte qui règne après règne perdit ses principales conquêtes et ne furent que les témoins de l'éclatement interne du pays.

Toujours à Thèbes, de véritables associations de malfaiteurs n'hésitèrent pas à piller les tombes de leurs ancêtres dénotant certes une transgression morale impensable aux dynasties précédentes mais traduisant surtout une réalité économique plus catastrophique que ne le laissent imaginer les grandes œuvres du règne qui se résument parfois à un hypogée royal commandé par des souverains de plus en plus isolés dans leur fonction régalienne et qui n'avaient plus vraiment les moyens de les achever.

Des tribus libyennes profitèrent du déclin égyptien pour s'infiltrer dans le pays développant l'insécurité des routes commerciales et pillant les temples thébains.

Devant l'anarchie grandissante et l'incapacité des administrateurs locaux à garantir l'intégrité du royaume, Ramsès XI fit appel au vice-roi de Nubie, Panéhésy pour rétablir l'ordre. Celui-ci entama alors une guerre civile contre Amenhotep, le grand prêtre d'Amon à Thèbes qu'il destitua, fit emprisonner et déporter dans le désert occidental. C'était sans compter avec les ambitions du vizir et général Hérihor, probablement fils ou parent d'Amenhotep, qui repris le dessus et repoussa Panéhésy au delà de la frontière traditionnelle au sud d'Assouan. Le prix de cette victoire fut la perte définitive de l'emprise égyptienne sur la Nubie et le Soudan qui désormais formeront un royaume indépendant.

Un nouvel équilibre semblait être recouvré et, plein d'espoir, la fête du Renouvellement des naissances de Ramsès XI, qui a pour but de définir une nouvelle orientation politique et d'instaurer une situation stable, n'eut pas de réelles retombées et le pharaon dut assister à l'effondrement de son pouvoir sur Thèbes. En effet, c'est alors qu'Hérihor-Siamon qui avait succédé à Amenhotep dans la charge de grand prêtre d'Amon s'arrogea les pouvoirs royaux sur la Thébaïde et instaura une dynastie parallèle fondée sur une théocratie définie par l'oracle d'Amon-Rê. Le clergé d'Amon, devenu une véritable dynastie, prend le pouvoir en Haute-Égypte. C'est la fin du Nouvel Empire. --&gt;

== Rizenn an amzer ==
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea  = top:10 bottom:30 right:50 left:20
AlignBars  = justify

DateFormat = yyyy
Period     = from:-1560 till:-1050
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-1560
ScaleMinor  = unit:year increment:25  start:-1560

Colors     =
  id:canvas      value:rgb(1,1,1)
  id:18     value:orange
  id:19     value:green
  id:20     value:blue
  id:eon    value:Black

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers
  bar:eon

PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)
  bar:eon color:eon

  from: -1550   till:    -1292   color: 18   text:[[XVIIIvet tierniezh Henegipt|XVIIIvet tierniezh]]
  from: -1292   till:    -1185   color: 19   text:[[XVIIIvet tierniezh Henegipt|XVIIIvet tierniezh]]
  from: -1186   till:    -1072   color: 20   text:[[XVIIIvet tierniezh Henegipt|XVIIIvet tierniezh]]

  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from: -1550 till: -1525 color:18 text:&quot;[[Ahmose I]]&quot;
  from: -1525 till: -1504 color:18 text:&quot;[[Amenhotep I]]&quot;
  from: -1504 till: -1492 color:18 text:&quot;[[Thoutmose I]]&quot;
  from: -1492 till: -1479 color:18 text:&quot;[[Thoutmose II]]&quot;
  from: -1479 till: -1425 color:18 text:&quot;[[Thoutmose III]]&quot;
  from: -1479 till: -1457 color:18 text:&quot;[[Hatchepsout]]&quot;
  from: -1425 till: -1399 color:18 text:&quot;[[Amenhotep II]]&quot;
  from: -1399 till: -1389 color:18 text:&quot;[[Thoutmose IV]]&quot;
  from: -1389 till: -1351 color:18 text:&quot;[[Amenhotep III]]&quot;
  from: -1351 till: -1344 color:18 text:&quot;[[Ac'henaton]]&quot;
  from: -1336 till: -1334 color:18 text:&quot;[[Smenc'hkare]]&quot;
  from: -1334 till: -1325 color:18 text:&quot;[[Toutanc'hamon]]&quot;
  from: -1325 till: -1321 color:18 text:&quot;[[Aÿ]]&quot;
  from: -1321 till: -1292 color:18 text:&quot;[[Horemheb]]&quot;

  from: -1292 till: -1290 color:19 text:&quot;[[Ramses I]] ([[1292 k. JK]] – [[1290 k. JK]])&quot;
  from: -1290 till: -1279 color:19 text:&quot;[[Seti I]] ([[1290 k. JK]] – [[1279 k. JK]])&quot;
  from: -1279 till: -1213 color:19 text:&quot;[[Ramses II]] ([[1279 k. JK]] – [[1213 k. JK]])&quot;
  from: -1213 till: -1203 color:19 text:&quot;[[Merneptah]] ([[1213 k. JK]] – [[1203 k. JK]])&quot;
  from: -1203 till: -1199 color:19 text:&quot;[[Amenmese]] ([[1203 k. JK]] – [[1199 k. JK]])&quot;
  from: -1199 till: -1193 color:19 text:&quot;[[Seti II]] ([[1199 k. JK]] – [[1193 k. JK]])&quot;
  from: -1193 till: -1187 color:19 text:&quot;[[Siptah]] ([[1193 k. JK]] – [[1187 k. JK]])&quot;
  from: -1187 till: -1185 color:19 text:&quot;[[Twosret]] ([[1187 k. JK]] – [[1185 k. JK]])&quot;

  from: -1186 till: -1183 color:20 text:&quot;[[Setnac'hte]]&quot;
  from: -1183 till: -1152 color:20 text:&quot;[[Ramses III]]&quot;
  from: -1152 till: -1146 color:20 text:&quot;[[Ramses IV]]&quot;
  from: -1146 till: -1142 color:20 text:&quot;[[Ramses V]]&quot;
  from: -1142 till: -1134 color:20 text:&quot;[[Ramses VI]]&quot;
  from: -1134 till: -1129 color:20 text:&quot;[[Ramses VII]]&quot;
  from: -1129 till: -1125 color:20 text:&quot;[[Ramses VIII]]&quot;
  from: -1125 till: -1107 color:20 text:&quot;[[Ramses IX]]&quot;
  from: -1107 till: -1103 color:20 text:&quot;[[Ramses X]]&quot;
  from: -1103 till: -1072 color:20 text:&quot;[[Ramses XI]]&quot;

  barset:skip
&lt;/timeline&gt;

{{henegipt}}

[[Rummad:Henegipt]]
[[Rummad:Rouantelezh nevez Henegipt]]</text>
      <sha1>sii0a36phozhf1t5yq0ckdq6pvky3fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hamburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25014</id>
    <revision>
      <id>2197086</id>
      <parentid>2073176</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6062" sha1="qsv0w94cfwmxo1154wz9gzuckthakne" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;&quot;
|+&lt;span style=&quot;font-size:2em;&quot;&gt;'''Hamburg'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; | '''Hamburg'''&lt;br&gt;
[[Restr:Flag of Hamburg.svg|290px]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Riez]]
|[[Alamagn]]
|- align=&quot;center&quot;
|Rannvro 
| [[Alamagn]] (Stad ''Hamburg'')
|- align=&quot;center&quot;
| Kod pellgomz
| 
|- align=&quot;center&quot;
| Kentañ maer &lt;br&gt;Amzer gefridi
| [[Peter Tschentscher]] ([[SPD]])&lt;br&gt;7 a viz Meurzh 2011-
|- align=&quot;center&quot;
| Gorread
| 755,264 km²
|- align=&quot;center&quot;
| Hed
| 
|- align=&quot;center&quot;
| Led
| 
|- align=&quot;center&quot;
| Uhelder
| 
|- align=&quot;center&quot;
| Poblañs hep kontoù doubl
|1,899,160 &lt;small&gt; (2019)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://www.hamburg.de/info/3277402/hamburg-in-zahlen/&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| Stankter
|2,400/km²
|-
|}
'''Hamburg''' (distaget {{LFE-de|[ˈhambʊʁk]}} en [[alamaneg]]) eo an eil kêr vrasañ en [[Alamagn]] (goude [[Berlin]]) ha porzh brasañ ar vro. Kêr-benn stad Hamburg eo ivez, hag ur [[Stadoù Alamagn|gêr-stad]] eo. War-dro 1,9 milion a dud zo o chom enni (2019), ha tost da 5 milion en tolead-kêr.

Oberiant e oa Hamburg evit diazezañ Kevre hanseatek. War plakennoù marilh ar c’hirri e lenner HH, pezh a dalv Hansestadt Hamburg. An anv ofisiel a zo Freie und Hansestadt Hamburg (kêr dieub hag hanzeatek Hamburg. Ur statud ispisial a zo d’ar gêr vras-se e-barzh ar BRD, evel Bremen ha Berlin.

An tisavouriezh zo e-gizh broioù an hanternozh, gant ur rouedad stank a ganolioù, ul lenn artifisiel zo war stêr er c’hreiz-kêr.

Brudet eo mirdi ar c’hunsthalle, pe ar Bucerius Kunst Forum hag enno e vez diskouezadegoù berrbad.  Gouestlet eo ur c’harter a-bezh da vuhez ribouloù an nozh : Sankt Pauli hag ar Reeperbahn, kornioù gant tud gadal ha gisti a weler stank . Emañ H er poent kej evit stêrioù an Alster, ar Bille hag an Elbe. Da 110 km emañ genoù an Elbe e mor Hanternozh. Listri-karg doug-kontener a c’hell leviañ war an Elbe a mont betek kêr. 15 vet porzh ar bed eo gant e listri-ramzel hag an eilvet european goude Rotterdam. Kaji gorread Paris Meurgêr a zo gant tolaead HH, hogen gant peder gwech nebeutoc’h a annezidi warni. 30 m² eo ment ur ranndi dre geidenn. Kalz glazur a gaver enni, betek 14%.

== Hin ==
Levezonet eo Hamburg gant nested mor an hanternoz, hag ar redoù mor an atlantel, degas a ra klouarded. Meurvorel eo neuze hin Hamburg. Peurvuiañ e c’hwezh an avel eus ar mervent, evit kas glav stank a gouez e stumm lusenn, a reer Schmuddelwetter anezhi. Yen e vez ar goañvezhioù hogen n’int ket ken gwazh hag ar re a gaver e länderioù ar Su, meneziek. Ur goañvezh diwar nav a vez gwenn gant erc’h. Bep eil bloaz e Munchen ha bep pemp bloaz e Drede. Etre 3°C ha 5°C a vez e-pad ar goañv. Alies mat e vez louet an oabl. 20°C a vez da gustum adalek kreiz miz Ebrel.

Klouar e vez an hañvezhioù gant 23°C keidenn d’ar muiañ. N’eo ket rouez kaout 28°C e miz Gwengolo Eost. Evel-henn e c’hell an dud neuial er pouloù dour e-pad ar c’houlzad-se.

== '''Un tamm istor :''' ==
1529 : tremen a reas Hamburg da brotestant

1558 : digoret voe ar c’hentañ yalc’had kevalaour alaman (20 000 anezhad)

Etre 1610 ha 1625 : e voe treuzfurmet Kêr d’ober kreñvlec’hioù a-bouez

1618 : liammet Hamburg ouzh an impalaerouriezh

1619 : Bank Hamburg a voe diazezet gant moraerien Portugalad

1678 : Digoret ar c’hentañ Opera

1758 : fardet e voe ar c’hentañ hamburger

1769 : Dont a reas Hambourg da vezañ Kêr dieub an impalaerouriezh

1787 : tremenet ar 100 000 anezhad.

1806 : divodet e voe an Impalouriezh roman germanek, ha graet ar Freie Hansestadt : « Kêr dieub an Hans ». Gant Napoleon e voe aloubet Kêr hag e lakaas e pleustr ur blokus war vor gant efedoù noazhus evit ar c’henwerzh.

1813/1814 : reveulzi, stourm ouzh an alouber gall. Ganto e voe savet ar bagadoù hanseatek gant annezidi Hamburg, Brême ha Lübeck. Adtapet e voe gant ar c’hallaoued, hag aloubet en-dro ganto e pad 6 miz.

1815 : gant emvod Wiena e voe gwaranted dizalc’houriez Kêr ha lakaet da ezel eus an Deutscher Bund

1817 : kentañ bag dre ezenn o vont wart an Elbe.

1834 : Gerhard Oncken (en) gant c’hwec’h ezel all, a ziazezas ar gumuniezh baptiste alaman.

1842 un tangwall divent a zismantras war-dro 4000 lojeiz.

1867 : Hambourg a yeas tre e kengevread Alamagn an hanternozh

1871 : ez eas tre hamburg en impalouriezh alaman,  hag e teuas da vout Bundesstaat des Deutschen Reiches (« Stad kevredadel alamagn ».

1872 :  echuet sevel linenn tren Hambourg-Paris.

1881 : kentañ rouedad pellgomz en Hambourg.

1882 : kentañ gouloù dre dredan.

1885 : savet e voe ar Speicherstadt

1892 : Kolera

D’an 20 a viz du 1896 : e voe harz-labour meur an dokerien

== Gevellet eo gant ==
* [[Restr:Flag of Russia.svg|20px|border|Rusia]] [[Sant-Petersbourg]], Rusia
* [[Restr:Flag of Occitania.svg|20px|Frañs]] [[Marselha]], Okitania
* [[Restr:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|20px|R.P. Sina]] [[Shanghai]], Republik Pobl Sina
* [[Restr:Flag of Germany.svg|20px|Alamagn]] [[Dresden]], Saks, Alamagn
* [[Restr:Flag of Japan.svg|20px|border|Japan]] [[Osaka]], Japan
* [[Restr:Flag of Nicaragua.svg|20px|Nicaragua]] [[León (Nicaragua)|León]], Nicaragua
* [[Restr:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px|Tchekia]] [[Praha]], Republik Tchek
* [[Restr:Flag of the United States.svg|20px|Stadoù Unanet]] [[Chicago]], Stadoù Unanet Amerika

== Liammoù diavaez ==
{{Commons|Category:Hamburg}}
* [http://www.hamburg.de Lec'hienn ofisiel, en alamaneg]
* [https://web.archive.org/web/20071202094549/http://www.hamburgwiki.de/wiki/Hauptseite Stadtwiki Hamburg]
* {{en}} {{de}} [http://www.panorama-cities.net/hamburg/hamburg_germany.html Hamburg City Panoramas] 
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Patrom:Kevre Hansa}}
{{Patrom:Stadoù Alamagn}}
{{Patrom:Kêrioù Alamagn}}
{{Porched Alamagn}}


[[Rummad:Kêrioù Alamagn]]
[[Rummad:Hamburg]]</text>
      <sha1>qsv0w94cfwmxo1154wz9gzuckthakne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Augustus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28302</id>
    <revision>
      <id>2197078</id>
      <parentid>2146029</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="mcwg8igjefscw7ds1tlvgv1abpu88eo" xml:space="preserve">'''Augustus''' e oa anv latin an [[impalaer roman]] kentañ, [[Caius Octavius Thurinus]], anavezet evel [[Aogust (impalaer)|Augustus]] ([[-63|63 kent JK]] –[[14]]).&lt;br /&gt;
Un [[anv-bihan saoznek]] eo hiziv.

==Yezhoù all==
* [[Aogust]] e brezhoneg
*[[August]], en alamaneg, 
*[[Auguste]], en galleg, 
*[[Augusto]], en spagnoleg

==Titl==
Diwar anv an impalaer e teuas da vout un titl roet d'an impalaerien roman.
*''Gwelout [[Augustus (titl)]].''
Troet e voe an anv e gresianeg, ''sebastos'', ha diwar-se e voe savet an anv ''Sebastianus'', a zo [[Sebastian]] e brezhoneg.

== Tud==
=== Anv-bihan===
* [[Augustus de Morgan]] (1806–1871), matematikour
* [[Augustus Dickens]], breur da Charles Dickens
* [[Augustus Edward Hough Love]] (1863–1940), matematikour
* [[Augustus Egg]], livour saoz
* [[Augustus FitzRoy]], dug Grafton
* [[Augustus II the Strong]] (1670–1733), roue Pologn ha dilenner Saks, 
* [[Augustus III of Poland]] (1696–1763), roue Pologn ha dilenner Saks, 
* [[Augustus John]] (1878–1961), livour
* [[Augustus Lukeman]], kizeller stadunanat
* [[Augustus ar Yaouankañ, Dug Brunswick-Lüneburg]] (1579–1666), dug en Impalaeriezh santel roman 
* [[Augustus Thomas]], dramaour stadunanat
* [[Augustus Volney Waller]] (1816–1870), neurofiziologour saoz
* [[Augustus Desiré Waller]] (1856–1922), skiantour ha mab da Augustus Volney Waller
* [[Augustus, dilennour Saks]] (1526–1588)
* [[Lord Augustus Loftus]], diplomat aostralian 
* ar [[Priñs Augustus Frederick]] (1773–1843), mab d'ar roue George III

=== Anv-tiegezh===
* [[John Augustus]] (1785–1859), Boston boot maker known as the &quot;Father of Probation&quot;
* ''Philippus Augustus'', anv latin ar roue gall [[Fulup II an Aogust]] (1165–1223), roue gall
* [[Frederick Augustus III]] (1865-1932), diwezhañ roue Saks

== Lec'hanvadurezh==
* [[Augustus Island]], e [[Nunavut]], e [[Kanada]]
* [[Mount Augustus National Park]], park broadel en Aostralia

Kalz lec'hioù a zo bet anvet da enoriñ an impalaer:
*[[Autun]]
*[[Augsburg]]
*[[Augusta Treverorum]]

== Monumantoù ==
* [[Trophy of Augustus]], Grande Corniche
* [[Augustus Prima Porta]], delwenn roman 
* [[Fort Augustus Abbey]], e Bro-Skos
* [[Via Labicana Augustus]], delwenn roman 
* [[Ti Augustus]], palez e Roma

== Skiant ==
* [[Agaricus augustus]], ur seurt kebell-touseg

== Lennegezh ==
* [[Augustus (romant)|''Augustus'']], ur romant saoznek gant [[John Edward Williams]] e 1973 .

== Tud a faltazi ==
* [[Augustus Gloop]], el levr ''Charlie and the Chocolate Factory''
* [[Augustus Rookwood]], en istorioù [[Harry Potter]]
* ''Lord Augustus Highcastle'', er pezh '' [[Augustus Does His Bit]] '' gant [[George Bernard Shaw]].

== Pennadoù kar ==
* [[Aogust]]
* [[August]]
* [[Augusta]]
* [[Augusto]]
* [[Augustus Waller]]
* [[Arch of Augustus]]
* [[Temple of Augustus]]

[[Rummad:anvioù-tud latin]]	 
[[Rummad:anvioù-bihan saoznek]]</text>
      <sha1>mcwg8igjefscw7ds1tlvgv1abpu88eo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mícheál Ó Coileáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29798</id>
    <revision>
      <id>2197094</id>
      <parentid>2161870</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34528" sha1="0hwjbmq6j69iavci4ao8x3du81vde2f" xml:space="preserve">{{adkas|Michael Collins}}
{{databox}}
[[Restr:Michael Collins 1921.jpg|300px|dehou|thumb|Mícheál Ó Coileáin e 1921]]'''Mícheál Seán Ó Coileáin''' ([[saozneg]]: ''Michael John (&quot;Mick&quot;) Collins'') a oa bet ganet d'ar [[16 Here|16 a viz Here]] [[1890]] ha marvet d'an [[22 Eost|22 a viz Eost]] [[1922]]. Lesanvet e oa ''The Big Fellow'' (&quot;ar paotr bras&quot; met komprenet e vez ivez er ger &quot;fellow&quot; un den ezel eus ur vegenn bennak).  Emsaver, penn-stourmer [[Iwerzhon|iwerzhonat]], rener ar servijoù-kuzh evit an [[Irish Republican Army|IRA]], ministr arc'hantaouiñ evit [[Republik Iwerzhon]], ha penn-komandant arme vroadel Iwerzhon. Lazhet e voe d'an [[22 Eost|22 a viz Eost 1922]] e-pad [[Brezel diabarzh Iwerzhon]].  Lavaret eo bet fraezh gant holl strolladoù politikel ar vro en doa labouret forzhig Collins evit krouidigezh ar stad [[Iwerzhon|iwerzhonat]] hag an dizalc'houriezh. Outañ e vez sellet evel unan eus tadoù pennañ savidigezh [[Iwerzhon]] hiriv an deiz hag evel unan eus tudennoù pouezusañ en istor ar vro.

== Yaouankiz ==
Ganet e oa bet Michael John Collins e Woodfield, e-kichen [[Clonakilty]], e [[Kontelezh Korkig|Kontelezh Cork]] e 1890. Kontet e vez gant un toullad istorourien e oa bet ganet Collins d'ar 16 a viz Here, hogen  war e vez eo skrivet e oa kentoc'h d'an 12. Dont a rae deus ur familh a noblañsed kozh e Bro-Iwerzhon. E-pad ar Grennamzer e oa an tiegezh &quot;Muintir Uí Choileáin&quot; aotronez Uí Chonaill e-kichen [[Limerick]]. Hogen evel kalzig a noblañsed all, e oant bet diberc'hennet hag e oant deuet da vezañ labourerien-douar evel ar re all. Koulskoude e dibenn an [[XIXvet kantved|xixvet kantved]] e teuas a-benn ar familh Coileáin/Collins da vevañ en un doare aesoc'h eget darn vrasañ ar beizanted all, gant o ziegezh a 118 devezh-arat. Trede mab an tiegezh e oa Michael Collins hag an diwezhañ hini diwar an eizh bugel. Ezel e oa bet e dad,er gevredigezh vroadelour : ''[[Fenians]]'', hemañ a varvas pa ne oa Michael nemet c'hwec'h vloaz.

Ur bugel speredek ha prim-kenañ oa deus Michael. E-kreiz ar mennozhioù broadelour e oa bet desavet : gant e dad ha gant e vestr-skol, Denis Lyons, ezel eus an [[Irish Republican Brotherhood]]. Alies ez ae ivez da welet ur gov eus ar vro, James Santry, hag a gonte dezhañ istorioù ha mojennoù kozh Bro-Iwerzhon a lezas ur roud don en e spered, gouez dezhañ e-unan. An endro sevenadurel-se a laoskas e spered ar paotr yaouank roudoù diziverkus. Goude marv e dad, e lakaas e vamm e anv e kentelioù evit prientiñ arnodennoù da vezañ degemeret e servijoù ar post saoz.  Dont a reas a-benn da dapout an arnodenn-se hag evel kalzig a dud eus tolead Clonakilty, e yeas da vevañ da [[Londrez]] e-ser e c'hoar. Ne oa nemet pemzek vloaz d'ar c'houlz-se.  Dek vloaz a dremenas e kêr-benn an [[Impalaeriezh Breizh-Veur|impalaeriezh saoz]]. Da gentañ e labouras e servijoù arc'hantouriezh ar Post, met cheñch patron a reas meur a wech da c'houde. D'ar mare ma oa implijiad e Post Londrez, e teskas e-leizh a draoù ha gant-se ar skiant-prenet ha rastelet a servijas dezhañ diwezhatoc'h pa voe atebek evit an arc'hantaouiñ e gouarnamant Iwerzhon. Buan-kenañ ez eas e darempred gant kevredigezhioù Iwerzhoniz, evel ar [[Gaelic Athletic Association|Gaelic Athletic Association,]] e lec'h ma teuas da vezañ un atlet ampart ha gourener deus ar c'hentañ, ma n'eo ket ar gwellañ hini eus ar c'helc'hiad. Bep noz eta ez ae d'ar [[Conradh na Gaeilge|Gaelic League]], lec'h ma teske a-zevri [[iwerzhoneg]], ma bake kentelioù diwar-benn lennegezh hag istor e vro. E 1909, paeronet gant Sam Maguire, ur republikan protestant eus Dunmanway, e teuas da vezañ ezel eus an I.R.B. Touiñ a reas e stourmje divrall a-enep gwaskerezh ar Saozon en Iwerzhon (diwezhatoc'h e voe unan eus e izili pouezusañ). Met e 1914 e tarzhas [[Brezel bed kentañ|ar c'hentañ brezel bed]]. Divizout a reas an I.R.B. ober e vad eus diaezamantoù [[Bro-Saoz]] evit dieubiñ [[Iwerzhon]] diouzh ar Saozon. Michael Collins, a oa o labourat evit un embregerezh amerikan, a roas e zilez e 1916 pa glevas e veze prientet taolioù en Iwerzhon hag e Bro-Saoz.

== Emsavadeg Pask ==
Disklêriadur Republik Bro-Iwerzhon e pad [[Emsavadeg Pask]] e [[1916]].

Kregiñ a reas Mikael O Coileáin da dapout brud e-kerz [[Emsavadeg Pask]],  [[1916]]. Un aozer hag ur merour deus ar c'hentañ oa anezhañ, hag ur strategour lemm ha speredek-kenañ, doujet-kenañ gant izili all an [[Irish Republican Brotherhood|IRB]], ken ma oa bet fiziet ennañ kiriegezh, kuzulier war an arc'hantouriezh gant ar c'hont Plunkett. Diwezhatoc'h e teuas da vout [[eil-a-gamp]] [[Joseph Mary Plunkett|Joseph Plunkett]], unan eus pennoù aozañ an emsavadeg.

Da vare Lun Fask, pa grogas an emgann e kêr [[Dulenn]], en em gannas Ó Coileáin skoaz-ouzh-skoaz gant [[Padraig Pearse]] ha reoù all en ti-post. Evel ma oa bet empennet gant kalzig a dud e teuas da vout an emsavadeg « un dizeur milourel »(??). Tridal a reas kalzig a dud o vezañ ma oa bet eus « UN emsavadeg » abalamour ma nije gellet chom er stad « raktres », er c'hartoñsoù, hag an holl da vont d'ar gêr, hep reveulzi ebet, evel ma c'hoarvez alies diouzh boaz... E-mesk o c'hredennoù, e soñjent dezho e yafe en-dro meizad &quot;aberzh ar gwad&quot; (merzherien an [[Emsavadeg Pask|Easter Rising]] o dije awenet aberzhioù all evit Iwerzhon da heul). Koulskoude Ó Coileáin a oa savet a-enep d'ar mennozh-se. Fuloret bras ma oa gant pezh a intente dirazañ, e-giz &quot;ur c'hozh dibunadeg furlukined&quot; , c'hoariellerien dizampart hag un diouer en aozadur. Hervezañ, da skouer, e oa diskiant bezañ dibabet savadurioù an ti-post evit ober an taol meur, rak ar savadurioù-se ne c'halled ket difenn e mod ebet a-enep an arme saoz. Ne vije ket posubl tec'hout kuit alese, ur wech kollet an emgann, hag ul lec'h enk e oa na c'halled ket kennebeut kas pourvezioù-brezel ennañ, e-doug  an emgannoù. Evitañ ivez ne vije ket bet posubl gounid ar brezel a-enep da V[[Bro-Saoz|ro-Saoz]] gant taktikoù an emgann klasel, met kentoc'h gant ur brezel a vije bet diazezet war ar brezel straed, gant bagadoù soudarded barrek da dagañ prim ha dic'hortoz (ur mod ar guerilla straed) ha gouest da skarzhañ ar buanañ ar gwellañ, war un dachenn anavezet mat-tre ganto. Kaout ar muiañ posupl a golloù eus tu an enebourien a oa ret hag an nebeutañ a c'halled deus tu an dagerien. Houmañ a oa strategiezh ar &quot;flying columns&quot; a voe implijet ha kaset da benn en un doare efedus tre e-pad ar brezel dizalc'houriezh.

Goude c'hwitadenn an emsavadeg e oa bet harzet Collins ha kaset, evel forzhig emsavidi all, da doull-bac'h Frongoch e [[Bro-Gembre]]. Ur wech dieubet, e oa deuet Collins da vout unan eus ar pennoù arouezusañ eus rummad an emsaverien nevez er strollad [[Sinn Féin]]. Tamallet e oa bet ouzh ar strolladig politikel-se gant ar Saozon ha kazetennoù Iwerzhon bezañ kiriek eus [[Emsavadeg Pask]] (ar pezh na oa ket gwir tre-ha-tre, peogwir ne save ket a-du ar Sinn Féin da-vat gant an emsavadeg-se). Neoazh e oa en em silet buan a-walc'h un toullad a emsavidi er strollad-se evit kemer ar penn anezhañ hag ober o mad eus ar brud en doa tapet e gaou. E miz Here [[1917]] e oa deuet Ó Coileáin a-benn, bennozh d'e varregezhioù, da vezañ ezel eus ar [[Sinn Féin]] ha rener an ''[[Irish Volunteers]]'' ([[Éamon de Valera]] a oa prezidant an daou strollad).

== An Dáil kentañ ==
E-giz holl izili uhel ar [[Sinn Féin]] e oa bet dibabet Collins evit kemer perzh en dilennadegoù hollek e 1918, evit tapout ur sez e parlamant saoz Londrez. Hag hemañ da vezañ dilennet, evel an darn vrasañ eus an danvez-kannaded ar strollad, evel kannad evit rannvro Su-Cork. Koulskoude en doa disklêriet strollad ar Sinn Féin ne yafent ket da sezañ e [[Westminster]], hag e chomfent en Iwerzhon evit seveniñ o labour dileuriad e [[Dulenn]], ha krouiñ ur gwir Parlamant Iwerzhonat eno. Bodet e voe ar parlamant-se, anvet Dáil Éireann (a dalv &quot;Bodad Iwerzhon&quot;), er Mansion House e [[Dulenn]] e miz Genver [[1919]]. Harzet e oa bet de Valera ha peurrest ar bodad gant ar Saozon da-geñver an deiz-se. Deuet e oa a-benn Collins da c'houzout ar pezh en em gavfe a-drugarez d'e rouedad spierien ha neuze en doa kemennet ar c'heloù da izili all ar bodad. Hogen graet en doa van de Valera da chom hep gouzout ar pezh en em gavfe, rak hervezañ e vije bet tu sevel ur sapre taol propaganda, a-drugarez d'an harzadennoù-se. Un dornadig tud e oa a-walc'h evit kas da benn al labour-se er mediaoù. En abeg ma oa prizoniet de Valera e oa bet dilennet [[Cathal Brugha]] da ''Príomh Aire'' (gerioù iwerzhonek troet ger-ouzh-ger gant &quot;kentañ ministr&quot;, met alies a-walc'h e veze troet &quot;Prezidant an Dáil Éireann&quot;). Kemeret e voe e lec'h gant de Valera pa dec'has kuit hemañ eus toull-bac'h Lincoln gant sikour Collins, e miz Ebrel [[1919]].

Amzer a ouestlas Collins evit bezañ sekretour er gevredigezh skoazell, a rae war-dro familhoù ar brizonidi iwerzhonat. Kregiñ a reas da lakaat e plas « ur servij ispisial » a gelaouennoù evit aozañ taolioù ha bezañ titouret eus an argadoù saoz. Anaout a rae Michael Collins tud e-mesk an holl renkadoù sokial. Da skouer e anaveze tud e koskor an Ti-Post, blenierien taksi pe fiakr, gwerzherien kazetennoù, servijourien en ostalerioù, hag anaout a rae zoken tud e-mesk an archerien hag an diwallerien toull-bac'h. Un den eus ar bobl e oa ''Mick'' eta, unan hag a ouie komz ouzh ar bobl hag azeulet e veze ganto, hag e choment feal dezhañ. Hag e trugarekae an dud-se evit ar fiziañs maget ennañ o vezañ feal dezho d'e dro. Bewech ma veze goulennet un draig digantañ, e rae e seizh gwellañ evit ma vefe diskoulmet ar gudenn. Ur seurt Moizez e oa evit Iwerzhon, pe ur sant Padrig, gant galloudoù kevrinus, o fennañ levenez hag aour war pennoù ar reuzeudien. Met arabat krediñ e rae kement-se evitañ da enoriñ un dle bennaket, kentoc'h abalamour ma oa eus Collin un arallgarour (den a gar e nesañ) eus ar c'hentañ troc'h. Prantadoù eus e amzer brizius a gase o vont da reiñ sigaretennoù pe boued dre guzh d'ar brizonidi, gant ur gerig kalonekaus ha frealzus, skrivet war ar pakad. &quot;N'heller ket empennañ holl daolioù intrudu mat an den-se,&quot; a veze lâret gant an dud en-dro dezhañ.

Sammañ a rae Collins kalz a giriegezhioù e 1919 : E-pad an hañv e oa bet dilennet da brezidant an [[Irish Republican Brotherhood|IRB]], e miz Gwengolo da rener servijoù-kuzh an [[Irish Republican Army]] hag ar Volunteers bet staget ouzh an IRA. Kregiñ a reas ar brezel dizalc'houriezh, d'an ampoent ma oa bet digoret an Dáil kentañ ha goude ma oa bet lazhet daou archer saoz gant an IRA end-eeun, e [[Sloheadbeg]], e [[kontelezh Tipperary]] (lazhet e oant bet diwar urzhioù pennoù an arme).

== Ministr an arc'hantaouiñ ==
E 1919, daoust ma seblante foulet gant al labour dija, e resevas Collins un titl hag un garg nevez: anvet oa bet gant de Valera da Vinistr an arc'hantaouiñ, ha se d'ur mare ken spontus ha ken feulz hag hini brezel an dizalc'houriezh, da lâret eo ur brezel diabarzh, ma c'helle pep ministr bezañ harzet pe lazhet gant ar Saozon (an arme, ar ''[[Black and Tans]]'' pe an ''[[Auxiliaries]]'',...). Abalamour da se ar pep brasañ eus ar vinistred ne oa anezho nemet war ar paper. Ne oa ket 'met un den pe zaou o labourat kuzhet en ur burev teñval-sac'h, e tiez prevez.

Hogen ul labour ramzel a reas Collins evit ar republik. Kavout a reas arc'hant evit republik Bro-Iwerzhon hag e krouas un amprest etrevroadel diazezet war ur sistem a gredoù pe a yalc'hadoù. Dont a reas a-benn ar ministerdi da ginnig ur bern endalc'hennoù dindan stumm un &quot;amprest broadel&quot; da arc'hantañ Republik nevez Iwerzhon&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20130515172519/http://generalmichaelcollins.com/National_Loan/National_Loan_1.html National_Loan].&quot; diellaouet d'ar 15 a viz Mae 2013. Dastumet d'ar 26 a viz C'hwevrer 2013. Pajenn ar &quot;Collins 22 Society&quot; diwar-benn &quot;The National Loan 1920&quot;&lt;/ref&gt;. Hervez [[Batt O'Connor]], amprest an Dáil a dizhas dastum war-dro 400 000 lur saoz, 25 000 lur saoz en aour en o mesk. An amprest, disklêriet er-maez al lezenn gant ar Saozon evel-just, a oa fiziet e kontoù-bank hiniennel ar verourien. Kuzhet e voe an aour dindan plañcheris ti O'Connor betek 1922&lt;ref&gt;O'Connor, ''Batt. With Michael Collins in the Fight For Irish Independence'', eil embannadur, Millstreet: Aubane Historical Society, p. 87.&lt;/ref&gt;. 
Ar Republik rusian, o stourm a-zevri en he brezel diabarzh dezhi hec'h-unan d'ar mare-se, a roas urzh da Ludwig Martens a oa e penn burev ar Sovieted e New York da bourchas un &quot;amprest broadel&quot; digant Republik Iwerzhon dre hanterouriezh Harry Boland. Eskemmet e voe arc'hant ouzh bravigoù impalaerien Rusia hag ur gurunenn (ankoueet e vije bet an teñzor-se gant tout an dud, betek ma voe bet adkavet e Dulenn er bloavezhioù 1930)&lt;ref&gt;&quot;Russian jewels hidden in Dublin chimney breast in 1920&quot;, ''The Irish Times''.&lt;/ref&gt;.

Pa reer ur bilañs, e stader ar c'hementad labour kaset da benn gant Michael Collins hag e veizer eo bet ramzel efedoù e labour evit ar vro. Ur skouadron ispisial a grouas : ur bagad drouklazherien anvet ''The Twelve Apostles'' (An Daouzek Abostol), evit lazhañ gwazourien hag ar pennoù saoz. Ret e voe dezhañ ober war-dro kempenn an amprestoù broadel, ober war-dro gouarnamant de Valera pa veze hemañ o veajiñ er Stadoù-Unanet pe en estrenvro ha merañ an eskemmoù armoù. Deuet eo Colliñ da vezañ den-meur, en holl speredoù.

Collins ha [[Richard Mulcahy]] a oa AN daou oberour pennañ evit aozañ ha frammañ an [[Irish Republican Army]], hag eo int-i a roe urzhioù evit gourc'hemenn, taolioù ar strolladoù guerrilla. Alies e vez sellet ouzh Collins evel aozer meur ar &quot;flying columns&quot; (strolladoù hag a dage ar Saozon dre souez hag a oa barrek da dec'hout kuit dillo, en un endro anveet resis : gant ur c'henefeder : an nebeutañ a golloù evit ar muiañ a zismantroù posubl deus tu an enebourien. Koulskoude e vije dizonest sammañ an holl kiriegezhioù (tud lazhet) war e chouk evit pezh a denn d'ar gwalldaolioù, ur c'hoskor a oa evelkent. Un atebegezh hag ur pouez bras-kenañ e c'hoarie en aozadur-se, met an eilaozer [[Dick McKee]], a voe lazhet diwezhatoc'h gant ar Saozon e-pad Bloody Sunday 1920. Ouzhpenn-se, ul lodenn vat eus taolioù an IRA a veze aozet gant pennoù ar rannvroel, gant strategiezhioù prientet ha prederiet gant Collins pe Mulcahy.

E 1920, pa oa  a-boan 30 vloaz Collins e oa prest ar Saozon da reiñ ur prime a 10 000£ ( pezh oa kalzig d'ar mare-hont) d'an neb a bakfe hag a zegasfe Michael Collins dezho pe a chikourfe d'e dapout pe d'e lazhañ. Ken bras e oa e vrud ma oa bet lesanvet &quot;The Big Fella&quot;/&quot;The Big Fellow&quot;. Hogen memes gant ur sammad ken uhel lakaet war e benn, e kendalc'he da vont ha da zont e Dulenn hag er vro a-bezh, hep na vije gellet lakaat an dorn warnañ. Ha zoken ma vije bet lakaet seziz warnañ gant ar Saozon en dije atav kavet un doare bennak, d'en em zifretañ ha d'en em denañ. Tu vefe da skrivañ ur pezh-mell-pikol levr tra ken gant ar faltazioù ha brudoù a gonted war e chouk. Da skouer, un devezh ma oa hemañ o tebriñ gant ur mignon e kreiz-kêr: da vare kreiz ar pred, ec'h erruas daou ofiser [[Black and Tans]] e-barzh an ostaleri. Ha Collins ne gavas ket gwell eget mont da zebriñ ouzh taol ganto. Hag evel-just diwar-benn petra e komzjont, diwar-benn... Michael Collins. Ha kregiñ a reas da c'houlenn diganto petra a ouezent diwar-benn ar paotr, m'o doa kavet un dra bennak evit e bakout, hag all, hag all… Collins a yeas kuit diouzh o zaol, o leuskel ar Saozon plijet kenañ gantañ, ha pa oa war-nes mont diouzh taol, e lavaras dezho &quot;Me an hini eo Michael Collins&quot;. An daou ofiser alvaonet, a-boan m'o doa bet amzer d'en em rentañ kont en doa dija kemeret o armoù diganto e-doug ar pred ma klevjont Collins, o c'hoarzhin leizh e gof, e-barzh ar straed… Se n'eo nemet ur skouer eus an istorioù niverus a veze kontet (gwirion pe vojennel) diwar-benn Collins. Gant an darvoudig-se e voe maget brud al lampon ha skeudenn an haroz, dibosubl lakaat e grabanoù warnañ : Michael Collins, &quot;The Big Fella&quot; atav o kavout an doare da c'hoarzhin pe d'ober goap ouzh an dañjer. A-benn ar fin eo dreist-holl ar Saozon hag ar mediaoù iwerzhonat hag o deus graet bruderezh da Vichael Collins, rak hennezh ne gontas morse e droioù-kaer d'ar re all gwech ebet ! Mut 'vel ur vrenigenn ! Ne felle ket dezhañ bezañ brudet.

E-touez pennoù ar stourm broadel e oa leizh a dud, a zeuas da vezañ kevezerien etrezo, ma n'eo ket enebourien touet : [[Cathal Brugha]], ministr an arme difenn hag a oa deuet da vezañ damguzhet, e-skeud egile, ma n'eo ket bet distroadet gant Collins (sañset e oa da Gollins bezañ ministr an arc'hantaouiñ hepken, ha koulskoude e oa hemañ kalz barrekoc'h war ar brezeliañ hag ar strategiezh eget Brugha). [[Eamon de Valera]], prezidant an Dáil Éireann a glaskas pellaat Michael Collins diouzh ar vro, o kas anezhañ da foetañ bro er Stadoù-Unanet, da skoulmañ liammoù gant rouedad an iwerzhoned en diaspora. Nac'hañ a reas Collins bepred avat.

Goude ur prantad amzer kalet kenañ evit ar Saozon, e-lec'h m'o doa kollet o veli war Bro-Iwerzhon, ha diwar-se ar berniad reuzeudien marvet deus an daou du, e kendalc'he kousto pe gousto an Iwerzhoniz gant ar stourm. Hag a-greiz-holl, d'ur mare dic'hortoz penn-da-benn, ur wech erruet ar stourm en e blegenn startañ evit an emsaverien (marteze ne vefe ket bet tu dezho kenderc'hel kalz pelloc'h), e c'houlennas ar Saozoun kaout un arsav-brezel. Michael Collins hag holl oberourien ar frankiz iwerzhonat a oa deuet a-benn da vezañ trec'h war pennañ impalouriezh ar bed a-bezh. Ha Collins hag a oa neuze oberour meur an trec'h-se.

Aozet e oa bet un emvod etre ar gouarnamant saoz ha pennoù ar gouarnamant, ha na anzave ket c'hoazh, Iwerzhon. Ne oa stad ebet, war-bouez an URSS hag en doa ezhomm arc'hant, hag a anzavas republik Bro-Iwerzhon. De Valera evit bezañ war ar memes renk hag ar roue [[George V]] en em lakaas e-unan da renk prezidant ar republik. Envel a reas ur strollad kannaded. En e benn: [[Arthur Griffith]], gant Michael Collins e-touez ar gannaded. Asantiñ a reas Collins mont met krediñ a rae gantañ e vefe de Valera e-barzh ar strollad, mont a reas memestra da [[Londrez]].

== Ar feur-skrid saoz-iwerzhonat ==
An dileuriadur iwerzhonat - [[Arthur Griffith]] (en e benn), [[Robert Barton]], Michael Collins ha gant [[Robert Erskine Childers]] evel sekretour an dileuriadur - a erruas en 22 plas, Hans e Knightsbridge d'an 11 a viz Here 1921. Ha chom a rejont el lec'h-se betek fin ar c'henvreutaerezh, da lâret eo, e miz Kerzu. En dibenn e tisoc'hjont war ur feur-skrid sinet d'ar 6 a viz Kerzu 1921, gant ar feur-skrid-se e voe gwarantet krouidigezh ar stad iwerzhonat anvet &quot;Irish Free State&quot; (troet ger ha ger diouzh al lavar iwerzhoneg &quot;Saorstát Éireann&quot;). Diaes da lonkañ e voe ar feur-skrid-se d'an Iwerzhoniz, ha diaes e voe da lakaat da dremen en Iwerzhon. Pa voe sinet an diell ec'h huchas ar c'hentañ ministr saoz, [[Lloyd George]], evit klemm rak lakaat a raje en arvar e zazont politkel dezhañ. Collins a respontas dezhañ: &quot;Ha me, en ur sinañ ar feur daonet se, a vo un den tonket da vervel &quot; (pezh a c'hoarvezas dezhañ eizh miz diwezhatoc'h...).

Gant an emglev se e voe tu d'an dud en [[Norzhiwerzhon]] (protestanted evit ar peb vrasañ dioñte) kuitaat ar republik nevez (pezh a rejont diouzhtu). Ma tlee da gement-se c'hoarvezout e vije bet ret eta krouiñ ur bodad karget da dermeniñ harzoù nevez Bro-Iwerzhon. Fellout a rae da Michael Collins strishaat ar muiañ posupl bevennoù an tachennoù disrannet (da lâret eo an harzoù gant Norzhiwerzhon) evit gwanaat o levezon ar muiañ posupl war an dachenn ekonomikel. Rak bihan-kenañ e oa an tachennoù el lec'h ma oa forzhig a dud eus ar strolladoù &quot;unionist&quot;. Da c'houde e vije bet aesoc'h adunaniñ ar vro evit gwir. Rak d'ar mare-hont e oa darn deus ar brotestanted ha na oant ket a-enep ar fed bezañ ebarzhet e-barzh ar republik.

Ar stad iwerzhonat nevez en oa ur statud a « zominion » (Abdominem ?) gant un ardivink parlamantel daouduek, ar galloud seveniñ gant ar roue met lakaet e pleustr gant ur gouarnamant iwerzhonat dilennet gant an Dáil Éireann (troet &quot;Chamber of Deputies&quot;). Ar gwir en doa ar stad iwerzhonat da gaout ur sistem lez-varnioù, dizalc'h diouzh ar galloud saoz.

Ar republikaned kalet o doa intentet se evel ur gwallhentadur, gant ar republik erlec'hiet gant un dominion ezel eus an [[impalaeriezh saoz]], hag an &quot;Oath of Allegiance&quot;/&quot;Touadenn a lealded&quot; d'ar roue. Hogen ne oa ket un douadenn graet ouzh ar roue met ouzh ar stad iwerzhonat, gant un douadenn dieeun d'ar roue, met se a oa arouezel penn-da-benn.

Adalek mare an emglev en em zisrannas ar [[Sinn Féin]], hag an Dáil a voe tabut ennañ a badas e-keit dek devezh a-raok asantiñ ha sinañ ar feur-skrid gant ur votadeg: 64 evit / 57 a-enep. Tudennoù evel de Valera a nac'has dilezel ar stourm a-enep d'ar Saozon, rak hervezañ, m'o doa pleget dirak an iwerzhoniz eo abalamour ma ne oant ket gouest da genderc'hel gant ar stourm. Kontañ a reas De Valera d'ar bodad e-pad an tabutoù: &quot;The country is there for the taking: take it!&quot; (Ar vro a zo amañ evit ma vefe tapet: neuze tapit-hi). Hogen Collins hag a oa deus tu ar re a oa evit ma vije paouezet gant ar brezel hag evit adsevel ar vro a-nevez, a respontas trumm dezhañ: &quot;The nation is there for the making: make it!&quot; (Ar vroad a zo amañ evit ma vefe savet: savit-hi!&quot;. Aze e c'heller meizañ sklaer ne oa ket eus Michael Collins un nerzh diskar pe brezeliañ hepken , met deus tu an nerzh sevel raktresoù nevez ivez. Marteze eo abalamour ma n'o doa ket e gevezerien un natur a saverien broadoù, e choment da guzhat e metoù ar brezel, al lec'h ma en em santen en o vleud, pergen. Seul vui ma klaske enebourien an emglev pismigañ war krafoù ar feur-skrid ec'h eilgerias Collins dezho : &quot;Is the country never to get a chance?&quot; (Daoust hag en ur mare bennak e c'hello hor bro kaout he chañs eta?). E pad an tabutoù e voe taget Collins gant [[Cathal Brugha]] a lâre ne oa ket reizh e vefe lesanvet gant ar c'hazetennoù: &quot;The man who won the war&quot; (An den hag a c'hounezas ar brezel) peogwir ne oa ket eñ da vezañ e karg eus an arme ha ne oa ket an den en doa ar muiañ a skiant-prenet war ar brezel. Met ar wirionez oa roet gant e lesanv: a-drugarez da Gollins eo e oa bet trec'h an IRA.  Huñvreal a rae Collins en un Iwerzhon hag a zilezfe he stultennoù evit lakaat he rambreoù da vevañ er wirvoud.

Deus tu enep AR-feur-skrid e yeas De Valera hag e savas groñs a-enep da nep kiladenn dirak ar saozon. Enebourien de Valera a damallas outañ, ober rebechoù met de Valera a ouie mat ne oa ket posupl krouiñ ur republik gant divizoù etre-gouarnamantoù ken berr(??). Tud 'zo a lâre en doa kaset Collins d'ober al labour diaes hag eo bet lakaet da fuzibl gantañ evit sinañ ar feur emglev, hag e vije neuze peget outañ ar skeudenn fall, ha kement-se e lec'h de Valera, evit ma vije posupl dezhañ gounit muioc'h a vrud en [[Iwerzhon]].

== Gouarnamant da c'hortoz ==
Gant bonreizh an Dáil lakaet e pleustr e [[1919]] e oa atav an Dáil Éireann bezant. Reiñ a reas e zilez De Valera evit e garg prezidant met klask a reas ec'h adtapout goude dre zilennadegoù en ur ziazazañ e brogramm gant ar pal skarzhañ ar feur-skrid. Hogen [[Arthur Griffith]] a voe trec'h war de Valera hag e pakas an atebegezh (Griffith a gemeras an titl &quot;President of Dáil Éireann&quot; kentoc'h eget hini c'hwezet de Valera &quot;President of the Republic&quot;). Daoust d'an emglev n'en doa ar gouarnamant-mañ statud ofisiel ebet dezhañ ha ne oa ket anveet el lezennoù bonreizhel saoz. Setu penaos e c'hellas un eil gouarnamant enep feur-emglev bezañ savet.

Aozet e oa bet ar gouarnamant da c'hortoz dindan aotrouniezh Collins hag a zeuas da vezañ &quot;President of the Provisional Government&quot; (da lâret eo kentañ ministr). Chom a reas e karg  evit an arc'hantaouiñ er velestradurezh republikan. Neoac'h an doare ma'z ae en-dro an traoù er velestradurezh-mañ oa luziet kenañ. Ofisiel : ar c'hentañ ministr a vanne dindan beli ar gurunenn saoz. Hag evit bezañ staliet da vat e oa ret dezhañ mont e darempred gant al Lord Lieutenant of Ireland, ar beskont [[Fitzalan]] (e penn ar velestradurezh saoz en Iwerzhon). Evit heuliañ politikerezh ar republikaned e kejas Collins gant Fitzalan evit goulenn ma vije rentet kastell [[Dulenn]] (bet daskoret dezho e stumm ur seurt lid), kreiz ar galloud saoz en Iwerzhon. Degouezhout a reas Collins gant seizh munutenn dale d'al lidoù, ha Fizalan a rebechas an dale-se outañ. Collins a respontas dezhañ: &quot;You had to wait seven minutes but we had to wait seven hundred years!&quot; (Ranket ho peus gortoz seizh munut met ni hon eus ranket gortoz seizh kantved!).

Sinadur an emglev a zisrannas mik an dud en Iwerzhon. Da gentañ penn e oa chalet [[Éamon de Valera]], prezidant ar republik iwerzhonat gant ar fed ma vije sinet an emglev gant Collins hep ma vije goulennet o asant digant e vinistrerezh(??). Ouzhpenn-se, e oa en arvar danvez ar feur-skrid hag e oa bet distreset ha disleberet a galz. De Valera hag un toullad tudennoù all eus ar gouarnamant a enebe ouzh ar fed ma chome Iwerzhon un dominion hepken, hag ar fed ma oa ret touiñ bezañ leal e doare pe zoare d'an impalouriezh saoz. Hag un elfenn kaset war an daol alies e tabutoù ar bodad broadel a oa kudenn bezañs ar Royal Navy saoz e-barzh porchoù war aochoù Su-Iwerzhon (roll ar porzhioù oa bet rakwelet gant ar Saozon). Kement-se a strobe chañsoù Iwerzhon d'en em ziorren war-zu ar broioù estren, ur darbar lakaet e pleustr gant ar Saozon. Zoken ma oa bet votet ganto an emglev (64 mouezh a-enep da 57) e oa savet ul lodenn vat eus iwerzhoniz, dreist-holl re an IRA, a-enep d'ar feur-skrid (treitour hervezo). An holl dalc'hioù-se a zisoc'has war AR brezel sivil.

Istor disrannañ Iwerzhon an norzh diouzh ar peurrest eus Iwerzhon ne oa ket bet arguzennet diwar he fenn kement-se. Da gentañ peogwir en doa raktreset Collins, (en un doare kuzh ha didrouz) aozañ ur guerrilla a-enep da [[Norzhiwerzhon]]. E-kerz mizioù diwezhañ 1922, e voe roet urzh gantañ kas bagadoù aroutet an IRA war an harzoù, hag e voe degaset armoù hag arc'hant da vagadoù all, staliet dija en tu-hont d'ar vevenn. Etre miz Mae ha miz Even [[1922]] e voe aozet ha frammet pizh gant Collins ha [[Liam Lynch]], pennañ strollad an IRA, stumet oant bet gant ur strategiezh argadiñ,( strollet eus an nerzhioù enep-emglev ha pro-emglev war an [[Cúige Uladh|Uladh]]??). An armoù saoz, marc'hataet gant ar gouarnamant da c'hortoz, a oa bet eskemmet gant reoù an IRA, evit bezañ kaset d'an Norzh. An argadenn-se a oa bet (ez-ofisiel) nullet gant gwask ar gouarnamant saoz d'an 3 a viz Even. Goude-se ne voe aotreet bagad stourm ebet, pro-emglev pe enep-emglev, da aloubiñ tiriad an Uladh. Koulskoude e kendalc'has memestra argadennoù bihan a-berzh an IRA tro-dro d'an harzoù. Hogen ehanet e voe gant an darvoudoù-mañ gant loc'h ar brezel sivil en Iwerzhon ar Su (da lâret eo ar peurrest eus Iwerzhon). Daoust da se e c'heller soñjal ha rambreal, ma vije chomet Michael Collins bev, en dije klasket kousto pe gousto, daoust da genasant e urzhaz, aozañ ur stumm brezel ''gurilla'' pe sevel ur gwir argadenn war Iwerzhon an Norzh. Hag abalamour da se e oa heuliet Collins gant kalzig a soudarded ezel eus bagadoù IRA an [[Cúige Uladh|Uladh]], ha 524 dioñto a zeuas war-zu ar Su a-benn e skoazellañ ha mont e-barzh ar Free State Army evit kemer perzh er brezel sivil.

E-doug ar mizvezhioù goude penn kentañ ar brezel, e miz Even [[1922]] e kias Collins evit klask adunvaniñ ar strolladoù broadelour,  kuit dezho d'en em lazhañ etre breudeur. De Valera, hag a chomas a-enep an emglev, a roas e zilez hag a guitas ar parlamant gant an dileuridi all akord gantañ. Collins a brientas ur seurt emglev etre ar stolladoù pro hag enep feur-skrid, evit en em gavout gant ur genunaniezh evit an dilennadegoù.

Collins a ginnigas lakaat e pleustr ur vonreizh nevez evit ar republik, ur vonreizh ha na vefe meneg ebet enni eus roue Bro-Saoz, hogen hep nac'hañ ar feur-skrid, ur c'hinnig treuzemglev a-benn ar fin. Un dra degemerus evit tout an dud. Evit a denn d'an arme e krouas un &quot;army re-unification committee&quot; (kengor an arme adunanet), gant kannaded ha dileuridi eus an daou du. Klask a reas ivez mont e darempred gant ofiserien an IRA, izili an IRB (prezidant anezho e oa bepred), evit klask lakat anezho da asantiñ d'ar feur-skrid. Met en desped da se e nac'has ar Saozon kinnig ar vonreizh republikan, hag en ur lakaat bec'h war an Iwerzhoniz ha lakaat e plas un embargo ekonomikel, en abeg da se e oa bet sinet ar feur-skrid hep redienn, hag hervezo ne oa ket reizh cheñch un dra a oa bet asantet, skrivet ha sinet, ha ne oa ket tu da cheñch an dra-se. Goude an taol-se, en desped da galz a strivoù, ne c'hellas ket Collins adober ar memes labour unaniñ. Un nebeud gwalldaolioù a-berz an daou strollad enep, an eil ouzh egile a gasas d'ar vrezel sivil.

== Brezel diabarzh ==
Ar &quot;Four courts&quot; e [[Dulenn]]

E miz Ebrel 1922 e klaskas un strollad 200 soudard er bagadoù enep-emglev ac'hubiñ lez-varn ar &quot;Four Courts&quot; e Dulenn, evit daeañ ar gouarnamant da c'hortoz. Collins, hag en doa c'hoant, kousto pe gousto, tremen hebiou d'ar brezel diabarzh, na dagas ket ar &quot;Four courts&quot; a-raok miz Even 1922. En ober a reas abalamour d'ar wask lakaet gant ar Saozon war gouarnamant iwerzhon. D'an 22 a viz Even 1922 eo bet lazhet Sir Henry Wilson, ur jeneral saoz war e leve, gant daou ezel eus an IRA, e Belgravia Londrez. D'ar memes koulz e lâras [[Winston Churchill]] da Gollins ma ne gasfe soudard ebet evit kemer ar &quot;Four Courts&quot;, e vije d'an arme saoz d'en ober.

A-benn bremañ e ouzer e oa bet urzhiet drouklazh Wilson gant Collins, abalamour d'ar giriegezh en doa bet ar jeneral Wilson evit heskinañ ar gatoliked en Iwerzhon an Norzh. [[Joe Dolan]] — ezel eus skouadron Collins, ar strolladoù drouklazhañ e-pad ar brezel dizalc'houriezh hag ezel ar Free State Army e 1922 — a ziskulhias an dra-se er bloavezhioù [[1950]]. Collins a c'houlennas ivez digantañ mont da zieubiñ an daou baotr eus an IRA a-raok na vijent lazhet gant ar Saozon. Met Collins a oa rediet atav da gas da benn un oberenn vilourel war-zu ar &quot;Four Courts&quot;, ha dreist-holl pa oa bet skrapet ar jeneral J.J. O'Connell eus arme ar Free State. Goude un arnod (??) a genvreutaerezh diwezhañ-holl e lakaas Collins ar pezhioù kanol roet gant ar Saozon da vombezenniñ ar &quot;Four Courts&quot; betek ma'n em rentjent.

An darvoud-se a zegasas ar brezel sivil da vat, ur brezel kroget e pep korn ar vro, zoken deus ar gêrbenn. Gant Collins en he fenn, arme ar Free State a gameras buan-tre kontroll Dulenn. E miz Gouere 1922 ec'h ac'hube ar bagadoù enep-feur-skrid rannvroioù eus Su [[Mumhan]] ha kalz tiriadoù all eus ar vro. [[Éamon de Valera|De Valera]] hag an dileuridi enep feur-emglev a yeas deus tu emsaverien an IRA. E-kreiz 1922 e tilezas Collins e garg er parlamant evit dont da vezañ &quot;Commander-in-Chief of the National Army&quot;/&quot;Pennrener an arme vroadel&quot;, un arme adstummet tro-dro d'ar re a oa chomet feal hag a heulie mennozh ar feur-skrid. Ar Free State Army, hag a oa bet armet gant ar Saozon a oa bet rediet d'en em reiñ da vat er brezel sivil. Collins, gant [[Richard Mulcahy]] hag [[Eoin O'Duffy]] e voe prientet un aridennad argadennoù dre vor evit adkemer an tiriadoù paket gant ar republikaned e [[Mumhan]] hag e kornôg ar vro, etre miz Gouere ha miz Eost 1922. Goude-se e tivizas Collins mont war-zu [[Cork]], memes ma oa bet dialiet groñs outañ en ober, ha daoust d'ar fed ma oa hanter-glañv. Collins a respontas:&quot;They wouldn't shoot me in my own county.&quot;/&quot;Ne lazhint ket ac'hanon em bro&quot;. 

== Marv Collins ==
E-kreiz an hent war-zu [[Kontelezh Korkig|kontelezh Cork]], d'an [[22 a viz Eost]] 1922, e kêrig [[Béal na Blá]] (&quot;genoù ar bleunioù&quot;), e voe lazhet an aroz meur Michael Collins e-kreiz un emgannazd boledoù hag a badas 40 munutenn, etre 7e30 hag 8e10 diouzh an abardaez. An den lazhet nemetañ e voe en toull-trap. Urzhiet en doa d'e vagad soudarded herzel da dennañ hag en em difenn diouzh an argad, e-lec'h dibab mont en ul lec'h diogell evel ma lâre e gamalad [[Emmet Dalton]]. Ar pezh a vije bet aes dezhañ ober. Collins a oa 31 bloaz pa varvas. Den ne c'hell lavaret en un doare asur piv e oa An hini (fallakr) a dennas da-vat war Collins, hag e ouezer nebeutoc'h c'hoazh war zivout ar strolladig, a dagas anezhañ. Hirie an deiz ez eus atav kement a dud c'hoazh evit plediñ gant an tabut-mañ. E levrioù 'zo e kavar ar mennozh e vije bet lazhet gant ur [[Marksouriezh|marksour]] anvet Denis (&quot;Sonny&quot;) O'Neill, hag a varvas e 1950. Met an armoù implijet oa ar memes re ha reoù ar [[Black an Tans]] (boledoù &quot;dumdum&quot; pe &quot;flat nosed&quot;). O'Neill a lavaras un nebeud amzer goude ec'h implije ar boledoù-se. E-pad ar c'horfskejadenn e lavaras ar medisin e oa bet un tenn war-eeun ha tamm ebet unan dre zazlamm. Heuget, ha feuket e vije bet tud  &quot;the Big Fella&quot; da vezañ bet trec'het ha degaset e voe e gorf, gant e soudarded da Gork, ha treuzkaset diwezhatoc'h da Zulenn. War-wel d'an avel e oa bet miret korf Collins er Rotunda, el lec'h-mañ e oa tremenet betek dek mil a iwerzhoniz deuet da reiñ enor dezhañ hag ur bennozh diwezhañ d'AN den hag a voe graet diwezhatoc'h haroz meur an enezenn anezhañ.

== Levrlennadur ==
* O'Connor Frank, ''The Big Fellow'', 1937 [[ISBN 0-312-18050-0]]
* Beaslai Piaras, ''Life of Collins'',
* O'Connor Batt, ''With Michael Collins''
* Talbot Hayden, ''Michael Collins' Own Story''
* Taylor Rex, ''Michael Collins''
* Tim Pat Coogan, ''Michael Collins: The man whom made Ireland''
* Michael Collins, ''Path to freedom''
* Ulick O'Connor, ''Michael Collins and the Troubles: The Struggle for Irish Freedom 1912-1922''

==Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Michael Collins}}

== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120301105029/http://www.michaelcollinscentre.com/index.html Michael Collins Centre]
* {{en}} [http://generalmichaelcollins.com/ Collins 22 Society]

{{DEFAULTSORT:Collins, Michael}}

[[Rummad:Ganedigezhioù 1890]]
[[Rummad:Marvioù 1922]]
[[Rummad:Broadelourien iwerzhonat]]
[[Rummad:Pennoù-bras broadelour ar bed]]
[[Rummad:Politikourien drouklazhet]]
[[Rummad:Istor Iwerzhon]]
[[Rummad:Politikourien Iwerzhon]]</text>
      <sha1>0hwjbmq6j69iavci4ao8x3du81vde2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shogun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31699</id>
    <revision>
      <id>2197098</id>
      <parentid>1973262</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21873" sha1="41mwp0x5sd1bdonpb5bawdsemj7ntqn" xml:space="preserve">{{Japaneg}}
[[Restr:Minamoto no Yoritomo.jpg|thumb|upright 1.2|Minamoto no Yoritomo, poltredet e 1179 gant Fujiwara no Takanobu (1142-1205)]]
'''''Shōgun''''' ({{Audio|Ja-将軍.oga|将軍}}) a raed e [[Japan]] eus ur rener milourel adalek ar bloaz [[709]] betek [[1868]]. Un [[impalaerezh]] e oa Japan, met gant ar ''shōgun'' e oa ar galloud e gwirionez.

Gant [[unpenniezh|unpenn]] Japan e veze deroet an titl, hogen ar ''shōgun'' eo a rene ''[[de facto]]'' ; unpennoù gwirion zoken e voent a-hed ar [[Istor Japan#Marevezh Kamakura|Marevezh Kamakura]] (1185-[[1333]]) adalek [[1192]], pa voe anvet [[Minamoto no Yoritomo]] ([[1147]]-[[1199]]) da ''shōgun'' gant an [[impalaer Go-Toba]] ([[1180]]-[[1239]], ren [[1183]]-[[1198]]). Adal neuze e paouezas an titl da ober dave d'ur penn milourel hepmuiken, d'ur rener milourel ha politikel e reasbetek diwezh ar shōgunelezh ha ganedigezh [[Impalaeriezh Japan]].&lt;br&gt;
Adalek arn {{XIIIvet kantved}} e teuas ar garg da vout hêrezhel, met meur a glann a renas en Istor Japan : [[Klann Minamoto|Minamoto]], [[Klann Ashikaga|Ashikaga]] ha [[Klann Tokugawa|Tokugawa]] e voe ar re a renas ar pellañ.

''Bakufu'' (幕府, &quot;gouarnamant an deltenn&quot;) a raed eus ar shōgunelezh, eleze koskor ur ''shōgun'', en dave da gamp e soudarded ha da verrbadelezh ar garg. Gant ar ''bakufu'' e veze melestret an impalaeriezh evit gwir avat, pa ne oa perzh an impalaer(ez) hag al lez nemet unan a enor ; evitañ da vout berrbad e padas renad ar shōgunelezh a-hed tost da 700 vloaz : [[Tokugawa Yoshinobu]], ar ''shōgun'' diwezhañ, a zaskoras ar galloud d'an [[impalaer Meiji]] e [[1867]].

==Gerdarzh==
;''Shōgun''
Kement ha &quot;pennkomandour un arme&quot; e talv ''shōgun'', a zo ur berradur eus 征夷大将軍 ''seītai shōgun'' &quot;pennkomandour meur bazhyever ar varbared&quot;, an titl a veze roet d'an [[diktatouriezh|diktatourion]] vilourel e Japan etre ar bloazioù [[1185]] ha [[1868]]. Titl ur jeneral a rene un arme kaset da vrezeliñ ouzh pobladoù Japan an Norzh e oa er penn-kentañ ; goude an {{XIIvet kantved}} e troas da anv pennkomandour ar ''[[Samourai|samurai]]''.&lt;ref name=&quot;TS&quot;&gt;Turnbull 2006.&lt;/ref&gt;
*Dre ar munud : 征 ''sei'' &quot;bazhyevañ&quot;, 夷 ''i'' &quot;barbar&quot;, 大 ''tai'' pe ''dai'' (etre [t] ha [d] eo ar son, evel e [[sinaeg]]) &quot;meur&quot;, 将 ''shō'' &quot;komandour&quot; ha 軍 ''gun'' &quot;arme&quot;.
;''Bakufu''
&quot;Gouarnamant a-dreuz ar rideoz&quot; eo ster diazez ''bakufu'' ; war an tachennoù-emgann e veze azezet penn ar gadourion en un deltenn damzigor, e arouez (紋 ''[[mon]]'') war ziskouez war ar rideoz (幕 ''maku'').&lt;ref name=&quot;TS&quot; /&gt;

==Titloù==
Meur a zoare ''shōgun'' zo bet en deroù, er Marevezhioù [[Marevezh Asuka|Asuka]] ([[538]]-[[710]]) ha [[Marevezh Heian|Heian]] ([[794]]-[[1185]]), da skouer :
* 宮将軍 ''miya shōgun'', &quot;pennkomandour faezher ar varbared&quot; ;
* 摂家将軍 ''sekke shōgun'', &quot;pennkomandour rejant&quot; ;
* 陸奥鎮東将軍 ''mutsu chintō shōgun'', &quot;jeneral meur faezher Mutsu&quot;, ur proviñs e Japan), a oa titl Kose no Maro ;
* 征西大将軍 ''seisei Taishōgun'', &quot;pennkomandour peoc'hidigezh ar C'hornôg&quot; ;
* 征東大将軍 ''sei tōdai shōgun'', &quot;pennkomandour peoc'hidigezh ar Reter&quot;, a oa titl Ki no Kosami ;
* 鎮守府将軍 ''chinjufu shōgun'', &quot;pennkomandour penkarter kreiz ar peoc'haat&quot; ;
* 征狄大将軍 ''seiteki taishōgun'', &quot;pennkomandour faezher ar varbared&quot; ;
* 持節大将軍 ''mochisetsu taishōgun'', &quot;pennkomandour faezher ar varbared&quot; ;
* 征夷大将軍 ''seītai shōgun'', &quot;pennkomandour ar c'horf brezelekaat enep ar varbared&quot; , a oa titl Ōtomo no Otomaro, ha Sakanoue no Tamuramaro ha Minamoto no Yoritomo war e lerc'h. An titl pouezusañ eo bet en Istor Japan.

==Ar benngadourion gentañ==
===Marevezh Asuka ([[538]]-710)===
Den ne oar resis piv e voe ar ''shōgun'' kentañ, na pegoulz e voe anvet gant rener ar vro.&lt;br&gt;
Ar meneg kentañ eus an titl a gaver stag ouzh [[Kose no Maro]] (? – [[7 C'hwevrer]] [[717]]), a voe anvet da ''chintō shōgun'' e [[709]] gant an [[impalaerez Genmei]] ([[660]]-[[721]], ren [[707]]-[[715]]).&lt;ref name=&quot;JWC&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.japanese-wiki-corpus.org/person/KOSE%20no%20Maro.html |title=''Japanese Wiki Corpus''|accessdate=05 Genver 2022}}&lt;/ref&gt;
===[[Marevezh Nara]] (710-[[794]])===
Goude faezhet pobladoù an Norzh e [[Hokkaidō]], [[Tahiji no Agatamori]] (~[[668]]-[[737]]) a voe anvet gant an [[impalaerez Genshō]] ([[683]]-[[748]], ren 715-[[724]]) da bennkomandour an armeadoù impalaerel kaset da beoc'haat ar meuriadoù.&lt;ref name=&quot;WBE&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://prabook.com/web/tajihi_no.agatamori/3747764 |title=''World Biographical Encyclopedia''|accessdate=05 Genver 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Ne voe pennkadour ofisiel ebet kent [[Ōtomo no Yakamochi]] (~[[718]]-[[785]]), a voe anvet da bennkomandour milourel (兵部少輔, ''heibu shōsuke'') er bloaz [[755]] gant an [[impalaerez Kōken]] ([[713]]-[[770]], renoù [[749]]-[[758]] ha [[764]]-[[770]]).&lt;br&gt;
Ur ''sei tōdai shōgun'' e voe [[Ki no Kosami]] (~[[730]]-[[797]]), pa voe deroet an titl dezhañ er bloaz [[788]] gant an [[impalaer Kanmu]] ([[736]]-[[806]], ren [[781]]-[[806]]).&lt;ref name=&quot;JWC&quot; /&gt;
===Marevezh Heian (794-[[1185]])===
[[Ōtomo no Otomaro]] ([[731]]-[[809]]) a voe ar c'hentañ ''seītai shōgun'' en Istor Japan ; gant an impalaer Kenmu e resevas ar garg e 794 evit stourm ouzh ar boblad [[Emishi]] (pe : Ezo), a veve er rannvro [[Tōhoku (rannvro)|Tōhoku]] e penn norzh [[Honshū]] hag a nac'he beli an Tiegezh Yamato, hini an impalaeriezh. Ar re-se dreist-holl e oa ar &quot;varbared&quot; a ranke bout &quot;peoc'haet&quot; gant ar ''shōgun''.&lt;br&gt;
War e lerc'h e voe deroet an titl hag ar garg d'e ves-''shōgun'', [[Sakanoue no Tamuramaro]] (758–[[811]]), a voe ''seītai shōgun'' betek ar bloaz [[808]]. A-drugarez dezhañ e voe saveteet buhez [[Funya no Watamaro]] ([[765]]-[[823]]), a voe anvet da ''hyobushō'' (maodiern al Lu) e [[816]]. Ne voe titlet den ebet en e c'houde betek ar bloaz [[940]], pa voe [[Fujiwara no Tadabumi]] ([[873]]–[[947]]) anvet da ''sei tōdai shōgun'' gant an [[impalaer Suzaku]] ([[921]]-[[952]], ren [[930]]-[[946]]).&lt;br&gt;
E 940 hepken e chomas an titl gant Fujiwara no Tadabumi ; ne voe den ebet war e lerc'h betek [[1184]] : er bloaz-se, e deroù miz Genver, [[Minamoto no Yoshinaka]] ([[1154]]-1184) en em anvas da ''seītai shōgun'', met mervel a reas miz goude, d'an [[21 a viz C'hwevrer]]. Gant ar c'hlann Minamoto e chomas ar garg avat betek [[1219]].
==Ar shōgunelezh==
===[[Marevezh Kamakura]] (1185-[[1333]])===
Unan eus kendirvi Minamoto no Yoshinaka, [[Minamoto no Yoritomo]] ([[1147]]–[[1199]]) a voe pennkadour e [[Brezel Genpei]], ur brezel diabarzh a badas eus [[1180]] betek 1185, ma voe ar c'hlann Minamoto trec'h war ar [[Klann Taira|c'hlann Taira]] er bloaz 1184. E [[1192]] e resevas an titl a ''seītai shōgun'' digant an [[impalaer Go-Toba]] ([[1180]]-[[1239]], ren [[1183]]-[[1198]]), a oa 3 bloaz hepken — an ez-impalaer [[impalaer Go-Shirakawa|Go-Shirakawa]] ([[1127]]-1192, ren [[1155]]-[[1158]]) eo a rene e gwirionez ; pa lakaas Minamoto no Yoritomo e anv evit bout ''seītai shōgun'' e voe nac'het groñs gant Go-Shirakawa avat ; e 1192 end-eeun e varvas Go-Shirakawa, hag an titl a gouezhas e yalc'h Minamoto.&lt;br&gt;
Diouzhtu e kemeras ar galloud e-lec'h an impalaer yaouank : ar ''shōgun'' Minamoto no Yoritomo — ''shōgun'' hepken e voe an titl adalek e ren — a droas da [[diktatouriezh|ziktatour]] milourel a renas war Japan a-bezh, kent staliañ kêr-benn e shōgunelezh e Kamakura, alese anv ar marevezh ; gantañ e voe staliet ar c'hentañ ''bakufu'', ar gêr-benn ''de facto'' o vout Kamakura, daoust d'an impalaer ha d'al Lez bout bepred e [[Kyōto]], ar gêr-benn ofisiel. E vab Minamoto no Yoriie (1182–1204) a renas war e lerc'h — da hêrezhel e oa aet ar garg eta. Boulc'het e oa marevezh Japan [[Gladdalc'helezh|c'hladalc'hel]], a voe echu e [[1600]]. Betek 1868 avat ha hervez lezenn e chomas Japan dindan ren ar soudarded.&lt;ref name=&quot;Ws&quot;&gt;Weston, 2014.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Daou vab da Vinamoto no Yoritomo a voe ''shōgun'', betek 1219 ; daou ''shōgun'' eus [[klann Kujō]] a voe war o lerc'h betek [[1252]], heuliet gant pevar friñs. Adalek ar bloaz 1333 e voe ur marevezh all en Istor ar shōgunelezh.
===[[Marevezh Muromachi]] (1333-[[1568]])===
Er bloaz 1333, an [[impalaer Go-Daigo]] ([[1288]]-[[1339]], ren [[1318]]-1339) a luskas un dispac'h mennet da adreiñ an holl c'halloudoù d'e lez ; ar shōgunelezh a gasas ar jeneral [[Ashikaga Takauji]] ([[1305]]-[[1358]]) da vougañ an emsavadeg, met sevel a-du gant an impalaer a reas Takauji hag e arme, ha diskaret e voe shōgunelezh Kamakura. Distreiñ da Gyōto a eure ar galloud, ha daou briñs a voe ''shōgun'' en ur ober tri bloaz.&lt;br&gt;
Buan avat e voe displijet Ashikaga Takauji hag ar ''samurai'' gant «&amp;nbsp;[[Assavidigezh Kenmu]] » an impalaer Go-Daigo, a glaske mirout an holl c'halloudoù. Nac'h a reas an impalaer lakaat Takauji da ''shōgun'', hag ur fazi a reas pa roas an titl d'e vab ar priñs Moriyoshi ([[1308]]-[[1335]]) : sevel enep dezhañ a reas Takauji, kemer Kyōto er bloaz [[1338]] ha staliañ [[Impalaer Kōmyō|Kōmyō]] ([[1322]]-[[1380]]), ur c'hevezer da C'ho-Daigo, war an tron. Tec'hel da gêr Yoshino e proviñs Nara er Su a reas Go-Daigo, ma stalias ur gouarnamant all, ar pezh a loc'has ur brete hir etre Lez an Norzh ha Lez ar Su.&lt;ref name=&quot;He&quot;&gt;Henshall 2012.&lt;/ref&gt; ''Shōgun'' ha rener ''de facto'' e voe Ashikaga Takauji betek e varv e 1358 ; e Muromachi, un distrig e Kyōto, edo kêr-benn ar shōgunelezh, alese anv ar marevezh.&lt;br&gt;
Pemzek ezel eus klann Ashikaga a voe ''shōgun'' goude Takauji, a-hed 255 vloaz betek [[1588]].

Er bloaz [[1543]] e voe tapet ul lestr kenwerzhel [[portugal]]at en ur gorventenn ha kaset da aod Enezenn Tanegashima a-vezh da [[Kyūshū|Gyūshū]]. An [[Europa (kevandir)|Europiz]] kentañ o tilestrañ e Japan e voe an tri marc'hadour a oa e bourzh.&lt;ref name=&quot;He&quot; /&gt; Hep dale e voe degaset traezoù europat da Japan, [[mousked]]où pergen ; ken abred hag ar bloaz [[1556]] e oa war-dro 300 000 mousked en armeoù an ''daimyō'', an aotrouion lec'hel a oa gwazien d'ar ''shōgun''.&lt;ref name=&quot;FAR&quot;&gt;Farris 2009.&lt;/ref&gt; 
===[[Marevezh Azuchi-Momoyama]] (1568-[[1603]])===
Eus [[klann Oda]] a oa diazezet e Kastell Azuchi (e [[Japan#Prefedelezhioù|prefedelezh Shiga]] hiziv) ha [[klann Toyotomi]] diazezet e Kastell Momoyama (kastell Fushimi e Kyōto hiziv) e teu anv ar marevezh.&lt;br&gt;
Tri ezel eus klann Oda a voe ''shōgun'' adalek 1568 betek [[1583]], ha tri ezel eus klann Toyotomi a renas war o lerc'h, eus [[1585]] da [[1603]].
===[[Marevezh Edo]] (1603-[[1867]])===
[[Toyotomi Hideyori]] ([[1593]]–[[1615]]) a voe ''shōgun de jure'' adalek [[1598]] betek 1603. Unan eus an ''daimyō'', [[Tokugawa Ieyasu]] ([[1543]]–[[1616]]) a oa savet enep ar shōgunelezh Toyotomi, ha trec'h e voe en Emgann Sekigahara ([[21 a viz Here]] 1600) ; ''shōgun de facto'' e voe Ieyasu eta, hag adalek 1603 e voe kentañ ''shōgun'' ar shōgunelezh Tokugawa, a stalias he c'hêr-benn en Edo (Tōkyō hiziv) hag a renas e-pad 268 vloaz, betek 1867 : ar Marevezh Edo e voe.&lt;ref name=&quot;He&quot; /&gt;

Tokugawa Yoshinobu ([[1837]]–[[1913]]) e voe ar ''seītai shōgun'' diwezhañ e [[1866]]. Bloaz diwezhatoc'h, d'an [[19 a viz Kerzu]] 1867, e rankas dilezel e garg a-c'houde un emsavadeg kaset gant ''samurai'' eus [[Chōshū]], [[Satsuma]] ha [[Tosa]] evit daskor ar galloud d'an impalaer ; d'an [[11 a viz Ebrel]] 1868 e voe lamet pep renk ha galloud digantañ.&lt;br&gt;
Echu e oa gant ar shōgunelezh.

Meiji ([[1852]]-[[1912]]) a voe impalaer d'an [[3 a viz C'hwevrer]] 1867 ; 122{{vet}} impalaer Japan e oa hervez urzh hengounel an hêrezh, ha 1{{añ}} unpenn Impalaeriezh Japan.

==Roll ar ''shōgun''==
Bez' e voe 56 ''shōgun'' japanat betek 1868 (unan a reas div wezh), ha 3 etre 1868 ha bremañ ; daou jeneral [[stadunanat]] a voe ''shōgun de facto'' goude an [[Eil Brezel-bed]], etre [[1945]] ha [[1952]].

===Marevezhioù Asuka, Nara ha Heian (538-1185)===
[[Restr:Sakanoue Tamuramaro sw.jpg|thumb|Sakanoue no Tamuramaro]]
# Kose no Maro (? – 717) : 709 hepken
# Tajihi no Agatamori (668 ? – 737) : 720-21
# Ōtomo no Yakamochi (''c''. 718–785) : 784-85
# Ki no Kosami (733-797) : 788-89
# Ōtomo no Otomaro (731–809) : 794-97
# Sakanoue no Tamuramaro (758–811) : 797-808
# Funya no Watamaro (765–823) : 811-16
# Fujiwara no Tadabumi (873–947) : 940 hepken
# Minamoto no Yoshinaka (1154–1184) : 1184 hepken

===Shōgunelezh Kamakura (1192–1333)===
[[Restr:Kujō Yoritsune.jpg|thumb|Kujō Yoritsune]]
# Minamoto no Yoritomo (1147–1199) : 1192-99
# Minamoto no Yoriie (1182–1204) : 1202-3
# Minamoto no Sanetomo (1192–1219) : 1203-19
# Kujō Yoritsune (1218–1256) : 1226-44
# Kujō Yoritsugu (1239–1256) : 1244-52
# Priñs Munetaka (1242–1274) : 1252-66
# Priñs Koreyasu (1264–1326) : 1266-89
# Priñs Hisaaki (1276–1328) : 1289-1308
# Priñs Morikuni (1301–1333) : 1308-33

===Assavidigezh Kenmu (1333–1336)===
# Priñs Moriyoshi (1308–1335) : 1333 hepken
# Priñs Narinaga (1326 – ''c''. 1337–44) : 1335-36

===Shōgunelezh Ashikaga (1336–1573)===
[[Restr:Ashikaga Takauji Jōdo-ji.jpg|thumb|Ashikaga Takauji]]
# Ashikaga Takauji (1305–1358) : 1338-58
# Ashikaga Yoshiakira (1330–1367) : 1359-67
# Ashikaga Yoshimitsu (1358–1408) : 1369-1395 (''de jure'') ha 1408 (''de facto'')
# Ashikaga Yoshimochi (1386–1428) : 1395-1423 (''de jure'') ha 1428 (''de facto'')
# Ashikaga Yoshikazu (1407–1425) : 1423-25
# Ashikaga Yoshinori (1394–1441) : 1429-41
# Ashikaga Yoshikatsu (1434–1443) : 1442-43
# Ashikaga Yoshimasa (1436–1490) : 1449-1474 (''de jure'') ha 1490 (''de facto'')
# Ashikaga Yoshihisa (1465–1489) : 1474-89
# Ashikaga Yoshitane (1466–1523) : 1490-93
# Ashikaga Yoshizumi (1481–1511) : 1495-1508
# Ashikaga Yoshitane (eil gwezh) : 1508-22
# Ashikaga Yoshiharu (1511–1550) : 1522-1547 (''de jure'') ha 1550 (''de facto'')
[[Restr:Odanobunaga.jpg|thumb|Oda Nobunaga]]
&lt;ol start=&quot;14&quot;&gt;&lt;li&gt;Ashikaga Yoshiteru (1536–1565) : 1547-65&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ashikaga Yoshihide (1538–1568) : 1568 hepken&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ashikaga Yoshiaki (1537–1597) : 1568-1573 (digarget ; dilezel a reas e 1588)&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;

===Marevezh Azuchi–Momoyama (1568–1600)===
# Oda Nobunaga (1535–1582) : 1568-1575 (''de jure'') ha 1582 (''de facto'')
# Oda Nobutada (1557–1582) : 1575-82
# Oda Hidenobu (1580–1605) : 1582-83
# Toyotomi Hideyoshi (1537–1598) : 1585-1592 (''de jure'') ha 1598 (''de facto'')
# Toyotomi Hidetsugu (1568–1595) : 1592-95
# Toyotomi Hideyori (1593–1615) : 1598-1603 (''de jure'')

Adalek 1598 betek 1600, ar shōgunelezh ''de facto'' a voe fiziet e [[Kuzul ar Pemp Kozhiad]] (五大老 ''go-tairō'')

==Shōgunelezh Tokugawa (1600–1867)==
[[Restr:Tokugawa Ieyasu2 full.JPG|thumb|Tokugawa Ieyasu]]
# Tokugawa Ieyasu (1543–1616) : 1600 ''de facto'' – 1603 ''de jure'', ha 1605 ''de jure'' – 1616 ''de facto''
# Tokugawa Hidetada (1579–1632) : 1605-1623 (''de jure'') ha 1632 (''de facto'')
# Tokugawa Iemitsu (1604–1651) : 1623-51
# Tokugawa Ietsuna (1641–1680) : 1651-80
# Tokugawa Tsunayoshi (1646–1709) : 1680-1709
# Tokugawa Ienobu (1662–1712) : 1709-12
# Tokugawa Ietsugu (1709–1716) : 1713-16
# Tokugawa Yoshimune (1684–1751) : 1716-1745 (''de jure'') ha 1751 (''de facto'')
# Tokugawa Ieshige (1712–1761) : 1745-1760 (''de jure'') ha 1761 (''de facto'')
# Tokugawa Ieharu (1737–1786) : 1760-86
# Tokugawa Ienari (1773–1841) : 1787-1837 (''de jure'') ha 1841 (''de facto'')
# Tokugawa Ieyoshi (1793–1853) : 1837-53
# Tokugawa Iesada (1824–1858) : 1853-58
# Tokugawa Iemochi (1846–1866) : 1858-66
# Tokugawa Yoshinobu (1837–1913) : 1866-67

===Pennoù ar c'hlann Tokugawa goude ar shōgunelezh (1868–bremañ)===
E 1882 e voe deroet da benn ar c'hlann Tokugawa an titl a &quot;briñs&quot; (公爵 ''kōshaku'') e-touez an noblañsoù (華族 ''kazoku''), gant ar gwir da sezañ e [[Kambr ar Birien (Japan)|Kambr ar Birien]] (1871-1947).
# Tokugawa Iesato (1863–1940) : 1868-1940 ; kadoriad Kambr ar Birien 1903-1933
# Tokugawa Iemasa (1884–1963) : 1940-1963; kadoriad Kambr ar Birien 1946 to 1947
# Tokugawa Tsunenari (ganet e 1940) : 1963-bremañ

==Uhelrenerion a-berzh ar Gevredidi==
Daou jeneral stadunanat a renas war Japan goude an Eil Brezel-bed ; 外人将軍 ''gaijin shōgun'', &quot;rener milourel estren&quot; a reas Japaniz eus pep unan anezho&lt;ref&gt;{{en}} Valley, David J. ''Gaijin Shōgun – Gen. Douglas MacArthur Stepfather of Postwar Japan''. San Diego) : Sektor, 2000 {{ISBN|978-0-9678175-2-1}}&lt;/ref&gt;.
# ''General of the Army'' [[Douglas MacArthur]] (1880-1964) : 15 Eost 1942 – 11 Ebrel 1951
# ''General'' [[Matthew Ridgway]] (1895-1993) : 11 Ebrel 1951 – 11 Mae 1952

==Levrlennadur==
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
;{{ja}}
* マイペディア―小百科事典 ''mai pedia – ko hakkajiten'' &quot;Ma fedia – Holloueziadur bihan&quot;. Tokyo : Heibonsha, 1996 {{ISBN|978-4-582-09631-6}}
* 北畠 親房 Kitabatake Chikafusa (1293-1354). 神皇正統記 ''Jinnō Shōtōki'' &quot;Kronikoù lignez wirion an impalaerion doueel&quot; • {{en}} Varley, Paul H. ''A Chronicle of Gods and Sovereigns''. New York : Columbia University Press, 1980 {{ISBN|978-0-231-04940-5}}
;{{en}}
* Beasley, William G. (1962). &quot;Japan&quot;. In Hinsley, FH (ed.). ''The New Cambridge Modern History Volume 11: Material Progress and World-Wide Problems 1870–1898''. Cambridge : Cambridge University Press, 1976 {{ISBN|978-0-521-29109-5}}
* Campbell, Alan &amp; Noble, David S.. ''Japan – An Illustrated Encyclopedia''. Tōkyō : Kodansha, 1993 {{ISBN|978-4-06-205938-1}}
* Carter, William R.. ''Asuka period''. In : ''Kodansha Encyclopedia of Japan Volume 1''. Tōkyō : Kodansha, 1983 {{ISBN|978-0-87011-620-9}}
* Collcutt, Martin C.. ''Bushidō''. In : ''Kodansha Encyclopedia of Japan Volume 1''. Tōkyō : Kodansha, 1983 {{ISBN|978-0-87011-620-9}}
* Edstrom, Bert. ''Turning Points in Japanese History''. London : Routledge, 2016 {{ISBN|978-1-138-98626-8}}
* Farris, William Wayne. ''Japan to 1600: A Social and Economic History''. Honolulu : University of Hawaii Press, 2009 {{ISBN|978-0-8248-3379-4}}
* Frank, Richard. ''Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire''. New York : Penguin Books, 2001 {{ISBN|978-0-14-100146-3}}
* Hane, Mikiso &amp; Perez, Louis G. (1991). ''Premodern Japan: A Historical Survey''. Boulder : Westview Press, 2014 {{ISBN|978-0-8133-4970-1}}
* Henshall, Kenneth. ''A History of Japan: From Stone Age to Superpower''. London : Palgrave Macmillan, 2012 {{ISBN|978-0-230-34662-8}}
* Holcombe, Charles. ''A History Of East Asia: From the Origins of Civilization to the Twenty-First Century''. Cambridge : Cambridge University Press, 2017 {{ISBN|978-1-107-54489-5}}
* Hudson, Mark. ''Japanese Beginnings''. In : Tsutsui, William M.. ''A Companion to Japanese History''. Malden : Wiley-Blackwell, 2009 {{ISBN|978-1-4051-9339-9}}
* Hunter, Janet. ''Concise Dictionary of Modern Japanese History''. Berkeley : University of California Press, 1984 {{ISBN|978-0-520-04557-6}}
* Large, Stephen S.. ''Oligarchy, Democracy, and Fascism''. In : Tsutsui, William M.. ''A Companion to Japanese History''. Malden : Wiley-Blackwell, 2009 {{ISBN|978-1-4051-9339-9}}
* Mason, R. H. P. &amp; Caiger, J. G.. ''A History of Japan''. New York : Tuttle Publishing, 1997 {{ISBN|978-0-8048-2097-4}}
* Meyer, Milton W.. ''Japan: A Concise History''. Lanham : Rowman &amp; Littlefield, 2012 {{ISBN|978-0-7425-4118-4}}
* McClain, James L.. ''Japan: A Modern History''. New York : W. W. Norton &amp; Company, 2001 {{ISBN|978-0-393-04156-9}}
* McCullough, William H. (1999). ''The Heian Court, 794–1070''. In ': 'The Cambridge History of Japan – Volume 2: Heian Japan''. Cambridge : Cambridge University Press, 1999 {{ISBN|978-0-521-22353-9}}
* Morton, W Scott &amp; Olenike, J Kenneth &amp; Jansen, Marius B.. ''Japan: Its History and Culture''. New York : McGraw-Hill, 2004 {{ISBN|978-0-07-141280-3}}
* Nussbaum, Louis-Frédéric. ''Le Japon – Dictionnaire et civilisation''. Paris : Robert Laffont, 1996 {{ISBN|978-2-221-06764-2}} ; {{en}} Nussbaum, Louis-Frédéric. ''Dōkyō''. In : ''Japan Encyclopedia'', Harvard University Press, 2002, p. 158 {{ISBN|978-0-674-00770-3}} • {{cite web|url=https://books.google.fr/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA158&amp;dq=&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=''Google Books''|accessdate=03 Genver 2022}}
* Perez, Louis G.. ''The History of Japan''. Westport : Greenwood Press, 1998 {{ISBN|978-0-313-30296-1}}
* Sansom, George. ''A History of Japan to 1334''. Stanford : Stanford University Press, 1958 {{ISBN|978-0-8047-0523-3}}
* Sato, Hiroaki. ''Legends of the Samurai''. New York : Abrams Press, 2012 {{ISBN|978-1-59020-730-7}}
* Takeuchi, Rizo. ''The Rise of the Warriors''. In  : ''The Cambridge History of Japan – Volume 2: Heian Japan''. Cambridge : Cambridge University Press, 1999 {{ISBN|978-0-521-22353-9}}
* Totman, Conrad. ''A History of Japan''. Malden : Wiley-Blackwell, 2014 {{ISBN|978-1-119-02235-0}}
* Turnbull, Stephen. ''The Samurai – A Military History''. London : Macmillan Publishers, 1977 {{ISBN|978-0-02-620540-5}}
* Turnbull, Stephen. ''The Samurai Sourcebook''. London : Cassell Publishing, 2000 {{ISBN|978-1-85409-523-7}}
* Turnbull, Stephen. ''Samurai – The World of the Warrior''. Oxford : Osprey Publishing, 2006 {{ISBN|978-1-84176-951-6}}
* Turnbull, Stephen &amp; Hook, Richard. ''Samurai Commanders / 2''. Oxford: Osprey Publishing, 2005 {{ISBN|978-1-84176-744-4}}
* Walker, Brett. ''A Concise History of Japan''. Cambridge : Cambridge University Press, 2015 {{ISBN|978-0-521-17872-3}}
* Weston, Mark. ''Giants of Japan: The Lives of Japan's Greatest Men and Women''. New York : Regina Ryan Publishing, 2014 {{ISBN|978-0-9882259-4-7}}
&lt;/div&gt;

==Pennadoù kar==
*[[Istor Japan]]

==Notennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched Japan}}

[[Rummad:Japan]]
[[Rummad:Istor Japan]]
[[Rummad:Titloù]]</text>
      <sha1>41mwp0x5sd1bdonpb5bawdsemj7ntqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>790</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33346</id>
    <revision>
      <id>2197075</id>
      <parentid>1453025</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="2bsi17pb93tf2zk2hrv69e1ij88nw7a" xml:space="preserve">{{bloaz nav|790}}
{{PatromBloaz1M}}
''Diwar-benn bloavezh '''790''' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.''

== Darvoudoù ==


===Europa===

* Goude un emsav a-enep [[Impalaerez Iren]] eo embannet [[Konstantinos VI]] da impalaer nemetañ [[Impalaeriezh Bizantion]]
* Da bro-[[Saoz]] e tistro Alcuin

====Breizh====

====Frañs====

===Azia===
====Reter-nesañ====
====Reter-kreiz====
====Iskevandir indezat====
====Reter-pellañ====

===Afrika===

===Amerikaoù===
====Norzhamerika====
=====Stadoù-Unanet=====
====Suamerika====

===Okeania===

===Arzoù ha lizhiri===
====Livañ====
====Sonerezh====
====Lennegezh====
====Sinema====
===Skiantoù ha politikerezh===
===Armerzh===
===Sport===
===A bep seurt/diasur===

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 790|Ganedigezhioù]] ==

Gwelet ivez :''[[:Rummad:Ganedigezhioù 790]]''

== [[:Rummad:Marvioù 790|Marvioù]] ==

Gwelet ivez:''[[:Rummad:Marvioù 790]]''
__NOTOC__


[[Rummad:Bloavezhioù|0790]]
[[Rummad:790]]</text>
      <sha1>2bsi17pb93tf2zk2hrv69e1ij88nw7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sant-Jili-Plijo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33509</id>
    <revision>
      <id>2197102</id>
      <parentid>2183730</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40834-03</username>
        <id>93117</id>
      </contributor>
      <comment>Hervé Mahé</comment>
      <origin>2197102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5927" sha1="0g7l94dh0fxuhstruueiwxngxed8z0d" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
 | anv               = Sant-Jili-Plijo
 | anvOfisiel        = ''Saint-Gilles-Pligeaux''
 | skeudenn          = Saint-Gilles-Pligeaux - Route de Saint-Nicolas-du-Pélem - AD22 - 16FI5545.jpg 
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = Blason ville fr Saint-Gilles-Pligeaux (CôtesArmor).svg
 | bro               = [[Kernev]]
 | departamant       = [[Aodoù-an-Arvor]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]]
 | etrekumuniezh     = [[Kumuniezh kumunioù Kreiz-Breizh]]
 | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]]
 | kanton            = [[Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem|S.-Nikolaz-ar-Pelem]] &lt;small&gt;(betek 2015)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Kanton Rostrenenn|Rostrenenn]] &lt;small&gt;(abaoe 2015)&lt;/small&gt;
 | cp                = 22480
 | maer              = Gildas Guyader
 | amzer-gefridi     = 2014-2026
 | gorread           = 19.45
 | hedred            = -3.0933333333
 | ledred            = 48.380833333
 | uk                = 260
 | ubi               = 183
 | ubr               = 302
 | lec'hienn web     = 
}}
'''Sant-Jili-Plijo''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Kernev]] hag e [[kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] en [[Aodoù-an-Arvor]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==
* Erwan Vallerie (1995) ː '''Sancti Egidii an Pligeu''', 1371; '''Sainct-Gilles''', 1536; '''Sainctgilles in Pligeau''', 1574; '''Saint Gilles Pligiau''', 1731
== Ardamezioù ==
&quot;''En glazur e ziv c'hregilhenn en argant, heuliet ouzh kab gant un drailhenn a deir pezh, hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en aour&quot;''.
== Istor ==
=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 69 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,75 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27664 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;; unan anezhe a yeas diwar wel d’an [[28 a viz Eost]] [[1914]] e [[Châtelet (Hainaut)|Châtelet]] e [[Belgia]], soudard e oa en [[25vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|25vet Rujumant Troadegiezh]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6428194 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;; unan all a yeas diwar wel e [[Boezinge]]  e [[Flandrez]] [[Belgia]] d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]], soudard e oa en [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1311001  Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;. 
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Kemeret e voe 5 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 14 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]&lt;ref&gt;{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 189, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011&lt;/ref&gt;.
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;/&gt;.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;heights=&quot;100px&quot;&gt;
Menhir de Crec'h Ogel à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Krec'h Ogel.
Deuxième Menhir de Kergornec à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Kergorneg.
Menhir de Kergornec à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Kergorneg.
&lt;/gallery&gt;
* Peulvanoù.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot;&gt;
Saint-Gilles-Pligeaux (22) Église 01.JPG|An iliz katolik.
Saint-Gilles-Pligeaux (22) Chapelle Saint-Laurent 02.JPG|Chapel ''Sant Laorañs''.
Saint-Gilles-Pligeaux - Chapelle de La Clarté - AD22 - 16FI5541.jpg|Chapel ''Itron-Varia ar Sklaerded''.
Fontaines de Saint-Gilles-Pligeaux 01.JPG|Ar feunteunioù.
&lt;/gallery&gt;
* Iliz katolik ''Sant Jili'', 1648.
* Chapel ''Sant Laorañs'', er vourc'h.
* Chapel ''Itron-Varia ar Sklaerded''.
* Chapel ''Sant Weltaz ar Prad''.
* Ar feunteunioù.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Ti-post, luc’hskeudenn ha kartenn-bost&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=27664 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;. Savet e voe d’ar [[26 a viz Du]] [[1922]]&lt;ref&gt;{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/69888/saint-gilles-pligeaux-place/?elm=339 Université de Lille]&lt;/ref&gt;.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113073 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi 
|dimx= 
|dimy= 
|popmax=800
|passo1=200
|bl1=1962 
|bl2=1968 
|bl3=1975 
|bl4=1982 
|bl5=1990 
|bl6=1999 
|bl7=2006
|bl8=2013
|p1=668 	 	 			
|p2=593
|p3=491
|p4=398 
|p5=352 
|p6=299
|p7=301
|p8=277
|mammenn=EBSSA 
}}

== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Tud ganet eno : Hervé Mahé, ganet e 1909 e Sant-Jili-Plijo, dekatloner, peder gwech bet kampion Bro-C'hall er bloavezhioù 1930. ===

===Tud marvet eno===
===Tud liammet ouzh ar gumun===
=== Ardamezeg ar familhoù ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[Restr:De Bégaignon.gif|80px]]
|'''de Bégaignon'''
Aotrounez Kernevez
|''Plezek etre argant ha gul''
|-
|[[Restr:Du Quélennec.gif|80px]]
|'''du Quélenec'''
Aotrounez Kernevez ha Kozquer
|''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour''
|-
|
|
|
|}

==Liammoù diavaez==
{{Commonscat|Saint-Gilles-Pligeaux}}
* {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080052/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22294 Sant-Jili-Plijo war lec'hienn Geobreizh]
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070929134516/http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_architectural_et_mobilier/sribzh/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA22000468 Renabl ar glad]
== Levrlennadur ==
== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]]
[[Rummad:Kumunioù Kerne]]
[[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]]</text>
      <sha1>0g7l94dh0fxuhstruueiwxngxed8z0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197103</id>
      <parentid>2197102</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tud */ kempenn</comment>
      <origin>2197103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5928" sha1="0ez7bqmtfxdd2gfzvxu9i7w597qiocn" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
 | anv               = Sant-Jili-Plijo
 | anvOfisiel        = ''Saint-Gilles-Pligeaux''
 | skeudenn          = Saint-Gilles-Pligeaux - Route de Saint-Nicolas-du-Pélem - AD22 - 16FI5545.jpg 
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = Blason ville fr Saint-Gilles-Pligeaux (CôtesArmor).svg
 | bro               = [[Kernev]]
 | departamant       = [[Aodoù-an-Arvor]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]]
 | etrekumuniezh     = [[Kumuniezh kumunioù Kreiz-Breizh]]
 | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]]
 | kanton            = [[Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem|S.-Nikolaz-ar-Pelem]] &lt;small&gt;(betek 2015)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Kanton Rostrenenn|Rostrenenn]] &lt;small&gt;(abaoe 2015)&lt;/small&gt;
 | cp                = 22480
 | maer              = Gildas Guyader
 | amzer-gefridi     = 2014-2026
 | gorread           = 19.45
 | hedred            = -3.0933333333
 | ledred            = 48.380833333
 | uk                = 260
 | ubi               = 183
 | ubr               = 302
 | lec'hienn web     = 
}}
'''Sant-Jili-Plijo''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Kernev]] hag e [[kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] en [[Aodoù-an-Arvor]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==
* Erwan Vallerie (1995) ː '''Sancti Egidii an Pligeu''', 1371; '''Sainct-Gilles''', 1536; '''Sainctgilles in Pligeau''', 1574; '''Saint Gilles Pligiau''', 1731
== Ardamezioù ==
&quot;''En glazur e ziv c'hregilhenn en argant, heuliet ouzh kab gant un drailhenn a deir pezh, hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en aour&quot;''.
== Istor ==
=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 69 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,75 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27664 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;; unan anezhe a yeas diwar wel d’an [[28 a viz Eost]] [[1914]] e [[Châtelet (Hainaut)|Châtelet]] e [[Belgia]], soudard e oa en [[25vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|25vet Rujumant Troadegiezh]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6428194 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;; unan all a yeas diwar wel e [[Boezinge]]  e [[Flandrez]] [[Belgia]] d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]], soudard e oa en [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1311001  Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;. 
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Kemeret e voe 5 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 14 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]&lt;ref&gt;{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 189, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011&lt;/ref&gt;.
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;/&gt;.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;heights=&quot;100px&quot;&gt;
Menhir de Crec'h Ogel à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Krec'h Ogel.
Deuxième Menhir de Kergornec à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Kergorneg.
Menhir de Kergornec à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Kergorneg.
&lt;/gallery&gt;
* Peulvanoù.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot;&gt;
Saint-Gilles-Pligeaux (22) Église 01.JPG|An iliz katolik.
Saint-Gilles-Pligeaux (22) Chapelle Saint-Laurent 02.JPG|Chapel ''Sant Laorañs''.
Saint-Gilles-Pligeaux - Chapelle de La Clarté - AD22 - 16FI5541.jpg|Chapel ''Itron-Varia ar Sklaerded''.
Fontaines de Saint-Gilles-Pligeaux 01.JPG|Ar feunteunioù.
&lt;/gallery&gt;
* Iliz katolik ''Sant Jili'', 1648.
* Chapel ''Sant Laorañs'', er vourc'h.
* Chapel ''Itron-Varia ar Sklaerded''.
* Chapel ''Sant Weltaz ar Prad''.
* Ar feunteunioù.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Ti-post, luc’hskeudenn ha kartenn-bost&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=27664 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;. Savet e voe d’ar [[26 a viz Du]] [[1922]]&lt;ref&gt;{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/69888/saint-gilles-pligeaux-place/?elm=339 Université de Lille]&lt;/ref&gt;.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113073 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi 
|dimx= 
|dimy= 
|popmax=800
|passo1=200
|bl1=1962 
|bl2=1968 
|bl3=1975 
|bl4=1982 
|bl5=1990 
|bl6=1999 
|bl7=2006
|bl8=2013
|p1=668 	 	 			
|p2=593
|p3=491
|p4=398 
|p5=352 
|p6=299
|p7=301
|p8=277
|mammenn=EBSSA 
}}

== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Tud ganet eno ===
* Hervé Mahé, ganet e 1909 e Sant-Jili-Plijo, dekatloner, peder gwech bet kampion Bro-C'hall er bloavezhioù 1930. 

===Tud marvet eno===
===Tud liammet ouzh ar gumun===
=== Ardamezeg ar familhoù ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[Restr:De Bégaignon.gif|80px]]
|'''de Bégaignon'''
Aotrounez Kernevez
|''Plezek etre argant ha gul''
|-
|[[Restr:Du Quélennec.gif|80px]]
|'''du Quélenec'''
Aotrounez Kernevez ha Kozquer
|''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour''
|-
|
|
|
|}

==Liammoù diavaez==
{{Commonscat|Saint-Gilles-Pligeaux}}
* {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080052/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22294 Sant-Jili-Plijo war lec'hienn Geobreizh]
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070929134516/http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_architectural_et_mobilier/sribzh/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA22000468 Renabl ar glad]
== Levrlennadur ==
== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]]
[[Rummad:Kumunioù Kerne]]
[[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]]</text>
      <sha1>0ez7bqmtfxdd2gfzvxu9i7w597qiocn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>119</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33600</id>
    <revision>
      <id>2197074</id>
      <parentid>1811905</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="6sc0xe75c0illw9lydyoul8c7v1xpgg" xml:space="preserve">872 ''Ab Urbe Condita'' / 0119 goude ganedigezh J.-K.
{{bloaz nav|119}}{{PatromBloaz1M}}
== Darvoudoù ==
===Europa===
==== Impalaeriezh roman ====
* Impalaer : [[Hadrian]] (Publius Aelius Hadrianus) (10.08.117 / 10.07.138)
* Koñsuled : Imp. Hadrianus III &amp; [[Publius Dasumius Rusticus]]
===Afrika===
=== Reter nesañ ===
===Azia===
==Arzoù, skridoù, ha skiantoù==
== Relijionoù ==
* Pab : Sant Sixtius (116-125)
== Ganedigezhioù 119 ==
== Marvioù 119 ==</text>
      <sha1>6sc0xe75c0illw9lydyoul8c7v1xpgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>129</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33723</id>
    <revision>
      <id>2197011</id>
      <parentid>1795402</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="sescm201e70vadwt538wa70xfcli5o5" xml:space="preserve">882 [[Ab urbe condita|''Ab Urbe Condita'']] = 0129 goude ganedigezh J.-K.{{bloaz nav|129}}

== Darvoudoù ==
=== Europa ===
==== Impalaeriezh roman ====
* Impalaeriezh : [[Hadrian|Hadrien]] (Publius Aelius Hadrianus) (10.08.117 / 10.07.138)
* Koñsuled : [[Publius Iuventius Celsus Aufidius Hoenius Severianus]] II &amp; [[Lucius Neratius Marcellus]] II
* Gweladenniñ a ra [[Hadrian]] e impalaeriezh
=== Afrika ===
=== Reter-nesañ ===
=== Afrika ===
== Arzoù, skridoù ha skiantoù ==
== Religionoù ==
* Pab : '''Sant [[Telesphorus (pab)|Telesphorus]]''' (125 / 136 pe 138)
== Ganedigezhioù 129 ==
* [[Galen]]
== Marvioù 129 ==</text>
      <sha1>sescm201e70vadwt538wa70xfcli5o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tirant lo Blanc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42453</id>
    <revision>
      <id>2197069</id>
      <parentid>2054860</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9862" sha1="q3acyrl7k0uozyajrrny9ske430zrt0" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Tirant lo blanc.jpg|thumb|upright=1.2|Pajenn embannadur ''princeps'' ''Tirant lo Blanc'' (1490)]]
'''Tirant lo Blanc''', ''Libre del valeros e strenu caualler Tirant lo Blanch'' e anv orin, zo ur [[romant]] gant [[Joanot Martorell|Johanot Martorell]] (''c.'' [[1410]]–[[1465]]). E [[valensianeg]], ur rannyezh [[katalanek]] e voe skrivet, etre [[1460]] ha [[1464]] ; lakaet e vez da wellañ romant marc'hegerezh katalanek, ha da wellañ romant kantved aour [[València]]. E [[1490]] e voe embannet e València, hag [[moullañ|advoullet]] e [[Barcelona]] e [[1497]]. E [[1511]] e teuas er gouloù ar c'hentañ embannadur [[kastilhanek]], e [[Valladolid]], hag e [[1538]] en [[italianeg]] gant Lelio Manfredi. Ne voe un doare gallek nemet e [[1737]], un azasadur eus labour Manfredi gant ar c'hont Anne Claude de Caylus ([[1692]]–[[1765]]) hag a voe embannet pemp gwech betek [[1787]].

Ar c'hentañ romant arnevez e voe en [[Europa]], gant tudennoù &quot;kig-hag'eskern&quot; enno santadoù ha fromoù diskouezet didroidell. Levezonet don e voe lennegezh ar Gornaoueg gant ''Tirant lo Blanc'' dre [[Miguel de Cervantes|Cervantes]], a reas meneg anezhañ e c'hwec'hvet pennad ''[[El Quijote]]'' ([[1605]]), p'emañ person ar barrez oc'h ober un [[tantad]] gant levrioù marchegiezh :
&lt;blockquote&gt;''Por tomar muchos juntos, se le cayò uno a los pies del barbero, que le tomò gana de verde quien era, y vio que dezia: Historia del famoso cavallero Tirante el Blanco. Valame Dios, dixo el Cura, dando una gran voz, que aqui estè Tirante el Blanco, dadmele aca compadre, que hago cuenta que he hallado en el un tesoro de contento, y una mina de passatiempos. [...] Digoos verdad, señor compadre, que por su estilo es este el mejor libro del mundo: aqui come los cavalleros, y duermen, y mueren en sus camas, y hazẽ testamento antes de su muerte, con otras cosas, de que todos los demas libros deste genero carecen. [...] Llevalde â casa, y leelde, y vereys que es verdad quanto del os he dicho.''&lt;br&gt;«&amp;nbsp;Dre gemer kalz anezho en un taol e kouezhas unan ouzh treid ar barber, en digoras da welet petra e oa, hag a welas e lavare : &lt;q&gt;Istor ar marc'heg brudet Tiranto el Blanco&lt;/q&gt;. &quot;Doue hollc'halloudek&quot;, eme ar person, &quot;Tirante el Blanco eo, roit din, mignon, e lakaat a ran da deñzor a imor vat ha da vengleuz a laouenedigezh. [...] Gwir a lavaran deoc'h, aotrou mignon, dre e stil eo ar gwellañ levr er bed : amañ e tebr ar varc'heien, hag e kouskont, hag e varvont war o gwele, hag e reont testamantoù a-raok mervel, ha traoù all ha na gaver ket en holl levrioù all a-seurt-se. [...] Kasit-eñ ganeoc'h d'ar gêr, ha lennit-eñ, hag e welot eo gwir ar pezh a lavaran deoc'h.&amp;nbsp;»&lt;ref&gt;{{es}} [https://es.wikisource.org/wiki/Don_Quixote,_Primera_Parte:_Capitulo_VI Pajenn 36]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;.
==An istor==
En e glask e vevas ar marc'heg breizhat a [[Naoned]] Tirant kalz troioù-kaer a-dreuz [[Europa]]. Perzh a gemeras e tournamantoù enep rouaned, duged ha ramzed e [[Bro-Saoz]], e [[Bro-C'hall]], e [[Sikilia]] hag en [[Enez Rodos]], betek ma c'houlennas [[Impalaeriezh roman ar Reter|impalaer Bizantion]] digantañ sikour er brezel enep [[Iaslam|muzulmaned]] an [[Impalaeriezh otoman|Otmaned]] hag a oa war-nes kemer [[Kergustentin]], anezhi kêr-benn an Impalaeriezh. Asantiñ a reas ar marc'heg breizhat, a voe anvet da μέγας δούξ, ''mégas doúks'' : arc'hdug, da lavaret eo pennkadour meurha lakaet e penn un armead. Faezhet e voe an Otomaned ha saveteet an Impalaeriezh. Goude-se e kendalc'has Tirant ar Gwenn da stourm ouzh an [[Turkia[Durked]] er reter d'ar [[Mor Kreizdouar]] hag en [[Afrika an Norzh]]. Mervel a reas nebeut a-raok dimeziñ gant hêrezh Impalaeriezh Bizantion.
==Perzhioù==
N'emañ ket e ''Tirant lo Blanch'' ar perzhioù hag a zo boutin da romantoù marc'hegezh e amzer : ar garantez vugulel, platonek hag arvestat a gaver da skouer e ''[[Le Morte d'Arthur]]'' ([[1468]]–[[1470]]). Realouroc'h eo ar romant katalanek e haroz leun a vuhez, a vlizoni, a zroukc'hoap hag a from. Ar vuhez pemdez zo deskrivet en un doare didro, divarzhek ha c'hwerv a-wechoù.
==Awen==
Buhez ar marc'heg Joanot Martorell e-unan e voe awen 
Lod eus an darvoudoù kontet er romant zo damheñvel ouzh buhez ar [[Urzh an Templ|marc'heg an Templ]] ha goprsoudard [[Roger de Flor]] ([[Brindisi]], [[1266]] – [[Edirne]], [[1305]]), hag a voe muntret gant tud Bizantion ; un doare &lt;abbr titl=&quot;un darvoud disheñvel diouzh an Istor&quot;&gt;ukroniezh&lt;/abbr&gt; e vefe ar romant neuze, pa voe kemeret Kergustentin gant ar [[sultan]] [[Mehmet II]] e [[1453]].&lt;br&gt;
A-douez an oberennoù o deus awenet Joanot Martorell emañ ivez ''LLibre dels feyts – Crònica de Jaume I'' ([[1276]]), ''Crònica de Ramon Muntaner'' ([[1325]]–[[1328]]) ha ''Llibre de l'ordre de cavalleria'' Ramon Llull (''c.''[[1232]]–[[1315]]/[[1316|16]]).&lt;br&gt;
Evel-just e anave Johanot Martorell kelc'hiad ar roue Arzhur ivez : 16 gwech ez eus kaoz eus ''Artús'' er skrid, 11 gwech eus ''Morgana'', 5 gwech eus ''Tristany'', 1 wech eus ''Lançolot'' hag 1 wech eus ur c'hleze anvet ''Scalibor''.
==An embann==
[[Skeudenn:Tirante el Blanco 1511.jpg|thumb|Pajenn ditl spagnolek ''Los cinco libros del esforzado e invencible caballero Tirante el Blanco'' (1511)]]
Martorell, a oa ganet war-dro 1410, a stagas gant e romant d'an 2 a viz Genver 1460 ; pa varvas e 1465 edo e zornskrid etre daouarn Martí Joan de Galba : evit un dornad gwenneien en doa lezet an oberenn gantañ. Ne stagas ket Galba da ober war-dro embann al levr a-raok 1489 — N'eo nemet e 1474 e tegouezhas ar moullerezh e [[València]], nav bloaz war-lerc'h marv an aozer. Nemet mervel a reas Galba e penn-kentañ ar bloavezh 1490 ha ne welas ket an henvoulladur.&lt;br&gt;
Dont a reas al levr a-zindan gwask ar mouller alaman Nicolau Spindeler, staliet e València d'an 20 a viz Du 1490 ; 715 skouerenn a voe graet. Seizh vloaz war-lerc'h e voe graet un embannadur all e [[Barcelona]] gant Diego de Gumiel, nemet nebeutoc'h a voe graet c'hoazh, ar pezh a rae war-dro ur 1&amp;nbsp;000 skouerenn en holl. Mar konter 650 000 valaneger da neuze e rafe kement-se 92 000 skouerenn en ur [[Bro-C'hall|Vro-C'hall]] a 60 milion a dud, un niver ha n'eo ket un dizenor hag a ziskouez pegement a verzh a reas an oberenn a oa anavezet dija a-raok bout moullet.&lt;br&gt;
Er {{XVvet kantved}} e oa nevez-flamm an embann-levrioù — 35 bloaz hepken — ha lennet e veze al levrioù a vouezh uhel dirak an dud a-raok o embann. Prenañ ul levr anavezet gant ar prener a-raok e brenañ a ziskouez pegement e veze priziet. Gant Diego de Gumiel adarre e voe embannet an droidigezh kastilhanek e Valladolid e 1511, ar pezh ne ra nemet kadarnaat brud al levr.&lt;br&gt;
Goude bout graet berzh a-drugarez da gont Caylus e voe ankouaet mik al levr e Bro-C'hall, e-keit ma voe troet bras gantañ lenneien eus Spagn, eus an holl vroioù romanek all, ha ma voe graet troidigezhioù nevez eus an oberenn.
==Troidigezhioù==
Ne ziskouezer amañ nemet an embannadurioù nevesañ.
* {{de}} ''Der Roman vom weißen Ritter Tirant lo Blanc'', S. Fischer, 2007 {{ISBN|978-3-10-042606-2}}
* {{en }} ''Tales of the White Knight: Tirant lo Blanc'', CSIPP, 2013 {{ISBN|978-1-4910-5504-5}}
* {{es}} ''Tirante el Blanco'', Llibres de la Drassana, 2016 {{ISBN|978-84-946075-3-0}}
* {{fr}} ''Tirant le Blanc'', Anacharsis, 2003 {{ISBN|978-2-914777-09-4}}
* {{it}} ''Tirante il Bianco'', Einaudi, 2013 {{ISBN|978-88-06-21417-3}}
* Yezhoù all : gwelit {{ca}} [http://www.visat.cat/traduccions-literatura-catalana/cat/llibres-traduits/29/5/classics-medievals/joanot-martorell.html ''Visat'']
==Hêrezh==
[[Restr:Albaida. Museu Internacional de Titelles. Tirant lo Blanc (Hipòlit, Tirant, Difebus).jpg|thumb|Er skinwel e 1991 : Hipòlit, Tirant, Difebus]]
* [[1958]] : an [[opera buffa]] ''En Tirant lo Blanc a Grècia'', sonerezh gant Joan Altisent ([[1891]]–[[1971]]) ha komzoù gant Joan Sales i Vallès ([[1912]]–[[1983]]).
* [[1977]] : ar ganadenn leurennet evit ul laz-kanañ bugale ''Tirant lo Blanc'', sonerezh gant Antoni Ros-Marbà (*[[1937]]), komzoù gant Núria Albó i Corrons (*[[1930]]).
* [[1990]] : ar ganadenn leurennet ''Tríptic de Tirant lo Blanc'', sonerezh gant Amand Blanquer ([[1935]]–[[2005]]) ha komzoù gant Josep Palàcios i Martínez (*[[1938]]).
* [[1991]] : ar [[c'hoarigan]] ''El triomf de Tirant'', sonerezh gant Amand Blanquer, komzoù gant Josep Lluís Sirera ([[1954]]–[[2015]]) ha Rodolf Sirera Turó (*[[1948]]) • Ar stirad [[skinwel]] ''Tirant lo Blanc'' (13 rann).
* [[1992]] :ar [barrez|varrezh] ''Tirant lo Blanc, Op. 50'', sonerezh gant Leonora Milà i Romeu (*[[1942]]).
* [[1996]] : ar c'hoari roll katalanek ''Tirant lo Blanc, joc de rol de cavalleria medieval'', embannet gant Joc Internacional e [[Barcelona]] ; digavadus eo abaoe freuz-stal an ti-embann.
* [[2006]] : ar [[film]] [[spagnolek]] ''Tirante el Blanco'' gant Vicente Aranda&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0448154/?ref_=nm_flmg_dr_3 ''Internet Movie Database'']&lt;/ref&gt;.
* [[2015]] : ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] ''Tirant lo Blanco'' gant Roger Cònsul ha Pere Planella&lt;ref&gt;{{ca}} [https://www.tnc.cat/uploads/20161215/dossier_tirant_lo_blanc_cor.pdf ''Teatre Nacional de Catalunya'']&lt;/ref&gt;.
==Liammoù diavaez==
;Skrid ''Libre del valeros e strenu caualler Tirant lo Blanch''
* {{ca}} [http://einesdellengua.com/tirantloweb/tirantloblanch.html ''Eines de llengua'']
;Skrid Anne Claude de Caylus (1787)
* {{fr}} [http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/histoire-du-vaillant-chevalier-tirant-le-blanc--0/html/ ''Biblioteca virtual Miguel de Cervantes'']
;Studiadenn
* {{fr}} [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01383853177026629312802/index.htm ''L'anamorphose de la mort dans «&amp;nbsp;Tirant le Blanc&amp;nbsp;»'']
==Notennoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Romantoù marc'hegiezh]]
[[Rummad:Romantoù valansek]]</text>
      <sha1>q3acyrl7k0uozyajrrny9ske430zrt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listenn kumunioù Portugal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43943</id>
    <revision>
      <id>2197117</id>
      <parentid>2192594</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T03:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Mondim_de_Basto,_Portugal_(crest).png]] e-lec’h MDB.png gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful</comment>
      <origin>2197117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27899" sha1="0z7ndqrz7iiqegaj8eirby9mzeosflz" xml:space="preserve">Sed amañ listennad kumunioù (''municipios'') [[Portugal]].

Ar c'h-''concelhos'' pe ''municípios''-se zo pazennoù eus ar velestradurezh hanter-hent etre ar strollegezh-diazez, ar barrez (''[[freguesia]]'' en [[portugaleg]]) hag ar bazenn etre, hini an [[District du Portugal|distrig]] (ur bazenn hag a oa, betek 1976, hini ar broviñs).

E [[Portugal]], ez eus 308 ''municipio'', unan anezho zo e [[Spagn]]: [[Olivenza|Olivença]] an hini eo.

__NOTOC__

== A ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamezioù'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|''' Kumun ([[municipio]]) '''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|''' Abaoe '''
|-
| [[Restr:PRT Abrantes CoA.svg|50px]] || '''[[Abrantes]]''' || [[1179]] 
|-
| [[Restr:Brasão de município de Águeda.png|50px]] || '''[[Águeda]]''' || [[1834]]
|-
| [[Restr:AGB.png|50px]]|| '''[[Aguiar da Beira]]''' || [[1120]] 
|-
| [[Restr:ADL.png|50px]] || '''[[Alandroal]]''' || [[1486]] 
|-
|[[Restr:ABV.png|50px]] || '''[[Albergaria-a-Velha]]''' || [[1117]]; [[1124]]
|-
| [[Restr:COA of Albufeira municipality (Portugal).png|50px]] || '''[[Albufeira]]''' || [[1504]]
|-
| [[Restr:ASL1.png|50px]] || '''[[Alcácer do Sal]]''' || [[1218]] 
|-
| [[Restr:ACN.png|50px]] || '''[[Alcanena]]''' ||[[1914]]
|-
| [[Restr:ACB1.png|50px]] || '''[[Alcobaça (Portugal)|Alcobaça]]''' || [[1153]]; [[1210]]
|-
| [[Restr:Vila_de_Alcochete_(brasão).png|50px]] || '''[[Alcochete]]''' || [[1515]]
|-
| [[Restr:Alcoutim municipality coat of arms.png|50px]] || '''[[Alcoutim]]''' || [ [[1304]] 
|-
| [[Restr:ALQ.png|50px]] || '''[[Alenquer]]''' || [[1212]] 
|-
| [[Restr:AFE.png|50px]] || '''[[Alfândega da Fé]]''' ||[[1294]] 
|-
|[[Restr:ALJ.png|50px]] || '''[[Alijó]]''' || [[1226]] 
|-
| [[Restr:COA of Aljezur municipality (Portugal).png|50px]] || '''[[Aljezur]]''' || [[1280]] 
|-
| [[Restr:AJT.png|50px]] || '''[[Aljustrel]]''' || [[1252]]
|-
| || '''[[Almada]]''' || [[1190]] 
|-
| [[Restr:ALD.png|50px]] || '''[[Almeida]]''' || [[1296]] 
|-
| [[Restr:Sin escudo.svg|50px]] || '''[[Almeirim (Portugal)|Almeirim]]''' || [[1483]]
|-
| [[Restr:ADV.png|50px]] || '''[[Almodôvar]]''' || [[1285]] 
|-
| [[Restr:APC.png|50px]] || '''[[Alpiarça]]''' || [[1914]]
|-
| [[Restr:ALT.png|50px]] || '''[[Alter do Chão]]''' || [[1232]] 
|-
| [[Restr:AVZ.png|50px]] || '''[[Alvaiázere]]''' || [[1200]] 
|-
| [[Restr:AVT.png|50px]] || '''[[Alvito (Portugal)|Alvito]]''' || [[1280]] 
|-
| [[Restr:Cidade_da_Amadora.png|50px]] || '''[[Amadora]]''' || [[1979]]
|-
| [[Restr:AMT1.png|50px]]|| '''[[Amarante (Portugal)|Amarante]]''' ||
|-
| [[Restr:AMR.png|50px]] || '''[[Amares]]''' || [[1514]] 
|-
||| '''[[Anadia (Portugal)|Anadia]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:AGH.png|50px]] || '''[[Angra do Heroísmo]]''' || [[1478]]
|-
| [[Restr:Crest of Ansião (Portugal).png|50px]] || '''[[Ansião]]''' || [[1514]] 
|-
|[[Restr:AVV - Arcos de Valdevez.png|50px]] || '''[[Arcos de Valdevez]]''' || [[1515]]
|-
| [[Restr:AGN.png|50px]] || '''[[Arganil]]''' || [[1114]] 
|-
|[[Restr:AMM.png|50px]] || '''[[Armamar]]''' || [[1514]]
|-
|[[Restr:ARC.png|50px]] || '''[[Arouca]]''' || [[1132]]
|-
|[[Restr:ARL.png|50px]] || '''[[Arraiolos]]''' || [[1290]]
|-
|[[Restr:ARR.png|50px]] || '''[[Arronches]]''' || [[1255]] 
|-
|[[Restr:ARV.png|50px]] || '''[[Arruda dos Vinhos]]''' || [[1172]] 
|-
| [[Restr:AVR.png|50px]] || '''[[Aveiro]]''' || [[1515]] 
|-
| [[Restr:AVS.png|50px]] || '''[[Avis (Portugal)|Avis]]''' || [[1218]] 
|-
| [[Restr:AZB.png|50px]] || '''[[Azambuja]]''' || [[1200]] 
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:BAO1.png|50px]] || '''[[Baião (Portugal)|Baião]]''' || [[1513]]
|-
| [[Restr:BCL.png|50px]] || '''[[Barcelos]]''' || [[1166]]
|-
| [[Restr:BRC.png|50px]] || '''[[Barrancos]]''' || [[1295]]
|-
| [[Restr:BRR1.png|50px]] || '''[[Barreiro]]''' || [[1521]]
|-
| [[Restr:BTL.png|50px]] || '''[[Batalha (Portugal)|Batalha]]''' || [[1500]]
|-
| [[Restr:BJA.png|50px]] || '''[[Beja (Portugal)|Beja]]''' || [[1254]]
|-
|[[Restr:BMT.png|50px]] || '''[[Belmonte]]''' || [[1199]]
|-
| [[Restr:BNV.png|50px]] || '''[[Benavente]]''' || [[1200]]
|-
| [[Restr:BBR.png|50px]] || '''[[Bombarral]]''' || [[1914]]
|-
|[[Restr:BRB.png|50px]] || '''[[Borba (Portugal)|Borba]]''' || [[1302]]
|-
| [[Restr:BTC.png|50px]]|| '''[[Boticas]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:Brasão de Braga.png|50px]] || '''[[Braga]]''' || 
|-
| [[Restr:Brasão de Bragança.png|50px]]|| '''[[Bragance (Portugal)|Bragance]]''' || [[1187]]
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:CBC.png|50px]] || '''[[Cabeceiras de Basto]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:CDV.png|50px]] || '''[[Cadaval]]''' || [[1371]]
|-
| [[Restr:CLD.png|50px]] || '''[[Caldas da Rainha]]''' || [[1821]]
|-
| [[Restr:CHT.png|50px]]|| '''[[Calheta (Asorez)|Calheta&lt;br /&gt;(Asorez)]]''' || [[1534]]
|-
| [[Restr:CLT.png|50px]] || '''[[Calheta (Madeira)|Calheta&lt;br /&gt;(Madeira)]]''' || [[1502]]
|-
|[[Restr:CMT1.png|50px]]|| '''[[Câmara de Lobos]]''' || [[1835]]
|-
| [[Restr:Brasão de Caminha.png|50px]] || '''[[Caminha]]''' || [[1284]]
|-
| [[Restr:CMR.png|50px]] || '''[[Campo Maior (Portugal)|Campo Maior]]''' || [[1260]]
|-
| [[Restr:CNT1.png|50px]] || '''[[Cantanhede (Portugal)|Cantanhede]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:CRZ.png|50px]] || '''[[Carrazeda de Ansiães]]''' || [[1075]]
|-
| [[Restr:CRS.png|50px]] || '''[[Carregal do Sal]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:CTX1.png|50px]] || '''[[Cartaxo]]''' || [[1815]]
|-
| [[Restr:CSC.png|50px]] || '''[[Cascais]]''' || [[1364]]
|-
| [[Restr:CPR.png|50px]] || '''[[Castanheira de Pera]]''' || [[1502]]
|-
| [[Restr:CTB.png|50px]] || '''[[Castelo Branco]]''' || [[1213]]
|-
| [[Restr:CPV.png|50px]] || '''[[Castelo de Paiva]]''' ||[[1513]]
|-
| [[Restr:CVD.png|50px]] || '''[[Castelo de Vide]]''' || [[1276]]
|-
| [[Restr:CDR.png|50px]] || '''[[Castro Daire]]''' ||[[1185]]
|-
| [[Restr:CTM.png|50px]] || '''[[Castro Marim]]''' || [[1277]]
|-
| [[Restr:CVR.png|50px]] || '''[[Castro Verde]]''' || [[1510]]
|-
| [[Restr:CLB.png|50px]] || '''[[Celorico da Beira]]''' || [[1185]]
|-
| [[Restr:CBT.png|50px]] || '''[[Celorico de Basto]]''' || [[1520]]
|-
| [[Restr:CHM.png|50px]] || '''[[Chamusca]]''' || [[1561]]
|-
| [[Restr:CHV.png|50px]] || '''[[Chaves (Portugal)|Chaves]]''' || [[1258]]
|-
| [[Restr:CNF.png|50px]] || '''[[Cinfães]]''' || [[1513]]
|-
| [[Restr:CBR.png|50px]] || '''[[Coimbra]]''' || [[1085]]
|-
| [[Restr:CDN.png|50px]] || '''[[Condeixa-a-Nova]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:CNS.png|50px]] || '''[[Constância]]''' || [[1571]]
|-
| [[Restr:CCH.png|50px]] || '''[[Coruche]]''' || [[1182]]
|-
| [[Restr:CRV.png|50px]]|| '''[[Corvo (Açores)|Corvo]]''' || [[1832]]
|-
| [[Restr:CVL.png|50px]] || '''[[Covilhã]]''' || [[1186]]
|-
| [[Restr:CRT.png|50px]] || '''[[Crato]]''' || [[1232]]
|-
| [[Restr:CBA.png|50px]] || '''[[Cuba (Portugal)|Cuba]]''' || [[1782]]
|-
|}

== E ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
|[[Restr:ELV.png|50px]]|| '''[[Elvas]]''' || [[1229]]
|-
| [[Restr:ENT1.png|50px]] || '''[[Entroncamento]]''' || [[1945]]
|-
| [[Restr:ESP1.png|50px]] || '''[[Espinho]]''' || [[1899]]
|-
| [[Restr:EPS1.png|50px]] || '''[[Esposende]]''' || [[1572]]
|-
| [[Restr:ETR.png|50px]]  || '''[[Estarreja]]''' || 
|-
| [[Restr:ETZ.png|50px]]  || '''[[Estremoz]]''' || [[1258]]
|-
| [[Restr:EVR.png|50px]] || '''[[Évora]]''' || [[1166]]
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:FAF1.png|50px]] || '''[[Fafe]]''' || [[1513]]
|-
| [[Restr:Faroarms.svg|50px]]|| '''[[Faro]]''' || [[1266]]
|-
| [[Restr:FLG1.png|50px]] || '''[[Felgueiras]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:FAL.png|50px]] || '''[[Ferreira do Alentejo]]''' || [[1516]]
|-
| [[Restr:FZZ.png|50px]] || '''[[Ferreira do Zêzere]]''' || [[1222]]
|-
| [[Restr:FIG.png|50px]]|| '''[[Figueira da Foz]]''' || [[1771]]
|-
| [[Restr:FCR.png|50px]] || '''[[Figueira de Castelo Rodrigo]]''' || [[1209]]
|-
| [[Restr:FVN.png|50px]] || '''[[Figueiró dos Vinhos]]''' || [[1204]]
|-
| [[Restr:FAG.png|50px]] || '''[[Fornos de Algodres]]''' || 
|-
| [[Restr:FEC.png|50px]] || '''[[Freixo de Espada à Cinta]]''' || [[1152]]
|-
| [[Restr:FTR.png|50px]] || '''[[Fronteira]]''' || [[1512]]
|-
| [[Restr:FNC.png|50px]] || '''[[Funchal]]''' || [[1454]]
|-
| [[Restr:FND1.png|50px]] || '''[[Fundão (Portugal)|Fundão]]''' || [[1747]]
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:GAV.png|50px]] || '''[[Gavião (Portugal)|Gavião]]''' || [[1519]]
|-
| [[Restr:GOI.png|50px]] || '''[[Góis]]''' || [[1516]]
|-
| [[Restr:GLG.png|50px]] || '''[[Golegã]]''' || [[1534]]
|-
| [[Restr:GDM1.png|50px]] || '''[[Gondomar]]''' || [[1193]]
|-
| [[Restr:GVA1.png|50px]] || '''[[Gouveia (Portugal)|Gouveia]]''' || [[1186]]
|-
| [[Restr:GDL.png|50px]] || '''[[Grândola]]''' || [[1544]]
|-
| [[Restr:GRD.png|50px]] || '''[[Guarda (Portugal)|Guarda]]''' || [[1199]]
|-
| [[Restr:GMR.png|50px]] || '''[[Guimarães]]''' || [[1096]]
|}

== H ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:HRT.png|35px]] || '''[[Horta]]''' || [[1498]]
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:IDN.png|50px]] || '''[[Idanha-a-Nova]]''' || [[1206]]
|-
| [[Restr:ILH1.png|50px]] || '''[[Ílhavo]]''' || [[1296]]
|}

== L ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamezn'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:Lagoa,_Açores_(brasão).png|50px]] || '''[[Lagoa (Asorez)|Lagoa&lt;br /&gt;(Asorez)]]''' || [[1522]]
|-
| [[Restr:LGA1.png|50px]] || '''[[Lagoa (Algarve)|Lagoa&lt;br /&gt;(Algarve)]]''' || [[1773]]
|-
| [[Restr:LGS.png|50px]] || '''[[Lagos (Portugal)]]''' || c. [[1255]]
|-
| [[Restr:LGF.png|50px]] || '''[[Lajes das Flores]]''' || [[1515]]
|-
| [[Restr:Crest_of_Lajes_do_Pico_municipality_(Azores,_Portugal).png|50px]] || '''[[Lajes do Pico]]''' || [[1501]]
|-
| [[Restr:LMG.png|50px]] || '''[[Lamego]]''' || [[1191]]
|-
| [[Restr:Escudo de Leiria.svg|50px]] || '''[[Leiria]]''' || [[1142]]
|-
| [[Restr:LSB.png|50px]] || '''[[Lisboa]]''' || [[1179]]
|-
| [[Restr:LLE1.png|50px]] || '''[[Loulé]]''' || [[1266]]
|-
| [[Restr:LRS.png|50px]] || '''[[Loures]]''' || [[1886]]
|-
| [[Restr:LNH.png|50px]] || '''[[Lourinhã]]''' || [[1160]]
|-
| [[Restr:LSA.png|50px]] || '''[[Lousã]]''' || [[1513]]
|-
| [[Restr:LOU.png|50px]] || '''[[Lousada]]''' || [[1514]]
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:MAC.png|50px]] || '''[[Mação]]''' || [[1355]]
|-
| [[Restr:MCD1.png|50px]] || '''[[Macedo de Cavaleiros]]''' || [[1853]]
|-
| [[Restr:MCH1.png|50px]] || '''[[Machico]]''' || [[1451]]
|-
| [[Restr:MAD.png|50px]] || '''[[Madalena (Asorez)|Madalena]]''' || [[1723]]
|-
| [[Restr:MFR.png|50px]] || '''[[Mafra (Portugal)|Mafra]]''' || [[1189]]
|-
| [[Restr:MAI1.png|50px]] || '''[[Maia (Portugal)|Maia]]''' || [[1519]]
|-
| [[Restr:MGL1.png|50px]] || '''[[Mangualde]]''' || [[1102]]
|-
| [[Restr:MTG.png|50px]] || '''[[Manteigas]]''' || [[1188]]
|-
| [[Restr:MCN2.png|50px]] || '''[[Marco de Canaveses]]''' || [[1852]]
|-
| [[Restr:MGR1.png|50px]] || '''[[Marinha Grande]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:MRV.png|50px]] || '''[[Marvão]]''' || [[1226]]
|-
| [[Restr:MTS1.png|50px]] || '''[[Matosinhos]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:MLD.png|50px]] || '''[[Mealhada]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:MDA-mêda.JPG|50px]] || '''[[Meda (Portugal)|Meda]]''' || [[1519]]
|-
| [[Restr:MLG.png|50px]] || '''[[Melgaço (Portugal)|Melgaço]]''' || [[1181]]
|-
| [[Restr:MRT.png|50px]] || '''[[Mértola]]''' || [[1254]]
|-
| [[Restr:MSF.png|50px]] || '''[[Mesão Frio]]''' || [[1152]]
|-
| [[Restr:MIR.png|50px]] || '''[[Mira (Portugal)|Mira]]''' || [[1442]]
|-
| [[Restr:MCV.png|50px]] || '''[[Miranda do Corvo]]''' || [[1136]]
|-
| [[Restr:Coat of arms of Miranda do Douro.svg|50px]] || '''[[Miranda do Douro]]&lt;br /&gt;([[Miranda de l Douro]])''' || [[1136]]
|-
| [[Restr:MDL1.png|50px]] || '''[[Mirandela]]''' || [[1250]]
|-
| [[Restr:Brasão de Mogadouro.png|50px]] || '''[[Mogadouro]]''' || [[1272]]
|-
| [[Restr:MBR.png|50px]] || '''[[Moimenta da Beira]]''' || [[1189]]
|-
| [[Restr:MTA.png|50px]] || '''[[Moita]]''' || [[1691]]
|-
| || '''[[Monção (Portugal)|Monção]]''' || [[1261]]
|-
| [[Restr:MCQ.png|50px]] || '''[[Monchique]]''' || [[1773]]
|-
| [[Restr:Mondim de Basto, Portugal (crest).png|50px]] || '''[[Mondim de Basto]]''' || 
|-
| [[Restr:MFT.png|50px]] || '''[[Monforte (Portugal)|Monforte]]''' || [[1257]]
|-
| [[Restr:MTR.png|50px]] || '''[[Montalegre]]''' || [[9 juin]] [[1273]]
|-
| [[Restr:MMN1.png|50px]] || '''[[Montemor-o-Novo]]''' || [[1203]]
|-
| [[Restr:MMV.png|50px]] || '''[[Montemor-o-Velho]]''' || [[1212]]
|-
| [[Restr:MTJ.png|50px]] || '''[[Montijo (Portugal)|Montijo]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:MOR.png|50px]] || '''[[Mora (Portugal)|Mora]]''' || [[1519]]
|-
| [[Restr:MRT.png|50px]] || '''[[Mortágua]]''' || [[1192]]
|-
| [[Restr:MRA1.png|50px]] || '''[[Moura]]''' || [[1295]]
|-
| [[Restr:MOU.png|50px]] || '''[[Mourão]]''' || [[1296]]
|-
| [[Restr:MUR.png|50px]] || '''[[Murça]]''' || [[1224]]
|-
| [[Restr:Brasão de Murtosa.png|50px]] || '''[[Murtosa]]''' || [[1926]]
|}

== N ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:NZR.png|50px]] || '''[[Nazaré (Portugal)|Nazaré]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:NLS.png|50px]] || '''[[Nelas]]''' || [[1140]]
|-
| [[Restr:NIS.png|50px]] || '''[[Nisa (Portugal)|Nisa]]''' || [[1232]]
|-
| [[Restr:NRD.png|50px]] || '''[[Nordeste (Asorez)|Nordeste]]''' || [[1514]]
|}

== O ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:OBD.png|50px]] || '''[[Óbidos (Leiria)|Óbidos]]''' || [[1195]]
|-
| [[Restr:ODM.png|50px]] || '''[[Odemira]]''' || [[1256]]
|-
| [[Restr:ODV-odivelas.png|50px]] || '''[[Odivelas]]''' || [[1998]]
|-
| [[Restr:OER.png|50px]] || '''[[Oeiras]]''' || [[1759]]
|-
| [[Restr:OLR.png|50px]] || '''[[Oleiros (Portugal)|Oleiros]]''' || [[1233]]
|-
| [[Restr:OLH2.png|50px]] || '''[[Olhão da Restauração]]''' || [[1808]]
|-
| [[Restr:OAZ.png|50px]] || '''[[Oliveira de Azeméis]]''' || [[1779]]
|-
| [[Restr:OFR.png|50px]] || '''[[Oliveira de Frades]]''' || 
|-
| [[Restr:OBR1.png|50px]] || '''[[Oliveira do Bairro]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:OHP1.png|50px]] || '''[[Oliveira do Hospital]]''' || [[1514]]
|-
| || '''[[Olivenza|Olivença]]''' || [[1298]]
|-
| [[Restr:VNO1.png|50px]] || '''[[Ourém]]''' || [[1180]]
|-
| [[Restr:ORQ.png|50px]] || '''[[Ourique]]''' || [[1290]]
|-
| [[Restr:Brasão de município de Ovar.png|50px]] || '''[[Ovar]]''' ||
|}

== P ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:PFR1.png|50px]] || '''[[Paços de Ferreira]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:PLM.png|50px]] || '''[[Palmela]]''' || [[1185]]
|-
| [[Restr:PPS.png|50px]] || '''[[Pampilhosa da Serra]]''' || [[1308]]
|-
| [[Restr:PRD1.png|50px]] || '''[[Paredes]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:PCR.png|50px]] || '''[[Paredes de Coura]]''' || [[1257]]
|-
| [[Restr:PGR.png|50px]] || '''[[Pedrógão Grande]]''' || [[1206]]
|-
| [[Restr:PCV.png|50px]] || '''[[Penacova]]''' || [[1192]]
|-
| [[Restr:Brasão de Penafiel.png|50px]] || '''[[Penafiel]]''' || [[1519]]
|-
| [[Restr:PCT1.png|50px]] || '''[[Penalva do Castelo]]''' || [[1240]]
|-
| [[Restr:PNC1.png|50px]] || '''[[Penamacor]]''' || [[1189]]
|-
| [[Restr:PND.png|50px]] || '''[[Penedono]]''' || [[1195]]
|-
| [[Restr:PNL.png|50px]] || '''[[Penela]]''' || juillet [[1137]]
|-
||| '''[[Peniche]]''' || [[1609]]
|-
| [[Restr:PRG.png|50px]] || '''[[Peso da Régua]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:PNH.png|50px]] || '''[[Pinhel]]''' || [[1209]]
|-
| [[Restr:PBL1.png|50px]] || '''[[Pombal (Portugal)|Pombal]]''' || [[1174]]
|-
| [[Restr:PDL.png|50px]] || '''[[Ponta Delgada]]''' || [[1449]]
|-
| [[Restr:PTS.png|50px]] || '''[[Ponta do Sol]]''' || [[1501]]
|-
| [[Restr:PTB.png|50px]] || '''[[Ponte da Barca]]''' || [[1125]]
|-
| [[Restr:PTL.png|50px]] || '''[[Ponte de Lima]]''' || [[1125]]
|-
| [[Restr:PSR.png|50px]] || '''[[Ponte de Sor]]''' || [[1199]]
|-
| [[Restr:PTG.png|50px]] || '''[[Portalegre]]''' || [[1259]]
|-
| [[Restr:PRL.png|50px]] || '''[[Portel (Portugal)|Portel]]''' || [[1262]]
|-
| [[Restr:PTM.png|50px]] || '''[[Portimão]]''' || [[1453]]
|-
| [[Restr:PRT.png|50px]] || '''[[Porto (Portugal)|Porto]]''' || [[1123]]
|-
| [[Restr:PMS.png|50px]] || '''[[Porto de Mós]]''' || [[24 juillet]] [[1305]]
|-
| [[Restr:PMZ.png|50px]] || '''[[Porto Moniz]]''' || [[1835]]
|-
| [[Restr:PST1.png|50px]] || '''[[Porto Santo]]''' || [[1835]]
|-
| [[Restr:PVL.png|50px]] || '''[[Póvoa de Lanhoso]]''' || [[1292]]
|-
| [[Restr:PVZ2.png|50px]] || '''[[Póvoa de Varzim]]''' || [[1308]]
|-
| [[Restr:PVC.png|50px]] || '''[[Povoação]]''' || [[1839]]
|-
| [[Restr:VPV1.png|50px]] || '''[[Praia da Vitória]]''' || [[1480]]
|-
| [[Restr:PNV.png|50px]] || '''[[Proença-a-Nova]]''' || [[1242]]
|}

== R ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:RDD.png|50px]] || '''[[Redondo]]''' || [[1250]]
|-
| [[Restr:RMZ.png|50px]] || '''[[Reguengos de Monsaraz]]''' || [[1276]]
|-
| [[Restr:RSD.png|50px]] || '''[[Resende (Portugal)|Resende]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:RBR.png|50px]] || '''[[Ribeira Brava]]''' || [[1914]]
|-
| [[Restr:RPN.png|50px]] || '''[[Ribeira de Pena]]''' || [[1331]]
|-
| [[Restr:RGR1.png|50px]] || '''[[Ribeira Grande]]''' || [[1507]]
|-
| [[Restr:RMR1.png|50px]] || '''[[Rio Maior]]''' || [[1836]]
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:SBS.png|50px]] || '''[[Sabrosa]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:SBG.png|50px]] || '''[[Sabugal]]''' || [[1296]]
|-
| [[Restr:SMG.png|50px]] || '''[[Salvaterra de Magos]]''' || [[1295]]
|-
| [[Restr:SCD1.png|50px]] || '''[[Santa Comba Dão]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:SCR1.png|50px]] || '''[[Santa Cruz (Madeira)|Santa Cruz]]''' || [[1515]]
|-
| [[Restr:SCG.png|50px]] || '''[[Santa Cruz da Graciosa]]''' || [[1486]]
|-
| [[Restr:SCF.png|50px]] || '''[[Santa Cruz das Flores]]''' || [[1548]]
|-
| [[Restr:VFR1.png|50px]] || '''[[Santa Maria da Feira]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:SMP.png|50px]] || '''[[Santa Marta de Penaguião]]''' || [[1202]]
|-
| [[Restr:STN1.png|50px]] || '''[[Santana (Madeira)|Santana]]''' || [[1832]]
|-
| [[Restr:STR.png|50px]] || '''[[Santarém (kêr, Portugal)|Santarém]]''' || [[1095]]
|-
| [[Restr:STC1.png|50px]] || '''[[Santiago do Cacém]]''' || [[1512]]
|-
| [[Restr:STS1.png|50px]] || '''[[Santo Tirso]]''' || [[1834]]
|-
| [[Restr:COA of São Brás de Alportel municipality (Portugal).png|50px]] || '''[[São Brás de Alportel]]''' || [[1914]]
|-
| [[Restr:Brasão de São João da Madeira.png|50px]] || '''[[São João da Madeira]]''' || [[1926]]
|-
| [[Restr:SJP.png|50px]] || '''[[São João da Pesqueira]]''' || [[1055]]
|-
| [[Restr:Brasão de município de São Pedro do Sul.png|50px]] || '''[[São Pedro do Sul (Portugal)|São Pedro do Sul]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:SRQ.png|50px]] || '''[[São Roque do Pico]]''' || [[1542]]
|-
| [[Restr:SVC.png|50px]] || '''[[São Vicente (Madeira)|São Vicente]]''' || [[1744]]
|-
| [[Restr:SRD.png|50px]] || '''[[Sardoal]]''' || [[1313]]?; [[1531]]
|-
| [[Restr:SAT.png|50px]] || '''[[Sátão]]''' || [[1111]]
|-
| [[Restr:SEI1.png|50px]] || '''[[Seia]]''' || [[1136]]
|-
| [[Restr:Brasão de Seixal.png|50px]] || '''[[Seixal]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:Brasão de Sernancelhe.png|50px]] || '''[[Sernancelhe]]''' || [[1124]]
|-
| [[Restr:SRP.png|50px]] || '''[[Serpa]]''' || [[1295]]
|-
| [[Restr:SRT.png|50px]] || '''[[Sertã]]''' || [[1455]]
|-
| [[Restr:SSB.png|50px]] || '''[[Sesimbra]]''' || [[1201]]
|-
| [[Restr:Coat of arms of Setúbal.svg|50px]] || '''[[Setúbal]]''' || [[1250]]
|-
| [[Restr:SVV.png|50px]] || '''[[Sever do Vouga]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:SLV.png|50px]] || '''[[Silves (Portugal)|Silves]]''' || [[1266]]
|-
| [[Restr:SNS1.png|50px]] || '''[[Sines]]''' || [[1362]]
|-
| [[Restr:Brasão de Armas de Sintra.svg|50px]] || '''[[Sintra]]''' || [[1154]]
|-
| [[Restr:SMA.png|50px]] || '''[[Sobral de Monte Agraço]]''' || [[1519]]
|-
| [[Restr:SRE.png|50px]] || '''[[Soure (Portugal)|Soure]]''' || [[1111]]
|-
| [[Restr:SSL.png|50px]] || '''[[Sousel]]''' || 
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:TBU.png|50px]] || '''[[Tábua]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:TBC.png|50px]] || '''[[Tabuaço]]''' || 
|-
| [[Restr:TRC.png|50px]] || '''[[Tarouca]]''' || [[1262]]
|-
| [[Restr:TVR.png|50px]] || '''[[Tavira]]''' || [[1266]]
|-
| [[Restr:TBR.png|50px]] || '''[[Terras de Bouro]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:TMR.png|50px]] || '''[[Tomar]]''' || [[1162]]
|-
| [[Restr:TND1.png|50px]] || '''[[Tondela]]''' || [[1515]]
|-
| [[Restr:TMC.png|50px]] || '''[[Torre de Moncorvo]]''' || [[1225]]
|-
| [[Restr:TNV1.png|50px]] || '''[[Torres Novas]]''' || [[1190]]
|-
| [[Restr:TVD1.png|50px]] || '''[[Torres Vedras]]''' || [[15 Eost]] [[1250]]
|-
| [[Restr:TCS.png|50px]] || '''[[Trancoso]]''' || [[1157]]
|-
| [[Restr:TRF.png|50px]] || '''[[Trofa]]''' || [[1998]]
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Munisipaliezh'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Restr:Brasão de Vagos.png|50px]] || '''[[Vagos]]''' || [[12 Eost]] [[1514]]
|-
| [[Restr:VAC1.png|50px]] || '''[[Vale de Cambra]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:Brasão de Valença.png|50px]] || '''[[Valença (Portugal)|Valença]]''' || [[1217]]
|-
| [[Restr:VLG1.png|50px]] || '''[[Valongo]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:VPC1.png|50px]] || '''[[Valpaços]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:VLS.png|50px]] || '''[[Velas]]''' || [[1500]]
|-
| [[Restr:VND1.png|50px]] || '''[[Vendas Novas (Portugal)|Vendas Novas]]''' || [[1962]]
|-
| [[Restr:VNT.png|50px]] || '''[[Viana do Alentejo]]''' || [[1313]]
|-
| [[Restr:COA of Viana do Castelo.svg|50px]] || '''[[Viana do Castelo]]''' || [[1258]]
|-
| [[Restr:VDG.png|50px]] || '''[[Vidigueira]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:Crest of Vieira do Minho municipality (Portugal).png|50px]] || '''[[Vieira do Minho]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:VLR.png|50px]] || '''[[Vila de Rei]]''' || [[19 Gwengolo]] [[1285]]
|-
| [[Restr:VBP.png|50px]] || '''[[Vila do Bispo]]''' || [[1662]]
|-
| [[Restr:VCD1.png|50px]] || '''[[Vila do Conde]]''' || [[1516]]
|-
| [[Restr:VPT1.png|50px]] || '''[[Vila do Porto]]''' || [[1470]]
|-
| [[Restr:VFL.png|50px]] || '''[[Vila Flor]]''' || [[24 Mae]] [[1286]]
|-
| [[Restr:VFX1.png|50px]] || '''[[Vila Franca de Xira]]''' || [[1212]]
|-
| [[Restr:VFC.png|50px]] || '''[[Vila Franca do Campo]]''' || [[1472]]
|-
| [[Restr:VNB.png|50px]] || '''[[Vila Nova da Barquinha]]''' || [[6 Du]] [[1836]]
|-
| [[Restr:VNC.png|50px]] || '''[[Vila Nova de Cerveira]]''' || [[1321]]
|-
| [[Restr:VNF1.png|50px]] || '''[[Vila Nova de Famalicão]]''' || [[1205]]
|-
| [[Restr:VLF1.png|50px]] || '''[[Vila Nova de Foz Côa]]''' || [[1299]]
|-
| [[Restr:Vila Nova de Gaia COA.svg|50px]] || '''[[Vila Nova de Gaia]]''' || [[1255]]
|-
| [[Restr:VNP.png|50px]] || '''[[Vila Nova de Paiva]]''' || [[1514]]
|-
| [[Restr:PRS.png|50px]] || '''[[Vila Nova de Poiares]]''' || [[1836]]
|-
| [[Restr:VPA.png|50px]] || '''[[Vila Pouca de Aguiar]]''' || [[1206]]
|-
| [[Restr:VRL.png|50px]] || '''[[Vila Real]]''' || [[1289]]
|-
| [[Restr:VRS1.png|50px]] || '''[[Vila Real de Santo António]]''' || [[1774]]
|-
| [[Restr:VVR.png|50px]] || '''[[Vila Velha de Ródão]]''' || [[8 Du]] [[1296]]
|-
| [[Restr:VVD.png|50px]] || '''[[Vila Verde]]''' || [[1855]]
|-
| [[Restr:VVC.png|50px]] || '''[[Vila Viçosa]]''' || [[1270]]
|-
| [[Restr:VMS.png|50px]] || '''[[Vimioso]]''' || [[1516]]
|-
| [[Restr:VNH.png|50px]] || '''[[Vinhais]]''' || [[20 Mae]] [[1253]]
|-
| [[Restr:VIS.png|50px]] || '''[[Viseu (Portugal)|Viseu]]''' || [[1123]]
|-
| [[Restr:VIZ.png|50px]] || '''[[Vizela]]''' || krouet en [[1361]]; marvet e [[1408]]; adsavet d'an [[19 a viz Meurzh]] [[1998]]
|-
| [[Restr:VZL.png|50px]] || '''[[Vouzela]]''' || [[1836]]
|}

== Liammoù diavaez ==
# {{pt}} [http://www.anmp.pt/ Pajenn ofisiel an '''Associação Nacional de Municípios Portugueses'']

[[Rummad:Kumunioù Portugal]]
[[Rummad:Rolloù a denn d'an douaroniezh]]</text>
      <sha1>0z7ndqrz7iiqegaj8eirby9mzeosflz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listenn kêrioù Portugal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43944</id>
    <revision>
      <id>2197119</id>
      <parentid>2180861</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T03:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Ponte_de_Sor,_Portugal_(coat_of_arms).png]] e-lec’h PSR.png gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful</comment>
      <origin>2197119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18557" sha1="ow5knng26iz8bfhbg7sl65xa8otozkl" xml:space="preserve">Listenn kêrioù (pe ''cidades'') [[Portugal]] hag an deiz ma oant anvet da gêrioù. 

__NOTOC__

== A ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamezioù'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamezadur'''
|-
| [[Skeudenn:PRT Abrantes CoA.svg|80px]] || '''[[Abrantes]]''' || [[14 Even]] [[1916]] || 
|-
| [[Skeudenn:Agualva-Cacem.png|80px]] || '''[[Agualva-Cacém]]''' || [[12 Gouere]] [[2001]] || 
|-
| [[Skeudenn:Brasão de município de Águeda.png|80px]] || '''[[Águeda]]''' || [[14 Eost]] [[1985]] || 
|-
| [[Skeudenn:COA of Albufeira municipality (Portugal).png|80px]] || '''[[Albufeira]]''' || [[23 Eost]] [[1986]] || 
|-
| [[Skeudenn:ASL1.png|80px]] || '''[[Alcácer do Sal]]''' || [[12 Gouere]] [[1997]] || 
|-
| [[Skeudenn:ACB1.png|80px]] || '''[[Alcobaça (Portugal)|Alcobaça]]''' || [[30 Eost]] [[1995]] || 
|-
| || '''[[Almada]]''' || [[16 Even]] [[1973]] || 
|-
| || '''[[Almeirim (Portugal)|Almeirim]]''' || [[16 Eost]] [[1991]] || 
|-
| [[Skeudenn:VFX-alverca1.png|80px]] || '''[[Alverca do Ribatejo]]''' || [[9 Eost]] [[1990]] || 
|-
| [[Skeudenn:Cidade_da_Amadora.png|80px]] || '''[[Amadora]]''' || [[17 Gwengolo]] [[1979]] || 
|-
| [[Skeudenn:AMT1.png|80px]] || '''[[Amarante (Portugal)|Amarante]]''' || [[14 Eost]] [[1985]] || 
|-
| [[Skeudenn:SXL-amora.png|80px]] || '''[[Amora (Portugal)|Amora]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]] || 
|-
||| '''[[Anadia (Portugal)|Anadia]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]] || 
|-
| [[Skeudenn:AGH.png|80px]] || '''[[Angra do Heroísmo]]''' || [[21 Eost]] [[1534]] || 
|-
| [[Skeudenn:AVR.png|80px]] || '''[[Aveiro]]''' || [[11 Ebrel]] [[1759]] || 
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamezioù'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:BCL.png|100px]] || '''[[Barcelos]]''' || [[6 Gwengolo]] [[1928]] 
|-
| [[Skeudenn:BRR1.png|100px]] || '''[[Barreiro]]''' || [[28 Mezheven]] [[1984]] 
|-
| [[Skeudenn:BJA.png|100px]] || '''[[Beja (Portugal)|Beja]]''' || [[10 Ebrel]] [[1521]] 
|-
| [[Skeudenn:Brasão de Braga.png|100px]] || '''[[Braga (Portugal)|Braga]]''' || a-raok an dizalc'hted
|-
| [[Skeudenn:Brasão de Bragança.png|100px]] || '''[[Bragança (Portugal)|Bragança]]''' || [[20 C'hwevrer]] [[1464]] 
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:CLD.png|70px]] || '''[[Caldas da Rainha]]''' || [[26 Eost]] [[1927]] 
|-
| [[Skeudenn:CMT1.png|70px]] || '''[[Câmara de Lobos]]''' || [[2 Eost]] [[1996]] 
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|40px]] || '''[[Caniço (Santa Cruz)|Caniço]]''' || [[9 Even]] [[2005]] 
|-
| [[Skeudenn:CNT1.png|70px]] || '''[[Cantanhede]]''' || [[16 Eost]] [[1991]] 
|-
| [[Skeudenn:CTX1.png|70px]] || '''[[Cartaxo]]''' || [[30 Eost]] [[1995]] 
|-
| [[Skeudenn:CTB.png|70px]] || '''[[Castelo Branco (Portugal)|Castelo Branco]]''' || [[20 Meurzh]] [[1771]] 
|-
| [[Skeudenn:CHV.png|70px]] || '''[[Chaves (Portugal)|Chaves]]''' || [[18 Meurzh]] [[1929]] 
|-
| [[Skeudenn:CBR.png|70px]] || '''[[Coimbra]]''' ||
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|40px]] || '''[[Costa de Caparica]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]]
|-
| [[Skeudenn:CVL.png|70px]] || '''[[Covilhã]]''' || [[20 Here]] [[1870]] 
|}

== E ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamezioù'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:ELV.png|100px]] || '''[[Elvas]]''' || [[3 Ebrel]] [[1513]] 
|-
| [[Skeudenn:ENT1.png|100px]] || '''[[Entroncamento]]''' || [[16 Eost]] [[1991]] 
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|100px]] || '''[[Ermesinde]]''' || [[10 Eost]] [[1990]] 
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|100px]] || '''[[Esmoriz]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]] 
|-
| [[Skeudenn:ESP1.png|100px]] || '''[[Espinho (kêr)|Espinho]]''' || [[16 Even]] [[1973]] 
|-
| [[Skeudenn:EPS1.png|100px]] || '''[[Esposende]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]] 
|-
| [[Skeudenn:ETR.png|100px]] || '''[[Estarreja]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]] 
|-
| [[Skeudenn:ETZ.png|100px]] || '''[[Estremoz]]''' || [[31 Eost]] [[1926]] 
|-
| [[Skeudenn:EVR.png|100px]] || '''[[Évora]]''' ||
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:FAF1.png|70px]] || '''[[Fafe]]''' || [[23 Eost]] [[1986]] 
|-
| [[Skeudenn:Faroarms.svg|70px]] || '''[[Faro]]''' || [[7 Gwengolo]] [[1540]] 
|-
| [[Skeudenn:Coat of Arms Fatima.svg|70px]] || '''[[Fátima]]''' || [[12 Gouere]] [[1997]] 
|-
| [[Skeudenn:FLG1.png|70px]] || '''[[Felgueiras]]''' || [[10 Eost]] [[1990]] 
|-
| [[Skeudenn:FIG.png|70px]] || '''[[Figueira da Foz]]''' || [[20 Gwengolo]] [[1882]] 
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[Fiães (Santa Maria da Feira)|Fiães]]''' || [[12 Gouere]] [[2001]] 
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[Freamunde]]''' || [[12 Gouere]] [[2001]] 
|-
| [[Skeudenn:FNC.png|70px]] || '''[[Funchal]]''' || [[21 Eost]] [[1508]] 
|-
| [[Skeudenn:FND1.png|70px]] || '''[[Fundão (Portugal)|Fundão]]''' || [[19 Ebrel]] [[1988]] 
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[Gafanha da Nazaré]]''' || [[21 Gouere]] [[2001]] 
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[Gandra (Paredes)|Gandra]]''' || [[26 Eost]] [[2003]] 
|-
| [[Skeudenn:GDM1.png|70px]] || '''[[Gondomar (Portugal)|Gondomar]]''' || [[16 Eost]] [[1991]] 
|-
| [[Skeudenn:GVA1.png|70px]] || '''[[Gouveia (Portugal)|Gouveia]]''' || {{1añ C'hwevrer}} [[1988]] 
|-
| [[Skeudenn:GRD.png|70px]] || '''[[Guarda (Portugal)|Guarda]]''' || [[27 Du]] [[1199]] 
|-
| [[Skeudenn:GMR.png|70px]] || '''[[Guimarães]]''' || [[23 Even]] [[1853]] 
|}

== H ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:HRT.png|70px]] || '''[[Horta (Açores)|Horta]]''' || [[4 Gouere]] [[1833]] 
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:ILH1.png|70px]] || '''[[Ílhavo]]''' || [[9 Eost]] [[1990]] 
|}

== L ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:LGA1.png|70px]] || '''[[Lagoa]]''' || [[12 Gouere]] [[2001]] 
|-
| [[Skeudenn:LGS.png|70px]] || '''[[Lagos (Portugal)|Lagos]]''' || [[27 Genver]] [[1573]] 
|-
| [[Skeudenn:LMG.png|70px]] || '''[[Lamego]]''' ||
|-
| [[Skeudenn:Escudo de Leiria.svg|70px]] || '''[[Leiria]]''' || [[13 Even]] [[1545]] 
|-
| [[Skeudenn:LSB.png|70px]] || '''[[Lisbon]] (Lisboa)''' ||
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[Lixa]]''' || [[30 Eost]] [[1995]] 
|-
| [[Skeudenn:LLE1.png|70px]] || '''[[Loulé]]''' || {{1añ C'hwevrer}} [[1988]] 
|-
| [[Skeudenn:LRS.png|70px]] || '''[[Loures]]''' || [[9 Eost]] [[1990]] 
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[Lourosa]]''' || [[12 Gouere]] [[2001]] 
|-
| [[Skeudenn:LNH.png|70px]] || '''[[Lourinhã]]''' || [[1160]]
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:MCD1.png|70px]] || '''[[Macedo de Cavaleiros]]''' || [[24 Even]] [[1999]] 
|-
| [[Skeudenn:MCH1.png|70px]] || '''[[Machico]]''' || [[2 Eost]] [[1996]] 
|-
| [[Skeudenn:MAI1.png|70px]] || '''[[Maia (Portugal)|Maia]]''' || [[23 Eost]] [[1986]] 
|-
| [[Skeudenn:MGL1.png|70px]] || '''[[Mangualde]]''' || [[12 Gouere]] [[2001]] 
|-
| [[Skeudenn:MCN2.png|70px]] || '''[[Marco de Canaveses]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]] 
|-
| [[Skeudenn:MGR1.png|70px]] || '''[[Marinha Grande]]''' || [[19 Ebrel]] [[1988]] 
|-
| [[Skeudenn:MTS1.png|70px]] || '''[[Matosinhos]]''' || [[28 Even]] [[1984]] 
|-
| [[Skeudenn:MLD.png|70px]] || '''[[Mealhada]]''' || [[26 Eost]] [[2003]] 
|-
| [[Skeudenn:MDA-mêda.JPG|70px]] || '''[[Meda (Portugal)|Meda]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]] 
|-
| [[Skeudenn:Coat of arms of Miranda do Douro.svg|70px]] || '''[[Miranda do Douro]]&lt;br /&gt;([[Miranda l Douro]])''' || [[10 Gouere]] [[1545]] 
|-
| [[Skeudenn:MDL1.png|70px]] || '''[[Mirandela]]''' || [[28 Even]] [[1984]] 
|-
| [[Skeudenn:MMN1.png|70px]] || '''[[Montemor-o-Novo]]''' || [[18 Ebrel]] [[1988]] 
|-
| [[Skeudenn:MTJ.png|70px]] || '''[[Montijo (Portugal)|Montijo]]''' || [[14 Eost]] [[1985]] 
|-
| [[Skeudenn:MRA1.png|70px]] || '''[[Moura]]''' || {{1añ C'hwevrer}} [[1988]] 
|}

== O ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:ODV-odivelas.png|70px]] || '''[[Odivelas]]''' || [[10 Eost]] [[1990]]
|-
| [[Skeudenn:OLH2.png|70px]] || '''[[Olhão|Olhão da Restauração]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Skeudenn:OAZ.png|70px]] || '''[[Oliveira de Azeméis]]''' || [[16 Mae]] [[1984]]
|-
| [[Skeudenn:OBR1.png|70px]] || '''[[Oliveira do Bairro]]''' || [[26 Eost]] [[2003]]
|-
| [[Skeudenn:OHP1.png|70px]] || '''[[Oliveira do Hospital]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]]
|-
| [[Skeudenn:VNO1.png|70px]] || '''[[Ourém]]''' || [[16 Eost]] [[1991]]
|-
| [[Skeudenn:Brasão de município de Ovar.png|70px]] || '''[[Ovar]]''' || [[28 Even]] [[1984]]
|}

== P ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:PFR1.png|70px]] || '''[[Paços de Ferreira]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]]
|-
| [[Skeudenn:PRD1.png|70px]] || '''[[Paredes]]''' || [[16 Eost]] [[1991]]
|-
| [[Skeudenn:Brasão de Penafiel.png|70px]] || '''[[Penafiel]]''' || [[3 Meurzh]] [[1770]]
|-
||| '''[[Peniche]]''' || {{1añ C'hwevrer}} [[1988]]
|-
| [[Skeudenn:PRG.png|70px]] || '''[[Peso da Régua]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Skeudenn:PNH.png|70px]] || '''[[Pinhel]]''' || [[25 Eost]] [[1770]]
|-
| [[Skeudenn:PBL1.png|70px]] || '''[[Pombal]]''' || [[16 Eost]] [[1991]]
|-
| [[Skeudenn:PDL.png|70px]] || '''[[Ponta Delgada]]''' || [[2 Ebrel]] [[1546]]
|-
| [[Skeudenn:Ponte de Sor, Portugal (coat of arms).png|70px]] || '''[[Ponte de Sor]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Skeudenn:PTG.png|70px]] || '''[[Portalegre]]''' || [[23 Mae]] [[1550]]
|-
| [[Skeudenn:PTM.png|70px]] || '''[[Portimão]]''' || [[11 Kerzu]] [[1924]]
|-
| [[Skeudenn:PRT.png|70px]] || '''[[Porto]]''' ||
|-
| [[Skeudenn:VFX-povoasiria1.png|70px]] || '''[[Póvoa de Santa Iria]]''' || [[24 Even]] [[1999]]
|-
| [[Skeudenn:PVZ2.png|70px]] || '''[[Póvoa de Varzim]]''' || [[16 Even]] [[1973]]
|-
| [[Skeudenn:VPV1.png|70px]] || '''[[Praia da Vitória]]''' || [[20 Even]] [[1981]]
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:LLE-quarteira1.png|70px]] || '''[[Quarteira]]''' || [[24 Even]] [[1999]]
|-
| [[Skeudenn:SNT-queluz.png|70px]] || '''[[Queluz]]''' || [[24 Gouere]] [[1997]]
|}

== R ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|50px]] || '''[[Rebordosa]]''' || [[26 Eost]] [[2003]]
|-
| [[Skeudenn:RMZ.png|70px]] || '''[[Reguengos de Monsaraz]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]]
|-
| [[Skeudenn:RGR1.png|70px]] || '''[[Ribeira Grande]]''' || [[29 Even]] [[1981]]
|-
| [[Skeudenn:RMR1.png|70px]] || '''[[Rio Maior]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Restr:Blank pt CoA city.png|50px]] || '''[[Rio Tinto]]''' || [[30 Eost]] [[1995]]
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:SBG.png|70px]] || '''[[Sabugal]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]]
|-
| [[Skeudenn:LRS-sacavem.png|70px]] || '''[[Sacavém]]''' || [[12 Gouere]] [[1997]]
|-
| [[Skeudenn:SCD1.png|70px]] || '''[[Santa Comba Dão]]''' || [[24 Even]] [[1999]]
|-
| [[Skeudenn:SCR1.png|70px]] || '''[[Santa Cruz (freguesia)|Santa Cruz]]''' || [[2 Eost]] [[1996]]
|-
| [[Skeudenn:VFR1.png|70px]] || '''[[Santa Maria da Feira]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Skeudenn:STN1.png|70px]] || '''[[Santana (Madeira)|Santana]]''' || {{1añ Genver}} [[2001]]
|-
| [[Skeudenn:STR.png|70px]] || '''[[Santarém (Portugal)|Santarém]]''' || [[24 Kerzu]] [[1868]]
|-
| [[Skeudenn:STC1.png|70px]] || '''[[Santiago do Cacém]]''' || [[16 Eost]] [[1991]]
|-
| [[Skeudenn:STS1.png|70px]] || '''[[Santo Tirso]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Skeudenn:Brasão de São João da Madeira.png|70px]] || '''[[São João da Madeira]]''' || [[28 Even]] [[1984]]
|-
| [[Skeudenn:MTS-smamedeinfesta1.png|70px]] || '''[[São Mamede de Infesta]]''' || [[12 Gouere]] [[2001]]
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[São Salvador de Lordelo]]''' || [[26 Eost]] [[2003]]
|-
| [[Skeudenn:SEI1.png|70px]] || '''[[Seia]]''' || [[23 Eost]] [[1986]]
|-
| [[Skeudenn:Brasão de Seixal.png|70px]] || '''[[Seixal]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]]
|-
| [[Skeudenn:SRP.png|70px]] || '''[[Serpa]]''' || [[26 Eost]] [[2003]]
|-
| [[Skeudenn:Coat of arms of Setúbal.svg|70px]] || '''[[Setúbal]]''' || [[19 Ebrel]] [[1860]]
|-
| [[Skeudenn:SLV.png|70px]] || '''[[Silves (Portugal)|Silves]]''' ||
|-
| [[Skeudenn:SNS1.png|70px]] || '''[[Sines]]''' || [[12 Gouere]] [[1997]]
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:TRC.png|70px]] || '''[[Tarouca]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]]
|-
| [[Skeudenn:TVR.png|70px]] || '''[[Tavira]]''' || [[16 Meurzh]] [[1520]]
|-
| [[Skeudenn:TMR.png|70px]] || '''[[Tomar]]''' || [[12 C'hwevrer]] [[1844]]
|-
| [[Skeudenn:TND1.png|70px]] || '''[[Tondela]]''' || {{1añ C'hwevrer}} [[1988]]
|-
| [[Skeudenn:TNV1.png|70px]] || '''[[Torres Novas]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Skeudenn:TVD1.png|70px]] || '''[[Torres Vedras]]''' || [[3 C'hwevrer]] [[1979]]
|-
| [[Skeudenn:TCS.png|70px]] || '''[[Trancoso]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]]
|-
| [[Skeudenn:TRF.png|70px]] || '''[[Trofa]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]]
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 style=&quot;margin:5px; border:3px solid;&quot;
|style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Ardamez'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Kêr'''||style=&quot;border-bottom:3px solid; background:#efefef;&quot;|'''Abaoe'''
|-
| [[Skeudenn:Sin escudo.svg|70px]] || '''[[Valbom]]''' || [[9 Kerzu]] [[2004]]
|-
| [[Skeudenn:VAC1.png|70px]] || '''[[Vale de Cambra]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]]
|-
| [[Skeudenn:VLG1.png|70px]] || '''[[Valongo]]''' || [[10 Eost]] [[1990]]
|-
| [[Skeudenn:VPC1.png|70px]] || '''[[Valpaços]]''' || [[24 Even]] [[1999]]
|-
| [[Skeudenn:VND1.png|70px]] || '''[[Vendas Novas]]''' || [[2 Gouere]] [[1993]]
|-
| [[Skeudenn:COA of Viana do Castelo.svg|70px]] || '''[[Viana do Castelo]]''' || [[20 Genver]] [[1848]]
|-
| [[Skeudenn:PST1.png|70px]] || '''[[Vila Baleira]]&lt;br /&gt;([[Porto Santo]])''' || [[2 Eost]] [[1996]]
|-
| [[Skeudenn:VCD1.png|70px]] || '''[[Vila do Conde]]''' || {{1añ C'hwevrer}} [[1988]]
|-
| [[Skeudenn:VFX1.png|70px]] || '''[[Vila Franca de Xira]]''' || [[28 Even]] [[1984]]
|-
| [[Skeudenn:VNF1.png|70px]] || '''[[Vila Nova de Famalicão]]''' || [[14 Eost]] [[1985]]
|-
| [[Skeudenn:VLF1.png|70px]] || '''[[Vila Nova de Foz Côa]]''' || [[12 Gouere]] [[1997]]
|-
| [[Skeudenn:Vila Nova de Gaia COA.svg|70px]] || '''[[Vila Nova de Gaia]]''' || [[28 Even]] [[1984]]
|-
| [[Skeudenn:STC-sandre.png|70px]] || '''[[Vila Nova de Santo André]]''' || [[26 Eost]] [[2003]]
|-
| [[Skeudenn:VRL.png|70px]] || '''[[Vila Real]]''' || [[20 Gouere]] [[1925]]
|-
| [[Skeudenn:VRS1.png|70px]] || '''[[Vila Real de Santo António]]''' || [[19 Ebrel]] [[1988]]
|-
| [[Skeudenn:VIS.png|70px]] || '''[[Viseu (Portugal)|Viseu]]''' ||
|-
| [[Skeudenn:VIZ.png|70px]] || '''[[Vizela]]''' || {{1añ Gwengolo}} [[1998]]
|}

[[Rummad:Kêrioù Portugal| ]]</text>
      <sha1>ow5knng26iz8bfhbg7sl65xa8otozkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roll ar Pennoù Stad e 360</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49345</id>
    <revision>
      <id>2197097</id>
      <parentid>2123772</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="h9x4udc6ywf5qn3bcylrxo60x6fmntb" xml:space="preserve">{{SLBY|temp=SLBYs|code=0|fore=359|year=360|aft=361}}

==Afrika==

* '''[[Aksoum]]''' - [[MHDYS]] ([[350]]

==Azia==

* '''[[Sina]]''' - [[Tierniezh Jin ar c'hornôk]] [[Impalaer Mu Jin]] ([[344]] - [[361]])
*'''[[Impalaeriezh Gupta]]''' – [[Samudragupta]], [[Impalaer Gupta]] ([[335]]-[[380]])
*'''[[Japan]]''' ([[Impalaer Japan]]) - [[Impalaer Nintoku]], (c.[[313]]-c.[[399]] amzeriadoù hengounel)
*'''[[Impalaeriezh Kouchan]]''' – [[Kipunada]], [[Impalaer ar Gouchaned]] (c.[[350]]-[[375]])
*'''[[Pallava]]''' - [[Kumaravisnu I]], [[Roue Pallava]] ([[355]]-[[370]])

==Europa==

*'''[[Impalaeriezh roman ar C'hornôk]]''' [[Julian ar Renavi]] - [[Impalaer Roman ar C'hornôk]]

==Reter Nesañ==

*'''[[Impalaer Roman ar Reter]]'''
**[[Constantius II]], [[Impalaer Roman ar Reter]] ([[337]]-[[361]])</text>
      <sha1>h9x4udc6ywf5qn3bcylrxo60x6fmntb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roll ar Pennoù Stad e 359</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49813</id>
    <revision>
      <id>2197096</id>
      <parentid>2123780</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="0m6q4kgak4p14xnho9ifsxkt0me0sax" xml:space="preserve">{{SLBY|temp=SLBYs|code=0|fore=358|year=359|aft=360}}

==Afrika==

* '''[[Aksoum]]''' - [[MHDYS]] ([[350]]

==Azia==

* '''[[Sina]]''' - [[Tierniezh Jin ar c'hornôk]] [[Impalaer Mu Jin]] ([[344]] - [[361]])
*'''[[Impalaeriezh Gupta]]''' – [[Samudragupta]], [[Impalaer Gupta]] ([[335]]-[[380]])
*'''[[Japan]]''' ([[Impalaer Japan]]) - [[Impalaer Nintoku]], (c.[[313]]-c.[[399]] amzeriadoù hengounel)
*'''[[Impalaeriezh Kouchan]]''' – [[Kipunada]], [[Impalaer ar Gouchaned]] (c.[[350]]-[[375]])
*'''[[Pallava]]''' - [[Kumaravisnu I]], [[Roue Pallava]] ([[355]]-[[370]])
*'''[[Korea]]''' - [[Teir Rouantelezh Korea]]
**'''[[Baekje]]''' - [[Geunchogo Baekje|Geunchogo]], [[Roue Baekje]] ([[346]]&amp;ndash;[[375]])
**'''[[Goguryeo]]''' - [[Gogugwon Goguryeo|Gogugwon]], [[Roue Goguryeo]] ([[331]]&amp;ndash;[[371]])
**'''[[Silla]]''' - [[Naemul Silla|Naemul]], [[Roue Silla]] ([[356]]&amp;ndash;[[402]])

==Europa==

*'''[[Impalaeriezh roman ar C'hornôk]]''' [[Julian ar Renavi]] - [[Impalaer Roman ar C'hornôk]]

==Reter Nesañ==

*'''[[Impalaer Roman ar Reter]]'''
**[[Constantius II]], [[Impalaer Roman ar Reter]] ([[337]]-[[361]])</text>
      <sha1>0m6q4kgak4p14xnho9ifsxkt0me0sax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tad Medar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51959</id>
    <revision>
      <id>2196995</id>
      <parentid>2092357</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oberennoù */</comment>
      <origin>2196995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="s3zv6f5b8vtsdczq8rb2cgf5ad6ap0d" xml:space="preserve">[[Restr:Fatima Tad Medard 1943.jpg|thumb|Golo ''Fâtima !'', 1943]]
'''Jacques Marie Dourmap''', '''Tad Medar''' e anv lean, ganet d'ar [[7 a viz Here]] [[1908]] e [[Lannarvili]], e-kreiz [[Bro-Leon]] ha marvet e [[Plerin]] d'an [[3 a viz Mae]] [[1988]], a oa ur [[manac'h]] [[kapusin|kabusin]] a zo bet ur skrivagner brezhonek ivez. 

==E vuhez==
Goude e studioù e Lesneven hag e kloerdi Kemper ez eas da vanac'h. Meur a vloaz a dremenas e kouent [[Rosko]]. Pa oa eno e voe e penn [[Ar Vuhez Kristen]], ur gelaouenn vrezhonek a badas betek dibenn an [[Eil brezel-bed]]. D'ar mare-se ivez e skrivas an Tad Medar levrioù evel ''Fatima'', ''Ar Werc'hez Vari'' pe ''Diwar C'hoarzin''. Er bloavezhioù 1960-1970 edo o chom en ur gouent e Gwengamp. 
&lt;br /&gt;
E dibenn e vuhez, pa oa e korn-bro Sant-Brieg e savas daou levr all c'hoazh, ''An Tri Aotrou'' ha ''Paotred an Ognon''. Mervel a reas e [[Plerin]] d'an [[3 a viz Mae]] [[1988]].

== Red e vuhez ==

* 7 a viz Here 1908, ganet e Lanarvili.
* 29 a viz Gwengolo 1931. Lean er Mans.
* 26 a viz Mae 1934. Gouestladur belegïezh.
* 1934. Kregiñ a ra da brezegenniñ er misionoù parrez, retredoù ha pardonioù.
* Eus miz Mezheven da viz Gwengolo 1940. Person [[Loprevaler]] (asambles gant novised yaouank).
* Miz Meurzh 1946. Diazezadur kouant ar Gapusined e Gwengamp.
* 1948. Sekretour Kreizenn Bastorel ar Misionoù Diabarzh (CPMI). Misionoù e Breizh.
* 7 a viz Du 1958.Kenrener ar Greizenn (CPMI) gant an tad J-F Motte, an diazezour.
* Eus 1962 da 1965. Sekretour an aotrou Person e Koñsil pe Sened-Iliz Vatikan II.
* 1966-1970. Beajoù displegañ ar Sened-Iliz e Kanada.
* 1971-1978. Aluzenner Kelenndi an Itron-Varïa e Gwengamp.
* 1978-1988. Aluzenner Oaled Breuriezh Katolik ar re glañv e karter Sant-Laorañs e Plerin.
* 3 a viz Mae 1988. Marv an Tad Medar.

==Oberennoù==
*Ar Werc'hez Vari hor Mamm, Ti-moulañ Bokle, Montroulez, 1937, in-8, 130 p.
*''Fatima !!'', Ar Vuhez Kristen, [[Rosko]], 1943
*''Sant Fransez a Asiz, mignon ar vugale'', [[Ar Vuhez Kristen]], 1942
*''Kentelioù Santez Elizabed a Hongri (1207-1231),Ar Vuhez Kristen, Rosko, 1944.
*''[[Diwar c'hoarzin]]'', Ar Vuhez Kristen, Rosko, 1945, skeudennaouet gant [[Langleiz]].
*''An Aviel hervez sant Mazhe'', troet gant an Tad Medard, kabusin, ha [[Maodez Glanndour]], [[Studi hag Ober]], 1952, rummad &quot;Ar Bibl Santel&quot;, moullet e Les Presses bretonnes e Sant Brieg, 96 p.
*''[[An Tri Aotrou]]'', 1981.
*''Paotred an Onion'', [[Emgleo Breiz]], 1986
*''Istorioù beleien'', [[Al Liamm]], 1990.

== Kenlabour ==
Gwelout Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien, Lukian Raoul, Al Liamm, p. 90-91

== Diwar e benn ==

* ''Père Médard, redites-nous encore'', association &quot;Les Amis du Père Médard&quot;, 1996.

[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]]
[[Rummad:Menec'h Breizh]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1908]]
[[Rummad:Marvioù 1988]]
[[Rummad:Tad Medar]]</text>
      <sha1>s3zv6f5b8vtsdczq8rb2cgf5ad6ap0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktoria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58373</id>
    <revision>
      <id>2197100</id>
      <parentid>2147638</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2004" sha1="b9520umwxf00k36djs8z6pr7ldtqvqm" xml:space="preserve">'''Viktoria''' zo un [[anv-bihan alamanek]] ha [[svedek]].

==Yezhoù all==
*[[Victoria]], e saozneg ha spagnoleg
*[[Vittoria]], en italianeg
*''Wiktoria'' e poloneg

==Tud==
=== Rouanezed ha priñsezed===
* [[Viktoria Charlotte von Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym]] (1715-1772), Markgravez Brandenburg-Bayreuth
* [[Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg]] (1858-1921), impalaerez Alamagn, pried d'an impalaer [[Gwilherm II Alamagn]] 
** [[Viktoria Luise von Preußen]] (1892-1980), o merc'h, pried da [[Ernst-August von Hannover]], priñs Hannover, dug Braunschweig-Lüneburg.
* [[Viktoria von Baden]] ( [[Karlsruhe]] 1862-1930 [[Roma]]), priñsez alaman, rouanez Sveden evel pried [[Gustav V Sveden]]
* [[Viktoria von Hessen-Darmstadt]] (1863-1950), merc'h henañ [[Ludwig IV von Hessen-Darmstadt]] (1837-1892) hag e bried kentañ [[Alice Alice Maud Mary]], merc'h d'ar [[rouanez Victoria]] (1843-1878); dimeziñ a eure d'ar priñs [[Ludwig von Battenburg]].
* [[Auguste Viktoria von Hohenzollern]] (1890–1966), [[rouanez Portugal]]
* [[Viktoria von Preußen]], pe [[Viktoria Prusia]], anv meur a briñsez

&lt;gallery&gt;
Philip Alexius de Laszlo - The Empress Auguste Victoria of Germany, Queen of Prussia, née Princess Auguste Victoria von Schleswig-Holstein.jpg| [[Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg]], Impalaerez Alamagn. Poltred gant [[Philip Alexius de László]] e 1908. 
Victoria_of_Baden_in_the_1880s.png| [[Viktoria von Baden]] (1862-1930), poltredet er bloavezhioù 1880
Augusta Victoria of Hohenzollern.jpg | [[Auguste Viktoria von Hohenzollern]] (1890-1966), diwezhañ [[rouanez Portugal]]
&lt;/gallery&gt;

===Tud all===
[[File:Victoria tolstoy.jpg |thumb| 200px| [[Viktoria Tolstoy]]. ]]
*[[Viktoria Savs]] ( 1899 – 1979), soudardez aostrian er [[brezel-bed kentañ]]
*[[Viktoria Tolstoy]], kanerez svedat

== Sevenadur ==
* [[Viktor und Viktoria]], film alaman e [[1933]]

[[Rummad:Anvioù-bihan alamanek]]
[[Rummad:Anvioù-bihan svedek]]</text>
      <sha1>b9520umwxf00k36djs8z6pr7ldtqvqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claudia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62375</id>
    <revision>
      <id>2197081</id>
      <parentid>2159059</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2487" sha1="5igj39i18vj7mcs6zs2dq7izj3vgcdy" xml:space="preserve">{{disheñvelout}}
'''Claudia''' zo un [[anv-bihan]] [[italianek]] roet d'ar merc'hed, evel ma vez roet an anv [[Claudio]] d'ar baotred. Met un anv latin brudet e oa ivez en [[Henamzer]]. 

E Yezhoù all e lavarer :
*[[Cláudia‎]], e [[portugaleg]].
*[[Claude]] ha [[Claudine]] e [[galleg]].

==Tud==
[[Skeudenn:Claudia Quinta by Neroccio de' Landi.jpg| thumb| [[Claudia Quinta]] (war-dro 205 kent JK) . Poltred gant [[Neroccio dei Landi]] (1447-1500), livour eus [[Siena]].]] 
[[File:Lorenzo_Lippi_002.jpg|thumb|200px|  Poltred [[Claudia de' Medici]] (1604-1648) , e Santez Christine von Bolsena, gant [[Lorenzo Lippi]]]]
===E Roma an Henamzer===
* [[Claudia (mojennoù Roma)|Claudia]], ur [[vestalenn]] vojennel 
* [[Claudia Augusta]], merc'h da [[Neron]] ha d'e eil pried [[Poppaea Sabina]]
* [[Claudia Capitolina]], ur briñsez eus [[Commagene]] a orin eus [[Egipt]]
* [[Julia (merc'h Drusus)|Claudia Julia]], merc'h-vihan an impalaer [[Tiberius]]
* [[Claudia Marcella]], nizez d'an impalaer [[Augustus]]
* ''Claudia'', merc'h da [[Glaoda Iañ]] ha [[Plautia Urgulanilla]], c'hoar da [[Drusus]],
* [[Claudia Octavia]], pried kentañ an impalaer [[Neron]]
* [[Claudia Augusta]] (Genver-Mae [[63]]), merc'h da [[Neron]] ha [[Poppaea Sabina]]
* [[Claudia Procula]], pried [[Pontius Pilatus]]
* [[Claudia Pulchra]], anv meur a vaouez en istor Henroma
* [[Claudia Quinta]], a reas kas delwenn [[Kibele]] eus [[Pessinus]] da [[Roma]]
* [[Claudia Tisamenis]]

=== XVIIvet kantved===
* [[Claudia de' Medici]] (1604 – 1648), arc'hdugez [[Aostria]] ha kontez [[Tirol]]
* [[Claudia Felicita d'Austria]] (1653 – 1676)

=== Goude ===
* [[Claudia Muzio]] (1889 – 1936), kanerez soprano italian 
* [[Claudia Cardinale]] (1938 - 2025), aktourez italian
* [[Claudia Mori]] (1944- ), aktourez italian, pried ar c'haner [[Adriano Celentano]]
* [[Claudia Roth]] (1955-), politikourez alaman
* [[Claudia Bandion-Ortner]] (1966-), politikerez aostrian
* [[Claudia Schiffer]] (1970-), dougerez-dilhad alaman
* [[Claudia Ciesla]], dougerez-dilhad alaman

==Lennegezh==
*''[[Claudine]]'', e romantoù gallek [[Colette]]

==Kelaouenn==
*''Claudia'' zo anv meur a gelaouenn evit ar merc'hed :
*''Claudia'', ur gelaouenn e [[Brazil]], embannet gant [[Editora Abril]]
*''Claudia'', ur gelaouenn e [[Pologn]]

==Steredoniezh==
* [[(311) Claudia]], un asteroidenn

==Pennadoù kar==
*[[gens Claudia]]
*[[Cláudia‎]]
*[[Claude]]
*[[Glaoda]]
*[[Claudius]]
*[[Claudianus]]

[[Rummad:anvioù-bihan italianek]]</text>
      <sha1>5igj39i18vj7mcs6zs2dq7izj3vgcdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroaz-vrezel 1914-1918</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67863</id>
    <revision>
      <id>2197105</id>
      <parentid>2196234</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="rvzt93zq9y25ybwoivegnnjf0ac5gex" xml:space="preserve">{{Disheñvelout}}

Ar '''Groaz-vrezel 1914-1918''' a zo un dellid milourel roet en anaoudegezh un emzalc'h heverk e-doug ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]:
* e [[Belgia]] ;
* e [[Bro-C'hall]] : [[Kroaz-vrezel 1914-1918 (Bro-C'hall)|Kroaz-vrezel 1914-1918]].

[[Rummad:Brezel-bed kentañ]]
[[Rummad:Kroaz-vrezel 1914-1918]]</text>
      <sha1>rvzt93zq9y25ybwoivegnnjf0ac5gex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Warhammer 40000</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76534</id>
    <revision>
      <id>2197101</id>
      <parentid>2184682</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19807" sha1="ptuqnm8bm7489qtzqm676ciakvuy795" xml:space="preserve">&lt;p align=&quot;left&quot; style=&quot;spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB&quot;&gt;[[Restr:Books-aj.svg aj ashton 01.svg|100px]] 
'''Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi.''' Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.&lt;/p&gt;
{{databox}}
[[Restr:WikiProjectWH40k2.svg|300 px|right]]
'''Warhammer 40 000''', a-wechoù berraet da  '''Warhammer 40K''' pe  '''WH40K'''  a zo ur bed [[skiant-faltazi]], embannet splann e-giz disherit ha feuls. Krouet gant Games Workshop e 1987. Evel ar [[C'hoari brezel gant delwennoùigoù|c'hoarioù brezel gant delwennoùigoù]], ar c'hoarierien a gemer perzh e emgannoù gant kadourien ha karbedoù bihan. An [[tachenn-emgann]] a zo un daol, lec'h ma vez kavet savadurioù bihan, torgennoù, gwez... An emgannoù a vez stourmet en ur implij diñsoù.

Hiziv an deiz, ar bed faltazi bet krouet da gentañ evit ar [[c'hoari taol]] Warhammer 40000,a zo aet kalz pelloc'h eget-se, hag en em ledet en deus war kalz a dachennoù all, dreist-holl hini al levrioù hag ar c'hoarioù-urzhiataer.

== Games Workshop ==
'''Games Workshop''' a zo un embregerezh saoz hag a zo arbennikaet war an tudennigoù. Ijinet o deus meur a c'hoari-plateiz evel ''Blood bowl'', ''Warhammer 40k'', ''Warhammer Battle'', ''Le Seigneur des Anneaux'', ''BattleFleet Gothic'' ha kalz re all. Krouet oa bet an embregerzh-se e 1987.

== Dudi ar Warhammer 40000 ==
Warhammer 40000, a vez lesanvet ivez Warhammer 40k ha berraet WH40k a-wechoù, a zo un dudi meur a du dezhañ: c'hoari, sevel, livañ. Ur c'hoari hir da brientiñ eo rak ret eo liammañ lodennoù ar soudardigoù gant peg kreñv pe peg evit ar plastik ha livañ anezho gant livaj a-ratozh a c'hell goloiñ ar plastik hag ar metal, an daou zanvez implijet gant Games-Workshop d'ober e soudarded hag e garbedoù. Amzer hag aked a zo ezhomm da livañ ar boulommigoù en abeg d'o ment, hag un hir a vare a dremen lod zo o sevel o arme hepken, hep c'hoari. Kenstrivadegoù livañ a vez aozet, ha plijadur a zo gant lod c'hoarierein oc'h ijinañ istorioù puilh evit o armeadoù. Kinkladurioù evit an daolenn ma vez c'hoariet warni a vez savet gant ar c'hoarierien ivez (savadurioù, dismantroù, hag all).

== Ar c'hoari ==

C'hoariet e vez war un daol kinklet, gant soudardigoù ha diñsoù. Pep c'hoarier a c'hoari d'e dro hag a c'hell ober un niver bihan a draoù gant pep soudard (strobet a skouadronoù peurliesañ). Meur a vare a zo e pep tro, fiñval, tennañ, tagañ a dost, hudouriezh. Ouzhpenn d'an tu strategel eo ret kaout chañs gant an diñsoù a-benn gounez.

===== Niver a boentoù evit ober un arme =====
Pep soudardig pe karbed a dalvez un niver a boentoù resis hervez ho galloud er reizh-c'hoari. Emañ darn vrasañ ar soudarded war-droad etre 5 hag 50 poent, ar re war loened pe war mekanikou bihan evel marc'hoù-tan etre 25 hag 100 poent hag gellout a ra ar c'harbedoù bras tizhout 250 poent. Gellout a reer ouzhpennañ arventennoù d'an disterañ unanenn peurliesañ, evit ur priz e poentoù. Seurt doare a servij da lakaat armeadoù disheñvel met kevatal ez-teorikel an eil re a-enep ar re all. Evit un emgann a vent normal e vez aliet kaout etre 1500 ha 2000 poent peurvuiañ evit pep c'hoarier. War lerc'h emañ ar pezh a vez graet kefredioù spierezh anezho war dro 500-750 poent e pep kamp, hag evit echuiñ emañ ar c'hefredioù diskuliadur hag a zo adalek 3000 poent betek 10000 pe c'hoazh 20000 poent, ar pezh hag a ra un arme bras-tre war un dachenn ! Gellout a ra ar c'hoarierien ijinañ reolennoù mar fell dezho, ha skoret int da se gant Games-Workshop o-unan.

===== Ment an taolioù hag an danvezioù =====
Un daol e lec'h ma vez c'hoariet troiadoù eus 500 betek 3000 poent a ra 1 m 80 diwar 1 m 40 dre vras met tu a zo da vont betek 10 m diwar 7 m gant touriou a bep tu d'an dachenn evit ar c'hefredioù diskuliadur da skouer. An holl daolioù prenet digant Games Workshop a ra 1 m 80 diwar 1 m 40. Graet int e plastik kalet a zo ret livañ da c'houde hag lakaat traezh hag geot warno. Ijinet ez eus bet kalz kinkladurioù ganto evel gwez, mogerioù, geot, plant bras, savadurioù hag all.

== Ar bed ==

Ur bed pinvidik-kenañ a zo bet savet gant Games-Workshop e doug ar bloavezhioù, dre al levrioù-reolennoù, romantoù, bannoù treset, tresadennoù, hag all. Degadoù a dud o deus kemeret perzh er bed-se, ha kenderc'hel a reont d'e vrasaat tamm ha tamm, daoust d'ar rizenn amzer bezañ harzet er bloavezh 40999.

===== Ar Warp hag ar bsykerien =====
Ur bed [[skiant-faltazi]] eo Warhammer 40k, hag ennañ ez eus eus ur bed kenstur d'ar gwirvoud, anvet ar '''Warp''' pe an '''Immaterium''' (enebet diouzh ar ''materium'', hor gwirvoud deomp-ni). Eno emañ doueed an hollved ijinet gant Games-Workshop, ha drezañ e vez beajet buanoc'h eget ar gouloù. An bed-kenstur-se eo a ro o galloud d'an doare hudourien anveet ''psyker'' a vez kavet e darn vrasañ ar gouennoù. Dañjerus eo beajiñ dre ar warp en abeg m'eo poblet gant diaoulet ha boudoù ankivil. Gellout a reer beajiñ buanoc'h eget ar gouloù ennañ dre ma vez disheñvel red an amzer er Warp hag en diavaez, hep na c'hellfer e raktresiñ. Lod aet ennañ e-pad un devezh a c'hell dont er maez anezhañ 100 vloaz diwezhatoc'h, pe a-raok bezañ aet-kuit zoken. Psykerien a-ratozh a vez implijet da verdeiñ al listri a-dreuz an Immaterium. Hep ar Warp e vefe hir-tre ar beajoù, ha pa vez korventennoù-warp en ul lec'h e c'ehllont troc'hañ planedennoù pe koskoriadoù a-bezh diouzh peurrest ar stergoumoulenn.

===== Ar Rouestl =====
Er Warp emañ galloudoù ar Rouestl, ar pal ganto distruj ar gwirvoud. Galloudoù bras-eston a zo ganto hogen diaes eo dezho tremen eus ar Warp d'ar gwirvoud. Dre ar Rouestl e vez tapet galloud gant lod zo, hag un dañjer eo evit kement psyker. Pevar Doue bras a zo d'ar rouestl, hag ur bern diaouled a bep-seurt. Ur galloud lovrus eo evit kement hini a dosta dioutañ.

===== Impalaeriezh Mab-Den =====

Ar brasañ Impalaeriezh bet biskoazh en hor stergoumoulenn eo '''Impalaeriezh Mab-Den''' (lesanvet an ''Imperium''), savet dre aloubadegoù diwar an Douar, advadeziet '''Terra'''. Ur milion a vedoù a vefe ennañ d'an nebeutañ, strewet a-dreuz Hent Sant-Jakez, holl urzhiet gant an hevelep galloudoù. Ur gevredigezh strizh-tre, brezelgar, relijiel, gouennelour ha faskour eo hini an Imperium. Krouet e oa bet er bloavezhioù 30000 gant an Impalaer, ur boud dreistdenel troet da zoue evit an Impalaeriezh, lesanvet '''Impalaer-Doue Mab-Den''', ha barc'het war e Dron-Aour abaoe ma oa bet gloazet-mik goude ur brezel-diabarzh er bloavezhioù 30000, un nebeud kantvedoù goude krouidigezh an Impalaeriezh. Savet eo an Imperium war batrom an [[Impalaeriezh Roman]], ha kalz anvioù latin pe beuzlatin a vez implijet gant Games-Workshop.

===== An Doueed =====

E bed Warhammer 40000 ez eus eus doueed emskiant, o vevañ er Warp peurvuiañ, a zo galloudus dre an niver a dud a gred enno hag o azeul ha dre ar santadoù kreñvañ (c'hoant, kaz, spi, hag all) bevet gant boudoù an hollved. Ar pevar doue galloudusañ a zo re ar Rouestl, Khorne, doue ar feulster, ar marv, an enor hag ar brezel; Nurgle, doue ar c'hleñvedoù, an diesper, ar spi; Tzeentch, doue an hudouriezh, an itrikañ; ha Slaanesh, hini ar rev, ar blijadur, ar c'hoantoù. Deuet eo an Impalaer da vezañ un Doue ivez, dre ma vez azeulet e Impalaeriezh Mab-Den a-bezh.

=== Ar gouennoù hag ar c'havailhadoù ===
===== Ar Space Marined (Adeptus Astartes) =====

Ar Space Marines a zo dreistkadourien an Impalaeriezh, dreist-tud krouet dre gemmoù genetikel gant an Impalaer en orin. Dibabet e vez bugale yaouank da zont da vezañ Space Marined evit o donezonoù-brezel peurvuiañ, ha gourdonet betek bezañ prest da resevout ar c'hemmoù genetikel hag organoù ouzhpenn da wellaat o ferzhioù-brezel. En orin e oa 20 lejion a 10000 Space Marine, hogen goude ar brezel-diabarzh e troas an hanter a-enep an Impalaer. Er bloavezhioù 40000 e vezont rannet dre Chabistroù 1000 space marine hepken kuit da reiñ re a c'halloud d'ar re a zo en o fenn. Savet int diwar batrom menec'h-brezelour, ha taolennet eo o buhez evel unan strizh etre gourdoniñ, pediñ hag en em ganañ. Un houarnwisk divent a zo ganto er brezel, hag en em gannañ a reont gant klezeioù ha bouc'hilli koulz ha gant pistolenoù hag armoù skiant-faltazi evel pistolennoù ha fuzuilhoù plasma. Kavailh brudetañ Warhammer 40000 int, ha diouto e vez gwerzet ar muiañ a voulommigoù gant Games-Workshop.

===== Gwarded an Impalaeriezh =====

Gward an Impalaeriezh a zo aozadur milourel pennañ an Imperium, gant m'emañ o gwarez treuzvev ar spesad den. Boda a ra kantadou a miliard dud, eus milionoù a blanedenn disheñvel. Bez he deus tankoù pouner, kanollioù galloudus, mekanikoù brezel brasoc'h eget tier, mes en diazez a ra dreist-holl war he soudardet, gwir pourvez kig da zraliañ. 

Bezet ar Gward war tost holl planedennoù an Imperium, hag war un nebeud-re n'eo kat dezhañ.

Kas a ra da benn gwir kroaziadegoù, kemennet gant tud a afer, eus an iliz pe pennoù an arme a-benn dieubiñ koskoriadoù heol. Evit-se e vod kantadoù a villiadoù soudarded a orin eus degadoù planedennoù disheñvel, mes ne lak morse tud a orinoù disheñvel er memes bagad(estreget un nebeud re evit adstummadurioù, mes ne vez ket gwelet se 'met el levrioù embannet diwar benn ar warded).
A-benn derc'hel an urzh e-touez ar warded ez eo bet lakaet e plas buan ur renk distag eus an arme, mes gant galloudoù, ar gomiserien. Ar re mañ a vez kavet bremmañ e tost holl vagadoù ar gward.

Ar Gward a zo brudet evit he zankoù hag he c'hanolioù. Ezhomm zo eus dek Basilisks hepken (kanolioù pounner) da zistruj ur geriadenn a vent etre en un nebeud eurvezhiou. Al Leman Russ a zo tankou galloudus ha liestalvoudegezh dezho, akipet gant armoù da dennañ a-bell. Un eilstumm eus an tank-mañ, anvet Distrujer (akipet gant ur c'hanol distrujer hag ul laonenn tourter) a denn a dostoc'h mes gant ur galloud distruj liessaet a galz e-geñver an hini boaz. Lestr bagad ar gward eo ar &quot;Chimère&quot;, gellout a ra kemer 12 gward ganti. Un eilstumm, an Hellhound, na gemer ket soudardet mes kibennou prométhium hag a garg ul leder tan pounner. Ar gerzer impalaerel (daoudroad brezel) a zo ar &quot;Sentinelle&quot;, servijout a ra da anavout an dachenn a-drugarez d'e dizh, mes e houarnaj gwan a zifenn outañ mont a enep tankou. Un eilstumm, houarnet hounnezh, a zo akipet eus un otokanol, hag e c'hell neuze bezañ dañjerus evit an tankou. Holl an traou mañ a zo produet e kreizennou an Adeptus Mechanicus war ar blanedenn [[Meurzh]], hag war un nebeud planedennoù govel all, hag a zo goloet penn-da-benn gant kreizennou an industriezh..

===== Space Marined ar Rouestl =====
Breudeur Space Marined an Impalaeriezh int, troet da c'halloudoù ar Rouestl e-kerzh ar brezel diabarzh (pe diwezhatoc'h, dre lovr ar Rouestl). Kar-tre int da re an Impalaeriezh, estreget o galloudoù tapet digant Doueed ar Raouestl er Warp. Diskar Impalaeriezh Mab-den eo o fal, ha kasoni o deus evit an Impalaer, a lesanvont an Doue-Kelan abalamour ma'z eo hogos marv war e Dron-Aour, ha dalc'het bev dre mekanikerezh an Tron hepken. 13 kroaziadeg o deus graet a-benn klask distruj an Imperium, en aner betek-hen.

===== Diaouled ar Rouestl =====
Gant pep hini eus doueed ar Rouestl ez eus euzhviled ha diaouled a c'hellont kas da dagañ ar gwirvoud. Lod anezho a vez o sikour Space Marined ar Rouestl, hogen o-unan e ya ar re c'halloudusañ anezho. Peurliesañ ne vez ket diaouled meur a zoue oc'h en em gannañ a-gevred, hag enebet-krenn eo lod doueed zoken.

===== an Impalaeriezh Tau =====

An impalaeriezh-mañ a zo hini ur ouenn yaouank-tre tro-dro 2000 vloaz met lañs gant o teknologiezh war hini Impalaeriezh Mab-Den e tachennoù-zo. Ur c'hroc'hen glas-sklaer o deus hag bihan a-walc'h int tro-dro 1 m 60 evit ar re vrasañ. E lec'h an treid o deus karnioù bras a-walc'h. Bevañ a reont war-dro 50 vloaz. Ur brezel bras a oa etrezo met unvanet e voent gant un ''Etheread'', unan eus pennoù o luskad politikel bremañ. Rannet eo o c'hevredigezh e kastaoù strizh (kastad an Douar, an Aer, an Tan, an Dour), ha degemer a reont en o Impalaeriezh forzh pe gouenn (er c'hontrol da hini Mab-Den), keit ha ma vezont prest da blegañ ouzh reolenn ar 'Mad Brasañ', o ideologiezh. Unan eus ar gouennoù di-bsyker nemeto int, ha dre-se n'hellont ket tennañ spled eus ar Warp.

===== An Eldared =====

Unan eus ar c'hoshañ pobladoù eo, ha diouto e oa miliadoù a vloavezhioù a-raok Mab-Den. Un Impalaeriezh o doa bet ledet war ar stergoumoulenn a-bezh, hogen d'an traoñ ez eas goude ma vefe troet o c'hevredigezh da azeulerien ar plijadurioù ha ma voe ganet ganto pevare doue ar Rouestl, Slaanesh, a zebras o ene. An nebeud a oa chomet hep reiñ penn d'an hudurnezh a oa aet kuit e-bourzh listri divent, anveet listri-bed. Ur soñj dister o deus eus ar gouennoù all dre ma vevont kalz pelloc'h egeto ha m'eo kalz diorroetoc'h o zeknologiezh peurliesañ. Enebourien daer ar Rouestl int peurvuiañ, ha rest in da aberzhiñ gouennoù pe planedennoù a-bezh d'e herzel. Psykerien a live uhel a zo anezho peurvuiañ ivez, hogen ur ouenn war ziskar int, abalamour d'o c'holloù er brezel ha d'an nebeud a vugale a zo ganto.

===== An Eldared Zu =====

Pa oa bet ganet Slaanesh gant an eldared e oa aet lod da guzhat en ul lec'h er Warp da chom hep koll o ene. Breudeur an Eldared int, met ne reont ket vann gant ar gouennoù all pe ar Rouestl, n'int dedennet nemet ganto o-unan. Morlaeron ha boureverien int, hiniennel tre, renet gant Kabaled.

===== An Orked =====

Ur ouenn kadourien eo an Orked, organegoù par da dokoù touseg e gwirionez, met denheñvel o neuz. Glas-geot e vez o c'hroc'hen, ha kreskiñ a reont a feur m'en em gannont. Dre-se e vez ar brasañ anezho en o fenn peurlisañ. Ne vevont nemet evit ar brezel hag an emgannoù, hag etrezo en em gannont ma n'eus enebour all ebet. Dre ma 'z int kar da dogoù-touseg e lezont sporennoù war o lerc'h, a dro da Orket all, ar pezh a ra eo hogos dibosubl en em zizober diouto. N'eo ket gwall araokaet o zeknologiezh, hogen dont a reont a-benn da sevel mekanikoù brezel memestra. Daou zoue o deus, Gork ha Mork.

===== An Nekroned =====

Diwar ur bobl anveet Nekrontyr a felle dezho bevañ da viken eo bet krouet an Nekroned gant o doueed, ar C'Tan. [[Robot]]où a zo anezho bremañ, digoustiañs ha mennet da zistruj kement buhez zo tout. Dizoloet in bet n'eus ket pell er stergoumoulenn dre m'emaint o paouez dihuniñ diouzh o c'housk a viliadoù a vloavezhioù en o bedoù-bez. An diorroetañ teknologiezh o deus, hag ar brasañ gourdrouz evit ar stergoumoulenn int sur a-walc'h. Enebourien ar vuhez hag ar Warp int e pep keñver.

===== An d/Tyranided =====

An Dyranided a zo loened deuet eus diavaez ar stergoumoulenn ha liammet kenetrezo evel ur Gestalt, renet gant Spered ar Ruskenn. Gouest int da gemmañ o danvez genetek buan-tre da grouiñ spesadoù nevez a-benn talañ ouzh kement enebour. Dont a reont war planedennoù da blaouiañ ar bevdolz, ha lezel reier noazh war o lerc'h. Meur a ruskenn a zo erruet er stergoumoulenn a-nevez, hag hogos dibosubl int da herzel rak trawalc'h eo d'ul lodennig eus ar ruskenn achap dezhi da c'hellout adsevel unan divent.

===== Ar spesadoù ankoueet =====

Ar Skwated hag ar Hruded a zo div ouenn ankoueet ha n'eus ket boulommigoù diwarno ken. Met marteze e vo graet en dazont.

== Embregerezhioù hag c'hoarioù liammet ouzh Games Workshop ==
=== '''Forge world''' ===

Forge World a zo un embregerzh saoz evel Games Workshop hag a ra boulommigoù ivez diwar warhammer 40000 dresit-holl. Al lunelloù a reont a zo graet e rousin un danvez tost d'ar plastik a c'heller kizellat spisoc'h.

=== C'hoarioù all savet diwar WH40k ===

* Warhammer 40000 (1987): Kinniget eo bet er pennad-mañ.&lt;br /&gt;
* Epic 40000 (1988): Ar c'hoari-mañ a zo evel warhammer 40000 met e ment 6mm evit adober ar brezeliou bras war un daol vihan.&lt;br /&gt;
* Space fleet (1991) Kentan c'hoari delwennoùigoù en egor krouet gant Games workshop.&lt;br /&gt;
* Necromunda (1996) Ur c'hoari karmouch gangoù e kerioù ar 41añ kantved.&lt;br /&gt;
* Gorkamorka (1997) Ur c'hoari evel Necromunda met gant orked nemetken.&lt;br /&gt;
* BattleFleet gothic (1999) Ur c'hoari en egor e 2D.&lt;br /&gt;
* Inquisitor (2001) Ur c'hoari hanter roll 2 gwech brasoc'h e skeul hini eget Warhammer 40000.&lt;br /&gt;
* [[Aeronautica Imperialis]] : Ur c'hoari emgannoù aerlistri krouet gant forge world e 2007.

=== C'hoariou video embannet gant sikour Games workshop ===
Kalz c'hoariou embannet gant Games Workshop a zo bet, setu amañ ar re vrudetañ:&lt;br /&gt;
* Warhammer 40000 Dawn of War Ar c'hoari orin war urzhiataer&lt;br /&gt;
* Warhammer 40000 Dawn of War : Winter Assault, heuliad an hini gentañ.&lt;br /&gt;
* Warhammer 40000 Dawn of War: Dark Crusade, heuliad an daou gentañ.&lt;br /&gt;
* warhammer 40000 Dawn of War: Soulstorm, heuliad an tri c'hentañ.&lt;br /&gt;
* Warhammer 40000 Dawn of War 2

== Romantoù ha levrioù ==
=== Romantoù ===
''* Pennad spisoc'h: [[Listenn romantoù Warhammer 40000]]''

Ur wech embannet e 1987 ar [[c'hoari taol]] [[C'hoari brezel gant delwennoùigoù|brezel]] ''Warhammer 40,000'' gant Games Workshop, e oa bet an embregerezh oc'h embann oberennoù lies o reiñ un istor d'an hollved. Romantoù, levrioù armeoù, an holl re-se o deus bet ouzhepnnet tudennoù, darvoudoù, lec'hioù... Abaoe 1997 darn ar romantoù skrivet a zo bet embannet gant [[Black Library]].

Dre ma oa aet war fonnusaat an oberennoù faltazi en hollved Warhammer 40 000, o kaout muioc'h-mui a skrivagnerien o kemer perzh, e oa bet ledanaet an embann gant levrioù aodio, moullet pe niverennel. An darn eus al labourioù, kalz diouto o vezañ romantoù, met ivez dastumadennoù danvelloù, bandennoù-treset a zo renket dre heuliadoù. E 2018, e oa bet embannet krouidigezh un dastumadenn lennegezh yaouankiz oadet etre 8 ha 12 vloaz. Touz a oa savet e-touez an dud sot gant an hollved rak re feuls ha [[grimdark]] e oa evit bugale.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hall|first1=Charlie|title=Warhammer 40,000 is launching a line of young adult fiction and fans are confused|url=https://www.polygon.com/2018/5/22/17380300/warhammer-40000-young-adult-fiction-black-library|access-date=23 May 2018|work=Polygon|date=22 May 2018|archive-date=22 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180522185720/https://www.polygon.com/2018/5/22/17380300/warhammer-40000-young-adult-fiction-black-library|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Kelaouenn ofisiel ===
Ar gelaouenn ofisiel a zo anvet [[White Dwarf (kelaouenn)|White Dwarf]]. Un niverenn a vez bep miz o kinnig an nevezentizoù evit darn vrasañ c'hoarioù Games-Workshop.

== Levezon ==
[[Restr:Poznań Pyrkon 2015 Cosplay Warhammer 40k.JPG|thumb|300px|Tud treuzwisket doare Cosplay eus Warhammer 40k]]

==== 2000 AD ====
Un embregerezh hag a embann levrioù diwar-benn ar faltazi. Games Workshop en deus bet sikour ganto evit ijinañ Warhammer 40000.

==== Alien ha Starship troopers ====

Bed alien en deus roet sikour d'ober an Dyranided. [[Starship Troopers (film)|Starship Troopers]] a zo ur film hag a zo bet tennet eus al levr ''[[Starship Troopers (Levr)|Starship Troopers]]'' gant [[Robert A. Heinlein]] hag en deux roet lañs da warhammer 40000.

==== Starcraft ====

[[Starcraft]] a zo ur c'hoari skiant-faltazi brudet-tre war urzhiataerezh ha savet eo bet gouenn ar Zerged ennañ diwar skeudenn an Dyranided.{{Daveoù a vank}}

== Liammoù ==
* {{en}} [https://www.warhammer.com/en-US/home Lec'hienn Games-Workshop] 
* {{fr}} [https://www.blacklibrary.com/french Lec'hienn an ti-embann Bilbiothèque interdite]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:C'hoarioù roll]]
[[Rummad:Warhammer 40000]]
[[Rummad:Skiant-faltazi milourel]]
[[Rummad:C'hoarioù gant delwennouigoù]]</text>
      <sha1>ptuqnm8bm7489qtzqm676ciakvuy795</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wrmonoc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78855</id>
    <revision>
      <id>2197104</id>
      <parentid>2196007</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nos &gt; Niv</comment>
      <origin>2197104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="qudzri7lqkwwqo8lyevjxpsfhuni683" xml:space="preserve">'''Wrmonoc''' zo ur [[manac'h]] brezhon hag a skrivas ''[[Buhezskrid|Vita]]'' an eskob ha sant [[Paol Aorelian]], en [[abati Landevenneg]], e 884&lt;ref&gt;Bernard Tanguy, Job an Irien, Y.-P. Castel, ''Sant Paol a Leon, vie et culte'', 1991, [[Minihi Levenez]]&lt;/ref&gt;. Diskibl e oa d'ar manac'h [[Gourdisten]].

Meur a skrivadur a zo gant ec'h anv, diouzh levrioù kuzuliet : « Uurmonoc », « Wormonoc »&lt;ref&gt;Jean-Paul Soubigou, ''Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest'', &lt;abbr&gt;N&lt;sup&gt;iv&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; 120-4,‎ 2013, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 99-118&lt;/ref&gt; ha « Gurmonoc »&lt;ref&gt;Chiara Garavaglia ha Yves Morice, ''Corona Monastica : Moines bretons de Landévennec : histoire et mémoire celtiques. Mélanges offerts au père Marc Simon'', Presses universitaires de Rennes, 2004&lt;/ref&gt;.

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:abati Landevenneg]]
[[Rummad:Skrivagnerien Breizh]]</text>
      <sha1>qudzri7lqkwwqo8lyevjxpsfhuni683</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197123</id>
      <parentid>2197104</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T08:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>Histoire littéraire de la France, klotennoù, daveoù</comment>
      <origin>2197123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="dbgrj0zy5xyuyc9s4wslr8734ru29b7" xml:space="preserve">'''Wrmonoc''' zo ur [[manac'h]] brezhon hag a skrivas ''[[Buhezskrid|Vita]]'' an eskob ha sant [[Paol Aorelian]], en [[abati Landevenneg]], e 884&lt;ref&gt;Bernard Tanguy, Job an Irien, Y.-P. Castel, ''Sant Paol a Leon, vie et culte'', 1991, [[Minihi Levenez]]&lt;/ref&gt;. Diskibl e oa d'ar manac'h [[Gourdisten]].

Meur a skrivadur a zo gant ec'h anv, diouzh levrioù kuzuliet : « Uurmonoc », « Wormonoc »&lt;ref&gt;Jean-Paul Soubigou, ''Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest'', &lt;abbr&gt;N&lt;sup&gt;iv&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; 120-4,‎ 2013, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 99-118&lt;/ref&gt; ha « Gurmonoc »&lt;ref&gt;Chiara Garavaglia ha Yves Morice, ''Corona Monastica : Moines bretons de Landévennec : histoire et mémoire celtiques. Mélanges offerts au père Marc Simon'', Presses universitaires de Rennes, 2004&lt;/ref&gt;.

Meulet eo bet natur vat e stil, gant skrivagnerien an ''Histoire littéraire de la France'' (1733-1763)&lt;ref&gt;''Histoire littéraire de la France'', V, p.625&lt;/ref&gt;. Skrivañ a rae gant [[Klotenn|klotennoù]], en un doare keltiek&lt;ref&gt;''Vie de Saint Pol de Leon en Bretagne'', Revue celtique / publiée avec le concours des principaux savants des îles britanniques et du continent, 1881, p.416&lt;/ref&gt;.

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:abati Landevenneg]]
[[Rummad:Skrivagnerien Breizh]]</text>
      <sha1>dbgrj0zy5xyuyc9s4wslr8734ru29b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>François de Vendôme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81627</id>
    <revision>
      <id>2197109</id>
      <parentid>2032213</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42432-36</username>
        <id>93121</id>
      </contributor>
      <comment>/* E vuhez */</comment>
      <origin>2197109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="t9q92fapau2tigj3hl8asybnrl55o9t" xml:space="preserve">[[Skeudenn:François de Bourbon Duke of Beaufort by Jean Nocret (Baltimore Museum of Art).jpg|thumb|200px|right|François de Vendôme, dug Beaufort]]
[[Skeudenn:François de vendome beaufort 1505283.JPG|thumb|200px|right|Delwenn da François de Vendôme, e [[Kastell Versailhez]]. ]]

'''François de Bourbon-Vendôme''', eil '''[[dug Beaufort]]''', ganet d'ar [[16 a viz Genver]] [[1616]] ha marvet d'ar [[25 a viz Genver]] [[1669]], a oa [[mab]] da [[César de Vendôme]] (mab bastard da [[Herri IV]]) ha da [[Françoise de Mercœur]], ha neuze ur [[mab-bihan]] d'ar roue gall [[Herri IV]].
Mervel a reas dizimez ha divugel, diouzh a ouzer.

== E vuhez ==
Yaouank e oa, 12 vloaz, pan eas d'an arme c'hall da vrezeliñ da [[Savoia]] e [[1628]]. Perzh a gemeras e meur a [[seziz]]: re Corbie, Hesdin, hag [[Arras]] e 1640.

Evel e dad e veze alies oc'h [[irienn]]añ a-enep ar c'hardinal [[Richelieu]], kentañ ministr e eontr [[Loeiz XIII]], ken na rankas mont da repuiñ da Vro-Saoz.

E [[1643]] e oa e penn un irienn all a-enep ar c'hardinal [[Jules Mazarin]], anvet « ''[[Cabale des Importants]]'' ». Ar rouanez c'hall [[Anna Aostria (1601-1666)]] a lakaas kregiñ ennañ hag e vac'hañ e [[kastell Vincennes]], met tec'hel a reas en [[1648]]. Kuzhat a reas e [[kastell Chenonceaux]] da gentañ hag e [[Vendômois]] da c'houde.

En [[1649]] e oa unan eus renerien ar [[Fronde]] , a-enep ar rouanez ha Mazarin. En [[1652]] en em gannas gant e vreur-kaer yaouank an dug [[Charles Amédée de Savoie-Nemours]], hag e lazhas anezhañ. Tud Pariz a rae « ''Roi des Halles'' » anezhañ.

Sioulaat a reas, en em glevout gant ar Gurunenn c'hall en [[1653]], ha roet e voe dezhañ kargoù evel pennbrezel. Lakaet e voe e penn ar morlu gall a renas e [[1662]] a-enep an Durked er [[Mor Kreizdouar]]. En [[1665]], dre ziv wech, e voe trec'h war morlu Turked Aljeria. En [[1669]] ez eas da skoazellañ Gresianed ouzh an Durked hag edo e penn an arme c'hall o tifenn [[Seziz Kandia|Kandia]] en Enez [[Kreta]], a oa o c'houzañv an hirañ seziz bet en istor (eus 1648 betek 1669)&lt;ref&gt;Pierre Daru, ''Histoire de la République de Venise'', 1853, p. 214.&lt;/ref&gt;. Lazhet e voe e-pad un [[arsailh]], kaset e gorf da Vro-C'hall da gaout [[obidoù]] broadel, ha brudet e voe e galonegezh.

== Lennegezh ==
Anv zo anezhañ e romantoù [[Alexandre Dumas (an tad)]], ''[[Vingt ans après]]'' ha ''[[Le Vicomte de Bragelonne]]''. Bez ez eo unan eus penntudennoù romant [[Juliette Benzoni]], ''Secret d'État'', e teir levrenn (anvet : ''La Chambre de la reine'', ''Le Roi des Halles'' ha ''Le Prisonnier masqué''). 

Abalamour d'ur frazenn gant ar barzh [[François-Joseph de Chancel]] ez eus bet kredet a-wechoù e oa eñ an hini e oa [[Den e vaskl houarn]].


== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Tiegezh Bourbon-Vendôme]]</text>
      <sha1>t9q92fapau2tigj3hl8asybnrl55o9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197110</id>
      <parentid>2197109</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42432-36</username>
        <id>93121</id>
      </contributor>
      <comment>/* E vuhez */ Ar C'hallaoued a dorr ar stankadenn turk hag a skarzh tagadennoù an alouberien turk en emgann-se.</comment>
      <origin>2197110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="jgjuw8ymozahawzkzovddjqzwg61u5f" xml:space="preserve">[[Skeudenn:François de Bourbon Duke of Beaufort by Jean Nocret (Baltimore Museum of Art).jpg|thumb|200px|right|François de Vendôme, dug Beaufort]]
[[Skeudenn:François de vendome beaufort 1505283.JPG|thumb|200px|right|Delwenn da François de Vendôme, e [[Kastell Versailhez]]. ]]

'''François de Bourbon-Vendôme''', eil '''[[dug Beaufort]]''', ganet d'ar [[16 a viz Genver]] [[1616]] ha marvet d'ar [[25 a viz Genver]] [[1669]], a oa [[mab]] da [[César de Vendôme]] (mab bastard da [[Herri IV]]) ha da [[Françoise de Mercœur]], ha neuze ur [[mab-bihan]] d'ar roue gall [[Herri IV]].
Mervel a reas dizimez ha divugel, diouzh a ouzer.

== E vuhez ==
Yaouank e oa, 12 vloaz, pan eas d'an arme c'hall da vrezeliñ da [[Savoia]] e [[1628]]. Perzh a gemeras e meur a [[seziz]]: re Corbie, Hesdin, hag [[Arras]] e 1640.

Evel e dad e veze alies oc'h [[irienn]]añ a-enep ar c'hardinal [[Richelieu]], kentañ ministr e eontr [[Loeiz XIII]], ken na rankas mont da repuiñ da Vro-Saoz.

E [[1643]] e oa e penn un irienn all a-enep ar c'hardinal [[Jules Mazarin]], anvet « ''[[Cabale des Importants]]'' ». Ar rouanez c'hall [[Anna Aostria (1601-1666)]] a lakaas kregiñ ennañ hag e vac'hañ e [[kastell Vincennes]], met tec'hel a reas en [[1648]]. Kuzhat a reas e [[kastell Chenonceaux]] da gentañ hag e [[Vendômois]] da c'houde.

En [[1649]] e oa unan eus renerien ar [[Fronde]] , a-enep ar rouanez ha Mazarin. En [[1652]] en em gannas gant e vreur-kaer yaouank an dug [[Charles Amédée de Savoie-Nemours]], hag e lazhas anezhañ. Tud Pariz a rae « ''Roi des Halles'' » anezhañ.

Sioulaat a reas, en em glevout gant ar Gurunenn c'hall en [[1653]], ha roet e voe dezhañ kargoù evel pennbrezel. Lakaet e voe e penn ar morlu gall a renas e [[1662]] a-enep an Durked er [[Mor Kreizdouar]]. En [[1665]], dre ziv wech, e voe trec'h war morlu Turked Aljeria. En [[1669]] ez eas da skoazellañ Gresianed ouzh an Durked hag edo e penn an arme c'hall o tifenn [[Seziz Kandia|Kandia]] en Enez [[Kreta]], a oa o c'houzañv an hirañ seziz bet en istor (eus 1648 betek 1669)&lt;ref&gt;Pierre Daru, ''Histoire de la République de Venise'', 1853, p. 214.&lt;/ref&gt;. Lazhet e voe pa oa o ren e soudarded en un enep-argad trec'hus a-enep an alouberien turk otoman ; e gorf a voe adkaset da Vro-C'hall evit un [[obidoù]] Stad, ha meuleudiet e voe e galonegezh.

== Lennegezh ==
Anv zo anezhañ e romantoù [[Alexandre Dumas (an tad)]], ''[[Vingt ans après]]'' ha ''[[Le Vicomte de Bragelonne]]''. Bez ez eo unan eus penntudennoù romant [[Juliette Benzoni]], ''Secret d'État'', e teir levrenn (anvet : ''La Chambre de la reine'', ''Le Roi des Halles'' ha ''Le Prisonnier masqué''). 

Abalamour d'ur frazenn gant ar barzh [[François-Joseph de Chancel]] ez eus bet kredet a-wechoù e oa eñ an hini e oa [[Den e vaskl houarn]].


== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Tiegezh Bourbon-Vendôme]]</text>
      <sha1>jgjuw8ymozahawzkzovddjqzwg61u5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Impalaeriezh trevadennel Frañs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84083</id>
    <revision>
      <id>2197037</id>
      <parentid>2104191</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="kkrr9ocgs6x1fr9ti96ksfe1b5hiu43" xml:space="preserve">{{databox}}

[[Skeudenn:EmpireFrench.png|thumb|450px|Kartenn vev hag a ziskouez kresk ha digresk Kentañ hag Eil Impaelaeriezh trevadennel Frañs]]

'''Impalaeriezh trevadennel Frañs''' (''Empire colonial français'' e [[galleg]]) eo hollad an tiriadoù e-maez [[Europa]] hag a oa e dalc'h ar [[Frañs]] eus ar {{XVIIvet}} kantved betek ar bloavezhioù 1960. An impalaeriezh trevadennel-se a oa unan eus ar re vrasañ er bed, a-gevret gant [[Impalaeriezh trevadennel Breizh-Veur]], [[Rusia|Impalaeriezh Rusia]], hini [[Impalaeriezh trevadennel Spagn|Spagn]], an [[Impalaeriezh Otoman]] hag an [[Impalaeriezh Qing]].
Betek 24,000,000&amp;nbsp;km² a zouaroù a oa dalc'het ganti pa oa en he bog er bloavezhioù 1920 ha 1930, ar pezh a rae 17.8% eus douaroù ar bed ma konter Frañs Europa e-barzh. Skignet eo bet kalz ar [[galleg]] gant an Impalaeriezh-se, koulz ha yezhoù trevadenniñ all evel ar [[saozneg]], ar [[spagnoleg]] pe ar [[portugaleg]] bet kaset war-raok gant an impalaeriezhioù all.

Un diforc'h a vez graet etre ar &quot;C'hentañ impalaeriezh trevadenn C'hall&quot;, a oa bet anezhañ betek 1814, d'an ampoent e oa bet kollet pe gwerzhet an darn, hag an &quot;Eil impalaeriezh C'hall&quot;, a oa kroget gant [[Aloubadeg Aljeria gant Bro-C'hall|aloubadeg Aljer]] e 1830. 

Ar frañs a oa kroget da sevel trevadennoù en [[Trevadenniñ c'hall an Amerikaoù|Amerikaoù]], ar C'harib, [[India c'hall|India]] er {{XVIvet kantved}} met kollet e oa bet un darn goude bezañ trec'het er [[Brezel Seizh Vloaz]]. An tiriadoù dalc'het en Norzhamerika  a oa bet kollet d'ar Rouantelezh-Unanet ha da Vro-Spagn, met goude-se e oa bet [[Louisiana (Frañs Nevez)|rentet Louisiana da Vro-C'hall]] e 1800. 
{{trevadennoù gall}}

*[[Kentañ impalaeriezh trevadennel gall]]


[[Rummad:Impalaeriezh trevadennel Bro-C'hall]]
[[Rummad:Impalaeriezhioù trevadennel]]
[[Rummad:Istor Bro-C'hall]]
[[Rummad:Gallegeriezh]]</text>
      <sha1>kkrr9ocgs6x1fr9ti96ksfe1b5hiu43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patrom:Degemer/Keleier</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84351</id>
    <revision>
      <id>2197005</id>
      <parentid>2195967</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>nevesaat</comment>
      <origin>2197005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1679" sha1="11evxacvq8s4ochxg28q6oamoloxjzp" xml:space="preserve">Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]].
&lt;!--### SKEUDENN ###--&gt;
[[Skeudenn:260406-MITIN-KEIKO-PIURA-064 (cropped).jpg|150px|right|Keiko Fujimori]]
* [[30 a viz Gouere]] : milieroù a dud eus [[Maroko]] a erru dre ar mor e [[Ceuta]], ur gêr stag ouzh [[Spagn]].
* [[28 a viz Gouere]] : dont a ra [[Keiko Fujimori]] (''skeudenn'') da vezañ prezidantez [[Perou]].
* [[ a viz Gouere]] : [[kren-douar]] e kreisteiz [[Japan]], en enezenn [[Kyūshū]].
* [[26 a viz Gouere]] : gant [[Tadej Pogačar]] ez a ar maout e [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]].
* [[26 a viz Gouere]] : e [[Chile]] eo bet harzet Nelson Haase, unan eus drouklazherien [[Víctor Jara]].
* [[25 a viz Gouere]] : [[Tagadenn Pride Berlin 2026|gwalldaol islamour e-kerzh Pride Berlin]], lazhet ez eus bet ur vaouez ha gloazet 29 den all.
* [[20 a viz Gouere]] :  er [[Rouantelezh-Unanet]], [[Andy Burnham]] a gemer plas [[Keir Starmer]] e penn  [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]] ha [[Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet|kentañ-ministr]] ar vro goude un dilennadeg diabarzh.
* [[19 a viz Gouere]] : trec'h eo skipailh [[mell-droad]] [[Spagn]] a-enep hini ([Arc'hantina]] ha mont a ra ar maout ganto e [[Kib vell-droad ar bed 2026]].
* [[9 Gouere|9-12 a viz Gouere]] : trizek den zo lazhet e [[tan-gwall|tanioù-gwall]] e [[proviñs Almería]] e kreisteiz [[Spagn]].
* [[9 a viz Gouere]] : douaret eo korf [[Ali C'hamenei]], bet penn uhelañ Republik islamek [[Iran]], e [[Mashhad]], goude obidoù meur a zevezh-[[28 a viz Gouere]].
* [[4 a viz Gouere]] : deroù [[Tro Bro-C'hall 2026]] e [[Barcelona]].

{{diac'hubiñ}} 
&lt;noinclude&gt;
[[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>11evxacvq8s4ochxg28q6oamoloxjzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampagn Guadalcanal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84887</id>
    <revision>
      <id>2197039</id>
      <parentid>2194389</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12699" sha1="mbj78fwj3saeu4bhkx37163q3qvis64" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Emgann Guadalcanal''', '''Oberiadur brezel Watchtower''' pe '''Kampagn Guadalcanal''' a voe e-touez emgannoù pouezusañ an [[Eil Brezel-Bed]] war dachenn [[Brezel_ar_Meurvor_Habask_(1937-1945)|Brezel ar Meurvor Habask]]. Dalc'het e oa an enezenn gant [[Arme Impalaeriezh Japan|Lu Impalaeriezh Japan]] pa zouaras 16000 soudard eus ar [[Stadoù-Unanet]] d'ar [[7 a viz Eost]] [[1942]] o tagañ war un dro inizi all : Florida, Tulagi, Gavutu ha Tanambogo.
[[Restr:Pacific Theater Areas;map1.JPG|thumb|upright=2|An Eil Brezel-bed en Azia ar Gevred hag ar Meurvor Habask e 1942]]
== Endro istorel ==
D'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1941]], nerzhioù lu Impalaeriezh o doa taget flodad brezel [[Stadoù-Unanet Amerika]] e-kerzh an [[arsailh war Pearl Harbor]]. 

Emañ Guadalcanal e-kreiz chadenn an [[inizi Salomon]], er biz da [[Aostralia]]. Evit [[Impalaeriezh Japan]] e oa strategel-kenañ al lec'h neuze a-benn terriñ an eskemmoù etre ar Stadoù-Unanet hag Aostralia. Un dachenn kirri-nij a oa dija gant Japaniz e penn Norzh ar chadenn (war enezenn Rabaul), met ne c'hellent ket patrouilhañ war hec'h hed ken hir e oa.
[[Restr:Guadalcanal Aug 7 landings.svg|thumb|right|Hentoù ar charreadoù kevredet evit an dilestradegoù e Guadalcanal ha Tulagi, d'ar 7 a viz Eost 1942.]]
Morlu Japan e felle dezhañ lakaat an inizi Salomon da sichenn strategel pennañ hag e krogas e 1942 ur programm aloubiñ. Savet e voe tachennoù evit ar c'hirri-nij brezel. Met dañjerus-kenañ e oa an aloubadegoù evit ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] hag ur wezh anavezet ganto raktresoù Japan e tivizjont sevel ur bagad listri a-benn adtapout an inizi digant o enebour.

== Oberiadur brezel Watchtower ==
=== Douarañ ===
D'ar 7 a viz Eost 1942 e touaras [[1st Marine Division|rannarme gentañ Marines ar Stadoù-Unanet]] e reter ar stêr Tenaru. Ur souezh a voe evit Japaniz, a oa erruet ur miz a-raok nemetken war an enezenn war veg Lunga. Dre ma ne oa eno nemet soudarded japanat an Ijinoù e voe aes da Stadunaniz aloubiñ tachenn an aerborzhig. Kregiñ a reas ar Marines da echuiñ gant kempenn an dachenn. Ne oa ket bet douaret o dafar met eürusamant e oa bet laosket kalz traoù gant Japaniz. Anvet e voe an aerborzhig ''Henderson Field'' hag a-ziwar-neuze e teuas da vezañ pal nesañ an holl emgannoù war an enezenn.

=== Devezhioù kentañ ===
Da gentañ-tout ne voe ket aes labour Marines ar [[Alexander Vandegrift|jeneral Vandergrift]]. Prientet e oa bet an douarañ buan-ha-buan ha dafar a minima a oa bet kaset war an enezenn ; ouzhpenn-se e tivizas an [[Richmond K. Turner|amiral Turner]] d'an 9 a viz Eost lakaat ar batimañtoù treuzdougen ha dafar da vont kuit eus ribl an enezenn, pa oa un hanter eus dafar ar Marines enno c'hoazh. Goude [[Emgann kentañ Enez Savo|emgann Enez Savo]] en em gave ar Marines o-unan ha pourvezet fall ; ober a rejont war-dro surentez an aerborzhig Henderson hag e drowardroioù nemetken.

En desped d'ar batimañtoù ha d'ar c'hirri-nij japanat a c'helle bombezenniñ anezhi bemdez e teuas a-benn ar soudarded stadunanat da sevel ul leurenn girri-nij dereat en aeborzhig Henderson d'an 19 a viz Eost. D'an 20 a viz Eost e touaras 19 karr-nij chase ha 12 karr-nij bombezenniñ skañv warni. Dre ma oa « Cactus » ger-kuzh ar Gevredidi evit an enezenn e voe graet gant an anv-se eus bagad kirri-nij an aerborzhig. Tro 60 karr-nij stadunanat a oa war an dachenn-se e fin miz Eost.

=== Emgann Tenaru ===
{{Pennad pennañ|Emgann Tenaru}}
[[Restr:Deceased Japanese soldiers after Battle of the Tenaru, Guadalcanal, 1942.jpg|thumb|Soudarded japanat bet lazhet e-pad an argadenn a-enep d'ul lec'h-difenn stadunanat, 21 a viz Eost 1942.]]
E-keit-se, d'an 18 a viz Eost, e oa erruet e reter an aerborzhig ur batailhon japanat 900 soudard ennañ. D'an 20 a viz Eost e tagjont dindan renerezh Ichiki ar pemp batailhon stadunanat a oa o tifenn an aerborzhig, o tremen war draezhennoù ar stêr Tenaru. Drailhet e voe ar batailhon japanat abalamour da girri-nij ar Stadoù-Unanet, ar ''Cactus Force''. En holl e voe lazhet 789 Japanad diwar un hollad 917 eus kentañ strollad rejimant Ichiki. Un 30 dreistbever bennak eus an emgann a oa kilet gant penn a-dreñv nerzhioù Ichiki hag a oa 100 anezho. Ar 128 Japanad a oa distroet da Taivu Point, evit kemenniñ da bennoù ar 17vet lu e oant bet trec'het garv. Gortozet o devoa soudarded nevez o tont eus [[Rabaul]].

=== Oberenn Ka ===
D'ar 24 ha 25 a viz Eost e klaskas Japaniz degas soudarded nevez war an enezenn en un doare sirius evit ar wezh kentañ : Ka-Go e oa anv an oberenn. Prientet e oa bet gant an amiral [[Isoroku Yamamoto|Yamamoto]], ha [[Hyakutake Haruyoshi]] a rene anezhi. E-pad an amzer-se koulskoude e oa distroet Task Force 61 [[Frank J. Fletcher|Fletcher]] d'an inizi Salomon ha ne veze ket mestroniet troioù an enezenn da vat gant Japaniz. Un emgann war vor a voe e-pad an daou zevezh-se ha ne c'hellas ket Japaniz lakaat o soudarded da zouarañ.

Adalek an degouezh-se e voe avizetoc'h Japaniz : ma oa dañjerus ar mor evito e oa efedusoc'h-efedusañ ivez kirri-nij an Amerikaned. Divizet e voe ganto neuze degas soudarded nevez ha dafar e-pad an noz nemetken. 900 den a zouaras d'an 29, un tammig nebeutoc'h an devezh war-lerc'h ha 1200 d'an 31 a viz Eost. Ar jeneral Kiyotake Kawaguchi, lakaet da gomandant an arme japanat war an enezenn, a zouaras d'ar poent-se. Erru a rae Japaniz war du Reter an Amerikaned ha kerkent erruet e klaskjont kelc'hiañ anezho dre ar Su.

Bewezh e errue soudarded nevez e veze ivez bombezet an aerborzhig gant Japaniz, adalek o listri-brezel. Ken reoliek e oa ar bombezadegoù ha resis o eurioù e voent lesanvet ''Tokyo Express'' gant ar Marines. 

[[Restr:EdsonsRidge.jpg|thumb|300px|Ur ''marine'' e-kichen lec'hioù-difenn an ''dosenn 123'', war ar run Edson.]]

=== Emgann ar run Edson ===
D'an 11 a viz Gwengolo da noz e tagas 6000 soudard japanat an aerborzhig, adalek ar Su. Kreizennet e voe an emgannoù war ar run Edson (Edson Ridge, Bloody Ridge), ur c'hilometr dindan an dachenn girri-nij. Graet e vez mod-se anezhañ abalamour d'ar c'horonal stadunanat a renas an difenn neuze, [[Merritt A. Edson]]. E-pad tri devezh e harzas gant e Marines meur a argadenn, bombezennet a-wezhoù gant kirri-nij japanat o tont eus Rabaul. 1500 soudard eus Lu Impalaeriezh Japan a voe lazhet ; en tu all e voe lazhet un 30 amerikan bennak ha gloazet 100 anezho.

[[Restr:GuadPatrol.jpg|300px|thumb|right|Ur patrouilh stadunanat o treuziñ ar stêr Matanikau e miz Gwengolo 1942.]]

=== Argadennoù stadunanat kentañ e-maez eus o zachenn-difenn ===
D'an 18 a viz Gwengolo e touaras 4262 Marines ar 7{{vet}} Rejimant war an enezenn. A-drugarez dezho e krogas da soñjal ar jeneral Vandergrift e c'helle ober muioc'h eget difenn an aerborzh.

D'an 23 a viz Gwengolo e krogas ar Marines da vont war-raok a-benn sevel lec'hioù difenn a-hed ar stêr Mantanikau, e kornôg an aerborzhig. Un dagadenn en douaroù hag unan eus ar mor a voe kaset war un dro, koulskoude e oa re greñv al lec'hioù difenn dalc'het gant Japaniz ha ret e voe da Vandergrift chom a-sav ganti. D'ar 7 a viz Here e voe kaset un argadenn all : prientet e oa bet gwelloc'h en a-raok a-drugarez da ditouroù ar spierien c'henidik eus an enezenn a laboure evit Stadunaniz. 700 Japanad a voe lazhet ha ledanaet e voe an dachennad dalc'het gant ar Marines. Da-geñver an argadenn-se e voe kavet gant un ofisour japanat marv teulioù a ziskoueze e oa bet raktreset un dagadenn gant Japan a-benn antronoz.

=== Soudarded nevez ha taeroc'h an emgannoù ===
D'an 11 a viz Here e teuas a-benn [[morlu ar Stadoù-Unanet]], renet gant an isamiral Scott, da lakaat un harz evit ar wech kentañ da zouaradegoù Japaned war an enezenn, en ur gas o listri-douarañ  d'ar strad e-pad emgann Beg ar Spi. Sioulaat a reas an emgannoù a-ziwar neuze dre ma oa Japaniz o prientiñ un argadenn veur. D'an 13 a viz Here e touaras ar 164{{vet}} Rejimant Soudarded Troadegiezh stadunanat. E memes koulz e voe bombezennet aerborzhig Henderson gant ar batimantoù brezel japanat : bras e voe an distruj met prim e voe ar c'hempenn. D'an 21 en em gave 22 000 soudard japanat war an enezenn : kregiñ a rejont gant un heuliad argadennoù nevez. 

An amiral [[Isoroku Yamamoto|Yamamoto]], e penn oberennoù Guadalcanal, en doa bet c'hoant e vije distrujet aerborzhig Henderson da vat, evit ma c'hellje e bombezerioù tagaén dizañjer ar batimantoù amerikan war vor, hep bezañ chalet gant ar c'hirri-nij chase enebour. D'an 23 a viz Here, goude bout prientet an traoù gant pezh-kanolioù, e tagas ar jeneral Maruyama, penn Japaniz war an enezenn, war-zu kornôg tachennad ar Marines. Harzet e voe, met adalek antronoz e lakaas Japaniz o holl nerzhioù da dagañ su an dachennad a voe difennet gant 1{{añ}} batailhon 7{{vet}} rejimant ar Marines hag ar 164{{vet}} rejimant ar soudarded war-droad. D'ar 26 a viz Here e voe lakaet un harz da argadennoù Japan : 3000 anezho a oa marvet e-pad an tri devezh-se (ha 500 Stadunanad). E memes koulz, war vor, an Amerikaned a redie Japaniz da zistreiñ war o giz en ur virout anezho da zouarañ soudarded nevez (e-pad emgann an inizi Santa-Cruz). 

=== Youl an arme japanat o vont da get ===
E miz Du e tivizas Japaniz kas da C'huadalcanal an 38{{Vet}} Rann-Arme Soudarded War-droad, enni 10.000 den. Met gwelet e voe o bigi gant Amerikaniz ha distrujet e voe al lodenn vrasañ anezho. 2000 soudard nemeto a zouaras hep tamm dafar ebet pe dost. A-ziwar neuze e krogas da soñjal pennoù-meur arme an Impalaerezh e oa ret dilezel Guadalcanal. A zeiz da zeiz e oa startoc'h dezho pourveziñ o soudarded, tapet ma oant gant nerzh krenvañ an amerikaned war vor.  A-hed ar miz e klaskas an Amerikaned ledanaat o zachennad evit ma ne c'hellfe ket Japaniz kanoliñ an aerborzhig. Warnañ e voe savet div leurenn-zouarañ nevez : teir a oa etre tout neuze. Goude ur rezistañs kreñv a-berzh Japan e tapjont tachennad ar [[Mantanikau (stêr)|stêr Mantanikau]].

=== Ar fin ===
Kaset e voe soudarded nevez evit lakaat ar 1{{añ}} Rannarme da ziskuizhañ, ken start e oa bet an emgannoù. Niverusoc'h-niverusañ e oa an Amerikaned war an enezenn, ar pezh ne oa ket gwir evit Japaniz, hag int ne c'hallent ket pourveziñ o arme. E-penn kentañ miz Kerzu en em gave 60000 soudard amerikan war an enezenn. 9000 soudard japanat a oa bet lazhet gant an emgannoù, an naon pe ar malaria : 8000 anezho a chome nemetken ha kaset e oant bet gant tagadennoù an Amerikaned e norzh an enezenn, war-zu Beg ar Spi. Goude un ehan e adkrogas an Amerikaned gant an argadoù d'an 10 a viz Genver 1943. Ar soudarded japanat a oa gouest da vale a guitaas an enezenn. D'ar 7 a viz C'hwevrer ne chome hini ebet war-bouez ar re c'hloazet ha gwan, a oa bet dilezet nepell diouzh Beg ar Spi. D'antronoz e kemenne pennoù-meur ar Gevredidi e oa dinec'h aerborzhig an enezenn.

== Un emgann pouezus en Eil Brezel-bed ==
E 6 miz e voe lazhet e Guadalcanal 24000 soudard [[Lu Impalaeriezh Japan]] ; kollet oa bet gant Stadunaniz 1600 soudard [[USMC|Marines]] ha 5000 martolod. Ar memes tonennadoù dafar a zo bet kollet a bep tu, met ne oant ket Japaniz evit erlec'hiañ o c'hirri-nij pe bigi aet d'ar strad.

Goude un emgann e chome un douger-kirri-nij nemetañ gant ar Stadoù-Unanet, an [[USS Entreprise]]. Rediet e voent da amprestiñ ar Victorious digant ar Saozon a-benn derc'hel ganti e-pad un nebeud mizioù war ar Meurvor Habask. 

Start e voe an emgannoù evit ar Re Unanet er mizioù da heul betek ma tizhfent un nerzh produiñ bras a-walc'h da veuziñ Japaniz, pa oa dic'houest ar re-se d'en ober abalamour da ziaesterioù-produiñ o labouradegoù.

Emgann Guadalcanal a voe evel [[Emgann Stalingrad|Stalingrad]] en [[URSS]] : ar wech kentañ ma veze lakaet un harz da araokadennoù enebourien ar Gevredidi. Adalek ar mareoù-se e krogas an [[Ahel]] da vont war-gil.

== Er sevenadur ==
* Er ministirad [[The Pacific (ministirad)|''The Pacific'']] ez eus ul lodenn hag a gont Emgann Guadalcanal.
== Levrlennadur ==
* Mark Stille (skrivagner) ha Peter Dennis (skeudennoù), ''Guadalcanal 1942-43: America's First Victory on the Road to Tokyo'', embanner Osprey Publishing (Bro Saoz), dastumadenn Campaign, 18 a viz Eost 2015 (ISBN 978-1472806932) {{en}}
* Richard B. Frank, ''Guadalcanal: the Definitive Account of the Landmark Battle'', embanner Penguin; adembannadur (848 pajenn), Genver 1992 (ISBN 978-0140165616) {{en}}
{{Boest Istor Japan}}

[[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask]]
[[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Emgannoù gant Lu Impalaeriezh Japan]]
[[Rummad:Emgannoù gant ar United States Marine Corps]]
[[Rummad:Istor SUA]]</text>
      <sha1>mbj78fwj3saeu4bhkx37163q3qvis64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antonia Caenis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85519</id>
    <revision>
      <id>2197077</id>
      <parentid>2076945</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="e7jn2eyjqkyvhwvl54lwko5k9ut51b1" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:CIL VI 12037.jpg|thumb|Bez Antonia Caenis.]]
'''Antonia Caenis''' a oa ur sklavez, ganet en [[Istria]] (Kroatia hiziv), sekretourez da [[Antonia Minor]] (mamm d'an impalaer [[Claudius]]) hag a zeuas da vout [[serc'h]] d'an impalaer [[Vespasianus]] goude marv e bried [[Domitilla an Henañ|Flavia Domitilla]], betek he marv e [[74]]. Hervez [[Suetonius]] e oa [[pried]] dezhañ e pep tra, nemet hep kaout an anv-se.

Levezon he devoa war an impalaer hag arc'hant a zastumas evel-se.

[[Domitianus]], mab Vespasianus ha Domitilla, a rae fae warni.

==Lennegezh==
Buhez Caenis hag he darempred gant Vespasianus a zo danvez ar romant [[Lindsey Davis]] anvet ''[[The Course of Honour]]''.

== Levrlennadur ==
*{{en}} [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum|Buhezioù an Daouzek Caesar]]'': [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Vespasian*.html#3 ''Vespasian'' 3], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Vespasian*.html#21 21]; [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#12.3 ''Domitian'' 12.3]
*{{en}} [[Dio Cassius]], ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/65*.html#66-14 66.14]
* {{en}} William Smith (1870), ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology''

{{DEFAULTSORT:Caenis, Antonia}}
[[Rummad:Sklaved]]
[[Rummad:Merc'hed Henroma]]
[[Rummad:Marvioù 74]]</text>
      <sha1>e7jn2eyjqkyvhwvl54lwko5k9ut51b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gian Gastone de' Medici</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88706</id>
    <revision>
      <id>2197024</id>
      <parentid>1989407</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4403" sha1="gbruw4jkp8otlid0pbcnj6wixlvcciq" xml:space="preserve">[[Restr:Giangastone de' Medici.jpg|right|thumb|upright=1.4|Gian Gastone en e yaouankiz, gant [[Niccolò Cassana]], 1690.]]

'''Gian Gastone de' Medici''' ([[1671]] - [[1737]]) a voe [[dug-meur Toskana]] goude marv e dad [[Cosimo III de' Medici]], a voe an diwezhañ [[Medici]] o ren.

==E vuhez==
Nec'het e oa e dad, an dug-meur [[Cosimo III de' Medici]], o soñjal e oa poent kaout ur pennhêr, rak bugel ebet n'o doa bet e zaou vab henañ. Abalamour da se e reas d'e drede mab Gian Gastone dimeziñ d'un [[intañvez]] alaman, ar gontez [[Anna Maria Franziska von Sachsen-Lauenburg]], a oa mamm d'ur verc'hig. E 1697 e voe graet an eured. 

Bevañ a reas Gian Gastone ganti e Bohemia e kastell [[Ploschkowitz]], ma kavas hir e amzer. Dizemglev a oa en ti, chabouz alies, ha bugel ebet ne voe graet. A-benn ar fin e oa troet Gian Gastone gant ar boeson hag ar baotred. 

E 1723 e varvas Cosimo, ha setu Gian Gastone lakaet da zug-veur. E gwirionez e oa e vignoned e penn ar vro. Degemer a reas infant Spagn, Don Carlos, en 1731, evel pennhêr kurunenn Toskana.

Met un emglev all a voe etre an [[Impalaeriezh Santel]] ha [[Bro-C'hall]] diwar-benn dazont an dugelezh, pa voe echuet [[Brezel Hêrezh Pologn]], war ginnig ar [[kardinal Fleury|c'hardinal Fleury]]. Hervez [[feur-emglev Vienna (1738)]] e voe roet Dugelezh-veur Toskana da [[Franz Iañ an Impalaeriezh Santel|Franz III Stefan, dug Loren ha Bar]], ha hennezh a rankas leuskel e zugelezh gant roue diroueet Pologn, [[Stanislas Leszczyński]], a oa tad-kaer roue Bro-C'hall .


== E varv ==
Mervel a reas divugel e 1737. Goude e varv ne chomas nemet [[Anna Maria Luisa de' Medici]] (1667-1743) evel Medici ken war an douar. 

François de Lorraine, mab-kaer d'an [[Impalaer santel]] [[Karl VI an Impalaeriezh santel]], a voe lakaet da zug-meur hervez an emglev, hag anvet [[Francisco II]] .

&lt;!--
 lorsque, époux de l'archiduchesse [[Marie-Thérèse Ire de Hongrie|Marie-Thérèse]], héritière des [[Habsbourg d'Autriche]], il est lui-même élu empereur en 1745, la Toscane reste dans la Maison d'Autriche (ou ''[[Habsbourg-Lorraine]]''), jusqu'à l'unification du [[royaume d'Italie]] en [[1860]].

--&gt;

== Levrlennadur ==
* {{en}}Harold Acton, ''The Last Medici'', edit. Macmillan, Londres, 1980, {{ISBN|0-333-29315-0}}.{{plume}}
* {{en}}Robert Aldrich, Garry Wotherspoon, ''Who's Who in Gay and Lesbian History: From Antiquity to World War II [volume 1 Who's Who]: From Antiquity to the Mid-twentieth Century Vol 1'', Routledge, Londres: (2000). {{ISBN|978-0-415-15982-1}}.
* {{en}}J.R. Hale, ''Florence and the Medici'', Orion, Londres, 1977), {{ISBN|1-84212-456-0}}.{{plume}}
* {{en}}Carl Levy, ''Italian Regionalism: History, Identity and Politics'', Berg, Oxford: 1996. {{ISBN|978-1-85973-156-7}}.{{plume}}
* {{en}}Paul Strathern, ''The Medici: Godfathers of the Renaissance'', Vintage, Londres, 2003. {{ISBN|978-0-09-952297-3}}.
* {{en}}G.F. Young, ''The Medici: Volume II'', John Murray, Londres, 1920,{{plume}}
* {{it}}Alberto Bruschi, ''Gian Gastone. Un trono di solitudine nella caligine di un crepuscolo'', SP, Florence, 1995.
* {{it}}Alberto Bruschi, ''Giuliano Dami. [[Aiutante di Camera]] del granduca Gian Gastone de' Medici'', Opus libri, Florence, 1997.
* {{it}}Alberto Bruschi, ''Paolino Dolci. Nobile ruspante fiorentino'', Falciani, Florence, 2000.
* {{it}}Alberto Bruschi, Anita Valentini, ''Delle orazioni in morte di S.A.R. Gian Gastone de’ Medici VII Granduca di Toscana e delle lodi in vita di Giuliano Dami e compagni. Un manoscritto inedito della metà del XVIII secolo'', Falciani, s.l. ma Florence, 1997.
* {{it}}Giuseppe Conti, ''Firenze, dai Medici ai Lorena'', Bemporad, Florence, 1909.
* {{it}}Luigi Gualtieri, ''Storia della nobile e reale famiglia de' Medici''. Edito come: Luca Ombrosi (sic), ''Vita dei Medici sodomiti'', Canesi, Milan, 1965.
* {{it}}Indro Montanelli - Roberto Gervaso, ''L'Italia del settecento'' Rizzoli, Milan, 1970
* {{it}}Luca Ombrosi (sic), ''Vita di Gio. Gastone 1., settimo ed ultimo granduca della R. Casa de' Medici: con la lista dei Provvisionati di Camera, dal volgo detti i Ruspanti'', « Il giornale di erudizione », Florence 1886. Re impression: Forni, Bologne, 1967.

{{DEFAULTSORT:Medici, Gian Gastone}}
[[Rummad:Tiegezh Medici|Gian Gastone]]
[[Rummad:Duged veur Toskana|Gian Gastone2]]
[[Rummad:Tud Firenze]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1671]]
[[Rummad:Marvioù 1737]]</text>
      <sha1>gbruw4jkp8otlid0pbcnj6wixlvcciq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deiziadur sinaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88920</id>
    <revision>
      <id>2197082</id>
      <parentid>2157984</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="80j559pa4nrexltsf0k4pvin3ti4iu8" xml:space="preserve">[[File:Yellow Emperor.jpg|thumb|An Impalaer Melen]]
An '''deiziadur sinaat''' zo un deiziadur [[loar]]el-ha-[[heol]]el ([[sinaeg]] : 陰陽曆 ''yīn-yáng lì'' : sinaeg eeunaet : 阴阳历).

Ar mizioù zo termenet hervez al Loar, da lavaret eo e krog kentañ deiz bep miz gant al loar nevez hag e klot ar 15{{vet}} deiz gant al [[loargann]]. Abalamour ma 'z eus 12 miz loarel hag ouzhpenn 10 devezh en ur bloavezh muzuliet diouzh an Heol e lakaer seizh miz etrelakaet (闰月 ''rùnyuè'') e korf naontek vloaz, evit ma vefe pad ar bloavezh sinaat e-tro da hini ur bloavezh heolel.

Da vare an [[Henamzer]] e veze evezhiaet fiñvoù al Loar, an Heol ha re [[Yaou (planedenn)|Yaou]], hirder ar skeudoù, padelezh an deizioù hag an nozvezhioù keñveriet an eil re ouzh ar re all, evit disoc'h dindan an [[Tierniezh Han]] d'un deiziadur tost-kenañ d'an hini a vez implijet hiziv.

Hervez an hengoun e voe krouet ar c'hentañ reizhiad deiziadur gant Huángdì (黄帝, ), an Impalaer melen, e 2637 kent J.K., ha lakaet e pleustr adalek bloavezh e c'hanedigezh (-2697) pe eus e grouañs (-2698) ; war ur c'helc'hiad 60 vloaz e oa diazezet an deiziadur-se.

Implijet e voe an [[deiziadur gregorian]] en un doare ofisiel gant [[Republik Sina]] adalek [[1912]], met dre ma talc'he ar bobl d'ober gant an deiziadur hengounel ha ma oa an Norzh dindan Aotrounez ar brezel e voe ret gortoz ar 1{{añ}} a viz Genver [[1929]] evit ma talvezje er vro a-bezh. An eur ofisiel a voe dibabet a oa hini ar c'hentañ porzhioù digoret da Gornôgiz war aod ar reter (120° [[hedred]] reter), ha neket hini [[Beijing]] evel diaraok.

Implijet e vez an deiziadur sinaat gant ar [[Gounezerezh|gouerien]] evit gounit an douar hag evit ar gouelioù hengounel pe relijius evel ar c'hala-bloaz sinaat pe gouel kreiz an diskaramzer, hag evit ar [[steredouriezh]]. 

Meur a anv zo bet roet d'an deiziadur sinaat. Ar re implijet ar stankañ eo « Deiziadur ar Xia » (夏曆 ''xìalì''), « Deiziadur al labour-douar » (農曆 ''nónglì'') ; « Deiziadur loarel » (阴历 yīn lì), a vez lavaret er yezh pemdez, zo ur stumm eeunaet diwar « deiziadur loarel-ha-heolel ».

Graet e vez « Deiziadur kumun » (公曆 ''gōnglì'') eus an deiziadur ofisiel, pe « Deiziadur ar C'hornôg » (西曆 ''xīlì''), ha c'hoazh « Deiziadur heolel » (阳历 ''yánglì'') er yezh pemdez.

Ar pobladoù n'int ket Haned o doa peurliesañ pep a zeiziadur, a vez implijjet c'hoazh gant ar minorelezhioù broadel e Republik Pobl Sina evit o deizioù gouel.

== Anvioù ar mizioù ==
Hervez darvoudoù naturel e vez anvet ar mizoù loarel gwechall ; niveroù a vez implijet hiziv. Pep miz zo kevreet gant unan eus an daouzek &quot;skourr douarel&quot; (地支 ''dì zhī'').
*Diresis eo an deiziadoù gregorian ; mizioù etrelakaet zoe  kalz bloavezhioù.
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Niv. !! Deroù gregorian !! Anv naturel !! Skourr !! Anv nevez
|-
|1
|21 a viz Genver – 20 a viz C'hwevrer || 正月 ''zhēng yuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar C'hogn&quot;&lt;ref&gt;Karrezenn [[Marc'h Askellek (steredeg)|Pegasus]], merket gant ar sterennoù Algenib, Alferatz, Scheat ha Markab.&lt;/ref&gt; || 寅月 ''yínyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz an Tigr&quot; || 正月 ''zhēng yuè''&lt;br&gt;&quot;Miz kentañ&quot;
|-
|2
|20 a viz C'hwevrer – 21 a viz Meurzh || 杏月 ''xìngyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz an Abrikezenn&quot; || 卯月 ''mǎoyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz al Lapin&quot; || 二月 ''èryuè''&lt;br&gt;&quot;Eil miz&quot;
|-
|3
|21 a viz Meurzh – 20 a viz Ebrel || 桃月 ''táoyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Bechezenn&quot; || 辰月 ''chényuè''&lt;br&gt;&quot;Miz an Aerouant' || 三月 ''sānyuè''&lt;br&gt;&quot;Trede miz&quot;
|-
|4
|20 a viz Ebrel – 21 a viz Mae || 梅月 ''méiyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Brunenn&quot; || 巳月 ''ìyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz an Naer&quot; || 四月 ''sìyuè''&lt;br&gt;&quot;Pevare miz&quot;
|-
|5
|21 a viz Mae – 21 a viz Mezheven || 榴月 ''liúyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Greunaval&quot; || 午月 ''wǔyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Marc'h&quot; || 五月 ''wǔyuè''&lt;br&gt;&quot;Pempvet month&quot;
|-
|6
|21 a viz Mezheven – 23 a viz Gouere || 荷月 ''héyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz al Lotuzenn&quot; || 未月 ''wèiyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar C'havr&quot; ||六月 ''liùyuè''&lt;br&gt;&quot;C'hwec'hvet miz&quot;
|-
|7
|23 a viz Gouere – 23 a viz Eost || 蘭月 / 兰月 ''lányuè''&lt;br&gt;&quot;Miz an Orkidenn&quot; || 申月 ''shēnyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Marmouz&quot; || 七月 ''qīyuè''&lt;br&gt;&quot;Seizhvet miz&quot;
|-
|8
|23 a viz Eost – 23 a viz Gwengolo || 桂月 ''guìyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz an Osmantuzenn&quot; || 酉月 ''yǒuyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar C'hilhog&quot; ||八月 ''bāyuè''&lt;br&gt;&quot;Eizhvet miz&quot;
|-
|9
|23 a viz Gwengolo – 23 a viz Here || 菊月 ''júyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Grizantemenn&quot; || 戌月 ''xūyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar C'hi&quot; || 九月 ''jiǔyuè''&lt;br&gt;&quot;Navet miz&quot;
|-
|10
|23 a viz Here – 22 a viz Du || 露月 ''lùyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Glizh&quot; || 亥月 ''hàiyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Pemoc'h&quot; || 十月 ''shíyuè''&lt;br&gt;&quot;Dekvet miz&quot;
|-
|11
|22 a viz Du – 22 a viz Kerzu || 冬月 ''dōngyuè'' / 葭月 ''jiāyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Goañv&quot; / &quot;Miz ar Raosklenn&quot; || 子月 ''zǐyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Razh&quot; || 十一月 / 冬月 ''dōngyuè''&lt;br&gt;&quot;Unnekvet miz&quot;
|-
|12
|22 a viz Kerzu – 21 a viz Genver || 冰月 ''bīngyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz ar Skorn&quot; || 丑月 ''chǒuyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz an Ejen&quot; || 十二月 / 腊月 ''làyuè''&lt;br&gt;&quot;Miz diwezh ar bloaz&quot;
|}

==Notennoù==
{{daveoù}}
[[Rummad:Deiziadurioù|Sinaek]]</text>
      <sha1>80j559pa4nrexltsf0k4pvin3ti4iu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktor Orbán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89482</id>
    <revision>
      <id>2197118</id>
      <parentid>2151138</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T03:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="fnh83h3f2x5vp4cr56nop9m8jg3flhf" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Viktor Orbán cropped.jpg|thumb|150px|Viktor Orbán e miz Kerzu 2010]]
'''Viktor Orbán''' (pe '''Orbán Viktor''' evel ma lavarer en hungareg, distaget [orbaːn viktor]) (ganet d’an [[31 a viz Meurzh]] [[1963]] e [[Székesfehérvár]]) zo ur politikour [[Hungaria|hungarat]]. Kentañ ministr e vro eo bet eus [[1998]] da [[2002]] hag adarre abaoe 2010.

Studioù war ar gwir en deus graet e skol-veur ''Eötvös Loránd Tudományegyetem'' e Budapest hag en Oxford. E [[1988]] e oa bet unan eus diazezerien ar strollad [[Fidesz]]. E 1990 e oa bet dilennet da gannad e parlamant Hungaria, ha tri bloaz diwezhatoc’h e oa e penn Fidesz. E 1998 e oa deuet da vezañ kentañ ministr ar vro, pa oa bet gounezet ar votadeg gant e strollad Fidesz-MPP.

Dindan e renerezh e oa bet kemmet ideologiezh ar strollad Fidesz, ur strollad [[Frankizouriezh|frankizour]] betek 1994 ha deuet da vezañ ur strollad [[Mirouriezh|mirour]] ha broadelour e 1994-1995. Gant se e oa deuet a-benn da c’hounit ar votadeg e 1998 ha deuet e oa Viktor Orbán da vezañ kentañ ministr ar vro.
Pa oa tamallet dezhañ e zoare aotrouniek da ren ar strollad hag ar gouarnamant, e voe kollet votadeg 2002 gant Viktor Orbán. Strivet en deus goude-se da adunaniñ ar virourien ha gounezet adarre votadeg 2010, gant e strollad Fidesz-MPP. Deuet e oa da vezañ kentañ ministr Hungaria en-dro da neuze.
== Mennozhioù politikel ==
Brudet eo Viktor Orban evit kaout mennozhioù mirour ha broadelour rik.
==== Enep-komunouriezh ====
Etre 14 ha 15 vloaz, e voe sekretour an aozadur yaouankiz komunour ([[KISZ]]). Orbán a zisklêrias eus ar mare-se e-pad un atersadenn, en devoa kemmet rik e selloù politikel e-pad e servij soudard. Hiziv-an-deiz e tisklêr e oa eñ &quot;hegredik ha kredour&quot; d'ar renad komunour.

Viktor Orban a zo bet enep-komunour dre ma oa e-penn ur strollad mirour, bet e oa bet ivez enep Rusia en ur c'houlenn emezeliñ en [[NATO]]. Tostaet eus an [[Unaniezh Europa|Unaniezh europat]], goustadik ez eo bet gant mont tostoc'h-tostañ ouzh Rusia Poutin. 

Kollet eo bet an enep-komunouriezh gantañ betek chom o komz nebeut eus ar sujed-se.

== Liammoù diavaez ==
{{commonscat|Viktor Orbán}}
* [https://web.archive.org/web/20110721112142/http://orbanviktor.hu/ ORBÁN Viktor] (en hungareg hag e saozneg)

{{DEFAULTSORT:Orban, Viktor}}
[[Rummad:Politikourien Hungaria]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1963]]
[[Rummad:Enep-komunouriezh]]</text>
      <sha1>fnh83h3f2x5vp4cr56nop9m8jg3flhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molibden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100386</id>
    <revision>
      <id>2196999</id>
      <parentid>2129425</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T13:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2196999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9732" sha1="s7xowzi9fyhnz0f28s288w5olnsn59y" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:auto; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot;| &lt;div style=&quot;background-image:linear-gradient(to right, #ffc0c0, #fff);&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; font-size:2em; padding-top:10px;&quot;|Molibden
|[[Restr:Vector molecule.svg|32px|right]]
|}&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Niobiom]] – '''Molibden''' – [[Teknetiom]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;|
{|
|-
| [[Krom|Cr]]&lt;br&gt;'''Mo'''&lt;br&gt;[[Wolfram|W]]
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[Restr:Mo-TableImage.svg|250px|taolenn beriodek, Molibden]]
&lt;div style=&quot;text-align: right&quot;&gt;&lt;mark&gt;[[Taolenn beriodek an elfennoù|Taolenn beriodek]]&lt;/mark&gt;&lt;/div&gt;
|}
----
|-
| '''[[Niver atomek]]''' || 42
|-
| '''Rummad kimiek''' || [[Metaloù ardreuzat]]
|-
| '''[[Strollad eus an daolenn beriodek|Strollad]]''' || 6
|-
| '''[[Trovezh (taolenn drovezhiek)|Trovezh]]''' || 5
|-
| '''[[Aozadur elektronek]]''' || [Kr] 4d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 5s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| '''[[Niver oksidadur]]''' || +6
|-
| '''[[Tredanleiegezh]]''' || 2,16
|-
| '''[[Skin atomek]]''' || 136,3
|-
| '''[[Tolz atomek]]''' || 95,96
|- bgcolor=&quot;#fff&quot;
| colspan=&quot;2&quot;|
----
[[Restr:Electron shell 042 Molybdenum - no label.svg|150px|center]]
----
|- bgcolor=&quot;#fff&quot;
| colspan=&quot;2&quot;| [[Restr:Molybdenum crystaline fragment and 1cm3 cube.jpg|280px|center]] 1 cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; eo ec'honad an diñs '''molibden'''.
----
|-
! [[Restr:Info icon 001.svg|24px|link=[[Skoazell:Elfennoù kimiek]]]]
|}
Un [[elfenn gimiek]] eo ar '''molibden''' ; '''Mo''' eo e [[arouez kimiek]], '''42''' e [[niver atomek]] ha '''95,96''' e [[mas atomek|dolz atomek]]. Ur [[metal ardreuzat]] eo.

Ur metal blot liv an [[arc'hant]] eo ar molibden, a gaver er ''molibdenit'' (MoS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) hag er ''wulfenit'' (MoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;Pb).&lt;br&gt;
[[Sina]] a voe ar c'henderc'her pennañ e [[2011]], gant 94 000 tonennad a volibden ; d'he heul e voe [[Stadoù-Unanet Amerika]] (64 000 t), [[Chile]] (38 000 t), [[Perou]] (18 000 t) ha [[Mec'hiko]] (12 000 t). War-lerc'h e teuas [[Kanada]] (8 300 t), [[Armenia]] (4 200 t), [[Rusia]] (3 800 t), [[Iran]] (3 700 t), [[Ouzbekistan]] (550 t), [[Kazakhstan]] (360 t) ha [[Kirgizstan]] (250 t). War-dro 250 000 tonennad a volibden a voe kenderc'het e 2011 eta, ur c'hresk a 8 000 t e-keñver ar bloavezh [[2010]]. Trawalc'h a volibden a chom evit bastañ da ezhommoù an dazont a c'haller rakjediñ.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120708131137/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/molybdenum/mcs-2012-molyb.pdf ''United States Geological Survey''] {{en}} Liamm oberiant 16 HER 12&lt;/ref&gt;
== Istor ==
E-pad pell e voe ar ''molibdenit'' droukvesket gant ar [[grafit]] (an daou a c'hall servijout da zuañ ur gorread ha da lardigenniñ) ha gant kailh [[plom]] (PbS, anvet ''galen''), evel m'en diskouez e anv Μόλυβδος ''molubdos'', a dalvez &quot;plom&quot; en [[henc'hresianeg]].&lt;br&gt;
Kavet ez eus bet ur c'hleze [[japan]]at bet goveliet e [[1330]] diwar ur [[kendeuzad|c'hendeuzad]] molibden ha [[dir]], hogen kollet e voe an dro-vicher&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130722102351/http://www.imoa.info/molybdenum/molydbenum_history.php International Molybdenum Association] {{en}} Liamm oberiant 16 HER 12&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
E [[1754]] e voe echuet gant an droukkemer pa voe prouet ne oa plom ebet er ''molibdenit'' gant ar [[kimiezh|c'himiour]] [[Sveden|svedat]] Bengt Andersson Qvist.&lt;br /&gt;
E [[1778]] e voe kadarnaet gant ur c'himiour svedat all, Carl Wilhelm Scheele e anv, n'eo ar ''molibdenit'' na grafit na galen ; un elfenn nevez e oa er c'hailh-se neuze, a anvas ''molybdenum'' hag a voe hiniennekaet gant ar c'himiour svedat Peter Jacob Hjelm e [[1781]] a-drugarez da garbon ha da eoul [[lin]].
== Perzhioù ==
=== Kimiek ===
Adal 600[[gwrezverk|°C]] e vez [[oksiderezh|oksidet]] ar molibden, a ro ''trioksid molibden'' MoO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; neuze, hag e 2 615&amp;nbsp;°C e teuz.&lt;br&gt;
Setu amañ perzhioù pennañ ar molibden :&lt;ref&gt;[http://www.azom.com/article.aspx?ArticleID=616 ''A to Z of Materials] {{en}}Liamm oberiant 16 HER 12&lt;/ref&gt;
* div wezh nebeutoc'h eget dir e koeñv pa vez lakaet e gwrezverkoù uhel ;
* mat eo da dreuzkas an tredan hag ar wrez ;
* solutoc'h eget an dir eo ;
* kalet e chom er wrez &lt; 2 615&amp;nbsp;°C ;
* kalet a-walc'h hag orjalennus a-walc'h e chom da 25&amp;nbsp;°C ;
* uhel eo e [[douester|zouester]] (10,2 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;).
=== Izotopoù ===
Bez' ez anavezer 35 [[izotop]], eus '''&lt;sup&gt;83&lt;/sup&gt;Mo''' betek '''&lt;sup&gt;117&lt;/sup&gt;Mo'''. Seizh anezho a gaver en natur : '''&lt;sup&gt;92&lt;/sup&gt;Mo''', '''&lt;sup&gt;94&lt;/sup&gt;Mo''', '''&lt;sup&gt;95&lt;/sup&gt;Mo''', '''&lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;Mo''', '''&lt;sup&gt;97&lt;/sup&gt;Mo''', '''&lt;sup&gt;98&lt;/sup&gt;Mo''' ha '''&lt;sup&gt;100&lt;/sup&gt;Mo''', an hini diwezhañ-mañ o vezañ distabil — da izotopoù an [[niobiom]], ar [[ruteniom]] pe an [[teknetiom]] e tro izotopoù distabil ar molibden.&lt;br&gt;
'''&lt;sup&gt;98&lt;/sup&gt;Mo''' eo an izotop paotañ (24,14 % eus ar molibden). 
== Arver ==
E [[1906]] ez embannas ar [[fizik]]our amerikan William David Coolidge un doare da lakaat ar molibden da vezañ ''orjalennus'', da lavaret eo e c'halljer e astenn hep na dorrje, ar pezh a voe arveret er fornioù uhelwreverk hag el lampoù dre [[kannder|gannder]].&lt;br&gt;
E-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] e voe implijet kalz molibden da fardañ hobregonoù evit an [[tank]]où, hag evit erlec'hiañ ar [[wolfram]] en dir — an arver diwezhañ-mañ a voe graet ivez e-pad an [[Eil brezel-bed]].
=== Kendeuzadoù ===
War-dro 87 % eus ar molibden a voe kenderc'het e 2011 zo aet da fardañ kendeuzadoù — evit an dir peurliesañ, ar peurrest o vont d'ar gimiezh c'hreantel&lt;ref&gt;[http://www.crugroup.com/ ''Commodities Research Unit''] {{en}}Liamm oberiant 16 HER 12&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120310004452/http://www.lme.com/minormetals/6782.asp ''London Metal Exchange''] {{en}}Liamm oberiant 16 HER 12&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
En abeg d'e berzhioù e gwrezverkoù uhel e vez arveret er fardañ hobregonoù, [[karr-nij|kirri-nij]], en [[tredan]]erezh, er c'hefluskerioù hag el lampoù.&lt;br /&gt;
Abalamour ma'z eo marc'hadmatoc'h e vez ar molibden lakaet da erlec'hiañ ar wolfram c'hoazh hiziv an deiz.&lt;br&gt;
Evel danvez-strujañ ez implijer poultr molibden (war ar [[kaol-fleur|c'haol-fleur]] da skouer)&lt;ref&gt;''Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry'', pp. 1038-1040.&lt;/ref&gt;.

=== Erlec'hiadoù ===
Peogwir e kaver molibden a-builh n'eus ket bet klasket erlec'hiadoù dezhañ, hogen rakwelet ez eus un nebeud elfennoù all a c'hallje kemer e lec'h er greanterezh : [[krom]], [[vanadiom]], [[niobiom]] ha [[bor]] er c'henaozadoù dir ; wolfram e dir an ostilhoù ; grafit, wolfram ha [[tantalom]] er fornioù tredan uhelwrezverk ; krom, [[kadmiom]] ha kenaozadoù [[karbon]] da fardañ liv melen-ruz.

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
== Daveennoù ==
* [http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content ''American Chemical Society''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 25 DU 12&lt;/small&gt;
* AN NOALLEG Yann-Baol, ''Geriadur ar Gimiezh'', Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 [http://preder.net/index.php?lang=bz Preder]
* AN NOALLEG Yann-Baol, ''Geriadur ar Fizik'', Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* ''Annales de chimie et de physique'', [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb343780820/date.r=.langFR Gallica / ''Bibliothèque nationale de France''] {{fr}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* ''Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)'' [http://www.iupac.org/publications/pac/81/11/2131/ ''Pure an Applied Chemistry''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* ''Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements'' [http://physics.nist.gov/cgi-bin/Compositions/stand_alone.pl?ele=&amp;ascii=html&amp;isotype=some ''National Institute of Standards and Technology''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 18 HER 12&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20110525023159/http://www.brgm.fr/index.jsp ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''] {{fr}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* CONSIDINE Glenn D., ''Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry'', Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 {{en}}
* DEPOVERE Paul, ''La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers'', De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 {{fr}}
* EMSLEY John, ''Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements'', Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 {{en}}
* ''Geriadur brezhoneg'' An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, ''Geriadur ar Stlenneg'', Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, ''History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers'', New York, 2001 [http://www.nndc.bnl.gov/content/elements.html ''Brookhaven National Laboratory''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* [http://www.iupac.org/publications/pac/ ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20121031181703/http://www.jinr.ru/default.asp?language=eng ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 25 DU 2012&lt;/small&gt;
* LIDE David R., ''CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition'', CRC Press, 2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 {{en}}
* [http://www.nndc.bnl.gov/ ''National Nuclear Data Center''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 09 KZU 12&lt;/small&gt;
* [http://www.rsc.org/periodic-table/ ''Royal Society of Chemistry''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 03 KZU 2012&lt;/small&gt;
* STWERTKA Albert, ''A Guide to the Elements'', Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 {{en}}
* [https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ ''Webelements''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 2012&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
{{ElfennoùKimiek}}

[[Rummad:Elfennoù kimiek]]</text>
      <sha1>s7xowzi9fyhnz0f28s288w5olnsn59y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Drouizig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102082</id>
    <revision>
      <id>2197111</id>
      <parentid>2104810</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iriep</username>
        <id>41295</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ar vaskotenn */</comment>
      <origin>2197111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14355" sha1="kp8h00d1rr7otd2iokrs1b2w56ne0ft" xml:space="preserve">{{Infobox/Deroù}}
{{Infobox/Titl|An Drouizig|67b886ff|talbenn map}}
{{Infobox/Skeudenn|Logo drouizig 2023.png|Logo An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Skeudenn|Maskotenn An Drouizig 2023.png|Maskotenn An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Istitl|Titouroù|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Anv ofisiel|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Deiziad krouiñ|[[5 Even]] [[2003]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Krouerien|[[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Yezhoù|[[Brezhoneg]]}}
{{Infobox/Istitl|Gwir|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|furm wirel|[[Kevredigezh diskleriet hervez lezenn 1901]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Kêr)|[[Reuz]] (abaoe 2022)}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Bro)|{{Breizh}}}}
{{Infobox/Istitl|Lec'hienn internet|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Herberc'hier|[[Lws]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|[https://drouizig.org/br/ drouizig.org]}}
{{Infobox/Istitl|Skignañ|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Skignañ|[[Web]]}}
{{Infobox/Notennig|Infobox Bro}}
{{Infobox/Dibenn}}
'''An DROUIZIG'''&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;&gt;http://www.drouizig.org&lt;/ref&gt; zo ur gevredigezh krouet e [[Gwened]] ([[Mor-Bihan]]) e miz Ebrel 2003. Anvet e oa '''[[Korvigelloù An Drouizig]]''' e deroù ar gevredigezh.

Savet eo bet gant [[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]], evit lakaat ar [[brezhoneg]] da vont war-raok.

Spisaet eo bet hec'h obererezhioù war dachenn an teknologiezhioù nevez nemetken ([[urzhiataerioù personel]], [[PDA]], [[hezougelloù]], [[porzhiadoù bilhedoù]]...)

== Istor ==
=== An deroù (2003-2009) ===
Krouet eo bet An Drouizig gant tri den entanet gant sevenadur [[Breizh]], Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg.

Ezel e oant holl anezhe eus K.S.G. ([[Kelc'h Sevenadurel Gwened]])&lt;ref&gt;http://www.languebretonne-ksg.org&lt;/ref&gt;, krouet gant [[Tugdual Kalvez]].

P'eo bet krouet ar gevredigezh e oa anvet [[Korvigelloù An Drouizig]]. Buan eo bet cheñchet anv ar gevredigezh, evit dont da vezañ [[An Drouizig]].

=== An izili kentañ ===
Alan Monfort en deus heuliet un aotreegezh war al [[Lizhiri arnevez]]. Dre e studioù eo deuet da vezañ [[yezhour]]. Plijet eo gant an [[nevezc'her]]ioù. Puilh eo e obererezh evel den a-youl vat er gevredigezh evel troer e-mesk traoù all. Kalz troidigezhioù zo bet graet gantañ, en o zouez [[bandennoù treset]] (''Gaston Lagaffe''...)&lt;ref&gt;http://hizivandeiz.free.fr&lt;/ref&gt;. Skrivet en deus al levr ''Gerioù evit komz brezhoneg bemdez''&lt;ref&gt;Monfort, Alan. Gerioù evit komz brezhoneg bemdez = Des mots pour parler le breton tous les jours. S.l.: Alan Monfort, 1998.
978-2-9512487-0-0&lt;/ref&gt;.

Gwenhael ar Menteg en deus heuliet ur vestroniezh war ar brezhoneg e [[Skol-Veur Roazhon]] II. Da c'houde eo bet kelenner war ar brezhoneg. Mab ar yezhour eus [[Brec'h (kumun)|Brec'h]] [[Tad Turiaw|Turiaw ar Menteg]]&lt;ref&gt;http://rezore.blogspirit.com/archive/2007/10/01/brezhoneg-ur-geriadur-nevez-un-nouveau-dictionnaire.html&lt;/ref&gt;

Philippe Basciano-Ar Gall a zo arbennigour war an teknologiezhioù niverel. Skoliad eo bet el [[lise Sant-Charlez]] e [[Sant-Brieg]]. Tremenet eo dre glasadoù klasoù prientiñ al [[lise Kerichen]] e [[Brest]]. Tapet en deus un diplom ijinour e [[Telecom Nancy]], e [[1996]].

=== Ar skipailh o vont war gresk (2009-2015) ===
==== 2009 ====
Kresket eo ar skipailh e 2009 gant izili nevez:
* [[Denis Arnaud]], eus [[Naoned]], [[gwazour kenwerzh]] anezhañ.
# Kadoriad An Drouizig eo c'hoazh Denis e 2015.
* [[Michel Nedeleg]], eus [[Bro Vigoudenn]], paotr ar [[stlenneg]] anezhañ.

==== 2014 ====
E 2014 eo en em gavet tud a-youl vat nevez er gevredigezh:
* [[Gwenn Meynier]].
* [[Jérémy Ar Floc’h]].
* [[Pascal Trichet]].

=== Ur skipailh nevez (2016-2023) ===
==== 2016 ====
E 2016 ec'h en em gav un ezel:
* [[Pêr Wani Alan Morvan]].

=== Neuz o cheñch gant an amzer ===
==== Al logo ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|}
==== Ar vaskotenn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|}
==== Al lec'hienn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad deroù !! Deiziad
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|}

== Palioù ar gevredigezh ==
E berr gomzoù, pal pennañ An Drouizig a zo kinnig binvioù niverel evit aesaat deskiñ ar brezhoneg.

Reiñ an tu d'an dud a gomz brezhoneg da gomz ar yezh-mañ war ar pemdez e kement degouezh 'zo, pe 'vefe el labour pe er vuhez prevez ;

Diorren ostilhoù yezhel diazezet war teknologiezhioù ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ ([[TIC]]).

Krouiñ dafar pedagogel peusnevez evit ar yezhoù, e kement doare hag a c'hall bezañ efedus evel: an embann, an araokaat pedagogel, TIC, ha kement-all 'zo c'hoazh. ;

Kinnig stummadurioù d'ar micherioù yezhoniel, d'ar c'hehentiñ da doareoù kehentiñ 'zo, d'an doare da implijout an ostilhoù diorroet gant ar gevredigezh, hag all hag all. ;

== He labourioù diazez ==
War meur a raktres e labour an Drouizig abaoe 2003. E labour a vez rannet e peder lodenn:
# Diorren: difazierioù, ur [[Klavier C'HWERTY|c'hlavier]], un [[Displeger verboù brezhoneg |displeger]]... ;
# Skrivañ: [[geriaoueg]]i arbennikaet, [[kelennskrid]]où ;
# Treiñ: [[meziant]]où, lec'hiennoù, brudañ troidigezh ar re all... ;
# Kinnig: buhez ar gevredigezh.

== Diorren ==
==== Difazierioù ====
===== An Drouizig Difazier =====
Empetet ha sevenet e vez un difazier evit ar [[reizhskrivadur]] hag ar [[yezhadur]] evit ar brezhoneg « [[An Drouizig Difazier]] »&lt;ref&gt;http://blogs.msdn.com/b/correcteurorthographiqueoffice/archive/2007/09/18/un-correcteur-orthographique-et-grammatical-breton-pour-office-2007.aspx&lt;/ref&gt;.

Dalc'het eo e ratre, endouget eo bet evit meur a veziant&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117034008/https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/breton-spell-checking-dictiona/&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;http://extensions.libreoffice.org/extension-center/an-drouizig-breton-spellchecker&lt;/ref&gt; ha brudet eo gant ar gevredigezh.

===== Hunspell evit ar brezhoneg =====
Diorroet e vez ar stumm brezhonek eus an difazier [[Hunspell]]. 

Pal pennañ ar raktres-mañ a zo kinnig un difazier frank.

Bodañ hollad geriaouegoù ar brezhoneg, evit ober un difazier evit ar gumuniezh vrezhonek en he fezh a zo eil pal ar raktres.

==== Raktresoù all ====
Kinnig ha gwellaat skoroù evit ar yezhoù ha/pe ar meziantoù e [[brezhoneg]].

==== [[Klavier C'HWERTY]] ====
Ergrafañ ha gwerzhañ ur c'hlavier C'HWERTY kempennet evit ar [[brezhoneg]], an [[esperanteg]] hag ar yezhoù all gant arouezennoù diforc'hus peurliesañ (diviet eo ar c'henderc'had-mañ hiziv)...[[Image:Bretona-klavaro.jpg|thumb|right|500px|Ar c'hlavier breizhat, kenwerzhet e 2003 gant ar gevredigezh (Korvigelloù) An Drouizig]]

==== [[Displeger verboù brezhoneg]] ====
Abaoe ar bloavezh [[2018]] e labour ur rann eus skipailh An Drouizig war ur raktres displeger verboù evit ar verboù brezhonek.

Daou bal a zo d'ar raktres-mañ:
# bodañ holl verboù ar brezhoneg en ur zeskrivañ anezho er gwellañ ma c'heller.
# kinnig [[displegadur]]ioù e holl [[rannyezh]]où standardekaet ar brezhoneg.

== Skrivañ ==
==== Geriaouegoù ====
Skrivañ geriaouegoù evit lakaat [[brizhyezh]] ar stlenneg da vezañ komprenet. Gerva ar stlenneg zo bet savet da renabliñ ar gerioù graet gante e-pad an treiñ&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130202032504/http://www.difetis.com/fr/dictionnaire/30-gerva-ar-stlenneg.html&lt;/ref&gt;.

==== Kelennskridoù ====
Skrivañ kelennskridoù da gelenn penaos ober gant ar meziantoù.

Peurlipat hag endougen [[nodrez]]où [[gouezeleg|gouezelek]] ha keltiek betek mentrezh Unicode 16 eizhbit.

== Treiñ ==
==== Meziantoù ====
Treiñ e brezhoneg [[meziant]]où a vez azasaet ouzh ur yezh all, peurliesañ dre ul lañvaz digor.

Ar pep gwellañ eo treiñ meziantoù savet evit meur a [[reizhiad korvoiñ]] ([[Windows]], [[GNU/Linux]], [[MacOS X]]…), n'eo ket dre ret, avat.

Gant ar skiant-prenet bet tapet abaoe 2003 war dachenn an treiñ e vez kinniget meur a servij pemdeziek gant ar meziantoù troet gant an Drouizig evel:
* Servijoù enlinenn (merdeiñ, eskemm...) ;
* Un heuliad burevek (skrivañ, ...) ;
* Ostilhoù graferezh (tresañ...).

== Servijoù enlinenn ==
====== Merdeiñ ======
* '''[[Mozilla Firefox]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/firefox/fx/&lt;/ref&gt;: ur [[merdeer web]] digoust, diorroet ha dasparzhet gant [[Mozilla Foundation]].

====== Eskemm ======
* '''[[Mozilla Thunderbird]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/thunderbird/&lt;/ref&gt;: ur meziant [[postel|postelerezh]] digor ha digoust, savet gant [[Mozilla Foundation]].

== Heuliad burevek ==
===== Skrivañ =====
* '''[[LibreOffice]]'''&lt;ref&gt;http://www.libreoffice.org/download/?type=win-x86&lt;/ref&gt;: 

== Ostilhoù graferezh ==
====== Tresañ ======
* '''The [[GIMP|Gimp]]''': ur meziant keweriañ ar skeudennoù [[bitmap]].
* '''[[Inkscape]]''': ur meziant krouiñ pe gemmañ [[skeudennoù sturiadel]].

== [[C'hoari video|C'hoarioù video]] ==
Ouzhpenn evit meziantoù a vez troet gant An Drouizig c'hoarioù video a vez troet ivez.
En o zouez e vez kavet c'hoarioù bihan liesseurt ha c'hoarioù brasoc'h.

===== C'hoarioù video bihan =====
* '''[[Pacman]]''': 
* '''[[tetris]]''': 
* '''[[Kartoù|c'hoarioù kartoù]]''': 
* ...

===== C'hoarioù video brasoc'h =====
====== C'hoarioù video frank ======
* '''[[Super Tux Kart]]''': ur c'hoari kartoù o trevezañ [[Super Mario Kart]].
* '''[[SuperTux]]''': ur c'hoari a denn ouzh [[Super Mario Bros]].

====== C'hoarioù video kenwerzhel ======
* '''[[Steredenn (c'hoari)|Steredenn]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].
* '''[[Flipon (c'hoari)|Flipon]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].

== Dibaboù yezh ==
Troet e vez gant ur c'heriaoueg kempoell. Pa 'z eo ar geriaouegoù stabil e chomo an troidigezhioù efedus evit an arveriaded rak ne vo ket ret dezhe deskiñ-dizeskiñ gerioù disheñvel pa yay d'ur meziant d'egile. Ur vuhez niverel plijus hag efedus e brezhoneg ez eus tro da gaout dre ar meziantoù-mañ.

Pajennadoù da vrudañ he labourioù ha labourioù tud all a zalc'h an Drouizig gant ma chomint war he zachenn oberiantiz&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;/&gt;. En he dielloù ez eus teuliadoù pe gendivizoù diwar-benn troidigezh ar meziantoù evit ar brezhoneg pe, gant un doare ledanoc'h evit ar yezhoù bihanaet, eus rannvroioù, lakaet diaes o buhez rak n'int ket ken donezonet hag ar brezhoneg.

== Kinnig ==
Prezegennoù e galleg a ginnig an Drouizig ivez evit diskouez he labourioù, displegañ he dibaboù&lt;ref&gt;http://www.letelegramme.com/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/larochederrie/cavan/ti-ar-vro-conference-ce-soir-avec-an-drouizig-14-10-2011-1463993.php?xtmc=langue&amp;xtcr=3&lt;/ref&gt;…

== Traoù all kaset da benn ==
Deverket eo bet ar voneg pivelezh (LCID) 0x047e=1150 d'ar brezhoneg gant [[Microsoft]] e dibenn 2006&lt;ref&gt;http://msdn.microsoft.com/en-us/goglobal/bb964664&lt;/ref&gt;. Goulennet eo bet e 2002 gant an Drouizig, bountet warni gant [[Ofis ar Brezhoneg]] war-lerc'h. A-drugarez d'ar voneg-se ez eo deuet da vezañ posupl troidigezh meziantoù Microsoft e brezhoneg, da gentañ penn he [[reizhiad korvoiñ]] [[Windows]] hag he heuliad burevek Office.

Lakaet kefridiel eo bet ar brezhoneg e-barzh kenderc'hadoù ensavidigezh Mozilla&lt;ref&gt;https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=443368&lt;/ref&gt;, gant an Drouizig, skoazellet gant nebeut a dud. Gant an Drouizig eo ardoet an troidigezhioù.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org ar yezhoù br-FR (brezhoneg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=48948&lt;/ref&gt; ha la-VA (latin)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=64838&lt;/ref&gt;.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org teir yezh all eus Bro-C'hall (tahitianeg, shimaoreg, kibuchieg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=108600&lt;/ref&gt;.

Skrivet ez eus bet sturioù evit klavieroù arbennik evit yezhoù dre arouezennoù diforc'hus. Ur stur evit ur c'hlavier keverlec'h gant AZERTY zo bet savet evit an [[esperanteg]] da skouer. Sturioù all zo bet skrivet evit ar chimaoreg, ar peuleg pe an eweeg.

Un difazier reizhskrivadurel zo bet krouet evit al latin COL&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120724120001/http://drouizig.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=75&amp;Itemid=68&amp;lang=fr&lt;/ref&gt; gant an Drouizig. Skiantourion war ar [[Krennamzer|Grennamzer]] pe dud an Iliz a ra gantañ.

== Live yezh ha dibaboù gerioù ==
Anavezet eo an Drouizig en abeg d'he dibaboù gerioù. Lakaet eo bet e pleustr a-dost labourioù [[Guy Étienne]], savet gantañ ''Geriadur ar Stlenneg''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131031221110/http://preder.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1275%3Adictionnaire-de-linformatique&amp;catid=40%3Adictionnaires&amp;Itemid=65&amp;lang=fr&lt;/ref&gt;, embannet gant [[Preder]] e 1995. Hêrez war-eeun d'ar Skol [[SADED]], e kinnig [[Preder]] ul labour nevezc'heriañ e brezhoneg a zo troet davet amprestañ, adkelc'hiañ pe c'hoveliañ gerioù nevez diazezet war gwriziennoù brezhonek pe geltiek ([[brezhoneg]], [[henvrezhoneg]], [[krennvrezhoneg]], [[kembraeg]], [[galianeg]]...). Ganti e vez laosket a-gostez gant un doare emgefreek pe dost ar gerioù &quot;etrevroadel&quot; pe dapet diouzh ar [[galleg]].

Rebechet ez eus bet ouzh an Drouizig testennoù re &quot;zigomprenadus&quot;, troidigezhioù diaes evit ar re n'o deus ket desket. A-eneb d'ar rebechoù-se he deus respontet an Drouizig e oa bet tennet he geriaoueg diouzh labourioù anavezet, embannet, lavaret talvoudus gant arbennigourion, labourioù a roe d'an Drouizig un azez labour sirius hag aes da gorvoiñ.

== Notennoù ha daveoù == 
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kevredigezhioù Breizh]]</text>
      <sha1>kp8h00d1rr7otd2iokrs1b2w56ne0ft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197112</id>
      <parentid>2197111</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iriep</username>
        <id>41295</id>
      </contributor>
      <comment>/* Al lec'hienn */</comment>
      <origin>2197112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14274" sha1="1biy1ctvi7jc9djtk1owqnrpzgvjoc3" xml:space="preserve">{{Infobox/Deroù}}
{{Infobox/Titl|An Drouizig|67b886ff|talbenn map}}
{{Infobox/Skeudenn|Logo drouizig 2023.png|Logo An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Skeudenn|Maskotenn An Drouizig 2023.png|Maskotenn An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Istitl|Titouroù|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Anv ofisiel|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Deiziad krouiñ|[[5 Even]] [[2003]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Krouerien|[[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Yezhoù|[[Brezhoneg]]}}
{{Infobox/Istitl|Gwir|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|furm wirel|[[Kevredigezh diskleriet hervez lezenn 1901]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Kêr)|[[Reuz]] (abaoe 2022)}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Bro)|{{Breizh}}}}
{{Infobox/Istitl|Lec'hienn internet|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Herberc'hier|[[Lws]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|[https://drouizig.org/br/ drouizig.org]}}
{{Infobox/Istitl|Skignañ|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Skignañ|[[Web]]}}
{{Infobox/Notennig|Infobox Bro}}
{{Infobox/Dibenn}}
'''An DROUIZIG'''&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;&gt;http://www.drouizig.org&lt;/ref&gt; zo ur gevredigezh krouet e [[Gwened]] ([[Mor-Bihan]]) e miz Ebrel 2003. Anvet e oa '''[[Korvigelloù An Drouizig]]''' e deroù ar gevredigezh.

Savet eo bet gant [[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]], evit lakaat ar [[brezhoneg]] da vont war-raok.

Spisaet eo bet hec'h obererezhioù war dachenn an teknologiezhioù nevez nemetken ([[urzhiataerioù personel]], [[PDA]], [[hezougelloù]], [[porzhiadoù bilhedoù]]...)

== Istor ==
=== An deroù (2003-2009) ===
Krouet eo bet An Drouizig gant tri den entanet gant sevenadur [[Breizh]], Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg.

Ezel e oant holl anezhe eus K.S.G. ([[Kelc'h Sevenadurel Gwened]])&lt;ref&gt;http://www.languebretonne-ksg.org&lt;/ref&gt;, krouet gant [[Tugdual Kalvez]].

P'eo bet krouet ar gevredigezh e oa anvet [[Korvigelloù An Drouizig]]. Buan eo bet cheñchet anv ar gevredigezh, evit dont da vezañ [[An Drouizig]].

=== An izili kentañ ===
Alan Monfort en deus heuliet un aotreegezh war al [[Lizhiri arnevez]]. Dre e studioù eo deuet da vezañ [[yezhour]]. Plijet eo gant an [[nevezc'her]]ioù. Puilh eo e obererezh evel den a-youl vat er gevredigezh evel troer e-mesk traoù all. Kalz troidigezhioù zo bet graet gantañ, en o zouez [[bandennoù treset]] (''Gaston Lagaffe''...)&lt;ref&gt;http://hizivandeiz.free.fr&lt;/ref&gt;. Skrivet en deus al levr ''Gerioù evit komz brezhoneg bemdez''&lt;ref&gt;Monfort, Alan. Gerioù evit komz brezhoneg bemdez = Des mots pour parler le breton tous les jours. S.l.: Alan Monfort, 1998.
978-2-9512487-0-0&lt;/ref&gt;.

Gwenhael ar Menteg en deus heuliet ur vestroniezh war ar brezhoneg e [[Skol-Veur Roazhon]] II. Da c'houde eo bet kelenner war ar brezhoneg. Mab ar yezhour eus [[Brec'h (kumun)|Brec'h]] [[Tad Turiaw|Turiaw ar Menteg]]&lt;ref&gt;http://rezore.blogspirit.com/archive/2007/10/01/brezhoneg-ur-geriadur-nevez-un-nouveau-dictionnaire.html&lt;/ref&gt;

Philippe Basciano-Ar Gall a zo arbennigour war an teknologiezhioù niverel. Skoliad eo bet el [[lise Sant-Charlez]] e [[Sant-Brieg]]. Tremenet eo dre glasadoù klasoù prientiñ al [[lise Kerichen]] e [[Brest]]. Tapet en deus un diplom ijinour e [[Telecom Nancy]], e [[1996]].

=== Ar skipailh o vont war gresk (2009-2015) ===
==== 2009 ====
Kresket eo ar skipailh e 2009 gant izili nevez:
* [[Denis Arnaud]], eus [[Naoned]], [[gwazour kenwerzh]] anezhañ.
# Kadoriad An Drouizig eo c'hoazh Denis e 2015.
* [[Michel Nedeleg]], eus [[Bro Vigoudenn]], paotr ar [[stlenneg]] anezhañ.

==== 2014 ====
E 2014 eo en em gavet tud a-youl vat nevez er gevredigezh:
* [[Gwenn Meynier]].
* [[Jérémy Ar Floc’h]].
* [[Pascal Trichet]].

=== Ur skipailh nevez (2016-2023) ===
==== 2016 ====
E 2016 ec'h en em gav un ezel:
* [[Pêr Wani Alan Morvan]].

=== Neuz o cheñch gant an amzer ===
==== Al logo ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|}
==== Ar vaskotenn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|}
==== Al lec'hienn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|}

== Palioù ar gevredigezh ==
E berr gomzoù, pal pennañ An Drouizig a zo kinnig binvioù niverel evit aesaat deskiñ ar brezhoneg.

Reiñ an tu d'an dud a gomz brezhoneg da gomz ar yezh-mañ war ar pemdez e kement degouezh 'zo, pe 'vefe el labour pe er vuhez prevez ;

Diorren ostilhoù yezhel diazezet war teknologiezhioù ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ ([[TIC]]).

Krouiñ dafar pedagogel peusnevez evit ar yezhoù, e kement doare hag a c'hall bezañ efedus evel: an embann, an araokaat pedagogel, TIC, ha kement-all 'zo c'hoazh. ;

Kinnig stummadurioù d'ar micherioù yezhoniel, d'ar c'hehentiñ da doareoù kehentiñ 'zo, d'an doare da implijout an ostilhoù diorroet gant ar gevredigezh, hag all hag all. ;

== He labourioù diazez ==
War meur a raktres e labour an Drouizig abaoe 2003. E labour a vez rannet e peder lodenn:
# Diorren: difazierioù, ur [[Klavier C'HWERTY|c'hlavier]], un [[Displeger verboù brezhoneg |displeger]]... ;
# Skrivañ: [[geriaoueg]]i arbennikaet, [[kelennskrid]]où ;
# Treiñ: [[meziant]]où, lec'hiennoù, brudañ troidigezh ar re all... ;
# Kinnig: buhez ar gevredigezh.

== Diorren ==
==== Difazierioù ====
===== An Drouizig Difazier =====
Empetet ha sevenet e vez un difazier evit ar [[reizhskrivadur]] hag ar [[yezhadur]] evit ar brezhoneg « [[An Drouizig Difazier]] »&lt;ref&gt;http://blogs.msdn.com/b/correcteurorthographiqueoffice/archive/2007/09/18/un-correcteur-orthographique-et-grammatical-breton-pour-office-2007.aspx&lt;/ref&gt;.

Dalc'het eo e ratre, endouget eo bet evit meur a veziant&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117034008/https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/breton-spell-checking-dictiona/&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;http://extensions.libreoffice.org/extension-center/an-drouizig-breton-spellchecker&lt;/ref&gt; ha brudet eo gant ar gevredigezh.

===== Hunspell evit ar brezhoneg =====
Diorroet e vez ar stumm brezhonek eus an difazier [[Hunspell]]. 

Pal pennañ ar raktres-mañ a zo kinnig un difazier frank.

Bodañ hollad geriaouegoù ar brezhoneg, evit ober un difazier evit ar gumuniezh vrezhonek en he fezh a zo eil pal ar raktres.

==== Raktresoù all ====
Kinnig ha gwellaat skoroù evit ar yezhoù ha/pe ar meziantoù e [[brezhoneg]].

==== [[Klavier C'HWERTY]] ====
Ergrafañ ha gwerzhañ ur c'hlavier C'HWERTY kempennet evit ar [[brezhoneg]], an [[esperanteg]] hag ar yezhoù all gant arouezennoù diforc'hus peurliesañ (diviet eo ar c'henderc'had-mañ hiziv)...[[Image:Bretona-klavaro.jpg|thumb|right|500px|Ar c'hlavier breizhat, kenwerzhet e 2003 gant ar gevredigezh (Korvigelloù) An Drouizig]]

==== [[Displeger verboù brezhoneg]] ====
Abaoe ar bloavezh [[2018]] e labour ur rann eus skipailh An Drouizig war ur raktres displeger verboù evit ar verboù brezhonek.

Daou bal a zo d'ar raktres-mañ:
# bodañ holl verboù ar brezhoneg en ur zeskrivañ anezho er gwellañ ma c'heller.
# kinnig [[displegadur]]ioù e holl [[rannyezh]]où standardekaet ar brezhoneg.

== Skrivañ ==
==== Geriaouegoù ====
Skrivañ geriaouegoù evit lakaat [[brizhyezh]] ar stlenneg da vezañ komprenet. Gerva ar stlenneg zo bet savet da renabliñ ar gerioù graet gante e-pad an treiñ&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130202032504/http://www.difetis.com/fr/dictionnaire/30-gerva-ar-stlenneg.html&lt;/ref&gt;.

==== Kelennskridoù ====
Skrivañ kelennskridoù da gelenn penaos ober gant ar meziantoù.

Peurlipat hag endougen [[nodrez]]où [[gouezeleg|gouezelek]] ha keltiek betek mentrezh Unicode 16 eizhbit.

== Treiñ ==
==== Meziantoù ====
Treiñ e brezhoneg [[meziant]]où a vez azasaet ouzh ur yezh all, peurliesañ dre ul lañvaz digor.

Ar pep gwellañ eo treiñ meziantoù savet evit meur a [[reizhiad korvoiñ]] ([[Windows]], [[GNU/Linux]], [[MacOS X]]…), n'eo ket dre ret, avat.

Gant ar skiant-prenet bet tapet abaoe 2003 war dachenn an treiñ e vez kinniget meur a servij pemdeziek gant ar meziantoù troet gant an Drouizig evel:
* Servijoù enlinenn (merdeiñ, eskemm...) ;
* Un heuliad burevek (skrivañ, ...) ;
* Ostilhoù graferezh (tresañ...).

== Servijoù enlinenn ==
====== Merdeiñ ======
* '''[[Mozilla Firefox]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/firefox/fx/&lt;/ref&gt;: ur [[merdeer web]] digoust, diorroet ha dasparzhet gant [[Mozilla Foundation]].

====== Eskemm ======
* '''[[Mozilla Thunderbird]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/thunderbird/&lt;/ref&gt;: ur meziant [[postel|postelerezh]] digor ha digoust, savet gant [[Mozilla Foundation]].

== Heuliad burevek ==
===== Skrivañ =====
* '''[[LibreOffice]]'''&lt;ref&gt;http://www.libreoffice.org/download/?type=win-x86&lt;/ref&gt;: 

== Ostilhoù graferezh ==
====== Tresañ ======
* '''The [[GIMP|Gimp]]''': ur meziant keweriañ ar skeudennoù [[bitmap]].
* '''[[Inkscape]]''': ur meziant krouiñ pe gemmañ [[skeudennoù sturiadel]].

== [[C'hoari video|C'hoarioù video]] ==
Ouzhpenn evit meziantoù a vez troet gant An Drouizig c'hoarioù video a vez troet ivez.
En o zouez e vez kavet c'hoarioù bihan liesseurt ha c'hoarioù brasoc'h.

===== C'hoarioù video bihan =====
* '''[[Pacman]]''': 
* '''[[tetris]]''': 
* '''[[Kartoù|c'hoarioù kartoù]]''': 
* ...

===== C'hoarioù video brasoc'h =====
====== C'hoarioù video frank ======
* '''[[Super Tux Kart]]''': ur c'hoari kartoù o trevezañ [[Super Mario Kart]].
* '''[[SuperTux]]''': ur c'hoari a denn ouzh [[Super Mario Bros]].

====== C'hoarioù video kenwerzhel ======
* '''[[Steredenn (c'hoari)|Steredenn]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].
* '''[[Flipon (c'hoari)|Flipon]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].

== Dibaboù yezh ==
Troet e vez gant ur c'heriaoueg kempoell. Pa 'z eo ar geriaouegoù stabil e chomo an troidigezhioù efedus evit an arveriaded rak ne vo ket ret dezhe deskiñ-dizeskiñ gerioù disheñvel pa yay d'ur meziant d'egile. Ur vuhez niverel plijus hag efedus e brezhoneg ez eus tro da gaout dre ar meziantoù-mañ.

Pajennadoù da vrudañ he labourioù ha labourioù tud all a zalc'h an Drouizig gant ma chomint war he zachenn oberiantiz&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;/&gt;. En he dielloù ez eus teuliadoù pe gendivizoù diwar-benn troidigezh ar meziantoù evit ar brezhoneg pe, gant un doare ledanoc'h evit ar yezhoù bihanaet, eus rannvroioù, lakaet diaes o buhez rak n'int ket ken donezonet hag ar brezhoneg.

== Kinnig ==
Prezegennoù e galleg a ginnig an Drouizig ivez evit diskouez he labourioù, displegañ he dibaboù&lt;ref&gt;http://www.letelegramme.com/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/larochederrie/cavan/ti-ar-vro-conference-ce-soir-avec-an-drouizig-14-10-2011-1463993.php?xtmc=langue&amp;xtcr=3&lt;/ref&gt;…

== Traoù all kaset da benn ==
Deverket eo bet ar voneg pivelezh (LCID) 0x047e=1150 d'ar brezhoneg gant [[Microsoft]] e dibenn 2006&lt;ref&gt;http://msdn.microsoft.com/en-us/goglobal/bb964664&lt;/ref&gt;. Goulennet eo bet e 2002 gant an Drouizig, bountet warni gant [[Ofis ar Brezhoneg]] war-lerc'h. A-drugarez d'ar voneg-se ez eo deuet da vezañ posupl troidigezh meziantoù Microsoft e brezhoneg, da gentañ penn he [[reizhiad korvoiñ]] [[Windows]] hag he heuliad burevek Office.

Lakaet kefridiel eo bet ar brezhoneg e-barzh kenderc'hadoù ensavidigezh Mozilla&lt;ref&gt;https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=443368&lt;/ref&gt;, gant an Drouizig, skoazellet gant nebeut a dud. Gant an Drouizig eo ardoet an troidigezhioù.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org ar yezhoù br-FR (brezhoneg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=48948&lt;/ref&gt; ha la-VA (latin)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=64838&lt;/ref&gt;.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org teir yezh all eus Bro-C'hall (tahitianeg, shimaoreg, kibuchieg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=108600&lt;/ref&gt;.

Skrivet ez eus bet sturioù evit klavieroù arbennik evit yezhoù dre arouezennoù diforc'hus. Ur stur evit ur c'hlavier keverlec'h gant AZERTY zo bet savet evit an [[esperanteg]] da skouer. Sturioù all zo bet skrivet evit ar chimaoreg, ar peuleg pe an eweeg.

Un difazier reizhskrivadurel zo bet krouet evit al latin COL&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120724120001/http://drouizig.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=75&amp;Itemid=68&amp;lang=fr&lt;/ref&gt; gant an Drouizig. Skiantourion war ar [[Krennamzer|Grennamzer]] pe dud an Iliz a ra gantañ.

== Live yezh ha dibaboù gerioù ==
Anavezet eo an Drouizig en abeg d'he dibaboù gerioù. Lakaet eo bet e pleustr a-dost labourioù [[Guy Étienne]], savet gantañ ''Geriadur ar Stlenneg''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131031221110/http://preder.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1275%3Adictionnaire-de-linformatique&amp;catid=40%3Adictionnaires&amp;Itemid=65&amp;lang=fr&lt;/ref&gt;, embannet gant [[Preder]] e 1995. Hêrez war-eeun d'ar Skol [[SADED]], e kinnig [[Preder]] ul labour nevezc'heriañ e brezhoneg a zo troet davet amprestañ, adkelc'hiañ pe c'hoveliañ gerioù nevez diazezet war gwriziennoù brezhonek pe geltiek ([[brezhoneg]], [[henvrezhoneg]], [[krennvrezhoneg]], [[kembraeg]], [[galianeg]]...). Ganti e vez laosket a-gostez gant un doare emgefreek pe dost ar gerioù &quot;etrevroadel&quot; pe dapet diouzh ar [[galleg]].

Rebechet ez eus bet ouzh an Drouizig testennoù re &quot;zigomprenadus&quot;, troidigezhioù diaes evit ar re n'o deus ket desket. A-eneb d'ar rebechoù-se he deus respontet an Drouizig e oa bet tennet he geriaoueg diouzh labourioù anavezet, embannet, lavaret talvoudus gant arbennigourion, labourioù a roe d'an Drouizig un azez labour sirius hag aes da gorvoiñ.

== Notennoù ha daveoù == 
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kevredigezhioù Breizh]]</text>
      <sha1>1biy1ctvi7jc9djtk1owqnrpzgvjoc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197113</id>
      <parentid>2197112</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iriep</username>
        <id>41295</id>
      </contributor>
      <comment>/* Al logo */</comment>
      <origin>2197113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14380" sha1="2o1h8ihchr1euzpfxugnjru1xwrjrd4" xml:space="preserve">{{Infobox/Deroù}}
{{Infobox/Titl|An Drouizig|67b886ff|talbenn map}}
{{Infobox/Skeudenn|Logo drouizig 2023.png|Logo An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Skeudenn|Maskotenn An Drouizig 2023.png|Maskotenn An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Istitl|Titouroù|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Anv ofisiel|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Deiziad krouiñ|[[5 Even]] [[2003]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Krouerien|[[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Yezhoù|[[Brezhoneg]]}}
{{Infobox/Istitl|Gwir|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|furm wirel|[[Kevredigezh diskleriet hervez lezenn 1901]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Kêr)|[[Reuz]] (abaoe 2022)}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Bro)|{{Breizh}}}}
{{Infobox/Istitl|Lec'hienn internet|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Herberc'hier|[[Lws]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|[https://drouizig.org/br/ drouizig.org]}}
{{Infobox/Istitl|Skignañ|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Skignañ|[[Web]]}}
{{Infobox/Notennig|Infobox Bro}}
{{Infobox/Dibenn}}
'''An DROUIZIG'''&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;&gt;http://www.drouizig.org&lt;/ref&gt; zo ur gevredigezh krouet e [[Gwened]] ([[Mor-Bihan]]) e miz Ebrel 2003. Anvet e oa '''[[Korvigelloù An Drouizig]]''' e deroù ar gevredigezh.

Savet eo bet gant [[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]], evit lakaat ar [[brezhoneg]] da vont war-raok.

Spisaet eo bet hec'h obererezhioù war dachenn an teknologiezhioù nevez nemetken ([[urzhiataerioù personel]], [[PDA]], [[hezougelloù]], [[porzhiadoù bilhedoù]]...)

== Istor ==
=== An deroù (2003-2009) ===
Krouet eo bet An Drouizig gant tri den entanet gant sevenadur [[Breizh]], Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg.

Ezel e oant holl anezhe eus K.S.G. ([[Kelc'h Sevenadurel Gwened]])&lt;ref&gt;http://www.languebretonne-ksg.org&lt;/ref&gt;, krouet gant [[Tugdual Kalvez]].

P'eo bet krouet ar gevredigezh e oa anvet [[Korvigelloù An Drouizig]]. Buan eo bet cheñchet anv ar gevredigezh, evit dont da vezañ [[An Drouizig]].

=== An izili kentañ ===
Alan Monfort en deus heuliet un aotreegezh war al [[Lizhiri arnevez]]. Dre e studioù eo deuet da vezañ [[yezhour]]. Plijet eo gant an [[nevezc'her]]ioù. Puilh eo e obererezh evel den a-youl vat er gevredigezh evel troer e-mesk traoù all. Kalz troidigezhioù zo bet graet gantañ, en o zouez [[bandennoù treset]] (''Gaston Lagaffe''...)&lt;ref&gt;http://hizivandeiz.free.fr&lt;/ref&gt;. Skrivet en deus al levr ''Gerioù evit komz brezhoneg bemdez''&lt;ref&gt;Monfort, Alan. Gerioù evit komz brezhoneg bemdez = Des mots pour parler le breton tous les jours. S.l.: Alan Monfort, 1998.
978-2-9512487-0-0&lt;/ref&gt;.

Gwenhael ar Menteg en deus heuliet ur vestroniezh war ar brezhoneg e [[Skol-Veur Roazhon]] II. Da c'houde eo bet kelenner war ar brezhoneg. Mab ar yezhour eus [[Brec'h (kumun)|Brec'h]] [[Tad Turiaw|Turiaw ar Menteg]]&lt;ref&gt;http://rezore.blogspirit.com/archive/2007/10/01/brezhoneg-ur-geriadur-nevez-un-nouveau-dictionnaire.html&lt;/ref&gt;

Philippe Basciano-Ar Gall a zo arbennigour war an teknologiezhioù niverel. Skoliad eo bet el [[lise Sant-Charlez]] e [[Sant-Brieg]]. Tremenet eo dre glasadoù klasoù prientiñ al [[lise Kerichen]] e [[Brest]]. Tapet en deus un diplom ijinour e [[Telecom Nancy]], e [[1996]].

=== Ar skipailh o vont war gresk (2009-2015) ===
==== 2009 ====
Kresket eo ar skipailh e 2009 gant izili nevez:
* [[Denis Arnaud]], eus [[Naoned]], [[gwazour kenwerzh]] anezhañ.
# Kadoriad An Drouizig eo c'hoazh Denis e 2015.
* [[Michel Nedeleg]], eus [[Bro Vigoudenn]], paotr ar [[stlenneg]] anezhañ.

==== 2014 ====
E 2014 eo en em gavet tud a-youl vat nevez er gevredigezh:
* [[Gwenn Meynier]].
* [[Jérémy Ar Floc’h]].
* [[Pascal Trichet]].

=== Ur skipailh nevez (2016-2023) ===
==== 2016 ====
E 2016 ec'h en em gav un ezel:
* [[Pêr Wani Alan Morvan]].

=== Neuz o cheñch gant an amzer ===
==== Al logo ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|}
==== Ar vaskotenn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || [[Restr:Maskotenn An Drouizig 2023.png|thumb|Maskotenn An Drouizig o temata, bet adtreset gant Newenn Turbiau e 2023.]]Testenn er gellig || 2023 
|}
==== Al lec'hienn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|}

== Palioù ar gevredigezh ==
E berr gomzoù, pal pennañ An Drouizig a zo kinnig binvioù niverel evit aesaat deskiñ ar brezhoneg.

Reiñ an tu d'an dud a gomz brezhoneg da gomz ar yezh-mañ war ar pemdez e kement degouezh 'zo, pe 'vefe el labour pe er vuhez prevez ;

Diorren ostilhoù yezhel diazezet war teknologiezhioù ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ ([[TIC]]).

Krouiñ dafar pedagogel peusnevez evit ar yezhoù, e kement doare hag a c'hall bezañ efedus evel: an embann, an araokaat pedagogel, TIC, ha kement-all 'zo c'hoazh. ;

Kinnig stummadurioù d'ar micherioù yezhoniel, d'ar c'hehentiñ da doareoù kehentiñ 'zo, d'an doare da implijout an ostilhoù diorroet gant ar gevredigezh, hag all hag all. ;

== He labourioù diazez ==
War meur a raktres e labour an Drouizig abaoe 2003. E labour a vez rannet e peder lodenn:
# Diorren: difazierioù, ur [[Klavier C'HWERTY|c'hlavier]], un [[Displeger verboù brezhoneg |displeger]]... ;
# Skrivañ: [[geriaoueg]]i arbennikaet, [[kelennskrid]]où ;
# Treiñ: [[meziant]]où, lec'hiennoù, brudañ troidigezh ar re all... ;
# Kinnig: buhez ar gevredigezh.

== Diorren ==
==== Difazierioù ====
===== An Drouizig Difazier =====
Empetet ha sevenet e vez un difazier evit ar [[reizhskrivadur]] hag ar [[yezhadur]] evit ar brezhoneg « [[An Drouizig Difazier]] »&lt;ref&gt;http://blogs.msdn.com/b/correcteurorthographiqueoffice/archive/2007/09/18/un-correcteur-orthographique-et-grammatical-breton-pour-office-2007.aspx&lt;/ref&gt;.

Dalc'het eo e ratre, endouget eo bet evit meur a veziant&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117034008/https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/breton-spell-checking-dictiona/&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;http://extensions.libreoffice.org/extension-center/an-drouizig-breton-spellchecker&lt;/ref&gt; ha brudet eo gant ar gevredigezh.

===== Hunspell evit ar brezhoneg =====
Diorroet e vez ar stumm brezhonek eus an difazier [[Hunspell]]. 

Pal pennañ ar raktres-mañ a zo kinnig un difazier frank.

Bodañ hollad geriaouegoù ar brezhoneg, evit ober un difazier evit ar gumuniezh vrezhonek en he fezh a zo eil pal ar raktres.

==== Raktresoù all ====
Kinnig ha gwellaat skoroù evit ar yezhoù ha/pe ar meziantoù e [[brezhoneg]].

==== [[Klavier C'HWERTY]] ====
Ergrafañ ha gwerzhañ ur c'hlavier C'HWERTY kempennet evit ar [[brezhoneg]], an [[esperanteg]] hag ar yezhoù all gant arouezennoù diforc'hus peurliesañ (diviet eo ar c'henderc'had-mañ hiziv)...[[Image:Bretona-klavaro.jpg|thumb|right|500px|Ar c'hlavier breizhat, kenwerzhet e 2003 gant ar gevredigezh (Korvigelloù) An Drouizig]]

==== [[Displeger verboù brezhoneg]] ====
Abaoe ar bloavezh [[2018]] e labour ur rann eus skipailh An Drouizig war ur raktres displeger verboù evit ar verboù brezhonek.

Daou bal a zo d'ar raktres-mañ:
# bodañ holl verboù ar brezhoneg en ur zeskrivañ anezho er gwellañ ma c'heller.
# kinnig [[displegadur]]ioù e holl [[rannyezh]]où standardekaet ar brezhoneg.

== Skrivañ ==
==== Geriaouegoù ====
Skrivañ geriaouegoù evit lakaat [[brizhyezh]] ar stlenneg da vezañ komprenet. Gerva ar stlenneg zo bet savet da renabliñ ar gerioù graet gante e-pad an treiñ&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130202032504/http://www.difetis.com/fr/dictionnaire/30-gerva-ar-stlenneg.html&lt;/ref&gt;.

==== Kelennskridoù ====
Skrivañ kelennskridoù da gelenn penaos ober gant ar meziantoù.

Peurlipat hag endougen [[nodrez]]où [[gouezeleg|gouezelek]] ha keltiek betek mentrezh Unicode 16 eizhbit.

== Treiñ ==
==== Meziantoù ====
Treiñ e brezhoneg [[meziant]]où a vez azasaet ouzh ur yezh all, peurliesañ dre ul lañvaz digor.

Ar pep gwellañ eo treiñ meziantoù savet evit meur a [[reizhiad korvoiñ]] ([[Windows]], [[GNU/Linux]], [[MacOS X]]…), n'eo ket dre ret, avat.

Gant ar skiant-prenet bet tapet abaoe 2003 war dachenn an treiñ e vez kinniget meur a servij pemdeziek gant ar meziantoù troet gant an Drouizig evel:
* Servijoù enlinenn (merdeiñ, eskemm...) ;
* Un heuliad burevek (skrivañ, ...) ;
* Ostilhoù graferezh (tresañ...).

== Servijoù enlinenn ==
====== Merdeiñ ======
* '''[[Mozilla Firefox]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/firefox/fx/&lt;/ref&gt;: ur [[merdeer web]] digoust, diorroet ha dasparzhet gant [[Mozilla Foundation]].

====== Eskemm ======
* '''[[Mozilla Thunderbird]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/thunderbird/&lt;/ref&gt;: ur meziant [[postel|postelerezh]] digor ha digoust, savet gant [[Mozilla Foundation]].

== Heuliad burevek ==
===== Skrivañ =====
* '''[[LibreOffice]]'''&lt;ref&gt;http://www.libreoffice.org/download/?type=win-x86&lt;/ref&gt;: 

== Ostilhoù graferezh ==
====== Tresañ ======
* '''The [[GIMP|Gimp]]''': ur meziant keweriañ ar skeudennoù [[bitmap]].
* '''[[Inkscape]]''': ur meziant krouiñ pe gemmañ [[skeudennoù sturiadel]].

== [[C'hoari video|C'hoarioù video]] ==
Ouzhpenn evit meziantoù a vez troet gant An Drouizig c'hoarioù video a vez troet ivez.
En o zouez e vez kavet c'hoarioù bihan liesseurt ha c'hoarioù brasoc'h.

===== C'hoarioù video bihan =====
* '''[[Pacman]]''': 
* '''[[tetris]]''': 
* '''[[Kartoù|c'hoarioù kartoù]]''': 
* ...

===== C'hoarioù video brasoc'h =====
====== C'hoarioù video frank ======
* '''[[Super Tux Kart]]''': ur c'hoari kartoù o trevezañ [[Super Mario Kart]].
* '''[[SuperTux]]''': ur c'hoari a denn ouzh [[Super Mario Bros]].

====== C'hoarioù video kenwerzhel ======
* '''[[Steredenn (c'hoari)|Steredenn]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].
* '''[[Flipon (c'hoari)|Flipon]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].

== Dibaboù yezh ==
Troet e vez gant ur c'heriaoueg kempoell. Pa 'z eo ar geriaouegoù stabil e chomo an troidigezhioù efedus evit an arveriaded rak ne vo ket ret dezhe deskiñ-dizeskiñ gerioù disheñvel pa yay d'ur meziant d'egile. Ur vuhez niverel plijus hag efedus e brezhoneg ez eus tro da gaout dre ar meziantoù-mañ.

Pajennadoù da vrudañ he labourioù ha labourioù tud all a zalc'h an Drouizig gant ma chomint war he zachenn oberiantiz&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;/&gt;. En he dielloù ez eus teuliadoù pe gendivizoù diwar-benn troidigezh ar meziantoù evit ar brezhoneg pe, gant un doare ledanoc'h evit ar yezhoù bihanaet, eus rannvroioù, lakaet diaes o buhez rak n'int ket ken donezonet hag ar brezhoneg.

== Kinnig ==
Prezegennoù e galleg a ginnig an Drouizig ivez evit diskouez he labourioù, displegañ he dibaboù&lt;ref&gt;http://www.letelegramme.com/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/larochederrie/cavan/ti-ar-vro-conference-ce-soir-avec-an-drouizig-14-10-2011-1463993.php?xtmc=langue&amp;xtcr=3&lt;/ref&gt;…

== Traoù all kaset da benn ==
Deverket eo bet ar voneg pivelezh (LCID) 0x047e=1150 d'ar brezhoneg gant [[Microsoft]] e dibenn 2006&lt;ref&gt;http://msdn.microsoft.com/en-us/goglobal/bb964664&lt;/ref&gt;. Goulennet eo bet e 2002 gant an Drouizig, bountet warni gant [[Ofis ar Brezhoneg]] war-lerc'h. A-drugarez d'ar voneg-se ez eo deuet da vezañ posupl troidigezh meziantoù Microsoft e brezhoneg, da gentañ penn he [[reizhiad korvoiñ]] [[Windows]] hag he heuliad burevek Office.

Lakaet kefridiel eo bet ar brezhoneg e-barzh kenderc'hadoù ensavidigezh Mozilla&lt;ref&gt;https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=443368&lt;/ref&gt;, gant an Drouizig, skoazellet gant nebeut a dud. Gant an Drouizig eo ardoet an troidigezhioù.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org ar yezhoù br-FR (brezhoneg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=48948&lt;/ref&gt; ha la-VA (latin)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=64838&lt;/ref&gt;.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org teir yezh all eus Bro-C'hall (tahitianeg, shimaoreg, kibuchieg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=108600&lt;/ref&gt;.

Skrivet ez eus bet sturioù evit klavieroù arbennik evit yezhoù dre arouezennoù diforc'hus. Ur stur evit ur c'hlavier keverlec'h gant AZERTY zo bet savet evit an [[esperanteg]] da skouer. Sturioù all zo bet skrivet evit ar chimaoreg, ar peuleg pe an eweeg.

Un difazier reizhskrivadurel zo bet krouet evit al latin COL&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120724120001/http://drouizig.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=75&amp;Itemid=68&amp;lang=fr&lt;/ref&gt; gant an Drouizig. Skiantourion war ar [[Krennamzer|Grennamzer]] pe dud an Iliz a ra gantañ.

== Live yezh ha dibaboù gerioù ==
Anavezet eo an Drouizig en abeg d'he dibaboù gerioù. Lakaet eo bet e pleustr a-dost labourioù [[Guy Étienne]], savet gantañ ''Geriadur ar Stlenneg''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131031221110/http://preder.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1275%3Adictionnaire-de-linformatique&amp;catid=40%3Adictionnaires&amp;Itemid=65&amp;lang=fr&lt;/ref&gt;, embannet gant [[Preder]] e 1995. Hêrez war-eeun d'ar Skol [[SADED]], e kinnig [[Preder]] ul labour nevezc'heriañ e brezhoneg a zo troet davet amprestañ, adkelc'hiañ pe c'hoveliañ gerioù nevez diazezet war gwriziennoù brezhonek pe geltiek ([[brezhoneg]], [[henvrezhoneg]], [[krennvrezhoneg]], [[kembraeg]], [[galianeg]]...). Ganti e vez laosket a-gostez gant un doare emgefreek pe dost ar gerioù &quot;etrevroadel&quot; pe dapet diouzh ar [[galleg]].

Rebechet ez eus bet ouzh an Drouizig testennoù re &quot;zigomprenadus&quot;, troidigezhioù diaes evit ar re n'o deus ket desket. A-eneb d'ar rebechoù-se he deus respontet an Drouizig e oa bet tennet he geriaoueg diouzh labourioù anavezet, embannet, lavaret talvoudus gant arbennigourion, labourioù a roe d'an Drouizig un azez labour sirius hag aes da gorvoiñ.

== Notennoù ha daveoù == 
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kevredigezhioù Breizh]]</text>
      <sha1>2o1h8ihchr1euzpfxugnjru1xwrjrd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197114</id>
      <parentid>2197113</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iriep</username>
        <id>41295</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ar vaskotenn */</comment>
      <origin>2197114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14363" sha1="mvajakrimj9ts9gg5ltb8nug222ojbh" xml:space="preserve">{{Infobox/Deroù}}
{{Infobox/Titl|An Drouizig|67b886ff|talbenn map}}
{{Infobox/Skeudenn|Logo drouizig 2023.png|Logo An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Skeudenn|Maskotenn An Drouizig 2023.png|Maskotenn An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Istitl|Titouroù|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Anv ofisiel|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Deiziad krouiñ|[[5 Even]] [[2003]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Krouerien|[[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Yezhoù|[[Brezhoneg]]}}
{{Infobox/Istitl|Gwir|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|furm wirel|[[Kevredigezh diskleriet hervez lezenn 1901]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Kêr)|[[Reuz]] (abaoe 2022)}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Bro)|{{Breizh}}}}
{{Infobox/Istitl|Lec'hienn internet|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Herberc'hier|[[Lws]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|[https://drouizig.org/br/ drouizig.org]}}
{{Infobox/Istitl|Skignañ|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Skignañ|[[Web]]}}
{{Infobox/Notennig|Infobox Bro}}
{{Infobox/Dibenn}}
'''An DROUIZIG'''&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;&gt;http://www.drouizig.org&lt;/ref&gt; zo ur gevredigezh krouet e [[Gwened]] ([[Mor-Bihan]]) e miz Ebrel 2003. Anvet e oa '''[[Korvigelloù An Drouizig]]''' e deroù ar gevredigezh.

Savet eo bet gant [[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]], evit lakaat ar [[brezhoneg]] da vont war-raok.

Spisaet eo bet hec'h obererezhioù war dachenn an teknologiezhioù nevez nemetken ([[urzhiataerioù personel]], [[PDA]], [[hezougelloù]], [[porzhiadoù bilhedoù]]...)

== Istor ==
=== An deroù (2003-2009) ===
Krouet eo bet An Drouizig gant tri den entanet gant sevenadur [[Breizh]], Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg.

Ezel e oant holl anezhe eus K.S.G. ([[Kelc'h Sevenadurel Gwened]])&lt;ref&gt;http://www.languebretonne-ksg.org&lt;/ref&gt;, krouet gant [[Tugdual Kalvez]].

P'eo bet krouet ar gevredigezh e oa anvet [[Korvigelloù An Drouizig]]. Buan eo bet cheñchet anv ar gevredigezh, evit dont da vezañ [[An Drouizig]].

=== An izili kentañ ===
Alan Monfort en deus heuliet un aotreegezh war al [[Lizhiri arnevez]]. Dre e studioù eo deuet da vezañ [[yezhour]]. Plijet eo gant an [[nevezc'her]]ioù. Puilh eo e obererezh evel den a-youl vat er gevredigezh evel troer e-mesk traoù all. Kalz troidigezhioù zo bet graet gantañ, en o zouez [[bandennoù treset]] (''Gaston Lagaffe''...)&lt;ref&gt;http://hizivandeiz.free.fr&lt;/ref&gt;. Skrivet en deus al levr ''Gerioù evit komz brezhoneg bemdez''&lt;ref&gt;Monfort, Alan. Gerioù evit komz brezhoneg bemdez = Des mots pour parler le breton tous les jours. S.l.: Alan Monfort, 1998.
978-2-9512487-0-0&lt;/ref&gt;.

Gwenhael ar Menteg en deus heuliet ur vestroniezh war ar brezhoneg e [[Skol-Veur Roazhon]] II. Da c'houde eo bet kelenner war ar brezhoneg. Mab ar yezhour eus [[Brec'h (kumun)|Brec'h]] [[Tad Turiaw|Turiaw ar Menteg]]&lt;ref&gt;http://rezore.blogspirit.com/archive/2007/10/01/brezhoneg-ur-geriadur-nevez-un-nouveau-dictionnaire.html&lt;/ref&gt;

Philippe Basciano-Ar Gall a zo arbennigour war an teknologiezhioù niverel. Skoliad eo bet el [[lise Sant-Charlez]] e [[Sant-Brieg]]. Tremenet eo dre glasadoù klasoù prientiñ al [[lise Kerichen]] e [[Brest]]. Tapet en deus un diplom ijinour e [[Telecom Nancy]], e [[1996]].

=== Ar skipailh o vont war gresk (2009-2015) ===
==== 2009 ====
Kresket eo ar skipailh e 2009 gant izili nevez:
* [[Denis Arnaud]], eus [[Naoned]], [[gwazour kenwerzh]] anezhañ.
# Kadoriad An Drouizig eo c'hoazh Denis e 2015.
* [[Michel Nedeleg]], eus [[Bro Vigoudenn]], paotr ar [[stlenneg]] anezhañ.

==== 2014 ====
E 2014 eo en em gavet tud a-youl vat nevez er gevredigezh:
* [[Gwenn Meynier]].
* [[Jérémy Ar Floc’h]].
* [[Pascal Trichet]].

=== Ur skipailh nevez (2016-2023) ===
==== 2016 ====
E 2016 ec'h en em gav un ezel:
* [[Pêr Wani Alan Morvan]].

=== Neuz o cheñch gant an amzer ===
==== Al logo ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|}
==== Ar vaskotenn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || [[Restr:Maskotenn An Drouizig 2023.png|thumb|Maskotenn An Drouizig o temata, bet adtreset gant Newenn Turbiau e 2023.]] || 2023 
|}
==== Al lec'hienn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|}

== Palioù ar gevredigezh ==
E berr gomzoù, pal pennañ An Drouizig a zo kinnig binvioù niverel evit aesaat deskiñ ar brezhoneg.

Reiñ an tu d'an dud a gomz brezhoneg da gomz ar yezh-mañ war ar pemdez e kement degouezh 'zo, pe 'vefe el labour pe er vuhez prevez ;

Diorren ostilhoù yezhel diazezet war teknologiezhioù ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ ([[TIC]]).

Krouiñ dafar pedagogel peusnevez evit ar yezhoù, e kement doare hag a c'hall bezañ efedus evel: an embann, an araokaat pedagogel, TIC, ha kement-all 'zo c'hoazh. ;

Kinnig stummadurioù d'ar micherioù yezhoniel, d'ar c'hehentiñ da doareoù kehentiñ 'zo, d'an doare da implijout an ostilhoù diorroet gant ar gevredigezh, hag all hag all. ;

== He labourioù diazez ==
War meur a raktres e labour an Drouizig abaoe 2003. E labour a vez rannet e peder lodenn:
# Diorren: difazierioù, ur [[Klavier C'HWERTY|c'hlavier]], un [[Displeger verboù brezhoneg |displeger]]... ;
# Skrivañ: [[geriaoueg]]i arbennikaet, [[kelennskrid]]où ;
# Treiñ: [[meziant]]où, lec'hiennoù, brudañ troidigezh ar re all... ;
# Kinnig: buhez ar gevredigezh.

== Diorren ==
==== Difazierioù ====
===== An Drouizig Difazier =====
Empetet ha sevenet e vez un difazier evit ar [[reizhskrivadur]] hag ar [[yezhadur]] evit ar brezhoneg « [[An Drouizig Difazier]] »&lt;ref&gt;http://blogs.msdn.com/b/correcteurorthographiqueoffice/archive/2007/09/18/un-correcteur-orthographique-et-grammatical-breton-pour-office-2007.aspx&lt;/ref&gt;.

Dalc'het eo e ratre, endouget eo bet evit meur a veziant&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117034008/https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/breton-spell-checking-dictiona/&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;http://extensions.libreoffice.org/extension-center/an-drouizig-breton-spellchecker&lt;/ref&gt; ha brudet eo gant ar gevredigezh.

===== Hunspell evit ar brezhoneg =====
Diorroet e vez ar stumm brezhonek eus an difazier [[Hunspell]]. 

Pal pennañ ar raktres-mañ a zo kinnig un difazier frank.

Bodañ hollad geriaouegoù ar brezhoneg, evit ober un difazier evit ar gumuniezh vrezhonek en he fezh a zo eil pal ar raktres.

==== Raktresoù all ====
Kinnig ha gwellaat skoroù evit ar yezhoù ha/pe ar meziantoù e [[brezhoneg]].

==== [[Klavier C'HWERTY]] ====
Ergrafañ ha gwerzhañ ur c'hlavier C'HWERTY kempennet evit ar [[brezhoneg]], an [[esperanteg]] hag ar yezhoù all gant arouezennoù diforc'hus peurliesañ (diviet eo ar c'henderc'had-mañ hiziv)...[[Image:Bretona-klavaro.jpg|thumb|right|500px|Ar c'hlavier breizhat, kenwerzhet e 2003 gant ar gevredigezh (Korvigelloù) An Drouizig]]

==== [[Displeger verboù brezhoneg]] ====
Abaoe ar bloavezh [[2018]] e labour ur rann eus skipailh An Drouizig war ur raktres displeger verboù evit ar verboù brezhonek.

Daou bal a zo d'ar raktres-mañ:
# bodañ holl verboù ar brezhoneg en ur zeskrivañ anezho er gwellañ ma c'heller.
# kinnig [[displegadur]]ioù e holl [[rannyezh]]où standardekaet ar brezhoneg.

== Skrivañ ==
==== Geriaouegoù ====
Skrivañ geriaouegoù evit lakaat [[brizhyezh]] ar stlenneg da vezañ komprenet. Gerva ar stlenneg zo bet savet da renabliñ ar gerioù graet gante e-pad an treiñ&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130202032504/http://www.difetis.com/fr/dictionnaire/30-gerva-ar-stlenneg.html&lt;/ref&gt;.

==== Kelennskridoù ====
Skrivañ kelennskridoù da gelenn penaos ober gant ar meziantoù.

Peurlipat hag endougen [[nodrez]]où [[gouezeleg|gouezelek]] ha keltiek betek mentrezh Unicode 16 eizhbit.

== Treiñ ==
==== Meziantoù ====
Treiñ e brezhoneg [[meziant]]où a vez azasaet ouzh ur yezh all, peurliesañ dre ul lañvaz digor.

Ar pep gwellañ eo treiñ meziantoù savet evit meur a [[reizhiad korvoiñ]] ([[Windows]], [[GNU/Linux]], [[MacOS X]]…), n'eo ket dre ret, avat.

Gant ar skiant-prenet bet tapet abaoe 2003 war dachenn an treiñ e vez kinniget meur a servij pemdeziek gant ar meziantoù troet gant an Drouizig evel:
* Servijoù enlinenn (merdeiñ, eskemm...) ;
* Un heuliad burevek (skrivañ, ...) ;
* Ostilhoù graferezh (tresañ...).

== Servijoù enlinenn ==
====== Merdeiñ ======
* '''[[Mozilla Firefox]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/firefox/fx/&lt;/ref&gt;: ur [[merdeer web]] digoust, diorroet ha dasparzhet gant [[Mozilla Foundation]].

====== Eskemm ======
* '''[[Mozilla Thunderbird]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/thunderbird/&lt;/ref&gt;: ur meziant [[postel|postelerezh]] digor ha digoust, savet gant [[Mozilla Foundation]].

== Heuliad burevek ==
===== Skrivañ =====
* '''[[LibreOffice]]'''&lt;ref&gt;http://www.libreoffice.org/download/?type=win-x86&lt;/ref&gt;: 

== Ostilhoù graferezh ==
====== Tresañ ======
* '''The [[GIMP|Gimp]]''': ur meziant keweriañ ar skeudennoù [[bitmap]].
* '''[[Inkscape]]''': ur meziant krouiñ pe gemmañ [[skeudennoù sturiadel]].

== [[C'hoari video|C'hoarioù video]] ==
Ouzhpenn evit meziantoù a vez troet gant An Drouizig c'hoarioù video a vez troet ivez.
En o zouez e vez kavet c'hoarioù bihan liesseurt ha c'hoarioù brasoc'h.

===== C'hoarioù video bihan =====
* '''[[Pacman]]''': 
* '''[[tetris]]''': 
* '''[[Kartoù|c'hoarioù kartoù]]''': 
* ...

===== C'hoarioù video brasoc'h =====
====== C'hoarioù video frank ======
* '''[[Super Tux Kart]]''': ur c'hoari kartoù o trevezañ [[Super Mario Kart]].
* '''[[SuperTux]]''': ur c'hoari a denn ouzh [[Super Mario Bros]].

====== C'hoarioù video kenwerzhel ======
* '''[[Steredenn (c'hoari)|Steredenn]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].
* '''[[Flipon (c'hoari)|Flipon]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].

== Dibaboù yezh ==
Troet e vez gant ur c'heriaoueg kempoell. Pa 'z eo ar geriaouegoù stabil e chomo an troidigezhioù efedus evit an arveriaded rak ne vo ket ret dezhe deskiñ-dizeskiñ gerioù disheñvel pa yay d'ur meziant d'egile. Ur vuhez niverel plijus hag efedus e brezhoneg ez eus tro da gaout dre ar meziantoù-mañ.

Pajennadoù da vrudañ he labourioù ha labourioù tud all a zalc'h an Drouizig gant ma chomint war he zachenn oberiantiz&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;/&gt;. En he dielloù ez eus teuliadoù pe gendivizoù diwar-benn troidigezh ar meziantoù evit ar brezhoneg pe, gant un doare ledanoc'h evit ar yezhoù bihanaet, eus rannvroioù, lakaet diaes o buhez rak n'int ket ken donezonet hag ar brezhoneg.

== Kinnig ==
Prezegennoù e galleg a ginnig an Drouizig ivez evit diskouez he labourioù, displegañ he dibaboù&lt;ref&gt;http://www.letelegramme.com/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/larochederrie/cavan/ti-ar-vro-conference-ce-soir-avec-an-drouizig-14-10-2011-1463993.php?xtmc=langue&amp;xtcr=3&lt;/ref&gt;…

== Traoù all kaset da benn ==
Deverket eo bet ar voneg pivelezh (LCID) 0x047e=1150 d'ar brezhoneg gant [[Microsoft]] e dibenn 2006&lt;ref&gt;http://msdn.microsoft.com/en-us/goglobal/bb964664&lt;/ref&gt;. Goulennet eo bet e 2002 gant an Drouizig, bountet warni gant [[Ofis ar Brezhoneg]] war-lerc'h. A-drugarez d'ar voneg-se ez eo deuet da vezañ posupl troidigezh meziantoù Microsoft e brezhoneg, da gentañ penn he [[reizhiad korvoiñ]] [[Windows]] hag he heuliad burevek Office.

Lakaet kefridiel eo bet ar brezhoneg e-barzh kenderc'hadoù ensavidigezh Mozilla&lt;ref&gt;https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=443368&lt;/ref&gt;, gant an Drouizig, skoazellet gant nebeut a dud. Gant an Drouizig eo ardoet an troidigezhioù.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org ar yezhoù br-FR (brezhoneg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=48948&lt;/ref&gt; ha la-VA (latin)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=64838&lt;/ref&gt;.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org teir yezh all eus Bro-C'hall (tahitianeg, shimaoreg, kibuchieg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=108600&lt;/ref&gt;.

Skrivet ez eus bet sturioù evit klavieroù arbennik evit yezhoù dre arouezennoù diforc'hus. Ur stur evit ur c'hlavier keverlec'h gant AZERTY zo bet savet evit an [[esperanteg]] da skouer. Sturioù all zo bet skrivet evit ar chimaoreg, ar peuleg pe an eweeg.

Un difazier reizhskrivadurel zo bet krouet evit al latin COL&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120724120001/http://drouizig.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=75&amp;Itemid=68&amp;lang=fr&lt;/ref&gt; gant an Drouizig. Skiantourion war ar [[Krennamzer|Grennamzer]] pe dud an Iliz a ra gantañ.

== Live yezh ha dibaboù gerioù ==
Anavezet eo an Drouizig en abeg d'he dibaboù gerioù. Lakaet eo bet e pleustr a-dost labourioù [[Guy Étienne]], savet gantañ ''Geriadur ar Stlenneg''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131031221110/http://preder.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1275%3Adictionnaire-de-linformatique&amp;catid=40%3Adictionnaires&amp;Itemid=65&amp;lang=fr&lt;/ref&gt;, embannet gant [[Preder]] e 1995. Hêrez war-eeun d'ar Skol [[SADED]], e kinnig [[Preder]] ul labour nevezc'heriañ e brezhoneg a zo troet davet amprestañ, adkelc'hiañ pe c'hoveliañ gerioù nevez diazezet war gwriziennoù brezhonek pe geltiek ([[brezhoneg]], [[henvrezhoneg]], [[krennvrezhoneg]], [[kembraeg]], [[galianeg]]...). Ganti e vez laosket a-gostez gant un doare emgefreek pe dost ar gerioù &quot;etrevroadel&quot; pe dapet diouzh ar [[galleg]].

Rebechet ez eus bet ouzh an Drouizig testennoù re &quot;zigomprenadus&quot;, troidigezhioù diaes evit ar re n'o deus ket desket. A-eneb d'ar rebechoù-se he deus respontet an Drouizig e oa bet tennet he geriaoueg diouzh labourioù anavezet, embannet, lavaret talvoudus gant arbennigourion, labourioù a roe d'an Drouizig un azez labour sirius hag aes da gorvoiñ.

== Notennoù ha daveoù == 
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kevredigezhioù Breizh]]</text>
      <sha1>mvajakrimj9ts9gg5ltb8nug222ojbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197115</id>
      <parentid>2197114</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iriep</username>
        <id>41295</id>
      </contributor>
      <comment>/* Al logo */</comment>
      <origin>2197115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14428" sha1="jvp2ljj6748bmos2dq0a6pqqaevi78l" xml:space="preserve">{{Infobox/Deroù}}
{{Infobox/Titl|An Drouizig|67b886ff|talbenn map}}
{{Infobox/Skeudenn|Logo drouizig 2023.png|Logo An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Skeudenn|Maskotenn An Drouizig 2023.png|Maskotenn An Drouizig e 2023}}
{{Infobox/Istitl|Titouroù|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Anv ofisiel|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Deiziad krouiñ|[[5 Even]] [[2003]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Krouerien|[[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Yezhoù|[[Brezhoneg]]}}
{{Infobox/Istitl|Gwir|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|furm wirel|[[Kevredigezh diskleriet hervez lezenn 1901]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Kêr)|[[Reuz]] (abaoe 2022)}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sez (Bro)|{{Breizh}}}}
{{Infobox/Istitl|Lec'hienn internet|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[An Drouizig]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Herberc'hier|[[Lws]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|[https://drouizig.org/br/ drouizig.org]}}
{{Infobox/Istitl|Skignañ|67b886ff}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Skignañ|[[Web]]}}
{{Infobox/Notennig|Infobox Bro}}
{{Infobox/Dibenn}}
'''An DROUIZIG'''&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;&gt;http://www.drouizig.org&lt;/ref&gt; zo ur gevredigezh krouet e [[Gwened]] ([[Mor-Bihan]]) e miz Ebrel 2003. Anvet e oa '''[[Korvigelloù An Drouizig]]''' e deroù ar gevredigezh.

Savet eo bet gant [[Philippe Basciano-Ar Gall]], [[Alan Monfort]] ha [[Gwenhael ar Menteg]], evit lakaat ar [[brezhoneg]] da vont war-raok.

Spisaet eo bet hec'h obererezhioù war dachenn an teknologiezhioù nevez nemetken ([[urzhiataerioù personel]], [[PDA]], [[hezougelloù]], [[porzhiadoù bilhedoù]]...)

== Istor ==
=== An deroù (2003-2009) ===
Krouet eo bet An Drouizig gant tri den entanet gant sevenadur [[Breizh]], Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg.

Ezel e oant holl anezhe eus K.S.G. ([[Kelc'h Sevenadurel Gwened]])&lt;ref&gt;http://www.languebretonne-ksg.org&lt;/ref&gt;, krouet gant [[Tugdual Kalvez]].

P'eo bet krouet ar gevredigezh e oa anvet [[Korvigelloù An Drouizig]]. Buan eo bet cheñchet anv ar gevredigezh, evit dont da vezañ [[An Drouizig]].

=== An izili kentañ ===
Alan Monfort en deus heuliet un aotreegezh war al [[Lizhiri arnevez]]. Dre e studioù eo deuet da vezañ [[yezhour]]. Plijet eo gant an [[nevezc'her]]ioù. Puilh eo e obererezh evel den a-youl vat er gevredigezh evel troer e-mesk traoù all. Kalz troidigezhioù zo bet graet gantañ, en o zouez [[bandennoù treset]] (''Gaston Lagaffe''...)&lt;ref&gt;http://hizivandeiz.free.fr&lt;/ref&gt;. Skrivet en deus al levr ''Gerioù evit komz brezhoneg bemdez''&lt;ref&gt;Monfort, Alan. Gerioù evit komz brezhoneg bemdez = Des mots pour parler le breton tous les jours. S.l.: Alan Monfort, 1998.
978-2-9512487-0-0&lt;/ref&gt;.

Gwenhael ar Menteg en deus heuliet ur vestroniezh war ar brezhoneg e [[Skol-Veur Roazhon]] II. Da c'houde eo bet kelenner war ar brezhoneg. Mab ar yezhour eus [[Brec'h (kumun)|Brec'h]] [[Tad Turiaw|Turiaw ar Menteg]]&lt;ref&gt;http://rezore.blogspirit.com/archive/2007/10/01/brezhoneg-ur-geriadur-nevez-un-nouveau-dictionnaire.html&lt;/ref&gt;

Philippe Basciano-Ar Gall a zo arbennigour war an teknologiezhioù niverel. Skoliad eo bet el [[lise Sant-Charlez]] e [[Sant-Brieg]]. Tremenet eo dre glasadoù klasoù prientiñ al [[lise Kerichen]] e [[Brest]]. Tapet en deus un diplom ijinour e [[Telecom Nancy]], e [[1996]].

=== Ar skipailh o vont war gresk (2009-2015) ===
==== 2009 ====
Kresket eo ar skipailh e 2009 gant izili nevez:
* [[Denis Arnaud]], eus [[Naoned]], [[gwazour kenwerzh]] anezhañ.
# Kadoriad An Drouizig eo c'hoazh Denis e 2015.
* [[Michel Nedeleg]], eus [[Bro Vigoudenn]], paotr ar [[stlenneg]] anezhañ.

==== 2014 ====
E 2014 eo en em gavet tud a-youl vat nevez er gevredigezh:
* [[Gwenn Meynier]].
* [[Jérémy Ar Floc’h]].
* [[Pascal Trichet]].

=== Ur skipailh nevez (2016-2023) ===
==== 2016 ====
E 2016 ec'h en em gav un ezel:
* [[Pêr Wani Alan Morvan]].

=== Neuz o cheñch gant an amzer ===
==== Al logo ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || [[Restr:Logo drouizig 2023.png|thumb|Logo An Drouizig bet adtreset gant Newenn Turbiau e 2023.]]|| 2023 
|}
==== Ar vaskotenn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad 
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig 
|-
| 3. || [[Restr:Maskotenn An Drouizig 2023.png|thumb|Maskotenn An Drouizig o temata, bet adtreset gant Newenn Turbiau e 2023.]] || 2023 
|}
==== Al lec'hienn ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Testenn an alc’hwez
|-
! Niver !! Tapadenn skramm !! Deiziad
|-
| 1. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 2. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|-
| 3. || Testenn er gellig || Testenn er gellig
|}

== Palioù ar gevredigezh ==
E berr gomzoù, pal pennañ An Drouizig a zo kinnig binvioù niverel evit aesaat deskiñ ar brezhoneg.

Reiñ an tu d'an dud a gomz brezhoneg da gomz ar yezh-mañ war ar pemdez e kement degouezh 'zo, pe 'vefe el labour pe er vuhez prevez ;

Diorren ostilhoù yezhel diazezet war teknologiezhioù ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ ([[TIC]]).

Krouiñ dafar pedagogel peusnevez evit ar yezhoù, e kement doare hag a c'hall bezañ efedus evel: an embann, an araokaat pedagogel, TIC, ha kement-all 'zo c'hoazh. ;

Kinnig stummadurioù d'ar micherioù yezhoniel, d'ar c'hehentiñ da doareoù kehentiñ 'zo, d'an doare da implijout an ostilhoù diorroet gant ar gevredigezh, hag all hag all. ;

== He labourioù diazez ==
War meur a raktres e labour an Drouizig abaoe 2003. E labour a vez rannet e peder lodenn:
# Diorren: difazierioù, ur [[Klavier C'HWERTY|c'hlavier]], un [[Displeger verboù brezhoneg |displeger]]... ;
# Skrivañ: [[geriaoueg]]i arbennikaet, [[kelennskrid]]où ;
# Treiñ: [[meziant]]où, lec'hiennoù, brudañ troidigezh ar re all... ;
# Kinnig: buhez ar gevredigezh.

== Diorren ==
==== Difazierioù ====
===== An Drouizig Difazier =====
Empetet ha sevenet e vez un difazier evit ar [[reizhskrivadur]] hag ar [[yezhadur]] evit ar brezhoneg « [[An Drouizig Difazier]] »&lt;ref&gt;http://blogs.msdn.com/b/correcteurorthographiqueoffice/archive/2007/09/18/un-correcteur-orthographique-et-grammatical-breton-pour-office-2007.aspx&lt;/ref&gt;.

Dalc'het eo e ratre, endouget eo bet evit meur a veziant&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117034008/https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/breton-spell-checking-dictiona/&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;http://extensions.libreoffice.org/extension-center/an-drouizig-breton-spellchecker&lt;/ref&gt; ha brudet eo gant ar gevredigezh.

===== Hunspell evit ar brezhoneg =====
Diorroet e vez ar stumm brezhonek eus an difazier [[Hunspell]]. 

Pal pennañ ar raktres-mañ a zo kinnig un difazier frank.

Bodañ hollad geriaouegoù ar brezhoneg, evit ober un difazier evit ar gumuniezh vrezhonek en he fezh a zo eil pal ar raktres.

==== Raktresoù all ====
Kinnig ha gwellaat skoroù evit ar yezhoù ha/pe ar meziantoù e [[brezhoneg]].

==== [[Klavier C'HWERTY]] ====
Ergrafañ ha gwerzhañ ur c'hlavier C'HWERTY kempennet evit ar [[brezhoneg]], an [[esperanteg]] hag ar yezhoù all gant arouezennoù diforc'hus peurliesañ (diviet eo ar c'henderc'had-mañ hiziv)...[[Image:Bretona-klavaro.jpg|thumb|right|500px|Ar c'hlavier breizhat, kenwerzhet e 2003 gant ar gevredigezh (Korvigelloù) An Drouizig]]

==== [[Displeger verboù brezhoneg]] ====
Abaoe ar bloavezh [[2018]] e labour ur rann eus skipailh An Drouizig war ur raktres displeger verboù evit ar verboù brezhonek.

Daou bal a zo d'ar raktres-mañ:
# bodañ holl verboù ar brezhoneg en ur zeskrivañ anezho er gwellañ ma c'heller.
# kinnig [[displegadur]]ioù e holl [[rannyezh]]où standardekaet ar brezhoneg.

== Skrivañ ==
==== Geriaouegoù ====
Skrivañ geriaouegoù evit lakaat [[brizhyezh]] ar stlenneg da vezañ komprenet. Gerva ar stlenneg zo bet savet da renabliñ ar gerioù graet gante e-pad an treiñ&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130202032504/http://www.difetis.com/fr/dictionnaire/30-gerva-ar-stlenneg.html&lt;/ref&gt;.

==== Kelennskridoù ====
Skrivañ kelennskridoù da gelenn penaos ober gant ar meziantoù.

Peurlipat hag endougen [[nodrez]]où [[gouezeleg|gouezelek]] ha keltiek betek mentrezh Unicode 16 eizhbit.

== Treiñ ==
==== Meziantoù ====
Treiñ e brezhoneg [[meziant]]où a vez azasaet ouzh ur yezh all, peurliesañ dre ul lañvaz digor.

Ar pep gwellañ eo treiñ meziantoù savet evit meur a [[reizhiad korvoiñ]] ([[Windows]], [[GNU/Linux]], [[MacOS X]]…), n'eo ket dre ret, avat.

Gant ar skiant-prenet bet tapet abaoe 2003 war dachenn an treiñ e vez kinniget meur a servij pemdeziek gant ar meziantoù troet gant an Drouizig evel:
* Servijoù enlinenn (merdeiñ, eskemm...) ;
* Un heuliad burevek (skrivañ, ...) ;
* Ostilhoù graferezh (tresañ...).

== Servijoù enlinenn ==
====== Merdeiñ ======
* '''[[Mozilla Firefox]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/firefox/fx/&lt;/ref&gt;: ur [[merdeer web]] digoust, diorroet ha dasparzhet gant [[Mozilla Foundation]].

====== Eskemm ======
* '''[[Mozilla Thunderbird]]'''&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/br/thunderbird/&lt;/ref&gt;: ur meziant [[postel|postelerezh]] digor ha digoust, savet gant [[Mozilla Foundation]].

== Heuliad burevek ==
===== Skrivañ =====
* '''[[LibreOffice]]'''&lt;ref&gt;http://www.libreoffice.org/download/?type=win-x86&lt;/ref&gt;: 

== Ostilhoù graferezh ==
====== Tresañ ======
* '''The [[GIMP|Gimp]]''': ur meziant keweriañ ar skeudennoù [[bitmap]].
* '''[[Inkscape]]''': ur meziant krouiñ pe gemmañ [[skeudennoù sturiadel]].

== [[C'hoari video|C'hoarioù video]] ==
Ouzhpenn evit meziantoù a vez troet gant An Drouizig c'hoarioù video a vez troet ivez.
En o zouez e vez kavet c'hoarioù bihan liesseurt ha c'hoarioù brasoc'h.

===== C'hoarioù video bihan =====
* '''[[Pacman]]''': 
* '''[[tetris]]''': 
* '''[[Kartoù|c'hoarioù kartoù]]''': 
* ...

===== C'hoarioù video brasoc'h =====
====== C'hoarioù video frank ======
* '''[[Super Tux Kart]]''': ur c'hoari kartoù o trevezañ [[Super Mario Kart]].
* '''[[SuperTux]]''': ur c'hoari a denn ouzh [[Super Mario Bros]].

====== C'hoarioù video kenwerzhel ======
* '''[[Steredenn (c'hoari)|Steredenn]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].
* '''[[Flipon (c'hoari)|Flipon]]''': ur c'hoari kenwerzhel bet krouet gant ar studio [[Pixelnest Studio|Pixelnest]].

== Dibaboù yezh ==
Troet e vez gant ur c'heriaoueg kempoell. Pa 'z eo ar geriaouegoù stabil e chomo an troidigezhioù efedus evit an arveriaded rak ne vo ket ret dezhe deskiñ-dizeskiñ gerioù disheñvel pa yay d'ur meziant d'egile. Ur vuhez niverel plijus hag efedus e brezhoneg ez eus tro da gaout dre ar meziantoù-mañ.

Pajennadoù da vrudañ he labourioù ha labourioù tud all a zalc'h an Drouizig gant ma chomint war he zachenn oberiantiz&lt;ref name=&quot;drouizig.org&quot;/&gt;. En he dielloù ez eus teuliadoù pe gendivizoù diwar-benn troidigezh ar meziantoù evit ar brezhoneg pe, gant un doare ledanoc'h evit ar yezhoù bihanaet, eus rannvroioù, lakaet diaes o buhez rak n'int ket ken donezonet hag ar brezhoneg.

== Kinnig ==
Prezegennoù e galleg a ginnig an Drouizig ivez evit diskouez he labourioù, displegañ he dibaboù&lt;ref&gt;http://www.letelegramme.com/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/larochederrie/cavan/ti-ar-vro-conference-ce-soir-avec-an-drouizig-14-10-2011-1463993.php?xtmc=langue&amp;xtcr=3&lt;/ref&gt;…

== Traoù all kaset da benn ==
Deverket eo bet ar voneg pivelezh (LCID) 0x047e=1150 d'ar brezhoneg gant [[Microsoft]] e dibenn 2006&lt;ref&gt;http://msdn.microsoft.com/en-us/goglobal/bb964664&lt;/ref&gt;. Goulennet eo bet e 2002 gant an Drouizig, bountet warni gant [[Ofis ar Brezhoneg]] war-lerc'h. A-drugarez d'ar voneg-se ez eo deuet da vezañ posupl troidigezh meziantoù Microsoft e brezhoneg, da gentañ penn he [[reizhiad korvoiñ]] [[Windows]] hag he heuliad burevek Office.

Lakaet kefridiel eo bet ar brezhoneg e-barzh kenderc'hadoù ensavidigezh Mozilla&lt;ref&gt;https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=443368&lt;/ref&gt;, gant an Drouizig, skoazellet gant nebeut a dud. Gant an Drouizig eo ardoet an troidigezhioù.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org ar yezhoù br-FR (brezhoneg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=48948&lt;/ref&gt; ha la-VA (latin)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=64838&lt;/ref&gt;.

Kemeret eo bet e kont gant OpenOffice.org teir yezh all eus Bro-C'hall (tahitianeg, shimaoreg, kibuchieg)&lt;ref&gt;https://issues.apache.org/ooo/show_bug.cgi?id=108600&lt;/ref&gt;.

Skrivet ez eus bet sturioù evit klavieroù arbennik evit yezhoù dre arouezennoù diforc'hus. Ur stur evit ur c'hlavier keverlec'h gant AZERTY zo bet savet evit an [[esperanteg]] da skouer. Sturioù all zo bet skrivet evit ar chimaoreg, ar peuleg pe an eweeg.

Un difazier reizhskrivadurel zo bet krouet evit al latin COL&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120724120001/http://drouizig.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=75&amp;Itemid=68&amp;lang=fr&lt;/ref&gt; gant an Drouizig. Skiantourion war ar [[Krennamzer|Grennamzer]] pe dud an Iliz a ra gantañ.

== Live yezh ha dibaboù gerioù ==
Anavezet eo an Drouizig en abeg d'he dibaboù gerioù. Lakaet eo bet e pleustr a-dost labourioù [[Guy Étienne]], savet gantañ ''Geriadur ar Stlenneg''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131031221110/http://preder.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1275%3Adictionnaire-de-linformatique&amp;catid=40%3Adictionnaires&amp;Itemid=65&amp;lang=fr&lt;/ref&gt;, embannet gant [[Preder]] e 1995. Hêrez war-eeun d'ar Skol [[SADED]], e kinnig [[Preder]] ul labour nevezc'heriañ e brezhoneg a zo troet davet amprestañ, adkelc'hiañ pe c'hoveliañ gerioù nevez diazezet war gwriziennoù brezhonek pe geltiek ([[brezhoneg]], [[henvrezhoneg]], [[krennvrezhoneg]], [[kembraeg]], [[galianeg]]...). Ganti e vez laosket a-gostez gant un doare emgefreek pe dost ar gerioù &quot;etrevroadel&quot; pe dapet diouzh ar [[galleg]].

Rebechet ez eus bet ouzh an Drouizig testennoù re &quot;zigomprenadus&quot;, troidigezhioù diaes evit ar re n'o deus ket desket. A-eneb d'ar rebechoù-se he deus respontet an Drouizig e oa bet tennet he geriaoueg diouzh labourioù anavezet, embannet, lavaret talvoudus gant arbennigourion, labourioù a roe d'an Drouizig un azez labour sirius hag aes da gorvoiñ.

== Notennoù ha daveoù == 
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kevredigezhioù Breizh]]</text>
      <sha1>jvp2ljj6748bmos2dq0a6pqqaevi78l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Homs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102268</id>
    <revision>
      <id>2197088</id>
      <parentid>1999889</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="k7ol3xlabvfb2x2wqaou73cxzpwd5t2" xml:space="preserve">[[Restr:Homs Collage.jpg|thumbnail|Skeudennoù eus Homs]]
[[Restr:Homs District Map.PNG|thumbnail|Kêr Homs e-barzh [[distrig Homs]] (e ruz) (hemañ diwezhañ e [[gouarnelezh Homs]] - e gwer sklaer -).]]
'''Homs''' (en [[arabeg]] : ḥimṣ, حمص ; graet e veze ''Emesa'' anezhi e-pad an [[Henamzer]] ([[latin]] : Emesa ; [[henc'hresianeg]] : Έμεσα)) zo ur gêr a [[Siria]] (e-mesk ar re bobletañ), unan a bouezusañ kreizennoù greantel hag armerzhel ar vro. Lec'hiet eo Homs e kreiz Siria, nepell diouzh [[Liban]]. Bout ec'h eus etre 900 000 hag 1 000 000 a annezidi enni. Unan a lec'hioù kreiz an emsavadeg a-enep da renad [[Bashar al-Assad]] eo ivez adalek [[2011]].

== Douaroniezh  ==
136 Km e biz Damas. 25000 annezer e 1863.

== Anv ==

* Emesa
* Homs, Hems

== Ardamezioù ==

== Istor ==

* Ibrahim-Pacha e oa trec'h war an Durked e bloaz 1832.
* Aloubet eo Homs gant ar Saozhon e 1840&lt;ref&gt;M.N. Bouillet : ''Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie''. Librairie L. Hachette et Cie. Paris 1863&lt;/ref&gt;.

== Arkeologouriezh ==
[[Restr:Mosaic of Leopard Chasing a Gazelle, Roman, Homs, Syria, 450-462 AD, polychrome marble tesserae - Chazen Museum of Art - DSC01919.JPG|thumb]]

== Tud ganet eno ==

* [[Julia Domna]], merc'h ar beleg-meur Baal eus Emesia

== Tud marvet eno ==

* bloaz 217 ː [[Julia Domna]], impalaerez roman, eil gwreg an impalaer [[Septimius Severus]], mamm [[Caracalla]] ha Geta&lt;ref&gt;A.L.F Rivet &amp; Colin Smith : ''The Place-names of Roman Britain''. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982.&lt;/ref&gt;

== Daveoù ==

[[Rummad:Kêrioù Siria]]</text>
      <sha1>k7ol3xlabvfb2x2wqaou73cxzpwd5t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mendeleviom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102691</id>
    <revision>
      <id>2196994</id>
      <parentid>2095924</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T11:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2196994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8479" sha1="e1fl2y6sf13gwgnauxbk29d1bgsn0s9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:auto; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot;| &lt;div style=&quot;background-image:linear-gradient(to right, #f9c, #fff);&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot;
|-
|[[Restr:Radiation warning symbol.svg|32px]]
! style=&quot;text-align:center; font-size:2em; padding-top:10px;&quot;|Mendeleviom
|[[Restr:Vector molecule.svg|32px|right]]
|}&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Fermiom]] – '''Mendeleviom''' – [[Nobeliom]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|
{|
|-
| &lt;br&gt;[[Tuliom|Tm]]&lt;br&gt;'''Md'''
| colspan=&quot;2&quot;| [[Restr:Md-TableImage.svg|250px|Taolenn beriodek, Mendeleviom]]
&lt;div style=&quot;text-align: right&quot;&gt;&lt;mark&gt;[[Taolenn beriodek an elfennoù|Taolenn beriodek]]&lt;/mark&gt;&lt;/div&gt;
|}
|- bgcolor=&quot;#f9c&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Perzhioù hollek
|-
|'''[[Niver atomek]]''' || 101
|-
|'''[[Rummad kimiek]]''' || [[Aktinid]]où
|-
|'''[[Strollad eus an daolenn beriodek|Strollad]]''' || Aktinidoù
|-
|'''[[Trovezh (taolenn drovezhiek)|Trovezh]]''' || 7
|-
|'''[[Bloc'h (taolenn drovezhiek)|Bloc'h]]''' || f
|-
|'''[[Tolz atomek]]''' || [258] 
|- bgcolor=&quot;#f9c&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Aozadur elektronek
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Aozadur elektronek an atomoù'''&lt;br&gt;[Rn] 5f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Dasparzh an elektronoù : '''2, 8, 18, 32, 31, 8, 2'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:Electron shell 101 Mendelevium - no label.svg|center|150px]]
|- bgcolor=&quot;#f9c&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Perzhioù atomek
|- valign=&quot;top&quot;
|'''[[Niver oksidadur]]''' || +2, '''+3'''
|-
|'''[[Tredanleiegezh]]''' || 1,30 &lt;small&gt;''(Skeul Linus Pauling)''&lt;/small&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|'''[[Gremmoù ionadur]]'''|| '''1 :''' 635 kJ/mol&lt;br&gt;'''2 :''' 1 200 kJ/mol&lt;br&gt;'''3 :''' 2 340 kJ/mol
|-
|'''[[Skin atomek]]''' || 246 pm
|-
|'''[[Skin kenamsav]]''' || 173 pm
|-
|'''[[Skin Van der Vaals]]''' || (stlenn ebet)
|- bgcolor=&quot;#f9c&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Perzhioù fizikel
|-
|'''[[Arvez]]''' || Kaled 
|-
|'''[[Douester]] (≈20&amp;nbsp;°C)''' || (stlenn ebet) g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
|'''[[Teuzverk]]''' || 1 827&amp;nbsp;°C
|-
|'''[[Bervverk]]''' || (stlenn ebet)°C
|-
|'''[[Tredanharzusted]]''' || (stlenn ebet) nΩ•m (e 20&amp;nbsp;°C)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 
----
[[Restr:Info icon 001.svg|24px|link=[[Skoazell:Elfennoù kimiek]]]]
|}
Un [[elfenn gimiek]] [[treuzuraniad|treuzuraniat]] [[skinoberiegezh|skinoberiek]] eo ar '''mendeleviom''' ; '''Md''' eo e [[arouez kimiek]], '''101''' e [[niver atomek]] ha '''258,098''' e [[mas atomek|dolz atomek]].&lt;br&gt;
An trizekvet [[aktinid]] eo e [[taolenn beriodek an elfennoù|taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek]].

== Istor ==
E [[1955]] e voe kevanaozet 17 [[atom]] eus [[izotop]] 256 an elfenn 101 gant skipailh Stanley G. Thompson, ennañ Gregory R. Choppin, Albert Ghiorso, Bernard G. Harvey ha Glenn T. Seaborg e [[Berkeley, Kalifornia]], dre skinata [[einsteiniom]]-253 gant [[rannig a|rannoùigoù a]] en ur [[kiklotron|c'hiklotron]] 1,50 [[metr|m]] e dreuzkiz. War-dro 78 [[eilenn|munutenn]] e oa [[hanter-vuhez]] an elfenn.&lt;br&gt;
E koun [[Dmitriy Mendeleyev]] e voe roet an anv ''mendelevium'' d'an elfenn 101&lt;ref&gt;A. Ghiorso &amp; B. G. Harvey &amp; G. R. Choppin &amp; S. G. Thompson &amp; G. T. Seaborg, ''New Element Mendelevium, Atomic Number 101'', Physical Review 98, 1518-1519 (1955) [https://web.archive.org/web/20120131042157/http://prola.aps.org/abstract/PR/v98/i5/p1518_1 ''Physical Review Online Archive (PROLA)''] {{en}} Liamm (skin)oberiant 18 MEU 13&lt;/ref&gt;.

== Perzhioù ==
Dianav int, peogwir n'eus bet kenderc'het nemet louc'hoù eus an elfenn.
=== Izotopoù ===
C'hwezek izotop eus ar mendeleviom zo anavezet, eus &lt;sup&gt;245&lt;/sup&gt;Md betek &lt;sup&gt;260&lt;/sup&gt;Md.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Izotopoù stabilañ ar mendeleviom
|-
 ! scope=&quot;col&quot; | Izotop
 ! scope=&quot;col&quot; | % en natur
 ! scope=&quot;col&quot; | Hanter-vuhez
 ! scope=&quot;col&quot; | Digevanidigezh
|- align=&quot;center&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |
'''&lt;sup&gt;257&lt;/sup&gt;Md'''
| rowspan=&quot;2&quot; |
kevanaozet
| rowspan=&quot;2&quot; |
5,52 eurvezh
| [[degerc'had elektronoù|ε]] → &lt;sup&gt;257&lt;/sup&gt;[[Fermiom|Fm]]
|- align=&quot;center&quot;
| [[rannig α|α]] → &lt;sup&gt;253&lt;/sup&gt;[[Einsteiniom|Es]]
|-
|- align=&quot;center&quot;
| '''&lt;sup&gt;258&lt;/sup&gt;Md''' || kevanaozet || 51,5 devezh || ε → &lt;sup&gt;258&lt;/sup&gt;Fm
|- align=&quot;center&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |
'''&lt;sup&gt;260&lt;/sup&gt;Md'''
| rowspan=&quot;3&quot; |
kevanaozet
| rowspan=&quot;3&quot; |
31,8 devezh
| α → &lt;sup&gt;256&lt;/sup&gt;Es
|- align=&quot;center&quot;
| ε → &lt;sup&gt;260&lt;/sup&gt;Fm
|- align=&quot;center&quot;
| [[rannig β|β]]&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; → &lt;sup&gt;260&lt;/sup&gt;[[Nobeliom|No]]
|}

== Arver ==
Hini ebet.

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
== Daveennoù ==
* AN NOALLEG Yann-Baol, ''Geriadur ar Gimiezh'', Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 [http://preder.net/index.php?lang=bz Preder]
* AN NOALLEG Yann-Baol, ''Geriadur ar Fizik'', Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
* CONSIDINE Glenn D., ''Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry'', Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 {{en}}
* DEPOVERE Paul, ''La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers'', De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 {{fr}}
* EMSLEY John, ''Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements'', Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 {{en}}
* ''Geriadur brezhoneg'' An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, ''Geriadur ar Stlenneg'', Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
* GREENWOOD Norman N., ''Chemistry of the Elements'', Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 {{en}}
* LIDE David R., ''CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition'', CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 {{en}}
* ''McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry'', McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 {{en}}
* STWERTKA Albert, ''A Guide to the Elements'', Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 {{en}}
* ''The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals'', Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 {{en}}

== Liammoù diavaez ==
* [http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content ''American Chemical Society''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 25 DU 12&lt;/small&gt;
* [http://www.rsc.org/periodic-table/ ''Royal Society of Chemistry''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 03 KZU 2012&lt;/small&gt;
* [http://periodic.lanl.gov/ ''Los Alamos National Laboratory''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 14 C'HWE 2013&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ ''Webelements''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 2012&lt;/small&gt;
* [http://www.iupac.org/publications/pac/ ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20110721051025/http://www.nndc.bnl.gov/chart/ ''National Nuclear Data Center (NNDC)''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013&lt;/small&gt;
* ''Annales de chimie et de physique'', [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb343780820/date.r=.langFR Gallica / ''Bibliothèque nationale de FranPr''] {{fr}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* ''Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)'' [http://www.iupac.org/publications/pac/81/11/2131/ ''Pure an Applied Chemistry''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* ''Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements'' [http://physics.nist.gov/cgi-bin/Compositions/stand_alone.pl?ele=&amp;ascii=html&amp;isotype=some ''National Institute of Standards and Technology''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 18 HER 12&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20110525023159/http://www.brgm.fr/index.jsp ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''] {{fr}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* HOLDEN Norman, ''History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers'', New York, 2001 [http://www.nndc.bnl.gov/content/elements.html ''Brookhaven National Laboratory''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 26 HER 12&lt;/small&gt;
* [https://www.jlab.org/ ''Jefferson Lab''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 22 KZU 2012&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20121031181703/http://www.jinr.ru/default.asp?language=eng ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''] {{en}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 25 DU 2012&lt;/small&gt;
* [http://www.elementschimiques.fr/?fr/proprietes/chimiques/rayon-de-van-der-waals ''Les propriétés chimiques''] {{fr}} &lt;small&gt;Liamm oberiant 07 GEN 13&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
{{ElfennoùKimiek}}

[[Rummad:Elfennoù kimiek]]</text>
      <sha1>e1fl2y6sf13gwgnauxbk29d1bgsn0s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann an Tregont</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107457</id>
    <revision>
      <id>2197023</id>
      <parentid>2156879</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10252" sha1="cp2d69duizin9l6gvzm8mrh2ur6ucwi" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|Emgann an Tregont&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;|002499|talbenn soudard|fff}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Restr:Compilation des chroniques et histoires de Bretagne - Le Combat des Trente.jpg|260px]]&lt;br&gt;''Chroniques et histoire de Bretagne''&lt;br&gt;Pierre Le Baud, ''c.'' [[1481]]&lt;hr&gt;
|-
| '''Deiziad''' || [[26 a viz Meurzh]] [[1351]]
|-
| '''Lec'h''' || [[Gilieg]]&lt;br&gt;{{Breizh}}
|-
| '''Trec'h''' || [[Charlez Bleaz]]
|- bgcolor=&quot;#002499&quot;
! colspan=&quot;2&quot;  style=&quot;text-align:center; color:#fff;&quot; | Bellerien
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Restr:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|20px]] [[Charlez Bleaz]] || [[Restr:Royal Arms of England (1340-1367).svg|20px]] [[Bro-Saoz]]&lt;br&gt;[[Restr:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|20px]] [[Yann Moñforzh]]&lt;br&gt;[[Restr:Armoiries Saint-Empire monocéphale.svg|20px]] [[Impalaeriezh santel roman german|Impalaeriezh santel]]
|- bgcolor=&quot;#002499&quot;
! colspan=&quot;2&quot;  style=&quot;text-align:center; color:#fff;&quot; | Penngadourien
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Restr:Blason Jehan de Beaumanoir.svg|20px]] [[Jean IV de Beaumanoir|Beaumanoir]] || [[Robert Bemborough]] '''†'''
|- bgcolor=&quot;#002499&quot;
! colspan=&quot;2&quot;  style=&quot;text-align:center; color:#fff;&quot; | Stourmerien
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |32 marc'heg pe floc'h diouzh pep tu
|- bgcolor=&quot;#002499&quot;
! colspan=&quot;2&quot;  style=&quot;text-align:center; color:#fff;&quot; | Kolloù
|-
| align=&quot;center&quot; | 6 marv || align=&quot;center&quot; | 9 marv
|-
|}
'''Emgann an Tregont''' a c'hoarvezas e-kerzh [[Brezel hêrezh dugelezh Breizh]] d'ar [[26 a viz Meurzh]] [[1351]], e [[Gilieg]], etre [[Josilin]] ha [[Ploermael]].&lt;br&gt;
Tregont den eus kostezenn [[Charlez Bleaz]] a stourmas ouzh tregont den eus kostezenn [[Yann Moñforzh (1294-1345)|Yann Moñforzh]]. Ar stourmerien en em gannas e-kichen &quot;dervenn Lanneg an Hanter-Hent&quot;.&lt;br&gt;
Gant kostezenn Bleaz ez eas an trec'h, met pouez ebet n'en devoe e kerzh ar brezel.

E penn kostezenn Bleaz e oa [[Jean IV de Beaumanoir]] ([[1310]]-[[1366]] pe [[1367]]), [[Marichaled Breizh|Marichal Breizh]], hag a lavaras en devoa sec'hed. Un emganner en e gichen a eilgerias : « Ev da wad, ha distanañ a ray da sec'hed »&lt;ref&gt;''Histoire de Bretagne'', [[Arthur de La Borderie]], levrenn 3. Troet e brezhoneg gant [[Roparz Hemon]] evel-henn : ''&quot;Ev da wad, Belmaner, ha sec'hed ne'z po mui&quot;'' (Al Liamm niv. 184, p. 394)&lt;/ref&gt;.

== Ar stourmerien ==
{| style=&quot;width:65%; font-size:90%;&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;span style=&quot;font-size:2em;&quot;&gt;Tu Bleaz&lt;/span&gt;&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Bretons.gif|80px]]&lt;br&gt;''En argant e groaz en sabel''&lt;hr&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Restr:De Beaumanoir.gif|50px]]&lt;ref&gt;Hervez renkadur Pol de Courcy.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Jean de Beaumanoir
|-
!1&lt;br&gt;[[Restr:Tinténiac.gif|50px]]&lt;br&gt;Jean&lt;br&gt;de Tinténiac
!2&lt;br&gt;[[Restr:Rochefort du Henleix.gif|50px]]&lt;br&gt;Guy&lt;br&gt;de Rochefort
!3&lt;br&gt;[[Restr:Charuel.gif|50px]]&lt;br&gt;Even&lt;br&gt;Charuel
!4&lt;br&gt;[[Restr:De la Marche.gif|50px]]&lt;br&gt;Guillaume&lt;br&gt;de la Marche
!5&lt;br&gt;[[Restr:Raguenel.jpg|50px]]&lt;br&gt;Robin&lt;br&gt;Raguenel
|-
!6&lt;br&gt;[[Restr:De Saint-Hugeon.gif|50px]]&lt;br&gt;Huon&lt;br&gt;de Saint-Hugeon
!7&lt;br&gt;[[Restr:Bodegat.gif|50px]]&lt;br&gt;Caro&lt;br&gt;de Bodegat
!8&lt;br&gt;[[Restr:Coatgourhant.gif|50px]]&lt;br&gt;Geoffroy&lt;br&gt;du Bois&lt;ref&gt;Coatgourhant.&lt;/ref&gt;
!9&lt;br&gt;[[Restr:Arel-d.jpg|50px]]&lt;br&gt;Olivier&lt;br&gt;Arrel
!10&lt;br&gt;[[Restr:Rouxelot.gif|50px]]&lt;br&gt;Jean&lt;br&gt;Rouxelot&lt;ref&gt;Rousselot, Rousselet ivez.&lt;/ref&gt;
|-
!11&lt;br&gt;[[Restr:Montauban.gif|50px]]&lt;br&gt;Guillaume&lt;br&gt;de Montauban
!12&lt;br&gt;[[Restr:Alain de Tinténiac.gif|50px]]&lt;br&gt;Alain&lt;br&gt;de Tinténiac
!13&lt;br&gt;[[Restr:Pestivien.gif|50px]]&lt;br&gt;Tristan&lt;br&gt;de Pestivien
!14&lt;br&gt;[[Restr:Keranrais-d.jpg|50px]]&lt;br&gt;Alain&lt;br&gt;de Keranrais
!15&lt;br&gt;[[Restr:Keranrais-d.jpg|50px]]&lt;br&gt;Olivier&lt;br&gt;de Keranrais
|-
!16&lt;br&gt;[[Restr:Fontenay.gif|50px]]&lt;br&gt;Olivier&lt;br&gt;de Fontenay
!17&lt;br&gt;[[Restr:Goyon.gif|50px]]&lt;br&gt;Louis&lt;br&gt;Goyon&lt;ref&gt;Gouéon.&lt;/ref&gt;
!18&lt;br&gt;[[Restr:Catus.gif|50px]]&lt;br&gt;Hugues&lt;br&gt;Catus
!19&lt;br&gt;[[Restr:De la Roche.gif|50px]]&lt;br&gt;Geoffroy&lt;br&gt;de la Roche&lt;ref&gt;Marc'heget gant Beaumanoir e-kerzh an emgann.&lt;/ref&gt;
!20&lt;br&gt;[[Restr:Poulart de Kergolleau.gif|50px]]&lt;br&gt;Geoffroy&lt;br&gt;Poulart
|-
!21&lt;br&gt;[[Restr:Tréziguidy.gif|50px]]&lt;br&gt;Maurice&lt;br&gt;de Trésiguidy
!22&lt;br&gt;[[Restr:Pontblanc.gif|50px]]&lt;br&gt;Guyon&lt;br&gt;du Pontblanc
!23&lt;br&gt;[[Restr:Du Parc de Coëtsquiriou.gif|50px]]&lt;br&gt;Maurice&lt;br&gt;du Parc
!24&lt;br&gt;[[Restr:Beaucorps.gif|50px]]&lt;br&gt;Geoffroy&lt;br&gt;de Beaucors
!25&lt;br&gt;[[Restr:Lanloup.gif|50px]]&lt;br&gt;Geslin&lt;br&gt;de Lanloup
|-
!26&lt;br&gt;[[Restr:Mellon.gif|50px]]&lt;br&gt;Geoffroy&lt;br&gt;Mellon
!27&lt;br&gt;[[Restr:Sérent.gif|50px]]&lt;br&gt;Guillaume&lt;br&gt;de Sérent
!28&lt;br&gt;[[Restr:La Lande de la Grézillonnaye.gif|50px]]&lt;br&gt;Guillaume&lt;br&gt;de la Lande
!29&lt;br&gt;[[Restr:Monteville.gif|50px]]&lt;br&gt;Olivier&lt;br&gt;de Monteville
!30&lt;br&gt;[[Restr:Richard de Kerjean.gif|50px]]&lt;br&gt;Simon&lt;br&gt;Richard
|}
{| style=&quot;width:65%; font-size:90%;&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|colspan=&quot;6&quot;|&lt;span style=&quot;font-size:2em;&quot;&gt;Tu Moñforzh&lt;/span&gt;&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|80px]]&lt;br&gt;''En argant e groaz en gul''&lt;ref&gt;En enep d'ar Vretoned, ne ouzer ket mat diwar-benn ardamezioù re tu Montforzh. Evel ma lavar Paul Potier de Courcy, meur a hini en o zouez a oa gopridi [[Bro-Saoz|saoz]] pe [[flandrez]]at, harperien kostez Montfort ; ne oant na marc'heien, na flec'h, nag aotrounez. Dre-se e vo lakaet ar groaz ru dirak o anv.&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Robert Bemborough&lt;ref&gt;Lesanvet ''Bembro'', kabiten Ploermael. Lazhet e voe e-kreiz an emgann gant Alain de Keranrais ha Geoffroy du Bois. Ur gêr e [[Northumberland]] eo Bamborough.&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
!1&lt;br&gt;[[Restr:Arms of the Knollys family of London.png|55px]]&lt;br&gt;Robert&lt;br&gt;Knolles&lt;ref&gt;Bet ganet war-dro [[1347]] e [[kontelezh Chester]]. Livioù dianav ; siell [[1363]].&lt;/ref&gt;
!2&lt;br&gt;[[Restr:Caverley.gif|50px]]&lt;br&gt;Hugues&lt;br&gt;de Caverley&lt;ref&gt;Lesanvet ''Le Hardy Jouvence''. Genidik eus kontelezh Cheshire. Aet da Anaon e [[1393]].Livioù dianav ; siell 1363.&lt;/ref&gt;
!3&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Croquart&lt;ref&gt;Goprad [[alaman]], a dapas ar renadur goude marv Robert Bemborough.&lt;/ref&gt;
!4&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Jehan&lt;br&gt;Plésanton
!5&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Ridèle&lt;ref&gt;Lesanvet ''Ridart'' pe ''Raoul'', ''Ar Paotr Start'', ''Ar C'hadour''.&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
!6&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Hellecoq'''&lt;ref&gt;Lesanvet ''Hugo''.&lt;/ref&gt;
!7&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Repefort'''&lt;ref&gt;Lesanvet ''Ar Serzh''.&lt;/ref&gt;
!8&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Jeannequin&lt;br&gt;Toigne&lt;ref&gt;Lesanvet ''Taillard''.&lt;/ref&gt;
!90&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Richard&lt;br&gt;de la Lande&lt;ref&gt;Lesanvet ''Ar Fier''.&lt;/ref&gt;
!10&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Thomelin&lt;br&gt;Henefor
|- valign=&quot;top&quot;
!11&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Hucheton&lt;br&gt;Clamaban
!12&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Jeannequin&lt;br&gt;Bétonchamp&lt;ref&gt;Lesanvet ''Guenehoup''.&lt;/ref&gt;
!13&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Hennequin&lt;br&gt;Hérouart
!14&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Gaule&lt;ref&gt;Pe : '''Gaultier''' ; lesanvet ''An Alaman''.&lt;/ref&gt;
!15&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Hybinet&lt;ref&gt;Pe : '''Hulbitée''' ; lesanvet ''le Villart'' (&quot;Ar Bilen&quot;)'' ; ur soudard a renk izel, mes bras ha kalet.&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
!16&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Hennequin&lt;ref&gt;Lesanvet ''Ar Marichal''.&lt;/ref&gt;
!17&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Thomelin&lt;br&gt;Hualton
!18&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Robinet&lt;ref&gt;Lesanvet ''Mauleoard''.&lt;/ref&gt;
!19&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Hélichon&lt;ref&gt;Lesanvet ''Le Musart''.&lt;/ref&gt;
!20&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Hervé&lt;br&gt;de Lexualen
|- valign=&quot;top&quot;
!21&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Guillaume&lt;br&gt;Isannay&lt;ref&gt;Lesanvet ''An Hardizh''&lt;/ref&gt;
!22&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Jean&lt;br&gt;de Vuin&lt;ref&gt;Lesanvet ''Vallentin'' gant d'Argentré, a oa ur floc'h eus [[Kembre]].&lt;/ref&gt;
!23&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Jean&lt;br&gt;Troussel&lt;ref&gt;Eus familh Guillaume Troussel, marc'heger saoz.&lt;/ref&gt;
!24&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Robin&lt;br&gt;Adès
!25&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;James&lt;br&gt;Andelée&lt;ref&gt;Lesanvet ''Le Couard'' (&quot;An Digalon&quot;).&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
!26&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Thomas&lt;br&gt;Ageworth&lt;ref&gt;Lesanvet ''Dagorne'' ; Ur gêr eus [[Gloucestershire]] eo Edgeworth.&lt;/ref&gt;
!27&lt;br&gt;[[Restr:Comenan.gif|50px]]&lt;br&gt;Perrot&lt;br&gt;de Comenan&lt;ref&gt;Aotrou Bovel, e parrez [[Seren]], eskopti [[Gwened]].&lt;/ref&gt;
!28&lt;br&gt;[[Restr:Combat des Trente. Croix des Anglais.gif|50px]]&lt;br&gt;Guillemin'''&lt;ref&gt;Pe : ''Guillou le Gaillard'', aotrou e [[Peuñvrid]] hag [[Hilion]].&lt;/ref&gt;
!39&lt;br&gt;[[Restr:D'Apremont.gif|50px]]&lt;br&gt;Raoulet&lt;br&gt;d’Aspremont&lt;ref&gt;Aotrou [[Ranneg]] war a seblant.&lt;/ref&gt;
!30&lt;br&gt;[[Restr:Ardaine-d.jpg|50px]]&lt;br&gt;Ardaine&lt;br&gt;&lt;ref&gt;Aotrou [[Sant-Jord-Restembaod]], feal da varoned [[Felger]].&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
|colspan=&quot;5&quot; style=&quot;padding-top:15px;&quot;|
[[Restr:Le Combat des Trente (1857).jpg|thumb|upright=2.2|center|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''Emgann an Tregont'''&lt;hr&gt;[[Octave Penguilly l'Haridon]] ([[1857]]) — Mirdi an Arzoù-kaer, [[Kemper]]&lt;/div&gt;]]
|}

==Levrlennadur==
* Pol de Courcy ː ''Le combat de trente Bretons contre trente Anglais''. Adembannadur Guénégaud S.A. Paris. 1976
== Liammoù diavaez ==
* {{br}} [https://br.wikisource.org/wiki/Gwerz_Emgann_an_Tregont ''Gwerz Emgann an Tregont'' (1837)]
* {{br}} [https://bcd.bzh/becedia/br/emgann-an-dregont Emgann an Dregont war Bcd.bzh]

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}

{{Commons|Category:Combat of the Thirty}}

[[Rummad:Brezel Hêrezh Breizh]]
[[Rummad:Emgannoù e Breizh|Tregont]]
[[Rummad:1351]]</text>
      <sha1>cp2d69duizin9l6gvzm8mrh2ur6ucwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joseph II an Impalaeriezh Santel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108993</id>
    <revision>
      <id>2197089</id>
      <parentid>1924832</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="k3f5wa8cwsbertmf1fsmcm3ydb4s83f" xml:space="preserve">'''Joseph II''' (1741–1790) a oa [[Impalaer Santel]].
[[file:Kaiser Joseph II by Georg Decker.png|thumb|Poltred Joseph&amp;nbsp;II.]]
Mab e oa d'an Impalaerien [[Frañsez Iañ an Impalaeriezh Santel|Franz Iañ]] ha [[Maria Theresia]]. 
Breur e oa da [[Marie-Antoinette Bro-C'hall|Marie Antoinette]] (Maria Antonia) (1755–1793), deuet da vout [[rouanez Bro-C'hall]].

==Dimezioù==
Div wech e timezas:
* e 1760 da [[Maria Isabella di Borbone-Parma]] (1741-1763), ganet er memes bloaz evel he fried; merc'h e oa d'an dug [[Filippo Iañ Parma]], dug Parma, Piacenza, ha Guastella; mervel a reas ar briñsez da 22 vloaz;
* e 1765 da [[Maria Josepha von Bayern]], merc'h d'an Impalaer santel [[Karl VII an Impalaeriezh Santel|Karl&amp;nbsp;VII]].

==Bugale==
Gant e bried kentañ en doe div verc'h:
* [[Maria Theresia Elisabeth von Österreich | Maria Theresia Elisabeth]] (1762-1770), arc'hdugez, marvet da eizh vloaz;
* Marie-Christine, ne vevas ket.

Evit klask kaout ur pennhêr e rankas addimeziñ.
Gant e eil pried n'en doe bugel ebet. Se zo kaoz eo gant e vreur [[Leopold II an Impalaeriezh Santel | Leopold]] ez eas ar gurunenn impalaerel goude e varv. 

{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot; border=&quot;2&quot;
|-
| width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | En e raok:&lt;br /&gt;'''[[ Franz Iañ an Impalaeriezh Santel]]'''
| width=&quot;40%&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[Listenn an Impalaered santel roman|Impalaeriezh Santel Roman]] &lt;br /&gt;[[ Joseph II an Impalaeriezh Santel]]&lt;br /&gt;[[1741]] – [[1790]]'''
| width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | War e lerc'h:&lt;br /&gt;'''[[Leopold II an Impalaeriezh Santel ]]'''
|}


{{DEFAULTSORT:Joseph 02 an Impalaeriezh Santel}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1741]]
[[Rummad:Marvioù 1790]]
[[Rummad:Tiegezh Habsbourg-Loren]]
[[Rummad:Impalaered santel]]
[[Rummad:Rouaned Hungaria]]</text>
      <sha1>k3f5wa8cwsbertmf1fsmcm3ydb4s83f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anna Aostria (1585-1618)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111229</id>
    <revision>
      <id>2197076</id>
      <parentid>2085599</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="hl02xzxpo87nl76vn07k1z3ch5gb9ir" xml:space="preserve">{{pennad zo|Anna Aostria}}
[[File:Workshop of Frans Pourbus the Younger - Portrait of Anna of Tyrol (1585-1618).jpg|thumb|Anna Aostria (1585-1618)]]
'''Anna Aostria''', ganet e 1585 en [[Innsbruck]] ha marvet e 1618 e [[Vienna]], a oa ur briñsez aostrian hag a deuas da vezañ, dre zimeziñ, Impalaerez Santel, rouanez Germania, Bohemia, ha Hungaria.

==He buhez==
Merc'h e oa da [[Ferdinant Tirol]] (1529-1595), ha d'e bried ha nizez [[Anna Caterina Gonzaga]] (1566-1621). He zad a oa mab da [[Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel]]. He mamm a oa merc'h da [[Guglielmo Gonzaga]], [[dug Mantova]] .

Dimeziñ a reas e 1611 d'he c'henderv Mazheas Iañ, pe '''Matthias Iañ''' (1557-1619), 28 vloaz koshoc'h egeti.

He fried a renas an [[Impalaeriezh Santel Roman]] goude e vreur [[Rudolf II an Impalaeriezh Santel|Rudolf II]].

Hi an hini a lakaas sevel kev-bezioù ar Gapusined e Vienna ma vez beziet izili an tiegezh impalaerel.

Mervel a reas da 33 bloaz e 1618. Bugel ebet n'he doa bet. Bloaz goude, e 1619, e varvas he fried.

[[Rummad:Impalaerezed santel]]
[[Rummad:Rouanezed Italia]]
[[Rummad:Rouanezed Hungaria]]
[[Rummad:Rouanezed Bohemia]]
[[Rummad:Tiegezh Habsbourg]]
[[Rummad:Arc'hdugezed Aostria]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1585]]
[[Rummad:Marvioù 1618]]</text>
      <sha1>hl02xzxpo87nl76vn07k1z3ch5gb9ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Himnusz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115578</id>
    <revision>
      <id>2197030</id>
      <parentid>2168113</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13523" sha1="55h9sj13dmgcpc8gvqtiwktxdkfhzzj" xml:space="preserve">:''Arabat kemmeskañ ''Magyar Himnusz'' gant [[Székely Himnusz]] (Meulgan ar re Sikul).''
{{Stumm an titl|''Himnusz''}}
{| class=&quot;infobox&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:Himnusz kézirata és kottája.jpg|400 px]]&lt;br /&gt;Follennoù orin ar c'han (1823) hag ar sonerezh (1844)
|-
| &lt;hr&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | Kan broadel '''Himnusz'''&lt;br /&gt;
|-
|}
'''''Himnusz''''' ([[hungareg]] : &quot;meulgan&quot;) pe '''''Magyar Himnusz''''' pe c'hoazh '''''Isten, áldd meg a magyart !''''' (Doue ra vennigo Hungariz !) eo [[kan broadel]] [[Hungaria]]. Savet e oa bet ar pozioù gant [[Ferenc Kölcsey]] e [[1823]] dindan stumm ur bedenn gatolik hag ar sonerezh gant ar sonaozour romantel [[Ferenc Erkel]] e [[1844]]&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150131080655/http://www.nemzetijelkepek.hu/himnusz_en.shtml Istor ar c'han broadel ''Himnusz'' war lec'hienn ofisiel gournamant Hungaria] {{en}}.&lt;/ref&gt;.

== Istor pozioù ''Himnusz'' == 
''A magyar nép zivataros századaiból'' (Diwar kantvedoù arnevek ar bobl hungarat) eo istitl ar varzhoneg ''Himnusz''.

Ar fed ma taol ''Himnusz'' ur sell a-gil war istor ar bobl hungarat e-lec'h komz eus ar mare trubuilhek ma voe skrivet ne vije bet nemet un doare da dremen dre gontrollerezh strizh ren an [[Tiegezh Habsburg]].

Evit kompren ster don ar varzhoneg ez eo ret anavezout mat istor Hungaria, rak dammguzh emañ enni.

Savet e oa bet ar pozioù gant [[Ferenc Kölcsey]] e [[1823]], ha d'an [[29 a viz C'hwevrer]] 1844 e voe roet lañs d'ur genstrivadeg evit lakaat sonerezh war an destenn gant [[Endre Bartay]], rener C'hoariva Broadel Hungaria.

D'ar 15 a viz Even 1844 ez eas ar maout gant [[Ferenc Erkel]]. Ret e voe gortoz ar bloaz 1903 evit ma teuje ''Himnusz'' da vezañ kan broadel ofisiel Hungaria.

=== ''Himnusz'' da vare Republik Poblek Hungaria ===
Pozioù ar c'han broadel ''Himnusz'', lesanvet ''Isten, áldd meg a magyart!'' (&quot;Doue, bennozh broad Hungaria&quot;) zo un azeulgan davet Doue kentoc'h eget davet ar bobl hungarat, ar pezh na blijas ket da bennadurezhioù [[Republik Poblek Hungaria]] ([[1949]]-[[1989]]).

E-kerzh mare kreñvañ an hollveliegezh [[komunouriezh|komunour]] (1949-[[1956]]) e veze sonet hepken, morse ne veze kanet ''Himnusz'', abalamour d'he fozioù. Sekretour ar Strollad komunour [[Mátyás Rákosi]] a savas ar goulenn gant ar barzh [[Gyula Illyés]] hag ar sonaozour [[Zoltán Kodály]], daou arzour brudet-mat ar mare, da seveniñ ur c'han broadel nevez ha komunour da Republik Poblek Hungaria. Nac'het e voe gant an daou zen.

Goude freuz-stal [[Emsavadeg Budapest]] e 1956, penn-meur nevez ar Strollad komunour Hungariat [[János Kádár]] a glaskas reiñ lamm d'ar c'han broadel ''Himnusz'' evit lakaat en e blas ar ganaouenn [[Szózat]], met un taol kleze en dour e voe.

=== ''Himnusz'' hiziv-an-deiz ===
Enskivet eo bet ar c'han broadel ''Himnusz'' e [[bonreizh]] [[Hungaria]], gant ar statud a gan broadel nemetañ ar vro.

Ar varzhoneg hag ar ganaouenn anvet ''[[Szózat]]'' (&quot;Argad&quot;), a grog gant ar frazenn ''Hazádnak rendületlenül légy híve, óh magyar'' (&quot;Evit ho pro bezit leal sonn, Oh Hungariz&quot;), a daol ur sell dammheñvel ouzh hini ''Himnusz'' war Hungariz.

Un hengoun eo bremañ kanañ ''Himnusz'' da zigoradur al lidoù ofisiel kent o c'hlozañ gant ''Szózat'' – ken diaes eo kanañ ''Szózat'' avat ma vez lakaet un enrolladenn da vont.

Ar [[skingomz]] foran ''Kossuth Rádió'' a skign dek [[eilenn|munutenn]] eus ''Himnusz'' bemdez goude hanternoz, ha bemdez e vez klozet ar gwagennoù FM gant ar c'han broadel ''Himnusz''. Heñvel a vez graet gant ar chadennoù Stad [[skinwel]] bemdez pa vez klozet ar skignañ.

Dre voaz e vez skignet ''Himnusz'' gant holl chadennoù skinwel Hungaria evit lidañ da hanternoz ar bloavezh nevez o kregiñ.

== Maen-koun ''Himnusz'' ==
D'ar [[7 a viz Mae]] [[2007]] e voe bet dioueliet ur maen-koun d'ar c'han broadel ''Himnusz'' e Szarvas Square, e kêr [[Budakeszi]], ur gêriadennig nepell diouzh [[Budapest]], kêr-benn Hungaria.

Sevenet eo bet an oberenn gant an arzourez Mária V. Majzik, a zo bet enoret gant Priz an Hêrezh hungariat.

Testenn ar varzhoneg a-bezh a zo enskrivet en ur c'helc'h ha tro-dro d'an destenn ez adkaver an [[Jezuz Nazaret|Aotrou]] kizellet e stumm un tres [[arem]] daou [[metr|vetrad]] uhelder dezhañ gant 21 c'hloc'h arem. Ton ar c'han broadel a c'hell bezañ sonet gant ar c'hleier.

Priz ar mein-koun a zo bet 40 million forints (tro-dro da 200.000 [[Dollar|US$]]). An arc'hant a zo bet rastellet dre ur goulenn sikour arc'hant.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Restr:BudakesziHimnusz.jpg|Sell dirak ar mein-koun
Restr:Himnusz sculpture back.jpg|Sell dre a-dreñv ar mein-koun.
Restr:Himnusz sculpture front.jpg| Tres an [[Jezuz Nazaret|Aotrou]] o skediñ war pozioù ''Himnusz''
Restr:Erkel Ferenc Györgyi Alajos.jpg|[[Ferenc Erkel]], ar sonaozour
Restr:Kölcsey Ferenc.jpg|[[Ferenc Kölcsey]], ar barzh
Restr:Himnusz kottája.png| Follenn-seniñ ''Himnusz''
Restr:Hymnus 1823.jpg| Skrid orin kentañ pozioù ''Himnusz'' (1823)
Restr:Ferenc Erkel - Himnusz, 1844.jpg|Skrid orin sonerezh ''Himnusz''&lt;br /&gt;sinet gant [[Ferenc Erkel]]
Restr:Kölcsey Ferenc Hymnus 1861.jpg| Skrid pozioù ''Himnusz'' gant [[Ferenc Kölcsey]] embannet e 1861
Ferenc Kölcsey Batthany ter Budapest.jpg|Delwenn ''Ferenc Kölcsey,'' plasenn Batthany ter, kêr [[Budapest]]
&lt;/gallery&gt;

== Pozioù ar c'han broadel ''Himnusz''  ==
&lt;br /&gt;
{| style=&quot;width:100%; font-size:90%; background-color:#fffff0;&quot;
|- valign=&quot;bottom&quot;
! Skrid orin&lt;ref&gt;[http://www.mek.iif.hu/porta/szint/human/szepirod/magyar/kolcsey/anthem/html/ Testenn orin Himnusz troet e saozneg.]&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt; !! Skrid arnevez&lt;ref&gt;[http://data.bnf.fr/15505555/ferenc_erkel_himnusz/ Testennoù Himnusz lec'hienn Levraoueg broadel Bro-C'hall.]&lt;/ref&gt;&lt;hr&gt; !! !
|- 
| align=&quot;center&quot; | Ferenc Kölcsey, 1823 || ||
|-
| &lt;big&gt;'''Hymnus'''&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;'''Himnusz'''&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;''Kan broadel''&lt;/big&gt;
|-
| ''a' Magyar nép zivataros századaiból'' || || ''Diwar kantvedoù arnevek ar bobl hungarat''
|- valign=&quot;top&quot;
|
Isten áld meg a' Magyart&lt;br /&gt;
Jó kedvvel, bőséggel,&lt;br /&gt;
Nyújts feléje védő kart,&lt;br /&gt;
Ha küzd ellenséggel;&lt;br /&gt;
Bal sors a' kit régen tép,&lt;br /&gt;
Hozz rá víg esztendőt,&lt;br /&gt;
Megbünhödte már e' nép&lt;br /&gt;
A' múltat 's jövendőt !
|
Isten, áldd meg a magyart&lt;br /&gt;
Jó kedvvel, bőséggel,&lt;br /&gt;
Nyújts feléje védő kart,&lt;br /&gt;
Ha küzd ellenséggel;&lt;br /&gt;
Bal sors akit régen tép,&lt;br /&gt;
Hozz rá víg esztendőt,&lt;br /&gt;
Megbűnhődte már e nép&lt;br /&gt;
A múltat s jövendőt !
|
''A Zoue, bennozh broad Hungaria''&lt;br /&gt;
''Gant da c'hras ha da vrokusted,''&lt;br /&gt;
''Astenn warni da vrec'h warezus,''&lt;br /&gt;
''Pa ra brezel ouzh hec'h enebourien ;''&lt;br /&gt;
''Stlabezet e-pad pell dre wallblanedenn''&lt;br /&gt;
''Degas dezhi ur mare frealzus,''&lt;br /&gt;
''Gouzañvet he deus ar vroad-mañ evit holl bec'hedoù''&lt;br /&gt;
''An dremened hag an dazont !''
|-
|
Őseinket felhozád&lt;br /&gt;
Karpat szent bérczére,&lt;br /&gt;
Általad nyert szép hazát&lt;br /&gt;
Bendegúznak vére.&lt;br /&gt;
'S merre zúgnak habjai&lt;br /&gt;
Tiszának, Dunának,&lt;br /&gt;
Árpád hős magzatjai&lt;br /&gt;
Felvirágozának.
|
Őseinket felhozád&lt;br /&gt;
Kárpát szent bércére,&lt;br /&gt;
Általad nyert szép hazát&lt;br /&gt;
Bendegúznak vére.&lt;br /&gt;
S merre zúgnak habjai&lt;br /&gt;
Tiszának, Dunának,&lt;br /&gt;
Árpád hős magzatjai&lt;br /&gt;
Felvirágozának.
|
''Ambrouget ez poa hon hendadoù dreist''&lt;br /&gt;
''Pikernioù nevet ar [[Karpatoù|C'harpatoù]],''&lt;br /&gt;
''Ur vammvro gaer az poa gounezet''&lt;br /&gt;
''Evit mibien [[Moundzouk|Bendegouz]]&lt;ref&gt;Tad [[Attila]] e oa Bendegouz/Moundzouk.''&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
''Ha forzh pelec'h e redfe ar stêrioù''&lt;br /&gt;
''[[Tisza]] ha [[Danav]],''&lt;br /&gt;
''Diskennidi [[Árpád]] hon haroz''&lt;ref&gt;Árpád (&lt;abbr title=&quot;circa&quot;&gt;''c.''&lt;/abbr&gt; [[845]] – ''c.'' [[907]]) a renas war gengevread Hungariz eus [[895]] betek [[907]].&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
''A wrizienno hag a vleunio.''
|-
|
Értünk Kunság mezein&lt;br /&gt;
Ért kalászt lengettél,&lt;br /&gt;
Tokaj szőlővesszein&lt;br /&gt;
Nektárt csepegtettél.&lt;br /&gt;
Zászlónk gyakran plántálád&lt;br /&gt;
Vad Török sáncára,&lt;br /&gt;
'S nyögte Mátyás bús hadát&lt;br /&gt;
Bécsnek büszke vára.
|
Értünk Kunság mezein&lt;br /&gt;
Ért kalászt lengettél,&lt;br /&gt;
Tokaj szőlővesszein&lt;br /&gt;
Nektárt csepegtettél.&lt;br /&gt;
Zászlónk gyakran plántálád&lt;br /&gt;
Vad török sáncára,&lt;br /&gt;
S nyögte Mátyás bús hadát&lt;br /&gt;
Bécsnek büszke vára.
|
''Evidomp war kompezennoù ar [[Koumaned|Goumaned]]''&lt;ref&gt;Ur boblad turk kantreat e oa ar Goumaned ; en Hungaria hag e [[Bulgaria]] e kavjont repu goude aloubadeg ar [[Mongolia|Vongoled]] e [[1237]].''&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
''E lakajout ar gwinizh da azviñ,''&lt;br /&gt;
''E gwiniegi [[Tokaj-Hegyalja|Tokaj]]''&lt;br /&gt;
''E lakajout nektar dous.''&lt;br /&gt;
''Hor banniel a blantjout alies''&lt;br /&gt;
''War savadurioù pri an [[Impalaeriezh otoman|Durked gouez]],''&lt;br /&gt;
''Ha dindan lu bez [[Matyas I Hungaria|Mátyás]] e leñvas''&lt;br /&gt;
''Kreñvlec'h lorc'hus [[Vienna]].''
|-
|
Hajh, de bűneink miatt&lt;br /&gt;
Gyúlt harag kebledben,&lt;br /&gt;
'S elsújtád villámidat&lt;br /&gt;
Dörgő fellegedben,&lt;br /&gt;
Most rabló Mongol nyilát&lt;br /&gt;
Zúgattad felettünk,&lt;br /&gt;
Majd Töröktől rabigát&lt;br /&gt;
Vállainkra vettünk.
|
Hajh, de bűneink miatt&lt;br /&gt;
Gyúlt harag kebledben,&lt;br /&gt;
S elsújtád villámidat&lt;br /&gt;
Dörgő fellegedben,&lt;br /&gt;
Most rabló mongol nyilát&lt;br /&gt;
Zúgattad felettünk,&lt;br /&gt;
Majd töröktől rabigát&lt;br /&gt;
Vállainkra vettünk.&lt;br /&gt;
|
''Ach', met en abeg d'hor pec'hedoù''&lt;br /&gt;
''E teuas fulor ez askre,''&lt;br /&gt;
''Ha skeiñ a rajout gant da danfoeltr''&lt;br /&gt;
''Eus da goumoul taranek,''&lt;br /&gt;
''Neuze saezhoù ar breizherien [[Impalaeriezh Vongol|vongol]]''&lt;br /&gt;
''A vannjout a-builh warnomp,''&lt;br /&gt;
''Ha neuze yev slaved an [[Turkia|Durked]]''&lt;br /&gt;
''A sammjomp war hon divskoaz.''
|-
|
Hányszor zengett ajkain&lt;br /&gt;
Ozman vad népének&lt;br /&gt;
Vert hadunk csonthalmain&lt;br /&gt;
Győzedelmi ének!&lt;br /&gt;
Hányszor támadt tenfiad&lt;br /&gt;
Szép hazám, kebledre,&lt;br /&gt;
S lettél magzatod miatt&lt;br /&gt;
Magzatod hamvvedre!
|
Hányszor zengett ajkain&lt;br /&gt;
Ozmán vad népének&lt;br /&gt;
Vert hadunk csonthalmain&lt;br /&gt;
Győzedelmi ének!&lt;br /&gt;
Hányszor támadt tenfiad&lt;br /&gt;
Szép hazám, kebledre,&lt;br /&gt;
S lettél magzatod miatt&lt;br /&gt;
Magzatod hamvedre!&lt;br /&gt;
|
''Na pegen alies e teuas eus genoùioù''&lt;br /&gt;
''Broad varbar [[Osman Gazi|Osman]]''&lt;br /&gt;
''War korfoù-marv hon armead faezhet''&lt;br /&gt;
''Ur c'han a drec'h !''&lt;br /&gt;
''Na pegen alies e tagas da vab-te''&lt;br /&gt;
''Ma mammvro, war da gerc'henn,''&lt;br /&gt;
''Hag e teujout abalamour da 'z mibien dit-te''&lt;br /&gt;
''Da vezañ jarl-kañv da vibien dit-te''&lt;br /&gt;
|-
|
Bújt az üldözött, s felé&lt;br /&gt;
Kard nyúl barlangjában,&lt;br /&gt;
Szerte nézett s nem lelé&lt;br /&gt;
Honját a hazában,&lt;br /&gt;
Bércre hág és völgybe száll,&lt;br /&gt;
Bú 's kétség mellette,&lt;br /&gt;
Vérözön lábainál,&lt;br /&gt;
'S lángtenger felette.
|
Bújt az üldözött, s felé&lt;br /&gt;
Kard nyúlt barlangjában,&lt;br /&gt;
Szerte nézett s nem lelé&lt;br /&gt;
Honját a hazában,&lt;br /&gt;
Bércre hág és völgybe száll,&lt;br /&gt;
Bú s kétség mellette,&lt;br /&gt;
Vérözön lábainál,&lt;br /&gt;
S lángtenger fölette.&lt;br /&gt;
|
''Kuzhat a reas an tec'had, ha davetañ''&lt;br /&gt;
''E teuas ar c'hleze en e vougev,''&lt;br /&gt;
''Hag eñ ha sellet ha ne gavas neblec'h''&lt;br /&gt;
''E di en e vammvro,''&lt;br /&gt;
''Pignat gant ar menez, diskenn en draoñienn,''&lt;br /&gt;
''Glac'haret ha dic'hoanag e gavandidi,''&lt;br /&gt;
''Ur morad gwad dindan e dreid,''&lt;br /&gt;
''Ur meurvorad a dan a-us dezhañ.''
|-
|
Vár állott, most kőhalom,&lt;br /&gt;
Kedv s öröm röpkedtek,&lt;br /&gt;
Halálhörgés, siralom&lt;br /&gt;
Zajlik már helyettek.&lt;br /&gt;
'S ah, szabadság nem virul&lt;br /&gt;
A' holtnak véréből,&lt;br /&gt;
Kínzó rabság könnye hull&lt;br /&gt;
Árvánk hő szeméből !
|
Vár állott, most kőhalom,&lt;br /&gt;
Kedv s öröm röpkedtek,&lt;br /&gt;
Halálhörgés, siralom&lt;br /&gt;
Zajlik már helyettek.&lt;br /&gt;
S ah, szabadság nem virúl&lt;br /&gt;
A holtnak véréből,&lt;br /&gt;
Kínzó rabság könnye hull&lt;br /&gt;
Árvák hő szeméből!&lt;br /&gt;
|
''Kastell sonn, ur berniad mein bremañ,''&lt;br /&gt;
''Eürusted ha levenez a nijelle,''&lt;br /&gt;
''Hirvoud a varv, leñvadennoù''&lt;br /&gt;
''A zasson bremañ en o lec'h.''&lt;br /&gt;
''Hag ac'h, ne vleugn ket ar frankiz''&lt;br /&gt;
''Diwar gwad ar re varv,''&lt;br /&gt;
''Kouezhañ a ra daeroù ar sklaverezh euzhus''&lt;br /&gt;
''Eus daoulagad poazh an emzivaded !''
|- valign=&quot;top&quot;
|
Szánd meg Isten a' Magyart&lt;br /&gt;
Kit vészek hányának,&lt;br /&gt;
Nyújts feléje védő kart&lt;br /&gt;
Tengerén kínjának.&lt;br /&gt;
Balsors a' kit régen tép,&lt;br /&gt;
Hozz rá víg esztendőt,&lt;br /&gt;
Megbünhödte már e' nép&lt;br /&gt;
A múltat 's jövendőt !&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
([[Cseke]], 22 a viz genver 1823)
|
Szánd meg Isten a magyart&lt;br /&gt;
Kit vészek hányának,&lt;br /&gt;
Nyújts feléje védő kart&lt;br /&gt;
Tengerén kínjának.&lt;br /&gt;
Bal sors akit régen tép,&lt;br /&gt;
Hozz rá víg esztendőt,&lt;br /&gt;
Megbűnhődte már e nép&lt;br /&gt;
A múltat s jövendőt !
|
''Bez truez, A Zoue, ouzh an Hungariz''&lt;br /&gt;
''A vez torimellet gant koummoù an arvar,''&lt;br /&gt;
''Astenn warno da vrec'h warezus''&lt;br /&gt;
''War mor o reuzeudigezh.''&lt;br /&gt;
''Stlabezet e-pad pell dre wallblanedenn''&lt;br /&gt;
''Degas dezhi ur mare frealzus,''&lt;br /&gt;
''Gouzañvet he deus ar vroad-mañ evit holl bec'hedoù''&lt;br /&gt;
''An dremened hag an dazont !''
|-
|}

== Pajennoù kar ==
* [[Szózat]], eil kan broadel Hungaria
* [[Székely Himnusz]]
== Notennoù ha daveennoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kanoù broadel]]
[[Rummad:Arouezioù broadel Hungaria]]
[[Rummad:Kanaouennoù broadelour]]
[[Rummad:Sevenadur Hungaria]]</text>
      <sha1>55h9sj13dmgcpc8gvqtiwktxdkfhzzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerd von Rundstedt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125361</id>
    <revision>
      <id>2197085</id>
      <parentid>2139675</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3202" sha1="1nv6er32k5ppae851y0zp44xxqfslhj" xml:space="preserve">[[Restr:Bundesarchiv Bild 183-L08129, Gerd v. Rundstedt.jpg|thumb|Poltred Gerd v. Rundstedt e 1940]]
'''Karl Rudolf Gerd von Rundstedt''' ([[12 a viz Kerzu]] [[1875]] – [[24 a viz C'hwevrer]] [[1953]]) a oa un ofiser a renk uhel d'al lu Alaman [[Generalfeldmarschall]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]].

Ganet e oa bet e Prusia en ur familh gant un hengoun milourel kreñv hag hir. Rundstedt a vez degemeret e Lu impalaeriel Alamagn e 1892. Pignat a raio ar renkoù soudard e-pad ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]], bez e voe ofiser er burevioù penn. E-pad ar bloavezhioù etre an div brezel bed e gandalc'ho gant an hent soudard, tizhout a raio ar rank a Koronal jeneral ([[Generaloberst]]) a-raok mont war e leve e 1938.

Galvet eo a nevez e-penn kentañ an Eil Brezel-bed evel penn ar Strollad lu Su e-pad [[brezeliadenn Polonia]]. E-penn ar [[Strollad Lu A]] e voe e-pad [[brezeliadenn Frañs]]. Er bloavezh 1940 ez eo enoret d'ar rank a [[feldmarschall]]. E-pad [[Oberiadur brezel Barbarossa]], tagadenn an [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel|URSS]] e miz Even 1941 e voe penn d'ar [[Stollad Lu Su]]. Dont a raio a-benn gant e strollad lu da seveniñ brasañ enkelc'hiadenn milourel istor mab-den e-pad [[Emgann Kiev]].

Roet e voe e sac'h dezhañ gant [[Adolf Hitler]] e miz Kerzu 1941, dres goude [[Emgann Rostov|kiladenn an Alamanted e Rostov]], galvet e voe hag-un-dro e 1942 gant ar garg Penn-uhelañ talbenn ar C'hornôg.

Skarhzet eo adarre eus e bost goude trec'h ar Gevredidi war an nerzhioù Alaman e Normandi e Gouhere 1944, met galvet e voe adarre gant ar garg Penn-uhelañ talbenn ar C'hornôg e miz Gwengolo. Chom a raio gant ar post-se betek ma vefe skarzhet gant Hitler evit ar wech ziwezhañ e miz Meurzh 1945. 

Rundstedt a anaveze darn an iriennoù a-enp Hitler met biken ne gemero perzh. Goude ar brezel, e voe tamallet dezhañ torfedoù-brezel met ne voe ket barnet biken na kondaonet. Daou abeg penn a zo d'ar fed-se, doare ofisiel dre ma oa war an oad ha klañvidik, nann ofisiel dre ma oa ezhomm gant ar Gevridi eus al lu alaman hag eus harp ar familhioù bras e-pad ar [[Brezel Yen]] a oa o kregiñ a-benn talañ ouzh bloc'had broioù ar reter. 

Dieubet e voe e 1949, aet eo da Anaon e [[Hannover]] e 1953.
[[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1987-121-09A, Russland, Hitler, Mussolin, von Rundstedt.jpg|thumb|250px|Rundstedt gant [[Adolf Hitler]] ha [[Benito Mussolini]] e 1941]]
== Brud goude e varv==
Doare difenn Rundstedt, e-pad an [[Eil Brezel-bed]] ha goude-se, a oa diazezet war ar soñj e oa rediet evel soudard da sentiñ ouzh urzhioù ar gouarnamant reizheg, ne ra forzh piv a oa, ne ra forzh peseurt uzhioù a oa roet. Gant ar soñj-se e vefe bet a-du kren gant frazenn brudet [[Erich von Manstein]] diskleriet da [[Rudolf von Gersdorff]]: &quot;Preussische Feldmarschälle meutern nicht!&quot; (&quot;Ar re feldmarschall Prusian ne gillbennont ket!&quot;)
[[Restr:Bundesarchiv Bild 183-J30702, Trauerfeier für Erwin Rommel, Ulm.jpg|thumb|250px| Rundstedt e-pad obidoù [[Erwin Rommel]] d'an 18 a viz Here 1944]]

{{DEFAULTSORT:Rundstedt, Gerd Von}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1875]]
[[Rummad:Marvioù 1953]]
[[Rummad:Tud an IIIe Reich]]
[[Rummad:Jeneraled alaman]]</text>
      <sha1>1nv6er32k5ppae851y0zp44xxqfslhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125661</id>
    <revision>
      <id>2197028</id>
      <parentid>1695484</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="872" sha1="4nrxapk45j402arbgwg552g3d3g3ahu" xml:space="preserve">{{Disheñvelout}}
'''Heer''' a c'hall bezañ meur a dra :

== Armeoù ==
* An [[Heer (lu)|Heer]], nerzh troadegiezh al lu alaman.
* An [[Gemeinsame Armee|Heer]] a oa ur skourr eus an nerzhioù troadegiezh e lu Impalaeriezh [[Aostria-Hungaria]].

== Tud ==
* [[Alfred Heer]] (1961- ) ur politikour a vro Suis.
* [[Gerhard Heer]] (1955- ) un iskrimer alaman.
* [[Hannes Heer]] (1941- ) un istorour alaman.
* [[Joachim Heer]] (1825-1879), ur politikour a vro Suis.
* [[Oswald Heer]] (1809-1883) un douarour ha bevoniour a vro Suis.
* [[Ronny Heer]] (1981- ) sportour a orin a vro Suis.

*[[Rolf de Heer]] (1951- ) sevener filmoù, produour, skrivagner ha sonaozour aostralian.

== Lec'hioù ==
* [[Heer (Belgia)|Heer]], ur gêriadenn e kumun [[Hastière]], e Belgia.
* [[Heer (Maastricht)|Heer]], ur gumun gozh, deuet da vezañ ur c'harter eus [[Maastricht]], en Izelvroioù.</text>
      <sha1>4nrxapk45j402arbgwg552g3d3g3ahu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gwenaerezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127826</id>
    <revision>
      <id>2197026</id>
      <parentid>2165925</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22791" sha1="d9trifcujpkdzxynqppt55pfu5k6cxt" xml:space="preserve">[[Restr:Hunt Master exits Castle cropped.JPG|thumb|O kuitaat kastell Powderham, [[Devon]], e 2005]]
'''Gwenaerezh''' a reer eus un doare [[hemolc'h]] hengounel ma reder — war [[marc'h|varc'h]] peurliesañ — war-lerc'h ul [[loen]] gouez da heul ur bagad-[[ki|kon-red]] betek ma vefe tapet ha lazhet al loen diviet.

Perzh dibar an hengoun-se eo ez eo ar c'hon hag a gas an hemolc'h, an dud war o lerc'h. Evel ar [[falc'hunerezh]] hag an hemolc'h danzouar gant [[furig]]ed, ar c'hon a ra pep tra : o sterniañ hag o skoazellañ a ra ar wenaerien, hep gallout erlec'hiañ outo. Bondoug ar c'hon enep hini al loen gouez eo danvez ar gwenaerezh.

Arabat eo droukveskañ ar gwenaerezh gant ar falc'hunerezh, ma hemolc'her dre [[laboused-preizh]], ha gant an [[haboerezh]] hag a zo un ensavadur bet krouet e [[813]] gant [[Karl Veur]] evit diouennañ ar [[bleiz]]i dre drapoù hag armoù.


Chaseal dre lez zo un doare da chaseal en ur redek, en ur c’hwezhañ er c’horn boud, hag en ur huchal. Un teknik eo ma heulier al loen gouez (ur c’harv en Europa, pe ur moc’h-gwez, un heizez, ul louarn, ur c'hounifl pe ul lapin) gant ur bagad chas o redek war-lec’h al loen chaseet betek ma vije skuizh divi ha mervel. Gant o fronelloù espar e c’hwez ar c’hri war-lec’h roudoù bet laosket gant al loen preizet. Gourdonet a savet eo ar chas evit argas ul loen hepken. Ar droadeien pe ar varc’herien a vez oc’h ambroug ar bagad chas.

Rendaeloù a vez war ar sujed, difennet eo e Belgia abaoe 1995, en Alamagn goude dibenn an eil Brezel bed, hag e Breizh-Veur abaoe 2005. Erlec’hiet o deus e Breizh-Veur gant ur stumm dizrouk, hep tamm jibouez ebet, ma vez atizet fronelloù ar c’hi gant substituoù lu touelus. Ouzhpenn 80 % eus an dud e Frañs a vefe enebet ouzh an doare chaseal el lez.

* &quot;Gwenaerezh meur&quot; ''(grande vénerie)'' a reer eus ur bagad-kon hag a red war-lerc'h [[bronneged]] bras : [[demm]]ed ''(Dama dama)'', [[hoc'h-gouez]] ''(Sus scrofa)'', [[Karv ruz|kirvi ruz]] ''(Cervus elaphus)'', [[yourc'h]]ed ''(Capreolus capreolus)''.
* &quot;Gwenaerezh bihan&quot; ''(petite vénerie)'' a reer pa hemolc'her [[broc'h]]ed, [[gad|gedon]], [[louarn|lern]].
* &quot;Akipaj&quot; ''(équipage)'' a reer eus un aozadur hag a zo perc'henn war un tiriad gouestlet d'an hemolc'h, gant ur bagad-kon hag ur skipailh gwenaerien.

== Gerdarzh ==
''Guiznezl'', ''guinhezl'' evit &quot;gwenaer&quot; e ''[[Buez Santez Nonn]]'' (diwezh ar {{XVvet kantved}}), ''guinhezl'' er [[Catholicon|C'hatolicon]] ([[1499]]), ''guyner, guënaëzr, guinaezr, guynaër'' e [[Geriadur Gregor Rostren]] ([[1732]]) ha ''gwenaer'' → ''gwenaerezh'' e [[Geriadur Vallée]] ([[1931]]).

Eus ar galleg ''vénerie''&lt;ref&gt;A skriver''vènerie'' ivez abaoe [[1990]], dre lezenn.&lt;/ref&gt; testeniekaet en {{XIIvet kantved}}, diwar ar verb ''vener'' &quot;hemolc'hiñ dre redek&quot;, eus al [[latin]] [[krennamzer]]el ''venaria'' &quot;loened da hemolc'hin&quot; diwar al latin ''venāri'' &quot;redek war-lerc'h&quot; ; hemolc'hiñ&quot;.

== Istor ==
[[Restr:British Museum Room 10 lion hunting, horses and lions, London, UK, 2015.jpg|thumb|upright=1.45|Leoneta war varc'h, gant kon ha goafioù. Arz assyrian, ''circa'' [[600]] k.JK – ''[[British Museum]]'']]
War varc'h pe war [[karr|garr]] e veze hemolc'het [[leon]]ed en [[Asiria]] er {{VIIvet kantved kt JK}}, ha lazhet dre wareg pe c'hoaf evel m'en diskouez oberennoù arzel niverus. Un doare da embreger evit ar brezel e oa, en abeg da dennder an hemolc'h : ret e oa strivañ e-pad pell, bout war evezh bepred ha gouzout embreger armoù.

En [[Impalaeriezh roman]], perc'henned un dachenn o deveze ar gwir da hemolc'hiñ warni ; gwir e chomas kement-se en [[Europa ar C'hornaoueg]] goude diskar an impalaeriezh, pa renas ar [[Meroveed|Veroveed]] hag ar [[Karolingidi|Garolingidi]] war o lerc'h.

Holl renkadoù ar gevredigezh a yae da hemolc'hiñ. Pa rae an dud a renk izel evit o boued, re ar renkoù uhelañ er grae evit dudiañ o amzer, evit an darempredoù kevredigezel, evit embreger hag evit diskouez o dere.
Pa 'z eas impalaeriezh ar Garolingidi da get e paotas an aotrouien lec'hel. Buan e virjont tiriadoù ec'hon — [[koadeg|koadeier]] peurliesañ — ma veze diwallet loened gouez dindan gward evit an hemolc'h hepken. An dud izel n'o deveze ket gwir d'en ober, ha kastizet garv e veze ar [[Bigrierezh|vigrierien]] ; ret e oa dezho neuze hemolc'hiñ loened bihan en diavaez d'an tiriadoù berzet.

E dibenn ar [[Krennamzer|Grennamzer]] e veze c'hoazh hemolc'het war varc'h gant armoù-tenn : lazhet e veze al loened a-bell dre [[arbalastr]], [[goaf]], [[gwareg]], pe tapet ar jiber dre [[trap|drapoù]] kent o lazhañ a-daolioù [[goustilh]] pe [[kleze|gleze]].

Kentañ testeni eus an doare da chaseal er Grennamzer e voe un dornskrid anvet ''Livre de Chasse'' savet etre [[1387]] ha [[1389]] gant an hemolc'her meur [[Gaston III de Foix-Béarn]] ([[1331]]-[[1391]]), lesanvet Gaston Fébus / Phœbus.

A-feur ma veze dibabet ar gouennoù kon dre o barregezh en hemolc'h, ha lakaet barrekoc'h-barrekañ da hemolc'hiñ ar spesad-mañ-spesad, e voe dilezet an armoù-tenn tamm-ha-tamm ha lezet ar c'hon arbennikaet da hemolc'hiñ dre o bondoug, o mus hag o fleustradur betek ma vije diviet al loen gouez ; neuze e veze lazhet gant un taol goustilh pe gouzifiad, evel ma vez graet hiziv c'hoazh. Er {{XVvet kantved}} dija e veze kemennet pazennoù an abadennoù gant sonioù ar [[Korn-hemolc'h|c'horn-hemolc'h]].

E [[Bro-C'hall]], ar roue [[Frañsez Iañ (Bro-C'hall)|François Ier]] a embannas e [[1526]] ur skrid hag a reolie an hemolc'h hag an ''noble déduit'', da lavaret eo an &quot;dudi nobl&quot;, ar gwenaerezh meur ; «&amp;nbsp;Tad ar gwenaerezh&amp;nbsp;» a vez graet anezhañ e metoù ar gwenaerezh abaoe ma voe moullet al lesanv-se gant Jacques du Fouilloux ([[1519]]-[[1580]]) en e levr ''La Venerie'' e [[1561]].

Gant red an amzer e kreskas geriaoueg ar gwenaerezh, betek bout resis-tre e kement tachenn hag a denn d'an hemolc'h : deskrivet dre ar munud ha termenet e vez korf pep loen e pep oad, emzalc'h pep gouenn kon e-kerzh un hemolc'hadenn ha pep pazenn en hemolc'h e-unan. Ken abred hag ar {{XIVvet kantved}} e voe diouzh ar c'hiz e metoù an uhelidi gouzout ar c'heriaoueg, koulz e Bro-C'hall hag e [[Bro-Saoz]]. Pelloc'h, da vare an [[Azginivelezh]], e voe brasaet ha resisaet ar c'heriaoueg a-galz.

Ar c'heriaoueg puilh-se a implijer hiziv c'hoazh e Bro-C'hall, hag un darn anezhi zo tremenet er yezh pemdez : ''à cor et à cri'', ''c'est la curée'', ''donner le change'', ''être aux abois'', ''marcher sur les brisées de quelqu'un'', ''sonner l'hallali'', hag all.

En {{XVIIIvet kantved}}, ar Saozon a gasas ar gwenaerezh da [[Amerika]] a-gevret gant kezeg ha [[louarn rous|lern Europa]] ''(Vulpes vulpes)''.

== Harnez ==
Er gwenaerezh veur e ranker marc'hegañ evit heuliañ ar c'hon, en abeg da dizh ar jiber a hemolc'her. Kon arbennikaet a ranker kaout, evel-just, hag ur c'horn-hemolc'h evit kemenn a-zivout argerzh an abadenn. Berzet eo an [[arm-tan|armoù-tan]].
=== Kezeg ===
[[Restr:Boxing Day Hunt in Cowbridge.jpg|thumb|En [[Y Bont-faen]], [[Kembre]], e [[2008]]]]
Forzh pe varc'h pe gazeg a c'hall bout mat evit ar gwenaerezh, gant ma vo sioul, nerzhek ha kalet ouzh a strivoù goulennet gant hirder an hemolc'h, betek 50 [[metr|km]] war forzh pe dachenn ha dindan forzh pe amzer, hep gouzout pegoulz e tistroio d'ar marc'hosi.

Ret eo boazañ al loen ouzh ar c'hon, ar c'harbedoù hag ouzh trouzioù dic'hortoz ar c'hoadegi.

Er [[Rouantelezh-Unanet]] ez eus bet krouet kezeg arbennig anvet ''Hunters'' (&quot;hemolc'herien&quot;) dre barañ kezeg gwad ha hanterwad ; en [[Iwerzhon]] ez eus bet graet heñvel gant kezeg gwad ha kezeg-tenn ''(draughts)''.

En hengoun gall ez eur chomet gant al loened a oa : gwad, hanterwad, angl-hag-arab ha troterien ; dre bleustradur hepken e teuont da vout arbennik.
=== Kon-urzh ===
Diforc'hañ a reer etre ar c'hon evit ar gwenaerezh meur, a vez heuliet war varc'h, evel ar ouenn ''Grand anglo-français tricolore'', ha re ar gwenaerezh bihan evel ar ''Beagle''.

Etre 20 ha 100 ki a vez en ur bagad ; lod a vez miret fresk ''(chiens de relais)'' evit eilañ ouzh ar re skuizh. Pep hini zo soliusaet ''(créancé)'' evit hemolc'hiñ a-vagadoù ur spesad loened hepken (demm, gad, hoc'h-gouez, karv, lapin, louarn pe yourc'h) rak gwenn e vije pep hemolc'h mar bije lakaet da redek meur a loen en un abadenn, pe da hemolc'hiñ en e unan.

Dre ar parañ hag ar pleustriñ e teu ar wenaerien a-benn da zibab gouennoù, ha hiniennoù a-douez gouenn pe ouenn, evit tanavder o mus hag evit o framm, o zizh, o c'haleter, o harzh ''(gorge)''.
Lod kon zo arbennik war an diboufañ ul loen gloazet, evit berraat e boanioù.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130px&quot; caption=&quot;Un nebeud gouennoù kon-urzh&quot;&gt;
Artois from 1915.JPG|''Artois''
Beagle Faraon.JPG|''Beagle''
Billy Fond Blanc.jpg|''Billy''
Foxhound Anglais.jpg|''Foxhound''
Grand anglo francais noir.jpg|''Grand anglo-francais blanc et noir''
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
Grand anglo francais tricol mod.jpg|''Grand anglo-français tricolore''
Basset Fauve De Bretagne.jpg|Ki ruz Breizh
Poitevin.jpg|''Poitevin''
Porcelaine Fond Blanc.jpg|''Porcelaine''
Chien De Saint-Hubert.jpg|''Saint-Hubert'' / ''Bloodhound
&lt;/gallery&gt;
=== Korn-hemolc'h ===
[[Restr:Trompe de chasse.jpg|thumb|left|Korn-hemolc'h ar gwenaerezh]]
[[Restr:Cordechasse.png|thumb|Korn-hemolc'h milourel]]
E Bro-C'hall hepken hag abaoe [[1723]] e vez ambrouget an hemolc'herien gant sonioù ''(fanfares)'' ar c'horn-hemolc'h evit ma c'hellfe ar wenaerien kehentiñ etrezo ha gant ar c'hon. Gant ar mestr-gwenaer ha [[markiz]] [[Marc-Antoine de Dampierre]] ([[1676]]-[[1756]]) e voe ijinet e [[1722]] ar c'horn-hemolc'h a anavezer hiziv ; ar benveg nevez-se a voe degemeret e Gwenaerezh ar roue [[Loeiz XV (Bro-C'hall)|Louis XV]]. Tremen 4&amp;nbsp;000 ''fanfare'' a voe skrivet gant markiz Dampierre ; en e raok avat e oa bet savet div son gant [[André Danican Philidor]], ''alias'' Philidor l'Aîné ([[1652]]-[[1730]]), pennsoner ar roue [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] : ''Retraite prise'' ([[1705]])&lt;ref&gt;Sonet e dibenn an hemolc'h, mard eo bet tapet al loen ; ar ''retraite manquée'' a vez sonet mard eo chomet gant e vuhez.&lt;/ref&gt; ha ''La Sourcillade'' ([[1708]])&lt;ref&gt;Adanvet ''la Vue'' diwezhatoc'h, a vez sonet kentañ gwech ma wel an dud al loen, goude m'eo bet gwelet gant ar c'hon.&lt;/ref&gt;.

Deskrivañ dibun an hemolc'h eo perzh ar c'horn : sonioù zo bet skrivet evit embann kement degouezh ''(circonstance)'', evel an ''débuché'' pa guita al loen goudor ar c'hoadeier da vont war ar gompezenn.

Arabat eo droukveskañ korn-hemolc'h ar gwenaerezh ha hini ar sonerezh milourel :
* e Re e vez kentonet hini ar gwenaerezh dre he hirder (4,545 m) ; e 6/8 e vez an darn vuiañ eus ar sonioù ;
* e Mi bouc'h (Mi♭) pe Si bouc'h (Si♭) e vez kentonet hini ar soudarded, dre ur stirell diabarzh ; tonioù-bale 2/4 ha 4/4 a soner peurliesañ.

Ar c'horn-hemolc'h ''d'Orléans'' eo an hini a soner hiziv peurliesañ ; deveret eo diwar an ''Dauphine'' hag a zeue eus an ''Dampiere''.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
!Anv
!Hirder
!Punadur
|-
|Dampierre (1723)
|4,545 m
|1 dro ½ 
|-
|Dauphine ([[1729]])
|4,545 m
|2 dro ½
|-
|D'Orléans ([[1817]] &amp; [[1831]])
|4,545 m
|3 zro ½ 
|}

== Dibun ==
[[Restr:Chasse a courre.jpg|thumb|upright=1.45|Gwenaerezh e [[2004]] e Bro-C'hall]]
[[Restr:BedaleHunt2005.jpg|thumb|upright=1.45|Divarc'h, e [[2005]]]]
[[Restr:Horses and hounds (15832451122).jpg|thumb|upright=1.45|Gwenaerezh e [[2014]] e Bro-Saoz ''(indeed!)'']]
Digemm pe dost eo chomet ar gwenaerezh abaoe ma voe doñvaet ar c'hezeg, peogwir eo chomet digemm doareoù ar c'hon ha re ar spesadoù hemolc'het.

Diwar-benn dibun un abadenn gwenaerezh meur e lennor amañ da-heul.

Emgav a vez, beure abred, war tiriad un akipaj ; darev emañ an &quot;nozelennoù&quot; ''(boutons)'', da lavaret eo izili un akipaj p'o devez ar gwir da zougen e unwisk goude bout skodennet. Heulierien ''(suiveurs)'' a vez degemeret ivez, pa c'hall forzh piv ambroug un hemolc'h evit netra ; war droad, war varc'h, war [[marc'h-houarn|varc'h-houarn]] e heulier un hemolc'h. Berzet-groñs eo d'an nozelennoù ha d'an heulierien degas armoù-tan.

An &quot;dihun&quot; ''([https://web.archive.org/web/20220126133953/https://www.venerie.org/wp-content/uploads/2017/03/le-rveil.mp3 réveil ])'' a vez sonet gant ar c'horn. A-hed an devezh e pado an hemolc'h war-lerc'h ul loen hepken er gwenaerezh meur, ha peurliesañ e teuio hennezh a-benn da virout e vuhez dre guitaat tiriad an akipaj, pe dre vont tre en ur goadeg arall, pe dre &quot;widreoù&quot; ''(ruses)'' all ; e gwenn e vez tremen 30% eus an hemolc'hadennoù.

Kerkent ha sonet an dihun e vez kaset ar &quot;gwadkon&quot; ''(limiers)'', dalc'het gant ar roll gant &quot;mevelien gon&quot; ''(valets de chiens)'', da glask ha kavout ul loen gouez kent e &quot;jaujañ&quot; ''(jauger)'' hag e zigenvezañ.

Sevenet kefridi ar gwadkon e tistroont gant o c'haserien da lec'h an emgav, ma tanevell ar vevelien gon stad ar jiber.&lt;br&gt;
Da neuze e soner al &quot;loc'hañ&quot; ''([https://web.archive.org/web/20220126133951/https://www.venerie.org/wp-content/uploads/2017/03/le-dpart.mp3 départ ])'' ; war varc'h e ya ar wenaerien war-lerc'h ar &quot;c'hon-urzh&quot; ''(chiens d'ordre)'', hag a zo kon-red karget gant hemolc'hiñ al loen betek ma vo diviet ; krog eo an &quot;diboufañ&quot; ''(traque)''.

Pa vez kavet al loen e klever ar c'horn o seniñ ar &quot;gwel&quot; ''(vue)'' hag ar mestr-gwenaer o huchal «&amp;nbsp;Taio !&amp;nbsp;» ''(Taïaut !)''&lt;ref&gt;Un drouzadell eo, a skriver ''Tayaut'' ivez ([[1661]]; ''Taho'' e oa ''circa'' [[1300]].&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;''Vloo'' a hucher pa weler un hoc'h-gouez, hervez Bellier de Villiers.&lt;/ref&gt; ; setu krog an hemolc'h da vat.

Kenlabour a vez etre an dud hag ar c'hon-urzh, an eil o heñchañ ar re all — an dud dre o anaoudegezh eus an dachenn, ar c'hon dre o mus.

Ret eo d'al loen tec'hel kuit : emañ &quot;lañset&quot; ''(lancé)''. Klask a ra neuze mirout e vuhez, ar pezh a ra dre meur a widre :
* &quot;hentoù doubl&quot; ''(doubles voies)'' pa zistro war e c'hiz kent kemer un hent all evit luziañ mus ar c'hon : daou roud c'hwezh ''(sentiment)'' a gavont, ar pezh a lez amzer d'al loen da lañsiñ warno ;
* &quot;karbac'h&quot; ''(hourvari)'' pa zistro da benn-kentañ an diboufañ evit kenluziañ ar c'hon adarre ;
* &quot;kemm&quot; ''(change)'' p'en em lakaat e-touez hiniennoù eus e spesad evit kenluziañ mus ar c'hon c'hoazh ; ne vez ket sonet ar c'hemm, kuit a lakaat evezh er jiber hag a drubuilhañ ar c'hon-urzh ;
* &quot;lañsiñ war&quot; ''(forlonger)'' pa gemer kement a lañs war ar c'hon ma kollont roud e c'hwezh ; 
* &quot;tremen dour&quot; ''(passage d'eau)'' pa dreuz ur red pe ul ledennad dour evit troc'hañ roud e c'hwezh ; kemennet e vez kement-se gant ar c'horn o seniñ ar ''[https://web.archive.org/web/20220126133956/https://www.venerie.org/wp-content/uploads/2017/03/le-bat-leau.mp3 Bat-l'eau ]''.
Eurvezhioù-pad e kendalc'h ar c'hoari toull-kuzh-se betek diwezh an hemolc'h, gant tri disorc'h :
* serr-noz eo, re ziwezhat eo evit tapout al loen, gwenn eo an abadenn ;
* tec'het eo al loen kuit da vat, gwenn eo an abadenn ivez ;
* tizhet eo bet al loen, talañ a ra ouzh an hemolc'herien pe diviet eo gant an hemolc'h : sonet e vez an &quot;hualao war droad&quot; ''([http://www.rpan.fr/Principales-fanfares-de hallali sur pied])'' ; da neuze hepken e klever harzhoù ''(abois)'' ar c'hon-urzh, rak &quot;garmiñ&quot; ''(crier)'' a reont a-hed an hemolc'h.
&quot;Servijout&quot; ''(servir)'' al loen a reer neuze, da lavaret eo en e beurlazher : gant dent ar c'hon e kav e varv, pe gant lavnenn ur gwenaer anvet &quot;piker&quot; ''(piqueux)'' ; an &quot;hualao war zouar&quot; ''([http://www.rpan.fr/Principales-fanfares-de hallali sur terre])'' a soner neuze.

Goude servijet al loen en e zispenner hag e roer an tammoù gwellañ da izili an akipaj. An tammoù dister a lakaer war an &quot;doubier&quot; ''(nappe)'', da lavaret eo kroc'hen al loen, hag e soner ar &quot;c'hourailhoù&quot; ''([https://www.youtube.com/watch?v=A_zSpZQgrto curée])'' evit m'o defe ar c'hon o gopr.

E-pad ma fest ar c'hon e soner meur a ''fanfare'' :
* re an darvoudoù pennañ a zo bet e-kerzh an hemolc'hadenn ;
* unan en enor d'al loen marv ;
* an Enorioù ''(Honneurs)'' da geñver &quot;lidoù en troad&quot; ''(honneurs du pied)'' : goude an hualao e tegas ar piker troad a-raok dehoù al loen d'an den a fell da vestr an akipaj enoriñ ;
* son an akipaj, ''[https://www.youtube.com/watch?v=2EimJtuPUgM Le Bonsoir breton]'' da skouer ;
* sonioù akipajoù ar gouvidi ;
* kimiad ar vistri hag ar bikerien.

==  Ar gwenaerezh er bed ==
Aotreet eo ar gwenaerezh en [[Aostralia]], e Bro-C'hall, en [[Italia]], en [[Iwerzhon]], e [[Kanada]], e [[Portugal]], e [[Stadoù-Unanet Amerika]] hag e [[Zeland-Nevez]].

Berzet eo en [[Alamagn]] [[(1936)]], e [[Belgia]] ([[1995]]) hag er Rouantelezh-Unanet ([[2005]])&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.huffingtonpost.fr/2017/10/28/la-chasse-a-courre-une-pratique-moyenageuse-pour-des-privilegies-en-mal-de-monarchie_a_23259478/ ''Huffpost'', 29 HER 17]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Gwenaerezh a vez c'hoazh er Rouantelezh-Unanet, evel m'en diskouez meur a restr e Wikimedia Commons.&lt;/ref&gt;

== Ar gwenaerezh en arzoù ==
=== Lennegezh ===
Er [[bloavezhioù 1930]] e voe daou romant ma teskriver abadennoù gwenaerezh : e [[1934]] en ''A Handful of Dust'' ar romantour saoz [[Evelyn Waugh]] ([[1903]]-[[1966]])&lt;ref&gt;{{en}}  WAUGH, Evelyn : ''A Handful of Dust'', Penguin Books, 2018 {{ISBN|978-0-241-34110-0}} ; {{fr}} ''Une poignée de cendres'', Robert Laffont, 2018 {{ISBN|978-2-22121-604-0}}&lt;/ref&gt; hag e [[1938]] e ''La dernière harde'' gant [[Maurice Genevoix]] ([[1890]]-[[1980]])&lt;ref&gt;{{fr}} GENEVOIX, Maurice : ''La dernière harde'', Éditions de Montbel, 2018 {{ISBN|978-2-35653-120-9}}&lt;/ref&gt;

Ar romantour gall [[Théodore de Foudras]] ([[1800]]-[[1872]]) en deus skrivet 13 levr diwar-benn ar gwenaerezh, an hini brudetañ o vout ''Les gentishommes chasseurs''&lt;ref&gt;{{fr}} FOUDRAS, Théodore de : ''Les gentishommes chasseurs'' ([[1848]]), Forgotten Books, 2018 {{ISBN|978-0-484-29511-6}}&lt;/ref&gt;.
=== Kizellerezh ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
Antoine-Louis Barye - Stag Running Through Forest - Walters 27187.jpg|''Karv o tec'hel'', Antoine-Louis Barye ([[1795]]-[[1875]])
Nîmes,Beaux Arts066,bronze04.jpg|''Ki o terc'hel ur c'had'', Pierre-Jules Mêne ([[1810]]-[[1879]])
Nogent-le-Rotrou - Park Place de la République - Statue.JPG|''Ar c'hon fresk'', [[Camille Gâté]] ([[1856]]-[[1900]])
&lt;/gallery&gt;
=== Livouriezh ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
Paolo Uccello 052.jpg|''Caccia notturna'' – [[Paolo Urcello]], ''c.'' [[1473]]
Jean-Baptiste Oudry - La chasse au chevreuilt (1725).jpg|''La chasse au chevreuil'', [[Jean-Baptiste Oudry]] ([[1725]])
Cerf aux abois 1729.jpg|''Cerf aux abois'', [[Alexandre-François Desportes]] ([[1729]])
Marie-Antoinette 1783 Brun Versailles 9082.jpg|''Marie-Antoinette chassant à courre'', [[Louis-Auguste Brun]] ([[1783]])
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
Carle Vernet - Napoleon on a Hunt in the Forest of Compiègne - WGA24721.jpg|[[Napoleon Iañ]] oc'h hemolc'hiñ, [[Carle Vernet]] ([[1811]])
Evariste-Vital Luminais - Closing in.jpg|Abadenn gwenaerezh, [[Évariste-Vital Luminais]] (''c.'' [[1860]])
1900, chasse à courre par Gabriel van Dievoet (1875-1934).JPG|Abadenn gwenaerezh, [[Gabriel van Dievoet]] (''c.'' [[1900]])
Princeteau Jagdszene.jpg|''Scène de chasse'', [[René Princeteau]] ([[1914]])
&lt;/gallery&gt;

=== Sonerezh ===
Ouzhpenn ar sonioù korn-hemolc'h bet savet evit an hemolc'h end-eeun ez eus bet meur a oberenn levezonet gant ar gwenaerezh, an hini vrudetañ o vout ar ''Messe de Saint Hubert''&lt;ref&gt;[[Sant]] paeron an hemolc'herien eo [[Hubert de Liège]] (''c.'' [[657]]-[[727]]).&lt;/ref&gt; savet gant Tyndare-Gruyer e [[1883]] — nes komz eus ''La Paimpolaise'', &quot;pennoberenn&quot; [[Théodore Botrel]] ([[1868]]-[[1925]]), hag a zo ur ''fanfare'' e gwirionez&lt;ref&gt;Eugène Feautrier ([[1849]]-[[1898]]) a glotadas ar son e [[1896]].&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} FEBUS, Gaston : ''Livre de Chasse'' (1387-1389), Paris, Bibliothèque de l'Image, 2003 {{ISBN|978-2-91466-103-4}}
* {{fr}} DU FOUILLOUX, Iaques : ''La Venerie'', Poitiers, de Marnefz &amp; Bouchetz frères, 1561 – [http://homes.chass.utoronto.ca/~wulfric/rentexte/fouillou/ Lenn en-linenn].
* {{fr}} DE SALNOVE, Robert : ''La Venerie Royale - Divisée en Quatre Parties'' (1665), Kessinger Publishing, 2010 {{ISBN|978-1-16633-392-8}}
* {{fr}} D'YAUVILLE, Jacques : ''Traité de Vénerie'' (1788), Hachette Livre BNF, 2016 {{ISBN|978-2-01448-058-0}}
* {{fr}} BELLIER DE VILLIERS, A. C. E. : ''Le chien au chenil'' (1870), Paris, Pairault &amp; Cie
* {{fr}} BELLIER DE VILLIERS, A. C. E. : ''Les déduits de la chasse du chevreuil'' (1870), Paris, Victor Goupy
* {{fr}} BELLIER DE VILLIERS, A. C. E. : ''Éducation du chien d'arrêt'' (1881), Hachette Livre BNF, 2017 {{ISBN|978-2-01407-611-0}}
* {{fr}} LE COUTEULX DE CANTELEU, Jean-Emmanuel : ''Manuel de vénerie française'', Paris, Hachette, 1890. {{ISBN|978-2-85704-654-7}}
* {{fr}} AMBELAIN, Robert : ''Symbolisme et rituel de la chasse à courre'', Paris, Robert Laffont, 1981 (ASIN 2221006879)
* {{fr}} SALVADORI, Philippe : ''La Chasse sous l'Ancien Régime'', Paris, Fayard, 1996 {{ISBN|978-2-213-59728-7}}
* {{fr}} PINÇON Michel &amp; PINÇON-CHARLOT, Monique : ''La Chasse à courre, ses rites et ses enjeux'', Paris, Payot, 2003 {{ISBN|978-2-228-89749-5}}
* {{fr}} ANAYA-GAUTIER, Céline : ''Chasse à courre - À la croisée des mondes'', Paris, Flammarion, 2018 {{ISBN|978-2-08144-202-3}}

== Liammoù diavaez ==
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{fr}} [http://www.venerie.org/ ''Vènerie'']
* {{fr}} [http://www.chasses-du-monde.com/europe/chasses-traditionnelles/venerie/ ''Chasses du monde'']
* {{fr}} [http://www.faccc.fr/ ''Fédération des associations de chasseurs aux chiens courants'']
* {{fr}} [http://www.memoiredesequipages.fr/memoire.php ''Mémoire des équipages'']
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20120828005637/http://www.musees-senlis.fr/Musee-de-la-Venerie/historique-du-musee-art-et-chasse.html ''Musée de la vénerie'']
* {{fr}} [http://www.fitf.org/ ''Fédération internationale des trompes de France'']
|
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20181129131919/http://www.rallyetrompesdeparis.com/ ''Société de trompes de chasse à Paris'']
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110303162951/http://www.oncfs.gouv.fr/ ''Office national de la chasse et de la faune sauvage'']
* {{fr}} [http://www.onf.fr/ ''Office National des Forêts'']
* {{fr}} [http://www.ma-chasse.com/lexique.shtml ''Lexique de vénerie'']
* {{fr}} [http://www.ma-chasse.com/fanflist.shtml Listennad ''fanfares'']
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20181019053642/https://www.montbel.com/index.cfm ''Éditions de Montbel'']
|}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Chase]]</text>
      <sha1>d9trifcujpkdzxynqppt55pfu5k6cxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dugelezh Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129930</id>
    <revision>
      <id>2197018</id>
      <parentid>2176533</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="ndh5bmehbdqvkjijxrkqcyhq25wjbt7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|'''&lt;big&gt;Dugelezh Breizh&lt;/big&gt;'''|87b7c5|talbenn map|000}}
|-
| align=&quot;center&quot; | &lt;br&gt;[[Restr:Drapeau de la province de Bretagne (1532).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; | [[Restr:Armoiries du duché de Bretagne.png|80px]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Banniel Breizh|Banniel dugelezh Breizh]] || align=&quot;center&quot; | [[Ardamezouriezh|Skoed]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|- 
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[Ardamezouriezh|Ger-stur]]'''&lt;br&gt;''Brezhoneg: Kentoc’h mervel eget bezañ saotret''&lt;br&gt;
''Latin: Potius mori quam fœdari''&lt;br&gt;
''Galleg: Plutôt la mort que la souillure''&lt;br&gt;
''A ma vie (ral)''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''Deiziadoù'''&lt;br&gt;''[[Emgann Trans]] - [[1añ a viz Eost]] [[939]]''&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall]] 
- [[13 a viz Eost]] [[1547]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[Restr:Localisation Duché de Bretagne.svg|250px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Lec'hiadur dugelezh Breizh&lt;/small&gt;
|-
|}
'''Dugelezh Breizh''' (galleg: ''Duché de Bretagne'') a vez lavaret eus [[gouarnamant]] [[Breizh]] etre [[939]] ha [[1547]]. Tachenn an dugelezh a oa hini Breizh istorel, gant [[Bro-Naoned]]. An dugelezh a oa bet savet goude ma voe skarzhet al luioù [[Vikinged|viking]] eus ar vro e 939. Distabil e oa an dugelezh en Xvet hag [[XIvet kantved]], an duged a oa gwan gant ur galloud gwirion war o douaroù personel. Al liammoù a oa reoù en entremar gant [[Dugelezh Normandi]]. A-wechoù e oa kevredet an dugelezhioù, a-wechoù all evel e-pad ar [[Breton–Norman War|brezel Norman-Breton]] (1064-1066) e-pad ren [[Konan II (dug Breizh)|Konan II]] enebet ouzh [[Gwilherm II (dug Normandi)|Gwilherm II]]. 
[[Restr:Map Kingdom of Brittany 845-867-br.svg|thumb|center|upright=2|Emdroadur Breizh en {{IXvet kantved}}]]
[[Herri II (Bro-Saoz)]] en doa aloubet Dugelezh Breizh e kreiz an XIIvet kantved ha deuet e oa da vezañ kont Naoned e 1158 goude ur skrid-emglev gant an Dug [[Konan IV]]. Mab Herri, [[Jafrez II (dug Breizh)|Geoffrey]], a oa deuet da vezañ dug dre an dimeziñ gant [[Konstanza Breizh]], an dugezh dre hêrezh. Ar re [[Anjevined roueed Saoz|Anjevined]] a oa chomet e penn betek ma vefe riñset o impalaeriezh e norzh ar Frañs e 1204. Kurunenn Bro-C'hall a levezone an dugelezh breton peurrest an {{XIVvet}} kantved. Urzhioù monastek harpet gant an noblañs breizhat a oa emledet en dugelezh en {{XIvet}} ha {{XIIvet}} kantved, hag en {{XIIIvet kantved}}, ar c'hentañ [[Urzh kesterien|urzhioù klasker-bara]] a oa bet krouet drezho o-unan er c'hêrioù penn. [[Brezel diabarzh]] a oa bet er {{XIVvet}} kantved, dre ma oa meur a gevezer o klask bezañ dug. An tuioù emgouestlet a zo harpet pe gant Rouantelezh Bro-C'hall pe gant hini Bro-Saoz. 

Dishualded an dugelezh a oa aet da get da vat gant marv [[Frañsez II (Breizh)|Frañsez II]] e 1488. Dre hêrezh e oa bet ar verc'h [[Anna Breizh]] e penn ar Stad, met ar roue Gall [[Charlez VIII (Bro-C'hall)|Charlez VIII]] en doa roet lamm d'e zimezi evit dimeziñ ganti. Dre-se roue Bro-C'hall a oa bet o ouzhpennañ an titl Dug Breizh – [[Jure uxoris|jure uxoris]] (dre Gwir ar wreg). Ar gurunenn dugel a oa bet unvanet gant hini Bro-C'hall e 1532 votet gant [[Stadoù Breizh]] goude marv ar rouanez [[Klaoda Bro-C'hall]], an dugezh ziwezhañ. Ar vibien [[Frañsez III (dug Breizh)|Frañsez III]], Dug Breizh ha goude-se [[Herri II (Bro-C'hall)|Herri II]] a oa kendalc'het da ren e stumm un unaniezh bersonel pa oa marvet an tad. 

Gant an [[Dispac'h Gall]], ha gant an nevezinitoù degaset gant ar gouarnamant c'hall adalek 1792 dreist-holl, an Dugelezh a zo rannet hervez sistem an [[Departamant gall|departamantoù]] ha kendalc'het eo betek an deiz-ha-hiziv met tennet eo bet al Liger-Atlantel (Bro Naoned) gant ar [[Philippe Pétain|Marichal Pétain]] d'an [[19 a viz Ebrel]] 1941. Rann-vro melestradurel Breizh a zo chomet hep Bro Naoned, neuze ne talc'h ket harzoù istorel an dugelezh. 
[[Rummad:Dugelezh Breizh]]</text>
      <sha1>ndh5bmehbdqvkjijxrkqcyhq25wjbt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Legend (romant David Gemmell)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130452</id>
    <revision>
      <id>2197042</id>
      <parentid>2061610</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="44maqp259nwo4mb3ylbwu0v2qrrl1sh" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:''Legend'' (romant David Gemmell)}}
'''''Legend''''' zo ur romant [[saoznek]] gant ar skrivagner [[moliac'h]] [[saoz]] [[David Gemmell]], e gentañ romant embannet e 1984. Gant an oberenn-se e voe lakaet war-raok evel unan eus skrivagnerien pouezusañ al lennegezh Heroic Fantasy. Ennañ e voe krouet an dudenn Druss, hag a adweler e meur a oberenn all gant an aozour, pa oa ar c'hentañ romant eus ar c'helc'hiad [[The Drenai saga]].

Gemmell en doa soñjet skrivañ ar romant-se e 1976, pa oa bet disklêriet dezhañ e oa klañv gant ur c'hrign-bev. Evit chom hep bezañ gwasket gant ar mennozh-se e klaskas skrivañ ul levr a voe titlet &quot;Against the Hordes&quot;. Al lec'h-kreñv taget gant al lu Nadir, a oa ur skeudenniñ eus outañ o stourm a-nep ar c'hleñved. A-benn ar fin ur medisin a embannas dezhañ e oa ur fazi ha ne oa ket tapet gant ar c'hrign-bev. al levr a voe disoñjet gant an aozour [[David Gemmell]], hervezañ al levr a oa fall. E 1980, ur c'hamalad d'an aozour a lennas ar brouilhoñs hag a laras dezhañ e vefe tu embann al levr gant reizhadurioù. Roet kalon dezhañ gant ar c'homzoù-se, Gemmell a grogas gant al labour adskrivañ ar romant a voe cheñchet e ditl e &quot;Legend&quot;. An ti embann [[stadunanat]] Century Hutchinson a embannas an oberenn e 1982.
== An istor ==
An impalaeriezh Drenai hag a oa bet didrec'h betek-henn a zo o kouezhañ goustadik en e foull. An nerzhioù lu a zo bet o tisken ingal. An impalaeriezh Nadir gant Ulric e-penn a zo deuet a-benn da strollañ an holl meuriadoù a-dreñv dezhañ betek tizhout ul a 500 000 kadour. Ar brezel a vo, kregiñ a raio e Dros Delnoch, lec'h pennañ difenn an impalaeriezh Drenai, ha kastell brasañ ar bed. Evit talañ ouzh ar re Nadir ne chom nemet tro 10 000 soudard gant an haroz kozh Druss the Legend ha 30 beleg gwenn.

Ret e vefe dezho derc'hel 3 miz a-benn kaout skoazelloù Magnus Woundweaver hag a zo o gourdoniñ ul lu Drenai nevez. Den ebet ne gred e vo tu d'ar c'hreñvlec'h derc'hel kement a amzer, ar re a ya etrezek eno a oar ez eo evit mervel.
== Studiadenn ==
Pa voe kroget gant skrivadur ar romant, David Gemmell a oa bet embannet dezhañ e oa tapet gant ur c'hrign-bev. Evit soñjal e traoù all e oa bet kroget gant ar skrivañ. Ouzhpenn d'an awenoù istorel lies pe ar re adal e vuhez familh, ez eo diazezet an istor war stourm an aozour a-enep ar [[Krign-bev|c'hrign-bev]]. Ar meuriadoù Nadir diniverus a zo ur skeudenn eus ar c'hrign-bev o tagañ korf an aozour (Dros Delnoch ar c'hastell).
== Tudennoù ==
* Regnak Wanderer (lesanvet Rek): an haroz, n'eo ket dedennet gant an emgannoù nag ar brud. Kavout a ra gwelloc'h bevañ disoursi o kantreal dre douaroù an impalaeriezh Drenai. Pa vez tapet en un emgann e teu da vezañ ur [[Berserker]].
* Virae: merc'h ar c'hont Abalayn kont an norzh e-karg gant kastel Dros Delnoch, a zimezo gant Regnak.
* Druss the Legend / Deathwalker: Un haroz kozh d'ar re Drenai. Armet gant ur vourc'hal a daou du, kreñv evel un arzh met erruet kozh.
* Ulric the Uniter: Penn ar meuriadoù Nadir

== Awenoù ==
* Regnak Wanderer (lesanvet Rek): an haroz a oa bet awenet gant an aozour e-unan
* Dros Delnoch: a zo bet awenet gant istor [[Emgann El Álamo|Emgann El Alamo]]
* Druss The Legend a zo bet awenet gant tad-kaer David Gemmel, Bill. Disklêriañ a rae an aozour: &quot;''Years later, when I wrote my first novel, I used Bill as the model for a character. His name was Druss the Legend. Bill re-appeared in many novels thereafter, in many guises.''&quot;
* Ulric the Uniter a oa bet awenet gant [[Genghis Khan]] hag [[Attila]].
* Virae a oa bet awenet gant kentañ gwreg an aozour Val Gemmell.

[[Rummad:Romantoù moliac'h]]
[[Rummad:David Gemmell]]
[[Rummad:Levrioù saoznek]]
[[Rummad:Levrioù saoznek 1984]]</text>
      <sha1>44maqp259nwo4mb3ylbwu0v2qrrl1sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Star Wars: Rebellion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131263</id>
    <revision>
      <id>2197056</id>
      <parentid>2156298</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="1wwmtbwixhkp479sfkjqvm8prb54uh2" xml:space="preserve">* ''Arabat kemmeskañ gant [[Star Wars rebellion (c'hoari-taol)]]''
[[Restr:Logo Star Wars Rebellion.png|thumb|300px|Logo Star Wars Rebellion]]
{{databox}}
'''Star Wars: Rebellion''' (pe '''Star Wars Supremacy''' er Rouantelezh-Unanet pe en Iwerzhon)&lt;ref&gt;http://www.gamespot.com/reviews/star-wars-rebellion-review/1900-2532756/&lt;/ref&gt; zo ur c'hoari video strategiezh doare [[4X]] embannet d'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1998]] gant [[LucasArts]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160303165707/http://www.gamerankings.com/pc/198776-star-wars-rebellion/&lt;/ref&gt;.
Ur c'hoari strategiezh tro-ha-tro eo met dre niver uhel an tiriadoù a c'heller trevadenniñ ez eo muioc'h ur c'hoari doare 4X evel [[Master of Orion]]. Lodennoù eus ar c'hoari a zo reoù c'hoari-taol, evit ul lod all eo doare [[RPG]].

Ar c'hoarier a ra war-dro an uzinoù, ar sevel soudarded ha listri-egor brezel. Ret eo ivez d'ar c'hoarier ober war-dro ar rastellañ danvezioù diazez, kas ar flodadoù brezel pe dezougen ha kefridioù an unvezioù soudard, spiañ pe re an tudennoù. 60 tudenn a zo en holl: 6 bennañ, 54 izeloc'h, 30 d'ar muiañ e-pad pep c'hoariadenn. Tro daou c'hant planedenn a c'heller trevadenniñ ha mestroniañ a-benn bezañ trec'h war an enebour.

Eus un tu e c'heller c'hoari an [[Impalaeriezh Galaktek|Impalaeriezh Galaktek]], eus un tu all e c'heller c'hoari an [[Emglev rebell]].
== Istor ==
Dres goude [[Emgann Yavin]], an Impalaeriezh Galaktek a chom mestr war ar galaksienn en desped d'ar c'holloù meur e-pad an emgann. Eus an tu all an Emglev Rebell laouen gant an taol brav bet sevenet a rank klask kreskiñ e nerzh evit dreistbevañ ouzh tagadennoù an Impalaeriezh Galaktek. Ar [[brezel diabarzh]] a blant tan dre ar galaksienn en he fezh.
{{Patrom:C'hoarioù video Star Wars}}
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:C'hoarioù video Star Wars]]
[[Rummad:C'hoarioù video 1998]]
[[Rummad:C'hoarioù video 4X]]</text>
      <sha1>1wwmtbwixhkp479sfkjqvm8prb54uh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morlu Impalaeriezh Japan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132102</id>
    <revision>
      <id>2197093</id>
      <parentid>2152723</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3848" sha1="s463h62i5jw39iolblvlxpy7tanxqnn" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Naval ensign of Japan (1889–1945).svg|thumb|Banniel Morlu Impalaeriezh Japan]]
'''Morlu Impalaeriezh Japan''' ('''IJN'''; Kyūjitai: 大日本帝國海軍 Shinjitai: 大日本帝国海軍; Dai-Nippon Teikoku Kaigun pe 日本海軍 Nippon Kaigun) &quot;Morlu an Impalaeriezh Japanaat Meur&quot;) a oa anv morlu ofisiel [[Impalaeriezh Japan]] adal ar bloavezh 1868 betek 1945. Divodet e oa bet goude trec'h Japan gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. E-penn ar morlu e oa ar [[Gunreibu]] (Burev penn Morlu Impalaeriel Japan) hag ar [[Kaigunshō]] (Ministrerezh Morlu Japan) didan urzhioù Impalaer Japan evel penn-meur al [[Lu Impalaeriezh Japan|lu troadegiezh]] hag ar morlu. Ur wech roet lamm d'ar Morlu impalaeriel e voe savet ar [[Kaijō Jieitai]] (Nerzh-mor emzifenn Japan ), d'ar 1 añ a viz Gouhere 1954.
[[Restr:Carrier shokaku.jpg|thumb|[[7 a viz Kerzu]] [[1941]], kirri-nij prest da lorc'hañ eus an douger-Kiri-nij Shōkaku e-pad an [[Arsailh war Pearl Harbor]]]]
Ar Morlu japanat a oa an trede hini er bed e 1920, a-dreñv ar [[Royal Navy]] hag an [[United States Navy]] (USN). Harpet e oa gant an ''Dai-Nippon Teikoku Kaigun Kōkū-tai'', [[Servij nij Morlu Impalaeriel Japan]] evit ar c'hirri-nij hag oberiadurioù bombeziñ ar flodad. Bez e voe an enebour pennañ da Gevredidi ar C'hornôg e-pad [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Brezel ar Meurvor Habask]].

Orinoù Morlu Impalaeriel Japan a zo da glask da gentañ en eskemmoù a oa etre broioù Azia, da gentañ e-kerzh ar [[Istor_Japan#Japan_c'hladdalc'hel|Grennamzer]] ha goude-se en e-barr er {{XVIvet}} ha {{XVIIvet kantved}} pa oa ur mare eskemmoù puilh gant ar galloudoù europat e-kerzh Mare an dizoloadennoù bras en Azia. Goude daou gantved sioul pad ma oa serret ar vro dre politikerezh ar [[Shogun|shōgun]] er [[Marevezh Edo]], morlu Japan a oa aet goustadik war wanaat betek ma vije rediet ar vro d'en em zigeriñ hag un-dro dre nerzh gant an [[Kendiviz Kanagawa|Oberiantiz stadunanat eus 1854]]. Dre-se a oa bet kudennoù lies o kregiñe Japan a oa bet un diaz d'an [[Adsav Meiji]]. Memes mare ma oa an impalaer o tistreiñ evel den pennañ ar vro, e oa deuet war-wel ur marevezh modernizadur hag ul lamm greantel. War dachenn ar Morlu e oa bet berzhioù lies, alies a-enep nerzhioù enebour kalz galloudusoc'h evel e-kerzh ar [[Kentañ brezel etre Sina ha Japan|Brezel etre Sina ha Japan]] pe e-kerzh ar [[Brezel etre Japan ha Rusia]]. Kement-mañ a oa echuet pa voe peurzistrujet e-kerzh an Eil Brezel-bed.
== Orin ==
Istor [[Japan]] war-vor a zo unan hir. Liammoù kozh a oa dija etre ar vro ha peurest kevandir Azia. Fiñvadegoù unvezioù milourel etre [[Korea]] ha Japan a oa lies, kroget e oant gant penn kentañ ar [[marevezh Kofun]] en IIIde kantved goude Jezuz-Krist. Goude taol c'hwitet an Aloubadegoù Vongol e Japan gant [[Kubilai Khan]] e [[1274]] ha [[1281]], ar vorlaerien [[wakō]] a oa kroget gant preizhañ kreñv arvorioù [[Sina]].

== Eil Brezel-bed ==

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;Centre&quot; style=&quot;margin-left: 1em;&quot; style=&quot;font-size: 100%;&quot;
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background:lightgrey; color:black&quot; | '''Morlu Impalaeriezh Japan vs [[US Navy]] e-keñver saverezh bigi'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937–1945, e Tonennoù fiñvet&lt;/small&gt;)
|-
| align=center rowspan=1 |
|align=center rowspan=1|'''MIJ'''
| colspan=&quot;1&quot; align=center |'''USN'''
|-
|1937
|45,000
|75,000
|-
|1938
|40,000
|80,000
|-
|1939
|35,000
|70,000
|-
|1940
|50,000
|50,000
|-
|1941
|180,000
|130,000
|-
|1942–45
|550,000
|3,200,000
|}
[[Rummad:Strolladoù hag aozadurioù soudardel lamet e 1945]]
[[Rummad:Impalaeriezh Japan]]
[[Rummad:Luioù divodet]]
[[Rummad:Arme Impalaeriezh Japan]]
[[Rummad:Lu Japan]]
[[Rummad:Istor milourel Japan]]
[[Rummad:Morluioù]]
{{Porched Japan}}
{{Impalaeriezh Japan}}</text>
      <sha1>s463h62i5jw39iolblvlxpy7tanxqnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132280</id>
    <revision>
      <id>2197058</id>
      <parentid>2194151</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12560" sha1="cwiermynissxhk6y8wk12otdj9x0d2g" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infoboest Brezelioù
|brezel=Talbenn ar Reter
|tammeus=[[Eil Brezel-bed]] 
|skeudenn=[[Restr:EasternFrontWWIIcolage.png|centre|300px]]
|titl=A-gleiz da zehoù: Soviet [[Ilyushin Il-2|Il-2]] karr-nij tagañ war-zu &lt;br&gt; an douar en oabl Berlin;&lt;br&gt;
Tankoù alaman [[Panzerkampfwagen VI Tiger|Tigr I]] e-pad [[Emgann Koursk]];&lt;br&gt;
Kirri-nij brezel Alaman [[Junkers Ju 87|Stuka]] war Talbenn ar Reter, goañv 1943–1944;&lt;br&gt;
Lazhadeg yuzevien gant soudarded nazi an [[Einsatzgruppen]] en Ukraina;&lt;br&gt;
[[Wilhelm Keitel]] o sinañ [[Akta kodianañ an Trede Reich]];&lt;br&gt;
Soudarded soviedat e-pad [[Emgann Stalingrad]].
|deiziad= [[22 a viz Even]] [[1941]] - [[9 a viz Mae]] [[1945]]&lt;br /&gt;
(3 bloaz, 10 miz, 2 sizhun ha 3 devezh)
|lec'h= [[Europa ar Reter]] &lt;br /&gt; [[Europa an Norzh]]&lt;br /&gt; [[Europa ar C'hreiz|Europa Kreiz]]&lt;br /&gt; [[Balkanioù]]
|casus=
|tiriad=
|disoc'h=Kollet gant [[Trede Reich]], fin ar renad,&lt;br&gt;
marv [[Adolf Hitler]]. Trec'h koustus an URSS.
|emganner1=An '''Ahel:'''&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]] [[Trede Reich]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_Romania.svg|24px]] [[Roumania]] betek 1944&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|24px]] [[Rouantelezh Italia (1861-1946)|Italia]] betek 1943&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_Hungary_(1920%E2%80%931946).svg|24px]] [[Hungaria]]  &lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_First_Slovak_Republic_1939-1945.svg |24px]] [[Slovakia]] &lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_Finland.svg|24px]] [[Finland]] betek 1944 &lt;br /&gt; 
[[Restr:Flag_of_Bulgaria.svg|24px]] [[Bulgaria]] betek 1944
|emganner2=[[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]][[URSS]] &lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_Poland.svg|24px]][[Polonia]]
|jeneral1=[[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]][[Adolf Hitler]] &lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]] [[Walther von Brauchitsch]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]] [[Franz Halder]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]] [[Fedor von Bock]] &lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]] [[Wilhelm Ritter von Leeb]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]] [[Gerd von Rundstedt]]&lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_Finland.svg|24px]] [[Carl Gustaf Emil Mannerheim|Gustaf Mannerheim]]
|jeneral2=[[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Jozef Stalin]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Georgy Zhukov]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Aleksandr Vasilyevskiy]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Semyon Budyonny]]&lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Kliment Vorochilov]]&lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Semyon Timoshenko]]&lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]][[Markian Popov]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Fyodor Kuznetsov]]&lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]][[Dmitry Pavlov]]&lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] [[Ivan Tyulenev]]&lt;br /&gt; [[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]][[Mikhail Kirponos]]
|nerzh1= [[Restr:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|24px]] 3,8 million soudard&lt;br /&gt;
3350 tank&lt;br /&gt;
2770 karr-nij&lt;br /&gt;
7200 pezh-kanol
|nerzh2=[[Restr:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|24px]] 2,6–2,9 million soudard&lt;br /&gt;
11 000 tank&lt;br /&gt;
7133-9100 karrn-nij brezel 
|Tud marvet1= 
5 078 000 marvet&lt;br&gt; 
637 000 den prizoniet marvet&lt;br&gt; 
4 264 497–4 530 818 prizoniet
|Tud marvet2= 
8 719 000 – 10 000 000 den marvet en emgannioù&lt;br&gt; 
4 139 000–5 780 000 prizoniet&lt;br&gt;
2 250 000–3 300 000 prizoniet marvet
}}

'''Talbenn ar Reter''' a reer eus ul lodenn eus an [[Eil Brezel-bed]], etre [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|nerzhioù an Ahel]] harpet gant [[Finland]] a-enep an [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel|URSS]], harpet gant Polonia ha kevredidi all e Norzh, Su, Kreiz ha Reter Europa etre an 22 a viz Even 1941 hag an 9 a viz Mae 1945.

Meur a anv a zo bet roet d'al lodenn-se eus an Eil Brezel-bed, '''Brezel meur brogarour''' e tu an URSS ha Rusia a-vremañ ([[rusianeg]]: ''Великая Отечественная Война'', ''Velikaya Otechestvennaya Voyna'') ; e tu Alamagn e vez graet anezhi &quot;Talbenn ar Reter&quot; ([[alamaneg]]: ''die Ostfront''), '''Kampagn ar Reter''' (''der Ostfeldzug'') pe '''Kampagn Rusia''' (''der Rußlandfeldzug''); gant tuioù all engouestlet er brezek, c'hoazh, e reer anv eus ar '''Brezel Alaman-Soviedel'''.

An emgannoù war Talbenn ar Reter a oa bet ar re vrasañ en istor Mab-Den. Bez e oant bet emgannoù feuls, feulsoc'h evit an holl re all betek neuze, distrujoù spontus, deportadurioù ramzel, kolloù buhez uhel spontus dre an emgannoù, an [[naonegezh]], kleñvedoù ha lazhadegoù.

The Eastern Front, as the site of nearly all extermination camps, death marches, ghettos, and the majority of pogroms, was central to the Holocaust.
Talbenn ar Reter, dre ma oa bet al lec'h ma voe an darn vrasañ eus ar c'hampoù diouennañ, baleadennoù ar marv, ghettoioù, darn eus ar pogromoù, a oa un dachenn e-kreiz an [[Holokost]]. Diwar un hollad a 70 milion a dud marvet e-pad an Eil Brezel-bed, e-tro 30 milion anezho, kalz anezho trevourien, a oa bet lazhet war dachenn Talbenn ar Reter.

Talbenn ar Reter a oa bet an dachenn devoudus evit al lodenn eus ar brezel a c'hoarvezas en Europa ; evit darn eus an istorourien e voe an abeg pennañ da faezhidigezh an [[Trede Reich]]. Diskoulm ar stourm war Talbenn ar Reter a voe fin an Trede Reich, rannadur Alamagn e daou damm e-pad tost un hanter kantved ha kresk galloud an URSS evel nerzh bedel milourel ha greantel.

An daou enebour pennañ war an dachenn e oa bet an Alamagn Nazi hag [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel]], pep hini anezho a oa harpet gant kevredidi a youl-vat pe rediet. Ar [[Rouantelezh-Unanet]] hag ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] ne oant ket bet engouestlet en emgannoù met harpet o devoa tu an URSS dre pourvezadurioù milourel ha trevour. [[Lend-Lease]] a voe graet eus an harp dafarel-se. An oberiadurioù brezel German-Finland dre an harzoù norzh ha reter Finland-URSS hag er [[Oblast Mourmansk|rannvro Mourmansk]] a vez lakaet da dalvezout evel ul lodenn d'ar brezel war Talbenn ar Reter. Ouzhpenn-se [[Brezel Kendalc'h|Brezel kendalc'hus Soviet–Finland]] a vez lakaet, met raloc'h, da vezañ ul lodenn en norzh d'an hollad Talbenn ar Reter.
== Kenarroud ==
* ''Gwelet [[Emglev alaman-ha-soviedel]]''
[[Restr:Bundesarchiv Bild 183-H27337, Moskau, Stalin und Ribbentrop im Kreml.jpg|thumb|23 a viz Eost 1939 e Moskva, [[Jozef Stalin]] ha [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]] o sinañ an [[Emglev alaman-ha-soviedel|emglev nann-argadiñ Nazi–Soviet]].]]
Daoust dezho bezañ enebet e-keñver ideologiezh, [[Trede Reich|Alamagn an Trede Reich]] hag an [[Unvaniezh Soviedel]] a oa displijet bras gant disoc'h ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]] en o c'heñver. An Unvaniezh Soviedel he devoa kollet douaroù e-leizh e Reter Europa goude sinadur [[Emglev Brest-Litovsk]], rediet e oa bet Rusia da vont gant hent goulennoù Alamagn. Kollet e oa bet [[Polonia]], [[Lituania]], [[Estonia]], [[Latvia]] ha [[Finland]] ganti ha roet an tiriadoù-se da nerzhioù kreiz Europa. Pa voe kollet ar brezel gant Alamagn, an douaroù-se a voe tennet hervez pennaennoù [[Kendalc'h Peoc'h Pariz 1919]]. Rusia a oa tapet gant ar [[Brezel diabarzh|brezel-diabarzh]] hag ar Gevredidi n'o devoa ket anzavet ar Gouarnamant Bolchevik, setu penaos ne oa ket bet eus ur c'hannad evit Rusia.

An [[Emglev Molotov-Ribbentrop]] a oa bet sinet e miz Eost 1939. Ur feur-emglev nann-argad e oa etre Alamagn an Trede Reich hag an Unvaniezh Soviedel. Ul lodenn guzh a oa hag embannet e oa ar pal da adsevel Kreiz Europa evel ma oa a-raok ar C'hentañ Brezel-bed o rannañ an dachenn etre Alamagn, URSS. Finland, Estonia, Latvia ha Lituania a oa da zistreiñ dindan beli an Unvaniezh Soviedel, [[Polonia]] ha [[Roumania]] a oa da vezañ rannet etre an daou c'halloud.

Ar bed a zo badaouet, dreist-holl e-touez ar gomunourien. [[Adolf Hitler]] en devoa disklêriet d'an 11 a viz Eost 1939 da [[Carl Jacob Burckhardt]], kannad [[Kevredigezh ar Broadoù]] : &quot; An holl draoù a rin adalek bremañ a vo a-enep ar Rusianed. Ma 'z eo re zroch ha dall ar C'hornôg evit kompren-se, neuze e vin rediet da gemer un emglev gant ar Rusianed, da drec'hiñ ar C'hornôg ha goude faezhañ anezho e troin a-enep an Unvaniezh Soviedel gant ma holl nerzhioù. Ezhomm em eus eus Ukraina evit ma ne c'hallfent ket marnaoniñ ac'hanomp evel ma oa bet e-pad ar brezel diwezhañ.&quot;.

An daou c'halloud a aloubas hag a rannas Polonia e 1939. Goude ma voe bet nac'het gant Finland sevel a-du gant goulennoù an Unvaniezh Soviedel, an URSS a dagas ar vro-se d'an 30 a viz Du 1939, ar pezh a voe anvet [[Talvisota|Brezel ar Goañv]] – ur stourm gwadus ha garv– a echuas gant un Arsav-brezel d'an 13 a viz Meurzh 1940, gant Finland o chom dishual memes m'he devoa kollet douaroù er reter, e [[Karelia]].

E miz Even 1940 an [[Unaniezh Soviedel]] a aloube an tri Stad Baltek ([[Estonia]], [[Latvia]] ha [[Lituania]]) a oa bet tiriadoù an [[Impalaeriezh Rusia|Impalaeriezh rusian]], trec'h e oa bet [[Dispac'h miz Here]] enne. An obererezh-se a save a-enep [[Skrid-emglevioù an Hague 1899 ha 1907]] kement hag a-enep un toullad emglevioù etrebroadel pe ar re sinet etre an URSS hag ar vroioù baltek. Darn broioù ar C'hornôg a chomas hep degemer an aloubadeg-se.

== Diazezoù ideologel ==
;Tu alaman
En e levr [[Mein Kampf]] (1925), [[Adolf Hitler]] en devoa embannet ar rediñ evit an Alamanted da gaout [[Lebensraum]] (&quot;douaroù bevañs&quot;): tiriadoù nevez evit an Alamanted e reter Europa, dreist-holl war goust [[Rusia]]&lt;ref&gt;''&quot;We National Socialists consciously draw a line under the direction of our foreign policy war. We begin where we ended six centuries ago. We stop the perpetual Germanic march towards the south and west of Europe, and have the view on the country in the east. We finally put the colonial and commercial policy of the pre-war and go over to the territorial policy of the future. But if we speak today in Europe of new land, we can primarily only to Russia and the border states subjects him think''.&quot; Charles Long, 1965: The term 'habitat' in Hitler's 'Mein Kampf'&lt;/ref&gt;. Soñjet en devoa trevadenniñ douaroù ar reter gant Alamanted. Hervez an ideologiezh nazi, an dud a ouenn german a oa un &quot;dreistouenn&quot; gant an holl gwirioù war ar ouennoù all. Trevadenniñ ar reter a talveze neuze lazhadegañ ha deportiñ darn an annezidi slav da [[Siberia]] hag implij ar re all evel [[Sklaverezh|sklaved]].

== Nerzhioù engouestlet ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Keñveriadenn an nerzhioù stourm, Talbenn ar Reter, 1941-1945&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Glantz|first1=David M.|last2=House|first2=Jonathan M.|title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler|url=https://books.google.com/books?id=WS2ArgEACAAJ&amp;pg=PA301|edition=second|series=Modern War Studies|year=2015|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-2121-7|pages=301–303}}&lt;/ref&gt;.
|-
!Deiziad
!Nerzhioù an Ahel
!Nerzhioù Soviedel
|-
|Even 1941 || 3 050 000 Alaman, 67 000 (norzh Norvegia); 500 000 Finlandiz, 150 000 Roumania, 62 000 Italia Faskour &lt;br/&gt; Hollad: 3 829 000 (80% eus al lu Alaman a zo er reter) || 2 680 000 (Distrig milourel kornôgel), 5 500 000 (en holl), 12 000 000 (engalvus)
|-
|Even 1942 || 2 600 000 Alaman, 90 000 (norzh Norvegia); 430 000 Finlandiz, 600 000 Roumania, Hungariz, Italianed &lt;br/&gt; Hollad: 3 720 000 (80% eus al lu Alaman a zo er reter)|| 5 313 000 (talbenn); 383 000 (ospital) &lt;br/&gt; Hollad: 9 350 000 
|-
|Gouhere 1943 || 3 403 000 Alaman, 80 000 (norzh Norvegia); 400 000 Finlandiz, 150 000 Roumania hag Hungaria &lt;br/&gt; Hollad: 3 933 000 (63% eus al lu Alaman a zo er reter)|| 6 724 000 (talbenn); 446 445 (ospital); &lt;br/&gt; Hollad: 10 300 000
|-
|Even 1944 || 2 460 000 Alaman, 60 000 (norzh Norvegia); 300 000 Finlandiz, 550 000 Roumania hag Hungaria &lt;br/&gt; Hollad: 3 370 000 (62% eus al lu Alaman a zo er reter)|| 6 425 000
|-
|Genver 1945 || 2 230 000 Alaman, 100 000 Hungariz &lt;br/&gt; Hollad: 2 330 000 (60% eus al lu Alaman a zo er reter)|| 6 532 000 (360 000 Poloniz, Roumania, Bulgariz, ha Tchekiz.)
|-
|Ebrel 1945 || 1 960 000 || 6 410 000 (450 000 Poloniz, Roumania, Bulgariz, ha Tchekiz.
|}
[[Restr:22june1941.jpg|thumb|250px|[[22 a viz Even]] [[1941]] [[Wehrmacht|troadegiezh]] an [[Trede Reich]] o tremen an harzoù gant an URSS]]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)]]</text>
      <sha1>cwiermynissxhk6y8wk12otdj9x0d2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Impalaeriezh Mali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134807</id>
    <revision>
      <id>2197034</id>
      <parentid>1961508</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2140" sha1="m1pjrodb8506xpkrfwm1gszks4r1x4v" xml:space="preserve">[[Restr:MALI empire map.PNG|thumb|300px|Kartenn eus Impalaeriezh Mali.]]
'''Impalaeriezh Mali''' ([[Yezhoù mandingek|Mandingeg]]: ''Nyeni'' pe ''Niani''), anvet raloc'h ar '''Manden Kurufaba''' ha berraet e '''Manden''', a oa un impalaeriezh e kornôg Afrika a badas eus [[1230]] betek [[1670]].
[[Restr:The Mali Empire.jpg|thumb|Kartenn eus Impalaeriezh Mali e 1337, gant ar mengleuzioù aour lakaet war-wel.]]

An impalaeriezh a oa bet savet gant [[Sundiata Keita]] ha brudet e voe dre mestroni ar pennoù uhel evel [[Musa Keita]]. Yezhoù mandingek a veze komzet en impalaeriezh. Bez e voe an impalaeriezh vrasañ e Kornôg Afrika hag hiziv-an-deiz c'hoazh e chom e skeud dre ar yezh, lezennoù hag hengounioù.

Darn eus an anaoudegezhioù a zo deuet betek ennomp war an impalaeriezh-se zo deuet dre an istorourien [[arab]] dreist-holl, evel [[Ibn Khaldun]] er 14vet kantved. Ar beajour [[Maroko|marokan]] [[Ibn Battuta]], er 14vet kantved, hag ar beajour marokan [[Leo Africanus]], er 16vet kantved, o deus bet skrivet ivez a-zivout impalaeriezh Mali. Ar vammenn bennañ all eo an hengoun dre gomz Mandinka, dre istorioù ar gonterien.

== Melestradurezh ==
Impalaeriezh Mali a oa ledet war douroù lies ha war ul lujad amzer hir pelloc'h evit forzh peseurt Stad all e Kornôg Afrika abaoe. Diazez ar badelezh-se a zo da gavout en ur velestradurezh fin ha digreizennet. Hervez ar skrivagner eus [[Burkina Faso]] [[Joseph Ki-Zerbo]], seul belloc'h ez ae unan bennak eus [[Niani]], seul wanoc'h e oa galloud ar mansaoù. Galloud an impalaeriezh a chome memestra, ar mansa a rae war-dro an tailhoù moneizh hag a dalc'he galloud met hep mont re bell evit chom hep kaout emsavadegoù pe c'hoantoù disrann o sevel. 
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Restr:Timbuktu-manuscripts-astronomy-mathematics.jpg|Pajenn dornskrivet eus [[Tombouktou]]
Restr:Loc timbuktu manuscripts amm0001rs.jpg|Levr gant Nasir al-Din Abu al-Abbas Ahmad ibn al-Hajj al-Amin al-Tawathi al-Ghalawi's ''Kashf al-Ghummah fi Nafa al-Ummah''. 
Restr:Timbuktu-manuscripts-astronomy-tables.jpg|Ur bajenn a denn d'an [[astronomiezh]]
&lt;/gallery&gt;

[[Rummad:Istor Mali]]</text>
      <sha1>m1pjrodb8506xpkrfwm1gszks4r1x4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tabula Peutingeriana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135097</id>
    <revision>
      <id>2197057</id>
      <parentid>1975758</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8917" sha1="m8pusaf3klleub7ih2zaqgqkt63r6tk" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Tabula Peutingeriana''}}
[[Restr:TabulaPeutingeriana France west.jpg|thumb|upright=1.5|''Tabula Peutingeriana'' (munud) : [[Galia]] ar c'hornôg hag an norzh]]
'''''Tabula Peutingeriana''''' ([[latin]] evit &quot;Kartenn Peutinger&quot;) eo an anv a roer d'un ''itinarium'', ur gartenn eus mare [[Henroma]] a ziskouez ar rouedad hentoù a veze implijet gant servij ar post ''(cursus publicus)'' an [[impalaeriezh roman]].&lt;br&gt;
Diskouez a ra [[Europa]] (hep al [[ledenez iberek]] ha [[Breizh-Veur]]), [[Afrika an Norzh]], ar [[Reter-Nesañ]], [[Persia]] hag [[India]].

E kerz an hendraour [[alaman]] [[Konrad Peutinger]] ([[1485]]-[[1547]]) e oa bet, alese anv ar gartenn ; e Levraoueg Vroadel [[Aostria]] emañ bremañ.
 
== Istor ==
Hep mar e oa ar gartenn orin unan a voe savet dindan ren ar jeneral roman [[Marcus Vipsanus Agrippa]] (''c''. [[-62]] – [[-12]]). Goude e varv e voe engravet ar gartenn e [[marbr|marmor]] ha lakaet a-wel d'an holl er ''Porticus Vipsania'' er c'harter anvet ''Campus Aggrippae'' e [[Roma]] nepell diouzh an ''Ara Pacis Augustae'', an aoter gouestlet da [[Pax|Bax]], [[doueez]] ar [[Peoc'h]].&lt;br&gt;
Marteze ez eo an ''Tabula Peutingeriana'' an eilskrid nemetañ a zo bremañ ; adwelet hag astennet e oa bet e dibenn ar [[IVe kantved|&lt;span style=&quot;text-transform:lowercase;font-variant:small-caps&quot;&gt;IV&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;re&lt;/sup&gt;]] pe gentoc'h er {{Vvet kantved}}, rak anadurezhioù zo :&lt;ref name=&quot;LAM&quot;&gt;Levi, 1967.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Bagrow, 2009.&lt;/ref&gt;
* diskouez a ra [[Kergustentin]] a voe diazezet e [[330]] ;
* bras eo diskouezet [[Ravenna]], a voe kêr-benn [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg]] adalek [[402]] dindan ren [[Flavius Honorius]] ;
* diskouez a ra kêrioù e ''[[Germania Inferior]]'' padal e voent distrujet e kreiz ar V{{vet}} kantved ;
* diskouez a ra ur [[Stad]] anvet ''[[Rouantelezhioù ar Franked|Francia]]'', na voe diazezet nemet en hevelep mare.
Neoazh ez eus bet miret ditouroù hen a oa war ar gartenn roman hep ket a var, evel munudoù niverus en ''[[Arabia Petraea]]'' na c'hallont ket bout eus ar V&lt;sup&gt;re&lt;/sup&gt; pe ar V{{vet}} kantved, ha meneg [[Pompei (Henamzer)|Pompei]] a voe distrujet er bloaz 79 ha na voe biskoazh adsavet, ar pezh a gadarna ur vammenn e kartenn Marcus Vipsanus Agrippa&lt;ref&gt;Bowersock, 1994.&lt;/ref&gt;.

En ul levraoueg e kêr [[Worms]] en [[Alamagn]] e voe kavet an ''Tabula Peutingeriana'' gant ar gouizieg alaman [[Konrad Celtis]] ([[1459]]-[[1508]]) e [[1494]]. Pa voe dic'houest da embann ar gartenn kent e varv en he fizias e [[1508]] en hendraour Konrad Peutinger en [[Augsburg]] ([[Bavaria]]). E-pad tremen daou gantved e chomas an ''Tabula'' e kerz an tiegezh Peutinger betek ma voe gwerzhet e [[1714]]. Goude-se e tremenas etre daouarn meur a vrientin, hag e [[1737]] e voe prenet gant ar priñs [[Eugène de Savoie-Carignan]] ([[1663]]-[[1736]]) ; war-lerc'h e varv e voe prenet ar gartenn evit Levraoueg impalaerel lez an [[tiegezh Habsburg]] e [[Vienna|Wien]]].&lt;br&gt;
Hiziv emañ e Levraoueg Vroadel Aostria, e palez Hofburg, e Wien bepred.

Er bloaz [[2007]] e lakaet gant an [[UNESCO]] en he marilh &quot;Eñvor ar Bed&quot; ''(Memory of the World)''&lt;ref&gt;{{ar}} {{en}} {{es}} {{{fr}} {{ru}} {{zh}} {{cite web|url=https://en.unesco.org/memoryoftheworld/registry/201 | title=UNESCO | accessdate=31/03/2021}}&lt;/ref&gt;

== Deskrivadur ==
[[Restr:TabulaPeutingeriana Roma.jpg|thumb|upright=1.2|[[Roma]]]]
Moarvat ez eo an ''Tabula Peutingeriana'' ar gartenn nemeti a chom eus ar rouedad ''cursus publicus'' a veze perc'hennet gant ar Stad roman.

Un eilskrid war [[parch]] graet en {{XIIIvet kantved}} eo ar skouerenn a zo deuet betek ennomp. Aozet e oa bet gant ur [[manac'h]] e [[Kolmar|Kolmer]] ([[Elzas|Elsass]]) er bloaz [[1265]], marteze diwar ur gartenn roman orin.&lt;ref name=&quot;EA&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=http://www.euratlas.net/cartogra/peutinger/ | title=''Euratlas'' | accessdate=31/03/2021}}&lt;/ref&gt; Savet eo diwar 11 parchenn, a ro un teul 0,34 x 6,74 [[metr]] e vent diwar-dro pa vezont strollet.

Brastreset-kenañ eo ar gartenn a-fet douaroù, war an ahel reter-kornôg dreist-holl, peogwir e oa bet savet ar gartenn orin diwar katalogoù evel an ''[[Itinerarium Antonini|Itinerarium Antonini Augusti]]''. Disheñvel-bras eo diouzh ar c'hartennoù [[douaroniezh]] a-vremañ neuze (ne oa ket he ratozh), hogen tost-tre d'hon tresoù evit ur rouedad [[metro]] : aze emañ an holl arsavioù, daoust d'ar skeul bout faos.&lt;br&gt;
Kalz lec'hioù roman zo diskouezet, koulz ha stêrioù, koadegi, menezioù ha morioù ; 555 kêr ha 3&amp;nbsp;500 lec'h all zo war an ''Tabula Peutingeriana'' en holl, ha kinklet eo teir c'hêr bouezusañ ar mare : Roma, Kergustentin hag [[Antakya]].&lt;br&gt;
Resis eo an hentoù, ha resis ivez eo an hedoù, a zo e [[miltir]]ioù roman (1&amp;nbsp;480 m) nemet e [[Galia]], ma 'z eo al [[lev]] c'halian (2&amp;nbsp;200 m) a zo bet arveret ; e [[sifroù roman]] ez eo merket an hedoù.

Ouzhpenn d'an impalaeriezh roman en he fezh e tiskouez ar gartenn lodennoù eus ar Reter-Nesañ, India, [[Sri Lanka]] ''(Insula Taprobane)'' ; [[Sina]] zo meneget ivez. Un daouzekvet rollad parch zo bet kollet evit doare, pa vank penn kornôgelañ ar bet anavezet d'ar mare : [[Maroko]], al ledenez iberek, Breizh-Veur. Er bloaz [[1898]] e klaskas ar c'hartennour Konrad Miller ([[1844]]-[[1933]]) adsevel al lodenn a vank&lt;ref&gt;Talbert, 2010.&lt;/ref&gt;.

N'eo ket an ''Tabula Peutingeriana'' ur gartenn eus ar [[Krennamzer|Grennamzer]], pa ne gaver ket enni skeudennoù eus boudoù faltaziek evel [[aerouant|erevent]], [[euzhvil]]ed pe tud euzhek. En tu-hont d'ar menegoù talvoudus avat e lenner enskrivadurioù a ro displegadennoù a zo er-maez eus an dodenn :
* en [[Afrika]], ur stêr anvet ''Girin'' hag a redfe dindan gorre an douar ; an [[Niger (stêr)|Niger]] eo moarvat ;
* er Reter-Nesañ, er su da [[Tripoli (Liban)|Dripoli]] ([[Liban]]), an dezerzh ma kantreas Bugale Israel hervez an [[Testamant Kozh]] ; ar [[Sinai]] eo ;
* en India, ar meneg &quot;Amañ e vez ganet [[olifant]]ed&quot; ;
* er penn dehoù ar gartenn ez eo meneget al lec'h pellañ ma 'z eo bet [[Aleksandr Veur]] ([[-356]]-[[-323]]), da lavaret eo dibenn ar bed anavezet.

== Embannadurioù ==
Meur a skouerenn eus an ''Tabula Peutingeriana'' zo bet [[moullañ|moullet]] hag embannet abaoe ar {{XVvet kantved}}.&lt;br&gt;
Un eilskrid a voe graet evit ar c'hartennour [[Izelvroioù|izelvroat]] [[Abraham Ortelius]] ([[1527]]-[[1598]]), hag embannet e voe un nebeud mizioù goude e varv&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b5962742p?lang=FR | title=''Gallica'' | accessdate=31/03/2021}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Ul lodenn eus an ''Tabula'', anvet ''Fragmenta tabulæ antiquæ'', a voe moullet en [[Antwerpen]] e [[1591]] gant [[Jan I Moretus]] ([[1543]]-[[1610]]), a voullas ar gartenn a-bezh e 1598&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.europeana.eu/en/item/368/item_QM47DFPZU2I6L4ZWIKDCUCS2VRLKODYK | title=''Europeana'' | accessdate=31/03/2021}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Un Izelvroad all, [[Johannes Janssonius]] ([[1588]]-[[1664]]) a embannas ur gentel all en [[Amsterdam]] e [[1652]].

Ur skouerenn all a voe embannet e [[1753]] gant an [[arz]]our aostrian [[Franz Christoph von Scheyb]] ([[1704]])-[[1777]]) ; adembannet e voe e [[Leipzig]] e [[1824]]&lt;ref&gt;Schmidt-Burkhardt, 2020.&lt;/ref&gt;. Ar c'hartennour Konrad Miller a voe aotreet da adtresañ embannadur F. Ch. von Scheyb e [[1872]].&lt;br&gt;
Meur a di-embann en Europa a voullas eilskridoù eus ar gentel nevez-se ; e [[Londrez|London]] e voe embannet e [[1892]], hag e [[1911]] e voe ouzhpennet labour K. Miller gant al ledenez iberez hag inizi Breizh-Veur&lt;ref&gt;Ravenstein, 1911.&lt;/ref&gt;.

== An ''Tabula Peutingeriana'' klokaet ==
&lt;div style=&quot;width:1300px; height:750; overflow:auto; padding:6px;&quot;&gt;
[[Restr:TabulaPeutingeriana.jpg|10000px|Mor Galilea e 2006]]
&lt;/div&gt;

== Levrlennadur ==
{{Commonscat}}
* {{en}} Bagrow, Leo. ''History of Cartography''. Transaction Publishers, 2009 {{ISBN|978-1-4128-1154-5}}
* {{en}} Bowersoc'k, Glenn W.. ''Roman Arabia''. Harvard University Press, 1994 {{ISBN|978-0-674-77756-9}}
* {{it}} Levi, Annalina ; Levi, Mario (1967). ''Itineraria picta: Contributo allo studio della Tabula Peutingeriana''. Roma : Bretschneider
* {{it}} Levi, Annalina ; Levi, Mario (1978). ''La Tabula Peutingeriana''. Roma : Edizioni Edison
* {{en}} Ravenstein, Ernest G. (1911). ''Map''. In : Chisholm, Hugh (emb.). ''Encyclopædia Britannica'', 17 (11{{vet}} emb.), Cambridge University Press, p.&amp;nbsp;637 — [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Map ''Wikisource'']
* {{de}} Schmidt-Burhardt, Astrit. ''Die Papierschlange. Scheybs Kampf mit der Tabula Peutingeriana''. In : Zeitschrift für Ideengeschichte 14, kaier 1, C'hwevrer 2020 {{ISBN|978-3-406-74861-5}}
* {{de}} Talbert, Richard. '' Rome's World: The Peutinger Map Reconsidered''. Cambridge University Press, 2010 {{ISBN|978-0-521-76480-3}}

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=3}}

[[Rummad:Impalaeriezh roman]]
[[Rummad:Kartennoù]]</text>
      <sha1>m8pusaf3klleub7ih2zaqgqkt63r6tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oryol (fourgadenn)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137016</id>
    <revision>
      <id>2197048</id>
      <parentid>2079360</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1210" sha1="hfnaemlww3q90ztf5zovjh8d0rilm40" xml:space="preserve">{{adkas|Oryol}}
{{databox}}
[[Restr:The Soviet Union 1971 CPA 4075 stamp (Frigate Oryol, the First Russian-built Warship, 1668).jpg|thumb|Timbr soviedat embannet e 1971 o taolenniñ an Oryol]]
An '''Oryol''' (Rusianeg: Орёл, Erer; raloc'h Orel) a oa ur fourgadenn brezel savet gant [[Morlu Impalaeriezh Rusia]]. Lakaet e oa bet e servij e-pad ren an tsar [[Alexis Iañ Rusia|Alexis Iañ]] evit difenn bigi kenwerzh an impalaeriezh e [[Mor Kaspia]]. 

Kentañ bag brezel Rusia e oa. Savet e oa bet etre 1667 ha 1669 pa oa bet savet arsanailh [[Dedinovo]] war ar stêr [[Oka (stêr)|Oka]]. Memes ma voe paket ha devet ar vag e 1670, e oa bet ur bazenn kement hag ur simbol hollbouezus evit diazezadur ur gwir morlu rusian. An Oryol a seller outañ evel kentañ bag doare european Rusia. Araozañ e oa bet ar vag ''Frederick'' (pe ''Friedrich''), savet e 1636 en [[Nijniy Novgorod|Nizhny Novgorod]]. Ar ''Frederick'' a oa e servij [[Dugelezh Schleswig-Holstein-Gottorp|duged Holstein-Gottorp]], ha n'eo ket hini Rusia. Savet e oa bet oc'h implij labourerien ha materi rusian, met gant Holstein e oa bet paeet hag ar saverien-bigi a oa o tont eus ar vro-se.

[[Rummad:Bigi brezel Rusia]]
[[Rummad:Istor Rusia]]</text>
      <sha1>hfnaemlww3q90ztf5zovjh8d0rilm40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afanasy Ordin-Nashchokin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137021</id>
    <revision>
      <id>2197012</id>
      <parentid>1796875</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="9ipr29zm4lq1tn5uqa9mpdvgtnp3gy3" xml:space="preserve">[[Restr:Ордин-Нащокин.jpg|thumb|Afanasy Ordin-Nashchokin]]
'''Afanasy Lavrentievich Ordin-Nashchokin''' ([[ruseg]] : Афанасий Лаврентьевич Ордин-Нащокин) ([[1605]]–[[1680]]) a oa unan eus pennoù meur [[Impalaeriezh Rusia]] er {{XVIvet kantved}}.

Buhez vicherel Afanasy Ordin-Nashchokin a oa bet unan dreistordinal en impalaeriezh rusian. En desped ma oa un nobl izel e oa deuet a-benn da dizhout ar renk a [[boyar|voyar]] ha titloù uhel. Deuet e oa a-benn da dizhout ar plasoù-se hep implij liammoù familh evel ma oa ar boaz d'ar mare-se met dre e labour hag e dalvoudegezh.

{{DEFAULTSORT:Ordin-Nashchokin, Afanasy}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1605]]
[[Rummad:Marvioù 1680]]
[[Rummad:Tud Rusia]]</text>
      <sha1>9ipr29zm4lq1tn5uqa9mpdvgtnp3gy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann Iwo Jima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137257</id>
    <revision>
      <id>2197084</id>
      <parentid>2115069</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24721" sha1="shthlccaxlmbfn5nrf59vmlstrrb4k3" xml:space="preserve">{{Infoboest Brezelioù
|brezel=Emgann Iwo Jima
|tammeus=[[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Brezel ar Meurvor Habask]]&lt;br&gt;([[Eil Brezel-bed]])
|skeudenn=[[Restr:Marines burrow in the volcanic sand on the beach of Iwo Jima.jpg|thumb|center|300px]]
|titl=&lt;small&gt;Marines stanket war an aod dindan tennoù ar japaniz o tont&lt;br&gt;eus ar [[Menez Suribachi]] er foñs.&lt;/small&gt;
|deiziad= 19 a viz C'hwevrer – 26 a viz Meurzh 1945
|lec'h= [[Iwo Jima]] &lt;br /&gt; [[Impalaeriezh Japan]]
|casus=
|tiriad=
|disoc'h=Trec'h an Amerikaned
|emganner1=[[Restr:Flag_of_the_United_States.svg|24px]] [[Stadoù-Unanet Amerika]] 
|emganner2=[[Restr:Flag_of_Japan.svg|24px]] [[Impalaeriezh Japan]]  
|jeneral1= '''Morlu ar Stadoù-Unanet:'''&lt;br&gt;[[Chester W. Nimitz]]&lt;br&gt;[[Raymond A. Spruance]]&lt;br&gt;[[Marc Mitscher]]&lt;br&gt;[[William H. P. Blandy]]&lt;br&gt;'''U.S. Marine Corps:'''&lt;br&gt;[[Holland Smith|Holland M. Smith]]&lt;br&gt;[[Harry Schmidt (USMC)|Harry Schmidt]]&lt;br&gt;[[Graves B. Erskine]]&lt;br&gt;[[Clifton B. Cates]]&lt;br&gt;[[Keller E. Rockey]]

|jeneral2='''Arme-zouar Impalaeriezh Japan:'''&lt;br&gt;[[Tadamichi Kuribayashi]]{{KIA}}&lt;br&gt;[[Takeichi Nishi]]{{KIA}}&lt;br&gt;[[Sadasue Senda]]{{KIA}}&lt;br&gt;'''Morlu Impalaeriezh Japan:'''&lt;br&gt;[[Rinosuke Ichimaru]]{{KIA}}

|nerzh1={{plainlist|  
* 110,000 ''[[United States Marine Corps|Marine]]'',&lt;br&gt;[[United States Army|soudard an arme-zouar]],&lt;br&gt;ezel eus [[Morlu ar Stadoù-Unanet]],&lt;br&gt;[[korf an Hospitalioù SUA|Korf an Hospitalioù]],&lt;br&gt;''[[Seabee]]'', ezel eus an [[U.S. Army Air Forces|USAAF]]&lt;br&gt;* Ouzhpenn 500 lestr}}

''Unvezioù an arme-zouar'':&lt;br /&gt;
* [[File:USMC V Amphib Corps.png|18px]] '''V{{vet}} Korf Mor ha Douar'''
* [[3de rannarme vor (United States)|3{{-de}} rannarme vor]]
* [[4e rannarme vor SUA|4e rannarme vor]]
* [[5vet rannarme vor SUA|5{{vet}} rannarme vor]]
* [[147vet Rejimant troadegiezh SUA|147{{vet}} Rejimant troadegiezh]]&lt;ref&gt;Morison, 1960, p. 68&lt;/ref&gt;

''Unvezioù an aerlu'':&lt;br /&gt;
* [[File:Seventh Air Force - Emblem (World War II).svg|20px]] '''[[Seizhvet Air Force]]'''

''Unvezioù ar morlu'':&lt;br /&gt;{{plainlist|
* [[File:United States Fifth Fleet insignia 2006.png|20px]] '''[[Pempvet flodad ar Stadoù-Unanet|Pempvet flodad SUA]]'''
* Bagad ergerzhout (TF 51)
* Bagad harp mor ha douar (TF 52)
* Bagad argad (TF 53)
* 31{{vet}} Batailhon saverezh ar morlu
* 62{{vet}} Batailhon saverezh ar morlu
* 133{{vet}} Batailhon saverezh ar morlu
* UDTs 12, 13, 14, ha 15
}}
|nerzh2={{plainlist|
* 20 530–21 060 soudard&lt;ref name=Burrell83&gt;Burrell, 2006, p. 83.&lt;/ref&gt;
* 23 tank&lt;ref&gt;Taki, [http://www3.plala.or.jp/takihome/history2.htm &quot;The History of Battles of Imperial Japanese Tanks&quot;] [https://web.archive.org/web/20160304122440/http://www3.plala.or.jp/takihome/history2.htm Diellaouet eno, 2016]&lt;/ref&gt;
* 438 pezh kanol
* 33 kanol arvor
* 69 kanol eneptank
* ~300 kanol enepkirri-nij&lt;ref&gt;Crumley, 2012, p. 148 : &quot;The total breaks down as follows: 361 artillery pieces of 75 mm caliber or larger, 12 spigot mortars (320 mm), 65 medium and light mortars, 33 naval guns, 94 anti-aircraft guns of 75 mm or larger, 200+ anti-aircraft guns of 20 mm or 25 mm, and 69 anti-tank guns of 37 mm or 47 mm caliber.&quot;&lt;/ref&gt;}}

''Unvezioù an arme-zouar'':&lt;br /&gt;{{plainlist|
* [[restr:War flag of the Imperial Japanese Army.svg|24px]] '''[[109vet Division (Arme impalaerel Japan)|109{{vet}} rannarme japanat]]'''
* Strollad ar penngarter 
* [[Eil Brigadenn vesket dizalc'h (Arme impalaerel Japan)|Eil Brigadenn vesket]] 
* 3{{-de}} batailhon, 17{{vet}} rejimant mesket 
* 26{{vet}} rejimant tankoù
* 145{{vet}} rejimant troadegiezh
* Strollad brigadenn ganolierezh 
}}
''Unvezioù ar morlu'':&lt;br /&gt;{{plainlist|
* [[restr:Naval Ensign of Japan.svg|24px]] '''[[Morlu Impalaeriezh Japan|Morlu impalaerel]]'''
* Bagad gward war vor
}}
''Unvezioù harp ouzhpenn ha [[Kamikaze]]''

|Tud marvet1= 
* 27071 den kollet
* 6102 ''Marines'' lazhet&lt;ref&gt;Morison, 1960&lt;/ref&gt;
* [[Ralph Ignatowski|1 tapet]]
* 719 martolod lazhet&lt;ref&gt;En o zouez 539 martolod a oa lazhet ha 492 gloazet e-pad tagadennoù eus Japaniz dre an aer ouzh al listri brezel.&lt;!--This figure also includes Navy Corpsmen attached to Marine Corps outfits.--&gt;&lt;/ref&gt;
* 41 den eus an arme-zouar&lt;br&gt;lazhet pe kollet&lt;ref&gt;Kollet e oa ar pep brasañ eus an dud-se e-pad an abadennoù &quot;naetaat&quot; goude fin an emgannoù bras e miz Meurzh. 20 soudard eus ar 147{{vet}} a oa lazhet pe kollet ivez, koulz hag an 21 nijer eus an USAAF a oa lazhet e-pad an emgann. Hervez an danevell ofisiel embannet goude gant an US Army Garrison Force,a gemeras kontroll Iwo Jima digant ar ''Marines'', ar 147{{vet}} rejimant troadegiezh, e-pad e abadennoù &quot;naetaat&quot; eus an  21 a viz Meurzh d'ar 26 a viz Gouere 1945 a lazhas 1602 Japanad hag a gemeras 867 prizoniad. Ne gonter ket amañ an niver bras a soudarded a varvas er c'hevioù ha na voent ket kavet biskoazh.&lt;/ref&gt;
* 19709 den gloazet&lt;ref name=Burrell83/&gt;
* [[USS Bismarck Sea (CVE-95)|USS Bismarck Sea]] goueledet
* [[USS Saratoga (CV-3)|USS Saratoga]] gwallaozet da vat
* [[USS Lunga Point|USS Lunga Point]] gwallaozet 
* 137 tank distrujet&lt;ref&gt;Coox, Naisawald, 1954, Taolenn 1&lt;/ref&gt;
* 153 karr-nij distrujet&lt;ref name=&quot;LLFeb45&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLFeb45.htm |title=USN Overseas Aircraft Loss List February 1945 |work=Aviation Archaeological Investigation &amp; Research |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309173809/https://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLFeb45.htm |archive-date=9 March 2021 |access-date=15 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLMar45.htm |title=USN Overseas Aircraft Loss List March 1945 |website=www.aviationarchaeology.com |access-date=15 September 2021 |archive-date=9 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309064219/http://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLMar45.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Tud marvet2= 
* 17 845–18 375 den lazhet pe kollet&lt;ref name=Burrell83/&gt;
* 216 prizoniad&lt;ref name=Burrell83/&gt;
* ~3000 den kuzhet&lt;ref&gt;Toland, 2003, p. 669 : &quot;Kalz anezhe a varvfe diwar o gloazioù, kleñvedoù, a vefe lazhet en abadennoù naetaat, pe a godianfe diwezhatoc'h. Ar strollad soudarded japanat diwezhañ a godianas en Iwo Jima er greas e 1949.&quot;&lt;/ref&gt;
}}

'''Emgann Iwo Jima''' zo unan eus emgannoù brudetañ an [[Eil Brezel-bed]] war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Talbenn ar Meurvor Habask]], etre an 19 a viz C'hwevrer betek ar [[26 a viz Meurzh]] [[1945]], e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Douarañ a reas ar ''[[United States Marine Corps|Marines]]'' en [[Iwo Jima|Enez-Iwo Jima]] ha stourm a rejont krog-ha-krog gant [[Lu Impalaeriezh Japan|Arme Impalaeriezh Japan]] evit he c'hemer. Aloubadeg arme ar Stadoù-Unanet, lesanvet ''Operation Detachment'', a oa bet karget da gemer an enezenn gant he daou aerborzh evit adimplijout anezho a-benn bombezenniñ enezeier pennañ [[Bro-Japan]]. 

Kreñvaet e oa linnennoù ar Japaned en un doare pounner, gant ur rouedad stank a [[bunker|vunkerioù]], lec'hiadurioù kanolierezh kuzhet, ha 18 km garidennoù&lt;ref&gt;&quot;...&amp;nbsp;Difennerien Iwo a ziorroas [gwellaenn ar c'hevioù naturel] evel ur skiant. Abalamour d'ar pouezus ma oa lec'hiadurioù dindandouar e oa gouestlet 25 dre gant eus ar gwarnizon da gleuzañ garidennoù. Mont a rae ment ar lec'hiadurioù savet dindan douar eus kevioù bihan evit un nebeud soudarded da veur a gambr dindandouar gouest da zegemer 300 pe 400 den. Evit mirout ouzh ar soudarded d'en em gavout bac'het en unan eus ar c'hleuzadennoù-se e oa aozet toulloù niverus da vont ha da zont evit ar c'hambroù dindandouar, kouz ha skalieroù ha trepasoù etreze.&amp;nbsp;... Diribin norzh ar Menez Suribachi e-unan a oa ennañ meur a viliad metr garidennoù. Pa zouaras ar ''Marines'' en Iwo Jima, ouzhpenn 11 lev garidennoù a oa bet aozet.&quot; Garand, Strobridge, 1971, pp. 455–456&lt;/ref&gt;. Harpet e oa ar bagadoù amerikan war an douar a-hed an emgannoù gant un niver bras a ganolioù ha derc'hel a raent an oabl a-drugarez d'o morlu ha da nijerien ar morlu&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/1945-03-19_Carriers_Hit_Tokyo &quot;Carriers Hit Tokyo !&quot;], ''[[Universal Newsreel]]'', 19 a viz Meurzh 1945,  2012. [https://web.archive.org/web/20121103132054/http://archive.org/details/1945-03-19_Carriers_Hit_Tokyo Diellaouet eno]&lt;/ref&gt;. E-pad ar pemp sizhunvezh emgann e voe lod eus stourmoù gwadekañ ha taerañ Talbenn ar Meurvor Habask. 

Niver ar Japaned [[marv war an dachenn]] a oa teir gwezh brasoc'h evit niver an Amerikaned, met evit ar wech kentañ en holl emgannoù ar Meurvor Habask, e oa uheloc'h niver hollek an Amerikaned tizhet (marvet ha gloazet) evit hini ar Japaned&lt;ref name=&quot;O'Brien&quot;&gt;{{cite web |first=Cyril J. |last=O'Brien |title=Iwo Jima Retrospective |url=http://www.military.com/NewContent/0,13190,NI_Iwo_Jima2,00.html |access-date=21 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607061101/http://www.military.com/NewContent/0%2C13190%2CNI_Iwo_Jima2%2C00.html |archive-date=7 June 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Diwar an 21 000 soudard eus Bro-Japan en Iwo Jima e deroù an emgann, ne oa kemeret nemet 216 prizoniad, en o zouez lod hag a oa kemeret abalamour ma oant faganet pe gloazet en un doare grevus&lt;ref&gt;Burrell, 2006, p. 83&lt;/ref&gt;. Lazhet e oa ar pep brasañ eus ar peurrest e-pad an emgannoù, met jedet eo bet e kendalc'has war-dro 3000 anezhe da stourm er rouedad kevioù e-pad meur a zevezh war-lerc'h a-raok mervel diwar o gloazioù pe kodianañ sizhunvezhioù diwezhatoc'h&lt;ref&gt;Burrell, 2006, p. 83&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Toland, 2003, p. 669&lt;/ref&gt;. Daoust d'an emgannoù ha d'ar c'holloù bras diouzh an daou du, asur e oa trec'h an Amerikaned abaoe ar penn kentañ. Abalamour d'an niver brasoc'h a soudarded amerikan, d'o armoù a oa gwelloc'h ha d'o mestroni eus an oabl, ha dre ma ne oa ket Japaniz evit en em dennañ nag evit resev soudarded fresk, ha gant ar bihan e oa o fourvezioù boued ha dafar, ne oa ket Japaniz evit gounit an emgann-se&lt;ref&gt;Lewis, 2007, p. 59&lt;/ref&gt;. 

Abalamour d'ar c'holloù ramzel e voe kavet abeg en emgann er [[Stadoù-Unanet Amerika]]. [[William V. Pratt]], bet e penn an operasionoù war vor, a zisklêrias e oa diezhomm an enezenn d'an arme evel bazenn ha diezhomm d'ar flodad evel porzh&lt;ref name= Newsweek_Pratt_19450402&gt;{{cite news |first=William V. |last=Pratt |author-link=William Veazie Pratt |title=What Makes Iwo Jima Worth the Price |work=Newsweek |date=2 April 1945 |page=36}}&lt;/ref&gt;. Kenderc'hel a reas ar Japaned da vezañ berzet eus argadoù an Amerikaned a-drugarez da radar [[Enez-Rota]], na voe ket aloubet biskoazh, ha ne voe ket graet hogozik gant an nijvaoù&lt;ref name=Rota&gt;Joint War Planning Committee 306/1, &quot;Plan for the Seizure of Rota Island,&quot; 25 January 1945.&lt;/ref&gt;. Ar skiant prenet a-drugarez d'an emgannoù a oa bet a-raok en enezennoù ar Meurvor Habask a c'halle lakaat unan da soñjal e vefe difennet mat Iwo Jima hag e vefe kolloù bras. Implijet e voe an enezenn memestra gant ijinourien an Navy, ar ''Seabee'', a savas eno peadra da adpakañ kirri-nij an [[USAAF]] ar [[Boeing B-29 Superfortress|B-29]] mac'hagnet. 
En holl, 2251 [[Boeing B-29 Superfortress|B-29]] a zouaras en Iwo Jima e-pad ar brezel &quot;Iwo To Japan&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.506thfightergroup.org/iwotojapan.asp |title=Iwo To Japan |publisher=506th Fighter Group |access-date=10 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208225826/http://www.506thfightergroup.org/iwotojapan.asp |archive-date=8 February 2010}}&lt;/ref&gt;. Ar skrivagner J. Robert Moskin a gont 1191 kefridi da ambrougañ kirri-nij all ha and 3081 argadenn a loc'has diouzh Iwo Jima e-pad ar brezel a-enep Bro-Japan&lt;ref&gt;Moskin, 1992, p. 373&lt;/ref&gt;

Luc'hskeudenn [[Associated Press]] gant ar banniel amerikan savet e krec'h ar [[Menez Suribachi]] gant c'hwec'h ''[[United States Marine Corps|Marines]]'' a zeuas da vezañ ur skeudenn vrudet eus an emgann hag eus ar striv brezel amerikan er Meurvor Habask&lt;ref name=&quot;ap&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.ap.org/pages/about/pulitzer/rosenthal.html |title=Fifty Years Later, Iwo Jima Photographer Fights His Own Battle |first=Mitchell |last=Landsberg |year=1995 |agency=Associated Press |access-date=11 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070905115709/http://www.ap.org/pages/about/pulitzer/rosenthal.html |archive-date=5 September 2007 &lt;!--DASHBot--&gt; |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
[[File:Iwo jima location mapSagredo.png|thumb|left|Lec'h Iwo Jima er [[Meurvor Habask]]]]
== Stiradoù skinwel ==
* Er ministirad [[The Pacific (ministirad)|The Pacific]] e vez ul lodenn hag a gont Emgann Iwo Jima.
=== Filmoù ===
* ''[[Flags of Our Fathers (film)|Flags of Our Fathers]]'', gant [[Clint Eastwood]], [[2006]], 131 munut
* ''[[Letters from Iwo Jima]]'', gant Clint Eastwood, [[2006]], 140 munut

==Levrlennadur==
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{cite book |last=Allen |first=Robert E. |date=2004 |title=The First Battalion of the 28th Marines on Iwo Jima: A Day-by-Day History from Personal Accounts and Official Reports, with Complete Muster Rolls |publisher=McFarland &amp; Company |location=Jefferson, North Carolina |isbn=0-7864-0560-0}}
* {{cite web |last=Antill |first=P. |date=6 April 2001 |title=Operation Detachment: The Battle for Iwo Jima, February – March 1945 |url=http://www.historyofwar.org/articles/battles_iwojima.html |website=HistoryOfWar.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612121459/http://www.historyofwar.org/articles/battles_iwojima.html |archive-date=12 June 2021 |url-status=live}}
* {{cite book |last1=Bradley |first1=James |last2=Powers |first2=Ron |date=2001 |orig-year=2000 |title=Flags of Our Fathers |url=https://archive.org/details/flagsofourfather00brad |url-access=registration |publisher=Bantam |isbn=0-553-38029-X |location=New York |author-link1=James Bradley (author) |author-link2=Ron Powers}}
* {{cite journal |last=Burrell |first=Robert S. |date=2004 |title=Breaking the Cycle of Iwo Jima Mythology: A Strategic Study of Operation Detachment |journal=[[Journal of Military History]] |volume=68 |issue=4 |pages=1143–1186 |doi=10.1353/jmh.2004.0175 |s2cid=159781449}}
* {{cite book |last=Burrell |first=Robert S. |date=2006 |title=The Ghosts of Iwo Jima |publisher=Texas A&amp;M University Press |location=College Station, Texas |isbn=1-58544-483-9}}
* Alvin D. Coox, L. Van Loan Naisawald, [url=https://web.archive.org/web/20190717223049/http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p16635coll14/id/56035 &quot;Survey of Allied Tank Casualties of World War II&quot;], Technical Memorandum ORO-T-117, Johns Hopkins University Operations Research Office, Baltimor, 1954 
* {{cite book |editor-last1=Craven |editor-first1=Wesley Frank |editor-last2=Cate |editor-first2=James Lea |date=1983 |title=The Pacific: Matterhorn to Nagasaki, June 1944 to August 1945 |volume=V |series=The Army Air Forces in World War II |url=https://archive.org/details/Vol5ThePacificMatterhornToNagasaki/ |orig-year=1953 |edition=New Imprint |publisher=University of Chicago Press |isbn=091279903X}}
** James Lea Cate, James C. Olson, &quot;Precision Bombardment Campaign&quot;. in Craven &amp; Cate, 1983
** James Lea Cate, James C. Olson, &quot;Iwo Jima&quot;. in Craven &amp; Cate, 1983
* {{cite book |last=Crumley |first=B. L. |date=18 December 2012 |title=The Marine Corps: Three Centuries of Glory |isbn=9781908273963 |url=https://books.google.com/books?id=X97OBQAAQBAJ&amp;pg=PT148 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318203551/https://books.google.com/books?id=X97OBQAAQBAJ&amp;pg=PT148 |archive-date=18 March 2020}}
* {{cite book |last1=Garand |first1=George W. |last2=Strobridge |first2=Truman R. |date=1971 |chapter=Part VI: Iwo Jima |title=Western Pacific Operations |volume=IV |series=History of U.S. Marine Corps Operations in World War II |publisher=Historical Branch, United States Marine Corps |isbn=0-89839-198-9 |url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/IV/|chapter-url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/IV/USMC-IV-VI-1.html |access-date=9 July 2021 |archive-date=29 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929202140/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/IV/ |url-status=live}}
* ''[url=https://archive.org/details/25642GlamourGal Glamour Gal]'', Marine Corps Photographic Service, 1945
* {{cite book |last=Hammel |first=Eric |date=2006 |title=Iwo Jima: Portrait of a Battle: United States Marines at War in the Pacific |publisher=Zenith Press |isbn=978-0760325209 |location=St. Paul, Minnesota |oclc=69104268 |author-link=Eric M. Hammel}}
* {{cite book |last=Keegan |first=John |date=1990 |orig-year=1989 |title=The Second World War |publisher=Viking Penguin |location=New York |isbn=9780670823598 |url=https://archive.org/details/secondworldwar00keeg |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* {{cite book |last1=Kelber |first1=Brookes E. |last2=Birdsell |first2=Dale |editor-last=Conn |editor-first=Stetson |date=1990 |orig-year=First printed 1966 |chapter=Chapter XV, The Flame Thrower in the Pacific: Marianas to Okinawa |title=The Chemical Warfare Service: Chemicals in Combat |series=U.S. Army in World War II: The Technical Services |publisher=Center of Military History, United States Army |location=Washington, D.C. |pages=558–583, 586 |url=http://www.ibiblio.org/pha/USA-in-WWII/Set-4-of-7/Disk-1/Combat.pdf |id=CMH Pub 10-3 |access-date=22 August 2020 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225030526/http://www.ibiblio.org/pha/USA-in-WWII/Set-4-of-7/Disk-1/Combat.pdf |url-status=live}}
* {{cite book |last=King |first=Dan |date=2014 |title=A Tomb Called Iwo Jima |publisher=Pacific Press |isbn=978-1500343385}}
* {{cite book |last=Leckie |first=Robert |date=1967 |title=The Battle for Iwo Jima |url=https://archive.org/details/battleforiwojima00leck |url-access=registration |access-date=4 July 2021 |publisher=Random House |location=New York |oclc=56015751}}
* {{cite book |last=Leckie |first=Robert |date=1988 |orig-year=First published 1987 |title=Delivered from Evil: The Saga of World War II |edition=First Perennial Library |publisher=Harper &amp; Row |location=New York |page=[https://archive.org/details/deliveredfromevi00leck/page/870 870] |isbn=0-06-091535-8 |url=https://archive.org/details/deliveredfromevi00leck |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* {{cite book |last=Lewis |first=Adrian R. |date=2007 |orig-year=2006 |edition=Ebook reprint |title=The American Culture of War: The History of U.S. Military Force from World War II to Operation Iraqi Freedom |location=New York |publisher=Routledge |isbn=9780203944523 |url=https://archive.org/details/americanculturew00lewi/ |url-access=limited}}
* {{cite book |last=Morison |first=Samuel Eliot |date=1960 |author-link=Samuel Eliot Morison |title=Victory in the Pacific: 1945 |series=[[History of United States Naval Operations in World War II]] |volume=XIV |publisher=Little, Brown, &amp; Co. |location=Boston, Massachusetts |url=https://archive.org/details/victoryinpacific00mori |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* {{cite book |last=Moskin |first=J. Robert |date=1992 |edition=3rd Revised |title=The U.S. Marine Corps Story |url=https://archive.org/details/usmarinecorpssto0003mosk |url-access=registration |publisher=Little, Brown and Company |page=[https://archive.org/details/usmarinecorpssto0003mosk/page/373 373] |isbn=0-448-22688-X}}
* {{cite web |ref={{sfnRef|Navy Department Library, &quot;Battle for Iwo Jima&quot;}} |author=Navy Department Library |author-link=Navy Department Library|date=25 September 2020 |title=Battle for Iwo Jima, 1945 |publisher=[[Naval History and Heritage Command]]|location=Washington, D.C. |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/b/battle-for-iwo-jima.html |access-date=9 July 2020 |archive-date=8 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181918/https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/b/battle-for-iwo-jima.html |url-status=live }}
* {{cite web |ref={{sfnRef|Navy Department Library, &quot;Navajo Code Talkers&quot;}} |author=Navy Department Library |author-link=Navy Department Library|date=16 April 2020 |title=Navajo Code Talkers: World War II Fact Sheet |publisher=[[Naval History and Heritage Command]]|location=Washington, D.C. |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/n/code-talkers.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514052920/https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/n/code-talkers.html |archive-date=14 May 2021 |access-date=9 July 2021 |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Newcomb |first1=Richard F. |date=1982 |orig-year=First published 1965 |title=Iwo Jima |publisher=Bantam Books |isbn=0-553-22622-3 |location=New York |author-link=Richard Newcomb |url=https://archive.org/details/iwojima0000newc/ |url-access=registration}}
* {{cite magazine |last=Quinlan |first=O'Neill P. |date=February 1948 |title=New Tanks for Old! |periodical=U.S. Navy Civil Engineer Corps Bulletin |volume=2 |issue=15 |pages=51–53 |publisher=BuDocks, Deptarment of the Navy |url=https://books.google.com/books?id=x_dUAAAAYAAJ&amp;q=Seabee+CWS+Hawaii&amp;pg=RA3-PA51 |access-date=12 July 2021 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410223135/https://books.google.com/books?id=x_dUAAAAYAAJ&amp;q=Seabee+CWS+Hawaii&amp;pg=RA3-PA51 |url-status=live}}
* {{cite book |last1=Robertson |first1=Breanne |last2=Neimeyer |first2=Charles |last3=Nash |first3=Douglas |date=2019 |title=Investigating Iwo: The Flag Raisings in Myth, Memory &amp; Esprit de Corps |publisher=Marine Corps History Division |url=https://www.usmcu.edu/Portals/218/Investigating%20Iwo_WEB3.pdf?ver=2019-10-22-085649-137 |isbn=978-1732003071 |access-date=19 January 2021 |archive-date=22 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122030038/https://www.usmcu.edu/Portals/218/Investigating%20Iwo_WEB3.pdf?ver=2019-10-22-085649-137 |url-status=live}}{{PD-notice}}
* ''[https://archive.org/details/iwojima To the Shores of Iwo Jima]'', U.S. Government Office of War Information, 1945  
* {{cite book |last=Toland |first=John |author-link=John Toland (author) |date=2003 |orig-year=1970 |title=The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire, 1936-1945 |publisher=Random House |url=https://archive.org/details/risingsundecline00john_1 |isbn=978-0-8129-6858-3 |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* U.S. Army Japan, HQ G3, Japanese Monograph No. 45, [https://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/JM-45/ &quot;History of Imperial General Headquarters, Army Section (Japanese Monograph No. 45]), p. 257, U.S. Army Japan, Foreign Histories Division, [https://web.archive.org/web/20160406174019/http://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/JM-45/ diellaouet eno].
* U.S. Army, Far East Command, [http://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/pdfs/JM-48/JM-48.pdf &quot;Operations in the Central Pacific&quot; (Japanese Monograph No. 48)], Office of the Chief of Military History, Washington, D.C., [https://web.archive.org/web/20211011122900/http://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/pdfs/JM-48/JM-48.pdf diellaouet eno]
* United States Fleet, Headquarters of the Commander in Chief, ''[https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/a/amphibious-operations-capture-iwo-jima.html Amphibious Operations, Iwo Jima]'', 1945, Washington D.C.
* {{cite magazine |last=Unmacht |first=George F. |date=April 1948 |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1948/april/flame-throwing-seabees |url-access=subscription |title=Flame Throwing Seabees |magazine=Proceedings |publisher=[[United States Naval Institute]] |location=Annapolis, Maryland |volume=74 |number=342 |pages=425–427 |access-date=22 August 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218153906/https://www.usni.org/magazines/proceedings/1948/april/flame-throwing-seabees |url-status=live}}
* {{cite book |last=Wheeler |first=Keith |date=1979 |title=The Road to Tokyo |series=World War II |volume=19 |url=https://archive.org/details/roadtotokyo0000whee |url-access=limited |publisher=Time-Life Books |location=Alexandria, Virginia |isbn=0-8094-2540-8}}
* {{cite book |last=Wright |first=Derrick |date=2004 |orig-year=2001 |title=Iwo Jima 1945: The Marines Raise the Flag On Mount Suribachi |publisher=Osprey Publishing |isbn=0-275-98273-4 |location=Oxford}}
{{Refend}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}


[[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask]]
[[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask]]
[[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Emgannoù gant Lu Impalaeriezh Japan]]
[[Rummad:Emgannoù gant ar United States Marine Corps]]
[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Istor Japan]]</text>
      <sha1>shthlccaxlmbfn5nrf59vmlstrrb4k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The First Law</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138691</id>
    <revision>
      <id>2197059</id>
      <parentid>2070861</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8111" sha1="i1dwt5qqqojkp1p3q9gfga5srykka5z" xml:space="preserve">{{databox}}
'''The First Law''' zo un heuliad romantoù skrivet gant ar romantour saoz [[Joe Abercrombie]]. Tri romant diazez a zo, gant un hollad romantoù all, stag outo, ha danevelloù ouzhpenn. Abercrombie en deus savet tri romant all c'hoazh er memes bed hag hini ''The First Law'', nemet kontañ a reont darvoudoù c'hoarvezet goude trede romant an heuliad diazez.

Ar romantoù a zo embannet gant [[Victor Gollancz Ltd|Gollancz]] evit ar [[Rouantelezh-Unanet]] ha [[Pyr (embanner)|Pyr]] evit [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Evit Breizh ez int embannet e galleg gant [[Bragelonne]].


== Levrioù embannet ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ An triarvest diazez
! #
! Titl
! Pajennoù
! Gerioù
! Embannadur Saoz
! Levr saoz ISBN
|-
| 1
| ''The Blade Itself''
| 529
|191,200
| 4 Mae 2006
| {{ISBN|978-0575077867}}
|-
| 2
| ''Before They Are Hanged''
| 539
|198,300
| 15 Meurzh 2007
| {{ISBN|978-0575077874}}
|-
| 3
| ''Last Argument of Kings''
| 603
|234,100
| 20 Meurzh 2008
| {{ISBN|978-0575077898}}
|}

;Levrioù o-unan
* ''[[Best Served Cold]]'' (Even 2009)
* ''The Heroes'' (Genver 2011)
* ''Red Country'' (Here 2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joe Abercrombie - Books|url=http://www.joeabercrombie.com/books/|first=Joe|last=Abercrombie|work=''JoeAbercrombie.com''|accessdate=21 Jan 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DpqRLtTa|archivedate=21 a viz Genver 2013|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

;Danevelloù
* &quot;The Fool Jobs&quot; – embannet er ''Swords &amp; Dark Magic: The New Sword and Sorcery'' dastumadenn (Even 2010) and features Curnden Craw and his dozen in events prior to ''The Heroes''.
* &quot;Yesterday, Near A Village Called Barden&quot; – embannet evel un ouzhpennadenn d'ar romant embannadur [[Waterstone's]] evit ar romant ''The Heroes''. An istor a zo diazezet war Bremer dan Gorst e-pad ar c'hampagn brezel a-raok ar romant ''The Heroes''.
* &quot;Freedom!&quot; - embannet evel un ouzhpennadenn d'ar romant ''Red Country'' and focuses on the liberation of the town of Averstock by the Company of the Gracious Hand.
* &quot;Skipping Town&quot; – embannet en ''Legends: Stories in Honour of David Gemmell'' anthology (Du 2013) and features the couple pairing of Shevedieh (Shev) and Javre, Lioness of Hoskopp.
* &quot;Some Desperado&quot; - embannet en ''[[Dangerous Women (anthology)|Dangerous Women]]'' anthology (Kerzu 2013) and features Shy South on the run during her outlaw days before ''Red Country''.
* &quot;Tough Times All Over&quot; - embannet en ''[[Rogues (anthology)|Rogues]]'' anthology (Even 2014) and follows courier Carcolf and the circuitous route one of her packages takes through the city of Sipani. It also features Shev and Javre.
* &quot;Small Kindnesses&quot; - embannet en the ''Unbound: Tales by Masters of Fantasy'' anthology (Kerzu 2015) and features Shev and Javre.
* &quot;Two's Company&quot; - embannet enlinenn war tor.com (Genver 2016),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tor.com/2016/01/12/twos-company-joe-abercrombie/ |title=Two's Company |date=12 January 2016 |accessdate= }}&lt;/ref&gt; featuring Shev and Javre, a &quot;female Fafhrd and the Gray Mouser style thief and warrior odd couple.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.joeabercrombie.com/2016/01/12/twos-company/ |title=Blog Entry |date=12 January 2016 |accessdate= }}&lt;/ref&gt;

;Antologiezh istorioù berr

*''Sharp Ends: Stories from the World of the First Law'' (Ebrel 2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sharp Ends|url=https://www.joeabercrombie.com/2015/08/24/sharp-ends/|first=Joe|last=Abercrombie|work=''JoeAbercrombie.com''|accessdate=}}&lt;/ref&gt;, dastumadenn eus an holl istorioù berr ha danevelloù goude mare an heuliad romantoù kentañ''The First Law'' (8 bet embannet en a-raok, 5 nevez evit an dastumadenn):
** A Beautiful Bastard†
** Small Kindnesses
** The Fool Jobs
** Skipping Town
** Hell†
** Two's Company
** Wrong Place, Wrong Time†
** Some Desperado
** Yesterday, Near a Village Called Barden...
** Three's a Crowd†
** Freedom!
** Tough Times All Over
** Made a Monster†
† istor embannet da gentañ e ''Sharp Ends: Stories from the World of the First Law ''

;Triarvest da vezañ embannet&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.joeabercrombie.com/2018/06/29/progress-report-june-18/ |title=Blog Entry |date=29 June 2018 |accessdate= }}&lt;/ref&gt;
Staliet 15 vloaz a c'houde darvoudoù ar romant ''Red Country''.

* ''A Little Hatred'' (Gwengolo 2019)
* ''The Trouble With Peace'' (2020)
* ''The Beautiful Machine'' (2021)

== Bed The First Law ==
Bed The First Law a zo unan moliac'h ha brezel-bed, ar marevezh a vez unan krennamzerel europat gant ul lodenn eus ar bed Kreizhdouarel.

* The Union (an Unvaniezh): savet gant proviñsoù Angland, the Midderlands, Dagoska, Starikland ha kêr Westport e Styria. Dedennet e vefe da emledañ.
* Gurkhul: un impalaeriezh o emledañ feulslec'hiet e su an Unavniezh
* The North (an Norzh): a vez graet eus al lodenn-se eus ar bed gant an Unvaniezh met ivez gant annezidi al lec'h. Graet e vez Northmen eus annezidi al lec'h.
* Styria: un enezenn veur kevandirel e reter an Unvaniezh gant meur a gêrioù o vrezeliañ kenetrezo dizehan.
* The Old Empire (an impalaeriezh kozh): un impalaeriezh kouezhet en e foul lec'hiet e kornôg an Unavniezh. Pennoù brezel e-leiz a vez o klask bezañ e penn al lec'h.
* Far Country: ul lec'h dilezenn e norzh an Old Empire ha kornôg proviñs Starikland.

N'eus kartenn ebet eus ar bed e levrioù an heuliad The First Law. Abercrombie a gav gwell dezhañ chom hep o implij. El levrioù o-unan embannet war-lerc'h ez eus bet ouzhpennet kartennoù a dammoù a-raok pep lodenn. Ur gartenn hollek a vez kavet el levr dastumad danevelloù [[The Sharp Ends]].

== Diazez istor The First Law ==
En istor diazez eus an heuliad e vez tri c'halloud o enebiñ:

* An Unvaniezh, ur rouantelezh tostik-tost eus Europa kornôg. Ar roue Ladislas e-penn an Unvaniezh a zo kozh ha klañv. Difennet eo ar sklavelezh en unvaniezh.
* An Impalaeriezh Gurkan, un impalaeriezh o klask emledañ dizehan lec'h ma vez kreñv pouez ar relijion. Tostik-tost eus an impalaeriezhioù muzulman. Aotreet eo ar sklavelezh. An impalaer Uthman-ul-Doshten deus ar c'hoant bras d'en em zistaoliañ diouzh an Unvaniezh.
* An Norzh, ur c'hengevread klanioù eus an norzh gant ur blaz [[Vikinged]] hag [[Angled-ha-Saozon]] warno. Renet int gant roue an norzh Bethod.

Un talbenn a zo en norzh etre an Unvaniezh hag an norzhidi. Ar re-se o deus aloubet douaroù bet kollet ganto pell 'zo, proviñs Angland. An eil talbenn a zo e su an Unvaniezh a-enep ar Gurked, a glask adkemer kêr Dagoska bet kollet ganto 15 vlaoz a-raok. Al lenner a heuil tonkad tudennoù lies dreist-holl tri anezho (San dan Glotka, Logen Ninefingers ha Jezal dan Luthar), beuzet e darvoudoù meur ar mare.

== Tudennoù pennañ ==
* [[Logen Ninefingers]], barbar eus an Norzh brudet evit bezañ un den feuls-taer ha gouez, lesanvet ivez &quot;The bloody nine&quot;. Kollet en deus ur biz ar pezh a awen e anv. Ur [[berserker]] eo, met klask a ra paouez gant e vuhez gwadus evit reiñ sikour d'an dud.
* Sand dan Glokta, Jahiner eus an Inkizision. A-roak e oa ur c'hlezeour ampart, brudet ha moutig. Goude bezañ bet jahinet daou vloaz e toullioù-bac'h an implaeriezh Gurkan ez eo un den freuzet e gorf ha gant dispriz bras evit an holl dud. Plijus eo dezhañ boureviañ pe lakaat da voureviañ an dud.
* Jezal dan Luthar, un noblañs emgar ha bugel. Dichek ha drouk eo gant an dud ha n'int ket eus an noblañs.
* Bayaz, First of the Magi, ur sorser eus ar bed kozh, kreñv gant an hud, lemm e spered a-fed politikerezh.
* Collem West, un ofiser uhel e lu an Unvaniezh, ganet e-touez ar bobl. Speredek hag hegarat met prim da lakaat e boned ruz pa vez kaoz eus e c'hoar.
* Dogman, un ezel leal eus bagad Logen, sklêrijenner mailh.
* Ferro Maljinn, ur plac'h du bet sklavezh ha terc'het diouzh an impalaeriezh Gurka. Ar c'hoant a zo ganti lazhadegañ ar muiañ niver a soudarded eus Gurkha ha dreist-holl an impalaer. N'eo ket tomm gant kaout liammoù gant an dud.

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.joeabercrombie.com/books/ Lec'hienn ofisiel Joe Abercrombie]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:The First Law]]
[[Rummad:Romantoù saoznek]]
[[Rummad:Romantoù moliac'h]]</text>
      <sha1>i1dwt5qqqojkp1p3q9gfga5srykka5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naruhito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140644</id>
    <revision>
      <id>2197095</id>
      <parentid>2078702</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1354" sha1="rivm1w79ozqxtwnowb90glim2idtc4d" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Naruhito 2019.jpg|thumb|Naruhito e 2019]]
'''Naruhito''', ganet d'an [[23 a viz C'hwevrer]] [[1960]], eo impalaer [[Japan]]. Lakaet eo bet war an tron d'ar [[1añ a viz Mae]] [[2019]]. Dre-se ez eo bet kroget ar [[marevezh Reiwa]]. An tad, an impalaer [[Akihito]] en devoa dilezet an tron d'an 30 a viz Ebrel 2019. Naruhito eo 126{{vet}} impalaer Japan hervez an urzh hêrezh hengounel er vro.


E 1993, eo dimezet gant an diplomat [[Masako Owada]]. Ur bugel o deus, [[Aiko, priñsez Toshi]].
== Anv ==
E Japan, ne vez ket graet anv eus an impalaer dre e anv gwirion met kentoc'h gant an droienn &quot;E veurdez an impalaer&quot; (天皇陛下 Tennō Heika) a zo berraet en ''e veurdez'' (陛下 Heika). Dre skrid e vez graet gant an droienn &quot;An impalaer o ren&quot; (今上天皇 Kinjō Tennō). Ar marevezh a grog gant ren Naruhito a zo bet anvet &quot;Reiwa&quot; (令和), hag hervez an hengoun e vo adanvet Impalaer Reiwa (令和天皇 Reiwa Tennō, gwelet &quot;anv dalif&quot;) dre urzh ar c'huzulva impalaeriel goude e varv. Anv ar marevezh war e lerc'h a vo ofisiel ur wech ma vo marvet pe goude ma vefe dilezet an tron gantañ.
[[Restr:Naruhito, Masako and Aiko in Tochigi Prefecture.jpg|thumb|Naruhito, gant an impalaerezh Masako hag o merc'h nemetañ Aiko e Prefeti Tochigi]]

[[Rummad:Ganedigezhioù 1960]]
[[Rummad:Impalaerien Japan]]
[[Rummad:Tud Tokyo]]</text>
      <sha1>rivm1w79ozqxtwnowb90glim2idtc4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann Austerlitz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140866</id>
    <revision>
      <id>2197020</id>
      <parentid>2062147</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2333" sha1="2qyypmdhcgxo2yh5fk8f17lpgnav9q4" xml:space="preserve">{{pennad zo|Austerlitz}}
{{Infoboest Brezelioù
|brezel=Emgann Austerlitz
|darneus=Brezel ar [[Trede Kengevread]] etre an [[Impalaeriezh c'hall kentañ|Impalaeriezh C'hall]] hag ar broioù kengevreet 
|skeudenn=[[Restr:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|center|300px]]
|titl=''Napoléon à la bataille d'Austerlitz'' gant [[François Gérard]].
|deiziad= [[2 a viz Kerzu]] [[1805]]
|lec'h= [[Austerlitz]] &lt;br /&gt; [[Impalaeriezh Aostria]]
|casus=
|tiriad=
|disoc'h=trec'h peurglok Napoleon
|emganner1=Ar '''Trede Kengevread:'''&lt;br /&gt;[[Restr:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|24px]] [[Impalaeriezh Aostria]]&lt;br /&gt;[[Restr:Flag of Russia.svg|24px]] [[Impalaeriezh Rusia]] &lt;br /&gt;
|emganner2=[[Restr:Flag of France.svg|24px]][[Impalaeriezh c'hall kentañ]]
|jeneral1=[[Aleksandr Iañ (Rusia)|Aleksandr Iañ]] &lt;br /&gt;[[Franz Iañ Aostria]]
|jeneral2=[[Napoleon Bonaparte]]
|nerzh1= [[Restr:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|24px]] &lt;br /&gt; [[Restr:Flag of Russia.svg|24px]] etre 80 000 ha 90 000
|nerzh2=[[Restr:Flag of France.svg|24px]] 65 000
|Tud marvet1= 
15 000 marvet pe gloazet
12 000 prizoniad
180 kanol steuziet
45-50 banniel kollet
|Tud marvet2= 
Etre 1305 ha 1537 marvet
6940 gloazet 
573 prizoniad
1 banniel kollet.
}}
'''Emgann Austerlitz''', anvet ivez '''Emgann an tri impalaer''', a oa bet stourmet d'an [[2 a viz Kerzu]] [[1805]]. Unan eus an emgannoù brasañ ha pouezusañ e [[Brezelioù Napoleon]] eo ha gwelet e vez evel trec'h bravañ [[Napoleon Iañ]], rak an [[Grande Armée|arme c'hall]] he devoa trec'het garv ul lu kalz galloudusoc'h, Rusianed hag Aostrianed renet gant an impalaer [[Aleksandr Iañ (Rusia)|Aleksandr]] hag an impalaer [[Franz II an Impalaeriezh Santel|Frañsez II]]. An emgann a oa bet stourmet nepell diouzh kêr [[Austerlitz]] en [[impalaeriezh Aostria|impalaeriezh aostrian]] ([[Slavkov u Brna]] er [[Republik Tchek]] bremañ). Emgann Austerlitz en devoa degaset ur fin trumm da Vrezel an [[trede kengevread]], gant [[skrid-emglev Pressburg]] sinet gant an Aostrianed e fin ar miz.

An emgann a zo gwelet evel un trec'h strategel meur, ken pouezus hag emgannoù [[Emgann Cannae|Cannae]] pe [[Emgann Gaugamela|Gaugamela]].

[[Rummad:Emgannoù Napoleon|Austerlitz]]
[[Rummad:Emgannoù 1805]]
[[Rummad:Emgannoù ]]
[[Rummad:1805]]
[[Rummad:Emgannoù an XIXvet kantved]]</text>
      <sha1>2qyypmdhcgxo2yh5fk8f17lpgnav9q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bombezadenn Tokyo (10 a viz Meurzh 1945)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142545</id>
    <revision>
      <id>2197014</id>
      <parentid>1998843</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="qsbwt0xuc6f016wiwzc5dj52baftpgu" xml:space="preserve">[[Restr:After Bombing of Tokyo on March 1945 19450310.jpg|upright=2|thumb|Devadenn Tokyo, 10 a viz Meurzh 1945]]
En nozvezh etre an 9 hag an [[10 a viz Meurzh]] [[1945]], an [[United States Army Air Forces]] (USAAF) en doa bombezet kêr-benn Japan [[Tokyo]] gant bombezennoù tan. An dagadenn-se zo anvet '''Operation Meetinghouse''' gant an USAAF ha lesanvet '''Great Tokyo Air Raid''' e [[Japan]]. 

Bombezennoù tan a oa bet bannet gant 279 karr-nij bombezer ponner [[Boeing B-29 Superfortress]], ha darn eus reter Tokyo a oa bet distrujet. Tabut bras zo c'hoazh diwar-benn fallagriezh an dagadenn war drevourien nemetken. E-tro 90 000 betek 100 000 a dud lazhet, e-tro 1 milion hep lojeiz, 267 171 savadur distrujet. Ar gwashañ bombezadenn e oa bet en un taol eus an [[Eil brezel-bed]]. Difennoù aer Japan a oa tost didalvoud, 14 karr-nij stadunanat a oa bet distrujet ha 96 bourzhiad a oa marvet.

An dagadenn war Tokyo a oa ur bazenn nevez a-fed bombezadurioù Japan a oa kroget e miz Even 1944. A-raok bombezadenn Tokyo, an USAAF a oa bet o klask bombeziñ greanterezh an impalaeriezh met en aner. Pennoù bras an USAAF a oa kemmet o soñj a-benn neuze ha soñjet e oa bet ganto tagañ nerzh kalon Japaniz dre bombeziñ kêrioù trevour. Ar c'hentañ gwech ma oa bet taget Tokyo kêr-benn an Impalaeriezh a oa bet e-doug an [[Doolittle Raid]] stadunanat d'an [[18 a viz Ebrel]] [[1942]]. Nebeut a zistruj a oa bet hag un oberiadur arouezel e oa bet dreist-holl. 
[[Restr:Tokyo kushu 1945-2.jpg|thumb|Maouez lazhet gant he bugel war he c'hein.]]
== Istor studiadenn an darvoud ==
Goude ar vombezadeg, d'an 18 a viz Meurzh, an impalaer [[Hirohito]] en doa gweladennet an distrujoù. An istorourien n'int ket a-du war an disoc'h a-fed spered an dud: evit lod evel F.J. Bradley ez eo sklaer e oa bet sabatuet an impalaer ha kendrec'het e oa kollet ar brezel. Hervez lod all evel Barret Tillman e oa chomet diefed warnañ.


{{Boest Istor Japan}}

[[Rummad:Istor Japan]]
[[Rummad:1945]]
[[Rummad:Talbenn ar Reter]]</text>
      <sha1>qsbwt0xuc6f016wiwzc5dj52baftpgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grândola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144289</id>
    <revision>
      <id>2197120</id>
      <parentid>1883232</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T03:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Grândola,_Portugal_(coat_of_arms).png]] e-lec’h GDL.png gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful</comment>
      <origin>2197120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="ejsz7r12t58bnr34c2sds8s4g82tks4" xml:space="preserve">[[Restr:Grândola, Portugal (coat of arms).png|thumb|Skoed Grândola]]
[[Restr:LocalGrandola.svg|thumb|Lec'hiadur kumun Grândola e Portugal]]
'''Grândola''' zo ur gumun eus [[Portugal]], emañ en [[distrig Setúbal]], er rannvro [[Alentejo]].

== Gevelliñ ==
* {{Gevelliñ|Lautém|Timor ar Reter|East Timor}}
* {{Gevelliñ|Rhein-Kreis Neuss|Alamagn|Germany}}
* {{Gevelliñ|Mikołów|Polonia|Poland}}
* {{Gevelliñ|Santarém|Portugal|Portugal}}
* {{Gevelliñ|Tarrafal|Kab Glas|Cabo Verde}}

==Gwelet ivez==
*[[Grândola, Vila Morena]], kanaouenn brudet.

[[Rummad:Kumunioù Portugal]]</text>
      <sha1>ejsz7r12t58bnr34c2sds8s4g82tks4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sines</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144292</id>
    <revision>
      <id>2197121</id>
      <parentid>1999520</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T03:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Sines,_Portugal_(coat_of_arms).png]] e-lec’h SNS1.png gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful</comment>
      <origin>2197121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="709" sha1="agqcsklnfeizxk69ukyd6s2eqxs3jl9" xml:space="preserve">[[Restr:Sines, Portugal (coat of arms).png|thumb|Skoed Sines.]]
'''Sines''' zo ur gumun eus [[Portugal]], e rannvro [[Alentejo]], e [[distrig Setúbal]]. Emañ war vord ar [[Meurvor Atlantel]].

== Hinad ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!
!Gen.
!C'hw.
!Meu.
!Ebr.
!Mae
!Mezh.
!Gou.
!Eost
!Gwe.
!Here
!Du
!Ker.
|-
|gwrez uhelañ
|15°C
|15°C
|17°C
|19°C
|21°C
|24°C
|25°C
|26°C
|25°C
|22°C
|18°C
|16°C
|-
|gwrez bihanañ
|9°C
|9°C
|10°C
|11°C
|13°C
|15°C
|17°C
|18°C
|17°C
|15°C
|11°C
|10°C
|}

== ''Freguesias'' ==
[[Restr:Sines freguesias.svg|thumb|''Freguesias'' pe parrezioù e kumun Sines]]
Div barrez pe ''freguesia'' zo e kumun Sines: Porto Covo ha Sines.

[[Rummad:Kumunioù Portugal]]</text>
      <sha1>agqcsklnfeizxk69ukyd6s2eqxs3jl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mare an divroadegoù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146723</id>
    <revision>
      <id>2197045</id>
      <parentid>1999568</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="q56mer7ro82asxyjjwde9gwypv6mxgh" xml:space="preserve">[[Restr:Fíbula_aquiliforme_(M.A.N._Madrid)_01.jpg|thumb|Spilhenn c'hotek (Mirdi broadel an henoniezh e bro-Spagn)]]
[[Restr:Helm_DSC02149.JPG|thumb|Tokarn eus [[Impalaeriezh roman ar Reter]] er VIvet kantved.]]

En istor e vez graet '''mare an divroadegoù''' eus ur mare en istor Europa ma c'hoarvezas divroadeg ar [[Germaned|pobloù german]] war-zu broioù an [[Impalaeriezh roman]], adal aloubadeg an [[Huned]] war-dro [[375]] betek diskar al [[Lombarded]] en [[Italia]] e [[568]]. Ar c'houlz-se a verk un emglev istorel etre sevenadur [[Henroma]] hag ar sevenadur german a oa chomet hanter-kantreer betek neuze. An darvoud-se a verkas deroù ar [[grennamzer]] uhelañ.

Bremañ ez eus dizemglev adarre diwar-benn abegoù an divroadegoù-se. Soñjal a ra lod e voe diskar [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg|Roma ar c'hornog]] e oa ar pennabeg mes bremañ e soñjer ivez e oa marteze un an diskar-se un heuliad kentoc'h dre ma oa ul lod vras a C'hermaned engouestlet en armeoù Roma, ha tamm-ha-tamm e torrjont o le gant an impalaer da sevel rouantelezhioù emren e tiriad an impalaeriezh kozh. Da skouer, ar [[Goted|Wizigoted]] a oa staliet e norzh [[Italia]] ha diwezhatoc'h e [[Spagn]], pe ar [[Franked]] a zalc'has norzh [[Galia]] en ur dreuziñ ar [[Roen]], pe ivez ar [[Vandaled]] hag ar [[Sueved]] o doa aloubet trowardroioù ar [[Mor Kreizdouar]].

[[Impalaeriezh roman ar C'hornôg]] a sankas en ur [[brezel diabarzh]] e-keit ma veze meret rouantelezhioù nevez gant pennoù gour anvet ''[[Tiern a vrezel|dierned a vrezel]]''. Hogen bev e chomas an [[Impalaeriezh roman ar Reter|impalaeriezh e reter]] e-pad hogozik mil bloaz ouzhpenn. Divroadegoù fin an impalaeriezh a lakaas diazezoù a stummas Europa ar grennamzer.

[[Rummad:Istor ar VIvet kantved]]
[[Rummad:Istor ar Vvet kantved]]
[[Rummad:Krennamzer]]
[[Rummad:Istor ar Franked]]
[[Rummad:Istor Europa]]
[[Rummad:Impalaeriezh roman ar C'hornôg]]</text>
      <sha1>q56mer7ro82asxyjjwde9gwypv6mxgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann Singapour</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148393</id>
    <revision>
      <id>2197022</id>
      <parentid>1917801</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="gfgzb8aglgc9cn2w8n9hc5mc45pazfr" xml:space="preserve">[[Restr:Surrender Singapore.jpg|thumb|Kodianidigezh Singapour. Letanant-Jeneral [[Arthur Ernest Percival]] (a-zehoù), o heuliañ [[Ichiji Sugita]]. Emaint o vont da sinañ akta kodianañ an holl nerzhio lu kevredet e Singapour, d'ar 15 a viz C'hwevrer 1942.]]
[[Restr:Chi-Ha Tank in Singapore.jpg|thumb|Tankoù [[Type 97 Chi-Ha]] ar [[1añ divizion hobregonet (Lu Impalaeriezh Japan)|1añ divizion hobregonet]] e Singapour]]
'''Emgann Singapour''', pe '''Kemeridigezh Singapour''', a oa c'hoarvezet e gevred Azia e-kerzh [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Brezel ar Meurvor Habask]], pa oa bet aloubet gant nerzhioù lu [[Impalaeriezh Japan]] lec'h-kreñv Singapour lesanvet &quot;Gibraltar of the East&quot;. Singapour a oa un diazez saoz milourel hag ekonomikel en Azia hag ar c'holl anezhañ a oa bet un taol penn-bazh evit ar Rouantelezh-Unanet. Sañset e oa bezañ al lec'h difenn pennañ er zonenn evit talañ ouzh argadennoù Impalaeriezh Japan. Ar stourm e Singapour a oa padet eus an 8 betek ar [[18 a viz C'hwevrer]] [[1942]]. An trec'h japanat a oa bet peurglok. Kemeret e oa Singapour ganto, hag ouzhpenn-se he doa ranket ar Rouentelezh-Unanet kodianañ gant Japaniz en doare gwashañ a oa bet biskoazh en he istor.

Chomet eo kêr en Impalaeriezh Japan betek fin ar brezel. En holl e oa bet lazhet 1714 den ha gloazet 3378 gant lu impalaeriezh Japan. E tu an Impalaeriezh vreizhveuriat e oa bet war-dro 5000 den lazhet pe gloazet ha 80 000 den a oa bet prizoniet.
[[Restr:Bosbritsurrendergroup.jpg|thumb|Soudarded eus ar [[Suffolk Regiment|Rejimant Suffolk]] dindan evezh soudarded Japan]]
[[Restr:Japanese shooting blindfolded Sikh prisoners.jpg|thumb|Soudarded japanat o fuzuilhañ soudarded Sikh.]]

[[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask]]
[[Rummad:Emgannoù gant Lu Impalaeriezh Japan]]</text>
      <sha1>gfgzb8aglgc9cn2w8n9hc5mc45pazfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann Muar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148468</id>
    <revision>
      <id>2197021</id>
      <parentid>1918551</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="h9vd0ubupt5v98wnlb9hrbmpi9j21iu" xml:space="preserve">[[Restr:Australian 2 pounder AT gun crew Malaya 18 January 1942 AWM 011309.jpg|thumb|upright=1.4|Kanolierien aostralian e Malaysia e 1942]]
'''Emgann Muar''' eo bet an emgann ziwezhañ e-kerzh [[Kampagn Malaysia]] en [[Eil Brezel-bed]].
[[Restr:Battle of Muar map.jpg|thumb|Kartenn Emgann Muar]]
Stourmet e voe etre ar [[14 a viz Genver|14]] hag an [[22 a viz Genver]] [[1942]] tro-dro da [[Gemas|Bont Gemensah]] ha d'ar [[Stêr Muar]]. Goude faezhet ar [[Rouantelezh-Unanet]] en [[Emgann ar Stêr Slim]], ar jeneral [[Archibald Wavell]], penn an [[American-British-Dutch-Australian Command|ABDA]], en doa gourc'hemennet kilañ eus 240 kilometr gant an [[III Corps (India)|IIIe korfarme (India)]] renet gant al Letanant jeneral [[Lewis Heath]] war-zu ar su e [[Johor|Stad Johore]] evit diskuizhañ hag adurzhiañ. E-pad an amzer-se an [[8vet divizion (Aostralia)|8vet rannarme aostralian]] a oa da dalañ ouzh nerzhioù argadiñ [[Lu Impalaeriezh Japan]].

Ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]], renet gant ar Major jeneral [[Gordon Bennett (jeneral)|Gordon Bennett]], a oa deuet a-benn da zifenn Pont Gemensah en un doare efedus e-kerzh un eil emgann, un nebeud kilometroù en norzh da gêr C'hemas. Soudarded an 8vet divizion aostralian a oa deuet a-benn da lazhañ ur 600 soudard japanat bennak eus ar Vvet divizion, e-kerzh un trap war ar pont. Ouzhpenn-se kanaolioù enep-tankoù Aostralia o devoa distrujet meur a dank e norzh kêr. 

An toull-trap a oa bet efedus evit ar Gevredidi, siwazh difennerezh Muar ha Bakri war an tu kornôg a oa bet ur c'hwitadenn drastus ken ma voe lazhet an darn vrasañ eus ar 45vet Brigadenn troadegiezh Indian. Daou vatailhon aostralian hag a oa ganto a oa bet tizhet fall ivez. Ar c'hentañ emgann e oa bet etre unvezioù an 18vet divizion saoz hag an nerzhioù japanat e Malaysia. 

Kolloù an Impalaeriezh saoz a oa bet 3100 den lazhet (145 anezho o vezañ prizonidi brezel) diwar un hollad a 4000, evit Impalaeriezh Japan e oa bet ouzhpenn 700 gant 15 tank distrujet war un hollad a 8000.
== Lazhadeg Parit Sulong ==
* ''Pennad spisoc'h: [[Lazhadeg Parit Sulong]]''
Ar Gevredidi gloazet hag a oa chomet a-dreñv a voe jahinet, an holl anezho a voe lazhet a-benn ar fin nemet un nebeud anezho a oa skampet kuit. E-touez ar re lazhet e oa izili klañdiour Aostralia. Kunujennet, skoet warno gant an treid, gant penn ar fuzuilhoù, gloazet gant [[baionetez]]ioù, ar brizonidi a voe kaset e meur a gabanenn e kêriadennig Parit Sulong nepell diouzh hent-tizh Muar. Ar re gloazet a oa gourvezet berniet an eil war egile. Nac'het e voe dezho ar gwir da evañ gant Japaniz. Goap a veze graet outo gant ar warded o skuilhañ dour nepell diouto war al leur. 

[[Rummad:Emgannoù 1942|Muar]]
[[Rummad:Istor Malaysia]]
[[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask|Muar]]
[[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed|Muar]]
[[Rummad:Emgannoù gant Lu Impalaeriezh Japan|Muar]]</text>
      <sha1>h9vd0ubupt5v98wnlb9hrbmpi9j21iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heian-kyō</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148826</id>
    <revision>
      <id>2197087</id>
      <parentid>1978993</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8820" sha1="bsxtf89h0w1stg78x7z50378w8hh474" xml:space="preserve">{{Japaneg}}
[[Restr:Daidairi of Heiankyo.jpg|thumb|upright=1.6|Heian-kyō, gant ar Palez (大内裏 ''dai dairi'') er c'hreiz.]]
'''Heian-kyō''' ([[japaneg]] : 平安京 &quot;annez impalaerel a beoc'h hag a sioulded&quot;) zo unan eus anvioù kozh [[Kyōto]]. Kêr-benn [[Japan]] eo bet adalek ar bloaz [[794]] betek [[1868]] (war-bouez c'hwec'h miz e [[1180]]).

[[Impalaer Kanmu|Kanmu]], 50{{vet}} impalaer Japan ([[736]]-[[806]], ren [[781]]-806) a zilec'hias e lez er bloaz 794 eus [[Nagaoka-kyō]] da Heian-kyō, ar pezh a voulc'has ar [[Marevezh Heian]] (794-[[1185]]).&lt;ref name=&quot;Sa&quot;&gt;Samson, 1958.&lt;/ref&gt;

Diwar patrom Chang'an ([[sinaeg]] : 長安 ''Cháng'ān'' &quot;Peoc'h didermen&quot;, [[Xi'an]] hiziv), a oa kêr-benn an [[Tierniezh Tang|dierniezh Tang]] d'ar mare-se, e voe savet Heian-kyō, nemet ne oa ket gronnet gant mogerioù er penn-kentañ&lt;ref&gt;Barnes, 2017.&lt;/ref&gt;. Kalon bolitikel Japan e voe betek dibenn ar [[Brezel Genpei]] er bloaz 1185, pa voe trec'h ar [[Klann Minamoto|c'hlann Minamoto]], renet gant [[Minamoto no Yoritomo]] ([[1147]]-[[1199]]), war ar [[Klann Taira|c'hlann Taira]]. Seizet ar galloud gantañ, Minamoto a gemeras an titl a ''[[shogun|shōgun]]'' (将軍, &quot;jeneral al [[lu]]&quot;), da lavaret eo e troas da [[diktatour|ziktatour]] milourel a renas war Japan a-bezh, kent staliañ kêr-benn e shōgunelezh e [[Kamakura]].&lt;ref name=&quot;Sa&quot; /&gt;&lt;br&gt;
E Heian-kyō e chomas an impalaer hag e lez avat, neuze e voe kêr-benn ofisiel Japan a-hed meur a shōgunelezh e-pad 673 vloaz c'hoazh.&lt;br&gt;
Da [[Tōkyō|Dōkyō]] ez eas an impalaer hag e lez e 1868, met dre ma ne voe lezenn ebet o lakaat Tōkyō da gêr-benn ofisiel ar Stad e c'heller soñjal e chom Heian-kyō kêr-benn ''[[de jure]]''.

==Istor==
[[Restr:Toshi-ya 00.jpg|thumb|''Sanjūsangen-dō'', un azeuldi [[boudaegezh|boudaek]] e Heian-kyō ([[1164]]'']]
[[Heijō-kyō]] (平城京) e voe kêr-benn an [[impalaerez Genmel]] ([[660]]-[[721]], ren [[707]]-[[715]]) adalek ar bloaz [[710]]. E [[784]], an impalaer Kanmu a lakaas e gêr-benn e Nagaoka-kyō, ha dek vloaz diwezhatoc'h e tilojas da Heian-kyō.

Hep mar e krogas savidigezh ar gêr-benn nevez dre ar palez, an Dai Dairi (大内裏 &quot;palez bras-tre&quot;), e penn kreiznozel ar vali vrasañ, Suzaku-ōji, kement-se evit ma vije gwelet eus kêr a-bezh evit aroueziañ galloud an impalaer. Porzhioù a voe savet war ar stêr Yodo evit magañ kêr dre Marc'had ar C'hornôg (西市場 ''nishi shijō'') ha Marc'had ar Reter (東市場 ''hirasi shijō'') ha broudañ kreskidigezh ar boblañs.&lt;br&gt;
Alies e veze dour-beuz e Nagaoka-kyō, setu e voe kleuzet e Heian-kyō div ganol koulz evit reoliañ red ar stêr ha degas dour d'an annezidi. Berzet e oa bet ar [[boudaegezh|voudaegezh]] er gêr-benn gozh, met aotreet e voe sevel azeuldioù en hini nevez : soñjal a rae d'an dud e vijent gwarezet gant azeuldioù ar C'hornôg hag ar Reter, hag ar [[manac'h|venec'h]] ne oant ket dedennet gant ar galloud [[politikerezh|politikel]].

Er bloaz [[810]], e-kerzh un ehan en hêrezh an [[impalaer Heizei]] (ren : [[806]]-[[809]]), e voe ul luskad evit ma vije adstaliet ar gêr-benn e Nagaoka-kyō, met an [[impalaer Saga]] (ren : [[809]]-[[823]]) a gavas gwell he lezel e Heian-kyō evit mirout stabilded ar vro.

A-hed ar [[Marevezh Kamakura|shōgunelezh Kamakura]] ([[1185]]–[[1333]]) hag ar [[Marevezh Edo|shōgunelezh Edo]] ([[1603]]-[[1867]]) e wanaas pouez Heian-kyō evel sez ar galloud e Japan. Er bloaz [[1467]] e tarzhas [[Brezel Ōnin]] (応仁の乱 ''Ōnin no ran''), ur brezel diabarzh a-zivout hêrezh ar ''shōgun'' [[Ashikaga Yoshimasa]] ([[1436]]-[[1490]], ren [[1449]]-[[1474]]) ma voe peurzevet an hanter eus kêr; goude adsavet e voe daouhanteret Heian-kyō e div gêrig : Kamigyō-ku (gorre kêr) m'edo ar palez, ha Shimogyō-ku (traoñ kêr) ; adunanet e voe an div gêr gant an ''[[daimyō]]'' [[Oda Nobunaga]] ([[1534]]-[[1582]]).&lt;br&gt;
E-kerzh [[Assavidigezh Meiji]] e 1868 e voe kemmet anv kêr Edo e Tōkyō, a voe kêr-benn nevez Japan. Biken ne zistroas an impalaer hag e lez da Heian-kyō, met miret e voe ar palez gant an tronoù (高御座 ''takamikura'' &quot;tronoù impalaerel&quot;) ennañ e ken degouezh ma rankjent tec'hel diouzh Tōkyō.

==Douaroniezh==
[[Restr:1696 Genroku 9 (early Edo) Japanese Map of Kyoto, Japan - Geographicus - Kyoto-genroku9-1696.jpg|thumb|Heian-kyō e [[1696]]]]
E kreiz-kêr Kyōto a-vremañ emañ Heian-kyō. Un [[skouergorneg|hirgarrezenn]] e oa ar gêr-benn gozh, ledet a-hed 4,8 [[metr|km]] a Gornôg da Reter ha 5,2&amp;nbsp;km a Norzh da Su.&lt;br&gt;
E kreiz an tu kreiznozel e voe savet ar palez, e penn un hir a vali a zaouhanter Heian-kyō e Karter an Tu-dehoù (右京区 ''Ukyō-ku'') ha Karter an Tu-kleiz (左京区, ''Sakyō-ku''), an tu-dehoù o vout hini ar C'hornôg peogwir e veze lec'hiet eus palez an impalaer a oa en Norzh.

Ar ''jō'' (丈, &quot;hirder&quot;) e oa unanenn an hedoù, a dalve 3 metr ; 40 x 40 ''jō'' dre 43 x 40 ''jō'' e oa ment Heian-kyō, eleze 4,8 x 5,2&amp;nbsp;km.&lt;br&gt;
Ur ''chō'' (町) a oa 40 x 40 ''jō'', da lavaret eo 1,44 [[hektar]].

Rannet e oa kêr dre straedoù bras (大路 ''ōji'' &quot;hent bras&quot;) a-skouer, ha stradoù bihan (小路 ''koji'' &quot;straed vihan&quot;) a-skouer ivez. Ur ''jō'' (条) a raed eus peder linennad ''chō'' a Gornôg da Reter — war-bouez an div linenad kentañ en Norzh — hag ur ''bō'' (坊) a oa peder linennad ''chō'' a Norzh da Su. Niverennet ag 1 da 16 e oa ar gorreasdoù ma kroazie ur ''jō'' hag ur ''jō'' ; aes e oa neuze reiñ ur chomlec'h evel &quot;Tu-kleiz, ''chō''  11, ''bō'' 2, ''jō'' 3&quot;.&lt;br&gt;
Ledan e oa ar straedoù, ar re vihan zoken : war-dro 12 m (4 ''jō'') e oa ar re vihan, ha tremen 24 m (8 ''jō'') ar re vras — 28 ''jō'' (84 m) e oa ledander Suzaku-ōji ; strishoc'h a-galz eo ar straedoù e Kyōto hiziv.
Pevarzek ''ōji'' a gase da unan eus dorioù palez an impalaer. Hini ar Su e oa Suzaku-ōji a gase betek harzoù kêr m'edo he zor bennañ, ar ''Rajōmon'' (羅城門) bet staliet er bloaz [[789]] pa voe mogeriet Heian-kyō ; 8 m e oa he uhelder ha 32 m he ledander.

;Brastres eus Heian-kyō
[[Restr:Heian-kyō in Kyōto today.png|thumb|upright=1.8|&lt;span style=&quot;background-color:#f8f9fa; color:#fff; border:2px solid #000;&quot;&gt;MMMM&lt;/span&gt;&amp;nbsp;Lec'hiadur Heian-kyō e Kyōto hiziv]]
[[Restr:Miniature Model of Rajomon.jpg|thumb|upright=1.8|Ul lunell eus ar ''Rajōmon'']]
{{Commonscat|}}
* &lt;span style=&quot;background-color:#ffff7f; color:#ffff7f; border:1px solid #000;&quot;&gt;MMMM&lt;/span&gt;&amp;nbsp;Dai dairi, palez an impalaer — Bukit war pep unan eus ar 14 dor evit lenn he anv.
* &lt;span style=&quot;background-color:#7fff7f; color:#7fff7f; border:1px solid #000;&quot;&gt;MMMM&lt;/span&gt;&amp;nbsp;Ul liorzh, daou varc'had ha daou azeuldi — Bukit evit gouzout hiroc'h.
&lt;imagemap&gt;
Restr:Heiankyo map rōmaji.png|700px|Framm Heian-kyō
rect 360 90 420 190 [[Dai dairi, palez an impalaer]]
rect 290 30 350 50 [[Anka-mon]]
rect 360 30 410 50 [[Ikan-mon]]
rect 420 30 480 55 [[Tachi-mon]]
rect 290 60 345 85 [[Jōsai-mon]]
rect 430 65 480 80 [[Jōtō-mon]]
rect 290 110 345 130 [[Impu-mon]]
rect 430 110 480 130 [[Yōmei-mon]]
rect 290 155 345 180 [[Sōheki-mon]]
rect 430 160 480 180 [[Taiken-mon]]
rect 290 205 350 225 [[Datten-mon]]
rect 430 210 480 225 [[Ikuhō-mon]]
rect 290 240 350 260 [[Kōga-mon]]
rect 360 240 410 260 [[Suzaku-mon]]
rect 420 240 480 260 [[Bifuku-mon]]
rect 440 270 480 350 [[Shinsenen, liorzh impalaerel]]
rect 220 650 310 740 [[Nishi ichi, Marc'had ar C'hornôg]]
rect 460 650 550 740 [[Higashi ichi, Marc'had ar Reter]]
rect 290 810 330 895 [[Sai-ji, azeuldi boudaek ar C'hornôg]]
rect 440 810 480 895 [[Tō-ji, azeuldi boudaek ar Reter]]
&lt;/imagemap&gt;

==Levrlennadur==
* {{ja}} マイペディア―小百科事典 ''mai pedia – ko hakkajiten'' &quot;Ma fedia – Holloueziadur bihan&quot;. Tokyo : Heibonsha, 1996 {{ISBN|978-4-582-09631-6}}
* {{en}} Barnes, Gina L.. ''Archaeology of East Asia – The Rise of Civilisation in China, Korea and Japan''. Oxford : Oxbow Books, 2017 {{ISBN|978-1-78570-667-7}}
* {{en}} Campbell, Alan &amp; Noble, David S.. ''Japan – An Illustrated Encyclopedia''. Tōkyō : Kodansha, 1993 {{ISBN|978-4-06-205938-1}}
* {{en}} Ebrey, Patricia B. &amp; Walthall, Anne &amp; Palais, James B.. ''East Asia – A Cultural, Social, and Political History''. Stamford, Connecticut : Cengage Learning, 2005 {{ISBN|978-0-618-13384-0}}
* {{en}} Sansom, George. ''A History of Japan to 1334''. Stanford : Stanford University Press, 1958 {{ISBN|978-0-8047-0523-3}}

==Liammoù diavaez==
* {{fr}} {{Cite web|url=https://www.persee.fr/collection/dhjap |title=''Dictionnaire historique du Japon ''|accessdate=03 Genver 2022}}
* {{en}} {{ja}} {{Cite web|url=https://jisho.org |title=Geriadur japaneg-saozneg / saozneg-japaneg|accessdate=03 Genver 2022}}

==Pennadoù kar==
*[[Istor Japan]]

==Notennoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kêrioù Japan]]
[[Rummad:Istor Japan]]</text>
      <sha1>bsxtf89h0w1stg78x7z50378w8hh474</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mandchoukouo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148939</id>
    <revision>
      <id>2197044</id>
      <parentid>2148892</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="ralco1s95lg5ytsys4vlnnxocui9ib5" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Flag of Manchukuo.svg|thumb|upright|Banniel]]
Ar '''Mandchoukouo''', pe '''Manzhouguo''' ([[Sinaeg (mandarineg)|sinaeg]] hengounel : 滿洲國 ; sinaeg simplaet : 满洲国 ; [[pinyin]] : ''Mǎnzhōu guó''  « [[Stad]] [[Manchouria]] » ; [[japaneg]] : 満州国  ''Manshū kuni''; [[kyūjitai]] : 滿洲國, ''Manshūkoku)'' a oa ur Stad dieub ''[[De jure|de jure]]'', met savet ha mestroniet gant [[Impalaeriezh Japan]] e biz [[Sina]] hag a voe anezhañ eus [[1932]] betek [[1945]].&lt;br&gt;
Anvet  e voe 満州国執政 ''Mǎnzhōu guó zhízhèng'' &quot;Stad Manchoukouo&quot; (1932-[[1934]]) ha 満州国皇帝 ''Mǎnzhōu dìguó'' &quot;Impalaeriezh Manchouria&quot; (1934-1945). 
[[Rummad:Mandchoukouo]]
[[Rummad:Stadoù aet da get]]</text>
      <sha1>ralco1s95lg5ytsys4vlnnxocui9ib5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klann Fujiwara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149380</id>
    <revision>
      <id>2197090</id>
      <parentid>1980176</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17918" sha1="t59ydbi6zjd5hd3l5ln5cjhcgvoen0p" xml:space="preserve">{{Japaneg}}
----
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-image:linear-gradient(to right, #000, #fff); color:#fff;&quot;|&lt;div style=&quot;float:right; padding:5px;&quot;&gt;[[Restr:Japanese crest Sagari Fuji.svg|32px]]&lt;/div&gt; &lt;span style=&quot;font-size:1.6em;&quot;&gt;藤原氏 Klann Fujiwara&lt;/span&gt;
|-bgcolor=&quot;#fbf9d2&quot;
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|[[Restr:Fujiwara-Kamatari.jpg|260px]]&lt;br&gt;藤原 鎌足 Fujiwara no Kamatari&lt;hr&gt;
|-
| '''Proviñs orin'''||Yamoto, [[Honshū]]
|-
|'''Tiegezh kar'''||[[Klann Nakatomi]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|'''Diazezer'''||[[Nakatomi no Kamatari]]&lt;br&gt;([[614]]-[[669]])
|-
|'''Diazezadur'''||[[668]]
|}
'''Klann Fujiwara''' ([[japaneg]]) : 藤原氏 ''Fujiwara uji'', ha 藤氏 ''Tōshi'' &quot;Ao. Fuji&quot;) a oa un tiegezh [[rejant]]ed a oa galloudus e [[Japan]]. ''Fujiwara no Ason'' (藤原朝臣 &quot;kar d'an impalaer&quot;) e oant, un titl a noblañs a-lorc'h hag a-hêrezh, er marevezhioù [[Marevezh Azuka|Azuka]] ([[538]]-[[710]]) ha [[Marevezh Heian|Heian]] ([[794]]-[[1185]]) dreist-holl. Diskennidi eus ar [[Klan Nakatomi|c'hlann Nakatomi]] e oant, ha drezañ eus an [[doue]] ha ''kami'' (spered) [[Ame no Koyane]] hervez ar [[mitologiezh|wengelouriezh]] [[shintoegezh|shintō]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=http://eos.kokugakuin.ac.jp/modules/xwords/entry.php?entryID=37 |title=''Encyclopedia of Shintō''|accessdate=10 Mae 2021}}&lt;/ref&gt; E penn Lez an impalaer e voe ar c'hlann Fujiwara betek an [[Assavidigezh Meiji]] e [[1868]].&lt;ref&gt;&quot;Holloueziadur bihan&quot;, 1996.&lt;/ref&gt;.

N'eus tiegezh ebet anvet ''Fujiwara'' e gwirionez, un anv hollek evit ur strollad uhelidi eus al Lez e oa. Pa oa 54 bloaz, ha bloaz kent e varv, an diazezer [[Nakatomi no Kamatari]] ([[614]]-[[669]]) a voe enoret gant an [[impalaer Tenji]] dre an titl ''Fujiwara no Ason'', a droas da anv an tiegezh Nakatomi evit holl ziskennidi Katamari. Diwezhatoc'h e voe brudet ''Fujiwara'' evel anv ar c'hlann ez-resis.

E penn [[politikerezh]] Japan e voe ar c'hlann Fujiwara a-hed ar Marevezh Heian dre ma oant [[Sesshō ha kampaku|''sesshō'']] (rejanted an impalaerion re yaouank) ha ''kampaku'' (rejanted an impalaerion c'hour) ha ma lakaent o merc'hed da zimeziñ gant an impalaer en doare da vestroniañ al lignez impalaerel, rak dre hengoun e veze desavet an danvez impalaer e ti e vamm hag e toue fealded d'e dad-kozh.&lt;ref name=&quot;Nu&quot;&gt;Nussbaum &amp; Roth, 2005&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Fujiwara-family |title=''Fujiwara family'', in : Britannica|accessdate:10 Mae 2021}}&lt;/ref&gt;

Betek [[1086]] e chomas ar galloud leun gant ar c'hlann Fujiwara ; pa dremenas an tron eus an [[impalaer Shirakawa]] d'e vab [[impalaer Horikawa|Horikawa]] e talc'has ar re Fujiwara da lezennata ; ganto e voe lakaet an ''[[insei]]'' (院政 &quot;melestradur ur manati&quot;) e pleustr : ent-ofisiel, un impalaer a zileze e garg hag a dremene d'ur warlec'hiad bet dibabet gantañ ; en e retred, en ur manati peurliesañ, e kendalc'he an ez-impalaer da ren dre guzh tra ma rae an impalaer titlet war-dro deverioù lidel an [[unpenniezh]].&lt;ref name=&quot;To&quot;&gt;Totman, 2014.&lt;/ref&gt; Hogen tamm-ha-tamm ez eas galloud politikel ar c'hlann war zisteraat, a-feur ma kreske hini renkad ar ''[[samourai|samurai]]''.&lt;ref name=&quot;Ta&quot;&gt;Takeuchi 1999.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Gant ar re Fujiwara avat e chomas ar c'hargoù ''sesshō'' ha ''kampaku'', ha kuzulierion tost-tre d'an impalaerion e chomjont e-pad an darn vuiañ eus an amzer betek 1868, petra bennak ma voe kemeret ar galloud gwirion gant ar ''[[shōgun]]'' adalek ar [[Marevezh Kamakura]] (1185-[[1333]]).

Klann Fujiwara an Norzh a voe mestr war [[Honshū]] an Norzh a-hed an {{XIIvet kantved}}, betek ma voe faezhet gant ar ''shōgun'' [[Minamoto no Yoritomo]] ([[1147]]-[[1199]]).&lt;ref name=&quot;Ta&quot; /&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;We&quot;&gt;Weston, 2014.&lt;/ref&gt;

== Marevezhioù Asuka ha Nara ==
Er bloaz [[645]], e-kerzh ar [[Marevezh Asuka]] (538-710), e krogas levezon ar c'hlann Fujiwara pa voe kaset un taol-Stad gant Nakatomi no Kamatari enep ar [[Klan Soga|c'hlann Soga]] (蘇我氏 ''Soga uji''), a oa [[Boudaegezh|boudaat]] hag en devoa kemeret ar galloud e-kerzh ar [[bloavezhioù 580]]. Kerkent hag o ren ez embannas un aradennad lezennoù nevez, an [[Adreizh Taika]] (大化の改新 ''Taika no kaishin'') : ar Stad a voe perc'hennez war an holl zouaroù, a voe ingalet etre al labourerion-douar hervez pennaennoù ar [[Konfusianegezh|gonfusianegezh]] ha diwar skouer politikerezh [[Sina]] ; marilhet e voe an holl rummoù tud evit adsevel an doare da zastum an telloù.&lt;ref name=&quot;Sa&quot;&gt;Sansom 1958.&lt;/ref&gt; Kreizennañ ar vro ha kreñvaat galloud lez an Impalaerezh e oa ratozh pennañ an adreizhañ.

E [[668]], an [[impalaer Tenji]] ([[626]]-[[672]], ren [[661]]-672) a zeroas an titl ''Fujiwara no Ason'' da Nakatomi no Kamatari ; an anv a dremenas da ziskennidi e eil mab ha hêr, [[Fujiwara no Fuhito]] ([[659]]–[[720]]), a levezonas meur a impalaer hag impalaerez betek deroù ar [[Marevezh Nara]] (710-794). [[Serc'h]] an [[impalaer Monmu]] ([[681]]-[[707]], ren [[697]]-707) e voe e verc'h Fujiwara no Miyako, hag he mab Obito a renas dindan an anv [[impalaer Shōmu]] ([[626]]-[[672]], ren [[661]]-672), trede impalaer ar Marevezh Nara, 45{{vet}} [[Roll impalaerion Japan|impalaer Japan]]. Kōmyōshi, unan eus merc'hed all Fuhito (digant ur serc'h all), a voe lakaet da impalaerez-kenseurt Shōmu — kentañ gwezh en Istor Japan ma voe un impalaerez-kenseurt na oa ket eus an tiegezh impalaerel.&lt;ref name=&quot;Nu&quot; /&gt;&lt;br&gt;
Pevar mab en devoe Fujiwara no Fuhito, ha pep unan anezho a ziazezas ur skourr eus klann Fujiwara, ar &quot;Pevar Ziegezh&quot; : [[Fujiwara no Muchimaro]] ([[680]]-[[737]]) a ziazezas skourr ar Su (藤原南家 ''Fujiwara Nanke'', &quot;Tiegezh Fujiwara ar Su&quot;) ; [[Fujiwara no Umakai]] ([[694]]-[[737]]) hini an Norzh (藤原北家 ''Fujiwara Hokke''), a voe lakaet da benn ar c'hlann a-bezh ; [[Fujiwara no Umakai]] ([[694]]-[[737]]), a oa e penn Maodiernezh al Lidoù, a ziazezas Tiegezh al Lidoù (式家 ''Shikike'') ha gant [[Fujiwara no Maro]] ([[695]]-[[737]]) e voe boulc'het ar skourr Kyōke (藤原京家 ''Fujiwara Kyōke'', &quot;Tiegezh Fujiwara ar Gêr-benn&quot;).&lt;ref name=&quot;Nu&quot; /&gt; Er bloaz 737 e varvas ar pevar breur, e diwezh an darreuziad [[Brec'h (kleñved)|brec'h]] a zraste ar vro abaoe ar bloaz [[735]].&lt;ref name=&quot;Fa&quot;&gt;Farris, 1985.&lt;/ref&gt;

== Marevezh Heian ==
[[Restr:Emperor Kammu large.jpg|thumb|Kanmu, 50{{vet}} impalaer Japan]]
An tiegezh pouezusañ e-touez ar pevar a rene politikerezh Japan er Marevezh Heian&lt;ref&gt;Ar re all o vout ar c'hlannoù [[Klann Minamoto|Minamoto]], [[Klann Tachibana|Tachibana]] ha [[Klann Taira|Taira]].&lt;/ref&gt; e voe ar c'hlann Fujiwara. E-kerzh ar marevezh, ar skourr Fujiwara Hokke a zeuas a-benn da lakaat ar c'hargoù ''sesshō'' ha ''kampaku'' da vout hêrezhel ; lod izili eus ar c'hlann a voe e karg meur a wezh en o buhez hag evit meur a impalaer, a voe o margodennoù alies, tra man ae izili disteroc'h da lesaourion, da c'houarnerion pe vesgouarnerion ur rannvro, pe c'hoazh da ''samurai''.&lt;br&gt;
Gant ar re Fujiwara e voe ar veli diharz eus 794 da [[1160]] kent bout gwanet gant ar ''samurai'' betek staliadur ar shōgunenelezh kentañ er bloaz [[1192]] gant Minamoto no Yoritomo.

Daoust d'o galloud, biskoazh ne glaskas ar re Fujiwara distroadañ an diernac'h impalaerel, pa gemerent perzh enni dre zimezioù o merc'hed. E barr ar reizhiad-se e voe [[Fujiwara no Michinaga]] ([[966]]-[[1028]]), a oa tad-kozh da dri impalaer, tad c'hwec'h impalaerez pe impalaerez-kenseurt, ha tad-kozh da seizh kenseurtez all ; Michinaga e oa rener gwirion Japan d'ar mare-se, biskoazh neuze ne gemeras an titloù ''sesshō'' ha ''kampaku'', pa oa brasoc'h e c'halloud hepto.&lt;br&gt;
Klann Fujiwara eo danvez ''[[Makura no Sōshi]]'' &quot;Levr ar pennwele&quot; [[Sei Shōnagon]] ([[1002]]), ha Fujiwara no Michinaga eo unan eus andonioù ''[[Genji Monogatari]]'' [[Murasaki Shikibu]] (''c''. [[1010]]).

;Politikerezh
Rejañs ar c'hlann Fujiwara e voe perzh pennañ politikerezh Japan a-hed an darn hirañ eus ar Marevezh Heian. [[Heian-kyō]] ([[Kyōto]] hiziv) e oa ar gêr-benn impalaerel adalek ar bloaz 794 (betek 1868, war-bouez c'hwec'h miz e [[1180]]) en abeg ma oa digor war ar [[Meurvor Habask]] dre stêrioù ha ma c'helle rannvroioù ar Reter he zizhout dre hentoù.&lt;br&gt;
Nebeut kent staliañ ar gêr-benn eno en devoa an [[impalaer Kanmu]] ([[736]]-[[806]], ren [[781]]-806) torret an enrolladur milourel ret ; dizale neuze e voe savet armeoù prevez gant ar c'hlannoù galloudusañ, Fujiwara, Minamoto ha Taira dreist-holl. En [[IXvet kantved|&lt;span style=&quot;text-transform:lowercase;font-variant:small-caps&quot;&gt;IX&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt;]] ha {{Xvet kantved}}, dre ma oant harpet gant ar vilourion, ez eas un darn vras eus ar veli gant an tiegezhioù-se, na blije ket dezho ar reizhiad sinaat lakaet e pleustr gant gouarnamant Heian-kyō a-fet telloù ha dasparzh an douaroù. Stabil e voe ar vro avat, ha gant ar c'hlann Fujiwara edo ar galloud tra ma kendalc'he lignez an impalaerion. Gant ar Pevar Ziegezh e voe melestret ar vro, ha gant ar re Fujiwara e voe gouarnet Japan ha meret hêrezh an tron. Buan e voe kemmesket aferioù ar Stad hag aferioù an tiegezhioù, koulz er c'hlannoù, ar manatioù ha lignez an impalaer.&lt;ref name=&quot;Ba&quot;&gt;Bauer, 2020.&lt;/ref&gt;

Ag ar bloaz 781 d'ar bloaz [[823]] e oa bet kreñv beli an impalaerion Kanmu (ren 781-806), [[impalaer Heizei|Heizi]] ([[773]]-[[824]], ren 806-[[809]]) ha [[impalaer Saga|Saga]] ([[784]]-[[842]], ren 809-823), met krog e voe ar re Fujiwara da assevel o galloud pa voe an ''hokke'' [[Fujiwara no Fuyutsugu]] ([[775]]-[[826]]) anvet e penn gouarnamant an impalaer Saga ; e vab [[Fujiwara no Yoshifusa|Yoshifusa]] ([[804]]-[[872]]) e voe an den kentañ er-maez eus lignez an impalaer o vout rejant, pa voe e vab-bihan kurunennet evel [[impalaer Seiwa]] e [[858]], hag e advab [[Fujiwara no Mototsune]] ([[836]]-[[891]]) en em lakaas da ''gampaku'' e [[884]] evit an [[impalaer Kōkō]] ([[830]]-[[887]], ren 884-887).&lt;br&gt;
Goude marv Mototsune e 891, an [[impalaer Uda]] ([[866]]-[[931]], ren 887-[[897]]) a zeuas a-benn da advestroniañ gouarnamant an Impalaeriezh ; met pa zilezas e garg evit ma renje e vab [[impalaer Daigo|Daigo]] (884-[[930]], ren 897-930), e-sell ma oa da ren dre guzh a-drugarez d'an ''insei'', e teuas a-benn mab Mototsune, [[Fujiwara no Tokihira]] ([[871]]-[[909]]) da ren betek e varv da 38 vloaz ; ar marv-se a zigabestras an impalaer Daigo. Pa renas e vab [[impalaer Suzaku|Suzaku]] ([[921]]-[[952]], ren 930-[[946]]) avat, ar c'hlann Fujiwara en em lakaas e penn al Lez hag ar vro adarre, dre [[Fujiwara no Tadahira]] ([[880]]-[[949]]).&lt;ref name=&quot;Ba&quot; /&gt;&lt;br&gt;
Daoust d'an impalaer Daigo, ar c'hlann Fujiwara a gendalc'has da greñvaat a-hed ar ren : war wanaat bepred ez ae galloud kreiz Heian-kyō, ha koulz ar re Fujiwara hag an tiegezhioù all hag ar gloer a brenas mui-ouzh-mui a zouaroù hag a vanerioù (荘園 pe 日本, ''shōen'') brasoc'h-brasañ a-hed an X{{vet}} kantved. Da lezennel e troas ar ''shōen'', dont a rejont a-benn da vout hêrezhel, e-maez an telloù hag e-maez pep enselladenn gant ar gouarnamant. Gwell e voe d'al labourerion-douar bout dindan beli ar berc'henned en eskemm ouzh ul lodenn eus an eostadoù. Nebeut-ha-nebeut e voe an dud hag ar ''shōen'' dreist pep lezenn impalaerel, ha ''[[de facto]]'' e tistrojont d'ar stad m'edont kent Adreizh Taika ar bloaz 645 — tri c'hantved kentoc'h.

A-hed dekvloaziadoù goude marv an impalaer Daigo e 930 e kreñvaas galloud ar c'hlann Fujiwara betek ma voe hollveliek el Lez ha ma kadorias ha digadorias impalaerion hervez e youl. Ne chome galloud ebet gant ar gargidi hag an ofiserion, ha gouarnet e veze Japan gant melestradur prevez ar c'hlann. &quot;Diktatourion dre hêrezh&quot; e oant, hervez an istorour George B. Sansom.&lt;ref name=&quot;Sa&quot; /&gt;

;Diskar
[[Restr:Emperor Gosanjō.jpg|thumb|Go-Sanjō, 71{{vet}} impalaer Japan]]
Adalek kreiz an [[XIvet kantved|&lt;span style=&quot;text-transform:lowercase;font-variant:small-caps&quot;&gt;XI&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt;]] hag a-hed an {{Xvet kantved}} ez eas an eostadoù war wanaat hag ar boblañs war greskiñ, setu ma savas kevezerezh etre an tiegezhioù pennañ evit an danvez. War wanaat ivez ez eas galloud ar c'hlann Fujiwara endra greske hini ar ''samurai'', a renas meur a emsavadeg. Brezel a voe etre ar familhoù stag ouzh hini an impalaerion — Fujiwara, Minamoto ha Taira — evit mestroniañ tachennoù brasoc'h-brasañ, ar pezh a zegasas gouarnamantoù lec'hel hag a zistrujas peoc'h an Impalaeriezh.

Betek kurunidigezh an [[impalaer Go-Sanjō]] ([[1032]]-[[1073]], ren [[1068]]-1073) e voe an tron dindan beli ar c'hlann Fujiwara : Go-Sanjō e voe an impalaer kentañ na oa ket e vamm eus ar c'hlann abaoe an IX{{vet}} kantved. Mennet ma oa da assevel ar galloud impalaerel dre ren en e unan ez embannas un aradennad lezennoù evit gwanaat ar re Fujiwara. War e intrudu e voe kadastret an douaroù evit ma vijent mestroniet gant ar Stad ; kalz ''shōen'' en em gavas e-maez lezenn neuze, hag ar berc'henned vras, ar re Fujiwara en o zouez, a zoujas na vije krennet war o zouaroù.&lt;br&gt;
Gant an impalaer Go-Sanjō ivez e voe kefridielaet an ''insei'' er bloaz [[984]], dre an ''[[in-no-chō hajime]]'' (&quot;Burev an impalaer kloastret&quot;), da geñver retred an [[impalaer En'yū]] ([[958]]-[[991]], ren [[969]]-984)&lt;ref&gt;{{fr}} {{Cite web|url=https://www.persee.fr/doc/dhjap_0000-0000_1983_dic_9_1_900_t1_0058_0000_4 |title=''Dictionnaire historique du Japon ''|accessdate=10 Mae 2021}}&lt;/ref&gt;. Dre an ''in-no-chō hajime'' e veze an impalaerion gozh gant ul lez ma ne oa ezel ebet eus ar c'hlann Fujiwara ; ar re-se a viras o c'hargoù, met disentezioù an impalaer a oa trec'h war o re. Buan e voe tabut e diabarzh ar c'hlann, en em rannas etre Norzh ha Su, tra ma c'houneze tadoù al lignez impalaerel muioc'h a c'halloud war an hini a oa o ren. Adalek [[1086]] betek [[1156]] e voe an ''in-no-chō'' en e varr, ha milourel kentoc'h eget keodedel e oa ar gouarnamant.

A-c'houde marv an [[impalaer Konoe]] ([[1139]]-[[1155]], ren [[1142]]-1155) e voe brezel a-zivout an hêrezh, ar pezh a roas tro da glann Fujiwara da adkemer ar galloud. [[Fujiwara no Yorinaga]] ([[1120]]-[[1156]]) a savas a-du gant an impalaer kozh en [[Emsavadeg Hōgen]] (保元の乱 ''Hōgen no ran'') betek mervel e 1156 en ur gad enep an hêr goulakaet, a oa harpet gant ar c'hlannoù Minamoto ha Taira. Distrujet e voe ar c'hlann Fujiwara neuze, distreiñ d'an impalaer a reas ar galloud, ha diskaret e voe an ''insei'' pa voe al Lez dindan beli ar ''samurai''. Bloaz goude e voe faezhet ar c'hlann Minamoto gant an hini Taira, a renas betek ar bloaz 1180.&lt;br&gt;
E-pad o ren e vevas ar re Daira buhez al Lez hep teurel pled da gudennoù ar rannvroioù, betek ma savas Minamoto no Yoritomo ha ma voe trec'h war ar re Daira er [[Brezel Genpei]] (1180-1185) ; dindan beli ar re Vinamoto e oa an [[impalaer Antoku]] ([[1178]]-1185, ren 1180-1185), a oa 2 vloaz pa voe lakaet war an tron kent mervel da 6 vloaz.

Goude an drouziwezh-se e troas ar c'hlann Fujiwara war-du an arzoù hag ar c'houiziegezh, alese ar [[barzhoniezh|varzhed]] ha skrivagnerion [[Fujiwara no Shunzei]] ([[1114]]-[[1204]]) ha [[Fujiwara no Teika]] ([[1162]]-[[1241]])&lt;ref&gt;{{en}} Brower, Robert H. &amp; Miner, Earl. ''Japanese Court Poetry''. Stanforf : Stanford University Press, 1988 {{ISBN|978-0-8047-1524-9}}&lt;/ref&gt;.

E-kerzh an {{XIIIvet kantved}}, ar skourr Fujiwara Hokke en em rannas etre pemp tiegezh rejant : Ichijō, Konoe, Kujō, Nijō ha Takatsukasa, a oa ''sesshō'' ha ''kampaku'' bep eil tro. N'edo mui ar galloud gant al Lez en Heian-kyō, pa oa bet kemeret gant ''samurai'' ar maezioù. E-pad kantvedoù avat e chomas izili ar c'hlann Fujiwara kuzulierion, melestrourion ha rejanted an impalaerion, betek an [[XXvet kantved]] ma voe Konoe Fuminaro ([[1891]]-[[1945]]) Pennmaodiern Japan e [[1940]]-[[1941|41]], evel ma voe Hosokawa Morihiro (*[[1938]]) er bloavezhioù [[1993]]-[[1994|94]].

==Levrlennadur==
* {{ja}} マイペディア―小百科事典 ''mai pedia – ko hakkajiten'' &quot;Ma fedia – Holloueziadur bihan&quot;. Tokyo : Heibonsha, 1996 {{ISBN|978-4-582-09631-6}}
* Bauer, Mikael. ''The History of the Fujiwara House''. Kent : Renaissance Books, 2020. {{ISBN|978-1-912961-18-4}}
* Farris, William Wayne. ''Population, Disease, and Land in Early Japan, 645–900''. Cambridge : Harvard University Asia Center, 1985 {{ISBN|978-0-674-69005-9}}
* Nussbaum, Louis-Frédéric &amp; Roth, Käthe. ''Japan Encyclopedia.'' Cambridge : Harvard University Press, 2005 {{ISBN|978-0-674-01753-5}} • {{cite web|url=https://books.google.fr/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=&quot;''Google Books''|accessdate=10 Mae 2021}}
* Plutschow, Herbert E.. ''Japan's Name Culture: The Significance of Names in a Religious, Political and Social Context.'' London : Routledge, 1995 {{ISBN|978-1-873410-42-4}}
* Sansom, George. ''A History of Japan to 1334''. Stanford : Stanford University Press, 1958 {{ISBN|978-0-8047-0523-3}}
* Takeuchi, Rizo. ''The Rise of the Warriors''. In  : 'The Cambridge History of Japan – Volume 2:  Heian Japan''. Cambridge : Cambridge University Press, 1999 {{ISBN|978-0-521-22353-9}}
* Totman, Conrad. ''A History of Japan''. Malden : Wiley-Blackwell, 2014 {{ISBN|978-1-119-02235-0}}
* Weston, Mark. ''Giants of Japan: The Lives of Japan's Greatest Men and Women''. New York : Regina Ryan Publishing, 2014 {{ISBN|978-0-9882259-4-7}}

==Liammoù diavaez==
* {{fr}} {{cite web|url=https://www.persee.fr/collection/dhjap |title=''Dictionnaire historique du Japon ''|accessdate=18 C'hwevrer 2022}}
* {{en}} {{{ja}} {{cite web|url=https://jisho.org |tiltle=Geriadur japaneg-saozneg / saozneg-japaneg|accessdate=18 C'hwevrer 2022}}
* {{en}} {{cite web|url=https://www.japanese-wiki-corpus.org |title=''Japanese Wiki Corpus''|accessdate=18 C'hwevrer 2022}}
==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=4}}
{{Porched Japan}}

[[Rummad:Klannoù Japan]]
[[Rummad:Klann Fujiwara]]</text>
      <sha1>t59ydbi6zjd5hd3l5ln5cjhcgvoen0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezel Polonia-Ukraina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149807</id>
    <revision>
      <id>2197015</id>
      <parentid>2088840</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="2y05eokbsb44olyiov1sa7jycftgzfl" xml:space="preserve">{{Infoboest Brezelioù
|brezel=Brezel Polonia-Ukraina
|tammeus=Brezel dizalc'hidigezh Ukraina
|skeudenn=[[Restr:PBW March 1919.png|350px]]
|titl=Torradur seziz [[Lyiv]] gant [[Polonia]] e 1918
|deiziad={{Deiziad|1|Du|1918}}—{{Deiziad|18|Gouere|1919}}
|lec'h={{Ukraina}}&lt;br&gt;{{Polonia}}&lt;br&gt;{{Roumania}}
|disoc'h=Trec'h gant Polonia
|emganner1={{Polonia}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;harpet gant&lt;br&gt;{{Roumania}}&lt;br&gt;{{Hungaria}}&lt;br&gt;{{Frañs}}&lt;/small&gt;
|emganner2=[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Poblel Ukrania ar C'hornôg|Republik Poblel&lt;br&gt;Ukraina ar C'hornôg]]&lt;br&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Poblel Ukrania]]&lt;br&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Hutsul]]&lt;br&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Hutsul]]&lt;br&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Bukovina Ukrania]]
|nerzh1=&lt;small&gt;{{Polonia}}&lt;br&gt;190 000&lt;br&gt;{{Roumania}}&lt;br&gt;4000&lt;br&gt;{{Hungaria}}&lt;br&gt;+620&lt;/small&gt;
|nerzh2=&lt;small&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Poblel Ukrania ar C'hornôg]]&lt;br&gt;70 000 - 100 000&lt;br&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Poblel Ukrania]]&lt;br&gt;35 000&lt;br&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Hutsul]]&lt;br&gt;1100&lt;br&gt;[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Republik Hutsul]]&lt;br&gt;800&lt;/small&gt;
|Tud marvet1=10 000
|Tud marvet2=15 000}}
'''Brezel etre Polonia hag Ukraina''' a voe eus eus ar [[1añ a viz Du]] [[1918]] betek an [[18 a viz Gouhere]] [[1919]]. Brezel a voe etre [[Eil Republik Polonia]] ha nerzhioù lu Ukraina ([[Republik Poblel Kornôg Ukrania]] kement ha [[Republik Poblel Ukrania]]). Ar brezel a oa unan gouennel, sevenadurel ha politikel gant tud a orin poloniat hag ukrainat o vevañ a bep tu er broioù nevez savet goude fin [[Impalaeriezh Rusia]] hag [[Impalaeriezh Aostria]]. Kroget e oa ar brezel e reter [[Galitsia]] pa oa bet roet lamm da [[Aostria-Hungaria]]. Goude-se e oa en em ledet war [[Chełm]] ha Volhynia ([[Wołyń]]) hag a oa bet en Impalaeriezh rusian, hag a oa bet aloubet gant an div stad: ar [[Stad ukrainat]] (ur stad vargodenn eus an [[Impalaeriezh alaman]]) ha gant [[Republik Pobl Ukraina]]. Polonia a oa deuet a-benn da adpakañ an douaroù d'an [[18 a viz Gouhere]] [[1919]].

10 000 Poloniad a oa marvet ha 15 000 Ukrainad.

[[Rummad:Istor Polonia]]
[[Rummad:Istor Ukraina]]</text>
      <sha1>2y05eokbsb44olyiov1sa7jycftgzfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arme Impalaeriezh Rusia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150732</id>
    <revision>
      <id>2197013</id>
      <parentid>2129156</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="cvmhgjtv1dlxohuwxmgquqnghvjihgx" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:La despedida.jpg|thumb|Kimiadiñ ar soudarded, gant [[Augusto Ferrer-Dalmau]].]]
[[Restr:Russian Troops NGM-v31-p372.jpg|thumb|1917, soudarded rusian o vont d'an talbenn.]]
'''Lu Impalaeriezh Rusia''' (e [[rusianeg]]: Ру́сская импера́торская а́рмия, tr. ''Rússkaya imperátorskaya ármiya'') a oa nerzhioù tirlu an [[Impalaeriezh Rusia|Impalaeriezh rusian]], hag a oa bet eus 1721 betek ar [[Dispac'h Rusia 1917|Reveulzi rusian]] eus 1917. Tro 1850, al lu rusian a oa savet gant 900 000 soudard reoliek ha 250 000 soudard direoliek ([[kozaked]]).

== Rejimantoù an urzh nevez ==
Tsared Rusia betek [[Pêr Iañ (Rusia)|Pêr Iañ]] n'o devoa nemet un nebeud bagadoù a-vicher ha dre hêrezh mouskederien anvet [[Streltsy]]. Krouet e oant bet da gentañ gant an tsar [[Ivan Spontus]]. Da gentañ e oa un nerzh efedus, met gant an amzer o tremen e oa deuet da vezañ un nerzh disleal ha dizurzhiet. Pa veze brezel e veze brasaet gant peizanted rediet da gemer an armoù.

Rejimantoù an Urzh nevezh, pe rejimantoù an urzh estren (Полки нового строя pe Полки иноземного строя, ''Polki novovo (inozemnovo) stroya''), e oa an doare da envel an unvezioù milourel rusian savet gant Tsarelezh Rusia er {{XVIIvet kantved}} hervez an istorourien europat.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;450px&quot; style=&quot;margin-top:15px;&quot;&gt;
Map of Military Districts of Russian Empire 1913 Br.png|Distrigoù milourel an Impalaeriezh rusian e 1913
&lt;/gallery&gt;
== Minorelezhioù etnek ha relijiel ==
E-touez ar gozaked e oa ar vuzulmaned Tatared Mishar. Roet e oa bet postoù ofiserien da Vachkired. Muzulmaned turkek ha Bouddhisted Kalmyk a oa bet degemeret ivez e-touez ar gozaked. Ar gozaked nann muzulman o devoa ar memes statud evit ar gozaked vuzulman eus Siberia. Muzulmaned Siberia a oa ambrouget gant imamed.

Ar re vBashkirs ha Kalmyked a oa bet o stourm evit Impalaeriezh Rusia a-enep nerzhioù [[Napoleon Iañ|Napoleon]]. Gwelet e oant evel unvezioù mat da implij evit beuziñ an enebour met ket evel unvezioù-stourm taer. Ne oant ket gwelet evel unvezioù milourel standard. Implij a raent [[Gwareg (arm)|gwaregoù]] hag [[Arm gwenn|armoù gwenn]]. Maouezed Bashkir a stourme er rejimantoù gant ar wazed. Kement-mañ a oa bet testeniekaet gant [[Denis Davidov]]. Nerzhioù Napoleon a oa bet o stourm a-enep d'ar re vBashkirs dreist-holl e stourmoù marc'hegiezh.

== Kentañ Brezel-bed ha Dispac'h rusian ==
Pa oa tarzhet ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]], an impalaer [[Nikolaz II Rusia|Nikolaz II]] en doa fiziet penn an nerzhioù lu en e genderv, an [[Dug veur Nikolaz Nikolaevich eus Rusia (1856–1929)|Dug veur Nikolaz]]. Pa oa bet galvet ar baotred d'an armoù, al lu rusian a oa savet gant 115 divizion droadegiezh hag 38 marc'hegerezh. Ur 7 900 kanol bennak (7 100 kanol tachenn, 540 kanol-mortez ha 257 kanol ponner). Ne oa nemet 2 armead klañvdiourezh gant 679 karr nemetken. An divizionoù a oa bet ledet evel-henn : 32 troadegiezh ha 10.5 marc'hegiezh evit talañ ouzh an [[Impalaeriezh alaman|Alamanted]], 46 troadegiezh ha 18.5 marc'hegiezh a-enep [[Aostria-Hungaria]], 19,5 troadegiezh ha 5,5 divizion marc'hegerezh en difennerezh ar Mor Baltek hag aodoù ar Mor Du. 17 divizion troadegiezh ha 3,5 marc'hegiezh da vezañ fiñvet betek [[Siberia]] ha [[Turkestan]].

[[Rummad:Arme Impalaeriezh Rusia]]
[[Rummad:Impalaeriezh Rusia]]
[[Rummad:Luioù divodet]]
[[Rummad:Istor milourel Rusia]]</text>
      <sha1>cvmhgjtv1dlxohuwxmgquqnghvjihgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Impalaeriezh Habsbourg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151520</id>
    <revision>
      <id>2197032</id>
      <parentid>2182165</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8359" sha1="cofy82q5m71oncq34n16e300veifmnz" xml:space="preserve">[[File:Growth of Habsburg territories.jpg|thumb|upright|300px|Kresk an Impalaeriezh Habsbourg e kreiz Europa]]
[[File:Europe 1783-1792 en.png|thumb|upright|300px|an Impalaeriezh Habsbourg da vare marv [[Joseph II an Impalaeriezh Santel|Jozef II]] e 1790. Al linenn ruz a ziskouez harzoù an [[Impalaeriezh santel]].]]

An '''Impalaeriezh Habsbourg''' (''Habsburgerreich'' en [[alamaneg]]) pe '''Monarkiezh Habsbourg''' (''Habsburgermonarchie'' en alamaneg), anvet ivez '''Monarkiezh an Danav'''  (''Donaumonarchie'' en alamaneg) e oa anv douaroù ha rouantelezhioù an [[Tiegezh Habsburg]], re lignez Aostria peurgetket. En [[istoriografiezh]] e vez graet alies gant '''[[Aostria]]''', '''Aostrian''' hag '''Aostrianed''' evel berradur ''pars pro toto'' evit an Impalaeriezh Habsbourg. Eus 1438 da 1806 (war-bouez etre 1742 ha 1745), penn tiegezh an Habsbourged a oa ivez Impalaer an [[Impalaeriezh santel roman german]]. Koulskoude ne seller ket ouzh Stadoù an Impalaeriezh santel, renet gant o dinastiezh dezhe o-unan (ha strizh-kenañ aotrouniezh an impalaer warne), evel lodennoù eus ar pezh a anver an Impalaeriezh Habsbourg. 

Kregiñ a reas istor an Impalaeriezh Habsbourg pa voe dilennet [[Rudolf Iañ Germania|Rudolf I{{añ}}]] evel [[Roue Germania]] e 1273 ha pa zeuas [[Dugelezh Aostria]] e daouarn e diegezh e 1282. E 1482, [[Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel|Masimilian I{{añ}}]] a resevas an [[Izelvroioù Habsbourg|Izelvroioù]] dre eured. Edo an div vro en Impalaeriezh santel ha tremen a rejont d'e vab-bihan ha d'e hêr, [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Charlez V]]. Hemañ a resevas ivez dre hêrezh [[Rouantelezh Spagn]] hag he zrevadennoù ha ren a reas war an Impalaeriezh Habsbourg pa oa en he ment brasañ. Goude dilez Charlez V e 1556 e oa rannet douaroù an  Habsbourged etre e vreur [[Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel|Ferdinand I{{añ}}]], a rene en e anv en Aostria abaoe 1521, hag a oa roue dilennet [[Rouantelezh Hungaria (1526–1867)|Rouantelezh Hungaria]] ha [[Rouantelezh Bohemia (1526–1648)|roue Bohemia]] abaoe 1526, hag e vab [[Fulup II Spagn]]. Mont a reas lignez Spagn (a zalc'he Rouantelezh Spagn, Portugal, an Izelvroioù, Bourgogn, ha broioù en Italia) da get e 1700. En em rannañ a reas lignez Aostria (a zalc'he ivez tron an Impalaeriezh santel, Hungaria, Bohemia, hag o c'hurunennoù) etre skourroù disheñvel eus 1564 da 1665.

Un unaniezh kurunennoù e oa an Impalaeriezh Habsbourg eta, hep bonreizh pe ensavadur boutin estroc'h evit lez an Habsbourged hec'h-unan, ha dalc'hoù e-barzh hag e diavaez an Impalaeriezh santel na oant unanet nemet dre o rieg. E deroù an {{XIXvet kantved}} e startaas al liammoù etre ar broioù-se pa oa unanet douaroù an Habsbourged  en un doare furmek e 1804 e-barzh [[Impalaeriezh Aostria]]. Homañ a zeuas da vezañ [[Aostria-Hungaria|Impalaeriezh Aostria-Hungaria]] eus 1867 da 1918&lt;ref&gt;Lec'hienn Vienna ; {{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.wien-vienna.com/austrohungary.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123182839/http://www.wien-vienna.com/austrohungary.php |archive-date=2011-11-23 |access-date=2011-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica AH&quot;&gt;''Encyclopædia Britannica'' enlinenn, pennad Austria-Hungary; http://www.britannica.com/EBchecked/topic/44386/Austria-Hungary&lt;/ref&gt;.  Kouezhañ a reas an Impalaeriezh en he foull neuze goude bezañ koll er [[Brezel-bed kentañ]].

En istoriografiezh e reer alies Aostria eus an Impalaeriezh Habsbourg (hini lignez Aostria) dre [[metonimiezh|vetonimiezh]]. War-dro 1700 e raed dija gant ''monarchia austriaca'' e latin (yezh an darempredoù etrebroadel d'ar c'houlz-se c'hoazh)&lt;ref name=&quot;Hochedlinger 9&quot;&gt;{{Harvnb|Hochedlinger|2013|p=9}}.&lt;/ref&gt;. En Impalaeriezh santel hepken e oa douaroù an Habsbourged a oa enne an dalc'h orin deuet dre hêrezh, an ''[[Erblande]]'', a-raok 1526, douaroù kurunenn Bohemia, an [[Izelvroioù spagnol]] etre 1714 ha 1794, ha dalc'hoù en Italia. E diavaez an Impalaeriezh santel edo : douaroù kurunenn Hungaria hag an aloubadegoù graet diwar-goust an [[Impalaeriezh otoman]]. Edo kêr-benn an dinastiezh e [[Vienna]], nemet etre 1583 ha 1611, pa oa e [[Praha]]&lt;ref name=&quot;HHus&quot;&gt;&quot;Czech Republic – Historic Centre of Prague (1992)&quot; Heindorffhus, August 2007.&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ==
=== Daveoù ===
{{Daveoù}}

=== Mammennoù ===
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Hochedlinger |first=Michael |title = Austria's Wars of Emergence, 1683–1797 |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-582-29084-6 |location=Abingdon |orig-year=2003 }}
* {{cite book |last=Kotulla |first=Michael |title = Deutsche Verfassungsgeschichte: Vom Alten Reich bis Weimar (1495–1934) |language = de |location=Berlin |publisher=Springer |year=2008 |isbn=978-3-540-48705-0  }}
* {{cite book |last=Rady |first=Martyn |author-link = Martyn Rady |title = The Habsburgs: The Rise and Fall of a World Power |publisher=Allen Lane |year=2020 |isbn=978-0-241-33262-7 |location=London }}
{{refend}}

==Levrioù da lenn==
{{Refbegin}}
* [[Jean Bérenger|Bérenger, Jean]]. ''Histoire de l'Empire des Habsbourg (1273-1918)'', Fayard, 1990
* [[Jean Bérenger|Bérenger, Jean]]. ''A History of the Habsburg Empire, 1273–1700'' (Routledge, 2013)
* [[Jean Bérenger|Bérenger, Jean]]. ''A History of the Habsburg Empire, 1700–1918'' (Routledge, 2014)
* [[Robert John Weston Evans|Evans, Robert John Weston]]. ''[https://books.google.com/books?id=1QXiWBGboHMC The Making of the Habsburg Monarchy, 1550–1700: An Interpretation]'' (Oxford University Press, 1979) {{ISBN|0-19-873085-3}}
* Evans, R. J. W. &quot;Remembering the Fall of the Habsburg Monarchy One Hundred Years on: Three Master Interpretations&quot; ''Austrian History Yearbook'' (May 2020) Vol. 51, pp 269–291; historiography
* Fichtner, Paula Sutter. ''The Habsburg Monarchy, 1490–1848: Attributes of Empire'' (Palgrave Macmillan, 2003)
* Henderson, Nicholas. &quot;Joseph II&quot; ''History Today'' (Sept 1955) 5#9 pp 613–621.
* Ingrao, Charles. ''The Habsburg Monarchy, 1618–1815'' (2000) [https://archive.org/details/habsburgmonarchy00ingr online]
* Ingrao, Charles. ''In Quest and Crisis: Emperor Joseph I and the Habsburg Monarchy'' (1979) [https://archive.org/details/inquestcrisisemp0000ingr online]
* Judson, Pieter M. ''The Habsburg Empire: A New History'' (2016) [https://www.amazon.com/Habsburg-Empire-Pieter-M-Judson-ebook/dp/B01EHQKNAE/ excerpt]
* Kann, Robert A. ''A History of the Habsburg Empire: 1526–1918'' (University of California Press, 1974) [https://archive.org/details/historyofhabsbur0000kann online]
* Lieven, Dominic. ''Empire: The Russian empire and its rivals'' (Yale University Press, 2002), comparisons with Russian, British, &amp; Ottoman empires.
* [[Carlile Aylmer Macartney|Macartney, Carlile Aylmer]] ''The Habsburg Empire, 1790–1918'', New York, Macmillan 1969
* McCagg, Jr., William O. ''A History of the Habsburg Jews, 1670–1918'' (Indiana University Press, 1989)
* Mitchell, A. Wess. ''The Grand Strategy of the Habsburg Empire'' (Princeton University Press, 2018)
* Oakes, Elizabeth and Eric Roman. ''Austria-Hungary and the Successor States: A Reference Guide from the Renaissance to the Present'' (2003)
* [[Alan Sked|Sked, Alan]] ''The Decline and Fall of the Habsburg Empire, 1815–1918'' (London: Longman, 1989)
* Stone, Norman. &quot;The Last Days of the Habsburg  Monarchy,&quot; ''History Today'' (Aug 1968), Vol. 18 Issue 8, pp 551–560; online
* {{Cite book |last=Steed, Henry Wickham |url=https://archive.org/details/ashorthistoryau00hanngoog |title=A short history of Austria-Hungary and Poland |publisher=Encyclopaedia Britannica Company |year=1914 |page=[https://archive.org/details/ashorthistoryau00hanngoog/page/n163 145] |display-authors=etal}}
* [[A. J. P. Taylor|Taylor, A. J. P.]] ''The Habsburg monarchy, 1809–1918: a history of the Austrian Empire and Austria-Hungary'', (London: Penguin Books. 2nd ed. 1964) [https://archive.org/details/habsburgmonarchy00tayl online]
{{Refend}}


{{DEFAULTSORT:Impalaeriezh Habsbourg}}
[[Rummad:Habsbourg| ]]
[[Rummad:Hungaria dindan beli an Habsbourged]]
[[Rummad:XVIvet kantved en Europa]]
[[Rummad:XVIIvet kantved en Europa]]
[[Rummad:XVIIIvet kantved en Europa]]
[[Rummad:XIXvet kantved en Europa]]
[[Rummad:Monarkiezhoù kozh Europa]]
[[Rummad:Stadoù kristen]]
[[Rummad:Stadoù a baee an truaj d'an Impalaeriezh otoman]]</text>
      <sha1>cofy82q5m71oncq34n16e300veifmnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drusus an Henañ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152381</id>
    <revision>
      <id>2197083</id>
      <parentid>2005322</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="l84wa11hxe3nr4gx74wsaeapr4asq34" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nero Claudius Drusus Germanicus''' (38–9 kent JK), pe  '''Drusus an Henañ''', a oa ur jeneral ha politikour roman. Mab e oa da [[Livia Drusilla]] ha lezvab d'hec'h eil pried, an Impalaer [[Aogust (impalaer)|Augustus]]. Breur e oa d'an impalaer [[Tiberius Caesar Augustus|Tiberius]], tad d'an Impalaer [[Glaoda Iañ|Claudius]] ha d'ar jeneral [[Germanicus]], a oa tad-kozh d'an impalaer [[Caligula]], ha tad-kuñv  d'an impalaer [[Neron]]

[[Rummad:jeneraled Henroma]]
[[Rummad:Politikourien Henroma]]</text>
      <sha1>l84wa11hxe3nr4gx74wsaeapr4asq34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novorossiya (kevredad)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155393</id>
    <revision>
      <id>2197047</id>
      <parentid>2155669</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="sdo0pcx32uq7y6lf77f41iv9adb0cj2" xml:space="preserve">* ''Evit ar stad istorel lodenn eus [[Impalaeriezh Rusia]], gwelet [[Novorossiya]]''
----
{{databox}}
[[Restr:New Russia project.svg|thumb|upright 1.4|Raktres Novorossiya{{Legend|#008100|Tiriadoù Republikoù-Pobl Donetsk ha Louhansk}}{{Legend|#b4e61c|Astenn d'ar raktres}}]]
[[Restr:War flag of Novorussia.svg|thumb|Banniel brezel]]
[[Restr:Coat of Arms of Novorussia.svg|thumb|Skoed ardamez]]
'''Novorossiya''', '''Rusia Nevez''' ([[rusianeg]] : Новороссия {{LFE|[nəvɐˈrosʲɪjə]}} ; [[ukraineg]] : Новоросія, romanekadur : ''Novorosiia'' {{LFE|[novoroˈsijɐ]}}), anvet ivez &quot;Unvaniezh ar Republikoù Pobl&quot; (rusianeg : Союз народных республик ''Soyuz narodnykh respublik'' {{LFE|[sɐˈjuz nɐˈroːdnɨx rʲɪˈspublʲɪk]}} ; ukraineg : Союз народних республік, romanekadur: ''Soiuz narodnykh respublik'' {{LFE|[soˈjuz nɐˈrodnɪx resˈpublik]}}) a oa ur c'hevredad graet etre [[Republik Pobl Louhansk]] ha [[Republik Pobl Donetsk]] e reter [[Ukraina]], an div o vezañ tuet gant Rusia.

Krog e oad d'ober anv eus &quot;Novorossiya&quot; e deroù ar stourmoù e reter Ukraina. Meneg zo gant Novorossiya eus un tiriad eus Impalaeriezh Rusia a oa bet aloubet gant [[Kozaked]] ha [[Impalaeriezh otoman|Turked]]. Eno e oa bet broudet Rusianed da zont da vevañ. Rusia hiziv-an-deiz a implij ar meizad-se evit bountañ d'un torr etre an tiriadoù-se hag ar peurrest eus Ukraina e Donetsk ha Louhansk.

== Stummadur ==
En holl e oa da gaout dek republik da sevel Novorossiya.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Banniel
!Anv
!Kêr-benn
!Tiriad (km²)
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Donetsk&lt;/span&gt;[[File:Flag of the Donetsk Republic (Organisation).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Donetsk]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Донецкая Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Донецька Народна Республіка}} || [[Donetsk]] || 26,517
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;[[Republik Pobl Louhansk]]&lt;/span&gt;[[File:Flag of the Lugansk People's Republic (2014).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Louhansk]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Луганская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Луганська Народна Республіка}} || [[Luhansk|Lugansk]] (Luhansk) || 26,684
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl C'harkiv&lt;/span&gt;[[File:Flag of the Kharkov People's Republic.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl C'harkiv]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Харьковская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Харківська Народна Республіка}} || [[Kharkiv|Kharkov]] (Kharkiv) || 31,415
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Dnipropetrovsk&lt;/span&gt;[[File:Fictional flag of Dnipropetrovsk People's Republic 2.png|120px|center]] || [[Republik Pobl Dnipropetrovsk]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Днепропетровская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Дніпропетровська Народна Республіка}} || [[Dnipro|Dnepropetrovsk]] (Dnipro) || 31,974
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Odessa&lt;/span&gt;[[Restr:Flag of the Odessa People's Republic.svg|kreizenn|120x120px|Flag of the Odessa People's Republic.svg]]|| [[Republik Pobl Odessa]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Одесская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Одеська Народна Республіка}} || [[Odesa|Odessa]] (Odesa) || 33,310
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Zaporozhe&lt;/span&gt;[[File:Fictional flag of Zaporozhye People's Republic.png|120px|center]] || [[Republik Pobl Zaporozhe]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Запорожская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Запорізька Народна Республіка}} || [[Zaporizhzhia|Zaporozhe]] (Zaporizhzhia) || 27,180
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Kherson&lt;/span&gt;[[File:Fictional flag of Kherson People's Republic.png|120px|center]] || [[Republik Pobl Kherson]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Херсонская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Херсонська Народна Республіка}} || [[Kherson]] || 28,461
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Nikolayev&lt;/span&gt;[[File:Fictional flag of Nikolayev People's Republic.png|120px|center]] || [[Republik Pobl Nikolayv]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Николаевская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Миколаївська Народна Республіка}} || [[Mykolaiv|Nikolayev]] (Mykolaiv) || 24,598
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Sumy&lt;/span&gt;[[File:Fictional flag of the Sumy People's Republic.png|120px|center]] || [[Republik Pobl Sumy]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Сумская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Сумська Народна Республіка}} || [[Sumy]] || 23,834
|-
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republik Pobl Kirovograd&lt;/span&gt;[[File:Fictional flag of Kirovograd People's Republic.png|120px|center]] || [[Republik Pobl Kirovograd]]&lt;br&gt;{{lang|ru|Кировоградская Народная Республика}}&lt;br&gt;{{lang|uk|Кіровоградська Народна Республіка}} || [[Kropyvnytskyi|Kirovograd]] (Kropyvnytskyi) || 24,588
|}
[[Rummad:Donbas]]
[[Rummad:Brezel etre Ukraina ha Rusia]]</text>
      <sha1>sdo0pcx32uq7y6lf77f41iv9adb0cj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gloria Victis (c'hoari-video)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158829</id>
    <revision>
      <id>2197025</id>
      <parentid>2119680</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="failwpfizr9b6grrbw7ca9bhqlziosv" xml:space="preserve">'''Gloria Victis''' ([[brezhoneg]] &quot;''Gloar d'ar re drec'het!''&quot;) zo ur [[c'hoari video liesc'hoarier]] enlinenn doare RPG ([[MMORPG]]) sevenet hag embannet gant [[Black Eye Games]]. Embannet e oa bet war ar savenn [[Microsoft Windows]] d'an [[9 a viz Even]] [[2016]]. Emañ da vezañ embannet war Mac en dazont. Hervez krouerien ar c'hoari eo ur meskaj etre &quot;[[Mount &amp; Blade (heuliad c'hoarioù video)|Mount &amp; Blade]] ha [[PlanetSide 2]]&quot; &lt;ref&gt;https://store.steampowered.com/app/327070/Gloria_Victis_Medieval_MMORPG/?l=french&amp;utm_source=indienova&amp;curator_clanid=9170052.&lt;/ref&gt; Echuet e voe gant ar stumm beta d'ar c'hoari d'ar 7 a viz C'hwevrer 2023.

Ar c'hoari a ro tro d'ar c'hoarierien da vevañ er [[Krennamzer|Grennamzer]] war ur c'hevandir ijinet rannet e teir lodenn etre ar bobloù Ismired (doare vikinged), Midlanders (Europa grennamzerel) hag an Impalaeriezh Sangmar (Impalaeriezh Persia) &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230112085017/https://www.gloriavictisgame.com/en/features-nations&lt;/ref&gt;.  Serret eo bet ar servijeroù d'an 31 a viz Here 2023 &lt;ref&gt;https://www.pcgamer.com/medieval-mmo-gloria-victis-and-its-developer-are-shutting-down-because-of-financial-pressure-and-burnout/.&lt;/ref&gt;
== Arc'hantaouiñ ==
Arc'hantaouet eo bet ar c'hoari dre ur c'hampagn [[Kickstarter]]. Abaoe an embann e 2016 n'eus ket bet eus ur c'houmanant miziek evel darn eus an MMORPG. Ur stal enlinenn a zo er c'hoari hag a werzh a bep seurt traoù, dreist-holl kemmoù neuz evit an arrebeuri, an hobregonoù... Ur moneiz a c'haller prenañ hag a vez graet &quot;amber&quot; anezhi.

== Liammoù diavaez ==
* [https://www.gloriavictisgame.com/ Lec'hienn ofisiel Gloria Victis]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:C'hoarioù video 2016]]
[[Rummad:MMORPG]]
[[Rummad:C'hoarioù video krennamzerel]]
[[Rummad:C'hoarioù video ]]</text>
      <sha1>failwpfizr9b6grrbw7ca9bhqlziosv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampionad Trinidad ha Tobago an echedoù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164565</id>
    <revision>
      <id>2196996</id>
      <parentid>2196988</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T13:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lieskampioned */</comment>
      <origin>2196996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8068" sha1="izjyinw6mklexir902j0r4le0azvz77" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad Trinidad ha Tobago  an echedoù''' eo kampionad  hiniennel broadel an [[echedoù]] e [[ Trinidad ha Tobago]]. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
== Lieskampioned ==
Trizek gwezh ez eas ar maout gant [[Christo Cave]]&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/news/0,46597.html Chess: New India Champs Crowned -The Trinidad and Tobago Newsday]]&lt;/ref&gt;, eizh gwezh gant 
[[Ryan Harper]], c’hwec’h gwezh gant '''George E. C. Stanford''', pemp gwezh gant '''Frederick Edward Brassington''', peder gant '''Fred Sabga''' ha teir gant '''Carl Brown''' ha '''Shawn Tavares''' .
Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant [[Aditi Soondarsingh]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Bloaz''' !! '''Kampion'''
|-
| 1937  ||  George E. C. Stanford
|-
| 1939  ||Dr. Aldwyn G. Francois
|-
| 1942	||Ralph Bersodi Jr
|-
| 1944	||Dr. R. O. Young
|-
| 1945	||Dr. Maxwell G. Sturm&lt;ref&gt;{{en}}[[http://www.ttchess.com/news_in_memory_of_dr_chess.htm|title=Chess: Dr Maxwell Sturm - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1946	||George E. C. Stanford
|-
| 1947	||Dr. Maxwell G. Sturm
|-
| 1948	||George E. C. Stanford
|-
| 1949	||Rene Pratt, H.A. Mc Shine, George E. C. Stanford
|-
| 1950	||Rene Pratt
|-
| 1951	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1952	||Diechu.
|-
| 1953	||Carl Brown
|-
| 1954	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1955	||[[Eric Callender]]
|-
| 1956	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1957	||[[Eric Callender]]
|-
| 1958	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1959	||Carl Brown
|-
| 1961	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1964	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| 1965	||George E. C. Stanford
|-
| 1966	||Fred Sabga
|-
| 1967	||Carl Brown
|-
| 1968	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| 1969	||George E. C. Stanford
|-
| 1970, 1971, 1972||Fred Sabga
|-
| 1973	||Arthur Rudy Mohipp &lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-05-28/ancient-set-arrival-day-chess - Chess: Ancient Set for Arrival Day - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1974	||[[Arthur Rudy Mohipp]]
|-
| 1975	||[https://web.archive.org/web/20160306014814/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7700032 John Raphael]
|-
| 1976	||[http://www.365chess.com/players/Arthur_W_Morris Arthur Morris]
|-
| 1977	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=136160 Kwame Payne]
|-
| 1978	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57368 Cecil Lee]
|-
| 1979	||Arthur Morris
|-
| 1980	||[http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7703228 Courtney Lee]
|-
| 1981	||[http://www.365chess.com/players/Edward_L_Duchesne Edward Duchesne]
|-
| 1982	||[http://www.365chess.com/players/Shawn_P_Tavares Shawn Tavares]
|-
| 1983	||[[Franklyn Pierre]]
|-
| 1984	||[[Cecil Lee]]
|-
| 1985	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43391 Yogendranath Ramsingh]
|-
| 1986, 1987||[[Shawn Tavares]]
|-
| 1988	||[[Yogendranath Ramsingh]]
|-
| 1989	||[[Edward Duchesne]]
|-
| 1990, 1991, 1992, 1993||[[Christo Cave]]
|-
| 1994	||[http://chesstempo.com/gamedb/player/76288 Anderson Gordon]
|-
| 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001	||[[Christo Cave]]
|-
| 2002	||[[Ryan Harper]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2011/11/03/chess-king-harper-s-elusive-dream - Chess: Chess king Harper’s elusive dream - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2003, 2004||[[Christo Cave]]
|- Ryan Harper]]
|-
| 2008	||[http://www.365chess.com/players/Ravishen_Singh Ravishen Singh] &lt;ref&gt;[http://www.ttchess.com/Ravishen%20Singh%20receives%20his%20trophy%20from%20Coreen%20Cabralis,%20Secretary%20T&amp;TCA.htm Chess: Ravishen Singh receives his trophy from Coreen Cabralis, Secretary T&amp;TCA - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]&lt;/ref&gt;
|-
| 2009	||[http://www.365chess.com/players/Marcus_Joseph Marcus Joseph]
|-
| 2010, 2011	||[[Ryan Harper]]
|-
| 2012	||[http://www.365chess.com/players/Frank_Yee Frank Yee] &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-11-14/frank-yee-wins-national-title-last Chess: Frank Yee wins national title at last - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2013	||[[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr110666.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014  ||[[Vishnu Singh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.trinidadexpress.com/videos/-VISHNU-SINGH-IS-CHAMP-283423871.html - Chess: Vishnu Singh is Champ - The Trinidad Express]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Kevin Cupid]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown - Chess: Cupid wins TT Chess Crown - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	|| [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr241004.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr297899.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2017]&lt;/ref&gt;
|-
| 2018 || [[Adrian Winter Atwell]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr379803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Kevin Cupid]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr458275.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr679728.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr795803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr1040758.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || Quinn Cabralis]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1242005.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2025]&lt;/ref&gt;
|-
|-

|}

== Kampionad ar maouezi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bloaz !! Kampionez&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20160508153839/http://www.nazarenett.org/dibe/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=106&amp;Itemid=70 - History of Chess in Trinidad &amp; Tobago -Dibe Church of the Nazarene]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1982 || [[Ayodele Moheni]]
|-
| 1983 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1984	|| [[Marylin Geoffroy]]
|-
| 1985 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1986 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 2002	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2003	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2004	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2005  ||[[Chantal Fitzpatrick]]
|-
| 2006  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2007  ||[[Aditi Soondarsingh]], [[Jane Kennedy]]
|-
| 2008	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2009	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2010  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2011	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2012	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2013	||[[Javanna Smith]]
|-
| 2014	||[[Gabriella Johnson]], [[Javanna Smith]], [[Shannon Yearwood]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20180815080359/http://www.guardian.co.tt/sport/2014-12-04/three-headed-women%E2%80%99s-championship - Three-headed women’s championship - The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Aditi Soondarsingh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown -  The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	||[[Gabriella Johnson]]
|- 
| 2018 || [[Gabriella Johnson]]
|-
| 2022 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]]
|-
| 2023 || [[Zara La Fleur]]
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez (e [[saozneg]]) ==
*[http://www.newsday.co.tt/sport/0,66672.html Trinidad and Tobago Newsday Newspaper Report on Trinidad and Tobago Chess Championship]
* [http://www.chesstt.org Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Association]
*[https://web.archive.org/web/20230715105310/http://www.olimpbase.org/teams/tri_i04.html/  Trinidad &amp; Tobago at the Chess Olympics]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2005/NB_documents/TriniNatls05.pdf   Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2006/NB_Trinidad4.html Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7700164/ FIDE on  Cecil Lee]
*[http://www.ttchess.com/ Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Foundation]
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Trinidad and Tobago]]</text>
      <sha1>izjyinw6mklexir902j0r4le0azvz77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2196997</id>
      <parentid>2196996</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T13:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lieskampioned */</comment>
      <origin>2196997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8067" sha1="n2arqx1prl34nhj6sytcd7ldl9ts51v" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad Trinidad ha Tobago  an echedoù''' eo kampionad  hiniennel broadel an [[echedoù]] e [[ Trinidad ha Tobago]]. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
== Lieskampioned ==
Trizek gwezh ez eas ar maout gant [[Christo Cave]]&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/news/0,46597.html Chess: New India Champs Crowned -The Trinidad and Tobago Newsday]]&lt;/ref&gt;, eizh gwezh gant 
[[Ryan Harper]], c’hwec’h gwezh gant '''George E. C. Stanford''', pemp gwezh gant '''Frederick Edward Brassington''', peder gant '''Fred Sabga''' ha teir gant '''Carl Brown''' ha '''Shawn Tavares''' .
Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant [[Aditi Soondarsingh]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Bloaz''' !! '''Kampion'''
|-
| 1937  ||  George E. C. Stanford
|-
| 1939  ||Dr. Aldwyn G. Francois
|-
| 1942	||Ralph Bersodi Jr
|-
| 1944	||Dr. R. O. Young
|-
| 1945	||Dr. Maxwell G. Sturm&lt;ref&gt;{{en}}[[http://www.ttchess.com/news_in_memory_of_dr_chess.htm|title=Chess: Dr Maxwell Sturm - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1946	||George E. C. Stanford
|-
| 1947	||Dr. Maxwell G. Sturm
|-
| 1948	||George E. C. Stanford
|-
| 1949	||Rene Pratt, H.A. Mc Shine, George E. C. Stanford
|-
| 1950	||Rene Pratt
|-
| 1951	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1952	||Diechu.
|-
| 1953	||Carl Brown
|-
| 1954	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1955	||[[Eric Callender]]
|-
| 1956	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1957	||[[Eric Callender]]
|-
| 1958	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1959	||Carl Brown
|-
| 1961	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1964	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| 1965	||George E. C. Stanford
|-
| 1966	||Fred Sabga
|-
| 1967	||Carl Brown
|-
| 1968	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| 1969	||George E. C. Stanford
|-
| 1970, 1971, 1972||Fred Sabga
|-
| 1973	||Arthur Rudy Mohipp &lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-05-28/ancient-set-arrival-day-chess - Chess: Ancient Set for Arrival Day - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1974	||[[Arthur Rudy Mohipp]]
|-
| 1975	||[https://web.archive.org/web/20160306014814/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7700032 John Raphael]
|-
| 1976	||[http://www.365chess.com/players/Arthur_W_Morris Arthur Morris]
|-
| 1977	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=136160 Kwame Payne]
|-
| 1978	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57368 Cecil Lee]
|-
| 1979	||Arthur Morris
|-
| 1980	||[http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7703228 Courtney Lee]
|-
| 1981	||[http://www.365chess.com/players/Edward_L_Duchesne Edward Duchesne]
|-
| 1982	||[http://www.365chess.com/players/Shawn_P_Tavares Shawn Tavares]
|-
| 1983	||[[Franklyn Pierre]]
|-
| 1984	||[[Cecil Lee]]
|-
| 1985	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43391 Yogendranath Ramsingh]
|-
| 1986, 1987||[[Shawn Tavares]]
|-
| 1988	||[[Yogendranath Ramsingh]]
|-
| 1989	||[[Edward Duchesne]]
|-
| 1990, 1991, 1992, 1993||[[Christo Cave]]
|-
| 1994	||[http://chesstempo.com/gamedb/player/76288 Anderson Gordon]
|-
| 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001	||[[Christo Cave]]
|-
| 2002	||[[Ryan Harper]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2011/11/03/chess-king-harper-s-elusive-dream - Chess: Chess king Harper’s elusive dream - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2003, 2004||[[Christo Cave]]
|- Ryan Harper]]
|-
| 2008	||[http://www.365chess.com/players/Ravishen_Singh Ravishen Singh] &lt;ref&gt;[http://www.ttchess.com/Ravishen%20Singh%20receives%20his%20trophy%20from%20Coreen%20Cabralis,%20Secretary%20T&amp;TCA.htm Chess: Ravishen Singh receives his trophy from Coreen Cabralis, Secretary T&amp;TCA - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]&lt;/ref&gt;
|-
| 2009	||[http://www.365chess.com/players/Marcus_Joseph Marcus Joseph]
|-
| 2010, 2011	||[[Ryan Harper]]
|-
| 2012	||[http://www.365chess.com/players/Frank_Yee Frank Yee] &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-11-14/frank-yee-wins-national-title-last Chess: Frank Yee wins national title at last - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2013	||[[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr110666.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014  ||[[Vishnu Singh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.trinidadexpress.com/videos/-VISHNU-SINGH-IS-CHAMP-283423871.html - Chess: Vishnu Singh is Champ - The Trinidad Express]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Kevin Cupid]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown - Chess: Cupid wins TT Chess Crown - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	|| [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr241004.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr297899.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2017]&lt;/ref&gt;
|-
| 2018 || [[Adrian Winter Atwell]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr379803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Kevin Cupid]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr458275.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr679728.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr795803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr1040758.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Quinn Cabralis]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1242005.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2025]&lt;/ref&gt;
|-

|}

== Kampionad ar maouezi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bloaz !! Kampionez&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20160508153839/http://www.nazarenett.org/dibe/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=106&amp;Itemid=70 - History of Chess in Trinidad &amp; Tobago -Dibe Church of the Nazarene]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1982 || [[Ayodele Moheni]]
|-
| 1983 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1984	|| [[Marylin Geoffroy]]
|-
| 1985 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1986 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 2002	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2003	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2004	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2005  ||[[Chantal Fitzpatrick]]
|-
| 2006  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2007  ||[[Aditi Soondarsingh]], [[Jane Kennedy]]
|-
| 2008	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2009	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2010  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2011	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2012	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2013	||[[Javanna Smith]]
|-
| 2014	||[[Gabriella Johnson]], [[Javanna Smith]], [[Shannon Yearwood]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20180815080359/http://www.guardian.co.tt/sport/2014-12-04/three-headed-women%E2%80%99s-championship - Three-headed women’s championship - The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Aditi Soondarsingh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown -  The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	||[[Gabriella Johnson]]
|- 
| 2018 || [[Gabriella Johnson]]
|-
| 2022 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]]
|-
| 2023 || [[Zara La Fleur]]
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez (e [[saozneg]]) ==
*[http://www.newsday.co.tt/sport/0,66672.html Trinidad and Tobago Newsday Newspaper Report on Trinidad and Tobago Chess Championship]
* [http://www.chesstt.org Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Association]
*[https://web.archive.org/web/20230715105310/http://www.olimpbase.org/teams/tri_i04.html/  Trinidad &amp; Tobago at the Chess Olympics]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2005/NB_documents/TriniNatls05.pdf   Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2006/NB_Trinidad4.html Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7700164/ FIDE on  Cecil Lee]
*[http://www.ttchess.com/ Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Foundation]
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Trinidad and Tobago]]</text>
      <sha1>n2arqx1prl34nhj6sytcd7ldl9ts51v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2196998</id>
      <parentid>2196997</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T13:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kampionad ar maouezi */</comment>
      <origin>2196998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9180" sha1="kkem2q90x7eff2xegk1qpcsydq532z9" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad Trinidad ha Tobago  an echedoù''' eo kampionad  hiniennel broadel an [[echedoù]] e [[ Trinidad ha Tobago]]. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
== Lieskampioned ==
Trizek gwezh ez eas ar maout gant [[Christo Cave]]&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/news/0,46597.html Chess: New India Champs Crowned -The Trinidad and Tobago Newsday]]&lt;/ref&gt;, eizh gwezh gant 
[[Ryan Harper]], c’hwec’h gwezh gant '''George E. C. Stanford''', pemp gwezh gant '''Frederick Edward Brassington''', peder gant '''Fred Sabga''' ha teir gant '''Carl Brown''' ha '''Shawn Tavares''' .
Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant [[Aditi Soondarsingh]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Bloaz''' !! '''Kampion'''
|-
| 1937  ||  George E. C. Stanford
|-
| 1939  ||Dr. Aldwyn G. Francois
|-
| 1942	||Ralph Bersodi Jr
|-
| 1944	||Dr. R. O. Young
|-
| 1945	||Dr. Maxwell G. Sturm&lt;ref&gt;{{en}}[[http://www.ttchess.com/news_in_memory_of_dr_chess.htm|title=Chess: Dr Maxwell Sturm - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1946	||George E. C. Stanford
|-
| 1947	||Dr. Maxwell G. Sturm
|-
| 1948	||George E. C. Stanford
|-
| 1949	||Rene Pratt, H.A. Mc Shine, George E. C. Stanford
|-
| 1950	||Rene Pratt
|-
| 1951	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1952	||Diechu.
|-
| 1953	||Carl Brown
|-
| 1954	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1955	||[[Eric Callender]]
|-
| 1956	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1957	||[[Eric Callender]]
|-
| 1958	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1959	||Carl Brown
|-
| 1961	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| 1964	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| 1965	||George E. C. Stanford
|-
| 1966	||Fred Sabga
|-
| 1967	||Carl Brown
|-
| 1968	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| 1969	||George E. C. Stanford
|-
| 1970, 1971, 1972||Fred Sabga
|-
| 1973	||Arthur Rudy Mohipp &lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-05-28/ancient-set-arrival-day-chess - Chess: Ancient Set for Arrival Day - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1974	||[[Arthur Rudy Mohipp]]
|-
| 1975	||[https://web.archive.org/web/20160306014814/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7700032 John Raphael]
|-
| 1976	||[http://www.365chess.com/players/Arthur_W_Morris Arthur Morris]
|-
| 1977	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=136160 Kwame Payne]
|-
| 1978	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57368 Cecil Lee]
|-
| 1979	||Arthur Morris
|-
| 1980	||[http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7703228 Courtney Lee]
|-
| 1981	||[http://www.365chess.com/players/Edward_L_Duchesne Edward Duchesne]
|-
| 1982	||[http://www.365chess.com/players/Shawn_P_Tavares Shawn Tavares]
|-
| 1983	||[[Franklyn Pierre]]
|-
| 1984	||[[Cecil Lee]]
|-
| 1985	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43391 Yogendranath Ramsingh]
|-
| 1986, 1987||[[Shawn Tavares]]
|-
| 1988	||[[Yogendranath Ramsingh]]
|-
| 1989	||[[Edward Duchesne]]
|-
| 1990, 1991, 1992, 1993||[[Christo Cave]]
|-
| 1994	||[http://chesstempo.com/gamedb/player/76288 Anderson Gordon]
|-
| 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001	||[[Christo Cave]]
|-
| 2002	||[[Ryan Harper]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2011/11/03/chess-king-harper-s-elusive-dream - Chess: Chess king Harper’s elusive dream - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2003, 2004||[[Christo Cave]]
|- Ryan Harper]]
|-
| 2008	||[http://www.365chess.com/players/Ravishen_Singh Ravishen Singh] &lt;ref&gt;[http://www.ttchess.com/Ravishen%20Singh%20receives%20his%20trophy%20from%20Coreen%20Cabralis,%20Secretary%20T&amp;TCA.htm Chess: Ravishen Singh receives his trophy from Coreen Cabralis, Secretary T&amp;TCA - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]&lt;/ref&gt;
|-
| 2009	||[http://www.365chess.com/players/Marcus_Joseph Marcus Joseph]
|-
| 2010, 2011	||[[Ryan Harper]]
|-
| 2012	||[http://www.365chess.com/players/Frank_Yee Frank Yee] &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-11-14/frank-yee-wins-national-title-last Chess: Frank Yee wins national title at last - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2013	||[[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr110666.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014  ||[[Vishnu Singh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.trinidadexpress.com/videos/-VISHNU-SINGH-IS-CHAMP-283423871.html - Chess: Vishnu Singh is Champ - The Trinidad Express]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Kevin Cupid]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown - Chess: Cupid wins TT Chess Crown - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	|| [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr241004.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr297899.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2017]&lt;/ref&gt;
|-
| 2018 || [[Adrian Winter Atwell]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr379803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Kevin Cupid]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr458275.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr679728.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr795803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr1040758.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Quinn Cabralis]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1242005.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2025]&lt;/ref&gt;
|-

|}

== Kampionad ar maouezi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bloaz !! Kampionez&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20160508153839/http://www.nazarenett.org/dibe/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=106&amp;Itemid=70 - History of Chess in Trinidad &amp; Tobago -Dibe Church of the Nazarene]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1982 || [[Ayodele Moheni]]
|-
| 1983 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1984	|| [[Marylin Geoffroy]]
|-
| 1985 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1986 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 2002	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2003	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2004	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2005  ||[[Chantal Fitzpatrick]]
|-
| 2006  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2007  ||[[Aditi Soondarsingh]], [[Jane Kennedy]]
|-
| 2008	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2009	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2010  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2011	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2012	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2013	||[[Javanna Smith]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr110665.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014	||[[Gabriella Johnson]], [[Javanna Smith]], [[Shannon Yearwood]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20180815080359/http://www.guardian.co.tt/sport/2014-12-04/three-headed-women%E2%80%99s-championship - Three-headed women’s championship - The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Aditi Soondarsingh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown -  The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	||[[Gabriella Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr242984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2016]&lt;/ref&gt;  
|-
| 2017 ||[[Aditi Soondarsingh]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr302540.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2017]&lt;/ref&gt;
|- 
| 2018 || [[Gabriella Johnson]]  &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr385294.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Shemilah James]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr458428.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr679729.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/797419.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr1052181.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1249984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2025]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez (e [[saozneg]]) ==
*[http://www.newsday.co.tt/sport/0,66672.html Trinidad and Tobago Newsday Newspaper Report on Trinidad and Tobago Chess Championship]
* [http://www.chesstt.org Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Association]
*[https://web.archive.org/web/20230715105310/http://www.olimpbase.org/teams/tri_i04.html/  Trinidad &amp; Tobago at the Chess Olympics]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2005/NB_documents/TriniNatls05.pdf   Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2006/NB_Trinidad4.html Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7700164/ FIDE on  Cecil Lee]
*[http://www.ttchess.com/ Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Foundation]
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Trinidad and Tobago]]</text>
      <sha1>kkem2q90x7eff2xegk1qpcsydq532z9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197001</id>
      <parentid>2196998</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lieskampioned */</comment>
      <origin>2197001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9881" sha1="s42l85khcwn5rn2dxzzpw3w18ny0e48" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad Trinidad ha Tobago  an echedoù''' eo kampionad  hiniennel broadel an [[echedoù]] e [[ Trinidad ha Tobago]]. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
== Lieskampioned ==
Trizek gwezh ez eas ar maout gant [[Christo Cave]]&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/news/0,46597.html Chess: New India Champs Crowned -The Trinidad and Tobago Newsday]]&lt;/ref&gt;, eizh gwezh gant 
[[Ryan Harper]], c’hwec’h gwezh gant '''George E. C. Stanford''', pemp gwezh gant '''Frederick Edward Brassington''', peder gant '''Fred Sabga''' ha teir gant '''Carl Brown''' ha '''Shawn Tavares''' .
Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant [[Aditi Soondarsingh]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! '''Bloaz''' !! '''Kampion'''
|-
| I || 1937  ||  George E. C. Stanford
|-
| II || 1939  ||Dr. Aldwyn G. Francois
|-
| III || 1942	||Ralph Bersodi Jr
|-
| IV || 1944	||Dr. R. O. Young
|-
| V ||1945	||Dr. Maxwell G. Sturm&lt;ref&gt;{{en}}[[http://www.ttchess.com/news_in_memory_of_dr_chess.htm|title=Chess: Dr Maxwell Sturm - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]]&lt;/ref&gt;
|-
| VI ||  1946	||George E. C. Stanford
|-
| VII || 1947	||Dr. Maxwell G. Sturm
|-
| VIII || 1948	||George E. C. Stanford
|-
| IX || 1949	||Rene Pratt, H.A. Mc Shine, George E. C. Stanford
|-
| X || 1950	||Rene Pratt
|-
| XI || 1951	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XII || 1953	||Carl Brown
|-
| XIII || 1954	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XIV ||  1955	||[[Eric Callender]]
|-
| XV || 1956	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVI || 1957	||[[Eric Callender]]
|-
| XVII || 1958	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVIII || 1959	||Carl Brown
|-
| XIX ||1961	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XX || 1964	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXI || 1965	||George E. C. Stanford
|-
| XXII || 1966	||Fred Sabga
|-
| XXIII || 1967	||Carl Brown
|-
| XXIV || 1968	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXV || 1969	||George E. C. Stanford
|-
| XXVI ||1970 || Fred Sabga
|-
| XXVII || 1971 || Fred Sabga
|-
| XXVIII || 1972 || Fred Sabga
|-
| XXIX || 1973	||Arthur Rudy Mohipp &lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-05-28/ancient-set-arrival-day-chess - Chess: Ancient Set for Arrival Day - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| XXX || 1974	||[[Arthur Rudy Mohipp]]
|-
| XXXI || 1975	||[https://web.archive.org/web/20160306014814/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7700032 John Raphael]
|-
| XXXII || 1976	||[http://www.365chess.com/players/Arthur_W_Morris Arthur Morris]
|-
| XXXIII || 1977	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=136160 Kwame Payne]
|-
| XXXIV || 1978	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57368 Cecil Lee]
|-
| XXXV || 1979	||Arthur Morris
|-
| XXXVI || 1980	||[http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7703228 Courtney Lee]
|-
| XXXVII || 1981	||[http://www.365chess.com/players/Edward_L_Duchesne Edward Duchesne]
|-
| XXXVIII || 1982	||[http://www.365chess.com/players/Shawn_P_Tavares Shawn Tavares]
|-
| XXXIX || 1983	||[[Franklyn Pierre]]
|-
| XL || 1984	||[[Cecil Lee]]
|-
| XLI ||1985	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43391 Yogendranath Ramsingh]
|-
| XLII || 1986 ||[[Shawn Tavares]]
|-
| XLIII || 1987 || Shawn Tavares
|-
| XLIV || 1988	||[[Yogendranath Ramsingh]]
|-
| XLV || 1989	||[[Edward Duchesne]]
|-
| XLVI || 1990||[[Christo Cave]]
|-
| XLVII || 1991  || Christo Cave
|-
| XLVIII || 1992 || Christo Cave
|-
| XLIX ||1993 || Christo Cave
|-
| L || 1994	||[http://chesstempo.com/gamedb/player/76288 Anderson Gordon]
|-
| LI || 1995||[[Christo Cave]]
|-
| LII || 1996 || Christo Cave
|-
| LIII || 1997  || Christo Cave
|-
| LIV || 1998  || Christo Cave
|-
| LV || 1999  || Christo Cave
|-
| LVI || 2000  || Christo Cave
|-
| LVII || 2001  || Christo Cave
|-
| LVIII || 2002	||[[Ryan Harper]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2011/11/03/chess-king-harper-s-elusive-dream - Chess: Chess king Harper’s elusive dream - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| LIX || 2003||[[Christo Cave]]
|-
| LX || 2004 || Christo Cave
|-
| Ryan Harper]]
|-
| 2008	||[http://www.365chess.com/players/Ravishen_Singh Ravishen Singh] &lt;ref&gt;[http://www.ttchess.com/Ravishen%20Singh%20receives%20his%20trophy%20from%20Coreen%20Cabralis,%20Secretary%20T&amp;TCA.htm Chess: Ravishen Singh receives his trophy from Coreen Cabralis, Secretary T&amp;TCA - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]&lt;/ref&gt;
|-
| 2009	||[http://www.365chess.com/players/Marcus_Joseph Marcus Joseph]
|-
| 2010, 2011	||[[Ryan Harper]]
|-
| 2012	||[http://www.365chess.com/players/Frank_Yee Frank Yee] &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-11-14/frank-yee-wins-national-title-last Chess: Frank Yee wins national title at last - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2013	||[[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr110666.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014  ||[[Vishnu Singh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.trinidadexpress.com/videos/-VISHNU-SINGH-IS-CHAMP-283423871.html - Chess: Vishnu Singh is Champ - The Trinidad Express]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Kevin Cupid]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown - Chess: Cupid wins TT Chess Crown - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	|| [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr241004.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr297899.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2017]&lt;/ref&gt;
|-
| 2018 || [[Adrian Winter Atwell]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr379803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Kevin Cupid]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr458275.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr679728.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr795803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr1040758.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Quinn Cabralis]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1242005.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2025]&lt;/ref&gt;
|-

|}

== Kampionad ar maouezi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bloaz !! Kampionez&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20160508153839/http://www.nazarenett.org/dibe/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=106&amp;Itemid=70 - History of Chess in Trinidad &amp; Tobago -Dibe Church of the Nazarene]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1982 || [[Ayodele Moheni]]
|-
| 1983 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1984	|| [[Marylin Geoffroy]]
|-
| 1985 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1986 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 2002	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2003	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2004	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2005  ||[[Chantal Fitzpatrick]]
|-
| 2006  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2007  ||[[Aditi Soondarsingh]], [[Jane Kennedy]]
|-
| 2008	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2009	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2010  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2011	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2012	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2013	||[[Javanna Smith]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr110665.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014	||[[Gabriella Johnson]], [[Javanna Smith]], [[Shannon Yearwood]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20180815080359/http://www.guardian.co.tt/sport/2014-12-04/three-headed-women%E2%80%99s-championship - Three-headed women’s championship - The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Aditi Soondarsingh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown -  The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	||[[Gabriella Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr242984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2016]&lt;/ref&gt;  
|-
| 2017 ||[[Aditi Soondarsingh]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr302540.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2017]&lt;/ref&gt;
|- 
| 2018 || [[Gabriella Johnson]]  &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr385294.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Shemilah James]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr458428.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr679729.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/797419.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr1052181.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1249984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2025]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez (e [[saozneg]]) ==
*[http://www.newsday.co.tt/sport/0,66672.html Trinidad and Tobago Newsday Newspaper Report on Trinidad and Tobago Chess Championship]
* [http://www.chesstt.org Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Association]
*[https://web.archive.org/web/20230715105310/http://www.olimpbase.org/teams/tri_i04.html/  Trinidad &amp; Tobago at the Chess Olympics]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2005/NB_documents/TriniNatls05.pdf   Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2006/NB_Trinidad4.html Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7700164/ FIDE on  Cecil Lee]
*[http://www.ttchess.com/ Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Foundation]
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Trinidad and Tobago]]</text>
      <sha1>s42l85khcwn5rn2dxzzpw3w18ny0e48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197002</id>
      <parentid>2197001</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lieskampioned */</comment>
      <origin>2197002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10026" sha1="f6niocutwz48ug0pn9mq1udo8vqgwnf" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad Trinidad ha Tobago  an echedoù''' eo kampionad  hiniennel broadel an [[echedoù]] e [[ Trinidad ha Tobago]]. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
== Lieskampioned ==
Trizek gwezh ez eas ar maout gant [[Christo Cave]]&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/news/0,46597.html Chess: New India Champs Crowned -The Trinidad and Tobago Newsday]]&lt;/ref&gt;, eizh gwezh gant 
[[Ryan Harper]], c’hwec’h gwezh gant '''George E. C. Stanford''', pemp gwezh gant '''Frederick Edward Brassington''', peder gant '''Fred Sabga''' ha teir gant '''Carl Brown''' ha '''Shawn Tavares''' .
Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant [[Aditi Soondarsingh]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! '''Bloaz''' !! '''Kampion'''
|-
| I || 1937  ||  George E. C. Stanford
|-
| II || 1939  ||Dr. Aldwyn G. Francois
|-
| III || 1942	||Ralph Bersodi Jr
|-
| IV || 1944	||Dr. R. O. Young
|-
| V ||1945	||Dr. Maxwell G. Sturm&lt;ref&gt;{{en}}[[http://www.ttchess.com/news_in_memory_of_dr_chess.htm|title=Chess: Dr Maxwell Sturm - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]]&lt;/ref&gt;
|-
| VI ||  1946	||George E. C. Stanford
|-
| VII || 1947	||Dr. Maxwell G. Sturm
|-
| VIII || 1948	||George E. C. Stanford
|-
| IX || 1949	||Rene Pratt, H.A. Mc Shine, George E. C. Stanford
|-
| X || 1950	||Rene Pratt
|-
| XI || 1951	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XII || 1953	||Carl Brown
|-
| XIII || 1954	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XIV ||  1955	||[[Eric Callender]]
|-
| XV || 1956	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVI || 1957	||[[Eric Callender]]
|-
| XVII || 1958	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVIII || 1959	||Carl Brown
|-
| XIX ||1961	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XX || 1964	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXI || 1965	||George E. C. Stanford
|-
| XXII || 1966	||Fred Sabga
|-
| XXIII || 1967	||Carl Brown
|-
| XXIV || 1968	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXV || 1969	||George E. C. Stanford
|-
| XXVI ||1970 || Fred Sabga
|-
| XXVII || 1971 || Fred Sabga
|-
| XXVIII || 1972 || Fred Sabga
|-
| XXIX || 1973	||Arthur Rudy Mohipp &lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-05-28/ancient-set-arrival-day-chess - Chess: Ancient Set for Arrival Day - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| XXX || 1974	||[[Arthur Rudy Mohipp]]
|-
| XXXI || 1975	||[https://web.archive.org/web/20160306014814/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7700032 John Raphael]
|-
| XXXII || 1976	||[http://www.365chess.com/players/Arthur_W_Morris Arthur Morris]
|-
| XXXIII || 1977	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=136160 Kwame Payne]
|-
| XXXIV || 1978	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57368 Cecil Lee]
|-
| XXXV || 1979	||Arthur Morris
|-
| XXXVI || 1980	||[http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7703228 Courtney Lee]
|-
| XXXVII || 1981	||[http://www.365chess.com/players/Edward_L_Duchesne Edward Duchesne]
|-
| XXXVIII || 1982	||[http://www.365chess.com/players/Shawn_P_Tavares Shawn Tavares]
|-
| XXXIX || 1983	||[[Franklyn Pierre]]
|-
| XL || 1984	||[[Cecil Lee]]
|-
| XLI ||1985	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43391 Yogendranath Ramsingh]
|-
| XLII || 1986 ||[[Shawn Tavares]]
|-
| XLIII || 1987 || Shawn Tavares
|-
| XLIV || 1988	||[[Yogendranath Ramsingh]]
|-
| XLV || 1989	||[[Edward Duchesne]]
|-
| XLVI || 1990||[[Christo Cave]]
|-
| XLVII || 1991  || Christo Cave
|-
| XLVIII || 1992 || Christo Cave
|-
| XLIX ||1993 || Christo Cave
|-
| L || 1994	||[http://chesstempo.com/gamedb/player/76288 Anderson Gordon]
|-
| LI || 1995||[[Christo Cave]]
|-
| LII || 1996 || Christo Cave
|-
| LIII || 1997  || Christo Cave
|-
| LIV || 1998  || Christo Cave
|-
| LV || 1999  || Christo Cave
|-
| LVI || 2000  || Christo Cave
|-
| LVII || 2001  || Christo Cave
|-
| LVIII || 2002	||[[Ryan Harper]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2011/11/03/chess-king-harper-s-elusive-dream - Chess: Chess king Harper’s elusive dream - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| LIX || 2003||[[Christo Cave]]
|-
| LX || 2004 || Christo Cave
|-
| LXI || 2005 || [[Ryan Harper]]
|-
| LXII || 2006 || Ryan Harper
|-
| LXIII || 2007 || Ryan Harper
|-
| LXIV || 2008	||[http://www.365chess.com/players/Ravishen_Singh Ravishen Singh] &lt;ref&gt;[http://www.ttchess.com/Ravishen%20Singh%20receives%20his%20trophy%20from%20Coreen%20Cabralis,%20Secretary%20T&amp;TCA.htm Chess: Ravishen Singh receives his trophy from Coreen Cabralis, Secretary T&amp;TCA - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]&lt;/ref&gt;
|-
| LXV || 2009	||[http://www.365chess.com/players/Marcus_Joseph Marcus Joseph]
|-
| LXVI || 2010 ||[[Ryan Harper]]
|-
| LXVII || 2011 || Ryan Harper
|-
| LXVIII || 2012	||[http://www.365chess.com/players/Frank_Yee Frank Yee] &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-11-14/frank-yee-wins-national-title-last Chess: Frank Yee wins national title at last - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2013	||[[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr110666.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014  ||[[Vishnu Singh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.trinidadexpress.com/videos/-VISHNU-SINGH-IS-CHAMP-283423871.html - Chess: Vishnu Singh is Champ - The Trinidad Express]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Kevin Cupid]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown - Chess: Cupid wins TT Chess Crown - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	|| [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr241004.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr297899.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2017]&lt;/ref&gt;
|-
| 2018 || [[Adrian Winter Atwell]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr379803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Kevin Cupid]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr458275.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr679728.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr795803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr1040758.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Quinn Cabralis]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1242005.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2025]&lt;/ref&gt;
|-

|}

== Kampionad ar maouezi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bloaz !! Kampionez&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20160508153839/http://www.nazarenett.org/dibe/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=106&amp;Itemid=70 - History of Chess in Trinidad &amp; Tobago -Dibe Church of the Nazarene]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1982 || [[Ayodele Moheni]]
|-
| 1983 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1984	|| [[Marylin Geoffroy]]
|-
| 1985 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1986 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 2002	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2003	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2004	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2005  ||[[Chantal Fitzpatrick]]
|-
| 2006  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2007  ||[[Aditi Soondarsingh]], [[Jane Kennedy]]
|-
| 2008	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2009	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2010  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2011	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2012	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2013	||[[Javanna Smith]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr110665.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014	||[[Gabriella Johnson]], [[Javanna Smith]], [[Shannon Yearwood]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20180815080359/http://www.guardian.co.tt/sport/2014-12-04/three-headed-women%E2%80%99s-championship - Three-headed women’s championship - The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Aditi Soondarsingh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown -  The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	||[[Gabriella Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr242984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2016]&lt;/ref&gt;  
|-
| 2017 ||[[Aditi Soondarsingh]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr302540.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2017]&lt;/ref&gt;
|- 
| 2018 || [[Gabriella Johnson]]  &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr385294.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Shemilah James]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr458428.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr679729.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/797419.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr1052181.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1249984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2025]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez (e [[saozneg]]) ==
*[http://www.newsday.co.tt/sport/0,66672.html Trinidad and Tobago Newsday Newspaper Report on Trinidad and Tobago Chess Championship]
* [http://www.chesstt.org Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Association]
*[https://web.archive.org/web/20230715105310/http://www.olimpbase.org/teams/tri_i04.html/  Trinidad &amp; Tobago at the Chess Olympics]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2005/NB_documents/TriniNatls05.pdf   Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2006/NB_Trinidad4.html Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7700164/ FIDE on  Cecil Lee]
*[http://www.ttchess.com/ Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Foundation]
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Trinidad and Tobago]]</text>
      <sha1>f6niocutwz48ug0pn9mq1udo8vqgwnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197107</id>
      <parentid>2197002</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lieskampioned */</comment>
      <origin>2197107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10124" sha1="r5sijefeaw18csbp6qdx4iwu82mnves" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad Trinidad ha Tobago  an echedoù''' eo kampionad  hiniennel broadel an [[echedoù]] e [[ Trinidad ha Tobago]]. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
== Lieskampioned ==
Trizek gwezh ez eas ar maout gant [[Christo Cave]]&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/news/0,46597.html Chess: New India Champs Crowned -The Trinidad and Tobago Newsday]]&lt;/ref&gt;, eizh gwezh gant 
[[Ryan Harper]], c’hwec’h gwezh gant '''George E. C. Stanford''', pemp gwezh gant '''Frederick Edward Brassington''', peder gant '''Fred Sabga''' ha teir gant '''Carl Brown''' ha '''Shawn Tavares''' .
Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant [[Aditi Soondarsingh]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! '''Bloaz''' !! '''Kampion'''
|-
| I || 1937  ||  George E. C. Stanford
|-
| II || 1939  ||Dr. Aldwyn G. Francois
|-
| III || 1942	||Ralph Bersodi Jr
|-
| IV || 1944	||Dr. R. O. Young
|-
| V ||1945	||Dr. Maxwell G. Sturm&lt;ref&gt;{{en}}[[http://www.ttchess.com/news_in_memory_of_dr_chess.htm|title=Chess: Dr Maxwell Sturm - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]]&lt;/ref&gt;
|-
| VI ||  1946	||George E. C. Stanford
|-
| VII || 1947	||Dr. Maxwell G. Sturm
|-
| VIII || 1948	||George E. C. Stanford
|-
| IX || 1949	||Rene Pratt, H.A. Mc Shine, George E. C. Stanford
|-
| X || 1950	||Rene Pratt
|-
| XI || 1951	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XII || 1953	||Carl Brown
|-
| XIII || 1954	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XIV ||  1955	||[[Eric Callender]]
|-
| XV || 1956	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVI || 1957	||[[Eric Callender]]
|-
| XVII || 1958	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVIII || 1959	||Carl Brown
|-
| XIX ||1961	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XX || 1964	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXI || 1965	||George E. C. Stanford
|-
| XXII || 1966	||Fred Sabga
|-
| XXIII || 1967	||Carl Brown
|-
| XXIV || 1968	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXV || 1969	||George E. C. Stanford
|-
| XXVI ||1970 || Fred Sabga
|-
| XXVII || 1971 || Fred Sabga
|-
| XXVIII || 1972 || Fred Sabga
|-
| XXIX || 1973	||Arthur Rudy Mohipp &lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-05-28/ancient-set-arrival-day-chess - Chess: Ancient Set for Arrival Day - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| XXX || 1974	||[[Arthur Rudy Mohipp]]
|-
| XXXI || 1975	||[https://web.archive.org/web/20160306014814/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7700032 John Raphael]
|-
| XXXII || 1976	||[http://www.365chess.com/players/Arthur_W_Morris Arthur Morris]
|-
| XXXIII || 1977	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=136160 Kwame Payne]
|-
| XXXIV || 1978	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57368 Cecil Lee]
|-
| XXXV || 1979	||Arthur Morris
|-
| XXXVI || 1980	||[http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7703228 Courtney Lee]
|-
| XXXVII || 1981	||[http://www.365chess.com/players/Edward_L_Duchesne Edward Duchesne]
|-
| XXXVIII || 1982	||[http://www.365chess.com/players/Shawn_P_Tavares Shawn Tavares]
|-
| XXXIX || 1983	||[[Franklyn Pierre]]
|-
| XL || 1984	||[[Cecil Lee]]
|-
| XLI ||1985	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43391 Yogendranath Ramsingh]
|-
| XLII || 1986 ||[[Shawn Tavares]]
|-
| XLIII || 1987 || Shawn Tavares
|-
| XLIV || 1988	||[[Yogendranath Ramsingh]]
|-
| XLV || 1989	||[[Edward Duchesne]]
|-
| XLVI || 1990||[[Christo Cave]]
|-
| XLVII || 1991  || Christo Cave
|-
| XLVIII || 1992 || Christo Cave
|-
| XLIX ||1993 || Christo Cave
|-
| L || 1994	||[http://chesstempo.com/gamedb/player/76288 Anderson Gordon]
|-
| LI || 1995||[[Christo Cave]]
|-
| LII || 1996 || Christo Cave
|-
| LIII || 1997  || Christo Cave
|-
| LIV || 1998  || Christo Cave
|-
| LV || 1999  || Christo Cave
|-
| LVI || 2000  || Christo Cave
|-
| LVII || 2001  || Christo Cave
|-
| LVIII || 2002	||[[Ryan Harper]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2011/11/03/chess-king-harper-s-elusive-dream - Chess: Chess king Harper’s elusive dream - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| LIX || 2003||[[Christo Cave]]
|-
| LX || 2004 || Christo Cave
|-
| LXI || 2005 || [[Ryan Harper]]
|-
| LXII || 2006 || Ryan Harper
|-
| LXIII || 2007 || Ryan Harper
|-
| LXIV || 2008	||[http://www.365chess.com/players/Ravishen_Singh Ravishen Singh] &lt;ref&gt;[http://www.ttchess.com/Ravishen%20Singh%20receives%20his%20trophy%20from%20Coreen%20Cabralis,%20Secretary%20T&amp;TCA.htm Chess: Ravishen Singh receives his trophy from Coreen Cabralis, Secretary T&amp;TCA - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]&lt;/ref&gt;
|-
| LXV || 2009	||[http://www.365chess.com/players/Marcus_Joseph Marcus Joseph]
|-
| LXVI || 2010 ||[[Ryan Harper]]
|-
| LXVII || 2011 || Ryan Harper
|-
| LXVIII || 2012	||[http://www.365chess.com/players/Frank_Yee Frank Yee] &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-11-14/frank-yee-wins-national-title-last Chess: Frank Yee wins national title at last - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| LXIX || 2013	||[[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr110666.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| LXX || 2014  ||[[Vishnu Singh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.trinidadexpress.com/videos/-VISHNU-SINGH-IS-CHAMP-283423871.html - Chess: Vishnu Singh is Champ - The Trinidad Express]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXI || 2015	||[[Kevin Cupid]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown - Chess: Cupid wins TT Chess Crown - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXII || 2016	|| [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr241004.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXIII || 2017 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr297899.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2017]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXIV || 2018 || [[Adrian Winter Atwell]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr379803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXV || 2019 || [[Kevin Cupid]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr458275.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXVI || 2022 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr679728.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXVII || 2023 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr795803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXVIII || 2024 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr1040758.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXIX || 2025 || [[Quinn Cabralis]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1242005.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2025]&lt;/ref&gt;
|-

|}

== Kampionad ar maouezi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bloaz !! Kampionez&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20160508153839/http://www.nazarenett.org/dibe/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=106&amp;Itemid=70 - History of Chess in Trinidad &amp; Tobago -Dibe Church of the Nazarene]]&lt;/ref&gt;
|-
| 1982 || [[Ayodele Moheni]]
|-
| 1983 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1984	|| [[Marylin Geoffroy]]
|-
| 1985 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 1986 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| 2002	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2003	||[[Desire Derrick]]
|-
| 2004	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2005  ||[[Chantal Fitzpatrick]]
|-
| 2006  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2007  ||[[Aditi Soondarsingh]], [[Jane Kennedy]]
|-
| 2008	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2009	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2010  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2011	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2012	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| 2013	||[[Javanna Smith]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr110665.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014	||[[Gabriella Johnson]], [[Javanna Smith]], [[Shannon Yearwood]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20180815080359/http://www.guardian.co.tt/sport/2014-12-04/three-headed-women%E2%80%99s-championship - Three-headed women’s championship - The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2015	||[[Aditi Soondarsingh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown -  The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016	||[[Gabriella Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr242984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2016]&lt;/ref&gt;  
|-
| 2017 ||[[Aditi Soondarsingh]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr302540.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2017]&lt;/ref&gt;
|- 
| 2018 || [[Gabriella Johnson]]  &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr385294.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || [[Shemilah James]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr458428.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| 2022 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr679729.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/797419.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| 2024 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr1052181.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| 2025 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1249984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2025]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez (e [[saozneg]]) ==
*[http://www.newsday.co.tt/sport/0,66672.html Trinidad and Tobago Newsday Newspaper Report on Trinidad and Tobago Chess Championship]
* [http://www.chesstt.org Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Association]
*[https://web.archive.org/web/20230715105310/http://www.olimpbase.org/teams/tri_i04.html/  Trinidad &amp; Tobago at the Chess Olympics]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2005/NB_documents/TriniNatls05.pdf   Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2006/NB_Trinidad4.html Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7700164/ FIDE on  Cecil Lee]
*[http://www.ttchess.com/ Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Foundation]
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Trinidad and Tobago]]</text>
      <sha1>r5sijefeaw18csbp6qdx4iwu82mnves</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197108</id>
      <parentid>2197107</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kampionad ar maouezi */</comment>
      <origin>2197108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10317" sha1="8e77i46k7vtp6ei45dsfdv5zyx4wcgk" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad Trinidad ha Tobago  an echedoù''' eo kampionad  hiniennel broadel an [[echedoù]] e [[ Trinidad ha Tobago]]. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
== Lieskampioned ==
Trizek gwezh ez eas ar maout gant [[Christo Cave]]&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/news/0,46597.html Chess: New India Champs Crowned -The Trinidad and Tobago Newsday]]&lt;/ref&gt;, eizh gwezh gant 
[[Ryan Harper]], c’hwec’h gwezh gant '''George E. C. Stanford''', pemp gwezh gant '''Frederick Edward Brassington''', peder gant '''Fred Sabga''' ha teir gant '''Carl Brown''' ha '''Shawn Tavares''' .
Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant [[Aditi Soondarsingh]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! '''Bloaz''' !! '''Kampion'''
|-
| I || 1937  ||  George E. C. Stanford
|-
| II || 1939  ||Dr. Aldwyn G. Francois
|-
| III || 1942	||Ralph Bersodi Jr
|-
| IV || 1944	||Dr. R. O. Young
|-
| V ||1945	||Dr. Maxwell G. Sturm&lt;ref&gt;{{en}}[[http://www.ttchess.com/news_in_memory_of_dr_chess.htm|title=Chess: Dr Maxwell Sturm - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]]&lt;/ref&gt;
|-
| VI ||  1946	||George E. C. Stanford
|-
| VII || 1947	||Dr. Maxwell G. Sturm
|-
| VIII || 1948	||George E. C. Stanford
|-
| IX || 1949	||Rene Pratt, H.A. Mc Shine, George E. C. Stanford
|-
| X || 1950	||Rene Pratt
|-
| XI || 1951	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XII || 1953	||Carl Brown
|-
| XIII || 1954	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XIV ||  1955	||[[Eric Callender]]
|-
| XV || 1956	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVI || 1957	||[[Eric Callender]]
|-
| XVII || 1958	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XVIII || 1959	||Carl Brown
|-
| XIX ||1961	||[[Frederick Edward Brassington]]
|-
| XX || 1964	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXI || 1965	||George E. C. Stanford
|-
| XXII || 1966	||Fred Sabga
|-
| XXIII || 1967	||Carl Brown
|-
| XXIV || 1968	||Arnold Ramon-Fortune
|-
| XXV || 1969	||George E. C. Stanford
|-
| XXVI ||1970 || Fred Sabga
|-
| XXVII || 1971 || Fred Sabga
|-
| XXVIII || 1972 || Fred Sabga
|-
| XXIX || 1973	||Arthur Rudy Mohipp &lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-05-28/ancient-set-arrival-day-chess - Chess: Ancient Set for Arrival Day - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| XXX || 1974	||[[Arthur Rudy Mohipp]]
|-
| XXXI || 1975	||[https://web.archive.org/web/20160306014814/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7700032 John Raphael]
|-
| XXXII || 1976	||[http://www.365chess.com/players/Arthur_W_Morris Arthur Morris]
|-
| XXXIII || 1977	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=136160 Kwame Payne]
|-
| XXXIV || 1978	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57368 Cecil Lee]
|-
| XXXV || 1979	||Arthur Morris
|-
| XXXVI || 1980	||[http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=7703228 Courtney Lee]
|-
| XXXVII || 1981	||[http://www.365chess.com/players/Edward_L_Duchesne Edward Duchesne]
|-
| XXXVIII || 1982	||[http://www.365chess.com/players/Shawn_P_Tavares Shawn Tavares]
|-
| XXXIX || 1983	||[[Franklyn Pierre]]
|-
| XL || 1984	||[[Cecil Lee]]
|-
| XLI ||1985	||[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43391 Yogendranath Ramsingh]
|-
| XLII || 1986 ||[[Shawn Tavares]]
|-
| XLIII || 1987 || Shawn Tavares
|-
| XLIV || 1988	||[[Yogendranath Ramsingh]]
|-
| XLV || 1989	||[[Edward Duchesne]]
|-
| XLVI || 1990||[[Christo Cave]]
|-
| XLVII || 1991  || Christo Cave
|-
| XLVIII || 1992 || Christo Cave
|-
| XLIX ||1993 || Christo Cave
|-
| L || 1994	||[http://chesstempo.com/gamedb/player/76288 Anderson Gordon]
|-
| LI || 1995||[[Christo Cave]]
|-
| LII || 1996 || Christo Cave
|-
| LIII || 1997  || Christo Cave
|-
| LIV || 1998  || Christo Cave
|-
| LV || 1999  || Christo Cave
|-
| LVI || 2000  || Christo Cave
|-
| LVII || 2001  || Christo Cave
|-
| LVIII || 2002	||[[Ryan Harper]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2011/11/03/chess-king-harper-s-elusive-dream - Chess: Chess king Harper’s elusive dream - The Trinidad Guardian]]&lt;/ref&gt;
|-
| LIX || 2003||[[Christo Cave]]
|-
| LX || 2004 || Christo Cave
|-
| LXI || 2005 || [[Ryan Harper]]
|-
| LXII || 2006 || Ryan Harper
|-
| LXIII || 2007 || Ryan Harper
|-
| LXIV || 2008	||[http://www.365chess.com/players/Ravishen_Singh Ravishen Singh] &lt;ref&gt;[http://www.ttchess.com/Ravishen%20Singh%20receives%20his%20trophy%20from%20Coreen%20Cabralis,%20Secretary%20T&amp;TCA.htm Chess: Ravishen Singh receives his trophy from Coreen Cabralis, Secretary T&amp;TCA - The Trinidad and Tobago Chess Foundation]&lt;/ref&gt;
|-
| LXV || 2009	||[http://www.365chess.com/players/Marcus_Joseph Marcus Joseph]
|-
| LXVI || 2010 ||[[Ryan Harper]]
|-
| LXVII || 2011 || Ryan Harper
|-
| LXVIII || 2012	||[http://www.365chess.com/players/Frank_Yee Frank Yee] &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.tt/sport/2012-11-14/frank-yee-wins-national-title-last Chess: Frank Yee wins national title at last - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| LXIX || 2013	||[[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr110666.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| LXX || 2014  ||[[Vishnu Singh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.trinidadexpress.com/videos/-VISHNU-SINGH-IS-CHAMP-283423871.html - Chess: Vishnu Singh is Champ - The Trinidad Express]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXI || 2015	||[[Kevin Cupid]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown - Chess: Cupid wins TT Chess Crown - The Trinidad Guardian]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXII || 2016	|| [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr241004.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXIII || 2017 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr297899.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2017]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXIV || 2018 || [[Adrian Winter Atwell]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr379803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXV || 2019 || [[Kevin Cupid]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr458275.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXVI || 2022 || [[Ryan Harper]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr679728.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXVII || 2023 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr795803.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXVIII || 2024 || [[Joshua Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr1040758.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| LXXIX || 2025 || [[Quinn Cabralis]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1242005.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad Trinidad ha Tobago 2025]&lt;/ref&gt;
|-

|}

== Kampionad ar maouezi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Bloaz !! Kampionez&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20160508153839/http://www.nazarenett.org/dibe/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=106&amp;Itemid=70 - History of Chess in Trinidad &amp; Tobago -Dibe Church of the Nazarene]]&lt;/ref&gt;
|-
| I || 1982 || [[Ayodele Moheni]]
|-
| II || 1983 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| III || 1984	|| [[Marylin Geoffroy]]
|-
| IV || 1985 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| V || 1986 ||[[Ayodele Moheni]]
|-
| VI || 2002	||[[Desire Derrick]]
|-
| VII || 2003	||[[Desire Derrick]]
|-
| VIII || 2004	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| IX || 2005  ||[[Chantal Fitzpatrick]]
|-
| X || 2006  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| XI || 2007  ||[[Aditi Soondarsingh]], [[Jane Kennedy]]
|-
| XII || 2008	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| XIII || 2009	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| XIV || 2010  ||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| XV || 2011	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| XVI || 2012	||[[Aditi Soondarsingh]]
|-
| XVII || 2013	||[[Javanna Smith]] &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr110665.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2013]&lt;/ref&gt;
|-
| XVIII || 2014	||[[Gabriella Johnson]], [[Javanna Smith]], [[Shannon Yearwood]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20180815080359/http://www.guardian.co.tt/sport/2014-12-04/three-headed-women%E2%80%99s-championship - Three-headed women’s championship - The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| XIX || 2015	||[[Aditi Soondarsingh]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.guardian.co.tt/sport/2015-11-05/cupid-wins-tt-chess-crown -  The Trinidad Guardian Newspaper]]&lt;/ref&gt;
|-
| XX || 2016	||[[Gabriella Johnson]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr242984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2016]&lt;/ref&gt;  
|-
| XXI || 2017 ||[[Aditi Soondarsingh]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr302540.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2017]&lt;/ref&gt;
|- 
| XXII || 2018 || [[Gabriella Johnson]]  &lt;ref&gt;[https://s3.chess-results.com/tnr385294.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| XXIII || 2019 || [[Shemilah James]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr458428.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| XXIV || 2022 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr679729.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| XXV || 2023 || [[Obdulis Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/797419.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2023]&lt;/ref&gt;
|-
| XXVI || 2024 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s1.chess-results.com/tnr1052181.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2024]&lt;/ref&gt;
|-
| XXVII || 2025 || [[Isvett Hermoso Rodriguez]] &lt;ref&gt;[https://s2.chess-results.com/tnr1249984.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO  Kampionad ar maouezi 2025]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez (e [[saozneg]]) ==
*[http://www.newsday.co.tt/sport/0,66672.html Trinidad and Tobago Newsday Newspaper Report on Trinidad and Tobago Chess Championship]
* [http://www.chesstt.org Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Association]
*[https://web.archive.org/web/20230715105310/http://www.olimpbase.org/teams/tri_i04.html/  Trinidad &amp; Tobago at the Chess Olympics]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2005/NB_documents/TriniNatls05.pdf   Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://www.thechessdrum.net/newsbriefs/2006/NB_Trinidad4.html Chess Drum Report on Trinidad &amp; Tobago Chess Players]
*[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7700164/ FIDE on  Cecil Lee]
*[http://www.ttchess.com/ Official Website of the Trinidad and Tobago Chess Foundation]
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Trinidad and Tobago]]</text>
      <sha1>8e77i46k7vtp6ei45dsfdv5zyx4wcgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roger Ducos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165407</id>
    <revision>
      <id>2197053</id>
      <parentid>2177289</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="474" sha1="mlvezxmpgpmzr9qwasgr99uhniz5edv" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Pierre-Roger Ducos''', ganet d'ar [[25 a viz Gouhere]] [[1747]] en [[Dax]] el [[Landes (departamant)|Landes]], hag aet da Anaon d'ar [[16 a viz Meurzh]] [[1816]] en [[Ulm]], a oa ur politikour gall. E penn kentañ [[Ren ar Gonsuled]], eo an trede hini gant [[Napoléon Bonaparte]] hag [[Emmanuel-Joseph Sieyès]]. Goude-se eo deuet da vezañ [[Kont an impalaeriezh]].
[[Rummad:Ganedigezhioù 1747]]
[[Rummad:Marvioù 1816]]
[[Rummad:Politikourien Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>mlvezxmpgpmzr9qwasgr99uhniz5edv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampionad tchek an echedoù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165653</id>
    <revision>
      <id>2197040</id>
      <parentid>2162200</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8366" sha1="eiw87fokozlo4wp2w8ij6h76pgt46al" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad tchek an echedoù''' eo  kampionad broadel an [[echedoù]] e [[Tchekia]]. E [[1905]] e voe graet evit ar wech kentañ.  Aozet e vez ur c’hampionad evit ar maouezi ivez abaoe [[1993]].
== Istor ==
A-raok ar [[Brezel-bed kentañ]] e veze aozet kampionad [[Bohemia]] (ul lodenn eus Impalaeriezh Aostria-Hungaria), bep daou vloaz, adalek 1905 betek [[1913]], a-raok krouidigezh Stad  [[Tchekoslovakia]]. Etre [[1940]] ha [[1944]], e-pad an [[Eil brezel-bed]] e veze graet kampionad [[Gwarez-stad Bohemia-Moravia|Bohemia-Moravia]]. Abaoe an disparti etre [[Tchekia]] ha [[Slovakia]] e [[1992]] e vez aozet kampionad [[Tchekia]].
==  Roll ar gampioned ==
=== Kampionad [[Bohemia]] ===
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
|-
| 1905 || [[Praha]] || [[Oldřich Duras]]
|-
| 1907 || [[Brno]] || [[František Treybal]]
|-
| 1909 || [[Praha]] || [[Oldřich Duras]]
|-
| 1911 || [[Plzeň]] || [[Oldřich Duras]]
|-
| 1913 || [[Mladá Boleslav]] || [[Karel Hromádka]]
|}

=== Kampionad  [[Gwarez-stad Bohemia-Moravia|Bohemia-Moravia]] ===
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
|-
| 1940 || [[Rakovník]] || [[Jan Foltys]]
|-
| 1943 || [[Praha]] || [[František Zíta]]
|-
| 1944 || [[Brno]] || [[Karel Opočensky|Karel Opočenský]]
|}

=== Kampionad ar [[Tchekia|Republik Tchek]] ===
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
!Lec’h
!Kampionez
|-
| 1993 || [[Luhačovice]]|| [[Vlastimil Babula]]
|[[Tišnov]]
|[[Petra Krupková]]
|-
| 1994 || [[Ústí nad Labem]]|| [[Zbyněk Hráček]]
|[[Nymburk]]
|[[Lenka Ptáčníková]]
|-
| 1995 || [[Olomouc]]|| [[Karel Mokrý]]
|[[Olomouc]]
|[[Silvie Šaljová]]
|-
| 1996 || [[Turnov]] || [[Petr Hába]] &lt;ref&gt;[https://theweekinchess.com/html/twic86.html  Kampionad tchek 1996]&lt;/ref&gt;
|[[Ústí nad Labem]]
|[[Lenka Ptáčníková]]
|-
| 1997 || [[Zlín]]|| [[Pavel Blatný]]
|[[Ostrava]]
|[[Gabriela Hitzgerová]]
|-
| 1998 || [[Zlín]] || [[Sergei Movsesian]]
|[[Klatovy]]
|[[Gabriela Hitzgerová]]
|-
| 1999 || [[Lázně Bohdaneč]]|| [[Marek Vokáč]]
|[[Klatovy]]
|[[Silvie Šaljová]]
|-
| 2000 || [[Opava]] || [[Pavel Blatný]]
|[[Ricany]]
|[[Olga Sikorová]]
|-
| 2001 || [[Kunžak]]|| [[Eduard Meduna]]
|[[Třinec]]
|[[Olga Sikorová]]
|-
| 2002 || [[Ostrava]] || [[Petr Hába]]
|[[Frymburk (Český Krumlov District)|Frymburk]]
|[[Olga Sikorová]]
|-
| 2003 || [[Luhačovice]]|| [[Miloš Jirovský]]
|[[Luhačovice]]
|[[Kateřina Čedíková]]
|-
| 2004 || [[Karlovy Vary]]|| [[David Navara]]
|[[Karlovy Vary]]
|[[Olga Sikorová]]
|-
| 2005 || [[Karlovy Vary]]|| [[David Navara]]
|[[Karlovy Vary]]
|[[Alena Kubiková]]
|-
| 2006 || [[Brno]]|| [[Viktor Láznička]]
|[[Havlickuv Brod]]
|[[Eva Kulovana]]
|-
| 2007 ||[[Praha]] || [[Tomáš Polák]]
|
|
|-
| 2008 || [[Havlíčkův Brod]]|| [[Vlastimil Babula]]
|[[Havlíčkův Brod]]
|[[Kateřina Němcová]]
|-
| 2009 || [[Děčín]]|| [[Pavel Šimáček]]
|[[Děčín]]
|[[Kateřina Čedíková]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chess.cz/www/souteze/mcr-zeny/_2009/vysledky_finalove_casti.html |title=Mistrovství České republiky žen 2009 |publisher=Czech Chess Federation |accessdate=2015-05-18 |language=Czech}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010 || [[Ostrava]] || [[David Navara]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Navara wins Czech Championship with 8.5/9 points|url=http://en.chessbase.com/post/navara-wins-czech-championship-with-8-5-9-points|publisher=ChessBase|accessdate=14 October 2015|date=2010-05-11}}&lt;/ref&gt;
|[[Ostrava]]
|[[Kateřina Němcová]]
|-
| 2011 || [[Pardubice]] || [[Jiří Štoček]]
|[[Pardubice]]
|[[Karolína Olšarová]]
|-
| 2012 || [[Kouty nad Desnou]] || [[David Navara]]
|[[Kouty nad Desnou]]
|[[Tereza Olšarová]]
|-
| 2013 ||  [[Ledec nad Sazavou]] || [[David Navara]]&lt;ref&gt;[http://www.chess.cz/www/aktuality/aktuality-ze-sezony-2012-2013/aktuality-z-domova/david-navara-vitezem-mcr-muzu-2013.html David Navara vítězem MČR mužů 2013] &lt;/ref&gt;
|[[Ledec nad Sazavou]]
|[[Martina Marečková]]
|-
| 2014 || [[Ostrava]]||  [[David Navara]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.europechess.org/wp-content/uploads/2014/11/ECU-NEWSLETTER-155.pdf |title=Newsletter 155 |publisher=[[European Chess Union]] |date=2014-05-07 |accessdate=2015-05-18}}&lt;/ref&gt;
|[[Ostrava]]
|[[Olga Sikorová]]
|-
| 2015 || [[Havlíčkův Brod]] || [[David Navara]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=GM David Navara and WIM Tereza Olsarova are 2015 Czech champions|url=http://www.chessdom.com/gm-david-navara-and-wim-tereza-olsarova-are-2015-czech-champions/|publisher=Chessdom|accessdate=14 October 2015|date=2015-05-24}}&lt;/ref&gt;
|[[Havlíčkův Brod|Havličkův Brod]]
|[[Tereza Olšarová]]
|-
| 2016 || [[Ostrava]] || [[Vojtěch Plát]]
|[[Ostrava]] 
|[[Joanna Worek]]
|-
| 2017 || [[Ostrava]] || [[David Navara]]
|[[Ostrava]] 
|[[Kristýna Havlíková]] 
|-
| 2018 || [[Ostrava]] || [[Svatopluk Svoboda (chess player)|Svatopluk Svoboda]]
|[[České Budějovice]] 
|[[Olga Sikorová]]
|-
| 2019 || [[Ostrava]] || [[David Navara]]
|[[Praha]]
|[[Karolína Olšarová]]
|-
|2020
|[[Prague]]
|[[David Navara]]{{cn|date=May 2023}}
|[[Frýdek-Místek|Frydek Mistek]]
|[[Kristýna Petrová]] 
|-
|2021
|[[Zlín]]
|[[Vojtěch Plát]]{{cn|date=May 2023}}
|[[Frydek Mistek]]
|[[Karolina Pisová]]
|-
|2022
|[[Ústí nad Labem]]
|[[David Navara]]&lt;ref&gt;[http://chess-results.com/tnr627516.aspx?lan=11&amp;art=4&amp;turdet=YES Mistrovství ČR mužů Ústí n.L. 2022]&lt;/ref&gt;
|[[Jaroměřice nad Rokytnou]]
|[[Nataša Richterová]]&lt;ref&gt;[http://chess-results.com/tnr634544.aspx?lan=11&amp;art=4&amp;turdet=YES Mistrovství ČR žen 2022]&lt;/ref&gt; 
|-
|2023
|[[Bystřice nad Pernštejnem]]
|[[David Navara]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chess-Results Server Chess-results.com - Mistrovství ČR mužů 2023 |url=https://chess-results.com/tnr759389.aspx?lan=1&amp;art=1&amp;turdet=YES |access-date=2023-05-18 |website=chess-results.com}}&lt;/ref&gt;
|[[Svetia nad Sazavou]] 
|[[Julia Movsesian]]
|-
|2024
|Ostrava
|[[David Navara]]
|Ostrava
|[[Olga Sikorová]]
|}

== Kampionad echedoù dre lizher ar Republik Tchek ==

7. [[Miloš Kratochvil]] (1992-1994)
8. [[Libor Beroun]] - [[Stanislav Kudela]] (1993-1994)
10. [[Vaclav Lexa]] (1995-1996)
11. [[Stefan Jandek]] (2001-2003)
12. [[Ladislav Pravec]] (2003-2005)
13. [[Antonin Kadlek]] (2001-2003)
14. [[Ludvik Pospišil]] (1999-2003)
15. [[David Vrkoc]] (2001-2003)
16. [[Kamil Stalmach]] (2004-2006)
17. [[Jiri Soudný]] (2005-2007) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=6045  17.Kampionad echedoù dre lizher (17.KEL)]&lt;/ref&gt;
18. [[Vaclav Prepiora]] (2006-2007) &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=9417  18.KEL]&lt;/ref&gt;
19. [[Petr Matěka]] (2007-2009)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=11135  19.KEL]&lt;/ref&gt;
20. [[Petr Laurenc]] (2008-2009)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=15458  20.KEL]&lt;/ref&gt;
21. [[Jiri Buček]] (2009-2010]  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=18351  21.KEL]&lt;/ref&gt;
22. [[Josef Hladeček]] (2010-2011)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=21449  22.KEL]&lt;/ref&gt;
23. [[Vladislav Hýbl]] (2011-2012)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=25469  23.KEL]&lt;/ref&gt;
24. [[Vratislav Novak]] (2012-2013)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=30285  24.KEL]&lt;/ref&gt;
25. [[Stanislav Kudela]] (2013-2014)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=37625  25.KEL]&lt;/ref&gt;
26. [[Václav Čontoš]] (2014-2015)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=44092  26.KEL]&lt;/ref&gt;
27. [[František Nepustil]] (2015-2016)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=52966  27.KEL]&lt;/ref&gt;
28. [[Jindrich Binas]] (2016-2017)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=58731  28.KEL]&lt;/ref&gt;
29. [[Jana Valinová]] (2017-2018)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=66659  29.KEL]&lt;/ref&gt;
30. [[Miloš Prchlý]] (2018-2019)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=74434  30.KEL]&lt;/ref&gt;
31. [[Pavel Postupa]] (2019-2020)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=79770  31.KEL]&lt;/ref&gt;
32. [[Jaroslav Alexa]], [[Jindrich Binas]] (2020-2021)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=84998  32.KEL]&lt;/ref&gt;
33. [[Josef Sykora]], [[Jiri Hostinský]], [[Pavel Postupa]], [[Josef Kolarik]], [[Radek Dlouhý]], [[Jaroslav Alexa]], [[Ladislav Pravec]], [[Štefan Friča]] (2021-2022)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=91735  33.KEL]&lt;/ref&gt;
34. [[Miloš Prchlý]] (2022-2023)  &lt;ref&gt;[https://www.iccf.com/event?id=97936  34.KEL]&lt;/ref&gt;

== Pennad kar ==
* [[Kampionad slovak an echedoù]].
== Notennoù ==
{{daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Tchekia]]</text>
      <sha1>eiw87fokozlo4wp2w8ij6h76pgt46al</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeadenn Implijer:Iriep</title>
    <ns>3</ns>
    <id>168696</id>
    <revision>
      <id>2197122</id>
      <parentid>2193919</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T06:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <comment>/* Discord */ rann nevez</comment>
      <origin>2197122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="944" sha1="rrqx21o7ltybrxi6slmzvl5fvpfjikp" xml:space="preserve">== Degemer mat ==

Demat dit, 

Komz a rez brezhoneg?

A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 23 Mezheven 2026 da 08:53 (UTC)

:Ata,
:Ya 'vat, dilennet on bet brezhoneger ar bloaz e 2021.
:'Blam da betra e c'houlennit an dra-se diganin?
:Kelenner brezhonek on bet zoken. [[Implijer:Iriep|Iriep]] ([[Kaozeadenn Implijer:Iriep|kaozeal]]) 24 Mezheven 2026 da 23:29 (UTC)
::Demat,
::Peogwir e vez muioc'h-mui a dud o tont da gemer perzh er Wiki dre implij troerien emgefre ar pezh a zo chalus rak paourat a ra al live yezh ha difennet eo s [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 25 Mezheven 2026 da 06:39 (UTC)

== Discord ==

Salud dit,

Gwelet am eus ez peus krouet ar bajenn [[Wikipedia:Discord]] un nebeut bloavezhioù zo. Bez ez eus eus ar servijer-mañ c’hoazh? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 1 Eost 2026 da 06:21 (UTC)</text>
      <sha1>rrqx21o7ltybrxi6slmzvl5fvpfjikp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reichskommissar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168880</id>
    <revision>
      <id>2197052</id>
      <parentid>2077907</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="j7fqqlfyfmt72z6jasny5nx03xjxteo" xml:space="preserve">Ur '''Reichskommissar''' (a vefe &quot;Komiser ar Reich&quot; pe &quot;Komiser an Impalaeriezh&quot; e brezhoneg) a oa, en istor alaman, ur renk [[gouarnour]] ofisiel implijet e-pad an [[Impalaeriezh alaman]] ha gant an [[Trede Reich]].

== En trevadennoù alaman ==
An titl a Reichskommissar a oa bet implijet e-pad mare an Impalaeriezh alaman evit ober anv eus gouanrourien darn eus ar [[Schutzgebiete]] (troienn alaman kevatal da [[gwarezva]], met implijet a-benn ar fin en holl doareoù trrevadennoù).

== Gwelet ivez ==
* [[Reichsbevollmächtigter]]
* [[Reichsprotektor]]
* [[Reichskommissariat]]

[[Rummad:Titloù Alamagn]]
[[Rummad:Trede Reich]]
[[Rummad:Gerioù alamanek]]</text>
      <sha1>j7fqqlfyfmt72z6jasny5nx03xjxteo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kimi wa 008</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169002</id>
    <revision>
      <id>2197041</id>
      <parentid>2097845</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="ke5vtjeffmi33l4lvbjnj7m3hw1a7yi" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Kimi wa 008''' (''君は008'', &quot;C'hwi eo 008&quot;) zo un heuliad mangaoù japanat skrivet ha treset gant [[Syun Matsuena]].Embannet eo bet da gentañ a dammoù er gazetenn manga [[shōnen]] [[Weekly Shōnen Sunday]] perc'hennet gant [[Shōgakukan]] abaoe miz c'hwevrer 2018. Embannet eo bet ar chabistroù dre stumm 28 [[tankōbon]] e miz Here 2023.
== Tro-dro d'an heuliad manga ==
* El levrenn 2 e vez graet dave da [[Wunderwaffe]] an [[Trede Reich]] hag an [[Impalaeriezh Japan|Impalaeriezh japanat]]. En ur vougev mirlec'h e vez gwelet un [[Tank skañv ispisial niverenn 3 Ku-Ro]], un [[Heinkel Lerche]] hag ur [[Lippisch P.13a]].

== Liammoù diavaez ==
* {{ja}} [https://web.archive.org/web/20231209193648/https://websunday.net/work/703/ Lec'hienn ofisiel]
[[Rummad:Shōnen]]
[[Rummad:Mangaoù 2018]]
[[Rummad:Mangaoù Ecchi]]</text>
      <sha1>ke5vtjeffmi33l4lvbjnj7m3hw1a7yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henry (fuzuilh)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171052</id>
    <revision>
      <id>2197106</id>
      <parentid>2191567</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5520" sha1="q1d2843r2toqk6ygk0k034awxqwwagc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Fuzuilh Henry|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Henry Rifle.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur fuzuilh '''Henry''' (stumm kentañ).
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Fuzuilh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre loc'henn-grogenn
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[.44 Henry]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[New Haven Arms Company]] (stumm orin)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Adalek 1862 ; kopiennoù hag adstummoù produet hiziv an deiz c'hoazh
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas
|4,2 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|{{formatnum:1137}} mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|609 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|305 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger korzennek 16 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B pe C hervez endalc'had ar c'harger
|-
|}

Ar '''fuzuilh Henry''' e oa ar [[fuzuilh]] fiziapl kentañ dezhi ul [[Geriaoueg an armoù-tan#Loc'henn-grogenn|loc'henn-grogenn]]. Ijinet e voe e 1860 gant ar Stadunanad [[Benjamin Tyler Henry]] (1821-1898)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle,'' L'Imprévu, 2022, pp. 118-119&lt;/ref&gt;.

== Istor ha mont en-dro ==
[[Restr:Henry rifle action opened.jpg|kleiz|thumb|Gwel a-droc'h eus gwikefre loc'henn-grogenn ar fuzuilh Henry]]
Ijinet e voe an arm diwar labourioù kaset evit an embregerezh [[Volcanic Repeating Arms Company]], aet da get e 1856. War e lerc'h e voe savet an [[New Haven Arms Company]] gant [[Oliver Winchester]] e 1857. Hemañ a zibabas Benjamin T. Henry evel rener an uzin. Henry a labouras war ur wikefre nevez evit adkambriñ buanoc'h [[Munision|munisionoù]] er fuzuilhoù en ur implijout ar memes sistem loc'henn-grogenn hag hini ar bistolenn [[Volcanic (pistolenn)|Volcanic]] (1854) : goude un tenn e oa a-walc'h izelaat hag uhelaat adarre al loc'henn dindan an [[Draen (armoù)|draen]] evit bezañ prest da dennañ en-dro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 1860 e kinnigas Benjamin Henry ur fuzuilh loc'henn-grogenn dezhi ur c'harger korzennek 16 kartouchenn. Dre se e kinnige an arm ul [[lusk-tennañ]] uhel-kenañ evit ar mare-se : un tenn bep div segondenn, pa c'halled tennañ 2 pe 3 zenn bep munutenn gant ar fuzuilhoù karget dre o beg implijet betek-neuze. Kambret e oa er c'halibr .44 (11,43 mm). Un arm dispac'hel e oa, hag a voe produet da vat adalek 1862 ha gwerzhet dindan anv e ijinour, '''''Henry rifle'''''.

Servijout a reas evel diazez d'ar rummad karabinennoù loc'henn-grogenn brudet savet gant an embregerezh [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] e dibenn an XIX{{Vet}} kantved, evel ar garabinenn [[Winchester Model 1873|Model 1873]].

== Implijerien ==
Daoust d'he ferzhioù mat, ne voe ket goulennet kalz fuzuilhoù Henry gant arme ar Stadoù-Unanet. {{formatnum:1751}} skouerenn a voe prenet gant an Unaniezh, ha war-dro {{formatnum:7000}} pe {{formatnum:8000}} anezhe a voe implijet en holl da vare ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh stadunanat]]. Al lod brasañ anezhe a voe prenet gant ar soudarded o-unan&lt;ref&gt;{{En}} BUTLER David, ''United States firearms The first century 1776-1875'', Winchester Press, 1971&lt;/ref&gt;. Priziet e voe an arm gant chaseourien a glaske ul lusk-tennañ uhel&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Implijet e voe ar fuzuilh Henry gant indianed [[Sioued|Sioux Lakota]] da vare [[emgann Little Bighorn]] a-enep da varc'hegerien [[George Armstrong Custer]] e 1876.

== Er sevenadur ==
Gwelet e vez an arm e meur a film [[Western (film)|western]] evel ''[[The Good, the Bad and the Ugly]]'' (1966). Implijet e vez gant John L. Dunbar ([[Kevin Costner]]) e-barzh ar film ''[[Dances with Wolves]]'' (1990), ha gant an Dr. King Schultz ([[Christoph Waltz]]) ha Django ([[Jamie Foxx]]) e ''[[Django Unchained (film, 2012)|Django Unchained]]'' (2012). Ar fuzuilh Henry a c'haller implijout er rummad c'hoarioù video ''[[Red Dead Redemption]]''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Henry_1860 Henry 1860]'', IMFDB (lennet d'an 22/05/2026)&lt;/ref&gt;.

Ar c'hentañ fuzuilh Henry produet, niverennet 1, a voe profet da [[Edwin Stanton]], [[Sekretour ar Brezel (Stadoù-Unanet Amerika)|Sekretour ar Brezel er Stadoù-Unanet]], da vare ar Brezel Diabarzh. Ar fuzuilh niverenn 6 a voe profet da [[Abraham Lincoln]] e-unan, hag an niverenn 9 da [[Gideon Welles|c'hGideon Welles]], [[Sekretour ar Morlu (Stadoù-Unanet Amerika)|Sekretour ar Morlu]], kement-mañ evit kendrec'hiñ anezho da bourveziañ ar soudarded gant an arm. Ar fuzuilh profet da Stanton a zo bet gwerzhet diouzh ar c'hresk 5,875 milion a zollaroù en Texas, e miz Even 2026. An arm-skoaz kerañ eo gwerzhet e mod-se&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.cibles-mag.com/2026/07/31/ce-fusil-vient-detre-vendu-59-millions-de-dollars-pourquoi-vaut-il-une-telle-fortune/ Le fusil le plus cher du monde vendu 5,9 millions de dollars]'', Cibles, 31/07/2026&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:Armoù implijet er westernoù]]</text>
      <sha1>q1d2843r2toqk6ygk0k034awxqwwagc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skrid-emglev mor Washington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171614</id>
    <revision>
      <id>2197055</id>
      <parentid>2192552</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="nourageli3mpi6hayg9c0xlaw2yugka" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Skrid-emglev mor Washington''' ([[saozneg]]: '''The Washington Naval Treaty'''), lesanvet Skrid-emglev ar pemp Galloud, a oa ur skrid-emglev sinet e 1922 gant broioù galloudusañ [[Kevredidi ar C'hentañ Brezel-bed]]. An emglev a oa unan graet evit dizarbenn ar redadeg d'an armañ a-fed nerzh ar morluioù. Ar pal a oa gwanaat en un doare hollek ar [[Lestrsaverezh|sevel bigi]] dreist-holl al [[listri-brezel]]. Marc'hataet e oa bet e-kerzh Prezegenn vor Washington, D.C. eus miz Du 1921 betek miz C'hwevrer 1922. Sinet e oa bet gant gouarnamantoù [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] (ar Rouantelezh-Unanet, Kanada, Aostralia, Zeland-Nevez, Suafrika hag India), Stadoù-Unanet Amerika, Frañs, Italia hag Impalaeriezh Japan. Bevennet e oa dre an emglev-se ar gwir da sevel [[Lestr-hobregonet|listri-hobregonet]], [[morreder brezel|morrederien brezel]] ha [[douger kirri-nij|dougerien kirri-nij]] gant ar sinerien. Evit an holl doareoù bigi brezel all, gant [[kroazer (bag)|kroazerien]], [[Lestr-distruj|listri-distruj]], ha [[lestr-spluj|listri-spluj]], ne oa lakaet harz ebet dezho gant an emglev, nemet war ur poent hag a oa chom hep tremen a-us da 10 000 tonenn dilec'hiadur.

[[Rummad:Emglevioù etrebroadel an XXvet kantved]]
[[Rummad:Kevredigezh ar Broadoù]]
[[Rummad:1922]]</text>
      <sha1>nourageli3mpi6hayg9c0xlaw2yugka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hiram Berdan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173292</id>
    <revision>
      <id>2197031</id>
      <parentid>2177029</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2327" sha1="b6id5pge9w18582wn36palg58kdm5xj" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Hiram Berdan''', ganet d’ar 6 a viz Gwengolo 1824 e [[Phelps (Stad New York)|Phelps]] ([[New York (Stad)|Stad New York]]) ha marvet d’ar 31 a viz Meurzh 1893, a oa un ijinour, un tenner hag ur soudard en [[Arme ar Stadoù-Unanet]].

== Degasadennoù ==
Brudet eo evit bezañ degaset kalz nevezintioù d'ar [[Kartouchenn (arm-tan)|c’hartouchennoù]] implijet en [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel betek hiziv. Kinnig a reas sevel o [[Geriaoueg an armoù-tan#Douilhez|douilhez]] e [[laton]] evel bremañ, ha n'eo ket gant [[kouevr]] ken, hag a oa un danvez na c'halle ket talañ ouzh tommadur ha gwask ar [[gaz]]où da vare tarzhadenn ar [[Poultr-tarzh|poultr]]. Berdan a ijinas ivez ur sistem [[Emors (munisionoù)|emorsiñ]] enbarzhet en douilhez, hag a zo unan eus an daou implijet er bed hiziv, goude an hini krouet gant ar Saoz [[Edward M. Boxer]]. Hiram Berdan en deus  marilhet ur breou evit meur a arm-tan ivez. An hini brudetañ anezhe eo ar [[Berdan (fuzuilh)|fuzuilh Berdan]], deuet da vezañ arm standart [[troadegiezh]] an [[Impalaeriezh Rusia|Impalaeriezh rusian]] etre 1870 ha 1891.

Ouzhpenn e ijinadennoù e stourmas Hiram Berdan e tu an [[Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)|Unaniezh]] da vare ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh er Stadoù-Unanet]]. Evel koronal e renas war daou rejimant en doa krouet gant souten [[Abraham Lincoln]], ar [[1st United States Sharpshooters|1st]] hag ar [[2nd United States Sharpshooters]]. An unvezioù-mañ, enne [[Tenner-resisted|tennerien-resisted]], a oa karget da lazhañ a-bell ofiserien pe kanolierien enebour. Unan eus skouerioù kentañ implij unvezioù [[Sniper|sniperien]] savet a ratozh-kaer eo en istor ar brezelioù&lt;ref&gt;{{En}} [https://acws.co.uk/archives-history-hiram_berdan_usss ''Hiram Berdan and the US Sharpshooters''], American Civil War Society UK (lennet d'ar 07/01/2025)&lt;/ref&gt;.
== Marv ==
Mont a reas da Anaon trumm d'an 31 a viz Meurzh 1893, ha beziet e voe e [[Bered vroadel Arlington|Bered Vroadel Arlington]].
== Daveennoù ==
{{daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}

{{DEFAULTSORT:Berdan, Hiram}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1824]]
[[Rummad:Marvioù 1893]]
[[Rummad:Soudarded SUA]]
[[Rummad:Krouerien armoù-tan]]
[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:Tud beziet e Bered Vroadel Arlington]]</text>
      <sha1>b6id5pge9w18582wn36palg58kdm5xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù hervez ar vro A...H</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173798</id>
    <revision>
      <id>2197067</id>
      <parentid>2195234</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86693" sha1="91pb4scmq9w4mypawn8rqz095tald6u" xml:space="preserve">__NOTOC__
[[File:UN-Chagall window-1967.jpg|dehou|400px]]
*Kavet e vo amañ ur '''roll eus an ensavadurioù o deus embannet timbroù-post''' e-pad ur mare bennak abaoe ma oa bet lakaet e gwerzh an timbroù kentañ e 1840. Er roll e kaver kement seurt ensavadurioù gouarnamant pe aozadurioù aotreet ent-ofisiel o deus embannet timbroù dibar evit ar postoù. En o zouez e kaver Stadoù dizalc’h, trevadennoù, proviñsoù, stadoù-kêr, burevioù-post er broioù estren, aozadurioù etrebroadel ha luskadoù dispac'hel. 

*Statud pep hini anezho zo bet merket, ha resisaet emdroadur pep tiriad hervez red an istor. 

*Ur pennger nevez zo kinniget evit doujañ ouzh an alc’hwez a gaver war an timbr, hag alies pa gemm statud ar vro (trevadenn deuet da Stad dizalc’h da skwer). 

*An darn vrasañ eus an ensavadurioù-se a zo istorel ha lod anezho n'o deus bet nemet ur prantad berr tre. An dimbrawourien a ra alies « broioù marv » eus ar broioù dezho ensavadurioù na embannont ket mui timbroù.

*Ouzhpennet ez eus bet un * e fin anv ur vro pa c’hoarvezh dezhi bezañ hiziv er-maez reolennoù [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] o vezañ n’eo ket anavezet ez-ofisiel he melestradurezh gant darn vrasañ Stadoù all ar Bed. Broioù zo o deus embannet o frankiz hep asant ar Stad a zalc’hont outañ (Somaliland, Abc’hazia…) hag an timbroù dindan o anv a vez implijet er vro hepken, ket evit kas lizhiri d’an estrenvro. Pennoù-bras an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]] ha katalogoù timbrawouriezh a embann n’int nemet falstimbroù, daoust d’o implij. N’eus ket kaoz avat eus an timbroù embannet gant forbaned pe emsaverien en harlu, pell-pell eus ar broioù int sañset bezañ bet implijet (Nagaland, inizi Skos, Republik Saharaoui…).

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; margin-top:25px; font-size:1.2em; font-weight:bold;&quot;
|-
| style=&quot;padding:10px;&quot; | [[#A|A]] • [[#B|B]] • [[#C|C]] • [[#CH|CH]] • [[#C'H|C'H]] • [[#D|D]] • [[#E|E]] • [[#F|F]] • [[#G|G]] • [[#H|H]]
|}

== A ==
=== [[Timbroù Abc'hazia|Abc’hazia*]] ===

[[File:Stamp of Abkhazia - 1995 - Colnect 998470 - Flag of Abkhasia.jpeg|dehou|150px]]
*Statud : Tiriad disrannour Jorjia (abaoe 1992). Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Nann ezel an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]].
* Er-maez al lezennoù etrebroadel eo an timbroù.
*Alc’hwez : 
** Аԥсны Абхазия (abc’hazeg ha rusianeg) (1992-1994)
** Аԥсны (1994-2002)
** Аԥсны Republic of Abkhazia (abc’hazeg ha saozneg) (abaoe 2002)

=== [[Timbroù Abou Dhabi|Abu Dhabi]] ===
Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968.
*Alc’hwez (e lizherennoù latin hag arabek) : 
** Abu Dhabi (1964-1972)
** Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet dreistmoullet &lt;small&gt;UAE&lt;/small&gt; (1972)
*Pennad kar : [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]

[[File:Stamp of Aden - 1953 - Colnect 288544 - 1 - Map.jpeg|dehou|150px]]

=== [[Timbroù Aden|Aden]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1937-1963). 
*Alc’hwez : Aden (1937-1964).
*Pennad kar : [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su]]

=== [[Timbroù Djibouti|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] ===
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall dindan anv « Aod c'hall ar Somalianed » (1896-1967). 
*Alc’hwez : Territoire français des Afars et des Issas (1967-1977)
*Pennad kar : [[Timbroù Obock]]

=== [[Timbroù Afghanistan|Afghanistan]] ===
[[File:Stamp of Afghanistan - 1970 - Colnect 431986 - Road Map of Afghanistan with Location of Sites.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Dizalc’h abaoe 1919, goude ur prantad-amzer dindan « levezon » Breizh-Veur. Rouantelezh (1870-1973). Republik (1973-1992). Brezel diabarzh (1992-1996). Republik islamek (1996-2001). Aloubadeg Stadoù-Unanet ha brezel diabarzh (2001-2021). Stad an dTalibaned (abaoe 2021)
*Alc’hwez : 
** e yezh [[dari]] “Penn un tigr” (1870-1927)
** Afghan postage pe Postage afghan (1927)
** Postes afghanes pe Postes Afghanistan (1928-1951)
** Afghanistan (1953-1955)
** Postes afghanes (1956-1989)
** Afghan post (1989 ha 1996-2001)

=== [[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] ===
*Statud : Trevadennoù Portugal en Afrika.
*Alc’hwez :  
** Timbroù Portugal dreistmoullet &lt;small&gt;AFRICA&lt;/small&gt; (1898)
** Timbr-taos dreistmoullet &lt;small&gt;TAXA DE GUERRA&lt;/small&gt;

=== [[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C’heheder C’hall]] ===
* Statud : Framm velestradurel a vode trevadennoù Bro-C’hall ([[Kongo Frañs]], [[Gabon]], [[Oubangi-Chari]] ha [[Tchad]]) etre 1936 ha 1958. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kongo Frañs ha Gabon dreistmoullet « Afrique Equatoriale Française » (1936)
** AFRIQUE EQUale FRçaise (1937 ha 1941)
** Afrique Equatoriale Française (1937-1958)

=== [[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C’hornaoueg C’hall]] ===
[[File:AOFNigertimbre.jpg|dehou|150px]]
* Statud : Framm velestradurel a vode trevadennoù Bro-C’hall  ( [[Aod an Olifant]], [[Dahomey]], [[Ginea Frañs]], [[Volta-Uhel]], [[Maoritania]], [[Niger]], [[Senegal]] ha [[Soudan c’hall]]) etre 1934 ha 1958. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Afrika c’hall ar C’heheder dreistmoullet gant “Afrique Occidentale Française” (1944-1945)
** Afrique Occidentale Française RF (1945-1959)

=== [[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] ===
* Statud : ramm velestradurel savet e 1946 a vode trevadennoù Spagn : [[La Aguëra]], [[Seguia el-Hamra]], [[Rio de Oro]], [[Ifni]] ha Sahara spagnol (Cabo Juby).
*Alc’hwez : Africa Occidental Española (1949-1951)

=== [[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] ===
*Statud : Trevadenn Alamagn (1880-1918). Aloubadeg Breizh-Veur ha [[Belgia]] (1916). Tiriadoù fiziet e Belgia, ar Rouantelezh-Unanet ha Portugal e 1918.
*Alc’hwez :
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant un talvoud-gwerzh e pesa pe « Deutsch-Ostafrika » (1893)
** Deutsch-Ostafrika (1900-1919)
** Timbroù Afrika ar Reter saoz dreistmoullet G.E.A. (1917-1921)
** Timbroù Kongo Velgia dreistmoullet Est Africain Allemand /Occupation Belge / Duitsch Oost Afrika / Belgische Bezettung (1916)
*Pennad kar : [[Timbroù Ruanda-Urundi]]

=== [[Timbroù Afrika ar Reter italian| Afrika ar Reter italian]] ===
[[File:ITA AOI MiNr0001 mt B002b.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Unvaniezh trevadennoù italian [[Eritrea]], [[Somalia italian]] hag [[Etiopia]].
*Alc’hwez : 
** Africa Orientale Italiana (1938-1941)
** Timbroù-taos dreistmoullet A.O.I. (1941)
*Pennad kar : [[Timbroù Somalia italian]]

=== [[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] ===
*Statud : Kompagnunezh prevez (1888-1894). Tiriad gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (gant Ouganda) (1895-1920). Trevadennoù Ouganda ha Kenya adalek 1920.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Breizh-Veur dreistmoullet &lt;small&gt;BRITISH EAST AFRICA COMPANY&lt;/small&gt; (1890)
** Imperial British East Africa Company (1890-1894)
** Timbroù dreistmoullet &lt;small&gt;BRITISH EAST AFRICA&lt;/small&gt; pe British East Africa (1895)
** British East Africa Protectorate (1897)
** Timbroù Zanzibar dreistmoullet gant « British East Africa » (1897)
** East Africa and Uganda Protectorates (1903-1922)
*Pennadoù kar: [[Timbroù Kenya]]  [[Timbroù Ouganda]]

=== [[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] ===
[[File:Stamp of Aitutaki - 1920 - Colnect 430730 - Huts at Arorangi.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad dindan dalc’h [[Zeland Nevez]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Zeland Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;AITUTAKI&lt;/small&gt; (1902-1919)
** Aitutaki (1920-1927
** Timbroù Inizi Cook dreistmoullet “Aitutaki” (1972)
**Aitutaki Cook Islands (abaoe 1972)
*Pennad kar : [[Timbroù Zeland Nevez]]

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Ajman]] ===
*Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus   Stad an Emirelezhioù Arab Unanet abaoe 1968.
** Alc’hwez (lizherenneg latin hag arabek) : 
** Ajman عجمان (1964-1972)

=== [[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn – Impalaeriezh]] ===
[[File:DR 1900 58 Germania Reichspost.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h (Impalaeriezh) etre 1870 ha 1918 savet gant unvaniezh rouantelezhioù ha dugelezhioù an tiriad alaman.

*Alc’hwez : 
** Deutsche Reichs Post (1872-1900)
** Reichspost (1900)
** Deutsches Reich (1902-1919)
** Aloubadeg Frañs : 
** Aloubadeg Belgia : Timbroù Belgia dreistmoullet &lt;small&gt;ALLEMAGNE DUITSCHLAND&lt;/small&gt; (1919-1921)

[[Rummad:Istor Alamagn]]
[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Alamagn – Impalaeriezh, Timbroù]]

=== [[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar ]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (1919-1933) savet goude an Impalaeriezh alaman (1870-1919).
*Alc’hwez :
** Deutsche National Versammung (1919-1920)
** Deutsches Reich (1920-1933)

[[File:Nazitagderbriefmarke6+24pf1942.jpg|dehou|200px]]
=== [[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] ===
*Statud : Stad dindan dalc’h [[Hitler]] etre 1933 ha 1945.
*Alc’hwez : 
** Deutsches Reich (1933-1943)
** Grossdeutsches Reich (1943-1945)

=== [[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed]] ===
[[File:Allied occupation in Germany (1945-1949).png|dehou|200px]]
*Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet, Stadoù-Unanet Amerika hag an Unvaniezh Soviedel (1946-1949)
*Alc’hwez :  Deutsche post (1946-1948)
*Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet ha Stadoù-Unanet Amerika (1945-1949).
*Alc’hwez :  
** Deutschland (1945-1946)
** Deutsche post (1948-1949)
** 2 Berlin Steurmarke (1948-1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Berlin ar Reter]], [[Timbroù Berlin ar C’hornaoueg]], [[Timbroù Mecklembourg-Pomerania ar C'hornaoueg]], [[Timbroù Saksonia]]
*Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh Bro-C’hall (1945-1946)
*Alc’hwez : Zone Française Briefpost (1945-1946)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Baden]], [[Timbroù Wurttemberg]], [[Timbroù Roenland-Pfalz]]

=== [[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg ]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (1949-1990) dindan anv [[Republik Kevreadel Alamagn]]. Kendeuzet e 1990 gant Alamagn ar Reter.
*Alc’hwez : 
** Bundesrepublik Deutschland (1949)
** Deutsche Bundespost (1949-1994)

[[File:DDR 1959 Michel 726 Chemie.jpg|dehou|200px]]

=== [[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (1950-1994). Kendeuzet e 1990 gant Alamagn ar C’hornaoueg.
*Alc’hwez :
** Deutsche Demokratische Republik (1950-1960)
** DDR (1960-1990)
** Deutsche Post (1990)

=== [[Timbroù Alamagn|Alamagn]] ===
*Statud : Stad dizalc’h. Unvaniezh [[Republik Kevreadel Alamagn|Alamagn ar C’hornaoueg]] hag [[Alamagn ar Reter]] e 1991. 
*Alc’hwez : 
** Deutsche Bundespost (1991-1995)
** Deutschland (abaoe 1995)
[[File:Stamp of Finland - 1972 - Colnect 46638 - Map of Aland Coat of Arms.jpeg|dehou|200px]]

=== [[Timbroù an Inizi Åland|Åland]] ===
*Statud : Enezeg emren abaoe 1984, dindan dalc’h [[Finland]].
*Alc’hwez : Åland (abaoe 1984)
*Pennad kar : [[Timbroù Finland]]

=== [[Timbroù Albania|Albania]] ===
*Statud : Bro dindan dalc’h an [[Impalaeriezh Otoman]] betek 1912. Emerenerezh (1912-1914). Priñselezh (1914-1922). Melestradurezh [[Aostria-Hungaria]] (1919). Republik dizalc’h (1922-1928). Rouantelezh (1928-1939). Aloubadeg [[Italia]] (1939-1943). Aloubadeg [[Gres]] (1940). Aloubadeg [[Alamagn]] (1943). Republik Demokratel (1944-1946) ha Republik Poblek (1946-1991). Republik abaoe 1992.
[[File:Stamp of Albania - 2007 - Colnect 374166 - Albanian flag blowing in wind.jpeg|dehou|200px]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Turkia dreistmoullet gant Shqipënia hag un ere daoubennek (1913)
** Siell gant « Postat e Qeverries  sé Perkoheshme te shqipenies » (1913)
** Erer gant Postat e Qeverries  sé Perkoheshme te shqipenies » (1913)
** Shqipënia e lire (1913)
** Korca (1914)
** Timbroù Epira dreistmoullet gant al lizherenn C (1916)
** Korcë (1917) ha dreistmoullet « Republika Shqipetare » (1917)
** Timbroù dreismoullet « Qarku Korces » (1918)
** Timbroù Aostria-Hungaria dreistmoullet « Posta e Shkodres SHQYPNIS » (1919)
** Timbroù Aostria-Hungaria dreistmoullet « POSTAT SHQIPTARE » (1919)
** SHQIËNIË dreistmoullet &lt;small&gt;SHKODRA&lt;/small&gt;(1920)
** Poste Shqiptare (1920)
** Posta Shqiptare (1922)
** Rep. Shqiptare (1925)
** Timbroù dreistmoullet Mbretnia Shqiprare Zog I 1 IX 1928 (1928)
** Postat Shqiptare(1930)
** SHQIPNI (1937-1938)
** Timbroù dreistmoullet Mbledhja Kushtetuëse 12-IV-1939 XVII (1939)
** Timbroù Gres dreistmoullet gant ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔIOIKHCIC (1940)
** Mbretnija Shqiptare Postat (1939-1943)
** Timbroù dreistmoullet «14 Shator » 1943 (1943)
** Timbroù dreistmoullet « Qeverija demokratike e shqiperise » (1944)
** Shqipnija (1944)
** Qeveria demokratike e shqipnis (1946)
** Republika Popullore e Shqiperise pe Shqiperija (1946-1957)
** R.P. E Shqiperise pe Shqiperia pe Shqipëria (1957-1977)
** Republika popullore socialiste e shqiperise pe R.P.S. e Shqiperise (1977-1991)
** Posta Shqiptare (1991-1995)
** SHQIPERIA (abaoe 1995)

=== [[Timbroù Aldernez|Aldernez]] ===
*Statud : Tiriad-suj Kurunenn Breizh-Veur. Melestradurezh Gwernenez.
*Alc’hwez : Alderney Bailiwick of Guernesey (abaoe 1983)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Gwernenez]]  [[Timbroù Jerzenez]]

=== [[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] ===
* Statud : Tiriad e Siria dindan dalc’h Bro-C’hall (1919-1938). Staget ouzh [[Turkia]] e 1939 dindan anv [[Hatai]].
*Alc’hwez : 
** Burev Bro-C’hall (1853-1914)
** Timbroù Siria dreistmoullet « Sandjak d’Alexandrette » pe &lt;small&gt;SANDJAK D’ALEXANDRETTE&lt;/small&gt; (1938)
** Timbroù Turkia dreistmoullet &lt;small&gt;HATAY  DÊVLETI&lt;/small&gt; (1939)
** Hatai Devleti (1939)

=== [[Timbroù Aljeria|Aljeria]] ===
[[File:Stamp of Algeria - 1965 - Colnect 325136 - Algerian princess and antelope.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (18301962). Stad dizalc’h abaoe 1962.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Bro-Frañs kachedet gant ur siell ispisial (niverenn ha goude deiziad) (1849-1924)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet gant « Algérie » (1924-1925)
** Timbroù Bro-Frañs (1958-1962)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet EA (‘’Etat algérien’’) (1962)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet « République algérienne » (e galleg hag en arabeg) (1962)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet « Algérie » (1963)
** Algérie الجزائر e galleg hag en arabeg (abaoe 1963)

=== [[Timbroù Allenstein|Allenstein]] ===
*Statud : Kêr eus [[Prusia]] ar Reter. Goude ur boblvouezhiadeg e voe staget ouzh Alamagn e 1920. Staget ouzh [[Polonia]] e 1945 (adanvet [[Olsztyn]]).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Plébiscite Olsztyn Allenstein » (1920)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Commission d’administration et de plébiscite Olsztyn Allenstein Traité de Versailles Art. 94-98 » (1920).

=== [[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950 (e Stad [[Rajasthan]])
*Alc’hwez : Goustilh (1877-1899)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Andorra|Andorra]] ===
*Statud : Stad dizalc’h. Melestradurezh Spagn ha melestradurezh Bro-C’hall
* Alc’hwez (melestradurezh Frañs) :
** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt;ANDORRE&lt;/small&gt; (1931)
** Vallées d’Andorre (1932-1943)
** Andorre (1943-1974)
** Andorre [[Andorra]] (1975-1977)
** Principat d’Andorra (abaoe 1978)

*Alc’hwez (melestradurezh Spagn) :
** Timbroù Spagn dreistmoullet &lt;small&gt;CORREOS ANDORRA&lt;/small&gt; (1928)
** Andorra (1929-1979)
** Principat d’Andorra (abaoe 1979)

=== [[Timbroù Enezeg an Azorez|Angra]] ===
*Statud : Kêr war enez Teircera (enezeg Azorez) dindan dalc’h [[Portugal]].
*Alc’hwez : Angra Portugal (1892-1905)
*Pennad kar : [[Timbroù Portugal]]

=== [[Timbroù Anguilla|Anguilla]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet abaoe 1650. Staget ouzh inizi [[Saint Kitts ha Nevis]] betek 1967. Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Saint-Kitts dreistmoullet gant « Independent Anguilla » (1967)
** [[Anguilla]] (abaoe1967)

=== [[Timbroù Anjouan|Anjouan]] ===
[[File:Stamp of Anjouan - 1900 - Colnect 215580 - Trype Groupe.jpeg|dehou|150px]]
*Statud : Enezenn warezet gant Bro-C’hall (1886-1912) evel inizi all Enez ar Gomorez. Staget e voe an enezeg ouzh trevadenn [[Madagascar]] (1912-1947). Tiriad tramor (1947-1974). Ul lodenn eus Stad Komorez abaoe 1974.
*Alc’hwez : Sultanat d’Anjouan (1892-1912)
*Pennadoù all : [[Timbroù Moheli]], [[Timbroù Mayotte]], [[Timbroù Komorez]]

=== [[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] ===
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall. Ul lodenn eus Indez-Sina c’hall.  
*Alc’hwez : Timbroù Trevadennoù gall dreistmoullet gant « A &amp; T » (1888)
*Pennad kar : [[Timbroù Indez-Sina c’hall]]

=== [[Timbroù Antarktika -Tiriad Aostralia|Antarktika -Tiriad Aostralia]] ===
[[File:MAP OF ANTARCTICA - Australian Antarctic Territory postage stamp.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Tiriad-suj Aostralia.
*Alc’hwez : Australian Antarctic Territory (abaoe 1957)

=== [[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet abaoe 2002.
*Alc’hwez : British Antarctic Territory (abaoe 1962)

=== [[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall| Antarktika - Tiriad Bro-C’hall]] ===
*Statud : Tiriad tramor Bro-C’hall .
*Alc’hwez : 
** Timbroù postoù dre-nij Madagaskar dreistmoullet gant &lt;small&gt;TERRE ADÉLIE DUMONT D’URVILLE 1840 &lt;/small&gt;(1948)
** Timbroù Madagaskar dreistmoullet gant &lt;small&gt;TERRES AUSTRALES ET ANTARCTIQUES FRANCAISES&lt;/small&gt; (1955)
** RF TERRES AUSTRALES ET ANTARCTIQUES FRANCAISES (abaoe 1956)

=== [[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika – Tiriad Ross]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h Zeland-Nevez.
* Alc’hwez : Ross Dependency (abaoe 1957)

=== [[Timbroù Antigua|Antigua]] ===
[[File:Antigua 1867 1d vermillion imperf between ex Toeg.jpg|dehou|200px]]
*Statud : trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1862-1967).Ezel eus [[Kevread Indez ar C’hornaoueg]] (1958-1962). Stad kenstaget ouzh ar Rouantelezh-Unanet  (1967-1981). Stad dizalc’h (abaoe 1981) dindan anv [[Antigua-ha-Barbuda]].
*Alc’hwez : 
** Antigua (1862-1981)
** Antigua &amp; Barbuda (abaoe 1981)

=== [[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] ===
[[File:Five shilling stamp of the Leeward Islands.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Unvaniezh inizi dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet : [[Anguilla]], [[Antigua]], [[Barbuda]], [[Montserrat]],[[ Saint-Kitts]], [[Nevis]] hag an [[Inizi Gwerc’h]].
*Alc’hwez : Leeward Islands (1890-1954)

=== [[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] ===
*Statud : Trevadenn [[Danmark]] gwerzhet d’ar [[ Stadoù-Unanet]] e 1917. 
*Alc’hwez : 
** KGL (1855-1867)
** Dansk Westindien (1873-1903)
** Dansk Vest Indien (1856-1917)

[[File:Bijzondere Antilliaanse Postzegel &quot;Dag van de Arbeid&quot; - Special Antilian stamp for Labour Day (3490680943).jpg|180px|dehou]]

=== [[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] ===
*Statud : Trevadennoù an Izelvroioù er Mor Karib : Inizi Bonaire, Curaçao, Sint Eustatius, Saba, lodenn greisteiz enez Sint-Maarten hag Aruba. Stad emren en Izelvroioù (1954-2010). 
*Alc’hwez : 
** Nederlandse Antillen (1949-2004)
** Ned. Antillen (1949 ha 1952)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Aruba]]  [[Timbroù Curaçao]]  [[Timbroù Sint-Maarten]]

=== [[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] ===
*Statud : Trevadennoù Spagn er Mor Karib : [[Cuba]], [[Republik Dominikana]] ha [[Porto Rico]].
*Alc’hwez :  
** RL Plata F.  (1855-1867)
** Ultramar (1868-1871)

=== [[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] ===
[[File:Gold Coast Stamp Elizabeth 1953 ½ d.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Aod an aour (1821-1957) a voe adanvet [[Ghana]] pa voe ur Stad dizalc’h.
*Alc’hwez : Gold Coast (1875-1953)
*Pennad kar : [[Timbroù Ghana]]

=== [[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] ===
*Statud : Gwarezva ar Rouantelezh-Unanet dindan anv &quot;Oil Rivers Protectorate&quot; (1870-1893), adanvet e 1893. Dont a reas da vezañ ur rann eus Nigeria ar Su e 1900.
*Alc'hwez :
*British Protectorate Oil Rivers (1892)
*Niger Coast Protectorate (1893-1899)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Nigeria an Norzh]] [[Timbroù Nigeria ar Su]] [[Timbroù Nigeria]]

=== [[Timbroù Aod an Olifant|Aod an Olifant]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1868-1958). Republik emren (1958-1960). Stad dizalc’h abaoe 1960.
* Alc’hwez : 
** Côte d'Ivoire (1892-1944)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1958)
** Republique de Côte d'Ivoire pe Republique de Côte-d’Ivoire (abaoe 1958)

=== [[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] ===
[[File:RFSomaliTimbre.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant Bro-C’hall (1894-1902). Trevadenn Bro-C’hall (1902-1967).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Obock dreistmoullet DJ pe Djibouti (1894-1902)
** Protectorat de la Côte des Somalis (1894-1900)
** Côte Française des Somalis (1902-1967)
** Djibouti RF (1943)
*Pennad kar : [[Timbroù Obock]]

=== [[Timbroù Aostralia|Aostralia]] ===
*Statud : Kengevredad savet gant unvaniezh stadoù aostralian bet dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet, d’ar 1añ a viz Genver 1901.
*Alc’hwez : Australia (abaoe 1912)

=== [[Timbroù Aostralia ar C’hornaoueg|Aostralia ar C’hornaoueg]] ===
[[File:Western Australia 1 penny Revenue stamp.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1826-1900). Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901.
*Alc’hwez : Western Australia (1854-1912)
*Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]]

=== [[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1836-1900). Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901.
*Alc’hwez : South Australia (1855-1912)
*Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]]

=== [[Timbroù Aostria|Aostria]] ===
*Statud : Tiriad an Impalaeriezh Aostria-Hungaria betek 1918. Republik [[Aostria]] (1918-1938). Lodenn eus Alamagn (1938-1945). Aloubadeg gant ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù-Unanet ha Bro-C’hall (1945) Republik Aostria abaoe 1945. 
* Alc’hwez : 
** KKpost-stempel (1850)
** Poltred an impalaer (1867-1880)
** Kais. Königl. Oesterr. Post (1883-1906)
** Kaiserliche königliche österreichische Post (1908-1917)
** Timbroù Aostria dreistmoullet gant “Deutsch österreich” (1918-1919)
** Deutsch österreich (1919-1921)
** Österreich (1921-1937 ha 1945)
** Timbroù Alamagn (IIIde Reich) (1938-1945)
** Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed (1945)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant “Österreich” (1945)
** Republik Österreich (1945-2001)
** Österreich (abaoe 2002)

=== [[Timbroù Aostria-Hungaria|Aostria-Hungaria]] ===
*Statud : Unvaniezh [[Aostria]] ha [[Hungaria]] (1867-1918) dindan beli un impalaer. Melestradurezhioù postel disheñvel nemet melestradurezh an armeoù : ''Kaiserliche und Koenigliche Feldpost'' (= Postoù impalaerel ha roueel ar brezeliadennoù)
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Bosnia-Herzegovina]] dreistmoullet '''K.U.K. FELDPOST''' (1915)
** K.U.K. Feldpost (1915-1918)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Aostria]]  [[Timbroù Hungaria]]

=== [[Timbroù Arad|Arad]] ===
*Statud : Kêr eus [[Transilvania]] aloubet gant arme Bro-C’hall e 1919. Staget ouzh [[Roumania]] e 1920.
*Alc’hwez : Timbroù [[Hungaria]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;Occupation française&lt;/small&gt; (1919).

=== [[Timbroù Arabia Saoudat|Arabia Saoudat]] ===
[[File:50th Anniversary of First Saudi Commemmorative Stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h bet anvet Rouantelezh Nedj ha Hedjaz (1926-1932).
*Alc’hwez :
** Royaume de l'Arabie saoudite (1934-1957)
** S.A.K. (1960-1961)
** Royaume de l'Arabie saoudite (1960-1966)
** Arabie saoudite (1963-1964)
** Kingdom of Saudi Arabia (1965-1971)
** Saudi Arabia (1965-1975)
** Saudi Arabia kingdom (1965-1975)
** SA (1966)
** K.S.A. (1974-1982)
** Skoed-ardamez (gwezenn-palm ha klezeoù kroazet) (abaoe 1982)

=== [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] ===
*Statud : Rouantelezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Staget ouzh Yemen ar Su e 1967.
*Alc’hwez : Federation of South Arabia (1963-1966)

=== [[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] ===
*Statud :  Inizi eus [[Dalmatia]] aloubet gant soudarded [[Gabriele D'Annunzio]] etre miz Du 1920 ha miz Genver 1921. Anvet [[Rab]] ha [[Krk]] hiriv, staget ouzh [[Kroatia]].
*Alc’hwez :  Timbroù [[Fiume]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;ARBE&lt;/small&gt; pe &lt;small&gt;VEGLIA&lt;/small&gt; (1920)

=== [[Timbroù Arc’hantina|Arc’hantina]] ===
[[File:1868 5C Argentina Rivadavia unused Mi20I.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1853. Kengrevead (1861-1861). Republik abaoe 1862.
*Alc’hwez :
** Confecon Argentina (1858-1861)
** República Argentina (1862-1952 ha 1957 ha 1965-1994) 
** Argentina (1952-1965)
** R. Argentina (1967-1968)
** Correo Argentino (1994)
** República Argentina (abaoe 1994)

=== [[Timbroù Armenia|Armenia]] ===
[[File:Stamp of Armenia - 2010 - Colnect 195435 - Day of IndependenceFlag of Armenia.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h (1918-1921). Republik ezel eus an [[Unvaniezh Soviedel]] betek 1992. Republik dizalc’h abaoe 1992.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Rusia dreistmoullet K 60 K (1919-1921)
** ՀԱՅԱՍՏԱՆՒ [[Armenia]] (1920)
** Հ ա չ ha ՌՈՒԲԼՒ (1921-1923)
** CCCP Timbroù Unvaniezh Soviedel (1923-1992)
** ՀԱՅԱՍՏԱՆ Armenia (abaoe 1992

=== [[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] ===
*Statud : Emirelezhioù [[Arabia ar Reter]] gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1971) a voe unvanet dindan anv [[Emirelezhioù Arab Unanet]] e 1971
*Alc’hwez : Trucial States (1961)
*Pennad kar : [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet]].

=== [[Timbroù Republik Artsac'h|Republik Artsac'h*]] ===
[[File:Flag of Artsakh 1993 stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad disrannour Azerbaidjan (1991-2023). Anvet ivez Nagorno-Karabac’h. Nann anavezet gant Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Staget ouzh [[Azerbaidjan]] e 2023.
*Alc’hwez (lizherenneg latin hag armeniek) :
** ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ Republic of Mountainous Karabakh (1993-1996 ha 2017-2023)
** ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ (1996-1998)
** Republic of Nagorno-Karabakh (1998-2017)
** ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ REPUBLIC OF ARTSAKH

=== [[Timbroù Aruba|Aruba]] ===
*Statud : Ul lodenn eus Antilhez Nederlandat (betek 1986). Stad emren e Rouantelezh an [[Izelvroioù]] abaoe 1986.
*Alc’hwez : Aruba (abaoe 1986)

=== [[Timbroù Ascension|(Enez) Ascension]] ===
[[File:Ascension 1938 4p ultramarine Green Mountain.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Tiriad tramor asambles gant [[Saint Helena (enezenn)|Saint Helena]] ha [[Tristan da Cunha]] abaoe 2002.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Saint-Helena dreistmoullet gant ASCENSION (1922)
** Ascension pe Ascension Island (abaoe 1922)

=== [[Timbroù Asturias ha Leon|Asturiez ha Leon]] ===
*Statud : Rannvroioù emren ar Stad spagnol.
*Alc’hwez : Consejo de Asturias y Leon pe Gobierno General pe Consejo Inter Provincial (1936-1937).

=== [[Timbroù Aunus|Aunus]] ===
*Statud : Kêr eus [[Karelia]] (Rusia) aloubet gant [[Finland]] e 1919.
*Alc’hwez : Aunus (1919)

[[File:Stamps of Azerbaijan, 1997-468.jpg|dehou|300px]]
=== [[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] ===
* Statud :   Stad dizalc’h ezel eus « Republik dizalc’h Kaokaz » (1917-1921). Aloubadeg Unvaniezh Soviedel (1921). Ezel eus [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel]] (1922-1992). Stad dizalc’h abaoe 1992. 
*Alc’hwez (e lizherennoù latin hag arabek : 
** République d'Azerbaïdjan (1919)
** АЗЕРБАЙДЖАН pe АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ (1921-1923)
** CCCP (Timbroù Unvaniezh Soviedel betek 1992)
** Azärbaycan (1992)
**Azərbaycan (abaoe 1992)

=== [[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h Portugal. Emren abaoe 1981.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Portugal dreistmoullet AÇORES (1868-1895 ha 1911-1932)
** Açores (1898-1911)
** Portugal Açores (abaoe 1980)

== B ==
=== [[Timbroù Baden|Baden]] ===
*Statud : Dugelezh-veur (1803-1918) ezel eus Kengevread Norzh-Alamagn hag eus Impalaeriezh Alamagn. Republik (1918) ezel eus Republik Weimar. Aloubadeg Bro-Frañs e Su Baden (1947-1949). Ul lodenn eus Alamagn abaoe 1949 (Land [[Baden-Wurtemberg]]).
*Alc’hwez : 
** Baden Freimarke (1851-1868)
** Timbroù servij : Frei durch ablösung Deustsches Reich (1905)
** Baden (1947-1949)

=== [[Timbroù Bahamas|Bahamas]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1859-1973). Stad dizalc'h abaoe 1973.
*Alc'hwez : Bahamas

=== [[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] ===
[[File:Stamp of Bahawalpur - 1948 - Colnect 299932 - Nur Mahal Palace.jpeg|dehou|200 px]]
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[Pakistan]] abaoe 1947.
*Alc’hwez :  Bahawalpur (1947-1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù Pakistan]] 

=== [[Timbroù Bahrein|Bahrein]] ===
*Statud : Stad gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1914-1968). Ezel eus Kevread an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] (1968-1971). Stad dizalc’h (abaoe 1971). Rouantelezh (abaoe 2002).
*Alc’hwez :
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant « [[Bahrain]] » (1933-1945)
** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant « Bahrain » (1948-1960)
** Barhain (1953-1970)
** State of Bahrain (1971-2003)
** Kingdom of Bahrain (abaoe 2003)
*Pennad kar: [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]

=== [[Timbroù Bamra|Bâmra]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Bamra (1889)
** Bamra State (1890-1891)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Bangladesh|Bangladesh]] ===
*Statud : Ul lodenn eus trevadenn Indez Breizh-Veur betek 1947. Ul lodenn eus Stad [[Pakistan]] etre 1947 ha 1971 dindan anv “Pakistan ar Reter”. Ur Stad dizalc’h abaoe 1971. 
*Alc’hwez :
** Bangla desh (1971)
** Bangladesh (abaoe 1972)

[[File:Stamp Barbados 1899 2p.jpg|dehou|150px]]
=== [[Timbroù Bangkok|Bangkok]] ===
*Statud : Keoded [[Thailand]]. Burev-post ar Rouantelezh-Unanet.
*Alc’hwez :  Timbroù [[Malaka]] dreistmoullet gant al lizherenn « B » (1885)

=== [[Timbroù Barbados|Barbados]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (betek 1961). Emrenezereh (1961-1966). Stad dizalc’h abaoe 1966. Republik abaoe 2021.
*Alc’hwez : Barbados (abaoe 1852)

=== [[Timbroù Barbuda|Barbuda]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1859-1959), tiriad-suj [[Antigua]]. Ezel eus [[Kevread Indez ar C’hornaoueg]] (1958-1962). Tiriad kenstaget ouzh ar Rouantelezh-Unanet (1967-1981) gant Antigua. Emrenerezh (1976-1981) Stad dizalc’h gant enez Antigua (abaoe 1981) dindan anv [[Antigua-ha-Barbuda]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Antilhez Bihanañ saoz (‘’’Leeward Islands’’’ e saozneg) dreistmoullet &lt;small&gt;BARBUDA &lt;/small&gt;(1922)
** Timbroù Antigua hep meneg (1924-1968)
** Barbuda (1968-1981) pe timbroù Antigua dreistmoullet « Barbuda » (1973-2000).

=== [[Timbroù Barcelona|Barcelona]] ===
*Statud : Kêrbenn [[Katalonia]]. Timbroù lec’hel a ranke bezañ peget e-kichen re Spagn.
*Alc’hwez : Ayuntamiento de Barcelona (1929-1945)

=== [[Timbroù Barwani|Barwani]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Barwani State (1921-1938)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] ===
[[File:1959 Basutoland National Council stamps.jpg|dehou|500px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1868-1965). Emrenerezh (1965-1966). Stad dizalc’h dindan anv [[Lesotho]] e 1966.
*Alc’hwez :  
** Basutoland (1933-1966)
** Basutoland Lesotho (1965)

=== [[Timbroù Batoum|Batoum]] ===
*Statud : Kêr eus [[Jorjia]] aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet (1919-1920)
*Alc’hwez : 
**Батумckаа почта (1919)
** Timbr 1919 dreistmoullet gant &lt;small&gt;BRITISH OCCUPATION&lt;/small&gt; (1919)
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant  &lt;small&gt;БАТУМЪ BRITISH OCCUPATION OБЛ&lt;/small&gt; (1920)

=== [[Timbroù Bavaria|Bavaria]] ===
*Statud : Rouantelezh (1806-1918) ezel eus [[Kengevredad ar Roen]] (1806-1813), hag eus Impalaeriezh Alamagn (1870-1918). Republik (1918) ezel eus [[Republik Weimar]]. Aloubet gant armeoù ar [[Stadoù-Unanet]] e 1945. Ul lodenn eus Alamagn abaoe 1949 (Land Bavaria).
*Alc’hwez : 
** Bayern (1849-1916 ha 1920)
** Timbroù Bavaria dreistmoullet Volkstaat Bayern pe Freistaat Bayern (1919).
** Timbroù Bavaria dresitmoullet Deutsches Reich
** Timbroù-servij dreistmoullet gant al lizherenn E (1908) pe toullouigoù e stumm E (1912).
*Pennad kar : [[Timbroù Alamagn]]

=== [[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] ===
[[File:1960 6d Bechuanaland Protectorate stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1888-1964). Bro emren (1965). Stad dizalc’h e 1966 dindan anv [[Botswana]]. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Bechuanaland dreistmoullet Protectorate (1888)
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1889)
** Timbroù Transavaal dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1889)
** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1898-1926)
** Bechuanaland Protectorate (1932-1964)
** [[Bechuanaland]] (1965)
*Pennad kar [[Timbroù Botswana]]

=== [[Timbroù Bechuanaland saoz|Bechuanaland saoz]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Staget e voe ar rann su ouzh trevadenn [[Kab ar Spi Mat]] e miz Du 1895. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant ‘’’British Bechuanaland’’’ (1886-1897)
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant “British Bechuanaland Postage and Revenue” (1886-1897)
*Pennad kar : [[Timbroù Kab ar Spi Mat]]

=== [[Timbroù Belarus|Belarus (Bielorusia)]] ===
[[File:Stamp of Belarus - 2003 - Colnect 281025 - The poster.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Republik dizalc’h (1918-1922) dindan anv “Rusia Gwenn” pe [[Rutenia]]. Ezel eus [[Unvaniezh Soviedel]] (1922-1992). Stad dizalc’h (abaoe 1992).
*Alc’hwez : 
** ACOБHbI ATPAД БHP (1920)  (БHP = pennlizherennoù Belarossia Narodnaia Respoublika).
** CCCP Timbroù an Unvaniezh Soviedel  (1922-1992)
** Беларусь   Belarus (abaoe 1992)

=== [[Timbroù Belize|Belize]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv [[Honduras Breizh-Veur]] (1866-1964). Bro emren (1964-1981) ha dizalc’h abaoe 1981.
*Alc’hwez :
** Timbroù Honduras Breizh-Veur dreistmoullet gant « [[Belize]] » (1973-1974) 
** Belize (abaoe 1974)
*Pennad kar :[[Timbroù Honduras Breizh-Veur]]

=== [[Timbroù Belize|Inizi (Cayes) Belize]] ===
*Statud : Tiriad-suj Belize.
*Alc’hwez : Cayes of Belize (1984-1985)

[[File:Timbre du Grand Orient de Belgique, datant de 1982..png|dehou|200px]]
=== [[Timbroù Belgia|Belgia]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh) abaoe 1831.
*Alc’hwez (e flandrezeg ha galleg) :  
** Poltred ar roue (1849-1866)
** Skoed-ardamez (1866-1867)
** Belgique (1869-1891)
** Belgique Belgie (1893-1943)
** [[Belgique]] België (abaoe 1943)

=== [[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] ===
*Statud : Porzh eus [[Libia]] ([[Cyrenaica]]) dindan dalc’h Italia.
*Alc’hwez : Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;BENGASI&lt;/small&gt; (1901 ha 1911)
*Pennad kar : [[Timbroù Cyrenaica]]

=== [[Timbroù Benin|Benin]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Frañs (18502-1958) ezel eus Afrika ar C’hornaoueg c’hall dindan anv [[Dahomey]].  Stad emren (1958-1960) ha dizalc’h abaoe 1960.
*Alc’hwez :
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt;BENIN&lt;/small&gt; (1892-1894)
** Golfe de Bénin (1893)
** Benin pe Bénin (1892-1894)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1960)
** Timbroù Dahomey (1960-1975)
** République populaire du Bénin (1976-1990)
** République du Bénin (abaoe 1990)
*Pennad kar [[Timbroù Dahomey]]

=== [[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] ===
*Statud : Kêr-dieub, ezel Kengevread alaman (1815-1866) ha Kengevread Norzh Alamagn (1867-1871). Staget ouzh Kêr Hambourg e miz Ebrel 1938.
*Alc’hwez :  Bergedorf (1861)

=== [[Timbroù Berlin ar C’hornôg|Berlin ar C’hornôg]] ===
[[File:Stamps of Germany (Berlin) 1987, MiNr 775.jpg|dehou|200 px]]
*Statud : Lodenn eus kerbenn Alamagn aloubet gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù Unanet ha Bro-C’hall goude an Eil Brezel-Bed. Ez-ofisiel, rannvro (Land) eus Alamagn ar C’hornaoueg (1949-1991). Kenteuzet gant Berlin ar Reter e 1990.  
*Alc’hwez :
** Timbroù tachennoù an Tritiriad dreistmoullet gant BERLIN (1948 ha 1949)
** Deutsche post (1946-1954)
** Deutsche Post Berlin (1952-1954) 
** Deutsche Bundespost [[Berlin]] (1955-1990)

=== [[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] ===
*Statud : Lodenn eus kerbenn Alamagn aloubet gant an Arme soviedel goude an Eil Brezel-Bed. Kerbenn Alamagn ar Reter (1949-1990). Kenteuzet gant Berlin ar C’hornaoueg e 1990.  
*Alc’hwez : Stadt Berlin (1945)
*Pennad kar : [[Timbroù Alamagn ar Reter]]

=== [[Timbroù Bermuda|Bermuda]] ===
[[File:Stamp Bermuda 1936 2.5p.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn (1612-1968) ar Rouantelezh-Unanet. Emrenerezh (1968-2004). Tiriad tramor abaoe 2004.
*Alc’hwez : Bermuda (abaoe 1860)

=== [[Timbroù Bhopal|Bhopal]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** HH Nawab Shah Jahan (1876-1903)
** HH Nawab Sultan Jahan (1876-1903)
** Bhopal State (1908)

=== [[Timbroù Bhor|Bhor]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù hindiek (1879)
** Bhor State (1901)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Bhoutan|Bhoutan]] ===
*Statud : Rouantelezh. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1910-1949) ha gant India (1949-1971). Dizalc’h abaoe 1971. 
*Alc’hwez :  Bhutan (abaoe 1954)

=== [[Timbroù Biafra|Biafra]] ===
*Statud : Tiriad disrannour eus [[Nijeria]] (1967-1970). Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]].
*Alc’hwez : 
** Biafra (1968)
** Republic of [[Biafra]] (1968-1969)
**Timbroù Nijeria dreistmoullet gant &lt;small&gt;SOVEREIGN BIAFRA&lt;/small&gt; (1968)
*Pennad kar : [[Timbroù Nijeria]]

=== [[Timbroù Bijawar|Bijawar]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez :  Bijwawar State (1935-1937)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Birmania (Myanmar)|Birmania (Myanmar)]] ===
*Statud : Ul lodenn eus Indez Breizh-Veur (1855-1937). Dominion ar Rouantelezh-Unanet (1937-1948). Aloubadeg Japan (1942-1944). Melestradurezh Lu Breizh-Veur (1945). Stad dizalc’h abaoe 1948, adanvet Unvaniezh [[Myanmar]] e 1990.
*Alc’hwez :
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet “Burma” (1937)
** Burma
** Timbroù Birmania dresitmoullet gant MILY ADM (1945)
** Timbroù Birmania dresitmoullet gant skeudennet ur paun (Lu dieubidigezh BIrmania) (1942)
** ビルマ州  (Stad Birmania e japaneg) (1942-1944)
** Union of Burma (lizherennoù latin ha birmanek) (1948-1974 ha 1989)
** Socialist republic of the union of Burma (1974-1989)
** Union of Myanmar (abaoe 1990)

=== [[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] ===
*Statud : “Bro-warezet” gant Alamagn (1939-1945). Ul lodenn eus [[Tchekoslovakia]] a-raok ha goude an [[Eil Brezel-bed]].
* Alc’hwez : 
** Timbroù Tchekoslovakia dreistmoullet BÖHMEN u. MÄHREN (1939)
** Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1939-1942)
** Deutsches Reich Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1942-1943)
** Grossdeutsches Reich Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1943-1944)

=== [[Timbroù Bolivia|Bolivia]] ===
[[File:Stamp of Bolivia - 1930 - Colnect 223085 - Map of Bolivia.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1867.
*Alc’hwez : 
** Transacciones sociales Bolivia (1870)
** Correos Bolivia contrados (1867-1868)
** Republica boliviana (1912-1930)
** [[Bolivia]] (1957-1971)
** Correos de Bolivia (1867-1957) hag abaoe 1971

=== [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Bophuthatswana]] ===
*Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h hervez Gouarnamant Suafrika, nann-anavezet gant an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994.
*Alc’hwez : Bophutatswana (1977-1994)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Suafrika]]  [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]]

=== [[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] ===
*Statud : Dindan melestradurezh ur gompagnunezh prevez (1883-1893). Bro warerezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1901-1948). Aloubadeg ar Japan (1943-1945). Melestradurezh Lu Breizh-Veur (1948-1964). Ezel eus Kevread Stadoù Malaizia (abaoe 1964).
*Alc’hwez : 
** North Postage Borneo pe North Borneo (1883-1886)
** British North Borneo (1886-1892)
** (The) State of North [[Borneo]] (1894-1895)
** State of North Borneo (lizherennoù latin, sinaek ha malaiziek (1897-1901 ha 1909-1941)
** Timbroù Borneo dreistmoullet &lt;small&gt;BRITISH PROTECTORATE&lt;/small&gt; (1901-1912)
** Aloubadeg Japan : lizherennoù Japanek 北ボルネオ (1943-1945)
** Timbroù dreistmoullet gant B.M.A. (= British Military Administration (1945)
** Timbroù dreistmoullet gant tresadenn-arouez ar monarkiezh (1947)
** North Borneo (1948-1963)

=== [[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] ===
[[File:Stamp Bosnia 1912 3h.jpg|dehou|200px]]
* Statud : Ul lodenn eus an impalaeriezh ottoman (1863-1878). Ul lodenn eus an impalaeriezh Aostria-Hungaria (1878-1918). Ul lodenn eus Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (1918-1929) ha Rouantelezh Yougoslavia (1929-1941). Aloubadeg Alamagn e 1941. Dindan dalc’h Stad Kroatia (1941-1945). Ul lodenn eus [[Republik Kevreadel Sokialour Yougoslavia]] (1945-1992). Brezel diabarzh (1992-1995). Stad dizalc’h ha kevreadel (abaoe 2005) dindan anv Republik Bosnia ha Herzegovina gant teir framm : [[Kevread Bosnia ha Herzegovina]], [[tiriad Brčko]] ha [[Republik Srpska]].
*Alc’hwez :
**Skoed-ardamez an Impalaeriezh Aostria-Hungaria (1879-1900)
** Bosnien-Herzgowina (1906-1912)
** K.u.K. Militärpost Bosnien Herzegowina (1912-1918)
** Timbroù Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (1918-1929) 
** Timbroù Rouantelezh Yougoslavia (1929-1941)
** Timbroù Kroatia (1941-1945) 
** Timbroù Republik Yougoslavia (1945-1992)
** Republika Bosna i Hercegovina (abaoe 1993)
*Pennad kar : [[Timbroù Yougoslavia]]

=== [[Timbroù Bosnia - Herceg Bosna|Bosnia - Herceg Bosna]] ===
*Statud : Tiriad emren savet gant ar Groated e [[Bosnia ha Herzegovina]] etre 1992 ha 1996. Kenteuzet e Kevread Bosnia-ha-Herzegovina e 1996.
*Alc’hwez : 
** Republika Bosna I Hercegovina Herceg Bosna (1993)
** Hrvatska Republika Herceg Bosna - Bosna I Hercegovina (1993-1994)
** H.R. Herceg Bosna - Bosna I Hercegovina (1994-1997)
** Bosna i Hercegovina (abaoe 1997)

=== [[Timbroù Bosnia - Republik Srpska|Bosnia - Republik Srpska]] ===
*Statud : Tiriad emren savet gant ar Serbed e [[Bosnia ha Herzegovina]] e 1992, anvet “Republik Serbed eus Bosnia ha Herzegovina”(1992 ) ha “Republik Srpska“ (abaoe 1992). Ul lodenn eus Stad Bosnia-ha-Herzegovina. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant « Република Српска » (1992)
** Република Српска (1993)
** Република Српска hag skoed-ardamez (1994-2005)
** Босна и Херцеговина - Република Српска (abaoe 2005)

=== [[Timbroù Botswana|Botswana]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Bechuanaland (1885-1965). Stad dizalc’h abaoe 1966.
* Alc’hwez : 
** Timbroù Bechuanaland dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLIC OF BOTSWANA&lt;/small&gt; (1966)
** Botswana
*Pennad kar : [[Timbroù Bechuanaland]]

=== [[Timbroù Bouchir|Bouchir]] ===
*Statud : Porzh eus [[Persia]] (Iran), aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1915.
*Alc'hwez : Timbroù Persia dreistmoullet gant &quot;BUSHIRE Under British Occupation&quot;.
*Pennad kar : [[Timbroù Iran (Persia)]]

=== [[Timbroù Brazil|Brazil]] ===
[[File:Flags of Brazil on stamps (1968).jpg|dehou|200px]]
*Statud : Impalaeriezh (1822-1889). Republik (abaoe 1889).
*Alc’hwez :
** Sifroù bras hep meneg ar vro (1843-1861)
** Brazil (1866-1888 ha 1906-1917)
** E.U. do Brazil (1889-1906)
** Estados Unidos Brazil (1894-1904)
** Brasil (abaoe 1917)
*Postoù dre-nij : 
*Kompagnunezh Condor
** Syndicato condor (1927-1930)
** Timbroù dreistmoullet gant « Graf Zeppelin » (1930)

*Kompagnunezh E.T.A. (« Empreza de Transportes Aereos »)
** EAT Brasil (1929)

*Kompagnunezh Varig (“Viacaos Aereos Rio Grande do Sul”)
** Timbroù dreistmoullet gant &lt;small&gt;VARIG&lt;/small&gt; (1927-1931)
** Varig (1931-1934)

** Burevioù estren e Brazil : Bahia, Pernambouc ha Rio de Janeiro
** Burevioù ar Rouantelezh-Unanet : timbroù Bro-Saoz gant kachedoù  « C81 », « C82 » ha « C83 » (1866-1874)
** Burevioù Bro-C’hall : timbroù Bro-C’hall gant ur c’hached e stumm ul lankell (1860)

=== [[Timbroù Brunei|Brunei]] ===
[[File:Brunei Coronation (1).jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1906-1959). Aloubadeg Japan (1942-1944). Bro emren (1959-1984). Sultanelezh dizalc’h (abaoe 1984).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Labuan dreistmoullet Brunei (1906)
** Brunei (1906-1984)
** Timbroù dreistmoullet gant letrennoù japaneg (1942-1944)
** Brunei Darussalam (abaoe 1984).

=== [[Timbroù Brunswick|Brunswick]] ===
*Statud : Dugelezh (1818-1870). Ezel eus Kengevread Norzh-Alamagn (1867-1870). Staget ouzh Alamagn e 1870. 
*Alc’hwez : Braunschweig (1852-1866)

=== [[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1784-1867). Ur proviñs eus Kanada baoe 1867.
*Alc’hwez :  New Brunswick (1851-1861)

=== [[Timbroù Buenos Aires|Buenos Aires]] ===
*Statud : Stad Arc’hantina chomet er-maez Kenkevread Arc’hantina etre 1855 ha 1860. Proviñs Arc’hantina (aboe 1860).
*Alc’hwez :  Correos Buenos Aires (1858-1862)

=== [[Timbroù Bulgaria|Bulgaria]] ===
[[File:Stamps of Bulgaria,1935-Balkan Cup.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Lodenn eus an impalaeriezh otoman (betek 1879). Priñselezh (1879-1909). Rouantelezh (1909-1944). Republik Poblel (1944-1989). Republik (abaoe 1989).
*Alc’hwez :
** БЪЛГАРСКА ПОЩА (1879-1910)
**БЪЛГАРИЯ (1911-1937 ha 1946)
** BULGARIE БЪЛГАРИЯ (1938)
** ЦАРСТВО БЪЛГАРИЯ (1937-1944)
** Bulgaria (1944-1946)
**НАРОДНА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ (1946)
** РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ pe « Republika Bulgaria » (1948)
** H.P. БЪЛГАРИЯ (1949-1962 ha 1971-1988)
** H.P. БЪЛГАРИЯ pe N.R. BULGARIA (1962-1967)
** БЪЛГАРИЯ pe Bulgaria (1967)
** БЪЛГАРИЯ Bulgaria (abaoe 1989)

=== [[Timbroù Bundi|Bundi]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù hindiek (1894-1930)
** Bundi State (1941-1947)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Burkina Faso|Burkina Faso]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Chall dindan anv « Volta Uhel » (1921-1946), tiriad tramor Bro-C’hall (1946-1958) hag Republik emren (1958-1960). Dont a ra da vezañ dizalc’h e 1960. Adanvet e voe [[Burkina Faso]] e 1984.  
*Alc’hwez : 
** République de Haute-Volta (1959-1984)
** Burkina Faso (abaoe 1984)
*Pennad kar : [[Timbroù Volta-Uhel]]

=== [[Timbroù Burundi|Burundi]] ===
[[File:1970 Stamp Burundi Waldecker 1937.png|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn Bro-Alamagn dindan anv [[Afrika ar reter alaman]] (1903-1916). Aloubadeg Bro-Veljia (1916-1922). Bro e fiziadur Beljia dindan anv Ruanda-Urundi (1922-1961). Stad dizalc’h : rouantelezh (1962-1966) ha republik (abaoe 1966).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Ruanda-Urundi dreistmoullet gant « Royaume du Burundi » (1962)
** Royaume du Burundi (1962-1966)
** Timbroù dreistmoullet gant « République du Burundi » (1967)
** République du Burundi (abaoe 1967)
*Pennad kar : [[Timbroù Ruanda-Urundi]]

=== [[Timbroù Busahir|Busahir]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Bussahir State (1895-1906)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]]

== C ==
=== [[Timbroù Campione|Campione]] ===
*Statud : Ur gumun eus Italia enklozet e [[Suis]] eo [[Campione d’Italia|Campione]].
*Alc’hwez : R.R. Poste Italiane Comune di Campione (1944)

=== [[Timbroù Sina - Burevioù gall|Canton]] ===
*Statud : Burevioù-post Indez-Sina (trevadenn c’hall) e [[Sina]] (1901-1922). Anvet eo Guangzhou Canton hiriv.
*Alc’hwez : Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;CANTON&lt;/small&gt; 州 廣  (1903-1919)
*Pennad kar : [[Timbroù Indez-Sina c'hall]]

=== [[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] ===
[[File:1950 one farthing Cayman Island postage stamp.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Trevadenn Breizh-Veur ha tiriad-suj Jamaïka betek 1962. Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1962- Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet (''British Overseas Territory'') abaoe 2002.
*Alc’hwez : Cayman Islands (abaoe 1901)

=== [[Timbroù Sri Lanka (Ceylan|Ceylan (Sri Lanka)]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1802-1947). Dominion (1947-1972). Stad dizalc’h dindan anv [[Sri Lanka]] abaoe 1972.
*Alc’hwez : Ceylon (1855-1972)

=== [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Ciskei]] ===
*Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h (e 1981) hervez Gouarnamant Suafrika, nann-anavezet gant an [[A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994.
*Alc’hwez : Ciskei (1981-1994)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Suafrika]]   [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]]

=== [[Inizi Cocos|Inizi Cocos (Keeling)]] ===
*Statud : Tiriad-suj Aostralia abaoe 1955. 
*Alc’hwez : Cocos (Keeling) Islands (abaoe 1963)

=== [[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] ===
[[File:York hercegnője 1926.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1888-1900). Dindan dalc’h Zeland Nevez (1900-1960). Emrenerezh (1960-1965). Stad dizalc’h abaoe 1965.
*Alc’hwez : Cook islands (abaoe 1892)

=== [[Timbroù Cordoba|Cordoba]] ===
*Statud : Rannvro Arc’hantina.
*Alc’hwez : 
** Córdoba (1858)
** Telégrafos provinciales (1891)

=== [[Timbroù Corrientes|Corrientes]] ===
*Statud : Rannvro Arc’hantina.
*Alc’hwez :  Corrientes (1856-1877)

=== [[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1821.
*Alc’hwez : 
** Costa Rica (abaoe 1862)
** Postoù lec’hel : timbroù dreistmoullet gant [[Guanacaste]] (1885-1892)

=== [[Timbroù Curaçao|Curaçao]] ===
*Statud : Stad emren e Rouantelezh an Izelvroioù abaoe 1986. Ul lodenn eus an [[Antilhez Nederlandat]] betek 2010. 
*Alc’hwez : [[Kòrsou|Curaçao]] (abaoe 2010)

=== [[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] ===
*Statud : Trevadenn Italia (1923-1950). Aloubadeg ar Rouantelezh-Unanet (1949-1951). Ul lodenn eus Stad [[Libia]] (abaoe 1951).
* Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet &lt;small&gt;CIRENAICA&lt;/small&gt; (1923-1926 ha 1930)
** Timbroù Italia dreistmoullet « Cirenaica » (1926 ha 1926 ha 1930)
** Cirenaica (1928 1930 ha 1934)
** Cyrenaica pe Posts of Cyrenaica (1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Libia]]

== CH ==

=== [[Timbroù Chambâ|Chambâ]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Timbroù India Breizh-Veur dreistmoullet gant &lt;small&gt;CHAMBA STATE&lt;/small&gt; (1886-1939)
** Timbroù India Breizh-Veur dreistmoullet gant &lt;small&gt;CHAMBA&lt;/small&gt; (1939-1948)

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Charjah]] ===
[[File:Sharjah-expo70 stamp.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Emirelezh gwarezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus  Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968.
*Alc’hwez : 
** Sharjah and dependencies gant al lizherenneg latin hag arabek (1963)
** Sharjah and dependencies (Trucial states) (1964)
** Government of Sharjah and its dependencies (1965)
** Sharjah (1965-1972)

=== [[Timbroù Charkhârî|Charkhâri]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Charkhari State (1896-1946)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Chile|Chile]] ===
[[File:Centenario chile 5 centavos.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1810.
*Alc’hwez : 
** Chile Correos (1853-1927)
** Chile (1927-1930)
** Correos de Chile (1930-1975)
** CHILE pe Chile Correos (abaoe 1975)

=== [[Timbroù Enez Christmas|Enez Christmas]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1888-1958). Aloubadeg Bro-Japan (1942-1945). Tiriad Aostralia (abaoe 1958)
*Alc’hwez : 
** Christmas island Australia (1958)
** Christmas island (1963-1968)
** Christmas island Indian Ocean (1968-1993)
** Christmas island Australia (abaoe 1993)

== C'H ==
== D ==
=== [[Timbroù Benin|Dahomey (Benin)]] ===
*Statud : Statud : Trevadenn Bro-Frañs (1852-1958) ezel eus Afrika ar C’hornaoueg. Stad emren (1958-1960) ha dizalc’h abaoe 1960 dindan anv Benin.
*Alc’hwez : 
** Dahomey et dépendances (1899-1905)
** Dahomey (1906-1944)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1960)
** République du Dahomey (1960-1975)
*Pennad kar : [[Timbroù Benin]]

=== [[Timbroù Danemark|Danmark]] ===
[[File:Stamp Denmark 1907 50o.jpg|dehou|200px]]
* Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh).
*Alc’hwez : 
** KGL FRM (ha kurunenn) (1854-1864)
** Danmark (abaoe 1870)

=== [[Timbroù Danzig|Danzig]] ===
*Statud : Kêr-stad e Prusia ar C’hornog dindan dalc’h [[Kevredigezh ar Broadoù]] e 1920. Aloubet gant Alamagn e 1939 ha staget ouzh an IIIde Reich (1939-1945). Staget ouzh Polonia e 1945 dindan anv  Gdańsk.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Alamagn dreistmoulet Danzig (1920)
** Freie Stadt Danzig (1920-1939)
*Burevioù Polonia : 
** Timbroù Polonia dreistmoullet gant &lt;small&gt;PORT GDANSK&lt;/small&gt; (1925-1936)
** Poczta Polska Port Gdansk (1938)

=== [[Timbroù Datia|Datia]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Duttia State (1893-1919)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] ===
* Statud : Porzh an Impalaeriezh Otoman. Staget ouzh Bro-C’hres e 1914, anvet [[Aleksandroupolis]] bremañ.
*Alc’hwez :  
** Timbroù gall dreistmoullet gant “Dédéagh” (1893-1900)
** Dédéagh (1902-1911)
** Timbroù Bulgaria dreistmoullet gant ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔIOIKHΣIΣ ΔEΔEAΓATΣ ΔEKA ΔEΠTA (1913)

[[File:1900ca 1a Dhar Yv7b Mi7b violett.jpg|dehou|150px]]

=== [[Timbroù Dhâr|Dhâr]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
* Alc’hwez : Lizherennoù hindieg (1898-1900) 
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Diego-Suárez |Diego-Suárez]] ===
*Statud :  Porzh e hanternoz Madagakar, trevadenn Bro-C’hall (1885-1960). 
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet “15” (1890)
** Diego-Suarez Republique Française” (1890)
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt; 1891 DIEGO-SUAREZ&lt;/small&gt; (1891)
** Diégo-Suarez &amp; Dépendances (1892)

=== [[Timbroù Djibouti|Djibouti]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall dindan anv «Aod c'hall ar Somalianed » (1896-1967), ha « Tiriad gall pobloù Afar hag Issa » (1967-1977). Republik dizalc’h abaoe 1977.
*Alc’hwez : 
** Timbroù « Territoire des Afars et des Issas » dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLIQUE DE DJIBOUTI &lt;/small&gt; (1977)
** Republique de Djibouti (abaoe 1977) gant al lizherenneg latin hag arabeg.
** Pennadoù kar : [[Timbroù Aod c’hall ar Somalianed]]  [[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]].

=== [[Timbroù Dominika|Dominika]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1763-1968). Stad gevredet (1968-1978). Stad dizalc’h (abaoe 1978).
*Alc’hwez : 
** [[Dominika (bro)|Dominica]] (1874-1978)
** Commonwealth of Dominica (abaoe 1979)

[[File:1900 stamp of Dominican Republic.jpg|dehou|250px]]

=== [[Timbroù Republik Dominikan|Republik Dominikan]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1844.
*Alc’hwez : 
** Skoed-ardamez (1865-1874)
** Republica Dominicana (abaoe 1879)

=== [[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] ===
*Statud : Dominion ar Rouanteleh-Unanet (1917-1949). Ezel eus [[Stad kevreadel Kanada]] abaoe 1949.
*Alc’hwez : 
** St. John's Newfoundland ha Newfoundland (1857-1862)
** Newfoundland (1862-1949)

=== [[Timbroù Dubai|Dubai]] ===
*Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus   Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968.
*Alc’hwez :  Dubaï (1964-1972)

=== [[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet Ul lodenn eus Republik [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Dungrapur State (1923-1943)
** Dungarpur (1943-1946)

== E ==
=== [[Timbroù Egipt|Egipt]] ===
*Statud : Ul lodenn eus an Impalaerieh ottoman betek 1922. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1915-1936). Stad dizalc’h abaoe 1936. Republik abaoe 1953. Unvanet gant [[Siria]] e savas ar Republik Arab Unvan (1958-1961) 
[[File:Egypt stamp Tomb of aggressors (1957), Saladin.jpg|dehou|300px]]
*Alc’hwez (lizherennoù latin hag arabek) : 
** Skeudenn ar Sfins ha testenn en arabeg (1866)
** Poste Khedevie e Giziane (1872-1875)
** Postes égyptiennes (1879-1906)
** Egypt Postage (1914-1922)
** Poltred ar roue (1923-1924)
** Royaume d'Égypte pe Egypte pe Postes d’Egypte (1925-1956)
** République d’Égypte (1954)
** Egypt (1957-1958)
** United Arab Republic pe UAR pe UAR Egypt (1958-1971)
** A.R. Egypt (1971-1975)
** Egypt (abaoe 1976)

=== [[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt – Burevioù gall]] ===
*Statud : Burevioù-post Bro-C’hall digor abaoe 1930 e kêrioù [[Aleksandria]], [[Porzh Saïd]] 
*Alc’hwez : 
** Timbroù gall dreistmoullet &lt;small&gt;ALEXANDRIE&lt;/small&gt; (1899-1930)
** Timbroù gall dreistmoullet &lt;small&gt;PORT-SAÏD&lt;/small&gt; (1889-1930)

=== [[Timbroù Ekuador|Ekuador]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (Republik) abaoe 1822.
*Alc’hwez : Ecuador pe Correos del Ecuador (abaoe 1822)

=== [[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Inizi Elobey, Annobón ha Corisco]] ===
*Statud : Trevadenn Spagn staget ouzh [[Ginea Spagn]] (1909-1959) ha [[Rio Muni]] (1960-1968). Ul lodenn eus [[Ginea ar C’heheder]] abaoe 1968.
*Alc’hwez : 
** Annobón, Corisco y Elobey (1903-1908)
** Territorios Españoles del Africa Occidentale (1909)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Rio Muni]]  [[Timbroù Ginea spagnol]]  [[Timbroù Ginea ar C’heheder]]

=== [[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] ===
*Statud : Rannvroioù Bro-C’hall betek 1871. Aloubadeg Alamagn. Staget ouzh Impalaeriezh alaman (1871-1918). Adstaget ouzh Bro-C’hall (1918-1940). Aloubadeg Alamagn. Staget ouzh IIIde Reich alaman (1940-1944). Adstaget ouzh Bro-C’hall e 1944.
*Alc’hwez : 
** Postes ha talvoud-gwerzh (1870)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet Elsass (1940)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet Lothringen (1940)
[[File:Stamp of United Arab Emirates - 1973 - Colnect 336364 - Southern part of the Arabian Gulf region of the UAE drawn.jpeg|300px|dehou]]

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet| Emirelezhioù Arab Unanet]] ===
*Statud : Unvaniezh sultanelezhioù arab (Ajman (ha Manama), Abou Dhabi, Dubaï, Fujeira, Ras al C’haima, Charjah hag Umm al-Qaywayn). Stad dizalc’h abaoe 1973.   
*Alc’hwez : United Arab Emirates الإمارات العربية المتحدة (abaoe 1973)

=== [[Timbroù Epira|Epira]] ===
[[File:Stamp of Epirus - 1914 - Colnect 440457 - Chimarra.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Lodenn an Impalaeriezh Otoman betek 1913, pa voe staget div drederenn eus ar rannvro (er Su) ouzh Bro-C'hres ha Norzh [[Epira]] ouzh Albania. Embannet eo « [[Republik emren Norzh Epira]] » e miz C’hwevrer 1914. Staget e voe Epira an Norzh ouzh Gres e dibenn 1914.
*Alc’hwez : 
** EΛΛ. AYTON. ΗΠΕΙΡΟΣ (1914)
** ΗΠΕΙΡΟΣ (1914)   (« Epira »)
** ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ (1914)
** Timbroù Bro-C’hres dreistmoullet gant B ΗΠΕΙΡΟΣ (1915)  (B = ΒΟΡΕΙΟΣ = « Norzh »).
** Aloubadeg Argyrocastro gant Bro-C’hres : Timbroù Turkia dreistmoullet gant &lt;small&gt;ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ&lt;/small&gt; (1914)

=== [[Timbroù Eritrea|Eritrea]] ===
*Statud : Trevadenn Italia (1889-1941). Melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet (1941-1952). Stad emren e-barzh [[Etiopia]] ha staget ouzh Etioipia (1962-1991). Stad dizalc’h abaoe 1991.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet gant “Colonia Eritrea” pe &lt;small&gt; COLONIA ERITREA&lt;/small&gt; (1893-1908)
** Regno d’Italia Colonia Eritrea (1910)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt; ERITREA&lt;/small&gt; (1916-1926 ha 1930)
** Timbroù Somalia Italian dreistmoullet gant &lt;small&gt; ERITREA&lt;/small&gt; (1922)
** Eritrea (1926)
** Colonia Eritrea Posta Italiane (1930-1931)
** Colonie Italiane Eritrea (1933-1934)
** Eritrea  ኤርትሪያ (abaoe 1993)

=== [[Timbroù Estonia|Estonia]] ===
[[File:StampEstonia1924Michel56.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Ul lodenn eus Rusia betek 1918. Aloubadeg Alamagn (1916-1918). Republik dizalc’h (1918-1940). Aloubadeg Alamagn (1941-1945). Republik ezel eus an Unvaniezh Soviedel (1940-1990). Republik dizalc’h abaoe 1990.
*Alc’hwez :
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Postgebiet Ob.Ost » (1918)
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant talvoud-gwerzh Pfennig « Pfg. » (Dorpat 1918)
** Estland Eesti (1941)
** Eesti (1918-1940 hag abaoe 1991)
** Timbroù Rusia dreistmoullet « Eesti Post » (1919)

=== [[Timbroù Eswatini|Estwatini]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Swaziland (1933-1968). Stad dizalc’h dindan anv Swaziland (1968-2018). Stad dizalc’h (abaoe 2018).
*Alc’hwez : Eswaniti (abaoe 2018)
*Pennad kar : [[Timbroù Swaziland]]

=== [[Timbroù Etiopia|Etiopia]] ===
[[File:Sarsa Dengel stamp.webp|dehou|300px]]
*Statud : Stad dizalc’h. Aloubadeg Italia (1936-1941). Unvanet e voe Etiopia, Eritrea ha Somalia italian dindan anv [[Afrika ar Reter italian]].  Impalaeriezh (1894-1975). Republik abaoe 1975.
*Alc’hwez : 
** Poltred ar roue Menelik II (1894)
** Poltred ar roue Menelik II dreismoullet gant Ethiopie (1894-1908)
** Postes Ethiopiennes (1909)
** Ethiopie ኢትዮጵያ (lizherenneg latin hag amharek) (1919-1936)
** Empire Ethiopie (1931)
** Etiopia (1936)
** Timbroù Afrika ar Reter italian (1936-1941)
** Ethiopie ኢትዮጵያ (1942-1949)
** Ethiopia ኢትዮጵያ (abaoe 1949)

=== [[Timbroù Eupen ha Malmedy|Eupen ha Malmedy]] ===
*Statud : kantonioù alaman betek 1919, staget ouzh Belgia (1920-1940). Aloubet gant an Trede Reich e 1940, staget ouzh Alamagn (1940-1945). Ul lodenn eus Belgi abaoe 1945.
*Alc'hwez : 
** Timbroù Belgia dreistmoullet gant &quot;EUPEN &amp; MALMÉDY&quot; (1920) 
** Timbroù Belgia dreistmoullet gant &quot;Eupen&quot; (1920-21)
** Timbroù Belgia dreistmoullet gant &quot;Malmédy&quot; (1920-21)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Belgia]]

=== [[Timbroù Euska Herria|Euskal Herria]] ===
*Statud : Proviñs emren er Stad Spagn. E-pad [[Brezel ar garlouriezh]] e voe embannet timbroù gant skoazellerien Don Carlos.
*Alc’hwez : Poltred Don Carlos ha « FRANQUEO ESPAÑA » (1873-1874)

== F ==
=== [[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] ===
[[File:Faroe stamp 394 Fossaverkid.jpg|dehou|200 px]]
*Statud : Tiriad emren dindan dalc’h Danmark.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Danmark (1851-1975), dreistmoullet e 1919 ha 1940.
** Føroyar (abaoe 1975)
*Pennad kar : [[Timbroù Danmark]]

=== [[Timbroù Faridkot|Faridkot]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù hindiek (1879-1880)
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet &lt;small&gt;FARIDKOT STATE&lt;/small&gt; (1886-1900)

=== [[Timbroù Fernando Poo|Fernando Póo]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Spagn (1867-1960). Proviñs Spagn (1960-1968). Asambles gant Rio Muni e sav Stad Ginea ar C’heheder e 1968. Anvet eo Bioko bremañ.
*Alc’hwez : 
** Fernando Poo (1867-1960). 
** Fernando Poo España (1960-1968).
*Pennad kar : [[Timbroù Ginea ar C’heheder]]

=== [[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] ===
*Statud : Tiriad dindand dalc’h Bro-C’hall (1943-1951). Gant unvaniezh tiriadoù [[Fezzan-Ghadames]], [[Cyrenaica]] ha [[Tripolitania]] e voe savet Stad dizalc’h [[Libia]] e 1951.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet « FEZZAN Occupation Française » (1943).
** Fezzan Ghadamès Territoire militaire (1946)
** Territoire Militaire du Fezzan (1949-1951)
** Ghadamès Territoire Militaire (1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Cyrenaica]], [[Timbroù Tripolitania]], [[Timbroù Libia]]

=== [[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] ===
[[File:Fiji 1954 health stamp.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Bro warezet (betek 1874) ha trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1874-1970). Stad dizalc’h abaoe 1970.
*Alc’hwez : Fiji (abaoe 1870).

=== [[Timbroù Filipinez|Filipinez]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Spagn (betek 1896). Dindan melestradurezh Stadoù-Unanet Amerika (1896-1935). Emrenerezh (1935-1942). Aloubadeg Japan (1942-1945). Republik dizalc’h (abaoe 1946).
* Alc’hwez : 
** Poltred ar Rouanez (1854-1874)
** Filipinas (1872-1897)
** FILIPinas (1898)
** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika dreistmoullet gant &lt;small&gt;PHILIPPINES&lt;/small&gt; (1894-1904)
** United States of America - Philippine Islands (1906-1935)
** Commonwealth of the Philippines (1935-1941)
** Timbroù gant al lizherenneg japanek (1942-1945)
** Kalayaan (1943)
** Republika de Philipinas (1944)
** Philippines (1946-1962)
** Republic of the Philippines (1947)
** Pilipinas (abaoe 1962)
** Gouarnamant dispac’hel Aguinaldo : Govno Revolucionario Filipina (1899)

=== [[Timbroù Finland|Finland]] ===
[[File:Stamp of Finland - 1976 - Colnect 46774 - Map of Finland with Dialect Areas.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad Impalaeriezh [[Rusia]] (1809-1917). Republik dizalc’h abaoe 1919.
*Alc’hwez :
** Skoed-ardamez (1860-1911)
** Suomi [[Finland]] (abaoe 1918).

=== [[Timbroù Fiume|Fiume]] ===
*Statud : Kêr-Stad dizalc’h etre 1920 ha 1924. Staget ouzh Italia e 1924 hag ouzh Yougoslavian (Kroatia) e 1947. Anvet [[Rijeka]] hiriv.
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Hungaria]] dreistmoullet gant FIUME (1919)
** FIUME 1919
** Posta di Fiume (1919)
** Poste di Fiume (1920-1924)
*Aloubadeg Yougoslavia (Fiume ha Kupa) :
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant &lt;small&gt;ZONA OCCUPATA FIUMANO KUPA ZOFK&lt;/small&gt; (1941)

=== [[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)*]] ===
*Statud : Proviñs Sina. Aloubadeg Japan (1945). Tiriad disrannour Sina (abaoe 1949) anvet ez-ofisiel “Republik Sina”. Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[A.B.U.]]. Nann ezel an [[U.P.B.]] . 
*Alc’hwez :
** China Formosa (1888)
**Arouez Japan 
** Timbroù Japan dreistmoullet
** Republik Sina harluet e Formoza (1949-1966)
** Republic of China - 中華民國 (1966-2007)
** Taïwan - 臺灣 (abaoe 2007)
*Pennad kar : [[Timbroù Sina]]

=== [[Timbroù Frañs|Frañs]] ===
[[File:Napoléon III timbre 5 francs 1869.jpg|dehou|200px]] 
*Statud : Stad dizalc’h. Republik (1849-1852). Impalaeriezh (1853-1870). Republik (1870-1940). “Etat français” (1940-1944). Republik abaoe 1945.
*Alc’hwez : 
** Repub. franç. (1849-1852)
**Empire franç. hag Empire français (1853-1870)
** Repub. franç. (1870-1875)
** République française (1876-1941)
** RF (1930-1941)
** Postes françaises (1941-1943)
** France (1943-1944)
** France sur « Arc de Triomphe » (1944)
** RF ha République française (1944-1975)
**France (1975-1981)
** République française (1981-1999)
** RF (1999-2004)
** France (abaoe 2004)
*Aloubadeg Alamagn : timbroù Frañs dreistmoullet gant « Besetzes Gebiet Nordfrankreich » (1940)

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Fujairah]] ===
[[File:Stamp 1972 UAE FU MiNr1006A pm B002.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus   Stad an Emirelezhioù Arab Unanet abaoe 1968.
*Alc’hwez : 
** Fujeira (1964-1972)

=== [[Timbroù Funchal|Funchal]] ===
*Statud : Kêrbenn enezeg Madeira. Tiriad-suj Portugal.
*Alc’hwez : Funchal Portugal (1892-1905)

== G ==
=== [[Timbroù Gabon|Gabon]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1886-1946). Kenteuzet gant Kongo Frañs (« Gabon-Kongo » e 1888 ha « Kongo C’hall » e 1898). Ezel eus Afrika c’hall ar C’heheder e 1910. Tiriad tramor (1946-1958). Stad dizalc’h (abaoe 1960).
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet GAB 
** Gabon RF (1904-1936)
** Timbroù Afrika c’hall ar C’heheder (1936-1958)
** République gabonaise (abaoe 1959)

=== [[Timbroù Gagaouzia|Gagaouzia*]] ===
*Statud : Tiriad disrannour Moldova (1990-1994) nann anavezet gant an darn-vrasañ eus Stadoù an [[A.B.U.]]. Tiriad emren e Moldova abaoe 1994.
*Alc’hwez :
** Timbroù Unvaniezh Soviedel ha Moldova dreistmoullet gant « Gagausian Republic » 
** Timbroù Unvaniezh Soviedel dreistmoullet gant Гагаузская Республика pe Республика Гагаузская 
** Timbroù Moldova dreistmoullet gant “Komrat » pe Chadir Lunga
** Timbroù Moldova dreistmoullet gant “Gagausia Пошта Гагаузская » 
** Republic Gagauzia
** Gagauzia Moldova (abaoe 1994) 

=== [[Timbroù Galitsia |Galitsia]] ===
*Statud : Tiriad eus [[Ukraina]] aloubet gant [[Roumania]] e 1919.
*Alc’hwez :  Timbroù [[Aostria]] dreistmoullet gant C.M.T. (1919)

[[File:Gambia 1953 stamps crop 4.jpg|dehou|200px]]
=== [[Timbroù Gambia|Gambia]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1869-1963). Bro emren (1963-1965). Stad dizalc’h (abaoe 1965).
*Alc’hwez : 
** Gambia (1869-1965)
** The Gambia (abaoe 1965)

[[File:South Georgia 1963-1d.jpg|dehou|200 px]]
=== [[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] ===
*Statud : Tiriadoù dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet. Tiriadoù-suj an Inizi Maloù.
*Alc’hwez :
** Timbroù an Inizi Maloù dreistmoullet gant &lt;small&gt;SOUTH GEORGIA DEPENDENCY OF &lt;/small&gt;(1944)
** South Georgia (1963-1979)
** Falkland Islands Depencencies (1980-1985)
** South Georgia and the South Sandwich Islands (abaoe 1986)

=== [[Timbroù Ghana|Ghana]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Aod an aour (1821-1957). Dominion ar Rouantelezh-Unanet (1957-1960) Republik dizalc’h abaoe 1960.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Aod an Aour dreistmoullet gant « Ghana Independence 6th March 1957 »
** Ghana (abaoe 1957)
*Pennad kar : [[Timbroù Aod an Aour]]

=== [[Timbroù Inizi Gilbert|Inizi Gilbert]] ===
*Statud : Inizi gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1915) asambles gant an Inizi Ellice. Trevadenn (1912-1975). Emrenerezh (1976-1979). Stad dizalc’h e 1975 dindan anv Tuvalu. 
*Alc’hwez : 
** The Gilbert Islands (1976)
** Timbroù Inizi Gilbert hag Ellice dreistmoullet The Gilbert Islands (1976)
** Gilbert Islands (1976-1979)

=== [[Timbroù Inizi Gilbert hag Ellice|Inizi Gilbert hag Ellice]] ===
*Statud : Inizi gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1915). Trevadenn (1912-1975). Emrenerezh an inizi Gilbert (1976-1979). Fiziet e voe Enez Tokelau e Zeland-Nevez hag dizalc’h e voe an Inizi Ellice e 1975 dindan anv Tuvalu. Dizalc’h e 1979 dindan anv [[Kiribati]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Fidji dreistmoullet gant « Gilbert &amp; Ellice Protectorate » (1911)
** Gilbert &amp; Ellice Islands (1912-1975)

=== [[Timbroù Ginea-Bissau|Ginea-Bissau]] ===
*Statud : Trevadenn ar Portugal dindan anv Ginea Portugalek betek 1973. Stad dizalc’h abaoe 1973. 
*Alc’hwez : 
** Estado da Guiné-Bissau (1974-1976)
** Republica da Guiné-Bissau (1976-1985)
** Guiné-Bissau (abaoe 1985)

=== [[Timbroù Ginea ar C’hededer|Ginea ar C’hededer]] ===
[[File:Guinea Ecuatorial Exposicion de Coches de Epoca - 27433225352.jpg|dehou|300px]]
*Statud : trevadenn Spagn dindan anv [[Ginea spagnol]] (1885-1964). Emrenerezh (1964-1968). Stad dizalc’h abaoe 1968.
*Alc’hwez : Republica de Guinea ecuatorial (abaoe 1968)

=== [[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1891-1958). Ul lodenn eus Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1958). Stad dizalc’h abaoe 1958.
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadenn ar Senegal (betek 1892)
** Guinée française (1892-1904)
** Guinée (1906-1939)
** Guinée Française pe « Guinée - Afrique occidentale française » (1939-1944)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg (1945-1958)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLIQUE DE GUINÉE&lt;/small&gt; (1958)
** République de Guinée (1958-1981 hag abaoe 1984)
** République populaire révolutionnaire de Guinée (1981-1984)

=== [[Timbroù Ginea spagnol|Ginea spagnol]] ===
*Statud : Trevadenn Spagn a voe tiriadoù [[Rio Muni]], inizi [[Annobón, Corisco hag Elobey]], ha [[Fernando Póo]] (1885-1968)
*Alc’hwez : 
** Guinea española (1902)
** GUINEA CONTIal ESPAÑOLA (1903 ha 1907)
** Timbroù Elobey dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUINEA CONTINENTAL&lt;/small&gt; (1906)
** Territorios Españoles del Golfo de Guinea (1909-1924 ha 1931-1951)
** Timbroù Spagn dreistmoullet &lt;small&gt;GUINEA ESPAÑOLA &lt;/small&gt; (1926) pe gant &lt;small&gt;GUINEA&lt;/small&gt;  (1929)
** Guinea Española (1951-1959)

=== [[Timbroù Ginea portugalek|Ginea portugalek]] ===
*Statud : Trevadenn ar Portugal betek 1955. Proviñs Portugal (1955-1973). Dizalc’h e 1973 dindan anv [[Ginea Bissau]]. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kab Glas dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUINÉ&lt;/small&gt;  (1880-1884)
** Guiné Portugueza (1886)
** Guiné Portugal pe Guiné Republica Portuguesa (1893-1948)
** Guiné Portuguesa (1948-1954)
** Guiné Republica Portuguesa (1955-1973)
*Pennad kar : [[Timbroù Ginea Portugalek]]

=== [[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C’hornaoueg]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h an Izelvroioù e-barzh trevadenn [[Indez Nederlandat ar Reter]] (1898-1962). Melestradurezh an [[A.B.U.]] (1962). Staget e voe [[Papoua ar C’hornaoueg|Ginea Nevez ar C’hornaoueg]] ouzh [[Indonezia]] e 1963.
*Alc’hwez : 
** NIEUW GUINEA (1950-52)
** Nederlands Nieuw-Guinea (1954-1962)
** Ned. Nieuw Guinea (1957)
*Pennad kar : [[Timbroù Indez Nederlandat ar Reter]]

=== [[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Douar Graham]] ===
*Statud : Tiriad-suj an Inizi Maloù dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (betek 1962). Ul lodenn eus Tiriad Antarktika Breizh-Veur (abaoe 1962).
* Alc’hwez : Timbroù Inizi Malou dreistmoullet GRAHAM LAND DEPENDENCY OF (1944)

=== [[Timbroù Grenada|Grenada]] ===
[[File:Мисс мира Дженнифер Хостен. Почтовая марка Гренады. 1971.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1763-1961). Emrenerezh (1961-1974). Stad dizalc’h abaoe 1974
*Alc’hwez :  Grenada (abaoe 1861)

=== [[Timbroù Inizi Grenadinez (norzh)| Inizi Grenadinez (norzh)]] ===
*Statud : Inizi e hanternoz an enezeg Tiriadoù-suj [[Sant-Visant]].
*Alc’hwez :
** Grenadines of St Vincent (abaoe 1974)
** Timbroù Sant Visant dreistmoullet gant &lt;small&gt;GRENADINES OF&lt;/small&gt; (1974)
*Timbroù lec’hel : 
** Bequia (1984)
** Union Island (1984-1985)
** Canouan (1998)
** Mustique (1998)

=== [[Timbroù Inizi Grenadinez|Inizi Grenadinez (su)]] ===
*Statud : Inizi e su an enezeg. Tiriadoù-suj Grenada. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Grenada dreistmoullet &lt;small&gt;GRENADINES&lt;/small&gt; (1974)
** Grenadines (1974-1975)
** Grenada Grenadines (1975-1999)
** Grenada Carriacou &amp; Petite Martinique (abaoe1999)

=== [[Timbroù Gres|Gres]] ===
*Statud :Stad dizalc’h abaoe 1830. Rouantelezh (1830-1973). Diktatouriezh (1936-1941). Aloubadeg Alamagn, Bulgaria hag Italia (1941-1945). Brezel diabarzh (1946-1949). Diktatouriezh (1967-1974). Republik abaoe 1974.
*Alc’hwez : 
** Penn [[Hermes]] (1861-1882)
** ΕΛΛΑΣ (1886-1966)
** ΕΛΛΑΣ HELLAS (1966-1982)
** HELLAS ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ (abaoe 1982)

=== [[Timbroù Greunland|Greunland]] ===
[[File:1945gronland5kr.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad emren dindan dalc’h Danmark.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Danmark (1851-1938)
** Grønland KGL Post (1938-1969)
** Kalâtdlit Nunât Grønland (1969-1978)
** Kalaallit Nunaat Grønland (abaoe 1978)
*Pennad kar : [[Timbroù Danmark]]

=== [[Timbroù Griqualand|Griqualand]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Staget e voe ouzh trevadenn [[Kab ar Spi Mat]] e 1880.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant « G.W. »  (1877)
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant « G » (1877-1878)
*Pennad kar : [[Timbroù Kab ar Spi Mat]]

=== [[Timbroù Guam|Guam]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h ar Stadoù-Unanet. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù ar Stadoù-Unanet dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUAM&lt;/small&gt; (1898)
*Postoù lec’hel :
** Timbroù ar Filipinnez dreistmoullet gant «Guam Guard Mail» (1930)
** Guam Guard Mail (1930)
[[File:Guatemala 1878 Sc13.jpg|dehou|150px]]

=== [[Timbroù Guatemala|Guatemala]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1821
*Alc’hwez : Guatemala pe Republica Guatemala (abaoe 1871)

=== [[Timbroù Guyana|Guyana]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1851-1966). Stad dizalc’h dindan abaoe 1966.
*Alc’hwez : 
** Guyana South America (1966-1975) 
** Guyana (abaoe 1975)
*Pennad kar : [[Timbroù Gwiana saoz]]

=== [[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] ===
[[File:Timbre Guadeloupe 20 Fr Mauve-Brun 1924.jpg|dehou|200px]]
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall betek 1946. Departamant tramor (1946-2015. Emrenerezh abaoe 2015 (“Collectivité territoriale unique de Guadeloupe »).
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet gant G.P.E. (1884)
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUADELOUPE&lt;/small&gt;. (1889-1891)
** Guadeloupe et dépendances (1892-1901)
** « G &amp; D » pe « G et D » (1903)
** Guadeloupe République Française (1905-1927)
** Guadeloupe RF (1924-1940 ha (1945-1947)
** Guadeloupe Postes Françaises (1940-1944)
** Timbroù Frañs abaoe 1947.

=== [[Timbroù Gwalior|Gwâlior]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez (lizherennoù latin ha hindiek) :
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant &lt;small&gt;GWALIOR&lt;/small&gt; ग्वालियर  (1885-1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur| Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] ===
[[File:Stanley W Nibbs B.E.M Stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet betek Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet abaoe 2002.
*Alc’hwez : British Virgin Islands (abaoe 1866)

=== [[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] ===
*Statud : Tiriad-suj Roue Breizh-Veur hag emren. Ul lodenn eus [[Inizi Angl-ha-Normand]]
*Alc’hwez : 
** Guernsey Bailiwick pe Bailiwick of Guernsey (1969-1981)
** Guernsey (abaoe 1982)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Jerzenez]], [[Timbroù Aldernez]]

=== [[Timbroù Gwiana c'hall| Gwiana c’hall]] ===
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall betek 1946. Departamant tramor (1946-2015. Emrenerezh abaoe 2015 (“Collectivité territoriale unique de Guyane »).
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù gall dreistmoullet Guy Franç. (1886-1888)
** Timbroù trevadennoù gall dreistmoullet Guyane (1892)
** Guyane République Française Colonies (1892)
** Guyane Française (1904-1947)
** Timbroù-taos Bro-C’hall dreistmoullet Guyane Française (1925-1927)
** T.A.G. (Postoù dre-nij) (1921)
*Pennad kar : [[Timbroù Inini]]

=== [[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] ===
[[File:1934 6c BrGuiana Yv146.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1851-1966). Stad dizalc’h dindan anv [[Guyana]] (abaoe 1966).
*Alc’hwez : British Guiana (1851-1966)
*Pennad kar : [[Timbroù Guyana]]

== H ==
=== [[Timbroù Haiti|Haiti]] ===

[[File:Dessalines Stamp.jpg|thumb|right|200px]]
*Statud : Republik dizalc’h abaoe 1881.
*Alc’hwez : [[Haiti]] (abaoe 1881)

=== [[Timbroù Hamburg|Hamburg]] ===
*Statud : Keoded dieub (1815-1868). Ezel eus Kengevread Norzh Alamagn (1868-1871). Ul lodenn eus Impalaeriezh Alamagn goude 1871.
*Alc’hwez : Hamburg (1859-1866)

=== [[Timbroù Hannover|Hannover]] ===
*Statud : Rouantelezh (1814-1866). Staget ouzh Prusia e 1866. Ul lodenn eus Impalaeriezh Alamagn goude 1871.
*Alc’hwez : Hannover (1850-1864)

=== [[Timbroù Hawaii|Hawaii]] ===
[[File:Stamp Hawaii 1883 Kaleleonalani Sc49.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Rouantelezh dizalc’h betek 1893. Republik (1893-1898). Tiriad Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1899.
*Alc’hwez :
** Hawaiian Postage (1851-1852)
** Honolulu Hawaiian Postage (1853-1867)
** [[Hawaii]] (1862-1891)
** Timbroù dreistmoullet “Provisional Govt. 1893 (1893)
** “HawaII Islands Postage” pe “Hawaii” pe “Republic of Hawaii” (1894-1899)
** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1900
** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika dreistmoullet &lt;small&gt;HAWAII&lt;/small&gt; (1928 ha 1937)

=== [[Timbroù Hebridez-Nevez|Hebridez-Nevez]] ===
*Statud : Bro warezet gant Bro-C’hall hag ar Rouantelezh-Unanet (1887-1906). Condominium (1906-1980).Stad dizalc’h dindan anv [[Vanuatu]] abaoe 1980.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;NOUVELLES HÉBRIDES&lt;/small&gt;(1908)
** Timbroù [[Fidji]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;NEW HEBRIDES. CONDOMINIUM&lt;/small&gt; (1908-1909) 
** Timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;NOUVELLES HÉBRIDES condominium&lt;/small&gt;(1910)
** Timbroù [[Fidji]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;NEWHEBRIDES CONDOMINIUM&lt;/small&gt; (1911)
** Nouvelles-Hébrides RF pe New Hebrides ER (1911-1950)
** Nouvelles-Hébrides Condominium RF pe New Hebrides ER Condominium (1950-1966)
** Condominium des Nouvelles-Hébrides Condominium RF pe New Hebrides ER Condominium (1966-1980)
*Pennad kar : [[Timbroù Vanuatu]]

=== [[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] ===
*Statud : Rouantelezh dizalc’h (1916-1925). Aloubadeg sultanelezh Nedj (1925-1926). Ul lodenn eus Rouantelezh Nedj ha Hedjaz (1926-1932) a voe Rouantelezh [[Arabia Saoudat]] adalek 1932.
* Alc’hwez : 
** Alc’hwez en arabeg (1916-1925)
** Hedjaz &amp; Nedjd pe Hejaz &amp; Nejd (1929-1932)
*Pennad kar : [[Timbroù Arabia Saoudat]]

=== [[Timbroù Heligoland|Heligoland]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1867-1890). Roet da Alamagn (1890-1944). Dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (1944-1952). Staget ouzh Alamagn ar C’hornaoueg (abaoe 1952).
*Alc’hwez : Heligoland (1867-1879)

=== [[Timbroù Holkar|Holkar]] ===
[[File:1927ca 1anna Indore Mi16 SG18.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Holkar State Postage (1886-1948)

=== [[Timbroù Hoi Hao|Hoi Hao]] ===
*Statud : Burev-post [[Indez-Sina]] e [[Hoi-Hao]], war enezenn [[Hainan]]  (Sina) etre 1876 ha 1922.
*Alc’hwez : Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;HOI HAO&lt;/small&gt; (1903-1904) pe &lt;small&gt;HOI-HAO&lt;/small&gt; (1906-1919)

=== [[Timbroù Honduras|Honduras]] ===
*Statud : Republik dizalc’h abaoe 1821.
*Alc’hwez : 
** Correos de Honduras 
** Republica Honduras 
** [[Honduras]] (abaoe 1866)

=== [[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh-Veur (Belize)]] ===
[[File:1962 4 cent stamp British Honduras.jpg|dehou|200 px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1866-1964). Anvet [[Belize]] e 1973
*Alc’hwez : British Honduras (1866-1973)
*Pennad kar : [[Timbroù Belize]]

=== [[Timbroù Hong Kong|Hong-Kong]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h Breizh-Veur (1862-1997). Melestradurezh [[Japan]] (1945). Staget ouzh [[Republik Pobl Sina]] e 1997 gant ur statud emrenerezh.
*Alc’hwez :
** [[Hong Kong]]  (1862-1938)
** 香港 Hong Kong (1938-1999)
** 香港 中国 Hong Kong China (abaoe 1999)
*Pennad kar : [[Timbroù Sina]]

=== [[Timbroù Enezeg an Azorez|Horta]] ===
*Statud : Kêr war enez Fayal (enezeg [[Azorez]]) dindan dalc’h Portugal.
*Alc’hwez : Horta Portugal (1892-1899)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Portugal]]

=== [[Timbroù Hungaria|Hungaria]] ===
[[File:Hungary 5874.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Unvaniezh Aostria hag Hungaria (1867-1918) dindan beli un impalaer hag a zo roue [[Hungaria]] ivez. Melestradurezhioù postel disheñvel en div vro. Stad dizalc’h e 1918 war-bouez an tiriadoù staget ouzh [[Tchekoslovakia]], ouzh Roumania ([[Treuzsilvania]]), ouzh [[Kroatia]], ouzh [[Italia]] ([[Fiume]]). Republik demokratel etre 1918 ha 1919, [[Republik Soviedel Hungaria]] etre 1919 ha 1920. Rouantelezh (1920-1945). Republik (1945-1949). Republik poblek etre 1949 ha 1989. Republik abaoe 1989.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Aostria (1850-1867). Talvoud-gwerzh e “Kreuzer” 
** Poltred ar Roue (1867-1871). Talvoud-gwerzh e “Krajcar »
** Magyar Kir. Posta (= Postoù roue Hungaria) (1874-1918)
** Timbroù dreistmoullet gant &lt;small&gt;KOZTARSASAG&lt;/small&gt; (=Republik) (1918)
** Magyar Posta (1919)
** Magyar tanácsköztársaság pe dreistmoullet gant « Magyar tanács köztársaság » (1919)
** Magyar Kir. Posta (1920-1921 ha 1923-1945)
** Magyarország (1923-1937)
** Magyar Posta (1945-1990)
** Magyarország (abaoe 1990)
*Aloubadeg Serbia : 
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant « Banát-Bácska » (1919)
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant « 1919 Baranya » (1919)
*Aloubadeg Roumania (Cluj/Kolosvar ha Oradea/Nagyvarad) :
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant «Zona de Ocupatie - Romaniá» (1919)
*Aloubadeg Roumania  ha Serbia e Temesvar/Timisiorra) :
** Timbroù Hungaria dreistmoullet (1919)
*Timbroù ar gouarnamant enep-komunour (e Szeged) :
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant “&lt;small&gt;MAGYAR NEMZETI KORMANY&lt;/small&gt; (= Gouarnamant Broadel Hungaria – Szeged) (1919)

=== [[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù ourdoueg (?) (1869-1912 ha 1931)
** H.E.H. the Nizam’s Government (1927 ha 1937)
** [[Hyderbad]] (1946)
** H.E.H. the Nizam’s Government Postage (1947-1950)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]]

==Gwelet ivez==
*[[Timbroù hervez ar vro I...P]]
*[[Timbroù hervez ar vro Q...Z]]

[[Rummad:Timbrouriezh]]</text>
      <sha1>91pb4scmq9w4mypawn8rqz095tald6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197124</id>
      <parentid>2197067</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T09:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42511-00</username>
        <id>93127</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ginea spagnol */</comment>
      <origin>2197124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86698" sha1="agt603hjroqkdvki1okysyy1h5uheth" xml:space="preserve">__NOTOC__
[[File:UN-Chagall window-1967.jpg|dehou|400px]]
*Kavet e vo amañ ur '''roll eus an ensavadurioù o deus embannet timbroù-post''' e-pad ur mare bennak abaoe ma oa bet lakaet e gwerzh an timbroù kentañ e 1840. Er roll e kaver kement seurt ensavadurioù gouarnamant pe aozadurioù aotreet ent-ofisiel o deus embannet timbroù dibar evit ar postoù. En o zouez e kaver Stadoù dizalc’h, trevadennoù, proviñsoù, stadoù-kêr, burevioù-post er broioù estren, aozadurioù etrebroadel ha luskadoù dispac'hel. 

*Statud pep hini anezho zo bet merket, ha resisaet emdroadur pep tiriad hervez red an istor. 

*Ur pennger nevez zo kinniget evit doujañ ouzh an alc’hwez a gaver war an timbr, hag alies pa gemm statud ar vro (trevadenn deuet da Stad dizalc’h da skwer). 

*An darn vrasañ eus an ensavadurioù-se a zo istorel ha lod anezho n'o deus bet nemet ur prantad berr tre. An dimbrawourien a ra alies « broioù marv » eus ar broioù dezho ensavadurioù na embannont ket mui timbroù.

*Ouzhpennet ez eus bet un * e fin anv ur vro pa c’hoarvezh dezhi bezañ hiziv er-maez reolennoù [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] o vezañ n’eo ket anavezet ez-ofisiel he melestradurezh gant darn vrasañ Stadoù all ar Bed. Broioù zo o deus embannet o frankiz hep asant ar Stad a zalc’hont outañ (Somaliland, Abc’hazia…) hag an timbroù dindan o anv a vez implijet er vro hepken, ket evit kas lizhiri d’an estrenvro. Pennoù-bras an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]] ha katalogoù timbrawouriezh a embann n’int nemet falstimbroù, daoust d’o implij. N’eus ket kaoz avat eus an timbroù embannet gant forbaned pe emsaverien en harlu, pell-pell eus ar broioù int sañset bezañ bet implijet (Nagaland, inizi Skos, Republik Saharaoui…).

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; margin-top:25px; font-size:1.2em; font-weight:bold;&quot;
|-
| style=&quot;padding:10px;&quot; | [[#A|A]] • [[#B|B]] • [[#C|C]] • [[#CH|CH]] • [[#C'H|C'H]] • [[#D|D]] • [[#E|E]] • [[#F|F]] • [[#G|G]] • [[#H|H]]
|}

== A ==
=== [[Timbroù Abc'hazia|Abc’hazia*]] ===

[[File:Stamp of Abkhazia - 1995 - Colnect 998470 - Flag of Abkhasia.jpeg|dehou|150px]]
*Statud : Tiriad disrannour Jorjia (abaoe 1992). Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Nann ezel an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]].
* Er-maez al lezennoù etrebroadel eo an timbroù.
*Alc’hwez : 
** Аԥсны Абхазия (abc’hazeg ha rusianeg) (1992-1994)
** Аԥсны (1994-2002)
** Аԥсны Republic of Abkhazia (abc’hazeg ha saozneg) (abaoe 2002)

=== [[Timbroù Abou Dhabi|Abu Dhabi]] ===
Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968.
*Alc’hwez (e lizherennoù latin hag arabek) : 
** Abu Dhabi (1964-1972)
** Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet dreistmoullet &lt;small&gt;UAE&lt;/small&gt; (1972)
*Pennad kar : [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]

[[File:Stamp of Aden - 1953 - Colnect 288544 - 1 - Map.jpeg|dehou|150px]]

=== [[Timbroù Aden|Aden]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1937-1963). 
*Alc’hwez : Aden (1937-1964).
*Pennad kar : [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su]]

=== [[Timbroù Djibouti|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] ===
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall dindan anv « Aod c'hall ar Somalianed » (1896-1967). 
*Alc’hwez : Territoire français des Afars et des Issas (1967-1977)
*Pennad kar : [[Timbroù Obock]]

=== [[Timbroù Afghanistan|Afghanistan]] ===
[[File:Stamp of Afghanistan - 1970 - Colnect 431986 - Road Map of Afghanistan with Location of Sites.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Dizalc’h abaoe 1919, goude ur prantad-amzer dindan « levezon » Breizh-Veur. Rouantelezh (1870-1973). Republik (1973-1992). Brezel diabarzh (1992-1996). Republik islamek (1996-2001). Aloubadeg Stadoù-Unanet ha brezel diabarzh (2001-2021). Stad an dTalibaned (abaoe 2021)
*Alc’hwez : 
** e yezh [[dari]] “Penn un tigr” (1870-1927)
** Afghan postage pe Postage afghan (1927)
** Postes afghanes pe Postes Afghanistan (1928-1951)
** Afghanistan (1953-1955)
** Postes afghanes (1956-1989)
** Afghan post (1989 ha 1996-2001)

=== [[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] ===
*Statud : Trevadennoù Portugal en Afrika.
*Alc’hwez :  
** Timbroù Portugal dreistmoullet &lt;small&gt;AFRICA&lt;/small&gt; (1898)
** Timbr-taos dreistmoullet &lt;small&gt;TAXA DE GUERRA&lt;/small&gt;

=== [[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C’heheder C’hall]] ===
* Statud : Framm velestradurel a vode trevadennoù Bro-C’hall ([[Kongo Frañs]], [[Gabon]], [[Oubangi-Chari]] ha [[Tchad]]) etre 1936 ha 1958. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kongo Frañs ha Gabon dreistmoullet « Afrique Equatoriale Française » (1936)
** AFRIQUE EQUale FRçaise (1937 ha 1941)
** Afrique Equatoriale Française (1937-1958)

=== [[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C’hornaoueg C’hall]] ===
[[File:AOFNigertimbre.jpg|dehou|150px]]
* Statud : Framm velestradurel a vode trevadennoù Bro-C’hall  ( [[Aod an Olifant]], [[Dahomey]], [[Ginea Frañs]], [[Volta-Uhel]], [[Maoritania]], [[Niger]], [[Senegal]] ha [[Soudan c’hall]]) etre 1934 ha 1958. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Afrika c’hall ar C’heheder dreistmoullet gant “Afrique Occidentale Française” (1944-1945)
** Afrique Occidentale Française RF (1945-1959)

=== [[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] ===
* Statud : ramm velestradurel savet e 1946 a vode trevadennoù Spagn : [[La Aguëra]], [[Seguia el-Hamra]], [[Rio de Oro]], [[Ifni]] ha Sahara spagnol (Cabo Juby).
*Alc’hwez : Africa Occidental Española (1949-1951)

=== [[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] ===
*Statud : Trevadenn Alamagn (1880-1918). Aloubadeg Breizh-Veur ha [[Belgia]] (1916). Tiriadoù fiziet e Belgia, ar Rouantelezh-Unanet ha Portugal e 1918.
*Alc’hwez :
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant un talvoud-gwerzh e pesa pe « Deutsch-Ostafrika » (1893)
** Deutsch-Ostafrika (1900-1919)
** Timbroù Afrika ar Reter saoz dreistmoullet G.E.A. (1917-1921)
** Timbroù Kongo Velgia dreistmoullet Est Africain Allemand /Occupation Belge / Duitsch Oost Afrika / Belgische Bezettung (1916)
*Pennad kar : [[Timbroù Ruanda-Urundi]]

=== [[Timbroù Afrika ar Reter italian| Afrika ar Reter italian]] ===
[[File:ITA AOI MiNr0001 mt B002b.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Unvaniezh trevadennoù italian [[Eritrea]], [[Somalia italian]] hag [[Etiopia]].
*Alc’hwez : 
** Africa Orientale Italiana (1938-1941)
** Timbroù-taos dreistmoullet A.O.I. (1941)
*Pennad kar : [[Timbroù Somalia italian]]

=== [[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] ===
*Statud : Kompagnunezh prevez (1888-1894). Tiriad gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (gant Ouganda) (1895-1920). Trevadennoù Ouganda ha Kenya adalek 1920.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Breizh-Veur dreistmoullet &lt;small&gt;BRITISH EAST AFRICA COMPANY&lt;/small&gt; (1890)
** Imperial British East Africa Company (1890-1894)
** Timbroù dreistmoullet &lt;small&gt;BRITISH EAST AFRICA&lt;/small&gt; pe British East Africa (1895)
** British East Africa Protectorate (1897)
** Timbroù Zanzibar dreistmoullet gant « British East Africa » (1897)
** East Africa and Uganda Protectorates (1903-1922)
*Pennadoù kar: [[Timbroù Kenya]]  [[Timbroù Ouganda]]

=== [[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] ===
[[File:Stamp of Aitutaki - 1920 - Colnect 430730 - Huts at Arorangi.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad dindan dalc’h [[Zeland Nevez]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Zeland Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;AITUTAKI&lt;/small&gt; (1902-1919)
** Aitutaki (1920-1927
** Timbroù Inizi Cook dreistmoullet “Aitutaki” (1972)
**Aitutaki Cook Islands (abaoe 1972)
*Pennad kar : [[Timbroù Zeland Nevez]]

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Ajman]] ===
*Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus   Stad an Emirelezhioù Arab Unanet abaoe 1968.
** Alc’hwez (lizherenneg latin hag arabek) : 
** Ajman عجمان (1964-1972)

=== [[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn – Impalaeriezh]] ===
[[File:DR 1900 58 Germania Reichspost.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h (Impalaeriezh) etre 1870 ha 1918 savet gant unvaniezh rouantelezhioù ha dugelezhioù an tiriad alaman.

*Alc’hwez : 
** Deutsche Reichs Post (1872-1900)
** Reichspost (1900)
** Deutsches Reich (1902-1919)
** Aloubadeg Frañs : 
** Aloubadeg Belgia : Timbroù Belgia dreistmoullet &lt;small&gt;ALLEMAGNE DUITSCHLAND&lt;/small&gt; (1919-1921)

[[Rummad:Istor Alamagn]]
[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Alamagn – Impalaeriezh, Timbroù]]

=== [[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar ]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (1919-1933) savet goude an Impalaeriezh alaman (1870-1919).
*Alc’hwez :
** Deutsche National Versammung (1919-1920)
** Deutsches Reich (1920-1933)

[[File:Nazitagderbriefmarke6+24pf1942.jpg|dehou|200px]]
=== [[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] ===
*Statud : Stad dindan dalc’h [[Hitler]] etre 1933 ha 1945.
*Alc’hwez : 
** Deutsches Reich (1933-1943)
** Grossdeutsches Reich (1943-1945)

=== [[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed]] ===
[[File:Allied occupation in Germany (1945-1949).png|dehou|200px]]
*Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet, Stadoù-Unanet Amerika hag an Unvaniezh Soviedel (1946-1949)
*Alc’hwez :  Deutsche post (1946-1948)
*Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet ha Stadoù-Unanet Amerika (1945-1949).
*Alc’hwez :  
** Deutschland (1945-1946)
** Deutsche post (1948-1949)
** 2 Berlin Steurmarke (1948-1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Berlin ar Reter]], [[Timbroù Berlin ar C’hornaoueg]], [[Timbroù Mecklembourg-Pomerania ar C'hornaoueg]], [[Timbroù Saksonia]]
*Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh Bro-C’hall (1945-1946)
*Alc’hwez : Zone Française Briefpost (1945-1946)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Baden]], [[Timbroù Wurttemberg]], [[Timbroù Roenland-Pfalz]]

=== [[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg ]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (1949-1990) dindan anv [[Republik Kevreadel Alamagn]]. Kendeuzet e 1990 gant Alamagn ar Reter.
*Alc’hwez : 
** Bundesrepublik Deutschland (1949)
** Deutsche Bundespost (1949-1994)

[[File:DDR 1959 Michel 726 Chemie.jpg|dehou|200px]]

=== [[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (1950-1994). Kendeuzet e 1990 gant Alamagn ar C’hornaoueg.
*Alc’hwez :
** Deutsche Demokratische Republik (1950-1960)
** DDR (1960-1990)
** Deutsche Post (1990)

=== [[Timbroù Alamagn|Alamagn]] ===
*Statud : Stad dizalc’h. Unvaniezh [[Republik Kevreadel Alamagn|Alamagn ar C’hornaoueg]] hag [[Alamagn ar Reter]] e 1991. 
*Alc’hwez : 
** Deutsche Bundespost (1991-1995)
** Deutschland (abaoe 1995)
[[File:Stamp of Finland - 1972 - Colnect 46638 - Map of Aland Coat of Arms.jpeg|dehou|200px]]

=== [[Timbroù an Inizi Åland|Åland]] ===
*Statud : Enezeg emren abaoe 1984, dindan dalc’h [[Finland]].
*Alc’hwez : Åland (abaoe 1984)
*Pennad kar : [[Timbroù Finland]]

=== [[Timbroù Albania|Albania]] ===
*Statud : Bro dindan dalc’h an [[Impalaeriezh Otoman]] betek 1912. Emerenerezh (1912-1914). Priñselezh (1914-1922). Melestradurezh [[Aostria-Hungaria]] (1919). Republik dizalc’h (1922-1928). Rouantelezh (1928-1939). Aloubadeg [[Italia]] (1939-1943). Aloubadeg [[Gres]] (1940). Aloubadeg [[Alamagn]] (1943). Republik Demokratel (1944-1946) ha Republik Poblek (1946-1991). Republik abaoe 1992.
[[File:Stamp of Albania - 2007 - Colnect 374166 - Albanian flag blowing in wind.jpeg|dehou|200px]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Turkia dreistmoullet gant Shqipënia hag un ere daoubennek (1913)
** Siell gant « Postat e Qeverries  sé Perkoheshme te shqipenies » (1913)
** Erer gant Postat e Qeverries  sé Perkoheshme te shqipenies » (1913)
** Shqipënia e lire (1913)
** Korca (1914)
** Timbroù Epira dreistmoullet gant al lizherenn C (1916)
** Korcë (1917) ha dreistmoullet « Republika Shqipetare » (1917)
** Timbroù dreismoullet « Qarku Korces » (1918)
** Timbroù Aostria-Hungaria dreistmoullet « Posta e Shkodres SHQYPNIS » (1919)
** Timbroù Aostria-Hungaria dreistmoullet « POSTAT SHQIPTARE » (1919)
** SHQIËNIË dreistmoullet &lt;small&gt;SHKODRA&lt;/small&gt;(1920)
** Poste Shqiptare (1920)
** Posta Shqiptare (1922)
** Rep. Shqiptare (1925)
** Timbroù dreistmoullet Mbretnia Shqiprare Zog I 1 IX 1928 (1928)
** Postat Shqiptare(1930)
** SHQIPNI (1937-1938)
** Timbroù dreistmoullet Mbledhja Kushtetuëse 12-IV-1939 XVII (1939)
** Timbroù Gres dreistmoullet gant ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔIOIKHCIC (1940)
** Mbretnija Shqiptare Postat (1939-1943)
** Timbroù dreistmoullet «14 Shator » 1943 (1943)
** Timbroù dreistmoullet « Qeverija demokratike e shqiperise » (1944)
** Shqipnija (1944)
** Qeveria demokratike e shqipnis (1946)
** Republika Popullore e Shqiperise pe Shqiperija (1946-1957)
** R.P. E Shqiperise pe Shqiperia pe Shqipëria (1957-1977)
** Republika popullore socialiste e shqiperise pe R.P.S. e Shqiperise (1977-1991)
** Posta Shqiptare (1991-1995)
** SHQIPERIA (abaoe 1995)

=== [[Timbroù Aldernez|Aldernez]] ===
*Statud : Tiriad-suj Kurunenn Breizh-Veur. Melestradurezh Gwernenez.
*Alc’hwez : Alderney Bailiwick of Guernesey (abaoe 1983)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Gwernenez]]  [[Timbroù Jerzenez]]

=== [[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] ===
* Statud : Tiriad e Siria dindan dalc’h Bro-C’hall (1919-1938). Staget ouzh [[Turkia]] e 1939 dindan anv [[Hatai]].
*Alc’hwez : 
** Burev Bro-C’hall (1853-1914)
** Timbroù Siria dreistmoullet « Sandjak d’Alexandrette » pe &lt;small&gt;SANDJAK D’ALEXANDRETTE&lt;/small&gt; (1938)
** Timbroù Turkia dreistmoullet &lt;small&gt;HATAY  DÊVLETI&lt;/small&gt; (1939)
** Hatai Devleti (1939)

=== [[Timbroù Aljeria|Aljeria]] ===
[[File:Stamp of Algeria - 1965 - Colnect 325136 - Algerian princess and antelope.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (18301962). Stad dizalc’h abaoe 1962.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Bro-Frañs kachedet gant ur siell ispisial (niverenn ha goude deiziad) (1849-1924)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet gant « Algérie » (1924-1925)
** Timbroù Bro-Frañs (1958-1962)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet EA (‘’Etat algérien’’) (1962)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet « République algérienne » (e galleg hag en arabeg) (1962)
** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet « Algérie » (1963)
** Algérie الجزائر e galleg hag en arabeg (abaoe 1963)

=== [[Timbroù Allenstein|Allenstein]] ===
*Statud : Kêr eus [[Prusia]] ar Reter. Goude ur boblvouezhiadeg e voe staget ouzh Alamagn e 1920. Staget ouzh [[Polonia]] e 1945 (adanvet [[Olsztyn]]).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Plébiscite Olsztyn Allenstein » (1920)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Commission d’administration et de plébiscite Olsztyn Allenstein Traité de Versailles Art. 94-98 » (1920).

=== [[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950 (e Stad [[Rajasthan]])
*Alc’hwez : Goustilh (1877-1899)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Andorra|Andorra]] ===
*Statud : Stad dizalc’h. Melestradurezh Spagn ha melestradurezh Bro-C’hall
* Alc’hwez (melestradurezh Frañs) :
** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt;ANDORRE&lt;/small&gt; (1931)
** Vallées d’Andorre (1932-1943)
** Andorre (1943-1974)
** Andorre [[Andorra]] (1975-1977)
** Principat d’Andorra (abaoe 1978)

*Alc’hwez (melestradurezh Spagn) :
** Timbroù Spagn dreistmoullet &lt;small&gt;CORREOS ANDORRA&lt;/small&gt; (1928)
** Andorra (1929-1979)
** Principat d’Andorra (abaoe 1979)

=== [[Timbroù Enezeg an Azorez|Angra]] ===
*Statud : Kêr war enez Teircera (enezeg Azorez) dindan dalc’h [[Portugal]].
*Alc’hwez : Angra Portugal (1892-1905)
*Pennad kar : [[Timbroù Portugal]]

=== [[Timbroù Anguilla|Anguilla]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet abaoe 1650. Staget ouzh inizi [[Saint Kitts ha Nevis]] betek 1967. Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Saint-Kitts dreistmoullet gant « Independent Anguilla » (1967)
** [[Anguilla]] (abaoe1967)

=== [[Timbroù Anjouan|Anjouan]] ===
[[File:Stamp of Anjouan - 1900 - Colnect 215580 - Trype Groupe.jpeg|dehou|150px]]
*Statud : Enezenn warezet gant Bro-C’hall (1886-1912) evel inizi all Enez ar Gomorez. Staget e voe an enezeg ouzh trevadenn [[Madagascar]] (1912-1947). Tiriad tramor (1947-1974). Ul lodenn eus Stad Komorez abaoe 1974.
*Alc’hwez : Sultanat d’Anjouan (1892-1912)
*Pennadoù all : [[Timbroù Moheli]], [[Timbroù Mayotte]], [[Timbroù Komorez]]

=== [[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] ===
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall. Ul lodenn eus Indez-Sina c’hall.  
*Alc’hwez : Timbroù Trevadennoù gall dreistmoullet gant « A &amp; T » (1888)
*Pennad kar : [[Timbroù Indez-Sina c’hall]]

=== [[Timbroù Antarktika -Tiriad Aostralia|Antarktika -Tiriad Aostralia]] ===
[[File:MAP OF ANTARCTICA - Australian Antarctic Territory postage stamp.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Tiriad-suj Aostralia.
*Alc’hwez : Australian Antarctic Territory (abaoe 1957)

=== [[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet abaoe 2002.
*Alc’hwez : British Antarctic Territory (abaoe 1962)

=== [[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall| Antarktika - Tiriad Bro-C’hall]] ===
*Statud : Tiriad tramor Bro-C’hall .
*Alc’hwez : 
** Timbroù postoù dre-nij Madagaskar dreistmoullet gant &lt;small&gt;TERRE ADÉLIE DUMONT D’URVILLE 1840 &lt;/small&gt;(1948)
** Timbroù Madagaskar dreistmoullet gant &lt;small&gt;TERRES AUSTRALES ET ANTARCTIQUES FRANCAISES&lt;/small&gt; (1955)
** RF TERRES AUSTRALES ET ANTARCTIQUES FRANCAISES (abaoe 1956)

=== [[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika – Tiriad Ross]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h Zeland-Nevez.
* Alc’hwez : Ross Dependency (abaoe 1957)

=== [[Timbroù Antigua|Antigua]] ===
[[File:Antigua 1867 1d vermillion imperf between ex Toeg.jpg|dehou|200px]]
*Statud : trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1862-1967).Ezel eus [[Kevread Indez ar C’hornaoueg]] (1958-1962). Stad kenstaget ouzh ar Rouantelezh-Unanet  (1967-1981). Stad dizalc’h (abaoe 1981) dindan anv [[Antigua-ha-Barbuda]].
*Alc’hwez : 
** Antigua (1862-1981)
** Antigua &amp; Barbuda (abaoe 1981)

=== [[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] ===
[[File:Five shilling stamp of the Leeward Islands.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Unvaniezh inizi dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet : [[Anguilla]], [[Antigua]], [[Barbuda]], [[Montserrat]],[[ Saint-Kitts]], [[Nevis]] hag an [[Inizi Gwerc’h]].
*Alc’hwez : Leeward Islands (1890-1954)

=== [[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] ===
*Statud : Trevadenn [[Danmark]] gwerzhet d’ar [[ Stadoù-Unanet]] e 1917. 
*Alc’hwez : 
** KGL (1855-1867)
** Dansk Westindien (1873-1903)
** Dansk Vest Indien (1856-1917)

[[File:Bijzondere Antilliaanse Postzegel &quot;Dag van de Arbeid&quot; - Special Antilian stamp for Labour Day (3490680943).jpg|180px|dehou]]

=== [[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] ===
*Statud : Trevadennoù an Izelvroioù er Mor Karib : Inizi Bonaire, Curaçao, Sint Eustatius, Saba, lodenn greisteiz enez Sint-Maarten hag Aruba. Stad emren en Izelvroioù (1954-2010). 
*Alc’hwez : 
** Nederlandse Antillen (1949-2004)
** Ned. Antillen (1949 ha 1952)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Aruba]]  [[Timbroù Curaçao]]  [[Timbroù Sint-Maarten]]

=== [[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] ===
*Statud : Trevadennoù Spagn er Mor Karib : [[Cuba]], [[Republik Dominikana]] ha [[Porto Rico]].
*Alc’hwez :  
** RL Plata F.  (1855-1867)
** Ultramar (1868-1871)

=== [[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] ===
[[File:Gold Coast Stamp Elizabeth 1953 ½ d.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Aod an aour (1821-1957) a voe adanvet [[Ghana]] pa voe ur Stad dizalc’h.
*Alc’hwez : Gold Coast (1875-1953)
*Pennad kar : [[Timbroù Ghana]]

=== [[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] ===
*Statud : Gwarezva ar Rouantelezh-Unanet dindan anv &quot;Oil Rivers Protectorate&quot; (1870-1893), adanvet e 1893. Dont a reas da vezañ ur rann eus Nigeria ar Su e 1900.
*Alc'hwez :
*British Protectorate Oil Rivers (1892)
*Niger Coast Protectorate (1893-1899)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Nigeria an Norzh]] [[Timbroù Nigeria ar Su]] [[Timbroù Nigeria]]

=== [[Timbroù Aod an Olifant|Aod an Olifant]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1868-1958). Republik emren (1958-1960). Stad dizalc’h abaoe 1960.
* Alc’hwez : 
** Côte d'Ivoire (1892-1944)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1958)
** Republique de Côte d'Ivoire pe Republique de Côte-d’Ivoire (abaoe 1958)

=== [[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] ===
[[File:RFSomaliTimbre.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant Bro-C’hall (1894-1902). Trevadenn Bro-C’hall (1902-1967).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Obock dreistmoullet DJ pe Djibouti (1894-1902)
** Protectorat de la Côte des Somalis (1894-1900)
** Côte Française des Somalis (1902-1967)
** Djibouti RF (1943)
*Pennad kar : [[Timbroù Obock]]

=== [[Timbroù Aostralia|Aostralia]] ===
*Statud : Kengevredad savet gant unvaniezh stadoù aostralian bet dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet, d’ar 1añ a viz Genver 1901.
*Alc’hwez : Australia (abaoe 1912)

=== [[Timbroù Aostralia ar C’hornaoueg|Aostralia ar C’hornaoueg]] ===
[[File:Western Australia 1 penny Revenue stamp.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1826-1900). Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901.
*Alc’hwez : Western Australia (1854-1912)
*Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]]

=== [[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1836-1900). Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901.
*Alc’hwez : South Australia (1855-1912)
*Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]]

=== [[Timbroù Aostria|Aostria]] ===
*Statud : Tiriad an Impalaeriezh Aostria-Hungaria betek 1918. Republik [[Aostria]] (1918-1938). Lodenn eus Alamagn (1938-1945). Aloubadeg gant ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù-Unanet ha Bro-C’hall (1945) Republik Aostria abaoe 1945. 
* Alc’hwez : 
** KKpost-stempel (1850)
** Poltred an impalaer (1867-1880)
** Kais. Königl. Oesterr. Post (1883-1906)
** Kaiserliche königliche österreichische Post (1908-1917)
** Timbroù Aostria dreistmoullet gant “Deutsch österreich” (1918-1919)
** Deutsch österreich (1919-1921)
** Österreich (1921-1937 ha 1945)
** Timbroù Alamagn (IIIde Reich) (1938-1945)
** Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed (1945)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant “Österreich” (1945)
** Republik Österreich (1945-2001)
** Österreich (abaoe 2002)

=== [[Timbroù Aostria-Hungaria|Aostria-Hungaria]] ===
*Statud : Unvaniezh [[Aostria]] ha [[Hungaria]] (1867-1918) dindan beli un impalaer. Melestradurezhioù postel disheñvel nemet melestradurezh an armeoù : ''Kaiserliche und Koenigliche Feldpost'' (= Postoù impalaerel ha roueel ar brezeliadennoù)
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Bosnia-Herzegovina]] dreistmoullet '''K.U.K. FELDPOST''' (1915)
** K.U.K. Feldpost (1915-1918)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Aostria]]  [[Timbroù Hungaria]]

=== [[Timbroù Arad|Arad]] ===
*Statud : Kêr eus [[Transilvania]] aloubet gant arme Bro-C’hall e 1919. Staget ouzh [[Roumania]] e 1920.
*Alc’hwez : Timbroù [[Hungaria]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;Occupation française&lt;/small&gt; (1919).

=== [[Timbroù Arabia Saoudat|Arabia Saoudat]] ===
[[File:50th Anniversary of First Saudi Commemmorative Stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h bet anvet Rouantelezh Nedj ha Hedjaz (1926-1932).
*Alc’hwez :
** Royaume de l'Arabie saoudite (1934-1957)
** S.A.K. (1960-1961)
** Royaume de l'Arabie saoudite (1960-1966)
** Arabie saoudite (1963-1964)
** Kingdom of Saudi Arabia (1965-1971)
** Saudi Arabia (1965-1975)
** Saudi Arabia kingdom (1965-1975)
** SA (1966)
** K.S.A. (1974-1982)
** Skoed-ardamez (gwezenn-palm ha klezeoù kroazet) (abaoe 1982)

=== [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] ===
*Statud : Rouantelezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Staget ouzh Yemen ar Su e 1967.
*Alc’hwez : Federation of South Arabia (1963-1966)

=== [[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] ===
*Statud :  Inizi eus [[Dalmatia]] aloubet gant soudarded [[Gabriele D'Annunzio]] etre miz Du 1920 ha miz Genver 1921. Anvet [[Rab]] ha [[Krk]] hiriv, staget ouzh [[Kroatia]].
*Alc’hwez :  Timbroù [[Fiume]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;ARBE&lt;/small&gt; pe &lt;small&gt;VEGLIA&lt;/small&gt; (1920)

=== [[Timbroù Arc’hantina|Arc’hantina]] ===
[[File:1868 5C Argentina Rivadavia unused Mi20I.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1853. Kengrevead (1861-1861). Republik abaoe 1862.
*Alc’hwez :
** Confecon Argentina (1858-1861)
** República Argentina (1862-1952 ha 1957 ha 1965-1994) 
** Argentina (1952-1965)
** R. Argentina (1967-1968)
** Correo Argentino (1994)
** República Argentina (abaoe 1994)

=== [[Timbroù Armenia|Armenia]] ===
[[File:Stamp of Armenia - 2010 - Colnect 195435 - Day of IndependenceFlag of Armenia.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h (1918-1921). Republik ezel eus an [[Unvaniezh Soviedel]] betek 1992. Republik dizalc’h abaoe 1992.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Rusia dreistmoullet K 60 K (1919-1921)
** ՀԱՅԱՍՏԱՆՒ [[Armenia]] (1920)
** Հ ա չ ha ՌՈՒԲԼՒ (1921-1923)
** CCCP Timbroù Unvaniezh Soviedel (1923-1992)
** ՀԱՅԱՍՏԱՆ Armenia (abaoe 1992

=== [[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] ===
*Statud : Emirelezhioù [[Arabia ar Reter]] gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1971) a voe unvanet dindan anv [[Emirelezhioù Arab Unanet]] e 1971
*Alc’hwez : Trucial States (1961)
*Pennad kar : [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet]].

=== [[Timbroù Republik Artsac'h|Republik Artsac'h*]] ===
[[File:Flag of Artsakh 1993 stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad disrannour Azerbaidjan (1991-2023). Anvet ivez Nagorno-Karabac’h. Nann anavezet gant Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Staget ouzh [[Azerbaidjan]] e 2023.
*Alc’hwez (lizherenneg latin hag armeniek) :
** ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ Republic of Mountainous Karabakh (1993-1996 ha 2017-2023)
** ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ (1996-1998)
** Republic of Nagorno-Karabakh (1998-2017)
** ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ REPUBLIC OF ARTSAKH

=== [[Timbroù Aruba|Aruba]] ===
*Statud : Ul lodenn eus Antilhez Nederlandat (betek 1986). Stad emren e Rouantelezh an [[Izelvroioù]] abaoe 1986.
*Alc’hwez : Aruba (abaoe 1986)

=== [[Timbroù Ascension|(Enez) Ascension]] ===
[[File:Ascension 1938 4p ultramarine Green Mountain.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Tiriad tramor asambles gant [[Saint Helena (enezenn)|Saint Helena]] ha [[Tristan da Cunha]] abaoe 2002.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Saint-Helena dreistmoullet gant ASCENSION (1922)
** Ascension pe Ascension Island (abaoe 1922)

=== [[Timbroù Asturias ha Leon|Asturiez ha Leon]] ===
*Statud : Rannvroioù emren ar Stad spagnol.
*Alc’hwez : Consejo de Asturias y Leon pe Gobierno General pe Consejo Inter Provincial (1936-1937).

=== [[Timbroù Aunus|Aunus]] ===
*Statud : Kêr eus [[Karelia]] (Rusia) aloubet gant [[Finland]] e 1919.
*Alc’hwez : Aunus (1919)

[[File:Stamps of Azerbaijan, 1997-468.jpg|dehou|300px]]
=== [[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] ===
* Statud :   Stad dizalc’h ezel eus « Republik dizalc’h Kaokaz » (1917-1921). Aloubadeg Unvaniezh Soviedel (1921). Ezel eus [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel]] (1922-1992). Stad dizalc’h abaoe 1992. 
*Alc’hwez (e lizherennoù latin hag arabek : 
** République d'Azerbaïdjan (1919)
** АЗЕРБАЙДЖАН pe АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ (1921-1923)
** CCCP (Timbroù Unvaniezh Soviedel betek 1992)
** Azärbaycan (1992)
**Azərbaycan (abaoe 1992)

=== [[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h Portugal. Emren abaoe 1981.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Portugal dreistmoullet AÇORES (1868-1895 ha 1911-1932)
** Açores (1898-1911)
** Portugal Açores (abaoe 1980)

== B ==
=== [[Timbroù Baden|Baden]] ===
*Statud : Dugelezh-veur (1803-1918) ezel eus Kengevread Norzh-Alamagn hag eus Impalaeriezh Alamagn. Republik (1918) ezel eus Republik Weimar. Aloubadeg Bro-Frañs e Su Baden (1947-1949). Ul lodenn eus Alamagn abaoe 1949 (Land [[Baden-Wurtemberg]]).
*Alc’hwez : 
** Baden Freimarke (1851-1868)
** Timbroù servij : Frei durch ablösung Deustsches Reich (1905)
** Baden (1947-1949)

=== [[Timbroù Bahamas|Bahamas]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1859-1973). Stad dizalc'h abaoe 1973.
*Alc'hwez : Bahamas

=== [[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] ===
[[File:Stamp of Bahawalpur - 1948 - Colnect 299932 - Nur Mahal Palace.jpeg|dehou|200 px]]
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[Pakistan]] abaoe 1947.
*Alc’hwez :  Bahawalpur (1947-1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù Pakistan]] 

=== [[Timbroù Bahrein|Bahrein]] ===
*Statud : Stad gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1914-1968). Ezel eus Kevread an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] (1968-1971). Stad dizalc’h (abaoe 1971). Rouantelezh (abaoe 2002).
*Alc’hwez :
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant « [[Bahrain]] » (1933-1945)
** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant « Bahrain » (1948-1960)
** Barhain (1953-1970)
** State of Bahrain (1971-2003)
** Kingdom of Bahrain (abaoe 2003)
*Pennad kar: [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]

=== [[Timbroù Bamra|Bâmra]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Bamra (1889)
** Bamra State (1890-1891)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Bangladesh|Bangladesh]] ===
*Statud : Ul lodenn eus trevadenn Indez Breizh-Veur betek 1947. Ul lodenn eus Stad [[Pakistan]] etre 1947 ha 1971 dindan anv “Pakistan ar Reter”. Ur Stad dizalc’h abaoe 1971. 
*Alc’hwez :
** Bangla desh (1971)
** Bangladesh (abaoe 1972)

[[File:Stamp Barbados 1899 2p.jpg|dehou|150px]]
=== [[Timbroù Bangkok|Bangkok]] ===
*Statud : Keoded [[Thailand]]. Burev-post ar Rouantelezh-Unanet.
*Alc’hwez :  Timbroù [[Malaka]] dreistmoullet gant al lizherenn « B » (1885)

=== [[Timbroù Barbados|Barbados]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (betek 1961). Emrenezereh (1961-1966). Stad dizalc’h abaoe 1966. Republik abaoe 2021.
*Alc’hwez : Barbados (abaoe 1852)

=== [[Timbroù Barbuda|Barbuda]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1859-1959), tiriad-suj [[Antigua]]. Ezel eus [[Kevread Indez ar C’hornaoueg]] (1958-1962). Tiriad kenstaget ouzh ar Rouantelezh-Unanet (1967-1981) gant Antigua. Emrenerezh (1976-1981) Stad dizalc’h gant enez Antigua (abaoe 1981) dindan anv [[Antigua-ha-Barbuda]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Antilhez Bihanañ saoz (‘’’Leeward Islands’’’ e saozneg) dreistmoullet &lt;small&gt;BARBUDA &lt;/small&gt;(1922)
** Timbroù Antigua hep meneg (1924-1968)
** Barbuda (1968-1981) pe timbroù Antigua dreistmoullet « Barbuda » (1973-2000).

=== [[Timbroù Barcelona|Barcelona]] ===
*Statud : Kêrbenn [[Katalonia]]. Timbroù lec’hel a ranke bezañ peget e-kichen re Spagn.
*Alc’hwez : Ayuntamiento de Barcelona (1929-1945)

=== [[Timbroù Barwani|Barwani]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Barwani State (1921-1938)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] ===
[[File:1959 Basutoland National Council stamps.jpg|dehou|500px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1868-1965). Emrenerezh (1965-1966). Stad dizalc’h dindan anv [[Lesotho]] e 1966.
*Alc’hwez :  
** Basutoland (1933-1966)
** Basutoland Lesotho (1965)

=== [[Timbroù Batoum|Batoum]] ===
*Statud : Kêr eus [[Jorjia]] aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet (1919-1920)
*Alc’hwez : 
**Батумckаа почта (1919)
** Timbr 1919 dreistmoullet gant &lt;small&gt;BRITISH OCCUPATION&lt;/small&gt; (1919)
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant  &lt;small&gt;БАТУМЪ BRITISH OCCUPATION OБЛ&lt;/small&gt; (1920)

=== [[Timbroù Bavaria|Bavaria]] ===
*Statud : Rouantelezh (1806-1918) ezel eus [[Kengevredad ar Roen]] (1806-1813), hag eus Impalaeriezh Alamagn (1870-1918). Republik (1918) ezel eus [[Republik Weimar]]. Aloubet gant armeoù ar [[Stadoù-Unanet]] e 1945. Ul lodenn eus Alamagn abaoe 1949 (Land Bavaria).
*Alc’hwez : 
** Bayern (1849-1916 ha 1920)
** Timbroù Bavaria dreistmoullet Volkstaat Bayern pe Freistaat Bayern (1919).
** Timbroù Bavaria dresitmoullet Deutsches Reich
** Timbroù-servij dreistmoullet gant al lizherenn E (1908) pe toullouigoù e stumm E (1912).
*Pennad kar : [[Timbroù Alamagn]]

=== [[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] ===
[[File:1960 6d Bechuanaland Protectorate stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1888-1964). Bro emren (1965). Stad dizalc’h e 1966 dindan anv [[Botswana]]. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Bechuanaland dreistmoullet Protectorate (1888)
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1889)
** Timbroù Transavaal dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1889)
** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1898-1926)
** Bechuanaland Protectorate (1932-1964)
** [[Bechuanaland]] (1965)
*Pennad kar [[Timbroù Botswana]]

=== [[Timbroù Bechuanaland saoz|Bechuanaland saoz]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Staget e voe ar rann su ouzh trevadenn [[Kab ar Spi Mat]] e miz Du 1895. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant ‘’’British Bechuanaland’’’ (1886-1897)
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant “British Bechuanaland Postage and Revenue” (1886-1897)
*Pennad kar : [[Timbroù Kab ar Spi Mat]]

=== [[Timbroù Belarus|Belarus (Bielorusia)]] ===
[[File:Stamp of Belarus - 2003 - Colnect 281025 - The poster.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Republik dizalc’h (1918-1922) dindan anv “Rusia Gwenn” pe [[Rutenia]]. Ezel eus [[Unvaniezh Soviedel]] (1922-1992). Stad dizalc’h (abaoe 1992).
*Alc’hwez : 
** ACOБHbI ATPAД БHP (1920)  (БHP = pennlizherennoù Belarossia Narodnaia Respoublika).
** CCCP Timbroù an Unvaniezh Soviedel  (1922-1992)
** Беларусь   Belarus (abaoe 1992)

=== [[Timbroù Belize|Belize]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv [[Honduras Breizh-Veur]] (1866-1964). Bro emren (1964-1981) ha dizalc’h abaoe 1981.
*Alc’hwez :
** Timbroù Honduras Breizh-Veur dreistmoullet gant « [[Belize]] » (1973-1974) 
** Belize (abaoe 1974)
*Pennad kar :[[Timbroù Honduras Breizh-Veur]]

=== [[Timbroù Belize|Inizi (Cayes) Belize]] ===
*Statud : Tiriad-suj Belize.
*Alc’hwez : Cayes of Belize (1984-1985)

[[File:Timbre du Grand Orient de Belgique, datant de 1982..png|dehou|200px]]
=== [[Timbroù Belgia|Belgia]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh) abaoe 1831.
*Alc’hwez (e flandrezeg ha galleg) :  
** Poltred ar roue (1849-1866)
** Skoed-ardamez (1866-1867)
** Belgique (1869-1891)
** Belgique Belgie (1893-1943)
** [[Belgique]] België (abaoe 1943)

=== [[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] ===
*Statud : Porzh eus [[Libia]] ([[Cyrenaica]]) dindan dalc’h Italia.
*Alc’hwez : Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;BENGASI&lt;/small&gt; (1901 ha 1911)
*Pennad kar : [[Timbroù Cyrenaica]]

=== [[Timbroù Benin|Benin]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Frañs (18502-1958) ezel eus Afrika ar C’hornaoueg c’hall dindan anv [[Dahomey]].  Stad emren (1958-1960) ha dizalc’h abaoe 1960.
*Alc’hwez :
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt;BENIN&lt;/small&gt; (1892-1894)
** Golfe de Bénin (1893)
** Benin pe Bénin (1892-1894)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1960)
** Timbroù Dahomey (1960-1975)
** République populaire du Bénin (1976-1990)
** République du Bénin (abaoe 1990)
*Pennad kar [[Timbroù Dahomey]]

=== [[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] ===
*Statud : Kêr-dieub, ezel Kengevread alaman (1815-1866) ha Kengevread Norzh Alamagn (1867-1871). Staget ouzh Kêr Hambourg e miz Ebrel 1938.
*Alc’hwez :  Bergedorf (1861)

=== [[Timbroù Berlin ar C’hornôg|Berlin ar C’hornôg]] ===
[[File:Stamps of Germany (Berlin) 1987, MiNr 775.jpg|dehou|200 px]]
*Statud : Lodenn eus kerbenn Alamagn aloubet gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù Unanet ha Bro-C’hall goude an Eil Brezel-Bed. Ez-ofisiel, rannvro (Land) eus Alamagn ar C’hornaoueg (1949-1991). Kenteuzet gant Berlin ar Reter e 1990.  
*Alc’hwez :
** Timbroù tachennoù an Tritiriad dreistmoullet gant BERLIN (1948 ha 1949)
** Deutsche post (1946-1954)
** Deutsche Post Berlin (1952-1954) 
** Deutsche Bundespost [[Berlin]] (1955-1990)

=== [[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] ===
*Statud : Lodenn eus kerbenn Alamagn aloubet gant an Arme soviedel goude an Eil Brezel-Bed. Kerbenn Alamagn ar Reter (1949-1990). Kenteuzet gant Berlin ar C’hornaoueg e 1990.  
*Alc’hwez : Stadt Berlin (1945)
*Pennad kar : [[Timbroù Alamagn ar Reter]]

=== [[Timbroù Bermuda|Bermuda]] ===
[[File:Stamp Bermuda 1936 2.5p.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn (1612-1968) ar Rouantelezh-Unanet. Emrenerezh (1968-2004). Tiriad tramor abaoe 2004.
*Alc’hwez : Bermuda (abaoe 1860)

=== [[Timbroù Bhopal|Bhopal]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** HH Nawab Shah Jahan (1876-1903)
** HH Nawab Sultan Jahan (1876-1903)
** Bhopal State (1908)

=== [[Timbroù Bhor|Bhor]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù hindiek (1879)
** Bhor State (1901)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Bhoutan|Bhoutan]] ===
*Statud : Rouantelezh. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1910-1949) ha gant India (1949-1971). Dizalc’h abaoe 1971. 
*Alc’hwez :  Bhutan (abaoe 1954)

=== [[Timbroù Biafra|Biafra]] ===
*Statud : Tiriad disrannour eus [[Nijeria]] (1967-1970). Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]].
*Alc’hwez : 
** Biafra (1968)
** Republic of [[Biafra]] (1968-1969)
**Timbroù Nijeria dreistmoullet gant &lt;small&gt;SOVEREIGN BIAFRA&lt;/small&gt; (1968)
*Pennad kar : [[Timbroù Nijeria]]

=== [[Timbroù Bijawar|Bijawar]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez :  Bijwawar State (1935-1937)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Birmania (Myanmar)|Birmania (Myanmar)]] ===
*Statud : Ul lodenn eus Indez Breizh-Veur (1855-1937). Dominion ar Rouantelezh-Unanet (1937-1948). Aloubadeg Japan (1942-1944). Melestradurezh Lu Breizh-Veur (1945). Stad dizalc’h abaoe 1948, adanvet Unvaniezh [[Myanmar]] e 1990.
*Alc’hwez :
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet “Burma” (1937)
** Burma
** Timbroù Birmania dresitmoullet gant MILY ADM (1945)
** Timbroù Birmania dresitmoullet gant skeudennet ur paun (Lu dieubidigezh BIrmania) (1942)
** ビルマ州  (Stad Birmania e japaneg) (1942-1944)
** Union of Burma (lizherennoù latin ha birmanek) (1948-1974 ha 1989)
** Socialist republic of the union of Burma (1974-1989)
** Union of Myanmar (abaoe 1990)

=== [[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] ===
*Statud : “Bro-warezet” gant Alamagn (1939-1945). Ul lodenn eus [[Tchekoslovakia]] a-raok ha goude an [[Eil Brezel-bed]].
* Alc’hwez : 
** Timbroù Tchekoslovakia dreistmoullet BÖHMEN u. MÄHREN (1939)
** Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1939-1942)
** Deutsches Reich Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1942-1943)
** Grossdeutsches Reich Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1943-1944)

=== [[Timbroù Bolivia|Bolivia]] ===
[[File:Stamp of Bolivia - 1930 - Colnect 223085 - Map of Bolivia.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1867.
*Alc’hwez : 
** Transacciones sociales Bolivia (1870)
** Correos Bolivia contrados (1867-1868)
** Republica boliviana (1912-1930)
** [[Bolivia]] (1957-1971)
** Correos de Bolivia (1867-1957) hag abaoe 1971

=== [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Bophuthatswana]] ===
*Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h hervez Gouarnamant Suafrika, nann-anavezet gant an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994.
*Alc’hwez : Bophutatswana (1977-1994)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Suafrika]]  [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]]

=== [[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] ===
*Statud : Dindan melestradurezh ur gompagnunezh prevez (1883-1893). Bro warerezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1901-1948). Aloubadeg ar Japan (1943-1945). Melestradurezh Lu Breizh-Veur (1948-1964). Ezel eus Kevread Stadoù Malaizia (abaoe 1964).
*Alc’hwez : 
** North Postage Borneo pe North Borneo (1883-1886)
** British North Borneo (1886-1892)
** (The) State of North [[Borneo]] (1894-1895)
** State of North Borneo (lizherennoù latin, sinaek ha malaiziek (1897-1901 ha 1909-1941)
** Timbroù Borneo dreistmoullet &lt;small&gt;BRITISH PROTECTORATE&lt;/small&gt; (1901-1912)
** Aloubadeg Japan : lizherennoù Japanek 北ボルネオ (1943-1945)
** Timbroù dreistmoullet gant B.M.A. (= British Military Administration (1945)
** Timbroù dreistmoullet gant tresadenn-arouez ar monarkiezh (1947)
** North Borneo (1948-1963)

=== [[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] ===
[[File:Stamp Bosnia 1912 3h.jpg|dehou|200px]]
* Statud : Ul lodenn eus an impalaeriezh ottoman (1863-1878). Ul lodenn eus an impalaeriezh Aostria-Hungaria (1878-1918). Ul lodenn eus Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (1918-1929) ha Rouantelezh Yougoslavia (1929-1941). Aloubadeg Alamagn e 1941. Dindan dalc’h Stad Kroatia (1941-1945). Ul lodenn eus [[Republik Kevreadel Sokialour Yougoslavia]] (1945-1992). Brezel diabarzh (1992-1995). Stad dizalc’h ha kevreadel (abaoe 2005) dindan anv Republik Bosnia ha Herzegovina gant teir framm : [[Kevread Bosnia ha Herzegovina]], [[tiriad Brčko]] ha [[Republik Srpska]].
*Alc’hwez :
**Skoed-ardamez an Impalaeriezh Aostria-Hungaria (1879-1900)
** Bosnien-Herzgowina (1906-1912)
** K.u.K. Militärpost Bosnien Herzegowina (1912-1918)
** Timbroù Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (1918-1929) 
** Timbroù Rouantelezh Yougoslavia (1929-1941)
** Timbroù Kroatia (1941-1945) 
** Timbroù Republik Yougoslavia (1945-1992)
** Republika Bosna i Hercegovina (abaoe 1993)
*Pennad kar : [[Timbroù Yougoslavia]]

=== [[Timbroù Bosnia - Herceg Bosna|Bosnia - Herceg Bosna]] ===
*Statud : Tiriad emren savet gant ar Groated e [[Bosnia ha Herzegovina]] etre 1992 ha 1996. Kenteuzet e Kevread Bosnia-ha-Herzegovina e 1996.
*Alc’hwez : 
** Republika Bosna I Hercegovina Herceg Bosna (1993)
** Hrvatska Republika Herceg Bosna - Bosna I Hercegovina (1993-1994)
** H.R. Herceg Bosna - Bosna I Hercegovina (1994-1997)
** Bosna i Hercegovina (abaoe 1997)

=== [[Timbroù Bosnia - Republik Srpska|Bosnia - Republik Srpska]] ===
*Statud : Tiriad emren savet gant ar Serbed e [[Bosnia ha Herzegovina]] e 1992, anvet “Republik Serbed eus Bosnia ha Herzegovina”(1992 ) ha “Republik Srpska“ (abaoe 1992). Ul lodenn eus Stad Bosnia-ha-Herzegovina. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant « Република Српска » (1992)
** Република Српска (1993)
** Република Српска hag skoed-ardamez (1994-2005)
** Босна и Херцеговина - Република Српска (abaoe 2005)

=== [[Timbroù Botswana|Botswana]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Bechuanaland (1885-1965). Stad dizalc’h abaoe 1966.
* Alc’hwez : 
** Timbroù Bechuanaland dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLIC OF BOTSWANA&lt;/small&gt; (1966)
** Botswana
*Pennad kar : [[Timbroù Bechuanaland]]

=== [[Timbroù Bouchir|Bouchir]] ===
*Statud : Porzh eus [[Persia]] (Iran), aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1915.
*Alc'hwez : Timbroù Persia dreistmoullet gant &quot;BUSHIRE Under British Occupation&quot;.
*Pennad kar : [[Timbroù Iran (Persia)]]

=== [[Timbroù Brazil|Brazil]] ===
[[File:Flags of Brazil on stamps (1968).jpg|dehou|200px]]
*Statud : Impalaeriezh (1822-1889). Republik (abaoe 1889).
*Alc’hwez :
** Sifroù bras hep meneg ar vro (1843-1861)
** Brazil (1866-1888 ha 1906-1917)
** E.U. do Brazil (1889-1906)
** Estados Unidos Brazil (1894-1904)
** Brasil (abaoe 1917)
*Postoù dre-nij : 
*Kompagnunezh Condor
** Syndicato condor (1927-1930)
** Timbroù dreistmoullet gant « Graf Zeppelin » (1930)

*Kompagnunezh E.T.A. (« Empreza de Transportes Aereos »)
** EAT Brasil (1929)

*Kompagnunezh Varig (“Viacaos Aereos Rio Grande do Sul”)
** Timbroù dreistmoullet gant &lt;small&gt;VARIG&lt;/small&gt; (1927-1931)
** Varig (1931-1934)

** Burevioù estren e Brazil : Bahia, Pernambouc ha Rio de Janeiro
** Burevioù ar Rouantelezh-Unanet : timbroù Bro-Saoz gant kachedoù  « C81 », « C82 » ha « C83 » (1866-1874)
** Burevioù Bro-C’hall : timbroù Bro-C’hall gant ur c’hached e stumm ul lankell (1860)

=== [[Timbroù Brunei|Brunei]] ===
[[File:Brunei Coronation (1).jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1906-1959). Aloubadeg Japan (1942-1944). Bro emren (1959-1984). Sultanelezh dizalc’h (abaoe 1984).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Labuan dreistmoullet Brunei (1906)
** Brunei (1906-1984)
** Timbroù dreistmoullet gant letrennoù japaneg (1942-1944)
** Brunei Darussalam (abaoe 1984).

=== [[Timbroù Brunswick|Brunswick]] ===
*Statud : Dugelezh (1818-1870). Ezel eus Kengevread Norzh-Alamagn (1867-1870). Staget ouzh Alamagn e 1870. 
*Alc’hwez : Braunschweig (1852-1866)

=== [[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1784-1867). Ur proviñs eus Kanada baoe 1867.
*Alc’hwez :  New Brunswick (1851-1861)

=== [[Timbroù Buenos Aires|Buenos Aires]] ===
*Statud : Stad Arc’hantina chomet er-maez Kenkevread Arc’hantina etre 1855 ha 1860. Proviñs Arc’hantina (aboe 1860).
*Alc’hwez :  Correos Buenos Aires (1858-1862)

=== [[Timbroù Bulgaria|Bulgaria]] ===
[[File:Stamps of Bulgaria,1935-Balkan Cup.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Lodenn eus an impalaeriezh otoman (betek 1879). Priñselezh (1879-1909). Rouantelezh (1909-1944). Republik Poblel (1944-1989). Republik (abaoe 1989).
*Alc’hwez :
** БЪЛГАРСКА ПОЩА (1879-1910)
**БЪЛГАРИЯ (1911-1937 ha 1946)
** BULGARIE БЪЛГАРИЯ (1938)
** ЦАРСТВО БЪЛГАРИЯ (1937-1944)
** Bulgaria (1944-1946)
**НАРОДНА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ (1946)
** РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ pe « Republika Bulgaria » (1948)
** H.P. БЪЛГАРИЯ (1949-1962 ha 1971-1988)
** H.P. БЪЛГАРИЯ pe N.R. BULGARIA (1962-1967)
** БЪЛГАРИЯ pe Bulgaria (1967)
** БЪЛГАРИЯ Bulgaria (abaoe 1989)

=== [[Timbroù Bundi|Bundi]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù hindiek (1894-1930)
** Bundi State (1941-1947)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Burkina Faso|Burkina Faso]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Chall dindan anv « Volta Uhel » (1921-1946), tiriad tramor Bro-C’hall (1946-1958) hag Republik emren (1958-1960). Dont a ra da vezañ dizalc’h e 1960. Adanvet e voe [[Burkina Faso]] e 1984.  
*Alc’hwez : 
** République de Haute-Volta (1959-1984)
** Burkina Faso (abaoe 1984)
*Pennad kar : [[Timbroù Volta-Uhel]]

=== [[Timbroù Burundi|Burundi]] ===
[[File:1970 Stamp Burundi Waldecker 1937.png|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn Bro-Alamagn dindan anv [[Afrika ar reter alaman]] (1903-1916). Aloubadeg Bro-Veljia (1916-1922). Bro e fiziadur Beljia dindan anv Ruanda-Urundi (1922-1961). Stad dizalc’h : rouantelezh (1962-1966) ha republik (abaoe 1966).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Ruanda-Urundi dreistmoullet gant « Royaume du Burundi » (1962)
** Royaume du Burundi (1962-1966)
** Timbroù dreistmoullet gant « République du Burundi » (1967)
** République du Burundi (abaoe 1967)
*Pennad kar : [[Timbroù Ruanda-Urundi]]

=== [[Timbroù Busahir|Busahir]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Bussahir State (1895-1906)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]]

== C ==
=== [[Timbroù Campione|Campione]] ===
*Statud : Ur gumun eus Italia enklozet e [[Suis]] eo [[Campione d’Italia|Campione]].
*Alc’hwez : R.R. Poste Italiane Comune di Campione (1944)

=== [[Timbroù Sina - Burevioù gall|Canton]] ===
*Statud : Burevioù-post Indez-Sina (trevadenn c’hall) e [[Sina]] (1901-1922). Anvet eo Guangzhou Canton hiriv.
*Alc’hwez : Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;CANTON&lt;/small&gt; 州 廣  (1903-1919)
*Pennad kar : [[Timbroù Indez-Sina c'hall]]

=== [[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] ===
[[File:1950 one farthing Cayman Island postage stamp.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Trevadenn Breizh-Veur ha tiriad-suj Jamaïka betek 1962. Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1962- Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet (''British Overseas Territory'') abaoe 2002.
*Alc’hwez : Cayman Islands (abaoe 1901)

=== [[Timbroù Sri Lanka (Ceylan|Ceylan (Sri Lanka)]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1802-1947). Dominion (1947-1972). Stad dizalc’h dindan anv [[Sri Lanka]] abaoe 1972.
*Alc’hwez : Ceylon (1855-1972)

=== [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Ciskei]] ===
*Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h (e 1981) hervez Gouarnamant Suafrika, nann-anavezet gant an [[A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994.
*Alc’hwez : Ciskei (1981-1994)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Suafrika]]   [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]]

=== [[Inizi Cocos|Inizi Cocos (Keeling)]] ===
*Statud : Tiriad-suj Aostralia abaoe 1955. 
*Alc’hwez : Cocos (Keeling) Islands (abaoe 1963)

=== [[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] ===
[[File:York hercegnője 1926.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1888-1900). Dindan dalc’h Zeland Nevez (1900-1960). Emrenerezh (1960-1965). Stad dizalc’h abaoe 1965.
*Alc’hwez : Cook islands (abaoe 1892)

=== [[Timbroù Cordoba|Cordoba]] ===
*Statud : Rannvro Arc’hantina.
*Alc’hwez : 
** Córdoba (1858)
** Telégrafos provinciales (1891)

=== [[Timbroù Corrientes|Corrientes]] ===
*Statud : Rannvro Arc’hantina.
*Alc’hwez :  Corrientes (1856-1877)

=== [[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1821.
*Alc’hwez : 
** Costa Rica (abaoe 1862)
** Postoù lec’hel : timbroù dreistmoullet gant [[Guanacaste]] (1885-1892)

=== [[Timbroù Curaçao|Curaçao]] ===
*Statud : Stad emren e Rouantelezh an Izelvroioù abaoe 1986. Ul lodenn eus an [[Antilhez Nederlandat]] betek 2010. 
*Alc’hwez : [[Kòrsou|Curaçao]] (abaoe 2010)

=== [[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] ===
*Statud : Trevadenn Italia (1923-1950). Aloubadeg ar Rouantelezh-Unanet (1949-1951). Ul lodenn eus Stad [[Libia]] (abaoe 1951).
* Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet &lt;small&gt;CIRENAICA&lt;/small&gt; (1923-1926 ha 1930)
** Timbroù Italia dreistmoullet « Cirenaica » (1926 ha 1926 ha 1930)
** Cirenaica (1928 1930 ha 1934)
** Cyrenaica pe Posts of Cyrenaica (1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Libia]]

== CH ==

=== [[Timbroù Chambâ|Chambâ]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Timbroù India Breizh-Veur dreistmoullet gant &lt;small&gt;CHAMBA STATE&lt;/small&gt; (1886-1939)
** Timbroù India Breizh-Veur dreistmoullet gant &lt;small&gt;CHAMBA&lt;/small&gt; (1939-1948)

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Charjah]] ===
[[File:Sharjah-expo70 stamp.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Emirelezh gwarezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus  Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968.
*Alc’hwez : 
** Sharjah and dependencies gant al lizherenneg latin hag arabek (1963)
** Sharjah and dependencies (Trucial states) (1964)
** Government of Sharjah and its dependencies (1965)
** Sharjah (1965-1972)

=== [[Timbroù Charkhârî|Charkhâri]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Charkhari State (1896-1946)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Chile|Chile]] ===
[[File:Centenario chile 5 centavos.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1810.
*Alc’hwez : 
** Chile Correos (1853-1927)
** Chile (1927-1930)
** Correos de Chile (1930-1975)
** CHILE pe Chile Correos (abaoe 1975)

=== [[Timbroù Enez Christmas|Enez Christmas]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1888-1958). Aloubadeg Bro-Japan (1942-1945). Tiriad Aostralia (abaoe 1958)
*Alc’hwez : 
** Christmas island Australia (1958)
** Christmas island (1963-1968)
** Christmas island Indian Ocean (1968-1993)
** Christmas island Australia (abaoe 1993)

== C'H ==
== D ==
=== [[Timbroù Benin|Dahomey (Benin)]] ===
*Statud : Statud : Trevadenn Bro-Frañs (1852-1958) ezel eus Afrika ar C’hornaoueg. Stad emren (1958-1960) ha dizalc’h abaoe 1960 dindan anv Benin.
*Alc’hwez : 
** Dahomey et dépendances (1899-1905)
** Dahomey (1906-1944)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1960)
** République du Dahomey (1960-1975)
*Pennad kar : [[Timbroù Benin]]

=== [[Timbroù Danemark|Danmark]] ===
[[File:Stamp Denmark 1907 50o.jpg|dehou|200px]]
* Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh).
*Alc’hwez : 
** KGL FRM (ha kurunenn) (1854-1864)
** Danmark (abaoe 1870)

=== [[Timbroù Danzig|Danzig]] ===
*Statud : Kêr-stad e Prusia ar C’hornog dindan dalc’h [[Kevredigezh ar Broadoù]] e 1920. Aloubet gant Alamagn e 1939 ha staget ouzh an IIIde Reich (1939-1945). Staget ouzh Polonia e 1945 dindan anv  Gdańsk.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Alamagn dreistmoulet Danzig (1920)
** Freie Stadt Danzig (1920-1939)
*Burevioù Polonia : 
** Timbroù Polonia dreistmoullet gant &lt;small&gt;PORT GDANSK&lt;/small&gt; (1925-1936)
** Poczta Polska Port Gdansk (1938)

=== [[Timbroù Datia|Datia]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Duttia State (1893-1919)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] ===
* Statud : Porzh an Impalaeriezh Otoman. Staget ouzh Bro-C’hres e 1914, anvet [[Aleksandroupolis]] bremañ.
*Alc’hwez :  
** Timbroù gall dreistmoullet gant “Dédéagh” (1893-1900)
** Dédéagh (1902-1911)
** Timbroù Bulgaria dreistmoullet gant ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔIOIKHΣIΣ ΔEΔEAΓATΣ ΔEKA ΔEΠTA (1913)

[[File:1900ca 1a Dhar Yv7b Mi7b violett.jpg|dehou|150px]]

=== [[Timbroù Dhâr|Dhâr]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
* Alc’hwez : Lizherennoù hindieg (1898-1900) 
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]]  [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Diego-Suárez |Diego-Suárez]] ===
*Statud :  Porzh e hanternoz Madagakar, trevadenn Bro-C’hall (1885-1960). 
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet “15” (1890)
** Diego-Suarez Republique Française” (1890)
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt; 1891 DIEGO-SUAREZ&lt;/small&gt; (1891)
** Diégo-Suarez &amp; Dépendances (1892)

=== [[Timbroù Djibouti|Djibouti]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall dindan anv «Aod c'hall ar Somalianed » (1896-1967), ha « Tiriad gall pobloù Afar hag Issa » (1967-1977). Republik dizalc’h abaoe 1977.
*Alc’hwez : 
** Timbroù « Territoire des Afars et des Issas » dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLIQUE DE DJIBOUTI &lt;/small&gt; (1977)
** Republique de Djibouti (abaoe 1977) gant al lizherenneg latin hag arabeg.
** Pennadoù kar : [[Timbroù Aod c’hall ar Somalianed]]  [[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]].

=== [[Timbroù Dominika|Dominika]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1763-1968). Stad gevredet (1968-1978). Stad dizalc’h (abaoe 1978).
*Alc’hwez : 
** [[Dominika (bro)|Dominica]] (1874-1978)
** Commonwealth of Dominica (abaoe 1979)

[[File:1900 stamp of Dominican Republic.jpg|dehou|250px]]

=== [[Timbroù Republik Dominikan|Republik Dominikan]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1844.
*Alc’hwez : 
** Skoed-ardamez (1865-1874)
** Republica Dominicana (abaoe 1879)

=== [[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] ===
*Statud : Dominion ar Rouanteleh-Unanet (1917-1949). Ezel eus [[Stad kevreadel Kanada]] abaoe 1949.
*Alc’hwez : 
** St. John's Newfoundland ha Newfoundland (1857-1862)
** Newfoundland (1862-1949)

=== [[Timbroù Dubai|Dubai]] ===
*Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus   Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968.
*Alc’hwez :  Dubaï (1964-1972)

=== [[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet Ul lodenn eus Republik [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Dungrapur State (1923-1943)
** Dungarpur (1943-1946)

== E ==
=== [[Timbroù Egipt|Egipt]] ===
*Statud : Ul lodenn eus an Impalaerieh ottoman betek 1922. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1915-1936). Stad dizalc’h abaoe 1936. Republik abaoe 1953. Unvanet gant [[Siria]] e savas ar Republik Arab Unvan (1958-1961) 
[[File:Egypt stamp Tomb of aggressors (1957), Saladin.jpg|dehou|300px]]
*Alc’hwez (lizherennoù latin hag arabek) : 
** Skeudenn ar Sfins ha testenn en arabeg (1866)
** Poste Khedevie e Giziane (1872-1875)
** Postes égyptiennes (1879-1906)
** Egypt Postage (1914-1922)
** Poltred ar roue (1923-1924)
** Royaume d'Égypte pe Egypte pe Postes d’Egypte (1925-1956)
** République d’Égypte (1954)
** Egypt (1957-1958)
** United Arab Republic pe UAR pe UAR Egypt (1958-1971)
** A.R. Egypt (1971-1975)
** Egypt (abaoe 1976)

=== [[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt – Burevioù gall]] ===
*Statud : Burevioù-post Bro-C’hall digor abaoe 1930 e kêrioù [[Aleksandria]], [[Porzh Saïd]] 
*Alc’hwez : 
** Timbroù gall dreistmoullet &lt;small&gt;ALEXANDRIE&lt;/small&gt; (1899-1930)
** Timbroù gall dreistmoullet &lt;small&gt;PORT-SAÏD&lt;/small&gt; (1889-1930)

=== [[Timbroù Ekuador|Ekuador]] ===
*Statud : Stad dizalc’h (Republik) abaoe 1822.
*Alc’hwez : Ecuador pe Correos del Ecuador (abaoe 1822)

=== [[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Inizi Elobey, Annobón ha Corisco]] ===
*Statud : Trevadenn Spagn staget ouzh [[Ginea Spagn]] (1909-1959) ha [[Rio Muni]] (1960-1968). Ul lodenn eus [[Ginea ar C’heheder]] abaoe 1968.
*Alc’hwez : 
** Annobón, Corisco y Elobey (1903-1908)
** Territorios Españoles del Africa Occidentale (1909)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Rio Muni]]  [[Timbroù Ginea spagnol]]  [[Timbroù Ginea ar C’heheder]]

=== [[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] ===
*Statud : Rannvroioù Bro-C’hall betek 1871. Aloubadeg Alamagn. Staget ouzh Impalaeriezh alaman (1871-1918). Adstaget ouzh Bro-C’hall (1918-1940). Aloubadeg Alamagn. Staget ouzh IIIde Reich alaman (1940-1944). Adstaget ouzh Bro-C’hall e 1944.
*Alc’hwez : 
** Postes ha talvoud-gwerzh (1870)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet Elsass (1940)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet Lothringen (1940)
[[File:Stamp of United Arab Emirates - 1973 - Colnect 336364 - Southern part of the Arabian Gulf region of the UAE drawn.jpeg|300px|dehou]]

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet| Emirelezhioù Arab Unanet]] ===
*Statud : Unvaniezh sultanelezhioù arab (Ajman (ha Manama), Abou Dhabi, Dubaï, Fujeira, Ras al C’haima, Charjah hag Umm al-Qaywayn). Stad dizalc’h abaoe 1973.   
*Alc’hwez : United Arab Emirates الإمارات العربية المتحدة (abaoe 1973)

=== [[Timbroù Epira|Epira]] ===
[[File:Stamp of Epirus - 1914 - Colnect 440457 - Chimarra.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Lodenn an Impalaeriezh Otoman betek 1913, pa voe staget div drederenn eus ar rannvro (er Su) ouzh Bro-C'hres ha Norzh [[Epira]] ouzh Albania. Embannet eo « [[Republik emren Norzh Epira]] » e miz C’hwevrer 1914. Staget e voe Epira an Norzh ouzh Gres e dibenn 1914.
*Alc’hwez : 
** EΛΛ. AYTON. ΗΠΕΙΡΟΣ (1914)
** ΗΠΕΙΡΟΣ (1914)   (« Epira »)
** ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ (1914)
** Timbroù Bro-C’hres dreistmoullet gant B ΗΠΕΙΡΟΣ (1915)  (B = ΒΟΡΕΙΟΣ = « Norzh »).
** Aloubadeg Argyrocastro gant Bro-C’hres : Timbroù Turkia dreistmoullet gant &lt;small&gt;ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ&lt;/small&gt; (1914)

=== [[Timbroù Eritrea|Eritrea]] ===
*Statud : Trevadenn Italia (1889-1941). Melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet (1941-1952). Stad emren e-barzh [[Etiopia]] ha staget ouzh Etioipia (1962-1991). Stad dizalc’h abaoe 1991.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet gant “Colonia Eritrea” pe &lt;small&gt; COLONIA ERITREA&lt;/small&gt; (1893-1908)
** Regno d’Italia Colonia Eritrea (1910)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt; ERITREA&lt;/small&gt; (1916-1926 ha 1930)
** Timbroù Somalia Italian dreistmoullet gant &lt;small&gt; ERITREA&lt;/small&gt; (1922)
** Eritrea (1926)
** Colonia Eritrea Posta Italiane (1930-1931)
** Colonie Italiane Eritrea (1933-1934)
** Eritrea  ኤርትሪያ (abaoe 1993)

=== [[Timbroù Estonia|Estonia]] ===
[[File:StampEstonia1924Michel56.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Ul lodenn eus Rusia betek 1918. Aloubadeg Alamagn (1916-1918). Republik dizalc’h (1918-1940). Aloubadeg Alamagn (1941-1945). Republik ezel eus an Unvaniezh Soviedel (1940-1990). Republik dizalc’h abaoe 1990.
*Alc’hwez :
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Postgebiet Ob.Ost » (1918)
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant talvoud-gwerzh Pfennig « Pfg. » (Dorpat 1918)
** Estland Eesti (1941)
** Eesti (1918-1940 hag abaoe 1991)
** Timbroù Rusia dreistmoullet « Eesti Post » (1919)

=== [[Timbroù Eswatini|Estwatini]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Swaziland (1933-1968). Stad dizalc’h dindan anv Swaziland (1968-2018). Stad dizalc’h (abaoe 2018).
*Alc’hwez : Eswaniti (abaoe 2018)
*Pennad kar : [[Timbroù Swaziland]]

=== [[Timbroù Etiopia|Etiopia]] ===
[[File:Sarsa Dengel stamp.webp|dehou|300px]]
*Statud : Stad dizalc’h. Aloubadeg Italia (1936-1941). Unvanet e voe Etiopia, Eritrea ha Somalia italian dindan anv [[Afrika ar Reter italian]].  Impalaeriezh (1894-1975). Republik abaoe 1975.
*Alc’hwez : 
** Poltred ar roue Menelik II (1894)
** Poltred ar roue Menelik II dreismoullet gant Ethiopie (1894-1908)
** Postes Ethiopiennes (1909)
** Ethiopie ኢትዮጵያ (lizherenneg latin hag amharek) (1919-1936)
** Empire Ethiopie (1931)
** Etiopia (1936)
** Timbroù Afrika ar Reter italian (1936-1941)
** Ethiopie ኢትዮጵያ (1942-1949)
** Ethiopia ኢትዮጵያ (abaoe 1949)

=== [[Timbroù Eupen ha Malmedy|Eupen ha Malmedy]] ===
*Statud : kantonioù alaman betek 1919, staget ouzh Belgia (1920-1940). Aloubet gant an Trede Reich e 1940, staget ouzh Alamagn (1940-1945). Ul lodenn eus Belgi abaoe 1945.
*Alc'hwez : 
** Timbroù Belgia dreistmoullet gant &quot;EUPEN &amp; MALMÉDY&quot; (1920) 
** Timbroù Belgia dreistmoullet gant &quot;Eupen&quot; (1920-21)
** Timbroù Belgia dreistmoullet gant &quot;Malmédy&quot; (1920-21)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Belgia]]

=== [[Timbroù Euska Herria|Euskal Herria]] ===
*Statud : Proviñs emren er Stad Spagn. E-pad [[Brezel ar garlouriezh]] e voe embannet timbroù gant skoazellerien Don Carlos.
*Alc’hwez : Poltred Don Carlos ha « FRANQUEO ESPAÑA » (1873-1874)

== F ==
=== [[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] ===
[[File:Faroe stamp 394 Fossaverkid.jpg|dehou|200 px]]
*Statud : Tiriad emren dindan dalc’h Danmark.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Danmark (1851-1975), dreistmoullet e 1919 ha 1940.
** Føroyar (abaoe 1975)
*Pennad kar : [[Timbroù Danmark]]

=== [[Timbroù Faridkot|Faridkot]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù hindiek (1879-1880)
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet &lt;small&gt;FARIDKOT STATE&lt;/small&gt; (1886-1900)

=== [[Timbroù Fernando Poo|Fernando Póo]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Spagn (1867-1960). Proviñs Spagn (1960-1968). Asambles gant Rio Muni e sav Stad Ginea ar C’heheder e 1968. Anvet eo Bioko bremañ.
*Alc’hwez : 
** Fernando Poo (1867-1960). 
** Fernando Poo España (1960-1968).
*Pennad kar : [[Timbroù Ginea ar C’heheder]]

=== [[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] ===
*Statud : Tiriad dindand dalc’h Bro-C’hall (1943-1951). Gant unvaniezh tiriadoù [[Fezzan-Ghadames]], [[Cyrenaica]] ha [[Tripolitania]] e voe savet Stad dizalc’h [[Libia]] e 1951.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet « FEZZAN Occupation Française » (1943).
** Fezzan Ghadamès Territoire militaire (1946)
** Territoire Militaire du Fezzan (1949-1951)
** Ghadamès Territoire Militaire (1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Cyrenaica]], [[Timbroù Tripolitania]], [[Timbroù Libia]]

=== [[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] ===
[[File:Fiji 1954 health stamp.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Bro warezet (betek 1874) ha trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1874-1970). Stad dizalc’h abaoe 1970.
*Alc’hwez : Fiji (abaoe 1870).

=== [[Timbroù Filipinez|Filipinez]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Spagn (betek 1896). Dindan melestradurezh Stadoù-Unanet Amerika (1896-1935). Emrenerezh (1935-1942). Aloubadeg Japan (1942-1945). Republik dizalc’h (abaoe 1946).
* Alc’hwez : 
** Poltred ar Rouanez (1854-1874)
** Filipinas (1872-1897)
** FILIPinas (1898)
** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika dreistmoullet gant &lt;small&gt;PHILIPPINES&lt;/small&gt; (1894-1904)
** United States of America - Philippine Islands (1906-1935)
** Commonwealth of the Philippines (1935-1941)
** Timbroù gant al lizherenneg japanek (1942-1945)
** Kalayaan (1943)
** Republika de Philipinas (1944)
** Philippines (1946-1962)
** Republic of the Philippines (1947)
** Pilipinas (abaoe 1962)
** Gouarnamant dispac’hel Aguinaldo : Govno Revolucionario Filipina (1899)

=== [[Timbroù Finland|Finland]] ===
[[File:Stamp of Finland - 1976 - Colnect 46774 - Map of Finland with Dialect Areas.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad Impalaeriezh [[Rusia]] (1809-1917). Republik dizalc’h abaoe 1919.
*Alc’hwez :
** Skoed-ardamez (1860-1911)
** Suomi [[Finland]] (abaoe 1918).

=== [[Timbroù Fiume|Fiume]] ===
*Statud : Kêr-Stad dizalc’h etre 1920 ha 1924. Staget ouzh Italia e 1924 hag ouzh Yougoslavian (Kroatia) e 1947. Anvet [[Rijeka]] hiriv.
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Hungaria]] dreistmoullet gant FIUME (1919)
** FIUME 1919
** Posta di Fiume (1919)
** Poste di Fiume (1920-1924)
*Aloubadeg Yougoslavia (Fiume ha Kupa) :
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant &lt;small&gt;ZONA OCCUPATA FIUMANO KUPA ZOFK&lt;/small&gt; (1941)

=== [[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)*]] ===
*Statud : Proviñs Sina. Aloubadeg Japan (1945). Tiriad disrannour Sina (abaoe 1949) anvet ez-ofisiel “Republik Sina”. Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[A.B.U.]]. Nann ezel an [[U.P.B.]] . 
*Alc’hwez :
** China Formosa (1888)
**Arouez Japan 
** Timbroù Japan dreistmoullet
** Republik Sina harluet e Formoza (1949-1966)
** Republic of China - 中華民國 (1966-2007)
** Taïwan - 臺灣 (abaoe 2007)
*Pennad kar : [[Timbroù Sina]]

=== [[Timbroù Frañs|Frañs]] ===
[[File:Napoléon III timbre 5 francs 1869.jpg|dehou|200px]] 
*Statud : Stad dizalc’h. Republik (1849-1852). Impalaeriezh (1853-1870). Republik (1870-1940). “Etat français” (1940-1944). Republik abaoe 1945.
*Alc’hwez : 
** Repub. franç. (1849-1852)
**Empire franç. hag Empire français (1853-1870)
** Repub. franç. (1870-1875)
** République française (1876-1941)
** RF (1930-1941)
** Postes françaises (1941-1943)
** France (1943-1944)
** France sur « Arc de Triomphe » (1944)
** RF ha République française (1944-1975)
**France (1975-1981)
** République française (1981-1999)
** RF (1999-2004)
** France (abaoe 2004)
*Aloubadeg Alamagn : timbroù Frañs dreistmoullet gant « Besetzes Gebiet Nordfrankreich » (1940)

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Fujairah]] ===
[[File:Stamp 1972 UAE FU MiNr1006A pm B002.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus   Stad an Emirelezhioù Arab Unanet abaoe 1968.
*Alc’hwez : 
** Fujeira (1964-1972)

=== [[Timbroù Funchal|Funchal]] ===
*Statud : Kêrbenn enezeg Madeira. Tiriad-suj Portugal.
*Alc’hwez : Funchal Portugal (1892-1905)

== G ==
=== [[Timbroù Gabon|Gabon]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1886-1946). Kenteuzet gant Kongo Frañs (« Gabon-Kongo » e 1888 ha « Kongo C’hall » e 1898). Ezel eus Afrika c’hall ar C’heheder e 1910. Tiriad tramor (1946-1958). Stad dizalc’h (abaoe 1960).
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet GAB 
** Gabon RF (1904-1936)
** Timbroù Afrika c’hall ar C’heheder (1936-1958)
** République gabonaise (abaoe 1959)

=== [[Timbroù Gagaouzia|Gagaouzia*]] ===
*Statud : Tiriad disrannour Moldova (1990-1994) nann anavezet gant an darn-vrasañ eus Stadoù an [[A.B.U.]]. Tiriad emren e Moldova abaoe 1994.
*Alc’hwez :
** Timbroù Unvaniezh Soviedel ha Moldova dreistmoullet gant « Gagausian Republic » 
** Timbroù Unvaniezh Soviedel dreistmoullet gant Гагаузская Республика pe Республика Гагаузская 
** Timbroù Moldova dreistmoullet gant “Komrat » pe Chadir Lunga
** Timbroù Moldova dreistmoullet gant “Gagausia Пошта Гагаузская » 
** Republic Gagauzia
** Gagauzia Moldova (abaoe 1994) 

=== [[Timbroù Galitsia |Galitsia]] ===
*Statud : Tiriad eus [[Ukraina]] aloubet gant [[Roumania]] e 1919.
*Alc’hwez :  Timbroù [[Aostria]] dreistmoullet gant C.M.T. (1919)

[[File:Gambia 1953 stamps crop 4.jpg|dehou|200px]]
=== [[Timbroù Gambia|Gambia]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1869-1963). Bro emren (1963-1965). Stad dizalc’h (abaoe 1965).
*Alc’hwez : 
** Gambia (1869-1965)
** The Gambia (abaoe 1965)

[[File:South Georgia 1963-1d.jpg|dehou|200 px]]
=== [[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] ===
*Statud : Tiriadoù dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet. Tiriadoù-suj an Inizi Maloù.
*Alc’hwez :
** Timbroù an Inizi Maloù dreistmoullet gant &lt;small&gt;SOUTH GEORGIA DEPENDENCY OF &lt;/small&gt;(1944)
** South Georgia (1963-1979)
** Falkland Islands Depencencies (1980-1985)
** South Georgia and the South Sandwich Islands (abaoe 1986)

=== [[Timbroù Ghana|Ghana]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Aod an aour (1821-1957). Dominion ar Rouantelezh-Unanet (1957-1960) Republik dizalc’h abaoe 1960.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Aod an Aour dreistmoullet gant « Ghana Independence 6th March 1957 »
** Ghana (abaoe 1957)
*Pennad kar : [[Timbroù Aod an Aour]]

=== [[Timbroù Inizi Gilbert|Inizi Gilbert]] ===
*Statud : Inizi gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1915) asambles gant an Inizi Ellice. Trevadenn (1912-1975). Emrenerezh (1976-1979). Stad dizalc’h e 1975 dindan anv Tuvalu. 
*Alc’hwez : 
** The Gilbert Islands (1976)
** Timbroù Inizi Gilbert hag Ellice dreistmoullet The Gilbert Islands (1976)
** Gilbert Islands (1976-1979)

=== [[Timbroù Inizi Gilbert hag Ellice|Inizi Gilbert hag Ellice]] ===
*Statud : Inizi gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1915). Trevadenn (1912-1975). Emrenerezh an inizi Gilbert (1976-1979). Fiziet e voe Enez Tokelau e Zeland-Nevez hag dizalc’h e voe an Inizi Ellice e 1975 dindan anv Tuvalu. Dizalc’h e 1979 dindan anv [[Kiribati]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Fidji dreistmoullet gant « Gilbert &amp; Ellice Protectorate » (1911)
** Gilbert &amp; Ellice Islands (1912-1975)

=== [[Timbroù Ginea-Bissau|Ginea-Bissau]] ===
*Statud : Trevadenn ar Portugal dindan anv Ginea Portugalek betek 1973. Stad dizalc’h abaoe 1973. 
*Alc’hwez : 
** Estado da Guiné-Bissau (1974-1976)
** Republica da Guiné-Bissau (1976-1985)
** Guiné-Bissau (abaoe 1985)

=== [[Timbroù Ginea ar C’hededer|Ginea ar C’hededer]] ===
[[File:Guinea Ecuatorial Exposicion de Coches de Epoca - 27433225352.jpg|dehou|300px]]
*Statud : trevadenn Spagn dindan anv [[Ginea spagnol]] (1885-1964). Emrenerezh (1964-1968). Stad dizalc’h abaoe 1968.
*Alc’hwez : Republica de Guinea ecuatorial (abaoe 1968)

=== [[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1891-1958). Ul lodenn eus Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1958). Stad dizalc’h abaoe 1958.
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadenn ar Senegal (betek 1892)
** Guinée française (1892-1904)
** Guinée (1906-1939)
** Guinée Française pe « Guinée - Afrique occidentale française » (1939-1944)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg (1945-1958)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLIQUE DE GUINÉE&lt;/small&gt; (1958)
** République de Guinée (1958-1981 hag abaoe 1984)
** République populaire révolutionnaire de Guinée (1981-1984)

=== [[Timbroù Ginea spagnol|Ginea spagnol]] ===
*Statud : Trevadenn Spagn a voe tiriadoù [[Rio Muni]], inizi [[Annobón, Corisco hag Elobey]], ha [[Fernando Póo]] (1885-1968)
*Alc’hwez : 
** Guinea española (1902)
** GUINEA CONTIal ESPAÑOLA (1903 ha 1907)
** Timbroù Elobey dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUINEA CONTINENTAL&lt;/small&gt; (1906)
** Territorios Españoles del Golfo de Guinea (1909-1924 ha 1931-1951)
** Timbroù Spagn dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUINEA ESPAÑOLA &lt;/small&gt; (1926) pe gant &lt;small&gt;GUINEA&lt;/small&gt;  (1929)
** Guinea Española (1951-1959)

=== [[Timbroù Ginea portugalek|Ginea portugalek]] ===
*Statud : Trevadenn ar Portugal betek 1955. Proviñs Portugal (1955-1973). Dizalc’h e 1973 dindan anv [[Ginea Bissau]]. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kab Glas dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUINÉ&lt;/small&gt;  (1880-1884)
** Guiné Portugueza (1886)
** Guiné Portugal pe Guiné Republica Portuguesa (1893-1948)
** Guiné Portuguesa (1948-1954)
** Guiné Republica Portuguesa (1955-1973)
*Pennad kar : [[Timbroù Ginea Portugalek]]

=== [[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C’hornaoueg]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h an Izelvroioù e-barzh trevadenn [[Indez Nederlandat ar Reter]] (1898-1962). Melestradurezh an [[A.B.U.]] (1962). Staget e voe [[Papoua ar C’hornaoueg|Ginea Nevez ar C’hornaoueg]] ouzh [[Indonezia]] e 1963.
*Alc’hwez : 
** NIEUW GUINEA (1950-52)
** Nederlands Nieuw-Guinea (1954-1962)
** Ned. Nieuw Guinea (1957)
*Pennad kar : [[Timbroù Indez Nederlandat ar Reter]]

=== [[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Douar Graham]] ===
*Statud : Tiriad-suj an Inizi Maloù dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (betek 1962). Ul lodenn eus Tiriad Antarktika Breizh-Veur (abaoe 1962).
* Alc’hwez : Timbroù Inizi Malou dreistmoullet GRAHAM LAND DEPENDENCY OF (1944)

=== [[Timbroù Grenada|Grenada]] ===
[[File:Мисс мира Дженнифер Хостен. Почтовая марка Гренады. 1971.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1763-1961). Emrenerezh (1961-1974). Stad dizalc’h abaoe 1974
*Alc’hwez :  Grenada (abaoe 1861)

=== [[Timbroù Inizi Grenadinez (norzh)| Inizi Grenadinez (norzh)]] ===
*Statud : Inizi e hanternoz an enezeg Tiriadoù-suj [[Sant-Visant]].
*Alc’hwez :
** Grenadines of St Vincent (abaoe 1974)
** Timbroù Sant Visant dreistmoullet gant &lt;small&gt;GRENADINES OF&lt;/small&gt; (1974)
*Timbroù lec’hel : 
** Bequia (1984)
** Union Island (1984-1985)
** Canouan (1998)
** Mustique (1998)

=== [[Timbroù Inizi Grenadinez|Inizi Grenadinez (su)]] ===
*Statud : Inizi e su an enezeg. Tiriadoù-suj Grenada. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Grenada dreistmoullet &lt;small&gt;GRENADINES&lt;/small&gt; (1974)
** Grenadines (1974-1975)
** Grenada Grenadines (1975-1999)
** Grenada Carriacou &amp; Petite Martinique (abaoe1999)

=== [[Timbroù Gres|Gres]] ===
*Statud :Stad dizalc’h abaoe 1830. Rouantelezh (1830-1973). Diktatouriezh (1936-1941). Aloubadeg Alamagn, Bulgaria hag Italia (1941-1945). Brezel diabarzh (1946-1949). Diktatouriezh (1967-1974). Republik abaoe 1974.
*Alc’hwez : 
** Penn [[Hermes]] (1861-1882)
** ΕΛΛΑΣ (1886-1966)
** ΕΛΛΑΣ HELLAS (1966-1982)
** HELLAS ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ (abaoe 1982)

=== [[Timbroù Greunland|Greunland]] ===
[[File:1945gronland5kr.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad emren dindan dalc’h Danmark.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Danmark (1851-1938)
** Grønland KGL Post (1938-1969)
** Kalâtdlit Nunât Grønland (1969-1978)
** Kalaallit Nunaat Grønland (abaoe 1978)
*Pennad kar : [[Timbroù Danmark]]

=== [[Timbroù Griqualand|Griqualand]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Staget e voe ouzh trevadenn [[Kab ar Spi Mat]] e 1880.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant « G.W. »  (1877)
** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant « G » (1877-1878)
*Pennad kar : [[Timbroù Kab ar Spi Mat]]

=== [[Timbroù Guam|Guam]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h ar Stadoù-Unanet. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù ar Stadoù-Unanet dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUAM&lt;/small&gt; (1898)
*Postoù lec’hel :
** Timbroù ar Filipinnez dreistmoullet gant «Guam Guard Mail» (1930)
** Guam Guard Mail (1930)
[[File:Guatemala 1878 Sc13.jpg|dehou|150px]]

=== [[Timbroù Guatemala|Guatemala]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1821
*Alc’hwez : Guatemala pe Republica Guatemala (abaoe 1871)

=== [[Timbroù Guyana|Guyana]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1851-1966). Stad dizalc’h dindan abaoe 1966.
*Alc’hwez : 
** Guyana South America (1966-1975) 
** Guyana (abaoe 1975)
*Pennad kar : [[Timbroù Gwiana saoz]]

=== [[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] ===
[[File:Timbre Guadeloupe 20 Fr Mauve-Brun 1924.jpg|dehou|200px]]
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall betek 1946. Departamant tramor (1946-2015. Emrenerezh abaoe 2015 (“Collectivité territoriale unique de Guadeloupe »).
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet gant G.P.E. (1884)
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;GUADELOUPE&lt;/small&gt;. (1889-1891)
** Guadeloupe et dépendances (1892-1901)
** « G &amp; D » pe « G et D » (1903)
** Guadeloupe République Française (1905-1927)
** Guadeloupe RF (1924-1940 ha (1945-1947)
** Guadeloupe Postes Françaises (1940-1944)
** Timbroù Frañs abaoe 1947.

=== [[Timbroù Gwalior|Gwâlior]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez (lizherennoù latin ha hindiek) :
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant &lt;small&gt;GWALIOR&lt;/small&gt; ग्वालियर  (1885-1949)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] 

=== [[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur| Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] ===
[[File:Stanley W Nibbs B.E.M Stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet betek Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet abaoe 2002.
*Alc’hwez : British Virgin Islands (abaoe 1866)

=== [[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] ===
*Statud : Tiriad-suj Roue Breizh-Veur hag emren. Ul lodenn eus [[Inizi Angl-ha-Normand]]
*Alc’hwez : 
** Guernsey Bailiwick pe Bailiwick of Guernsey (1969-1981)
** Guernsey (abaoe 1982)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Jerzenez]], [[Timbroù Aldernez]]

=== [[Timbroù Gwiana c'hall| Gwiana c’hall]] ===
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall betek 1946. Departamant tramor (1946-2015. Emrenerezh abaoe 2015 (“Collectivité territoriale unique de Guyane »).
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù gall dreistmoullet Guy Franç. (1886-1888)
** Timbroù trevadennoù gall dreistmoullet Guyane (1892)
** Guyane République Française Colonies (1892)
** Guyane Française (1904-1947)
** Timbroù-taos Bro-C’hall dreistmoullet Guyane Française (1925-1927)
** T.A.G. (Postoù dre-nij) (1921)
*Pennad kar : [[Timbroù Inini]]

=== [[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] ===
[[File:1934 6c BrGuiana Yv146.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1851-1966). Stad dizalc’h dindan anv [[Guyana]] (abaoe 1966).
*Alc’hwez : British Guiana (1851-1966)
*Pennad kar : [[Timbroù Guyana]]

== H ==
=== [[Timbroù Haiti|Haiti]] ===

[[File:Dessalines Stamp.jpg|thumb|right|200px]]
*Statud : Republik dizalc’h abaoe 1881.
*Alc’hwez : [[Haiti]] (abaoe 1881)

=== [[Timbroù Hamburg|Hamburg]] ===
*Statud : Keoded dieub (1815-1868). Ezel eus Kengevread Norzh Alamagn (1868-1871). Ul lodenn eus Impalaeriezh Alamagn goude 1871.
*Alc’hwez : Hamburg (1859-1866)

=== [[Timbroù Hannover|Hannover]] ===
*Statud : Rouantelezh (1814-1866). Staget ouzh Prusia e 1866. Ul lodenn eus Impalaeriezh Alamagn goude 1871.
*Alc’hwez : Hannover (1850-1864)

=== [[Timbroù Hawaii|Hawaii]] ===
[[File:Stamp Hawaii 1883 Kaleleonalani Sc49.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Rouantelezh dizalc’h betek 1893. Republik (1893-1898). Tiriad Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1899.
*Alc’hwez :
** Hawaiian Postage (1851-1852)
** Honolulu Hawaiian Postage (1853-1867)
** [[Hawaii]] (1862-1891)
** Timbroù dreistmoullet “Provisional Govt. 1893 (1893)
** “HawaII Islands Postage” pe “Hawaii” pe “Republic of Hawaii” (1894-1899)
** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1900
** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika dreistmoullet &lt;small&gt;HAWAII&lt;/small&gt; (1928 ha 1937)

=== [[Timbroù Hebridez-Nevez|Hebridez-Nevez]] ===
*Statud : Bro warezet gant Bro-C’hall hag ar Rouantelezh-Unanet (1887-1906). Condominium (1906-1980).Stad dizalc’h dindan anv [[Vanuatu]] abaoe 1980.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;NOUVELLES HÉBRIDES&lt;/small&gt;(1908)
** Timbroù [[Fidji]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;NEW HEBRIDES. CONDOMINIUM&lt;/small&gt; (1908-1909) 
** Timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;NOUVELLES HÉBRIDES condominium&lt;/small&gt;(1910)
** Timbroù [[Fidji]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;NEWHEBRIDES CONDOMINIUM&lt;/small&gt; (1911)
** Nouvelles-Hébrides RF pe New Hebrides ER (1911-1950)
** Nouvelles-Hébrides Condominium RF pe New Hebrides ER Condominium (1950-1966)
** Condominium des Nouvelles-Hébrides Condominium RF pe New Hebrides ER Condominium (1966-1980)
*Pennad kar : [[Timbroù Vanuatu]]

=== [[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] ===
*Statud : Rouantelezh dizalc’h (1916-1925). Aloubadeg sultanelezh Nedj (1925-1926). Ul lodenn eus Rouantelezh Nedj ha Hedjaz (1926-1932) a voe Rouantelezh [[Arabia Saoudat]] adalek 1932.
* Alc’hwez : 
** Alc’hwez en arabeg (1916-1925)
** Hedjaz &amp; Nedjd pe Hejaz &amp; Nejd (1929-1932)
*Pennad kar : [[Timbroù Arabia Saoudat]]

=== [[Timbroù Heligoland|Heligoland]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1867-1890). Roet da Alamagn (1890-1944). Dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (1944-1952). Staget ouzh Alamagn ar C’hornaoueg (abaoe 1952).
*Alc’hwez : Heligoland (1867-1879)

=== [[Timbroù Holkar|Holkar]] ===
[[File:1927ca 1anna Indore Mi16 SG18.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Holkar State Postage (1886-1948)

=== [[Timbroù Hoi Hao|Hoi Hao]] ===
*Statud : Burev-post [[Indez-Sina]] e [[Hoi-Hao]], war enezenn [[Hainan]]  (Sina) etre 1876 ha 1922.
*Alc’hwez : Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;HOI HAO&lt;/small&gt; (1903-1904) pe &lt;small&gt;HOI-HAO&lt;/small&gt; (1906-1919)

=== [[Timbroù Honduras|Honduras]] ===
*Statud : Republik dizalc’h abaoe 1821.
*Alc’hwez : 
** Correos de Honduras 
** Republica Honduras 
** [[Honduras]] (abaoe 1866)

=== [[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh-Veur (Belize)]] ===
[[File:1962 4 cent stamp British Honduras.jpg|dehou|200 px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1866-1964). Anvet [[Belize]] e 1973
*Alc’hwez : British Honduras (1866-1973)
*Pennad kar : [[Timbroù Belize]]

=== [[Timbroù Hong Kong|Hong-Kong]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h Breizh-Veur (1862-1997). Melestradurezh [[Japan]] (1945). Staget ouzh [[Republik Pobl Sina]] e 1997 gant ur statud emrenerezh.
*Alc’hwez :
** [[Hong Kong]]  (1862-1938)
** 香港 Hong Kong (1938-1999)
** 香港 中国 Hong Kong China (abaoe 1999)
*Pennad kar : [[Timbroù Sina]]

=== [[Timbroù Enezeg an Azorez|Horta]] ===
*Statud : Kêr war enez Fayal (enezeg [[Azorez]]) dindan dalc’h Portugal.
*Alc’hwez : Horta Portugal (1892-1899)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Portugal]]

=== [[Timbroù Hungaria|Hungaria]] ===
[[File:Hungary 5874.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Unvaniezh Aostria hag Hungaria (1867-1918) dindan beli un impalaer hag a zo roue [[Hungaria]] ivez. Melestradurezhioù postel disheñvel en div vro. Stad dizalc’h e 1918 war-bouez an tiriadoù staget ouzh [[Tchekoslovakia]], ouzh Roumania ([[Treuzsilvania]]), ouzh [[Kroatia]], ouzh [[Italia]] ([[Fiume]]). Republik demokratel etre 1918 ha 1919, [[Republik Soviedel Hungaria]] etre 1919 ha 1920. Rouantelezh (1920-1945). Republik (1945-1949). Republik poblek etre 1949 ha 1989. Republik abaoe 1989.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Aostria (1850-1867). Talvoud-gwerzh e “Kreuzer” 
** Poltred ar Roue (1867-1871). Talvoud-gwerzh e “Krajcar »
** Magyar Kir. Posta (= Postoù roue Hungaria) (1874-1918)
** Timbroù dreistmoullet gant &lt;small&gt;KOZTARSASAG&lt;/small&gt; (=Republik) (1918)
** Magyar Posta (1919)
** Magyar tanácsköztársaság pe dreistmoullet gant « Magyar tanács köztársaság » (1919)
** Magyar Kir. Posta (1920-1921 ha 1923-1945)
** Magyarország (1923-1937)
** Magyar Posta (1945-1990)
** Magyarország (abaoe 1990)
*Aloubadeg Serbia : 
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant « Banát-Bácska » (1919)
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant « 1919 Baranya » (1919)
*Aloubadeg Roumania (Cluj/Kolosvar ha Oradea/Nagyvarad) :
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant «Zona de Ocupatie - Romaniá» (1919)
*Aloubadeg Roumania  ha Serbia e Temesvar/Timisiorra) :
** Timbroù Hungaria dreistmoullet (1919)
*Timbroù ar gouarnamant enep-komunour (e Szeged) :
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant “&lt;small&gt;MAGYAR NEMZETI KORMANY&lt;/small&gt; (= Gouarnamant Broadel Hungaria – Szeged) (1919)

=== [[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù ourdoueg (?) (1869-1912 ha 1931)
** H.E.H. the Nizam’s Government (1927 ha 1937)
** [[Hyderbad]] (1946)
** H.E.H. the Nizam’s Government Postage (1947-1950)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]]

==Gwelet ivez==
*[[Timbroù hervez ar vro I...P]]
*[[Timbroù hervez ar vro Q...Z]]

[[Rummad:Timbrouriezh]]</text>
      <sha1>agt603hjroqkdvki1okysyy1h5uheth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Impalaerouriezh nevez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173805</id>
    <revision>
      <id>2197038</id>
      <parentid>2135695</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="qculytfsnjj9f5minxg68o41cedxbmi" xml:space="preserve">{{databox}}
En ur c'henarroud [[Istor|istorel]], '''Impalaerouriezh nevez''' zo un droienn evit ober anv eus mare an [[Trevadennerezh|emled trevadennel]] gant [[Nerzhioù meur|galloudoù Europa]], [[Impalaerouriezh stadunanat|Stadoù-Unanet Amerika]], ha [[Impalaeriezh Japan|Japan]] e fin an {{XIXvet kantved}} ha penn-kentañ an {{XXvet kantved}}&lt;ref name=roger&gt;{{cite book|last1=Louis|first1=Wm. Roger|author-link1=Wm. Roger Louis|chapter=32: Robinson and Gallagher and Their Critics|title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization|url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC|location=London|publisher=I.B.Tauris|date=2006|page=910|isbn=9781845113476|access-date=2017-08-10|quote=[...] ''the concept of the 'new imperialism' espoused by such diverse writers as John A. Hobson, V. I. Lenin, Leonard Woolf, Parker T, Moon, Robert L. Schuyler, and William L. Langer. Those students of imperialism, whatever their purpose in writing, all saw a fundamental difference between the imperialist impulses of the mid- and late-Victorian eras. Langer perhaps best summarized the importance of making the distinction of late-nineteenth-century imperialism when he wrote in 1935: '[...] this period will stand out as the crucial epoch during which the nations of the western world extended their political, economic and cultural influence over Africa and over large parts of Asia ... in the larger sense the story is more than the story of rivalry between European imperialisms; it is the story of European aggression and advance in the non-European parts of the world.'''}}&lt;/ref&gt;. Ar mare istorel-se a zo bet unan gant un emled trevadennel ha na oa ket bet biken en Istor betek-henn. Ar [[Stad|stadoù]] a glaske kaout ha brasaat o implaeriezhioù trevadennel oc'h implij al lañs teknikel a oa ganto, [[Gwir an aloubiñ|oc'h astenn o ziriad dre aloubiñ]], hag oc'h implijout [[krai|danvezioù krai]] an tiriadoù bet aloubet ganto. E-kerzh mare an Impalaerouriezh nevez, ar galloudoù europat (ha Japan) a oa bet oc'h aloubiñ darn eus [[Rannadur Afrika|Afrika]] ha lodennoù eus [[Azia]]. Ar wagenn trevadennerezh [[Impalaerouriezh|impalaeriel]] a ziskoueze ivez [[darempredoù etrebroadel (1814–1919)|kevezerezh etre galloudoù bras]], ar c'hoant da c'hounit danvezioù ha marc'hadoù nevez, hag ar c'hoant da &quot;[[Kefridi sevenaat|seveniñ an dud]]&quot;. Kalz a drevadennoù a oa bet savet e-kerzh ar mare-se a oa bet o'n em zieubiñ e-kerzh an [[didrevadenniñ]] goude an [[Eil Brezel-bed]].
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Trevadennerezh]]
[[Rummad:Impalaerouriezh]]
[[Rummad:XIXvet kantved]]
[[Rummad:XXvet kantved]]</text>
      <sha1>qculytfsnjj9f5minxg68o41cedxbmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>May Ziyada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173806</id>
    <revision>
      <id>2197046</id>
      <parentid>2135697</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14756" sha1="jlm3awwt3ixih9tb7il99hdk6c9eobs" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-style:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|May Ziyada|40211e|talbenn skrivagner|fff}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[File:May Ziadeh.jpg|260px|center]]
----
|-
| Anv || Mary &quot;May&quot; Ilyas Ziyada&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:1.45em;&quot;&gt;مي إلياس زيادة&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Ganedigezh''' || [[12 C'hwevrer]] [[1886]]&lt;br&gt;[[Nazaret|an-Nāṣira]]&lt;br&gt;{{Impalaeriezh otoman}}
|-
| '''Marv''' || [[17 Here]] [[1941]]&lt;br&gt;[[Kaero]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Egypt (1922-1958).svg|border|20px]] Rouantelezh Egipt
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Micher''' || [[Skrivagner]]ez, [[barzh]]ez, [[treiñ ha troidigezh|troerez]], skridvarnourez
|-
| '''Anvioù-pluenn''' || ''Isis Copia'', ''Aida''
|-
| '''Yezhoù''' || [[Alamaneg]], [[arabeg]], [[galleg]], [[gresianeg]], [[italianeg]], [[latin]], [[saozneg]], [[sirieg]], [[spagnoleg]]
|}
'''Mary &quot;May&quot; Ilyas Ziyada''' ([[arabeg]] :&lt;big&gt; '''مي إلياس زيادة'''&lt;/big&gt;)&lt;ref&gt;''Mayy'', ''Ziyādah'', ''Ziadé'', ''Ziyada'', ''Ziyadah'' ha ''Ziyadeh'' eo ar stummoù treuzskrivet all a gaver d'an anv.&lt;/ref&gt;, bet ganet d'an 11 a viz C'hwevrer [[1886]] en [[Nazaret|an-Nāṣira]] ([[Impalaeriezh otoman]]) ha marvet d'ar 17 a viz Here [[1941]] e [[Kaero]] (Rouantelezh [[Egipt]]), a oa ur [[skrivagner]]ez, ur [[barzh|varzhez]], un [[treiñ ha troidigezh|droerez]] hag ur skridvarnourez [[palestina]]t-ha-[[liban]]at. Niverus eo he oberennoù en arabeg hag e [[galleg]].

Adalek [[1912]] e kenskrivas gant [[Khalil Gibran]] betek tremenvan ar skrivagner e [[1931]]. E 1912 ivez e stalias e Kaero ur saloñs [[lennegezh|lennegel]] a oa brudet-bras er bed arabek.

Pouezus el luskad al-Nahda ('''النّهضة''', &quot;Azginivelezh&quot;) e deroù an {{XXvet kantved}} e voe May Ziyada, hag unan eus diorrerezed ar [[benelouriezh|venelouriezh]] en Impalaeriezh otoman ha pelloc'h er bed arabek.

==Buhez==
En an-Nāṣira d'an 11 a viz C'hwevrer 1886 e voe ganet May Ziyada, merc'h da Nouzha Khalil Mouamar, ur [[kristeniezh|gristenez]] palestinat a orin [[siria]]n, ha da Elias Zakhour Ziyada, ur mestr-skol libanat kristian maronit&lt;ref name=&quot;PA&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.jadaliyya.com/Details/30793 |title=May Ziada: A Profile from the Archives @ Jadaliyya, 08/06/2014|accessdate=12 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.

En an-Nāṣira e voe skoliataet May Ziyada betek he 14 vloaz, e [[1900]], pa voe kaset da skol an eil derez en Aintoura e Liban, ur skol [[Bro-C'hall|c'hall]] evit ar merc'hed&lt;ref name=&quot;RL&quot;&gt;''La Revue du Liban'', 9-16/10/1999.&lt;/ref&gt;. Eno e reas anaoudegezh gant al lennegezh c'hallek ha gant luskad ar [[Romantelezh]], a blijas kalz dezhi&lt;ref name=&quot;BB&quot;&gt;{{fr}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20070206134930/http://biblib.com/Textes/Auteurs/Documents/Ziade_M_1.htm |title=May Ziadé @ Biblib, 1999|accessdate=12 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;. E meur a skol [[katoligiezh|gatolik]] e Liban e studias a-raok distreiñ da gavout e dud e Palestina e [[1904]]&lt;ref name=&quot;RL&quot; /&gt;.

Pa voe May 22 vloaz, e [[1908]], edo an Impalaeriezh otoman o startaat ar c'hontrollerezh ken e tivroas ar familh da Egipt, d'en em staliañ e Kaero&lt;ref name=&quot;KB&quot;&gt;{{en}} Khaldi 2012, {{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/43305688 |title=p. 272|accessdate=12 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.

Dizimez e chomas May Ziyada&lt;ref name=&quot;KL&quot;&gt;Khader 1999.&lt;/ref&gt; met adalek 1912 e kenskrivas kalz gant ar skrivagner hollvrudet Khalil Gibran, a oa o chom e [[New York]]. Stank e voe an eskemm lizhiri etrezo betek 1931, ar bloaz man eas Kh. Gibran d'an [[Anaon]], met nepred n'o deus kejet an eil ouzh egile&lt;ref&gt;Bushrui 1983.&lt;/ref&gt;.

Etre [[1928]] ha [[1932]], May Ziyada a c'houzañvas diwar marv meur a zen a oa tost d'he c'halon : he zud da gentañ, meur a vignon ha mignonez dezhi, ha hini Khalil Gibran. Un diwaskadenn don a grogas enni, neuze e kuitaas Egipt da zistreiñ da Liban, ma voe lakaet gant he c'herent en ur bredospital evit klask pareañ&lt;ref name=&quot;RL&quot; /&gt; — marteze e oa bet bac'het en abeg d'e skridoù benelour&lt;ref&gt;{{en}} Peterson, Janice &amp; Lewis, Margaret. ''The Elgar Companion to Feminist Economics''. Cheltenham, Gloucestershire : Edwar elgar Publishing, 2001, p.  220 {{ISBN|978-1-84064-783-9}}&lt;/ref&gt;. Gwall vezhekaet e voe ar skrivagnerez gant ar blegenn-se, hogen divac'het e voe goude bout bet kavet yac'h a spered en-dro. Distreiñ da Gaero a eure neuze, ma varvas d'ar 17 a viz Here 1941, oadet a 55 bloaz.

==Pouez el lennegezh==
[[File:May Ziade's Father, Elias Ziade.jpg|thumb|upright|Tad May Ziyada]]
Tad May Ziyada a grouas e Kaero ar gazetenn ''al-Maḥrūsah'' ('''المحروسة''', &quot;Ar gwarezed&quot;)&lt;ref name=&quot;KB&quot; /&gt;ma skrivas e verc'h meur a bennad. Pennadoù all ganti a voe embannet er c'helaouennoù ''Al-Hilal'' ('''الهلال''' &quot;Ar greskantenn&quot;), ''Al-Ahram'' ('''الأهرام''' &quot;Ar Piramidennoù&quot;) hag ''Al-Muqtataf'' ('''المقتطف''' &quot;An Dibab&quot;)&lt;ref&gt;Kamal 2017.&lt;/ref&gt;.

Dedennet-bras gant ar yezhoù e oa May Ziyada. Studiañ he-unan a eure endra edo er skol gatolik ha diwezhatoc'h e Skol-veur Egipt, ma voe diplomet e [[1917]] war an [[Istor]], ar [[prederouriezh|brederouriezh]] hag ar [[skiant]]où nevesañ&lt;ref name=&quot;KL&quot; /&gt;. Divyezhek a-grenn e oa en arabeg hag e galleg, ha gouest e oa da labourat en [[alamaneg]], e [[gresianeg]], en [[italianeg]], e [[latin]], e [[saozneg]], e [[sirieg]] hag e [[spagnoleg]]&lt;ref name=&quot;BB&quot; /&gt;.

Dre-se e oa brudet ar skrivagnerez e metoù al lennegezh er [[Reter-Kreiz]]. Kalz skrivagnerien ha skrivagnerezed koulz ha gouezieien ha gouizegezed a zegemere er saloñs he devoa digoret e 1912 e Kaero.

Saloñsoù lennegel all a veze dalc'het gant maouezed e Kaero, evel hini ar skrivagnerez egiptat venelour Houda Chaerawi ([[1879]]-[[1957]]), a ziazezas Unvaniezh Egiptat ar Maouezed (الاتحاد النسائي المصري ''al-Laitihad al-Nisayiyou al-Misriou'') e [[1923]], ha hini ar briñsez Nazli Fadel ([[1853]]-[[1913]]), adreizhourezed sokial an div anezho pa oa May Ziyada ul lennegourez dreist pep preder all&lt;ref&gt;Zeidan 1995, p. 75.&lt;/ref&gt;. Hogen sorbet e oa ar Balestinadez gant dishualerezh ar maouezed er Reter-Kreiz : evit dont a-benn, hervezi, e oa ret o c'helenn da gentañ ha kaout an dizober eus an hengoun diamzeriet da c'houde ; d'he soñj e oa ar maouezed elfenn diazez pep kevredigezh denel — « ne c'hall ket ur vamm sklaverez bronnañ he bugale gant he laezh hepken, rak c'hwezh ar bazhyeverezh a vez gant al laezh-se », a skrivas — hogen arabat e oa da emdroadur ar maouezed c'hoarvezout diwar-goust o benelezh, a-stur gant hini ar wazed ne lavare ket&lt;ref name=&quot;RL&quot; /&gt;. E [[1921]] ec'h aozas ur vodadeg e galleg anvet ''Le but de la vie'', ma vroudas maouezed ar Reter-Kreiz da stourm evit o frankiz ha da vout digor d'ar C'hornôg hep dilezel o fivelezh reterel&lt;ref&gt;Broustani 2003.&lt;/ref&gt;. Ar mennozhioù-se o devoe ul levezon vras war luskadoù maouezed Liban evit kaout ar gwir da vout kelennet, da vouezhiañ ha da vout dilennet&lt;ref&gt;Stephan 2014.&lt;/ref&gt;.

==Oberennoù==
[[File:May Ziadeh1.jpg|thumb|Ul lizher gant May Ziyada]]
E 1911, pa oa oadet a 25 bloaz, ec'h embannas May Ziyada he levr kentañ, un dastumad barzhonegoù gallek anvet ''Fleurs de rêve'', dindan an anv-pluenn ''Isis Copia''. Kalz skridoù a savas e galleg, un nebeud en italianeg hag e saozneg, hogen a-feur ma koshae e skrivas mui-ouzh-mui en arabeg evit ma vefe klevet he mouezh e lennegezh ar Reter-Kreiz.

Arnodskridoù, barzhonegoù e komz-plaen, buheskridoù, romantoù ha skridvarnadennoù a aozas. Troidigezhioù arabek a savas diwar skridoù skrivagnerien ha skrivagnerezed eus ar C'hornôg, en o zouez Henrietta Consuelo &quot;&quot;Brada&quot; Sansom ([[1847]]-[[1938]]) diwar ar galleg, [[Arthur Conan Doyle]] diwar ar saozneg ha Max Müller ([[1823]]-[[1900]]) diwar an alamaneg.

Skridoù benelour a savas ivez, dre vuhezskridoù maouezed a voe embannet etre [[1919]] ha [[1925]]. Lakaet e vez d'ar vaouez kentañ o komz eus &quot;krog ar maouezed&quot; er Reter-Kreiz&lt;ref&gt;Al-Jazeera 2018&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Inside Arabia 2020.&lt;/ref&gt;. 
===Oberennoù brudetañ===
*1911 : ''Fleurs de rêve'', barzhonegoù.
*1914 : '''رجوع الموجة''', ''Roujoue al-mawja'' (&quot;Distro ar wagenn&quot;), romant.
*1920 : '''باحثة البادية''' ''Bâhithat al-bâdiya'' (&quot;Klaskerez en dezerzh&quot;), anv-pluenn ar skrivagnerez venelour egiptat Malak Hifni Nasif, [[1886]]-[[1918]]), buhezskrid.
*1921 : '''غاية الحياة''' ''Ghayat alhayaa'' (&quot;Pal ar vuhez&quot;), arnodskrid benelour.
:::''Eine Träne und ein Lächeln'', troidigezh alamanek oberenn Kh. Gibran '''دمعة وابتسامة''' &quot;Un daerenn hag ur minc'hoarzh&quot;.
*1922 : '''سوانح فتاة''' ''Sawanih fata'' (&quot;Komzoù ur plac'h&quot;), arnodskrid benelour.
:::'''وردة اليازجي''' ''Warda Al-Yaziji'', buhezkrid ar skrivagnerez libanat Warda Al-Yaziji ([[1838]]-[[1924]]).
*1923 : '''ظلمات وأشعة''' ''Zouloumat wa 'achiea'' (&quot;Teñvalded ha skleurennoù&quot;), dastumad prezegennoù ha pennadoù benelour.
[[File:بين الجزر والمد مي زيادة 1924.pdf|thumb|1924 '''بين الجزر والمد'''&amp;emsp;''Etre tre ha lanv'']]
*1924 : '''بين الجزر والمد''' ''Bayn al-jouzour wa 'l-madd'' (&quot;Etre tre ha lanv&quot;), dastumad arnodskridoù a-zivout an arabeg.
:::'''الصحائف''' ''Al-sahayif'' &quot;Ar c'hazetennoù&quot;, dastumad pennadoù kazetennerezh
*1926 : '''عائشة تيمور''' ''Aicha Taymour'', buhezskrid ar skrivagnerez venelour egiptat Aicha Taymour ([[1840]]-[[1902]]).
;Dalif
*1981 : '''من أدب مي زيادة''' ''Min ad-dab May Ziyada'' (&quot;Eus lennegezh May Ziyada&quot;), dastumad skridoù.
*1983 : '''كلمات وإشارات''' ''Kalimat wa icharat'' (&quot;Gerioù hag arouezioù&quot;), dastumad pennadoù (2 levrenn).
*1989 : '''الحب في العذاب، ترجمة مي زيادة''' ''Al-houbou fi al-eadhabi'' (&quot;Karantez er boan&quot;), romant.
*1986 : '''الأعمال المجهولة''' ''Al-aemal al-majhula'' (&quot;Oberennoù diembann&quot;), dastumad tremen 100 barzhoneg, pennad, prezegenn ha soñjezon.
*1999 : '''المساواة''' ''Al-mousawa'' (&quot;Kevatalder&quot;), arnodskrid diwar-benn kevredigezhioù mab-den.
*2009 : '''اكتابات منسية''' ''Kitabat mansia'' (&quot;Skridoù ankouaet&quot;), dastumad tremen 170 skrid a bep doare en arabeg, galleg, italianeg ha saozneg.

==Levrlennadur==
;Gant May Ziyada
*{{ar}} {{cite web|url=https://www.goodreads.com/author/list/2802244._?page=1&amp;per_page=30 |title=51 levr gant May Zyada @ Goodreads|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{fr}} ''Ténèbres et lueurs — Rêveries d'une promeneuse au Levant''. Paris : Éditions L'Harmattan, 2023 {{ISBN|978-2-343-24119-7}}&lt;ref&gt;An oberenn nemeti a zo bet troet e galleg betek-henn.&lt;/ref&gt;
;Diwar-benn May Ziyada
*{{en}} Ashour, Radwa. ''Arab Women Writers – A Critical Reference Guide, 1873-1999''. Kaero : American University of Cairo, 2009 {{ISBN|978-977-416-146-9}}
*{{en}} Ayyildiz, Zsat. ''Arab Women in Ink: Exploring Gender Perspectives in Modern Arabic Literature''. Lyon : Livre de Lyon, 2023 {{ISBN|978-2-38236-574-8}}
*{{en}} Badran, Margot &amp; Cooke, Miriam. ''Opening the Gates — A Century of Arab Feminist Writing''. Bloomington, Indiana : Indiana University Press, 1990 {{ISBN|978-0-253-31121-4}} — May Ziyada pp. 239-244
*{{fr}} Boustani, Hala. ''“Women's Writing on Women's Writing”: Mayy Ziyada's Literary Biographies as Egyptian Feminist History''. In : Women's Writing, levrenn 25, niverenn 2, 2018, pp. 268-287.
*{{en}} Kamal, Hala. ''“Women's Writing on Women's Writing”: Mayy Ziyada's Literary Biographies as Egyptian Feminist History''. In : Women's Writing, levrenn 25, niverenn 2, 2018, pp. 268-287.
*{{en}} Khaldi, Boutheina. ''Egypt Awakening in the Early Twentieth Century — Mayy Ziyādah’s Intellectual Circles''. Basingstoke, Hampshire : Palgrave McMillan, 2012 {{ISBN|978-0-230-34086-2}}
*{{en}} Zeidan, Joseph T.. ''Arab Women Novelists — The Formative Years and Beyond''. Albany, New York : State University of New York Press, 1995 {{ISBN|978-0-7914-2172-7}}

==Liammoù diavaez==
{{commonscat|May Ziade}}
*{{en}} {{cite web|url=https://en.wikiquote.org/wiki/May_Ziyada |title=May Ziyada @ Wikiquote|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{fr}} Boustani, Carmen. ''Effets du féminin – Variations narratives francophones''. Paris : Karthala, 2003 {{ISBN|978-2-84586-433-7}}
*{{fr}} Boustani, Carmen. ''May Ziadé – La passion d'écrire''. Paris : Éditions des femmes, 2024 {{ISBN|978-2-7210-1326-2}}
*{{en}} {{ar}} Bushrui, Suheil. ''Blue Flame – The Love Letters of Kahlil Gibran to May Ziadeh''. London : Addison-Wesley Longman, 1983 {{ISBN|978-0-582-78078-1}}
*{{en}} Ghumain, Raneem. {{cite web|url=https://www.arabamerica.com/her-fascinating-story-a-writer-from-nazareth-may-Ziyada/ |title=Her Fascinating Story, a Writer from Nazareth- May Ziyada @ Arab America, 03/07/2020|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{en}} Khader, Lubna (1999). {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20070418080529/http://www.lebwa.org/life/ziadeh.php |title=May Ziyada @ Lebanese Women's Association|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{en}} Sonal, Emine. {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20051210043425/http://onefineart.com/en/artists/mayziedeh/index-e.shtml |title=May Ziadeh @ One Fine Art|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{en}} Stephan, Rita. {{cite web|url=https://www.e-ir.info/2014/11/07/four-waves-of-lebanese-feminism/ |title=Four Waves of Lebanese Feminism @ E-International Relations, 07/11/2014|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{en}} Ovo, Podjeli (2014). {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20141031022212/https://middleeastrevised.com/2014/10/30/remembering-may-Ziyada-ahead-of-her-time/ |title=Remembering May Ziyada: Ahead of (her) Time @ Middle East Revised|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{fr}} {{cite web|url=http://www.rdl.com.lb/1999/3709/art2.html |title=May Ziadé témoin authentique de son époque @ La Revue du Liban, 9-16/10/1999|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{en}} {{cite web|url=https://www.aljazeera.com/program/al-jazeera-world/2018/3/21/may-ziade-the-life-of-an-arab-feminist-writer |title=May Ziade: The Life of an Arab Feminist Writer @ Al-Jazeera, 21/03/2018|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200809074655/https://insidearabia.com/may-ziade-arab-romantic-poet-feminist/ |title=May Ziade: Arab Romantic Poet and Feminist Pioneer @ Inside arabia, 15/02/2020|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{ar}} {{en}} {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z4oAf7HivKg |title=May Ziade: The Life of an Arab Feminist Writer / Al Jazeera World @ YouTube|accessdate=12 C'hwe 25}}

==Notennoù==
{{daveoù|bannoù=2}}

{{DEFAULTSORT:Ziyada, May}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1886]]
[[Rummad:Marvioù 1941]]
[[Rummad:Tud Palestina]]
[[Rummad:Skrivagnerien Liban]]
[[Rummad:Barzhed arabek]]
[[Rummad:Skrivagnerien arabek]]
[[Rummad:Skrivagnerezed gallek]]
[[Rummad:Benelouriezh]]
[[Rummad:Troerien]]</text>
      <sha1>jlm3awwt3ixih9tb7il99hdk6c9eobs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù hervez ar vro Q...Z</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174051</id>
    <revision>
      <id>2197068</id>
      <parentid>2194735</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82181" sha1="iw3wssou1njbv39j379zexecqr5vsff" xml:space="preserve">__NOTOC__
[[File:Stamps of the United Nations-108-03.jpg|dehou|300px]]
*Kavet e vo amañ ur '''roll eus an ensavadurioù o deus embannet timbroù-post''' e-pad ur mare bennak abaoe ma oa bet lakaet e gwerzh an timbroù kentañ e 1840. Er roll e kaver kement seurt ensavadurioù gouarnamant pe aozadurioù aotreet ent-ofisiel o deus embannet timbroù dibar evit ar postoù. En o zouez e kaver Stadoù dizalc’h, trevadennoù, proviñsoù, stadoù-kêr, burevioù-post er broioù estren, aozadurioù etrebroadel ha luskadoù dispac'hel. 

*Statud pep hini anezho zo bet merket, ha resisaet emdroadur pep tiriad hervez red an istor. 

*Ur pennger nevez zo kinniget evit doujañ ouzh an alc’hwez a gaver war an timbr, hag alies pa gemm statud ar vro (trevadenn deuet da Stad dizalc’h da skwer). 

*An darn vrasañ eus an ensavadurioù-se a zo istorel ha lod anezho n'o deus bet nemet ur prantad berr tre. An dimbrawourien a ra alies « broioù marv » eus ar broioù dezho ensavadurioù na embannont ket mui timbroù.

*Ouzhpennet ez eus bet un * e fin anv ur vro pa c’hoarvez ganti bezañ hiziv e-maez reolennoù [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] o vezañ n’eo ket anavezet ez-ofisiel he melestradurezh gant an darn vrasañ eus stadoù all ar bed. Broioù zo o deus embannet o frankiz hep asant ar Stad e oant dalc’het ganti (Somaliland, Abc’hazia…) hag an timbroù dindan o anv a vez implijet er vro hepken, ket evit kas lizhiri d’an estrenvro. Pennoù-bras an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]] ha katalogoù timbrawouriezh a embann n’int nemet falstimbroù, daoust d’o implij. N’eus ket kaoz avat eus an timbroù embannet gant forbaned pe emsaverien en harlu, pell-pell eus ar broioù m'int sañset bezañ implijet (Nagaland, inizi Skos, Republik Saharaoui…).

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; margin-top:25px; font-size:1.2em; font-weight:bold;&quot;
|-
| style=&quot;padding:10px;&quot; | [[#Q|Q]] • [[#R|R]] • [[#S|S]] • [[#T|T]] • [[#U|U]] • [[#V|V]] • [[#W|W]] • [[#X|X]] • [[#Y|Y]] • [[#Z|Z]]
|}

== Q ==
=== [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Qu’Aiti Hadramaout]] === 
[[File:Portrait of Anna von Cleve by Hans Holbein the Younger on a stamp of the British protectorate of South Arabia.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Rouantelezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Staget ouzh [[Yemen ar Su]] e 1967.
*Alc’hwez : 
** Aden Qu'Aiti State of Shihr and Mukalla (1942-1964)
** Qu'aiti State in Hadramaut South Arabia (lizherenneg latin hag arabek) (1966-1968)
*Pennad kar : [[Timbroù Yemen ar Su]]

=== [[Timbroù Queensland|Queensland]] ===
[[File:Queensland railway stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1859-1901). Stad ezel eus [[Kenglad Aostralia]] abaoe 1901.
*Alc’hwez :
** [[Queensland]] (1860-1903)
** Commonwealth Queensland (1903-1910)
*Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]]

=== [[Timbroù Quelimane|Quelimane]] ===
*Statud : Trevadenn Portugal. Staget ouzh trevadenn [[Mozambik]] e 1915.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Afrika Bortugalek, [[Makao]] ha [[Timor ar Reter|Timor]] dreistmoullet &lt;small&gt;REPUBLICA QUELIMANE&lt;/small&gt; (1913)
** [[Quelimane]] (1914)
*Pennad kar : [[Timbroù Mozambik]]

== R ==
=== [[Timbroù Rajpipla| Rajpipla]] ===
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : राजपीपळा hag ur sabrenn (1880)

=== [[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]] ===
*Statud : Unan eus [[inizi Cook]] er [[Mor Habask]], dindan dalc’h Zeland-Nevez etre 1900 ha 1960. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Zeland-Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;RAROTONGA RUA PENE&lt;/small&gt; (1919)
** Rarotonga Postage (1920-1931)
*Pennad kar : [[Timbroù Inizi Cook]]

=== [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Ras al-Khaima]] ===
[[File:Stamp 1968 UAE-RK MiNr0243A pm B002.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1920-1968). Unan eus « Stadoù an Arsav-brezel » hag eus an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1972.
*Alc’hwez :  Ras al-Khaima (1964-1972)

=== [[Timbroù Republik Nevez Suafrika| Republik Nevez Suafrika]] ===
*Statud : Stad dizalc’h e Su Afrika etre 1886 ha 1888. Staget ouzh [[Transvaal]] e 1888.
*Alc’hwez : &lt;small&gt;NIEUWE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA&lt;/small&gt; (1886-1887)
*Pennad kar : [[Timbroù Suafrika]]

=== [[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]] ===
* Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1814-1946). Departamant tramor (1946-1983). Rannvro (abaoe 1983). [[Rannvro dreisttrobarzh Unaniezh Europa]] abaoe 2009.
*Alc’hwez : 
** Ile de la Réunion (1852)
** Timbroù an trevadennoù gall dreistmoullet gant R (1885) pe &lt;small&gt;REUNION&lt;/small&gt; (1891)
** Réunion (1892-1947)
** Timbroù Bro-C’hall gant un talvoud-gwerzh nevez e CFA (1948-1974)

=== [[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Río de Oro]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Spagn a voe adanvet « Sahara spagnol » e 1924.
* Alc’hwez : Colonia de [[Rio de Oro]] (1905-1921)
*Pennad kar : [[Timbroù Sahara spagnol]]

=== [[Timbroù Rio Muni|Rio Muni]] ===
*Statud : trevadenn Bro-Spagn (1867-1960). Proviñs Spagn (1960-1968). Asambles gant Fernando Poo e sav Stad Ginea ar C’heheder e 1968.
*Alc’hwez :
** Rio Muni Correos (1960)
** Rio Muni España (1960-1968)
*Pennad kar : [[Timbroù Ginea ar C’heheder]]

=== [[Timbroù Rodezia|Rodezia]] ===
* Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet  dindan melestradurezh Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Suafrika  (“British South Africa Company”) etre 1890 ha 1924. Rannet e div vro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1924 : [[Rodezia an Norzh]] ha [[Rodezia ar Su]]. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Suafrika dreistmoullet &lt;small&gt;RHODESIA&lt;/small&gt; (1909)
** Rhodesia (1910-1922)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Rodezia an Norzh]], [[Timbroù Rodezia ar Su]], [[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]]

=== [[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1924-1964), bet dindan melestradurezh [[Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Suafrika]] (1890-1909) ha trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1909-1924). Bro warezet (1924-1953). Ezel eus [[Kevread Rodezia ha Nyasaland]] (1953-1963). Dizalc’h abaoe 1964 dindan anv [[Zambia]].
*Alc’hwez : Northern Rhodesia (1925-1954 ha 1964)
*Pennadoù kar : [[ Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]], [[Timbroù Rodezia ha Nyasaland]]

=== [[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]] ===
[[File:Stamp Ro.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1923-1953). Ezel eus [[Kevread Rodezia ha Nyasaland]] (1953-1964). Stad dizalc’h e 1980 dinan anv [[Zimbabwe]].
*Alc’hwez : 
** Southern Rhodesia (1924-1953 ha 1964)
** Timbroù [[Rodezia]] ha Nyasaland (1954-1963)
** Rhodesia (1964-1978)

=== [[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]] ===
*Statud : Kevread trevadennoù Rodezia ar Su, Rodezia an Norzh ha Nyasaland dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (1953-1963)
*Alc’hwez : Rhodesia &amp; Nyasaland (1954-1963).

=== [[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]] ===
*Statud : Tiriad dindan melestradurezh Bro-C’hall etre 1947 ha 1949. Staget ouzh Alamagn ar C’hornaoueg e 1949.
*Alc’hwez : Rheinland-Pfalz (1947-1949)

=== [[Timbroù Romagna|Romagna]] ===
*Statud : Rannvro italian dindan dalc’h Stadoù ar Pab . Staget ouzh Rouantelezh Italia e 1860.
*Alc’hwez :  Romagne (1859)

=== [[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]] ===
*Statud : Enezenn eus [[Siria]] aloubet gant Bro-C’hall etre 1915 ha 1921. Staget ouzh [[Tiriad an Alawited]] e 1921.
*Alc’hwez :  Timbroù ar Reter-Nesañ dreistmoullet gant &lt;small&gt;ILE ROUAD&lt;/small&gt; (1916)

=== [[Timbroù Rouantelezh-Unanet|Rouantelezh-Unanet]] ===
[[File:Europa 1969 United Kingdom.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh). 
* Alc’hwez : Penn ar rouanez pe hini ar roue.
** [[Victoria (Rouantelezh-Unanet)|Victoria]] (1840-1901)
** [[Edouarzh VII]] (1901-1910)
** [[George V]] (1910-1936)
** [[Edouarzh VIII]] (1936)
** [[George VI]] (1936-1952)
** [[Elesbed II]] (1952-2022)
** [[Charlez III (Rouantelezh-Unanet)| Charlez III]] (abaoe 2022)

=== [[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Bro ar Roue Edouarzh VII]] ===
*Statud : Ergerzhadeg Antarktika (1908)
*Alc’hwez :  Timbroù Zeland Nevez dreistmoullet  ‘’’King Edward VII Land’’’ (1908) .

=== [[Timbroù Roumania|Roumania]] ===
[[File:Romania cat stamp 2020 05.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Priñselezh (1862-1881). Rouantelezh (1881-1947). Aloubadeg Alamagn hag Aostria-Hungaria (1917-1918) ha Bulgaria (1917). Republik poblek (1948-1991). Republik abaoe 1989.
*Alc’hwez : 
** Posta Romana (1865-1885)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant M. V.i.R. (1917)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant Rumänien (1918)
** Timbroù Roumania (e 1917) pe Alamagn (e 1918) dreistmoullet gant « Gültig 9. Armee ».
** Timbroù Aostria-Hungaria dreistmoullet gant un talvoud-gwerzh e « BANI » pe « LEI » (1917)
** Timbroù Bulgaria dreistmoullet gant Поща вЪ РОМЖНИЯ (1917)
** Romania (1890-1948)
** Republica Populara Romana (1948-1954)
** Republica Populara Romina (1954)
** R.P. Romina (1954-1963)
** Posta Romina (1963-1964)
** Posta Româna (1964-1996)
** Romania (abaoe 1996)

=== [[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]] ===
*Statud : Lodenn eus an impalaeriezh ottoman, emren etre 1878 ha 1885, staget ouzh Bulgaria an Norzh e 1885 dindan anv “Bulgaria ar Su”.
*Alc’hwez :
** Timbroù Turkia dreistmoullet gant &lt;small&gt;ROUMÉLIE ORIENTALE&lt;/small&gt; pe R.O. (1880)
** Roumélie Orientale Emp. Ottoman (e lizherennoù latin ha kirilek) (1881)
**Timbroù dreistmoullet gant arouez ul leon ha “Южна България” (= Bulgaria ar Su)
*Pennad kar : [[Timbroù Bulgaria]]
[[File:Ruanda-Urundi SW085 - 1942.JPG|thumb|dehou|200px]]

=== [[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]] ===
*Statud : trevadenn Bro-Alamagn dindan anv [[Afrika ar reter alaman]] (1903-1916). Aloubadeg Bro-Veljia (1916-1922). Bro e fiziadur Beljia (1922-1961). Melestradurezh an A.B.U. (1946). Stadoù dizalc’h bremañ : Burundi ha Rwanda 
*Alc’hwez :
** Timbroù Kongo Veljia dreistmoullet &lt;small&gt;KIGOMA&lt;/small&gt; (1916)
** Timbroù Kongo Veljia dreistmoullet &lt;small&gt;RUANDA&lt;/small&gt; pe &lt;small&gt;URUNDI&lt;/small&gt; (1916)
** Timbroù Kongo Veljia dreistmoullet &lt;small&gt;EST AFRICAIN ALLEMAND OCCUPATION BELGE &lt;/small&gt; ha &lt;small&gt;DUITSCH DOST AFRIKA BELGISCHE BEZEETING&lt;/small&gt; (1916)
** Timbroù Kongo Veljia dreistmoullet &lt;small&gt;A.O.&lt;/small&gt; (1918)
** Timbroù Kongo Veljia dreistmoullet &lt;small&gt;RUANDA-URUNDI&lt;/small&gt; (1924-1931)
** Ruanda-Urundi (1931-1941 ha 1960)
** Timbroù Kongo Veljia dreistmoullet &lt;small&gt;RUANDA URUNDI&lt;/small&gt; (1940-1942 ha 1943-1945)
** Timbroù Kongo Veljia dreistmoullet &lt;small&gt;RUANDA-URUNDI&lt;/small&gt; (1946-1960)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Rwanda]]  [[Timbroù Burundi]]

=== [[Timbroù Rusia|Rusia]] ===
[[File:Russia stamp 2008 № 1278.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Stad dizalc’h. Impalaeriezh betek 1917. Gouarnamant Bolchevik berrbad (1917). Republik Sokialour Kevreadel Sovietoù Rusia (1918-1923). Lodenn vrasañ [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel]] (1924-1992). Kevread [[Rusia]] abaoe 1991. 
*Alc’hwez :
** ПОЧТОВАЯ МАРКА (1857-1917)
** Timbroù Rusia dreistmoulet gant &lt;small&gt;БРАТСТВО РАВЕНСТВО СВОБОДА &lt;/small&gt; (1917)
** РОССІЯ (1918)
** ПОЧТА (=Postoù) ha РУБЛEИ (= [[Roubl]]) (1921)
** (ПОЧТА) PCФCP (1922-1923)
** Timbroù [[Unvaniezh Soviedel]] (1924-1991)
** РОССИЯ Rossija (lizherenneg latin ha kirrilek) (1992-2006)
** РОССИЯ Russia (lizherenneg latin ha kirrilek) (abaoe 2006)
*Timbroù embannet gant emsavadegoù enep bolchevik :
** Arme an Hanternoz : ОКСА (1919)
** Arme ar Gwalarn : timbroù Rusia dreistmoullet СБВ. ЗАП. АРМІЯ (1919)
** Arme Rusia ar Su : timbroù Rusia dreistmoullet ЕДИНАЯ РОССІЯ (1919)
**СБЕРЕГАТЕЛЬНАЯ МАРКА (1920)
** Arme « Wrangel » ([[Krimea]]: ЮГБ РОССIИ (1919-1920)
*Timbroù Rusia ar reter-pellañ : Timbroù dreistmoulet e Omsk, Blagoviechtchensk, Nikolaievsk, Tchita (Д.B. золотom), Vladivostok (1919-1921)
* Postoù lec’hel anvet « zemstvos » (1864-1917)

=== [[Timbroù Rwanda|Rwanda]] ===
[[File:Stamp of Rwanda - 1962 - Colnect 154933 - Independence.jpeg|dehou|250px]]
*Statud : Trevadenn Alamagn (1885-1918) dindan anv [[Afrika ar Reter alaman]] ha Belgia (1923-1960) dindan anv Ruanda-Urundi. Stad dizalc’h (republik) abaoe 1961.
*Alc’hwez :
** Republique rwandaise (1962-1976)
** [[Rwanda]] (abaoe 1976)

=== [[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]] ===
*Statud : Enezeg Japan aloubet gant Stadoù-Unanet Amerika (1945-1972). Emrenerezh (1952-1972). Staget ouzh [[Japan]] e 1972.
*Alc’hwez :
** 琉球郵便 (1948 ha 1952-1961)
** RYUKYUS (1950)
** 琉球郵便 [[Inizi Ryūkyū|Ryukyus]] (1952-1972)

== S ==
=== [[Timbroù Saarland|Saarland]] ===
[[File:Saar 1948 250 Bauarbeiter.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad alaman aloubet gant Bro-C’hall (1920-1935 ha (1947-1949). Ul lodenn eus [[Republik Kevreadel Alamagn]] abaoe 1957.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Sarre » (1920)
** Timbroù Bavaria dreistmoullet « Sarre » (1920)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Saargebiet » (1920-1921)
** Saargebiet (1921-1935)
** Timbroù Alamagn (1935-1945)
** Saar (1947-1956)
** Saarland Deutsche Bundespost (1957-1959)

=== [[Timbroù Sabah|Sabah]] ===
[[File:Stamp of Sabah - 1964 - Colnect 532865 - Map of Borneo.jpeg|dehou|200px]]
*Statud :  Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv [[Norzh Borneo]] etre 1877 ha 1963. Ezel eus Kevread [[Malaizia]] e 1963.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Norzh Borneo dreistmoullet gant &lt;small&gt;SABAH&lt;/small&gt; (1964)
** Malaysia Sabah (abaoe 1965)

=== [[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara spagnol]] ===
*Statud : Unvaniezh trevadennoù spagnol [[Rio de Oro]] (1884-1924) ha [[La Aguëra]] (1924-1958). Proviñs Spagn (1958-1976). Tiriad tabutet etre [[Maroko]] ha dizalc’hourien ar [[Polisario]].
* Kavet e vez falstimbroù e anv « Republique arabe saharaouie démocratique RASD ».
* Alc’hwez : 
** Posesiones españolas del Sahara Occidental (1904)
** Timbroù Spagn dreistmoullet « Sahara español » (1924-1941)
** Sahara Español (1943-1960)
** Sahara España (19601-1976)

=== [[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1816-1981). Tiriad-suj ar Rouantelezh-Unanet (1981-2002). Tiriad tramor asambles gant Enez [[Ascension]] ha [[Tristan da Cunha]]. 
*Alc’hwez : St Helena (abaoe 1856)

=== [[Timbroù Saks|Saks]] ===
[[File:Stamp Bodenreform Provinz Sachsen imp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Rouantelezh. Ezel eus [[Kengevread Norzh Alamagn]] (1868-1871) hag eus [[Impalaeriezh Alamagn]] adalek 1871. Rannvro alaman dindan melestradurezh an [[Unvaniezh Soviedel]] (1945-1949). Staget ouzh Republik Alamagn ar Reter e 1949.
*Alc’hwez : 
** Sachsen (1850-1867)
** Provinz Sachsen (1945-1946)

=== [[Timbroù Saksonia|Saksonia ar C’hornaoueg]] ===
*Statud : Rannvro alaman dindan melestradurezh an Unvaniezh Soviedel (1945-1949). Staget ouzh Republik Alaman ar Reter e 1949.
*Alc’hwez : Deutsche post (1945)

=== [[Timbroù Saksonia|Saksonia ar Reter]] ===
*Statud : Rannvro alaman dindan melestradurezh an Unvaniezh Soviedel (1945-1949). Staget ouzh Republik Alamagn ar Reter e 1949.
*Alc’hwez : 
** Post ПOЧTA (1945)
** Deutsche post Bundesland Sachsen (1946)

[[File:Solomon island stamp 1956 Voyage of HMS Swallow.jpg|dehou|250px]]
=== [[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]] ===
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1900-1911). Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet etre 1913 ha 1960. Statud emrenerezh (1961-1978). Stad dizalc’h abaoe 1978.
*Alc’hwez :
** British Solomon Islands Protectorate (1907-1911)
** British Solomon islands (1907-1975)
** Solomon islands (abaoe 1975)

=== [[Timbroù El Salvador|El Salvador]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1821.
*Alc’hwez :
** Salvador (1867)
** Republica del Salvador (1879 ha 1894)
** Correos del Salvador (1893) pe Correos de El Salvador (1896-1897)
** Republica Mayor de Centro America Estado de el Salvador (1897-1900)
** Estado de [[El Salvador]] (1899)
** Republica de El Salvador (1902)
** El Salvador (abaoe 1906) 

=== [[Timbroù Samoa ar C’hornaoueg|Samoa ar C’hornaoueg]] ===
[[File:DRCol 1915 Samoa MiNr22 B002.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Trevadenn Alamagn (1900-1914). Aloubadeg ar Rouantelezh-Unanet (1914). Melestradurezh [[Zeland Nevez]] (1914-1961). Stad dizalc’h abaoe 1962. Dindan dalc’h ar Stadoù-Unanet emañ inizi Samoa ar Reter.
*Alc’hwez : 
** Samoa (1877-1900)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant &lt;small&gt;SAMOA&lt;/small&gt;
** Samoa
** Timbroù alaman dreistmoullet gant “G.R.I.” (1914)
** Timbroù Zeland Nevez dreistmoullet “Samoa” (1914-1918)
** [[Samoa]] (1922)
** Western Samoa (1935-1958)
** Samoa i Sisifo (1958-1981)
** Samoa (abaoe 1982)

=== [[Timbroù Samos|Samos]] ===
*Statud : Enez ar Mor Egea. Staget ouzh Gres e 1923.
*Alc’hwez : ΣAMOΥ (1912)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Gres]] [[Timbroù Gres - Burevioù gall]]

=== [[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]] ===
*Statud :  Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1623-1960). Emrenerezh (1960-1967). Stad kevredet gant Breizh-Veur (1967-1983) Stad dizalc’h abaoe 1983. 
*Alc’hwez : 
** Saint-Christopher (1870-1888)
** Timbroù [[Antilhez Bihanañ saoz]] ((1890-1903)
** [[Saint-Kitts ha Nevis]] (1903-1952)
** Saint-Christopher Nevis Anguilla (1952-1980)
** Saint-Christopher Nevis Anguilla pe Saint-Kitts Nevis Anguilla (1967-1971)
** [[Sant Kitts|St Kitts]] (abaoe 1980)

=== [[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]] ===
[[File:Saint Christopher-Nevis-Anguilla stamp.jpg|dehou|150px]]
*Statud :  Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1623-1960). Unvaniezh inizi [[Sant-Kitts]] ha [[Nevis]]
*Alc’hwez :  Saint-Kitts ha Nevis (1903-1952)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Sant Kitts]]  [[Timbroù Nevis]]  [[Timbroù Anguilla]]

=== [[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1860-1960). Emrenerezh (1960-1979). Stad dizalc’h abaoe 1979
*Alc’hwez : 
** St Lucia (1860-1978)
** Saint Lucia (abaoe 1978)

=== [[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]] ===
*Statud : Ul lodenn eus Antilhez Nederlandat (betek 2010). Stad emren e Rouantelezh an Izelvroioù abaoe 1986.
*Alc’hwez : Sint-Maarten (abaoe 2010)

=== [[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1793-1946). Tiriad tramor (1946-1976). Departamant tramor (1976-1985). Strollegezh tiriadel (1985-2003) ha strollegezh tramor abaoe 2003
*Alc’hwez : 
** Timbroù Trevadennoù gall dreistmoullet S P M (1885)
** Timbroù Trevadennoù gall dreistmoullet P D (1886)
** Timbroù Trevadennoù gall dreistmoullet ST PIERRE M.on (1891-1892)
** « St Pierre et Miquelon » pe « Saint-Pierre &amp; Miquelon » (1892-1976)
** Timbroù gall dreistmoullet « St Pierre et Miquelon » (1986 ha 1990- 1991-1992-1993…)
** Saint-Pierre et Miquelon (1986-2002)
** SPM (2002-2005)
** SP &amp; M (abaoe 2005)

=== [[Timbroù San-Marino|San Marino]] ===
*Statud : Republik dizalc’h.
*Alc’hwez :
** REP. DI S. MARINO pe “Republica di San Marino” pe “Rep. San Marino” (1877-1971)
** [[San Marino]] (abaoe 1971)

=== [[Timbroù Sant Visant|Sant Visant]] ===
[[File:St. Vincent 3c West Indies Federation stamp 1958.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet betek 1958. Ezel eus Kevread Indez ar C’hornaoueg (1958-1969). Emrenerezh (1960-1979). Stad dizalc’h abaoe 1979.
*Alc’hwez :
** St Vincent (1861-1958 ha 1963-1992)
** Timbroù Kevread Indez ar C’hornaoueg (1958-1963)
** St Vincent &amp; (the) Grenadines (abaoe 1992)
*Pennad kar : [[Timbroù Inizi Grenadinez]]

=== [[Timbroù São Tomé-ha-Principe|São Tomé ha Principe]] ===
*Statud : Trevadenn ar Portugal betek 1953). Proviñs Portugal (1954-1975). Stad dizalc’h abaoe 1975.
*Alc’hwez : 
** S. Tomé E Principe (1869-1954)
** S. Tomé E Principe - Republica portuguesa (1954-1975)
** Republica democratica de Sao Tomé É Principe (1975-1977)
** S. Tomé E Principe (abaoe 1975)

=== [[Timbroù Sarawak|Sarawak]] ===
[[File:Stamp of Sarawak - 1952 - Colnect 306212 - Map.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Priñselezh dindan dalc’h an ofisour saoz [[James Brook]] etre 1842 ha 1888. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1888-1947). Aloubadeg Japan (miz Kerzu 1941) ha melestradurezh Japan (1941-1945). Melestradurezh [[Aostralia]] (1945-1946). Trevadenn Breizh-Veur (1947-1963). Ezel eus Kevrad [[Malaizia]] abaoe 1963.
*Alc’hwez : 
** [[Sarawak]] (1869-1963)
** Sarawak Malaysia (abaoe 1965)

=== [[Timbroù Sardigna|Sardigna]] ===
*Statud : Rouantelezh (1720-1861). Staget ouzh Rouantelezh Italia e 1861.
*Alc’hwez : Poltred Vittorio-Emmanuele II (1851-1861)

=== [[Timbroù Enez Saseno|Enez Saseno]] ===
*Statud : Enez ar [[Mor Adria]] aloubet gant Italia etre 1929 ha 1943. Staget ouzh [[Albania]] e 1943.
*Alc’hwez :  Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;SASENO&lt;/small&gt;

=== [[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol – Burevioù-post estren]] ===
*Statud : Burevioù-post a voe savet gant Stadoù Europa en Impalaeriezh Otoman. Rediet int bet da serriñ e 1923. E-pad an Eil Brezel-bed e voe embannet timbroù gant Arme Bro-C’hall (F.F.L.).

*Burevioù-post [[Alamagn]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Alamagn dreistmoullet PARA pe PIASTER hag an talvoud-gwerzh nevez (1884-1905)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet “10 centimes” e lizhernneg gotek (1908)

*Burevioù-post [[Aostria]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Lombardia-Veneto (1863-1869)
** Timbroù Aostria (penn an Impalaer), talvoud-gwerzh e Soldi (1867)
** Timbroù Aostria (skoed-ardamez), talvoud-gwerzh e Soldi (1883-1886)
** Timbroù Aostria (penn an Impalaer), talvoud-gwerzh e Para pe Piaster (1890-1908)
[[File:Timbre Mouchon Levant surchPiastre.jpg|thumb|right|150px|Timbr ar rummad &quot;Mouchon&quot; (1902)]]

*Burevioù-post [[Bro-C'hall]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet gant PIASTRE hag an talvoud-gwerzh (1885-1901)
** Timbroù gall gant an alc’hwez &lt;small&gt;LEVANT&lt;/small&gt; (1902-1920)
** Timbroù “Levant” dreistmoullet gant &quot;Beyrouth&quot; (1905)
** Timbroù Siria dreistmoullet gant &lt;small&gt;FORCES FRANCAISES LIBRES LEVANT&lt;/small&gt; (1942)

*Burevioù-post [[Italia]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;ESTERO&lt;/small&gt; (= ''er broioù estren'' )  (1874-1879)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;ALBANIA&lt;/small&gt; ha talvoud-gwerzh e Para pe Piastre (1906)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;CONSTANTINOPOLI&lt;/small&gt; ha talvoud-gwerzh e Para pe Piastre (1909 ha 1923)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;VALONA&lt;/small&gt; ha talvoud-gwerzh e Para pe Piastre (1916)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;SMIRNE&lt;/small&gt; ha talvoud-gwerzh e Para pe Piastre (1922)

*Burevioù-post [[Polonia]]
*Alc’hwez : Timbroù Polonia dreistmoullet &lt;small&gt;LEVANT&lt;/small&gt; (1919-1921)

*Burevioù-post ar [[Rouantelezh-Unanet]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet PARAS pe PIASTRES hag un talvoud-gwerzh nevez (1885-1921)
** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet '''LEVANT''' (1905 ha 1921)
[[File:Russian Post Office Rizeh-5 para.png|dehou|150px]]

*Burevioù-post [[Roumania]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Roumania gant un talvoud-gwerzh e Para (1896)
** Timbroù Roumania dreistmoullet gant '''Posta Romana Constantinopol''' (1919)

*Burevioù-post [[Rusia]]
*Alc’hwez : 
** P.O. П. И.T.  (= Kompagnunezh Rusian Moraerezh ha Kenwerzh) (1863-1865)
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant anv ur gêr : Beyrouth, Constantinople, Dardanelles, Ierusalem, Jaffa, Kerassunde, Metelin, Mont-Athos, Rizeh, Salonique, Smyrna, Trebizonde (1909)
** Timbroù gant un talvoud-gwerzh e para.

=== [[Timbroù Schleswig-Holstein|Schlesvig-Holstein]] ===
*Statud : Dugelezhioù dindan dalc’h Prusia, ezel eus [[Kengevread Hanternoz Alamagn ]] (1866-1871). Staget ouzh Alamagn (1871-1918). Aozet e voe ur boblvouezhiadeg e 1920 e Schlesvig Kreiz ha Su evit gouzout hag-eñ e vefe staget ouzh Alamagn pe ouzh [[Danmark]]. Aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet (1945-1949) hag an [[Unvaniezh Soviedel]] (rannvro Ratzeburg). Ul lodenn eus Alamagn ar C’hornaoueg abaoe 1949.
*Alc’hwez :
** S H post schilling (1850)
** Hrzgl post F.R.M. (1864)
** Holstein (1864-1867)
** Schleswig (1864-1867)
** Herzogth. Schleswig (1864-1867)
** Herzcgth pe Herzcgthum Holstein (1865)
** Schleswig-Holstein (1865-1866)
** Slesvig plebiscit (1920)

=== [[Timbroù Sechelez|Sechelez]] ===
[[File:Stamp of Seychelles - 1962 - Colnect 307430 - Map of Indian Ocean.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1890-1976). Stad dizalc’h (abaoe 1976)
*Alc’hwez :
** Timbroù [[Enez Moris]) kachedet gant « B64 » (1861-1890)
** [[Sechelez|Seychelles]] (abaoe 1890)
** Republic of Seychelles (1977)

=== [[Timbroù Sechelez|Sechelez - Zil Eloigne Sesel]] ===
*Statud : Inizi Aldabra, Desroches, Farquhar ha Providence dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (« Tiriadoù Breizh-Veur er Meurvor Indian ») betek 1976. Staget ouzh Sechelez e 1976.
[[File:Stamp of Seychelles - Zil Eloigne Sesel - 1980 - Colnect 514685 - Map.jpeg|dehou|200px]]
*Alc’hwez : 
** Timbroù Tiriadoù Breizh-Veur er [[Meurvor Indian]] (1968-1976)
** Timbroù [[Sechelez]] (1976-1980)
** Seychelles - Zil Eloigne Sesel (1980-1983)
** Seychelles - Zil Elwagne Sesel (1983-1985)
** Seychelles - Zil Elwannyen Sesel (1985-1992)

=== [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|(Kathiri) Seiyun]] === 
*Statud : Sultanelezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Staget ouzh [[Yemen ar Su]] e 1967.
*Alc’hwez (lizherennoù latin hag arabek) : 
** Aden - Kathiri State of Seiyun (1942-1964)
** Ttimbroù Seiyun dreistmoullet “South Arabia” (1966)
** Kathiri State of Seiyun South Arabia (1966-1968)

=== [[Timbroù Selangor|Selangor]] ===
*Statud : Bro warezet gant Breizh-Veur (1814-1963). Unan eus 13 Stad Kevread Malazia abaoe 1963. Aloubadeg Japan (1942)
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Malaka]] dreistmoullet gant S mui arouez an Islam (Loar ha sterenn) (1882)
** Timbroù [[Malaka]] dreistmoullet gant Selangor (1882-1900)
** Selangor (1891-1895)
** Malaya ha lizherennoù e [[skritur jawiek]] (1935-1941)
** Malaya Selangor (1941-1962)
** Malaysia Selangor (abaoe 1965)
** Timbroù Selangor dreistmoullet gant lizhrennoù japanek (1942)

=== [[Timbroù Senegal|Senegal]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall betek 1959. Stad dizalc’h abaoe 1960.
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall (1887)
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt;SÉNÉGAL&lt;/small&gt; (1892)
** Sénégal et Dépendances (1892-1901)
** Sénégal Afrique Occidentale Française (1906-1935 ha 1941-44)
** Sénégal AOF (1935-1941)
** Sénégal (1941)
** Timbroù Afrika c’hall ar C’hornaoueg (1944-1959)
** Kevread Mali (1959-1960)
** République du Sénégal (1960-1976)
** [[Senegal|Sénégal]] (abaoe 1976)

=== [[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall bet anvet Senegambia ha Niger.
*Alc’hwez : Ht Sénégal-Niger (1906-1915)
*Pennad kar : [[Timbroù Senegambia ha Niger]]

=== [[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall o vodañ Senegal, Gambia ha NIger
*Alc’hwez : Sénégambie et Niger (1903)

=== [[Timbroù Serbia|Serbia]] ===
[[File:European nature protection 2020 stamp of Serbia - 2.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Ul lodenn eus Impalaeriezh Otoman. Priñselezh emren (1815-1882). Rouantelezh dizalc’h (1882-1918). Ul lodenn eus « Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened » adanvet Yougoslavia e 1929 (1918-1941 ha 1946-2003). Aloubadeg Alamagn (1941-1945). Kevreet gant Montenegro (2003-2006). Stad dizalc’h abaoe 2006.
*Alc’hwez : 
** Skoed-ardamez [[Serbia]] (1866)
** K. CPБСКА ha poltred ar Roue (1866)
** Poltred ar roue (1869-1873)
** СРБИЈА (1881-1905)
** КРАЉЕВИНА СРБИЈА (1911-1918)
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant &lt;small&gt;SERBIEN&lt;/small&gt; (1941)
** СРБИЈА SERBIEN (1941-1944)
** Timbroù Yougoslavia (1918-2005)
** Србија и Црна Гора pe Srbija i Crna Gora (2003-2006)
** СРБИЈА (abaoe 2006)
** SERBIJA
*Timbroù-brezel : Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet &lt;small&gt;POSTES SERBES&lt;/small&gt; (1917)

=== [[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Inizi Shetland ar Su]] ===
[[File:FalklandIslandsDependencies1948violet1dSGG9-G16 2.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Tiriad-suj an Inizi Maloù dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (betek 1962). Ul lodenn eus Tiriad Antarktika Breizh-Veur (abaoe 1962).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Inizi Malou dreistmoullet gant SOUTH SHETLANDS DEPENDENCY OF (1944)
** Falkland Islands Dependencies (1946-1956)

=== [[Timbroù Thailand (Siam)|Siam (Thailand)]] ===
*Statud : Rouantelezh. Adanvet [[Thailand]] e 1939.
* Alc’hwez : 
** Poltred ar roue (1883)
** Siam (1887-1939)
*Pennad kar : [[Timbroù Thailand]]

=== [[Timbroù Sierra Leone|Sierra Leone]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1808-1961). Stad dizalc’h (abaoe 1861)
*Alc’hwez :
** [[Sierra Leone]] (abaoe 1861)
** Republic of Sierra Leone (1975-1977)

=== [[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|Rouantelezh an Div Sikilia]] ===
*Statud :Unvaniezh rouantelezh [[Sikilia]] ha hini [[Naplez]] e 1816. Stad dizalc’h betek 1861. Ul lodenn eus [[Italia]] abaoe 1861.
*Alc’hwez :  
** Posta Napoletana (1858 ha 1860)
** Mezzo Tornese ha poltred ar roue (1861)
** Posta di Sicilia (1859)

=== [[Timbroù Sina|Sina]] ===
[[File:Ji6, 5-3, National Flag of the People's Republic of China, 1950.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Impalaeriezh betek 1911. Republik (1912-1949). Brezel diabarzh (1927-1949) Aloubadeg Japan e Norzh Sina (1937-1945). Republik poblek abaoe 1949 (nemet Enez [[Enez Taiwan|Formoza]]). Tiriadoù [[Makao]] (e 1999) ha [[Hong-Kong]] (e 1997) zo bet staget ouzh [[Republik Pobl Sina|Sina]].
*Alc’hwez : 
** [[Sina|China]] (1878-1897)
** Imperial Chinese Post (1897-1912)
** Republic of China (1912-1931)
** 中华民国 (1931-1992)
** 中国邮政 (= Melestradurezh Postel China) (abaoe 1992)

=== [[Timbroù Sina|Sina – Postoù rannvro]] ===
*Statud : Postoù lec’hel.
*Sina Kreiz : 
** Poltred Mao Zedong (1948)
** Timbroù Sina dreistmoullet (1948-1949)
*Sina an Hanternoz :
** Timbroù Sina dreistmoullet (1949-1949)
** Aloubadeg Japan (1941-1945)
*Sina ar Biz
** Timbroù Sina dreistmoullet (1946)
** Poltred Tachang Kaï-Tchek ha Sun Yat Sen (1946-1947)
** Timbroù Sina dreistmoullet ha Poltred Mao Zedong (1947-1949)
*Sina ar Reter (1949)
*Sina ar Su (1949)
*Sina ar Mervent (1949)
*Setchouan (1933-1934 ha 1949)
*Shanghaï ha Nankin – Aloubadeg Japan (1943-1945)

=== [[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]] ===
[[File:Stamp of China-GermanPO.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Burevioù-post an Impalaeriezh alaman e Sina (1894-1922).
*Alc’hwez : Timbroù Alamagn dreistmoullet gant &lt;small&gt;China&lt;/small&gt; (1897-1900) ha China (1905).

=== [[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]] ===
*Statud : Postoù ar soudarded kaset da Sina (1900). Burevioù-post [[Breizh-Veur]] e Sina (1917-1922).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant C.E.F. (1900)
** Timbroù Hong Kong dreistmoullet gant CHINA (1917-1922)

=== [[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]] ===
*Statud : Burevioù-post Bro-C’hall e Sina (1894-1922).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;CHINA&lt;/small&gt; (1894-1901)
** Chine (1902-196)
** Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;CHINE&lt;/small&gt; (1902-1921)

=== [[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]] ===
*Statud : Burevioù-post [[Italia]] e Sina (1917-1922).
*Alc’hwez : Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;PECHINO&lt;/small&gt; &lt;small&gt;TIENTSIN&lt;/small&gt; pe “Pechino” ha “Tientsin” (1917-1919).

=== [[Timbroù Sina – Burevioù Japan|Sina – Burev Japan]] ===
*Statud : Burevioù-post [[Japan]] e Sina (1900-1922).
*Alc’hwez : Timbroù Japan dreistmoullet gant lizherennoù japaneg (1900-1914)

=== [[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]] ===
*Statud : Burevioù-post [[Rusia]] e Sina (1899-1920).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant &lt;small&gt;КИТАЙ&lt;/small&gt; 
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant un talvoud-gwerzh gant « Cents » ha « Dollar » (1917)

=== [[Timbroù Sina – Burevioù Stadoù-Unanet Amerika|Sina – Burevioù Stadoù-Unanet Amerika]] ===
*Statud : Burevioù-post [[Stadoù-Unanet]] e Sina (1919-1922).
*Alc’hwez : Timbroù Stadoù-Unanet dreistmoullet gant SHANGHAI CHINA (1919-1922)

=== [[Timbroù Singapour|Singapour]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1867-1959). Emrenerezh (1960). Ezel eus Kevread Stadoù Malaysia (1960-1965). Stad dizalc’h (republik) abaoe 1965.
*Alc’hwez : 
** Singapore Malaya (1948-1959)
** State of Singapore (1959-1963)
** Republic of Singapoore (1966)
** Singapore (abaoe 1967)

[[File:A Syrian postage stamp with the national flag, issued on the day of the 1961 military coup that marked Syria's separation from Egypt and the de facto dissolution of the United Arab Republic (cropped).jpg|thumb|dehou|200px]]

=== [[Timbroù Siria|Siria]] ===
*Statud : Ul lodenn eus Impalaeriezh Otoman betek 1918. Aloubet gant Lu ar Rouantelezh Unanet (Nerzh Ergerzhadeg Ejip) etre 1918 ha 1922. Aloubadeg Bro-C’hall (1922). Fiziet e voe melestradurezh Siria e Bro-C’hall e 1923. Kevread Stadoù Emren Siria (1922-1924). Stad Siria (1925-1930). Republik Siria (1930-1946). Stad dizalc’h abaoe 1946. Unvaniezh gant [[Ejipt]] evit sevel Republik Arab Unvan etre 1958 ha 1961. 
*Alc’hwez : 
** Timbroù an Impalaeriezh Otoman (1863-1919)
** E.E.F. (= Egypt Expeditionnary Forces) (1918-1922)
** Timbroù Bro-C’hall pe ar Sav-Heol (''Levant'' e galleg) dreistmoullet T.E.O. (=''Territoires Ennemis Occupés'') pe '''O.M.F. Syrie''' (= ''Occupation Militaire Francaise''). (1919-1923)
** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet gant '''Syrie Grand Liban'''  (1923-1924)
** Syrie (1924-1932)
** République syrienne (1934-1944)
** Syrie pe République Syrienne (1944-1958)
** U.A.R. (1958-1961)
** Syrian Arab Republic (1961-1984)
** Syria (lizherenneg latin hag arabek) (abaoe 1984)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Enez Rouad]] [[Timbroù Tiriad an Alawited]] [[Timbroù Latakia]] [[Timbroù Sandjak Alexandretta]]

=== [[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] ===
[[File:Stamp of Sirmoor - 1885 - Colnect 779728 - Raja Shamsher Parkash.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Sirmoor state (1879-1899)

=== [[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouanetlezh-Unanet (1713-1867). Staget e voe ouzh Kanada e 1867.
*Alc’hwez : Nova Scotia (1851-1860)
*Pennad kar : [[Timbroù Kanada]]

=== [[Timbroù Slovakia|Slovakia]] ===
*Statud : Ul lodenn eus an Impalaeriezh Aostria-Hungaria (betek 1918). Ul lodenn eus Stad Tchekoslovakia (1918-1939). Stad dizalc’h dindan levezon Alamagn (1939-1945). Ul lodenn eus Stad Tchekoslovakia (1945-1992). Rannet e voe [[Tchekoslovakia]] e daou d’ar 1añ a viz Genver 1993 ha savet Stadoù dizalc’h  [[Tchekia]] ha [[Slovakia]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Aostria (1850-1871)
** Timbroù Hungaria  (1871-1921)
** Timbroù Tchekoslovakia (1921-1939)
** Timbroù Tchekoslovakia dreistmoullet &quot;Slovensky Stat” (1939)
** Slovenská posta (1939)
** Slovensko (1939-1945)
** Timbroù Tcheko-slovakia (1945-1992)
** Slovensko (abaoe 1993)
*Timbroù evit Lejion Tchekoslovakia e Siberia (embannet e Irkoutsk) : Československé Vojsko Na Rusi (1919-1920)

=== [[Timbroù Slovenia|Slovenia]] ===
*Statud : Ul lodenn eus an Impalaeriezh Aostria-Hungaria (betek 1918). Ul lodenn eus Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (1918-1931). Ul lodenn eus rouantelezh Yougoslavia (1931-1939). Aloubadeg Italia (1941) hag Alamagn (1944). Ul lodenn eus republik Yougoslavia (1945-1991). Stad dizalc’h abaoe 1991.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (rummad Lubiana) gant AЖAРAВA CХC - Država SHS (1919-1931)
** Timbroù Yougoslavia gant Југославија ha Jugoslavia (1931-1939)
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant ar gerioù « Commissariato Civile Territori Sloveni occupati LUBIANA » pe « Alto Commissario per la Provincia di Lubiana » (1941).
**Timbroù Italia dreistmoullet gant arouez un erer hag ar gerioù « Provinz Ljubljanika Laibach Pokrajina » (1944).
**Timbroù Yougoslavia Југославија ha Jugoslavia (1945-1991)
** Slovenija (abaoe 1991)

=== [[Timbroù Smyrna|Smyrna]] ===
*Statud : Kêr e Turkia (anvet [[Izmir]] bremañ). Fiziet e melestradurezh Gres goude ar [[Brezel-bed Kentañ]], aloubet gant Gres e 1919, gant Turkia e 1922. Staget ouzh Turkia e 1922.
*Alc’hwez : Timbroù Gres dreistmoullet gant E.T. ΣMYPNH (= Postoù Gres – Smyrna) (1919)

=== [[Timbroù Somalia|Somalia]] ===
*Statud : Trevadenn Italia (1905-1945), aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1942. Stad dizalc’h abaoe 1960 dre unvaniñ [[Somalia Italian]] ha [[Somaliland]] Breizh-Veur. 
*Alc’hwez  (lizherennoù latin hag arabek) :
** Somalia (1960-1980)
** Somali Democratic Republic (1970-1973)
** Jum. Dim. Somaliya (1973-1976) 
** J.D. Soomaaliyeed (1976-1990)
** J.D. Soomaaliya (abaoe 1990
*Pennadoù kar : [[Timbroù Somaliland]]  [[Timbroù Somalia Italian]]

=== [[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]] ===
[[File:ItaSomalia 1936 MiNr0237 pm Mogadishu B002.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Trevadenn Italia (1881-1942). Aloubadeg ar Rouantelezh-Unanet (1942-1945). Melestradurezh fiziet en Italia gantan [[A.B.U.]] etre 1950 ha 1960. Stad dizalc’h dindan anv [[Somalia]] abaoe 1960.
*Alc’hwez : 
** Benadir (1903-1923)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant &lt;small&gt;SOMALIA ITALIANA&lt;/small&gt; (1923-1931)
** Somalia Ital. (1926)
** Postes Somalia Italiana (1928)
** Postes Italiane Somalia (1932-1937)
** Somalia Italiana (1934)
** Somalia (lizherennoù latin hag arabek) (1938-1950)

=== [[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]] ===
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1906-1960). Kenstaget ouzh trevadenn [[Somalia Italian]] evit sevel Stad Somalia dizalc’h e 1960.
*Alc’hwez : 
** British Somaliland
** Somaliland Protectorate
*Pennad kar : [[Timbroù Somalia italian]]

=== [[Timbroù Somaliland (Republik)|Somaliland (Republik)*]] ===
*Statud : Tiriad disrannour Somalia (abaoe 1991) anvet ez-ofisiel “Republik Somaliland”. Nann anavezet gant Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]] estreget [[Israel]]. Nann ezel eus [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]]
* Er-maez al lezenn eo an timbroù.
*Alc’hwez : 
** Republic of Somaliland
** Somaliland (e lizherennoù latin hag arabek)
** Soomaaliya (abaoe 1996) : falstimbroù

=== [[Timbroù Soruth|Soruth]] ===
[[File:Stamp of Soruth (Saurashtra) - 1935 - Colnect 943507 - Nawab Mahabat Khan III.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù Goudjarateg (1864-1915)
** Saurashtra Postage (1923-1949)
** Timbroù-servij : timbroù dreistmoullet &lt;small&gt;SARKARI&lt;/small&gt; (1929-1938)

=== [[Timbroù Soudan|Soudan]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h [[Ejipt]] hag ar [[Rouantelezh-Unanet]] (1899-1951). Stad emren (1951-1954). Stad dizalc’h (republik) abaoe 1956.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Ejipt dreistmoullet SOUDAN (lizherenneg latin hag arabek) (1897)
** Sudan Postage pe Sudan (lizherenneg latin hag arabek) (1898-1951)
** Sudan - Self Government (1954)
** Sudan (lizherenneg latin hag arabek) (abaoe 1956)

=== [[Timbroù Soudan c’hall|Soudan c’hall]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1890-1899). Ezel eus Afrika ar C’hornaoueg C’hall. Ul lodenn eus “Niger Grenn” ha Senegal Uhel” (1899-1902), ha Senegambia ha Niger (1902-1904), Senegal Uhel ha Niger (1904-1919). Pa voe krouet [[Volta-Uhel]] e 1921 e voe anvet [[Soudan c’hall]] (1921-1958). Stad dizalc’h dindan anv [[Mali]] abaoe 1960.
*Alc’hwez : 
** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet gant SOUDAN Frais (1894)
** Soudan Français (1894-1900 ha 1931-1944)
** Timbroù Senegal Uhel dreistmoullet gant Soudan Français (1921-1930)
*Pennad kar : [[Timbroù Mali]]

=== [[Timbroù Soudan ar Su|Soudan ar Su]] ===
*Statud : Ul lodenn eus [[Soudan]]. Stad dizalc’h abaoe 2011.
*Alc’hwez : Republic of the South Sudan (abaoe 2011)

=== [[Timbroù Spagn|Spagn]] ===
[[File:Stamp 1934 Spain Minr0637 pm B002.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h. Rouantelezh (1715-1872). Republik (1873-1874). Rouantelezh (1874-1931). Republik (1931-1939). Brezel diabarzh (1936-1939). Diktatouriezh Franco (1939-1975). Rouantelezh abaoe 1975.
*Alc’hwez :
** Poltred ar Rouanez (1850-1862 ha 1864)
** España pe Correos de España (1862-1872 ha 1900-1931)
**Comunicaciones (1873-1899)
** Republica española (1931-1938)
** Estado Español (1937-1940)
** España (abaoe 1939)
*Timbroù lec’hel zo bet embannet e-pad ar brezel diabarzh en Almeria, e [[Barselona]], [[Madrid]], [[Valencia]], [[Aragon]], [[Cadix]], [[Logroño]], Lugo, [[Malaga]], [[Melilla]], Orense, Pontevedra, [[San Sebastian]], [[Santa Cruz de Tenerife]], [[Saragossa]], [[Segovia]], [[Vitoria]], Teruel.

=== [[Timbroù Sri Lanka (Ceylan|Sri Lanka (Ceylan)]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet betek 1972 dindan anv [[Ceylan]]. Stad dizalc’h abaoe 1972.
*Alc’hwez : 
** Ceylan (-1972)
** Sri Lanka (abaoe 1972)

=== [[Timbroù Stadoù Kenkevredet Amerika|Stadoù Kenkevredet Amerika]] ===
*Statud : Stadoù disrannour e Stadoù-Unanet Amerika e-pad ar brezel diabarzh (1861-1865).
*Alc’hwez : Confederate States, CSA Postage ou Postage (1861-1865)
*Bridgeville, Greenville, Grove Hill, Livingston, Mobile, Talladega hag Uniontown (Stad Alabama)
*Chapel Hill, Hillsborough, Lenoir ha Rutherfordton (Stad Karolina an Norzh)
*Charleston, Spartanburg, Unionville (Stad Karolina ar Su)
*New Smyrna, Athens, Kingston, Macon ha Newnan (Stad Jorjia)
*Bâton-Rouge, Mount Lebanon, New Orleans (Stad Louisiane)
*Galatin, Knoxville, Memphis, Nashville, Rheatown ha Tellico Plains (Stad Tennessee)
*Austin, Beaumont, Galveston, Goliad, Gonzales, Hallettsville, Helena, Independence, Port Lavaca ha Victoria (Stad Texas)
*Abingdon, Danville, Emory, Fredericksburg, Greenwood Depot, Jetersville, Liberty, Lynchburg, Marion, Petersburg, Pittsylvania ha Pleasant Shade (Stad Virginia)

=== [[Timbroù Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet Amerika]] ===
[[File:USA postmaster provisional stamp NY Mi 2 YT 1.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h (Republik Kevreadel). Brezel diabarzh (1861-1865). Postoù prevez (“Post Masters”) e kêrioù New-York ha Saint-Louis (1845), Alexandria, Boscawen, Baltimore, Brattleboro ha Providence (1846).
*Alc’hwez : 
** Post Office (1845-1846)
** US Postage (1847-1875)
** United States (of America) pe US (abaoe 1875-1975)
** USA (abaoe 1975)

=== [[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]] ===
*Statud : Stad dizalc’h dindan aotrouniezh ar Pab. Staget ouzh Italia e 1870. Dizalc’h (lodenn Roma) dindan anv [[Keoded ar Vatikan]] e 1929.
*Alc’hwez :  
** Skoed-ardamez ha Franco Bollo Postale (1852-1868)
*Pennad kar : [[Timbroù Keoded ar Vatikan]]

=== [[Timbroù Stellaland|Stellaland]] ===
[[File:1885 stamp of Stelland.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h (1882-1885). Staget e voe ouzh trevadenn [[Bechuanaland saoz]] e 1885.
*Alc’hwez : 
** Republiek Stellaland (1884)
** Vryburg
** Timbroù Kab ar Spi Mat dreistmoullet gant « VR special post » (1899-1900)
*Pennadoù kar :  [[Timbroù Bechuanaland saoz]], [[Timbroù Suafrika]]

=== [[Timbroù Suafrika|SuAfrika]] ===
[[File:SouthAfrica-Stamp-1923-Springbok.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Dizalc’h abaoe 1910 dindan anv [[Unvaniezh Afrika ar Su]], ganet eo bet diwar gevreañ trevadennoù saoz [[Kab ar Spi Mat]], [[Natal]], [[Transvaal]] ha [[Stad-Oranje]]. Betek 1961 e oa divyezhek (saozneg – afrikaneg) meneg an timbroù.
*Alc’hwez : 
** Unie van Zuid Afrika - Union of South Africa (1910-1922)
** Suid-Afrika, Suidafrika South Africa (1926)
** AFR (1927-1936)
** Republic of South Africa - Republiek van Suid-Afrika (1961-1966)
** RSA (abaoe 1961)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Kab ar Spi Mat]], [[Timbroù Natal]], [[Timbroù Stad Orañje]], [[Timbroù Transvaal]], [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]].

=== [[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]] ===
*Statud : Kompagnunezh prevez e dalc’h tiriadoù bet anvet  Rodezia na Norzh ha Rodezia ar Su.
*Alc’hwez : British South Africa Company (1890-1905)

=== [[Timbroù Bro-Suis|Suis]] ===
[[File:Stamp Switzerland 1908 1fr.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Stad Kengevreadel dizalc’h.
*Alc’hwez : 
** ORTS POST (1850)
** Tresadenn ur vaouez gant skoed-ardamez [[Suis]] (1854-1862 ha 1882-1907)
** Confoederatio Helvetica (1938)
** Helvetia (abaoe 1907)

=== [[Timbroù Bro-Suis|Suis – Postoù kantonioù]] ===
*Statud : A-raok ma voe embannet timbroù gant melestradurezh Suis ez eus graet reoù gant postoù lec’hel e kantonioù [[Basel]], [[Geneva]], [[Neuchâtel (kêr)|Neuchatel]]
*Alc’hwez : 
*Postoù Kantonioù
** Basel : Stadt Post Basel (1845)
** Geneva : Postes de Genève (1845-1849) pe Postes Locales gant skoed-ardamez Suis (1849-1851)
** Zurich : &lt;small&gt;ZÜRICH&lt;/small&gt; (1843-1850)

=== [[Timbroù Sukembre-Nevez|Sukembre-Nevez]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1825-1900). Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901.
*Alc’hwez :
** Aust sicillum nov camb, 1850
** New South Wales pe “– Walls” pe “– Wale” pe ‘- Wace” pe “- Waees” (1851)
** New South Wales (1851-1907)
** N.S.W. (1897)
** Commonwealth New South Wales (1903-1906)
** Timbroù-servij - timbroù dreistmoullet ‘’’O S’’’ (1879-1886) pe ‘’’OS NSW’’’ (1903-1906)
** Timbroù-servij - timbroù Aostralia toulliget ’’’O S’’’  pe ‘’’O S NSW’’’  (1913-1927)

=== [[Timbroù Surinam|Surinam]] ===
* Statud : trevadenn an Izelvroioù (1873-1954). Dominion (1954-1975). Stad dizalc’h (abaoe 1975).
*Alc’hwez : Suriname (abaoe 1873)

=== [[Timbroù Sveden|Sveden]] ===
[[File:Stamp 2000 Sweden David Ehrenstrahl.png|dehou|250px]]
*Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh).
*Alc’hwez : Sverige (abaoe 1855)

=== [[Timbroù Swaziland|Swaziland]] ===
*Statud : Bro warezet (betek 1902) ha trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1902-1967). Emrenerezh (1967-1968). Stad dizalc’h (rouantelezh) abaoe 1968. Anvet [[Eswatini]] e 2018.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Transvaal dreistmoullet [[Swaziland]] (1899-1892)
** Timbroù Transvaal (1894-1910)
** Timbroù Suafrika  (1910-1933)
** [[Swaziland]] (1933-2018)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Eswatini]]  [[Timbroù Suafrika]]

=== [[Timbroù Szeged|Szeged]] ===
*Statud : Kêr eus Hungaria. Sez an nerzhioù enep-komunour e 1919.
* Alc'hwez :
** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant MAGYAR NEMZETI KORMANY Szeged 1919
*Pennaodù kar : [[Timbroù Arad]] [[Timbroù Hungaria]]

== T ==
=== [[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]] ===
[[File:Stamp of Tajikistan - 2001 - Colnect 291807 - Map flag and arms of Tadjikistan.jpeg| dehou|200px]]
*Statud : Republik ezel eus Unvaniezh Soviedel betek 1992. Stad dizalc’h abaoe 1992
*Alc’hwez : 
** Тоҷикистон - Tadžikistan (1992-1995)
** Тоҷикистон – [[Tadjikistan]] (abaoe 1995)

=== [[Timbroù Tahiti|Tahiti]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1880-1958). Tiriad tramor dindan anv [[Polinezia C’hall]].
*Alc’hwez : Timbroù an trevadennoù dreistmoullet &lt;small&gt;TAHITI&lt;/small&gt; (1882-1915)
*Pennad kar : [[Timbroù Polinezia C’hall]]

=== [[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]] ===
*Statud : Trevadenn Alamagn dindan anv “Afrika ar Reter” (Deustsche Ostafrika) etre 1898 ha 1915. Aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1916. Fiziet gant Kevredigezh ar Broadoù e Breizh-Veur (1922-1935). Unvanet gant Kenya hag Ouganda (1935-1961). Dizalc’h abaoe 1961, asambles gant [[Zanzibar]]. Adanvet [[Tanzania]] e 1964.
*Alc’hwez :
** Tanganyika (1922)
** Mandated Territory of Tanganyika (1926-1931)
** Timbroù Kenya – Ouganda – Tanganyika (1935-1961)
** Tanganyika (1961)
** Jamhuri ya Tanganyika (1962)
** United Republic of Tanganyika and Zanzibar (1964)

=== [[Timbroù Maroko|Tanja]] ===
*Statud : Tiriad etrebroadel (1925-1956). Staget ouzh Maroko pa voe dizalc’h. Burev-post Breizh-Veur e kêr Tanja e Maroko.
*Alc’hwez :  Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant &lt;small&gt;TANGIER&lt;/small&gt; (1927-1957)

=== [[Timbroù Tanzania|Tanzania]] ===
[[File:Stamp of Tanzania - 1965 - Colnect 277752 - Flag.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1961, anavezet dindan anv [[Tanganyika]], asambles gant [[Zanzibar]] e 1964.
*Alc’hwez : [[Tanzania]] (abaoe 1965).
*Pennad kar : [[Timbroù Tanganyika]]

=== [[Timbroù Tasmania|Tasmania]] ===
*Statud :  Trevadenn ar Rouanetelezh-Unanet anvet “Douar Van Diemen” betek 1853. Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901.
*Alc’hwez :
** Van Diemens Land (1853-1857)
** [[Tasmania]] (1858-1912)
** Timbroù Aostralia gant toullouigoù e stumm OS (1914) ha T (1938).
*Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]]

=== [[Timbroù Tchad|Tchad]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall staget ouzh [[Kongo Grenn]] (betek 1915), [[Oubangi-Chari]] (1915-1922) hag ezel eus [[Afrika C’hall ar C’heder]] (1936-1958). Stad dizalc’h abaoe 1958.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Kongo Grenn dreistmoullet ‘’’TCHAD’’’ (1915)
** Timbroù Oubangi-Chari (1915-1922)
** Timbroù Kongo Grenn dreistmoullet TCHAD AFRIQUE EQUATORIALE FRANCAISE (1924-1933)
**Timbroù Afrika c’hall ar C’heheder (1933-1958)
** République du [[Tchad]] (abaoe 1959)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Oubangi-Chari]] [[Timbroù Kongo Grenn]]

=== [[Timbroù Tchekia|Tchekia]] ===
*Statud : Ul lodenn eus an [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria]] (1867-1918). Ul lodenn eus Stad Tchekoslovakia (1918-1939). Aloubadeg Alamagn (1939). Tiriad-suj Alamagn dindan anv [[Gwarez-stad Bohemia-Moravia]] (1939-1944). Ul lodenn eus Stad Tchekoslovakia (1945-1992). Stad dizalc’h abaoe 1992
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Aostria]] (1850-1918)
** Timbroù [[Tchekoslovakia]] (1918-1939 ha 1945-1992)
** Timbroù Gwarez-stad Bohemia-Moravia (1940-1944)
** Česká republika (abaoe 1992)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Aostria]] [[Timbroù Tchekoslovakia]]

=== [[Timbroù Tchekosloslovakia|Tchekoslovakia]] ===
*Statud : Stad dizalc’h savet e 1918 gant unvaniezh [[Bohemia]], [[Moravia]] (ha [[Silezia]]) ha [[Slovakia]]. Ul lodenn staget ouzh [[Alamagn]] e 1939 ha savet  Stad Slovakia diouzh un tu, Bohemia ha Moravia aloubet gant Alamagn diouzh an tu all. Stad dizalc’h (1945-1992). Rannet e daou (Tchekia ha Slovakia) e 1993.
*Alc’hwez : 
** Cesko-Slovenska (1918-20)
** Posta Československa (1919-1926)
** Československo (1926-1939 ha 1945-1992)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Slovakia]]; [[Timbroù Bohemia ha Moravia]]

=== [[Timbroù Pakhoi|Tch’ong-K’ing]] ===
*Statud : Burevioù-post [[Indez-Sina]] (trevadenn c’hall) e [[Sina]] (1902-1922). Anvet [[Chongqing]] hiriv.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;TCHONG-KING&lt;/small&gt; (1902-1904)
** Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;TCHONGKING&lt;/small&gt; (1903) pe Tch’ong K’ing (1908-1919)

=== [[Timbroù Terengganu|Terengganu]] ===
*Statud : Bro warezet gant Breizh-Veur (1909-1963). Unan eus  ar pemp Stad malaizian nann-kevreet a-raok emezelañ da gKevread Malazia e 1963. Aloubadeg Japan e 1942.
*Alc’hwez : 
** Trengganu (1910-1911)
** Malaya ha lizherenneg Jawiek (1949-1955)
** Malaysia Trengganu (1965-1981)
** Malaysia Terengganu (abaoe 1986)
** Timbroù Trengganu dreistmoullet gant lizherennoù japanek (1942)
*Pennad kar : [[Timbroù Malaizia]]

=== [[Timbroù Tete|Tete]] ===
*Statud :  Trevadenn [[Portugal]]. Staget ouzh [[Mozambik]] e 1920.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Afrika Bortugalek dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLICA TÉTE&lt;/small&gt; (1913)
** Timbroù Makao dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLICA TÉTE&lt;/small&gt; (1913)
** Timbroù Timor ar Reter dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLICA TÉTE&lt;/small&gt;(1913)
** Téte (1914)

=== [[Timbroù Thaïland (Siam)|Thaïland (Siam)]] ===
[[File:Thai stamp 1st sik.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Rouantelezh dizalc’h. Bet anvet [[Thailand|Siam]] betek 1939.
* Alc’hwez : 
** Thaïland (1940)
** วหน (1941)
** Thaï (1943)
** Siam (1947-1949)
** Thailand ประเทศไทย (abaoe 1951)

=== [[Timbroù Thessalia|Thessalia]] ===
*Statud : Rannvro Bro-C’hres aloubet gant Turkia e-pad ar brezel etre an div vro e 1897.
* Alc’hwez : Timbr eizhkornek gant lizherennoù arabek (1898)
*Pennad kar : [[Timbroù Turkia]]

=== [[Timbroù Greunland|Thule]] ===
*Statud : Tiriad [[Greunland]], dindan dalc’h [[Danmark]].
*Alc’hwez : [[Thule]] (1935-1937)

=== [[Timbroù Thüringen|Thüringen]] ===
*Statud : Rannvro alaman dindan melestradurezh an [[Unvaniezh Soviedel]] (1945-1949). Staget ouzh Republik [[Alamagn ar Reter]] e 1949.
*Alc’hwez :  [[Thüringen]] (1945)

=== [[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]] ===
[[File:Thurn und Taxis 1865 43IB.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Tiegezh priñsed alaman a rae war-dro servijoù ar postoù abaoe an XIIvet kantved en Europa. Kendeuzet gant servijoù-post [[Prusia]] e 1867.
*Alc’hwez :
** Freimarke silb. grosch. (1851-1867)
** Thurn und Taxis (1851-1867)
** Freimarke kreuzer (1852-1867)

=== [[Timbroù Tibet|Tibet]] ===
*Statud : Tiriad dindan levezon ar [[Rouantelezh-Unanet]] ha [[Sina]]. Staget ouzh Sina e 1956.
*Alc’hwez :
** Timbroù Sina dreistmoullet (1911).
** Tibet Postage (lizherennoù latin ha tibetan) (1913 ha 1933).

=== [[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]] ===
[[File:Portuguese Timor 1898 Mi 57 stamp (Vasco da Gama - Discoverer of the seaway to India).jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn bPortugal (betek 1884). Proviñs Portugal (1954-1975). Staget ouz Indonezia (1975-1999). Melestradurezh [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] etre 1999 ha 2002. Stad dizalc’h abaoe 2002.
* Alc’hwez : 
** Timbroù [[Makao]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;TIMOR&lt;/small&gt; (1885-1887)
** Timor Portugal (1867-1898)
** Timor (1898-1900)
** Timor - Republica portuguesa (1914-1946 ha 1954-1975)
** Timor Portuguese (1948-1954)
** Timbroù Indonezia (1975-1999)
** Timor Lorosae - U.N.T.A.E.T. (1999-2002)
** Timor-Leste (abaoe 2002)

=== [[Timbroù Tobago|Tobago]] ===
*Statud : Trevadenn a Rouantelezh-Unanet. Staget ouzh [[Trinidad]] e 1888. 
* Alc’hwez : Tobago Postage (1879-1897)
*Pennad  kar : [[Timbroù Trinidad-ha-Tobago]]
[[File:TGO 1961 MiNr0298 mt B002.jpg|dehou|300px]]

=== [[Timbroù Togo|Togo]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Alamagn (1885-1914). Aloubadeg Breizh-Veur (1914-1919). Bro dindan dalc’h Bro-C’hall (1921-1957), ul lodenn anezhi staget ouzh Bro-an-Aour ([[Ghana]]). Stad emren (1957-1960). Stad dizalc’h abaoe 1960.
* Alc’hwez : 
** Timbroù Alamagn dreistmoullet TOGO (1897)
** [[Togo]] (1900-1914)
** Timbroù Togo alaman dreistmoullet TOGO Occupation franco-anglaise pe TOGO Anglo-French Occupation (1914-1915)
** Timbroù Aod an Aor dreistmoullet Togo Anglo-French Occupation (1915)
** Timbroù Dahomey dreistmoullet TOGO Occupation franco-anglaise (1916)
** [[Togo]] (1924-1957)
** République Autonome du Togo (1957-1960)
** République du Togo (1960-1962)
** République togolaise (abaoe 1962)

=== [[Timbroù Enez Tokelau|Enez Tokelau]] ===
*Statud : Tiriad-suj an [[Inizi Gilbert hag Ellice]] (“Union Island”). Tiriad-suj [[Zeland-Nevez]] abaoe 1949. 
* Alc’hwez :
** Tokelau Islands (1949-1976)
** [[Tokelau]] (abaoe 1977)

=== [[Timbroù Tonga|Tonga]] ===
[[File:Tonga 1949 Mi 89 stamp (75th anniversary of the UPU. Hermes over globe).jpg|dehou|300px]]
*Statud : Rouantelezh warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1900-1970). Stad dizalc’h abaoe 1970.
*Alc’hwez : 
** Toga (1897-1950)
** [[Tonga]] (1950-1997)
** Kingdom of Tonga (abaoe 1997)
*Pennad kar : [[Timbroù Niuafo'ou]]

=== [[Timbroù Toskana|Toskana]] ===
*Statud : [[Dugelezh-veur Toskana|Dugelezh-veur]]. Staget ouzh Rouantelezh [[Piemonte]]-Sardignia e 1860. Ur rannvro italian hiriv.
*Alc’hwez : Toscano (1851-1860)
*Pennad kar : [[Timbroù Italia]]

=== [[Timbroù Touva|Touva]] ===
[[File:Tuva stamp map.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Stad gwarezet gant an Unvaniezh Soviedel (1921-1944). Staget ouzh an Unvaniezh Soviedel e 1944.
*Alc’hwez :
** Postage [[Touva]] (1927)
** ТЬВА (1932-1935)
** Posta Touva (1936)

=== [[Timbroù Trakia|Trakia]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h an Impalaeriezh Otoman. Un emsavadeg a savas e Trakia ar C’hornaoueg, e biz Bro-C’hres, e 1913. Statud Emrenerezh e 1913 anvet “Republik [[Komotiní|Gümülcine]]”. Aloubadeg [[Bulgaria]] e miz Here 1913 ha fin an emrenerezh. Melestradurezh Kevredidi ar C'hentañ Brezel-bed (1913-1920). Aloubadeg Bro-C’hres e 1920. Staget eo bet [[Trakia ar C’hornaoueg]] ouzh [[Bro-C’hres]] ha [[Trakia ar Reter]] ouzh [[Turkia]] e 1923.
* Alc’hwez : 
** Timbroù Turkia dreistmoullet gant ΣΛΛ. ΔΙΟΙΚ. ΓKIOYMOY ΛTZINAΣ ΛEΠTA 10 ha skoed-ardamez Gres (1913)
** Timbroù Turkia dreistmoullet gant « Gouarnamant berrbad Trakia ar C’hornaoueg » e lizherenneg arabek  غربی تراقیا حكومت مستقله  (1913)
** Timbroù Gres dreistmoullet e glas (1913)
** Timbroù Bulgaria dreistmoullet gant THRACE INTERALLIÉE (1913-1920)
** Timbroù Bulgaria dreistmoullet gant THRACE OCCIDENTALE (1913-1920)
** Timbroù Gres dreistmoullet gant ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΔYTIKHΣ ΘPAKHΣ pe Διοιxηςις Δutixής θpάxης (= “Melestradurezh Trakia ar C’hornaoueg”) (1920) 
** Timbroù Gres dreistmoullet gant Δutixής θpάxης (= « Melestradurezh Trakia ») (1920) 
** Timbroù Turkia dreistmoullet gant Ύπάτη Αρμοστεία Θράκης (= « Komision-Uhel Trakia ») (1920)

=== [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Transkei]] ===
*Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h (e 1976) hervez Gouarnamant Suafrika, nann-anavezet gant an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994.
*Alc’hwez : Transkei (1976-1994)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Suafrika]]  [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]]

=== [[Timbroù Transvaal|Transvaal]] ===
*Statud : Republik dizalc’h (1852-1877). Aloubadeg armeoù Breizh-Veur (1877-1881). Republik dizalc’h (1881-1900). Aloubadeg gant ar Saozon (1900-1902). Melestradurezh Breizh-Veur (1902-1910). Dont a reas da vezañ ul lodenn eus [[Unvaniezh Suafrika]] e miz Mae 1910.
** Postzegel Z.Afr.Republiek, Z.Afr.Republiek (1869-1877)
** Timbroù Transvaal dreistmoullet gant « V.R.-Transvaal » (‘’’Victoria Regina’’) (1877)
** Transvaal Postage (1878-1880)
** Postzegel Afr. Republiek (1885-1895)
** Zuid Afrikaansche Republiek (1895)
** Timbroù Transvaal dreistmoullet gant V.R.I. (‘’’Victoria Regina Imperatrix’’) (1900)
** Timbroù Transvaal dreistmoullet gant E.R.I. (‘’’Eduardus Rex Imperator’’’) (1901-1902)
** Transvaal (1902-1909)
** Timbroù servij : dreistmoulladur C.S.A.R. (1905-1909)
*Pennad kar : [[Timbroù Suafrika]]

=== [[Timbroù Travancore|Travancore]] ===
*Statud : Stad-priñselezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet betek 1950. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez :  Travancore Anchal (1888-1946)
*Pennad kar : [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Travancore-Kochin|Travancore-Kochin]] ===
*Statud : Stad-priñselezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet betek 1950. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : State of Travancore-Cochin (1950)
*Pennad kar : [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]] ===
*Statud : Tiriad aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1920. Stad emren savet e 1921 goude Emsavadeg Veur an Arabed a-enep an Impalaeriezh otoman, gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Dizalc’h abaoe 1946 dindan anv [[Jordania]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Palestina]] dreistmoullet en arabeg (1920-1923 ha 1925)
** Timbroù Hedjaz  dreistmoullet en arabeg (1924-1925)
** Transjordan (1927-1947)
** Trans-Jordan (1947)
*Pennad kar : [[Timbroù Jordania]]

=== [[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]] ===
*Statud : Tiriad  [[Jorjia]], [[Armenia]] hag [[Azerbaidjan]] unvanet e Republik Sokialour Kevredek Soviedel Treuzkaokazek e 1923. Ul lodenn eus an Unvaniezh Soviedel e 1924.
*Alc’hwez :
** Timbroù Impalaeriezh Rusia pe Armenia dreistmoullet gant Э C Ф C P (= pennlizherennoù Republik Sokialour Kevredek Soviedel Treuzkaokazek) (1923).
** Э C Ф C P (1923)

[[File:МаркаПМР1995(18).jpg|МаркаПМР1995(18)|dehou|200px]]

=== [[Timbroù Treuznistria|Treuznistria*]] ===
*Statud : Tiriad aloubet gant Roumania (1941-1944). Tiriad disrannour Moldova (abaoe 1991). Nann anavezet gant an darn vrasañ eus Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Nann ezel an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]].
* An timbroù a c’hell bezañ implijet er vro met ne c’heller ket ober ganto evit kas lizhiri d’an estrenvro.
*Alc’hwez :
** Республика Молдовеняскэ Нистрянэ (1993)
** Пошта ПМР
** ПМР

=== [[Timbroù Treuzsilvania|Treuzsilvania]] ===
*Statud : Bro eus an [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria]] staget ouzh [[Roumania]] e 1919.
*Alc’hwez :  Timbroù [[Hungaria]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;BANI REGATUL ROMANIEI F P.T.T.&lt;/small&gt; ([[Kolozsvár]] = Cluj hiriv) pe &lt;small&gt;Bani REGATUL ROMANIEI F P.T.T.&lt;/small&gt; [[Nagyvárad]] = Oradea hiriv) (1919)

=== [[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Trieste]] ===
[[File:The Free Territory of Trieste, Zone B 1952 Mi 59 stamp (75th anniversary of the UPU. Palace Hotel, Portorož-Portorose).jpg|dehou|200px]]
*Statud : Goude an Eil Brezel-bed eo savet “Tiriad Dieub Trieste”. Rannet eo tiriad kêr [[Trieste]] e daou : fiziet e voe un tiriad (A) e  melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet ha Stadoù-Unanet Amerika, tra m’edo an eil (B) dindan melestradurezh [[Yougoslavia]]. Staget eo an tiriad A ouzh Italia e 1954, ouzh Yougoslavia (Kroatia) an tiriad B.
*Alc’hwez (Tiriad A) :
** Timbroù Italia dreistmoullet gant AMG F.T.T. (1947-1954)
*Alc’hwez (Tiriad B) :
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant STT VUJA pe VUJA-STT (1949)
** STT-VUJA (1950) 
** S.T. TRSTA VUJA (1950-1952)
** STT VUJA (FNR) JUGOSLAVIJA (1952)
** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant STT VUJNA (1952-1954)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Italia]] [[Timbroù Yougoslavia]] [[Timbroù Venezia Giulia]]

=== [[Timbroù Trinidad ha Tobago|Trinidad ha Tobago]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet betek 1962. Ul lodenn eus Kevread Indez ar C’hornaoueg (1958-1962). Stad dizalc’h abaoe 1962.
*Alc’hwez : 
** LML (1847)
** [[Trinidad]] (1854-1909)
** Trinidad &amp; [[Tobago]] (abaoe 1913)
*Pennad kar : [[Timbroù Trinidad]]

=== [[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]] ===
*Statud : Trevadenn Italia (1912-1951). Lodenn eus Libia abaoe 1951.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoulet gant &lt;small&gt;TRIPOLITANIA&lt;/small&gt; (1923-1926 ha 1927)
** [[Tripolitania]] (1926 ha 1934)
** Poste Italiane Tripoli (1930-1934)

=== [[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] ===
[[File:Tristan da Cunha 1960 Marine Life stamps.jpg|dehou|300px]]
*Statud : Trevadenn ar [[Rouantelezh-Unanet]] (1816-1983). Tiriad-suj (1983-2002) ha Tiriad tramor asambles gant [[Saint Helena (enezenn|Saint-Helena]) hag Enez [[Ascension]] abaoe 2002.
*Alc’hwez :  
** Timbroù Saint-Helena dreistmoullet Tristan da Cunha (1952)
** Timbroù Saint-Helena dreistmoullet Tristan da Cunha Resettlement (1963)
** Tristan da Cunha (abaoe 1952)

=== [[Timbroù Tunizia|Tunizia]] ===
*Statud : Bro warezet gant Bro-C’hall (1881-1956). Rouantelezh dizalc’h (1956-1957). Republik abaoe 1957.
* Alc’hwez : 
** Régence de Tunis (1888-1902)
** Tunisie RF (1902-1954)
** Tunisie (lizherenneg latin hag arabek) (1954-1957)
** République Tunisienne الجمهورية التونسية (abaoe 1957)

=== [[Timbroù Turkia|(Impalaeriezh Otoman ha) Turkia]] ===
[[File:Kemal Ataturk on Turkish Stamp.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Impalaeriezh (otoman) dizalc’h etre 1299 ha 1922. Dismantret goude ar [[Brezel-bed Kentañ]] e voe savet meur a Stad diouzh an tiriadoù bet dindan e veli : [[Siria]], [[Treuzjordania]], [[Palestina]], [[Liban]]… Republik [[Turkia]] a voe savet war e lerc’h e 1923. 
[[File:Tughra Mahmuds II-ar.gif|left|50px]]
*Alc’hwez : 
** Lizherennoù arabek (1858-1913)
** Emp. Ottoman (1876-1877)
** Lizherennoù arabek hag arouez an islam “Tugra” (1892-1911 ha 1915-1923)
** Postes Ottomanes (1913)
** Lizherennoù arabek (1923-1926)
** Türk Postalari (1926-1929)
** Türkiye Cumhuriyeti (1930-1935)
** Türkiye Postalari pe Turkiye Cumhuriyeti Postalari (1929-1955 ha 1959-1966)
** Türkiye (1955-1959)
** Turkiye Cumhuriyeti (abaoe 1966)

=== [[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]] ===
*Statud : Republik ezel eus an [[Unvaniezh Soviedel]] betek 1992. Stad dizalc’h abaoe 1992
*Alc’hwez : 
** Туркменистан ha [[Turkmenistan]] (1992)
** Türkmenistan (abaoe 1993)

=== [[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]] ===
[[File:Turks and Caicos Islands bulk salt loading stamp 1950.jpg|dehou|250px]]
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Tiriad-suj Bahamas betek 1848. Tiriad-suj [[Jamaika]] (1874-1965). Staget ouzh Bahamas (1965-1973). Tiriad tramor Breizh-Veur abaoe 1973.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Jamaïka (1860-1867)
** Turks Islands (1867-1900)
** Turks &amp; Caicos Islands (abaoe 1900)
*Timbroù lec’hel :  Caicos  
** Timbroù Turks ha Caicos dreistmoullet gant &lt;small&gt;CAICOS ISLANDS&lt;/small&gt; (1981)
** Caicos Islands (1983-1985)

=== [[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]] ===
*Statud : Inizi gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Inizi Ellice (1877-1915). Trevadenn (1912-1975) gant an Inizi Gilbert. Stad dizalc’h abaoe 1978.
*Alc’hwez : Tuvalu (abaoe 1976)
** Inizi Funafuti (1984) Nanumaga (1984) Nanumea (1984) Niutao (1984) Nui (1984) Nukufetau (1984) Nukulaelae (1984) Vaitupu (1984)

== U ==
=== [[Timbroù Udine|Udine]] ===
*Statud : Kêr Italia aloubet gant arme Aostria e 1918.
*Alc’hwez : Municipio di Udine (1918)

=== [[Timbroù Ukraina|Ukraina]] ===
[[File:Postage Stamp 2019 Constitution of Ukraine 23.png|dehou|200px]]
*Statud : Tiriadoù dindan dalc’h Impalaeriezh Rusia. Unvaniezh Ukrania Kreiz ha Ukrania ar c’hornaoueg : Republik Sokialour Soviedel Ukraina. Aloubadeg Alamagn (1941-1943). Stad dizalc’h abaoe 1991. Aloubadeg Rusia e tiriadoù ar reter ha [[Krimea]].
*Alc’hwez : 
** УССР (1923)
** Timbroù an Unaniezh Soviedel СССР (1923-1991)
** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant « UKRAINE » (1941-1943)
** Україна - Ukraina (abaoe 1991)
** Krimea : Timbroù an Unaniezh Soviedel dreistmoullet gant « КРЫМ » (1992-1993)

=== [[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]] ===
*Statud : Ul lodenn eus Impalaeriezh Aostria betek 1918. [[Republik Poblel Ukraina ar C'hornôg|Republik Pobl Ukraina ar C'hornôg]],  anvet ivez [[Republik Galitsia]] etre 1918 ha 1923.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Rusia dreistmoullet gant un tribac’h embannet e Kiev, Ekaterinoslav, Kharkov, Odessa, Poltava, Podolie ha Vinnitza (1918).
** УКРАІНСЬКА (1918)
** Timbroù Aostria dreistmoullet gant « УКР H P » embannet e Lvov pe Kolomea  (1918)
** Timbroù Aostria dreistmoullet gant “3 y. H.P. » (1919)
** УКРАІНСЬКА (1921-1923)

=== [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet|Umm al-Qaywayn]] ===
*Statud : Bro warezet gant Breizh-Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus   Stad an Emirelezhioù Arab Unanet abaoe 1968.
*Alc’hwez : Umm-al-Qïwaïn (1964-1972)
*Pennad kar : [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]
[[File:The Soviet Union 1937 CPA 559 stamp (Lenin).jpg|dehou|150px]]

=== [[Timbroù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel]] ===
*Statud : Stad dizalc’h savet e 1922 goude Dispac’h 1917 ha fin an Impalaeriezh rusian. Aet da get e 1991.
*Alc’hwez : СССР ПОЧТА (lizherenneg kirilek) (1923-1991)

=== [[Timbroù Uruguay|Uruguay]] ===
*Statud : Republik dizalc’h abaoe 1825.
*Alc’hwez : 
** Diligencia ha skeudenn an heol gant un dremm (1856 ha 1887)
** Montevideo (1858-1859)
** Republica del Uruguay Montevideo pe Republica Oriental del Uruguay (1866—1956)
** Republica O. del Uruguay (1921-1956)
** [[Uruguay]] (abaoe 1956)
** Burevioù broioù estren e [[Montevideo]] :
*Burev-post Breizh-Veur : timbroù saoz gant ur siell C28 (1862-1872) 
*Burev-post Bro-C’hall : timbroù gall gant ur siell e stumm ur c’hwec’hkogn
*Burev-post Italia : timbroù Reter-Nesañ

== V ==
=== [[Timbroù Katalonia|Valencia]] ===
*Statud : Proviñs emren er Stad Spagn. E-pad [[Brezel ar garlouriezh]] e voe embannet timbroù gant skoazellerien Carlos.
*Alc’hwez : Poltred Don Carlos hag « ESPAÑA VALENCIA » (1874)

=== [[Timbroù Vanuatu|Vanuatu]] ===
*Statud : Tiriad dindan dalc’h Bro-C’hall hag ar Rouantelezh-Unanet dindan anv [[Hebridez-Nevez]]. Stad dizalc’h abaoe 1980.
*Alc’hwez : Vanuatu

=== [[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]] ===
* Statud : Porzh-mor en [[Impalaeriezh Otoman]]. Staget ouzh Bro-C’hres e 1914.
* Alc’hwez :  Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet gant '''Vathy''' (1893-1900)

=== [[Timbroù Keoded ar Vatikan|Keoded ar Vatikan]] ===
[[File:StampsVatican1938Michel59-62.JPG|dehou|500px]]
*Statud : Stad dizalc’h, anvet “[[Stadoù ar Pab]]” betek 1929. Nann-ezel eus Aozadur ar Broadoù Unanet.
*Alc’hwez : 
** Poste Vaticane (1929-1992)
** Cittá del Vaticano (abaoe1993)
*Pennad kar : [[Timbroù Stadoù ar Pab]]

=== [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Venda]] ===
*Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h (e 1979) hervez Gouarnamant SuAfrika, nann-anavezet gant an [[Aozadur ar Broadoù Unvanet|A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994.
*Alc’hwez : [[Venda]] (1979-1994)
*Pennad kar : [[Timbroù Suafrika]], [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]]

=== [[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]] ===
*Statud : Rannvro Italia an Norzh dindan dalc’h Aostria etre 1815 ha 1866. Aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet ha Stadoù-Unanet Amerika etre 1945 ha 1947.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet gant « Regno d’Italia Venezia Giulia 3. XI. 18. » (1919)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant « Venezia Giulia » (1919)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant « A.M.G. VG » (1945-1947) 

=== [[Timbroù Venezuela|Venezuela]] ===
*Statud : Stad dizalc’h abaoe 1830.
*Alc’hwez : 
** Correos de Venezuela pe EE.UU. de Venezuela (1880-1955)
** Republica de Venezuela (1955-1983)
** [[Venezuela]] (1983-2003)
** Republica Bolivariana de Venezuela (abaoe 2003)

=== [[Timbroù Victoria|Victoria]] ===
*Statud :  Trevadenn ar [[Rouantelezh-Unanet]] (1851-1900). Ezel eus Kengevredad [[Aostralia]] abaoe 1901.
*Alc’hwez :  [[Victoria (Aostralia)|Victoria]] (1850-1908)
*Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]]

=== [[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Bro Victoria]] ===
*Statud : Ergerzhadeg Antarktika (1909)
*Alc’hwez :  Timbroù [[Zeland Nevez]] dreistmoullet gant “Victoria Land” (1911-1912).

=== [[Timbroù Viêt Nam|Viêt Nam]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall ([[Annam]], [[Tonkin]], [[Kochin-Sina]]) dindan [[Indez-Sina]] c’hall. Stad dindan levezon Frañs savet e 1949, dizalc’h (Impalaeriezh) e 1954. Rannet etre [[Viet Nam an Norzh]] ha [[Viet Nam ar Su]] e 1955. Adunvanet e 1975.
*Alc’hwez : 
** Viêt Nam (1951-1952)
** VIỆT NAM CỘNG HOÀ (BƯU CHÍNH = Postoù)
**VIETNAM (abaoe 1975)

=== [[Timbroù Viet Nam an Norzh|Viet Nam an Norzh]] ===

[[File:3cts petain bistre surch.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Trevadenn Bro-C’hall dindan anv [[Indez-Sina]] betek. Stad dizalc’h embannet e 1945 (Republik Demoktratel Viet Nam) met anavezet e 1954. Unvanet gant [[Viet Nam ar Su]] e 1973.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Indez-Sina dreistmoullet  &lt;small&gt;VIET-NAM DAN-CHU CONG-HOA&lt;/small&gt; (‘’ Republik Demokratel’’) (1945- 1946)     BƯU CHÍNH = Postoù
** VIÊT-NAM DAN-CHU CONG-HOA (1946-1976)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Viet Nam]]

=== [[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]] ===
*Statud :  Stad dizalc’h etre 1955 ha 1975. Melestradurezh Gouarnamant Berrbad Su Viet Nam etre 1975 ha 1976. Kenteuzet gant Viet Nam an Norzh evit sevel Stad Viet Nam e 1975.
*Alc’hwez : 
** Viêt Nam Cong Hoa (1955-1975)
** Cong Hoa Mien Nam Viêt Nam (1975-1976)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Viet Nam]]

=== [[Timbroù Burkina Faso|Volta Uhel]] ===
*Statud : Trevadenn Bro-Chall (1921-1946), tiriad tramor Bro-C’hall (1946-1958) ha Republik emren (1958-1960). Dizalc’h e 1960. Adanvet e voe [[Burkina Faso]] e 1984.  
*Alc’hwez : 
** Timbroù Soudan c’hall (1894-1902)
** Timbroù Senegambia ha Niger (1902-1906)
** Timbroù Senegal Uhel ha Niger (1906-1917)
** Timbroù Senegal Uhel ha Niger dreistmoullet gant Haute-Volta (1920-1928)
** Haute-Volta (1920-1931)
** Timbroù [[Aod an Olifant]], [[Niger]] pe [[Soudan c’hall]] hervez al lec’h, hep meneg ebet (1932-1944)
** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1959)
*Pennad kar : [[Timbroù Burkina Faso]]

== W ==
=== [[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] ===
*Statud : Stad-priñselezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet betek 1950. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950.
*Alc’hwez : Wadhwan State (1888-1892)
*Pennad kar : [[Timbroù India]]

=== [[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]] ===
[[File:Timbre Wallis et Futuna 1920 - 75 centimes.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Enezeg gwarezet gant Bro-C’hall (1886-1961). Tiriad tramor (1961-2003). Strollegezh tramor abaoe 2003.
*Alc’hwez : 
** Timbroù [[Kaledonia-Nevez]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;ILES WALLIS et FUTUNA&lt;/small&gt; (1920-1938 ha 1939-1940)
** Wallis et Futuna (1931 ha 1939)
** Timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant &lt;small&gt;ILES WALLIS et FUTUNA&lt;/small&gt; pe &lt;small&gt;WALLIS ET FUTUNA&lt;/small&gt; (1941--1944)
** Îles Wallis &amp; Futuna (1944)
** Wallis et Futuna RF (abaoe 1957)
*Pennad kar : [[Timbroù Kaledonia Nevez]]

=== [[Timbroù Wenden|Wenden]] ===
[[File:StampVenden1864Michel4.jpg|dehou|150px]]
*Statud : Kêr eus [[Latvia]] anvet [[Cēsis]] bremañ.
*Alc’hwez : 
** Wendenschen Kreises pe Wendensche Kreise (1862-1875)
** ВЕНДЕНCKAЯ (1901)

=== [[Timbroù Württemberg|Württemberg]] ===
*Statud : Ezel eus [[Kengevread Hanternoz Alamagn]] (1867-1871), eus an [[Impalaeriezh Alamagn]] (1891-1919). Republik Weimar (1919-1933). Trede Reich (1933-1945). Aloubadeg Bro-Frañs (1947-1949). Dont a reas da vezañ ul lodenn eus Land [[Baden-Württemberg]] en Alamagn ar C’hornaoueg (1949-1991) hag Alamagn unvan abaoe 1991.
*Alc’hwez : 
** Württemberg (1851 ha 1869-1874)
** Skoed-adamez ha Freimarke kreuzer' (1857-1866)
** K. Württ. post (1875-1894)
** Timbroù-servij : 
** K. Württ. post (1875-1915)
** Württemberg Bezirskmarke pe Staatsmarke (1916-1919 ha 1923-1924)
** Timbroù Wurtemberg dreistmoullet “Volkstaat Württemberg” (1919)
** Württemberg (1920)
** Timbroù Wurtemberg dreistmoullet “Deustches Reich” (1920)
** Timbroù Alamagn (1920-1947)
** Württemberg (1947-1949)

== X ==
=== [[Timbroù Sina|Xinjiang]] ===
*Statud : Rannvro emren eus Sina, bet anvet [[Turkestan ar Reter]].
*Alc’hwez :  Timbroù Sina dreistmoullet e sinaeg “Implijet e proviñsoù Xinjiang hepken” (1915-1949)

== Y ==
=== [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Yafa Uhelañ]] ===
*Statud : Sultanelezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Staget ouzh [[Yemen ar Su]] e 1967.
*Alc’hwez : State of Upper Yafa South Arabia (1967)

=== [[Timbroù Yemen |Yemen]] ===
*Statud : Stad savet diwar unvaniezh [[Yemen ar Su]] ha [[Yemen an Norzh]] e 1990.
*Alc’hwez : 
** Yemen Republic (1990-1991)
** Republic of [[Yemen]] (adalek 1991)

=== [[Timbroù Yemen an Norzh |Yemen an Norzh]] ===
[[File:YAR 1969 MiNr0867A pm B002.png|dehou|200px]]
*Statud : Ul lodenn eus an Impalaeriezh ottoman (1873-1918). Rouantelezh (1918-1962). Brezel diabarzh etre roueelourien ha republikaned (1962-1970). Embannet e voe Republik Arab ar Yemen e 1962. Unvanet e voe Yemen ar Su ha Yemen an Norzh e 1990.
*Alc’hwez : 
** Yemen ha lizherennoù arabek (1929-1930)
** Postes du Royaume du Yemen (1939-1945)
** The Moutawakilite KIngdom of Yemen (1952-1959)
** Yemen (1959-1962)
** Timbroù dreistmoullet gant « Free Yemen Fights for God, Imam &amp; Country » (lizherennoù latin hag arabek) (1962)
** Mutawakelite KIngdom of Yemen (1964- 1970)
** Y.A.R. pe Yemen Arab Republic (1962-1991)

=== [[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv [[Aden]] (1874-1963). Ul lodenn eus Kevread Emirelezhioù Arabia ar Su (1959-1962) adanvet Gwarezva [[Kevread Arabia ar Su]] (1962-1967). Stad dizalc’h (Republik demokratel ha Poblek) etre 1967 ha 1990. Kenteuzet gant [[Republik Arab Yemen]] (Yemen an Norzh) e 1990. Brezel diabarzh e 1994.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Yemen dreistmoullet gant &lt;small&gt;PEOPLE’S REPUBLIC OF SOUTHERN YEMEN&lt;/small&gt; (lizherenneg arabek ha latin (1967)
** People’s Republic of Southern Yemen (1968-1970)
** People’s Democratic of Southern Yemen (1971-1982)
** Yémen PDR (1978-1990)

=== [[Timbroù Yougoslavia|Yougoslavia]] ===
[[File:Europa 1990 Yugoslavia 02.jpg|dehou|200px]]
*Statud : Ul lodenn eus an Impalaeriezh Aostria-Hungaria betek 1918. Stad dizalc’h dindan anv « Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened » etre 1918 ha 1929, adanvet “Rouantelezh Yougoslavia” er bloaz 1929. Aloubadeg Alamagn hag Italia (1941-1945). Republik Kevreadel Demokratel e 1945 savet gant unvaniezh c’hwec’h Republik : [[Bosnia-Herzegovina]], [[Kroatia]], [[Makedonia]], [[Montenegro]], [[Serbia]] ha [[Slovenia]], ha div rannvro emren ([[Vojvodine]] ha [[Kosovo]]). Pep bro a voe dizalc’h e 1989, nemet Serbia ha Montenegro a chomas asambles betek 2006.
*Alc’hwez : 
** Kraljevstvo Srba, Hrvata I Slovenga (1921-1929)
** Kraljevina Jugoslavija (1931)
** Југославија ha Jugoslavia (1931-1941)
** Timbroù Serbia dreistmoullet gant “Демократска Федеративна Југославија” (1944-1945)
**Jyгославија Jugoslavija (1945-1948)
** FNR Jugoslavija pe ФHP Југославија (1948-1955)
** Југославија pe Jugoslavija (1955-1965 ha 1998-2002)
** Jugoslavija (1965-1991)
** Југославија (1992-1997)
*Pennadoù kar : [[Timbroù Serbia]] [[Timbroù Montenegro]]

=== [[Timbroù Sina|Yunnan]] ===
*Statud : Postoù rannvroel.
* Alc’hwez : Timbroù Sina dreistmoullet (1927-1934)
=== [[Timbroù Pakhoi|Yunnan-Fou]] ===
*Statud : Burevioù-post Indez-Sina (trevadenn c’hall) e [[Sina]] (1894-1922).
*Alc’hwez : 
** Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant Yunnansen (1903-1919)
** Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant Yunnan-Fou (1906) pe Yunnanfou (1908-1919)

== Z ==
=== [[Timbroù Zadar|Zadar]] ===
*Statud : Kêr eus [[Dalmatia]] aloubet gant Alamagn e 1943. Kêr eus [[Kroatia]] bremañ.
* Alc’hwez : 
** Timbroù Italia dreistmoullet gant “Deutsche Besetzung Zara” (1943)
** Timbroù Italia dreistmoullet gant “Zara” ha linennoù (1943)

=== [[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]] ===
*Statud : Stad dizalc’h. Anv a oa gant [[Republik Demokratel Kongo]], etre ar 27 a viz Here 1971 hag ar 17 a viz Mae 1997.
*Alc’hwez : [[Zair|Zaïre]] pe République du Zaïre (1971-1997)
*Pennad kar : [[Timbroù Kongo Velgia]]

=== [[Timbroù Zambezia|Zambezia]] ===
*Statud : Trevadenn bPortugal. Staget ouzh [[Mozambik]] e 1917.
*Alc’hwez : Portugal [[Zambezia]] (1894-1917)
*Pennad kar : [[Timbroù Mozambik]]

=== [[Timbroù Zambia|Zambia]] ===
*Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1924-1964) dindan anv [[Rodezia an Norzh]]. Stad dizalc’h abaoe 1964
*Alc’hwez : [[ Zambia]] (abaoe 1964)
*Pennad kar : [[Timbroù Rodezia an Norzh]]

=== [[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]] ===
[[File:Stamp of Zanzibar - 1964 - Colnect 835434 - Map of Zanzibar and Peba and flag.jpeg|dehou|200px]]
*Statud : Sultanelezh dizalc’h (1861-1890). Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1890-1963).. Unvaniezh [[Tanganyika]] ha [[Zanzibar]] e 1964 dindan anv [[Tanzania]].
*Alc’hwez : 
** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant Zanzibar (1895-1896)
** Timbroù Afrika saoz ar Reter dreistmoullet gant Zanzibar (1895-1896)
** Zanzibar  ha poltred ar Sultan (1897-1963)
** Jamhuri Zanzibar (1965)
** Jamhuri Zanzibar-Tanzania (1965)
** Zanzibar-Tanzania (1967)
** Timbroù Tanzania abaoe 1965
*Pennad kar : [[Timbroù Tanzania]]

=== [[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar – Burevioù gall]] ===
*Statud : Burev-post Bro-C’hall e Zanzibar etre 1889 ha 1904.
*Alc’hwez : 
** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet gant un talvoud-gwezh en “Anna” (1894-1896)
** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet gant &lt;small&gt;ZANZIBAR&lt;/small&gt; (1894-1897)
** Zanzibar (1902-1904)
*Pennad kar : [[Timbroù Zanzibar]]

=== [[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1851-1931). Stad dizalc’h abaoe 1931.
* Alc’hwez : [[Zeland Nevez|New Zealand]] (abaoe 1855).

=== [[Timbroù Zimbabwe|Zimbabwe]] ===
*Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1923-1953), ezel eus [[Kevread Rodezia ha Nyasaland]] (1953-1964) dindan anv [[Rodezia ar Su]]. Stad dizalc’h abaoe 1965.
*Alc’hwez : [[Zimbabwe]] (abaoe 1965)
*Pennad kar : [[Timbroù Rodezia ar Su]]

=== [[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]] ===
*Statud : Gwarezva ar Rouantelezh-Unanet. Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet etre 1894 ha 1896. Dont a reas da vezañ ul lodenn eus [[Unvaniezh Suafrika]] e miz Mae 1910. Stad-emren (Bantoustan) [[KwaZulu]] e Republik SuAfrika etre 1970 ha 1994. Ul lodenn eus Suafrika eo abaoe 1994.
*Alc’hwez :
** Timbroù Rouantelezh-Unanet dreistmoullet “Zululand” (1888).
** Timbroù Natal dreistmoullet “Zululand” (1888-1894).
** Zululand (1894-1896).
*Pennad kar :  [[Timbroù Suafrika]]

==Gwelet ivez==
*[[Timbroù hervez ar vro A...H]]
*[[Timbroù hervez ar vro I...P]]

[[Rummad:Timbrouriezh]]</text>
      <sha1>iw3wssou1njbv39j379zexecqr5vsff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luskad Impalaerel Rusian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174212</id>
    <revision>
      <id>2197043</id>
      <parentid>2149289</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="ngls67xxrmp9c19y0ciykuolhggl1st" xml:space="preserve">[[Restr:Flag of Russia (1858–1896).svg|thumb|300px|Banniel an Impalaeriezh Romanov implijet gant an aozadur.]]
{{databox}}
Al '''Luskad Impalaerel Rusian''' ('''LIR'''; [[rusianeg]]: ''Русское имперское движениe'', ''Russkoye imperskoye dvizheniye'', ''RID'')&lt;ref name=Laruelle&gt;Marlene Laruelle, ''Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields'' (Routledge, 2019), pp. 167, 202-203.&lt;/ref&gt; zo un aozadur stourm [[Rusouriezh|dreistbroadelour rusian]] ha [[Dreistbeliouriezh wenn|dreistbeliour gwenn]]&lt;ref name=&quot;gaslighting&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-nazi-pretext-russia-war-ukraine-belied-white-supremacy-ties-rcna23043|title=One of the worst ways Putin is gaslighting the world on Ukraine|work=[[NBC News]]|publisher=[[NBC]]|last1=Soufan|first1=Ali|last2=Sales|first2=Nathan|date=5 April 2022 |quote=Then there’s the white supremacist group known as the Russian Imperial Movement, or RIM, which the State Department designated a terrorist organization in 2020 (an effort led by one of the authors here, Nathan Sales). With the Kremlin’s tacit approval, the group operates paramilitary camps near St. Petersburg in which neo-Nazis and white supremacists from across Europe are trained in terrorist tactics.|access-date=2022-06-08|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312194055/https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-nazi-pretext-russia-war-ukraine-belied-white-supremacy-ties-rcna23043|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hudson&quot;&gt;John Hudson, [https://www.washingtonpost.com/national-security/us-labels-a-white-supremacist-group-terrorist-for-the-first-time/2020/04/06/72dc622a-781f-11ea-b6ff-597f170df8f8_story.html U.S. labels a white-supremacist group 'terrorist' for the first time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201224032701/https://www.washingtonpost.com/national-security/us-labels-a-white-supremacist-group-terrorist-for-the-first-time/2020/04/06/72dc622a-781f-11ea-b6ff-597f170df8f8_story.html |date=2020-12-24 }}, ''Washington Post'' (April 6, 2020).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DN 151027&quot;&gt;[http://www.dn.se/nyheter/sverige/nato-framlingshatet-kan-godas-av-frammande-makt/ Nato: Främlingshatet kan gödas av främmande makt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211210164655/https://www.dn.se/nyheter/sverige/nato-framlingshatet-kan-godas-av-frammande-makt/ |date=2021-12-10 }}, [[Dagens Nyheter]] 2015-10-27&lt;/ref&gt; hag a zo oberiant er-maez eus [[Rusia]].&lt;ref name=&quot;sanctions&quot;&gt;{{cite web|url=https://ussanctions.shearman.com/siteFiles/32263/Sanctions%20Round%20Up%20Second%20Quarter%202020.pdf|title=Sanctions Roundup|year=2020|access-date=2022-03-18|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517224728/https://ussanctions.shearman.com/siteFiles/32263/Sanctions%20Round%20Up%20Second%20Quarter%202020.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.thinkprogress.org/russian-american-nationalists-washington-5bd15fd18eaf/|title=Russian, American white nationalists raise their flags in Washington|date=2017|quote=Russian Imperial Movement is just such a partner to help achieve a sort of internationalized nationalism, especially out of Russia.|access-date=2022-03-18|archive-date=2022-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620083052/https://archive.thinkprogress.org/russian-american-nationalists-washington-5bd15fd18eaf/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.counterextremism.com/threat/russian-imperial-movement-rim|title=Russian Imperial Movement (RIM)|quote=operating out of Russia with supporters around the world.|access-date=2022-03-18|archive-date=2022-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122230004/https://www.counterextremism.com/threat/russian-imperial-movement-rim|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barone |first=Vincent |date=June 26, 2020 |title=State Department says threat of terrorism from white supremacists 'on the rise' |url=https://nypost.com/2020/06/25/terrorism-threats-from-white-supremacists-on-the-rise-state-dept/ |website=New York Post |access-date=March 18, 2022 |archive-date=18 a viz Meurzh 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318144942/https://nypost.com/2020/06/25/terrorism-threats-from-white-supremacists-on-the-rise-state-dept/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ar strollad a zo mennet da sevel un [[nevezimpalaeriezh rusia|Impalaeriezh rusian nevez]]. Skourr [[damsoudard|damsoudardel]] an aozadur eo al '''Lejion Impalaerel Rusian'''. E-kerzh [[Brezel an Donbas]] e oa bet an aozadur o tuta ha gourdoniñ milieroù a dud a youl-vat eus an [[tu dehoù pellañ]] deuet da vezañ stourmerien en [[Nerzhioù disrannour rusian en Ukraina]]&lt;ref name=&quot;Kuzio110&quot;&gt;{{cite book |last1=Kuzio |first1=Taras |title=Ukraine: Democratization, Corruption, and the New Russian Imperialism |date=2015 |publisher=ABC-CLIO |pages=110–111}}&lt;/ref&gt;. Harpet eo bet gant an aozadur ivez gourdonerezh izili eus strolladoù all eus an tu dehoù pellañ en [[Unaniezh Europa|Europa]] ha [[Norzhamerika]].
[[Restr:Flag of the Russian Imperial Legion.svg|thumb|Banniel al Lejion Impalerel Rusian]]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Istor Rusia]]
[[Rummad:Aozadurioù damsoudardel]]
[[Rummad:Neveznaziegezh]]
[[Rummad:Aozadurioù sponterezh]]
[[Rummad:Enepyuzevegezh]]</text>
      <sha1>ngls67xxrmp9c19y0ciykuolhggl1st</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197092</id>
      <parentid>2197043</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5347" sha1="0fudke8ocfee0fujx2dmpqe1ftymy3l" xml:space="preserve">[[Restr:Flag of Russia (1858–1896).svg|thumb|300px|Banniel an Impalaeriezh Romanov implijet gant an aozadur.]]
{{databox}}
Al '''Luskad Impalaerel Rusian''' ('''LIR'''; [[rusianeg]]: ''Русское имперское движениe'', ''Russkoye imperskoye dvizheniye'', ''RID'')&lt;ref name=Laruelle&gt;Marlene Laruelle, ''Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields'' (Routledge, 2019), pp. 167, 202-203.&lt;/ref&gt; zo un aozadur stourm [[Rusouriezh|dreistbroadelour rusian]] ha [[Dreistbeliouriezh wenn|dreistbeliour gwenn]]&lt;ref name=&quot;gaslighting&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-nazi-pretext-russia-war-ukraine-belied-white-supremacy-ties-rcna23043|title=One of the worst ways Putin is gaslighting the world on Ukraine|work=[[NBC News]]|publisher=[[NBC]]|last1=Soufan|first1=Ali|last2=Sales|first2=Nathan|date=5 April 2022 |quote=Then there’s the white supremacist group known as the Russian Imperial Movement, or RIM, which the State Department designated a terrorist organization in 2020 (an effort led by one of the authors here, Nathan Sales). With the Kremlin’s tacit approval, the group operates paramilitary camps near St. Petersburg in which neo-Nazis and white supremacists from across Europe are trained in terrorist tactics.|access-date=2022-06-08|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312194055/https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-nazi-pretext-russia-war-ukraine-belied-white-supremacy-ties-rcna23043|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hudson&quot;&gt;John Hudson, [https://www.washingtonpost.com/national-security/us-labels-a-white-supremacist-group-terrorist-for-the-first-time/2020/04/06/72dc622a-781f-11ea-b6ff-597f170df8f8_story.html U.S. labels a white-supremacist group 'terrorist' for the first time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201224032701/https://www.washingtonpost.com/national-security/us-labels-a-white-supremacist-group-terrorist-for-the-first-time/2020/04/06/72dc622a-781f-11ea-b6ff-597f170df8f8_story.html |date=2020-12-24 }}, ''Washington Post'' (April 6, 2020).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DN 151027&quot;&gt;[http://www.dn.se/nyheter/sverige/nato-framlingshatet-kan-godas-av-frammande-makt/ Nato: Främlingshatet kan gödas av främmande makt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211210164655/https://www.dn.se/nyheter/sverige/nato-framlingshatet-kan-godas-av-frammande-makt/ |date=2021-12-10 }}, [[Dagens Nyheter]] 2015-10-27&lt;/ref&gt; hag a zo oberiant er-maez eus [[Rusia]].&lt;ref name=&quot;sanctions&quot;&gt;{{cite web|url=https://ussanctions.shearman.com/siteFiles/32263/Sanctions%20Round%20Up%20Second%20Quarter%202020.pdf|title=Sanctions Roundup|year=2020|access-date=2022-03-18|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517224728/https://ussanctions.shearman.com/siteFiles/32263/Sanctions%20Round%20Up%20Second%20Quarter%202020.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.thinkprogress.org/russian-american-nationalists-washington-5bd15fd18eaf/|title=Russian, American white nationalists raise their flags in Washington|date=2017|quote=Russian Imperial Movement is just such a partner to help achieve a sort of internationalized nationalism, especially out of Russia.|access-date=2022-03-18|archive-date=2022-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620083052/https://archive.thinkprogress.org/russian-american-nationalists-washington-5bd15fd18eaf/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.counterextremism.com/threat/russian-imperial-movement-rim|title=Russian Imperial Movement (RIM)|quote=operating out of Russia with supporters around the world.|access-date=2022-03-18|archive-date=2022-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122230004/https://www.counterextremism.com/threat/russian-imperial-movement-rim|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barone |first=Vincent |date=June 26, 2020 |title=State Department says threat of terrorism from white supremacists 'on the rise' |url=https://nypost.com/2020/06/25/terrorism-threats-from-white-supremacists-on-the-rise-state-dept/ |website=New York Post |access-date=March 18, 2022 |archive-date=18 a viz Meurzh 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318144942/https://nypost.com/2020/06/25/terrorism-threats-from-white-supremacists-on-the-rise-state-dept/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ar strollad a zo mennet da sevel un [[nevezimpalaeriezh rusia|Impalaeriezh rusian nevez]]. Skourr [[damsoudard|damsoudardel]] an aozadur eo al '''Lejion Impalaerel Rusian'''. E-kerzh [[Brezel an Donbas]] e oa bet an aozadur o tuta ha gourdoniñ milieroù a dud a youl-vat eus an [[tu dehoù pellañ]] deuet da vezañ stourmerien en [[Nerzhioù disrannour rusian en Ukraina]]&lt;ref name=&quot;Kuzio110&quot;&gt;{{cite book |last1=Kuzio |first1=Taras |title=Ukraine: Democratization, Corruption, and the New Russian Imperialism |date=2015 |publisher=ABC-CLIO |pages=110–111}}&lt;/ref&gt;. Harpet eo bet gant an aozadur ivez gourdonerezh izili eus strolladoù all eus an tu dehoù pellañ en [[Unaniezh Europa|Europa]] ha [[Norzhamerika]].
[[Restr:Flag of the Russian Imperial Legion.svg|thumb|Banniel al Lejion Impalaerel Rusian]]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Istor Rusia]]
[[Rummad:Aozadurioù damsoudardel]]
[[Rummad:Neveznaziegezh]]
[[Rummad:Aozadurioù sponterezh]]
[[Rummad:Enepyuzevegezh]]</text>
      <sha1>0fudke8ocfee0fujx2dmpqe1ftymy3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>R. F. Kuang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174470</id>
    <revision>
      <id>2197051</id>
      <parentid>2140612</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13858" sha1="8zrnrakjkch09fy3lnnzw0ce3k0q7ym" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Rebecca F. Kuang''', ganet d’an [[29 a viz Mae]] [[1996]], a zo ur [[Skrivagner|skrivagnerez]] [[sina|sinat]]-[[stadunanat]]. He levr kentañ, ''The Poppy War'', a zo bet embannet e 2018, heuliet get ''The Dragon Republic'' e 2019 ha ''The Burning God'' e 2020. Skrivet he deus ivez daou levr hep heuliadenn ebet, ''Babel'' ha ''The necessity of violence'' e 2022. Yellowface eo titl he levr diwezhañ embannet e fin 2023, ul levr enebet ouzh ar [[gouennelouriezh]] eo èl tost razh he levrioù. Studioù hir a zo bet graet geti. Un aotregezh àr studioù aziaet e  skol-veur [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] he deus, mes tapet he deus ur master àr brederouriezh ar reter a Vagdalene college, [[Cambridge]], hag [[Oxford]].  É achu emañ d’an termen-mañ he doktorelezh àr ar yezhoù ha lennegezh Reter Azia, e skol-veur Yale. Traoù pozitivel-tre a zo bet laret a-ziàr he fenn. Kentizh èl mand eo bet embannet Babel, emañ daet al levr da gaouit ar plas kentañ ‘barzh roll an titloù gwellañ ag an [[The New York Times|New York Times]] ([[The New York Times Best Seller list]]), Gounezet he deus ivez ar Blackswell levr ag ar blez 2022, get ar priz 1añ evit al levr gwellañ er memes blez. Ouzhpen-se, eo aet geti priz Campton Crook, ar priz Crawford, hag e 2020, ar priz evit ar nevezskrivagnerez wellañ. E mesk ar re ziwezhañ eo bet evit  prizioù an Nebula, Locus, World Fantasy, Kitschies, ha British Fantasy evit ''The Poppy War.''

== Bugaleaj ha deskadurezh ==
Kuang a zo bet ganet d’an 29 a viz Mae 1996, ‘barzh [[Guangzhou]] e Sina. Dilojet he deus er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù Unanet a Amerika]] get he familh pa oa 4 blez. He zad a zo bet desavet e proviñs Leiyang e Hunan, hag he mamm, e proviñs [[Hainan]]. Familh he zad he dehe bevet an dalc’hidigezh Japan eus [[Hunan]], en 20vet kantved. Familh he mamm, he deus stourmet evit Chiang Kai-Shek, hag a oa e penn republik Sina, adal 1928 betek e varv e 1975. He re o deus divroet da [[Amerika]] pa oant studiourien, mes distroet int da [[Sina]], a raok distroeiñ en dro d’ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù Unanet]] p’ho deus bet o bugel. He zad a zo aet da Amerika er bleiadoù 1990, dre ma oa unan ag ar studiourion a Veijjing University hag en deus kemeret perch e manifestadegoù e Tiananmen e miz Mezheven 1989. Gwelet en deus e vignoned bout lazhet get gouarnamant [[Sina]] ha traumatizet eo bet, mes ne gomzas ket james ga e eñvorennoù er gêr. 

Kuang a zo bet desavet ‘barzh kêr vras [[Dallas]] e [[Texas]]. Bet he deus bet he bachelouriezh e skol Greenhill e 2013. Àr-lec’h al lise, ema aet da skol-veur [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]], evit gober un aotregezh àr Istoer azia. Er strollad “breutadur” e oa hag anavet e oa evit he aezamant da brezegenniñ dirak an holl. Pa oa 19 vlez, e pad ur blez vak e Sina, e lec’h ma laboure el coach breutadur, he deus Rf Kuang  kroget da skrivañ he levr kentañ, ''The Poppy War.'' Ar romant-se a zo bet embannet a-raok he 22 deiz ha blez. Diplomet eo bet a [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] e 2018 ha pasaet he deus an hañvezh é labourat en ur c’hamp vakañs. 

Kuang n’eus kendalc’het get he hent, er Magadelene College, [[Cambridge]], gres da sikour ar yalc’had Marshall, ag a harpas ar studiourien gwellañ da vonet d’ar skolioù uhel e rouantelezh unanet. Du-hont he deus bet ur master àr ar filosofiezh Sinaeg. Ar blez àr-lerc’h he deus studiet e [[Oxford]], e lec’h he deus tapet ur master àr studioù Sinaeg. Distroet eo bet d’ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù Unanet Amerika]] en diskar amzer 2020, evit gober un doktorelezh Yezhoù ha Lennegezh reter Azia e Skol-veur Yale. 

== He levr pennañ, ''The poppy war'' ==
The Poppy war:

Levr kentañ Kuang, ''The Poppy war,'' a zo ur levr faltaziek get un tem resis, ar milourelezh Sinaiz. Embannet eo bet get Harper Voyager e 2018. Un heuliad 2 damm zo bet skrivet geti. Ur bochad traoù meuleudius a zo bet lâret a-ziàr al levr-se, Publishers Weekly n’eus laret e oa “ul levr frommus ha lakei Kuang da vout milvrudet.” An daou levr kentañ ag an heuliad a zo bet laket e 2020 e roll levrioù an Times e-mesk ar 100 levr faltaziek gwelañ er bed. E miz kerzu 2020, Starligh Media Peter Luo, n’eus eztaolet e c’hoant, lakaat al levrioù àr skramm. 

3 zamm a zo en heuliad se: 

''The Poppy war:''

Rin a zo tudenn pennañ ar c’houlzad. Emzivadez brezel eo, ha bevañ a ra en impalaeriezh faltaziek Nikan. Pal ar plac’h yaouank a zo achap ag ar er gêr lec’h ma veva ha tremen ar c’heju evit kavout ar gwir da studiañ en Akademiezh Sinegard. Pasañ a ra ar briziadenn get notennoùmat ha mont a reas ar plac’h d’ar skol get ar pal labourat evit strategiezh an arme. Diaes eo bet dezhi ar mizioù kentañ er skol en arbenn mand eo paour-raz plac’h; hag ag ar su ouzhpenn. An dud a zo drouk geti, reoù zo ne gomzant ket geti abalamour mand eo re zu he c’hroc’henn.  E siegarde, Rin a zizoloas ec’h eus  tu dezhi ober troioù hud. Liammet eo ar plac’h get ar Phoenix : un doue a roa dezhi tu d’ober strobinelloù get an tan. Siwazh eo tenn ar politikerezh er vro, etre kevredad Mugen ha Nikan, ha krog a reas ar brezel etreze. En arbenn ma eus tu dezhi implij an tan èl ma faot dezhi, ema laket ar plac’h àr an talbenn. Traoù spontus a welas. E barzh al levr se emañ forest d’ober choajoù diaes, rak c’hoant en deus en em vanjiñ, doc’h an dud ho deus graet drouk dezhi ha d’he fobl, mes, n’eo ket ken aes se. Bep taol ma choaj ar vanjañs e ya ar plac’h da vout tostoc’h tostañ d’ar follentez. Al levr a laka ar raok temoù dedennus, èl ar galloud da skouer  pe an identelezh, ar gouenelezh pe c’hoazh danjerusted an arvez.  

E fin al levr, e vez graet ur dibab souezhus get Rin, ‘pezh a lakao traoù spontus da zegouezh el levrioù da zonet. 

An eil levr a zo anvet ''The Dragon Republik:''

Embannet eo bet e 2019. Ha krog a ra an danevell àrlerc’h ar pezh a zo degouezhet e fin an tamm 1, get Rin traumatizet get ar pezh zo bet degouezhet dezhi ha graet geti er brezel. Boutet zo bet tan er gêr, pezh ha lakaas anezhi da vout dindan bec’h, kudennoù spered geti, abalamour d’an traoù ha d’an dud he deus lazhet, ar Phoenix enni a zo drouk, ha kemer a ra muioc’h-mui a blas en he fenn. Donet a reas Rin da vout a-gevred get Nezha, mab ur jeneral brezel. Enebour ar paotr e oa pa oant er skol e Sinegarde. A gevred eo iez get Atlan; e penn ar strollad Cike, ag a zo shammaned/ strobinelourion o deus brezeliaet. Asambl o deus c’hoant monet enep d’ ar galloudoù kreñv a ya enep an impalaeriezh.Tenn eo an traoù er vro’ vat, ha Rin en em gavas kollet etre  santimantoù kontrel : bout stag doc’h he mignoned pe en em vanjiñ enep an impalaeriezh. 

Kreñvoc’h-kreñvañ e ta da vout rin, mes droukoc’h-droukañ eo ar Phoenix; pezh a lakaas anezhi d’ober choajoù a zistrujo ur bochad traoù tro-dro dezhi. Ar brezel en em astenna er vro, dreist-holl pa grogas the dragon republik da vrezeliat. Ur strollad galloud, get arlozed enni, o deus c’hoant gounit enep d’an impalaeriezh. Rin a grog d’en em c’houlenn peseurt rol he deus er brezel, ha ma c’hello ar galloud hud enni sikour getei pe hi distrujiñ . E fin al  levr e anava Run traoù souezhus a ziar he idententelezh hag ar bed tro-dro dezhi. Dizoloet vez resisadurioù àr he identelezh en tamm diwezhañ. Embannourien Weekly n’eus laret “Kuang a roa spisadurioù spontus d’ar bestseller milourel ''The Poppy war.'' 

Al levr diwezhañ, ''The Burning God, a'' gont istor Rin, enep d’impalaeriezh Nikan. E fin an eil levr, eo daet Rin da vout droukoc’h, get un c’hoant brasoc’h-brasañ da gavout ar galloud. El levr se emañ Rin a gevred get an Dragon republik, mes kavout a ra diaes beviñ get ar pezh e ra da dud zo. E barzh ''The burning god e k''ompren mat penaos e vo distrujet; hi hag he fobl get ar Phoenixl. Diaes eo dezhi chom hep implij an tan a zo enni, mes diaesoc’h c’hoazh eo gwelet pezh he deus graet, da lâret eo an dud he deus lazhet. E fin ar brezel eo ret da Rin gouiet ma kendalc’ha d’en em vanjiñ, pe ma lakao un dermen d’ar feulster. Fin an heuliad a zo du-spontus ha trist-tre. Mes er fantasy Hive, ema bet laret “ Levr diwezhañ Rebecca Kuang, a ziskouez he deus koshett el skrivagnierez. Un termen brav hag arvezek d’an heuliad, mes ivez, ur fin frommus ha bastus.

=== Temoù e ''The Poppy War'' : ===
# [[Brezel]]: en heuliad se, e vez gwelet pegen spontus eo brezel. Ne vez ket gwelet nemet ar spontoù fizikel mes ivez spered e c’hell kaout ar soudarded hag ar siviled. Al [[Lazhadeg Nanjing|lazhadeg Nankin]], a laka ar well, penaos e c’hell ar brezel tannañ humanouriezh an dud. 
# Galloud ha gwastadur: An istor a ziskouez penaos ar galloud, personel ha [[Politikerezh|politikel]] a c’hell dsitruj an dud. Peogwir e ta Rin da vout ur Shamman e laka ar plac’h d’em em c’houlenn penaos e implijo an tan a zo enni, en ur zifenn he fobl, pe en ur ober drouk d’an dud get galloud, evit en em vanjiñ  doc’hte. En em c’houlenn a reomp traoù a ziar divezoniezh ar galloud. 
# [[Identelezh]]: Istor Rin n’eo ket nemet a ziar bevañ pe treusbevañ er [[brezel]], mes kentoc’h a ziar dizoloañ piv eo, e istor, e family, a belec’h e za. E c’hoant gouiet e identelezh, a zo liammet doc’h ar fed ema ur shaman, ar fed ema [[Emzivad|emzivadez]], hag e liammoù get ar bolitikerien. 
# Vanjañs ha trauma: An c’hoant en em vanjañ a zo e kreiz al [[levr]], dreist holl evit Rin. C’hoant he deus e paie an dud, evit ar pezh he deus anduret, an dud he deus kollet. Mes gwelet e vez ivez penaos e c’hell ar vanjañs distruj un den, en ur lakaat anezhe da vout dangerous evit an holl tro dro dezhe. 
# Dizingalded Sokial: Rin a dremena eus ur [[familh]] [[Paourentez|paour]], eus [[Su]] ar vro, d’ul lec’h galloudus e Sinegard. Gwelet e vez amañ, penaos e vez bevet geti an diseñvelderioù sokial, etre an dud er vro. Ur bochad dizingalderioù e vez bevet geti, dre ar fed ema duoc’h evit ar re pinvidik, hag ivez abalmour mand eo ur plac’h, en ur bed great evit ar paotred. Ur c’hritik zo eus ar sistem sokial, hag ar fed emañ tost dibosubl d’an dud paour achap a-zoc’h krabanoù ar baourantez. 
# Ar feud hag an c’hoantoù hinihennel: Pa za Rin da vout tostoc’h d’ar phoenix, un doue kozh, e vez gwelet an eneboù zo etre an c’hoantoù hinihenel, hag ar feud, ag a zo e daouarn an doueed. En em goulenn a romp, ma eo Rin mestr e vuhez, pe ma eo an [[Doueez|doueed]] a laka ar plac’h d’ober traoù ken spontus. 
# [[Trevadenniñ|Trevadennerezh]] ha [[broadelouriezh]]: Ar brezel el levr a zo awenet get fedoù istorel, el an eil brezel Sina-Japaneg. Gwelet vez ur bochad a hed al levr, temoù el [[impalaeriezh]], [[Broadelouriezh|broadelouiezh]], ha stourm enep ar galloud e plas. Impalaeriezh Nikan a zo da vout keénveriaet get galloudoù trevadennel.
#  Pouez an arvez: C’hoant Rin da gaouit ar pezh he deus c’hoant, dreist holl enep an dizingalderioù, a digasa kudennoù. Tu zo, en em zistruj hag ober choajoù nan buhezel, m’hon eus c’hoant re kavout un dra bennak, ha ma omp prest d’ober ne vern petra evit ec’h kavout. 

== Levrioù all ==
'''Babel:''' 

E miz Mae 2021 he deus Rf Kuang laret he embannahe un levr nevez e miz eost 2022. An istoer a zegouez e [[Bro-Saoz|Bro Saoz]] er blezadoù 1930. Ur strollad studierion a [[Oxford]], a laboura evit treiñ testennoù kozh.  Er strollad : an holl a zo estranjourion pe [[Merc'h|merc’hed]]. Ne c’hellont nemet treiñ er skol veur, ha netra arall, neuze e welont buan o studioù èl ur chañs bras. ‘Barzh al levr e romp anadoudegezh get Robin Swift, an dudenn pennañ. Eñ en deus diaezamantoù da chom feal doc’h e vignoned, pa n’eus c’hoant e vehe justis enep doc’h ar galloudoù trevadennel, n’eus skrapet anezhañ a-zoc’h e vro evit er lakaat en ur stad e lec’h ne anave den ebet. E fin ar gont emañ ret dezhañ choajiñ etre ar stourm, pe chom galloudus.

Babel a zo daet da vout div sizhuniad àr-lerc’h bout embannet, ur [[The New York Times|New York times]] bestseller. N’eo ket bet al levr-se un hit ken bras evit ''The poppy War'' en estrenvro '',''dre ma oa sujedoù e oa breudwet e [[Sina]] da skouer.

'''Yellowface:'''

E miz du 2021, he deus lakaet Kwang ‘barzh tweeter e vehe embannet geti e pemvet levr, anvet ''Yellowface'' e 2023. El levr-se e vo kontet istoer ur [[Skrivagner|skriagnerez]] wenn a laera istoer ur vignonez sinaez dezhi. An titl yellowface a zo da vout lakaet e liamm get an industrielezh filmoù, a ziskoueza aktourion gwenn e c’hoari tudennoù [[azia]]. Al levr-se a zo daet da vout ur besteller doc’htu, Ur bestseller eo abaoe miz even 2023. 

'''Katabasis:''' 

E miz c’hwevrer 2023 he deus lâret e oa ec’h ober he doktorelezh e Yale en ur skrivañ e c’hwervet levr. Kontañ a ra istoer daou studiour a zo é veajiñ en [[ifern]], evit ma vehe tu d’o c’helenner skrivañ lizheri erbed. 

E pad un atersadenn he deus lâret Kwang he deus kroget da skrivañ al levr se evit gober ur seurt farsadenn, ul levr aes da lenn. Mes a-vuzul ma kendalc’he da skrivañ he deus komprenet e oa bed ar skolioù uhel èl un ivern àr an douar. An embannour ''HarperCollins'' en deus skrivet e oa ar romant “un dark akademia faltaziek”. 

== Prizioù ==
E 2018, Barnes and noble n’eus laket ''The Poppy war'' da vout el listennad ag o levrioù faltaziek ha skiant faltaziek karetañ ag ar blez. 

E 2022 eo bet roet da ''Babel,'' priz al levr faltaziek gwellañ ag ar blez, get Kirikus Reviews ha the Washington Post. 

E 2023, Kuang a zo bet laket el listenn [[Time 100]].
{{DEFAULTSORT:Kuang, R. F.}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]
[[Rummad:Skrivagnerezed SUA]]</text>
      <sha1>8zrnrakjkch09fy3lnnzw0ce3k0q7ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10,6 × 25 mm R</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175322</id>
    <revision>
      <id>2197010</id>
      <parentid>2148493</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="2qo2yf32o5fsdq7m08b1meuy8oquybo" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot;
|-
{{Infobox/Titl|10,6 × 25 mm R|b0c4de|talbenn defaut|000}}
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare douilhez
|bourled
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Impalaeriezh alaman}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1879-1945
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|10,92 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|11,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|11,53 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|12,94 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|24,64 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|36,82 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|17 g
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh o vont e-maez V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|215 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|404 J
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
An '''10,6 × 25 mm R''', anvet ivez '''10,6 Ordnanz''' pe '''10,6 mm Mauser''', zo ur [[munision]] armoù-dorn skoet en e greiz, dezhañ ur bourled, implijet gant [[Tirlu impalaerel alaman|arme an Impalaeriezh alaman]] er revolverioù [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] adalek 1879. Karget e oa gant [[poultr du]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/10,6ordnanz-1.html 10,6 Ordnanz]'', Arme et Passion (lennet d'ar 04/06/2025)&lt;/ref&gt;. E stumm kentañ evit ar Reichsrevolver M1879 a oa dezhañ ur strad plaen&lt;ref&gt;{{Es}} ''[https://municion.org/producto/106-mm-mauser-m-79-flat-base/ 10,6 mm Mauser M.79 Flat base]'', Municion.org (lennet d'ar 04/06/2025)&lt;/ref&gt;. E eil stumm (1883) a zo dezhañ ur vosenn war e strad&lt;ref&gt;'''{{Es}}''' ''[https://municion.org/producto/106-mm-german-ordnance-m-1879-83-mauser-a/ 10,6 mm German Ordnance M.1879-83 (Mauser A)]'', Municion.org (lennet d'ar 04/06/2025)&lt;/ref&gt; hag ur gargad poultr skañvoc'h (1,35 g e-lec'h 1,5 g)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Dilezet e voe adalek 1908 ha donedigezh an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] en armoù-dorn alaman, met chom a reas implijet asambles gant ar revolverioù Reichsrevolver betek dibenn an [[Eil Brezel-bed]] e degouezhioù zo&lt;ref&gt;'''{{En}}''' SHELL Bob, ''[https://www.handgunsmag.com/editorial/the-model-1883-reichsrevolver/326486 The Model 1883 Reichsrevolver]'', Handguns Mag, 22/10/2018 (lennet d'ar 04/06/2025)&lt;/ref&gt;.
== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù Alamagn]]</text>
      <sha1>2qo2yf32o5fsdq7m08b1meuy8oquybo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Impalaeriezh Sina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175459</id>
    <revision>
      <id>2197035</id>
      <parentid>2151771</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="2ont9oemu6jvax5byzmg80kycqzdu3g" xml:space="preserve">{{databox}}
An '''Impalaeriezh sinaat''' ([[sinaeg]]: =中华帝国 sinaeg hengounel: =中華帝國, [[pinyin]]: Zhōnghuá Dìguó), pe '''Impalaeriezh Sina''', e oa anv ar vro renet gant [[Impalaer Sina]]&lt;ref&gt;{{Cite book|title = The Celestial Empire, Or, Points and Pickings of Information about China and the Chinese|last = Mogridge|first = George|publisher = Grant and Griffith|year = 1844|page = 4}}&lt;/ref&gt; e-kerzh marevezh [[Istor Sina#Marevezh impalaerel|Sina impalaerel]]. An anv a zo bet krouet gant skolveuridi eus ar C'hornôg evit ober anv eus an [[Tierniezh Ming|tierniezhioù Ming]] ha [[Tierniezh Qing|Qing]]  (pe an [[Tierniezhioù istor Sina|tierniezhoù impalaerel sinaat]] dre vras). Un droienn all a oa bet ivez : an &quot;[[Impalaeriezh Neñvek]]&quot;, oc'h ober dave da statud an impalaer  a oa [[Mab an Neñv]]. E 221 AJK, e oa bet unvanet Sina dindan sujidigezh un impalaer evit ar wech kentañ, ha tierniezhoù impalaerel lies a oa bet o ren ar vro e-kerzh daou vilved goude-se, evel ar re [[Tierniezh Qin|Qin]], [[Tierniezh Han|Han]], [[Tierniezh Jin (265 - 420)|Jin]], [[Tierniezh Sui|Sui]], [[Tierniezh Tang|Tang]], [[Tierniezh Song|Song]], [[Tierniezh Yuan|Yuan]], Ming, hag Qing, e-touez reoù all.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Istor Sina]]
[[Rummad:Impalaeriezh Sina]]</text>
      <sha1>2ont9oemu6jvax5byzmg80kycqzdu3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bloavezh impalaerel japanat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176046</id>
    <revision>
      <id>2197079</id>
      <parentid>2153497</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaler → impalaer (via JWB)</comment>
      <origin>2197079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1342" sha1="dxej8fp25trf87votjlxty7u4rno8gi" xml:space="preserve">Ar '''bloavezh impalaerel japanat''' ([[japaneg]] : 皇紀, ''kōki'') zo ur sistem evit niveriñ ar bloavezhioù implijet e [[Japan]] hepken. Diazezet eo war mare mojennel savidigezh ar vro gant an impalaer [[Jinmu]] e -660. Implijet e voe ar sistem-mañ en ur mod ofisiel adalek 1873. Graet e vez gantañ e bed ar justis a-wechoù c'hoazh&lt;ref&gt;''Kigen'' e Kokushi Daijiten, levrenn 4 (Yoshikawa Kôbunkan, 1983)&lt;/ref&gt;, met dilezet eo bet e bed an ekonomiezh dre vras hag er gevredigezh abaoe dibenn an [[Eil Brezel-bed]]. Ar [[Deiziadur gregorian|bloavezh gregorian]] 2025 a gord gant Kōki 2685.

== Istor ==
Implijet e voe ar sistem gant an [[Arme Impalaeriezh Japan|tirlu]] (adalek 1927) hag ar [[Morlu Impalaeriezh Japan|morlu]] (adalek 1929) impalaerel japanat evit envel armoù pe karbedoù zo. Ar [[Kanol batailhon Stumm 92|c'hanol batailhon Stumm 92]] lakaet e servij e 1932 a zo bet anvet abalamour d'ar bloavezh kōki 2592. An nijerez [[Mitsubishi A6M]], brudet evit hec'h implij da vare [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|brezel ar Meurvor Habask]], a voe lesanvet ''Zero'' abalamour bezañ bet lakaet e servij e bloavezh kōki 2600, da lavaret eo 1940 hervez an deiziadur gregorian.

== Gwelet ivez ==
* [[Deiziadur japanek]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched Japan}}
[[Rummad:Sevenadur Japan]]
[[Rummad:Deiziadurioù]]</text>
      <sha1>dxej8fp25trf87votjlxty7u4rno8gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pickelhaube</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177328</id>
    <revision>
      <id>2197049</id>
      <parentid>2179544</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5608" sha1="o4f9l4gjblbzq1f221ceue1boxr80b5" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Pickelhaube''}}
[[Restr:Bismarck pickelhaube.jpg|thumb|250x250px|[[Otto von Bismarck]] gantañ ur ''Pickelhaube'' war e benn.]]
Ur '''''Pickelhaube''''' ({{IPA|ˈpɪkl̩ˌhaʊ̯bə}}), el liester '''''Pickelhauben''''' ({{IPA|ˈpɪkl̩ˌhaʊ̯bn̩}}), diwar an [[alamaneg]] '''''Pickel''''' (beg) ha '''''Haube''''' (boned), anvet '''''Pickelhelm''''' ivez, zo un doare [[tokarn]] lêr pe metal, dezhañ ur beg, gwisket gant soudarded, koulz ha gant pomperien ha poliserien, e [[Prusia]] da gentañ hag en Alamagn dre vras, en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved.

== Istor ==

Betek ar bloavezhioù 1840 e oa pourveziet ar soudarded prusian gant [[Chako|chakoioù]], togoù uhel a-orin eus [[Hungaria]]. Kouezhañ a raent war daoulagad ar stourmerien e-pad an emgannoù, hag o feltr a garge dour buan pa oa glav&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} LOPEZ Jean, ''Le Pickelhaube, fleuron d'une technologie de pointe'', Sciences et Vie Guerres et Histoire, niv. 37, miz Even 2017, pp. 74-75&lt;/ref&gt;.

Dibabet e voe ar ''Pickehauben'' evel tokarnioù soudarded an [[Arme Prusia|arme brusian]] e 1842, diwar c'houlenn [[Frederig Gwilherm IV Prusia]] en dije gwelet unan e burevioù an tsar [[Nikolaz Iañ (tsar)|Nikolaz Iañ]] en ur weladenn. Tokarnioù a seurt-se a oa anezhe e arme impalaerel rusian dija&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Pal e veg e oa diheñchañ an taolioù kleze a c'halle bezañ roet gant [[Marc'hegerezh|marc'hegerien]] enebour. E metal e oa e stummoù kentañ, kinniget gant Wilhelm Jaeger, ur metalour eus [[Elberfeld]], met dre ma oant ponner-mat e voe savet ''Pickelhauben'' skañvoc'h e lêr bervet, dezhe begoù ha kinkladurioù all (anv an unvez da skouer) e laton. Tokarnioù ar [[Kanolierezh|ganolierien]] a oa dezhe ur voulenn e-lec'h ur beg, evit chom hep gloazañ soudarded all, pa oa stouet o fennoù alies tro-dro d'ar c'hanolioù. Ar varc'hegerien o doa ''Pickelhauben'' e metal gant elfennoù ouzhpenn evit gwareziñ o choug&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{De}} ''[https://www.deutschlandmuseum.de/sammlung/pickelhaube/ Pickelhaube]'', Deutschland Museum Berlin (lennet d'an 02/11/2025)&lt;/ref&gt;. An tog nevez a wareze mat ar soudarded diouzh an heol ha diouzh ar glav. Toulloù a oa war e gostez evit freskaat ar penn. E veg a c'halle bezañ divontet, ha stabil e oa&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
[[Restr:Guerre 14-18-Humour 1-Passage de la frontiére Française-vers 1914.JPG|kleiz|thumb|200x200px|Ludresadenn c'hall (1914), taolennet enni [[Gwilherm II (Alamagn)|Wilhelm II]] hag ar jeneral [[Erich von Falkenhayn]].]]
Goude unaniezh an [[Impalaeriezh alaman|impalaeriezh]] e 1871 e voe implijet ''Pickelhauben'' gant soudarded ar proviñsoù alaman all, war-bouez tud [[Bavaria]] a c'hortozas 1886 evit en ober. Arouezioù warne (un erev evit Prusia, ul leon evit Bavaria da skouer) a roe titouroù war lec'h-orin pe unvez ar soudard-mañ-soudard. Tokarn diazez an [[Tirlu impalaerel alaman|Deustches Heer]] e oa e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]. Ne oa ket azasaet ouzh brezel an trañcheoù koulskoude : e veg metalek a zibasee eus an trañcheoù, ha re lufrus e oa. Re wan e oa ouzh an tammoù obuzioù a nije en aer e-pad ar bombezadegoù. Ar [[Stahlhelm]] a gemeras e blas war an dachenn adalek 1916&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Arouez ===
Un arouez eus an Impalaeriezh alaman hag eus he milouregezh e voe ar ''Pickelhauben'' e dibenn an XIX{{Vet}} hag e deroù an XX{{Vet}} kantved. Implijet e voe e leizh e ludresadennoù ar mare. Un trofe e oa ivez evit enebourien an Alamaned&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.museedelagrandeguerre.com/collections/casque-a-pointe-allemand/ Casque à pointe allemand]'', Musée de la Grande Guerre (lennet d'an 02/11/2025)&lt;/ref&gt;. Chomet eo ar ''Pickelhaube'' e [[Yezh ar Sinoù Alamanek|yezh ar sinoù alamanek]] a-vremañ : ur biz-meud savet war ar penn a dalvez enni &quot;Alamagn&quot; pe &quot;polis&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Gwelet e vez c'hoazh war pennoù suporterien mell-droad alaman bodet evit matchoù ar ''[[Mannschaft]]''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== E broioù all ===
Goude bezañ bet dibabet gant arme, pomperien ha polis an impalaeriezh alaman, ar ''Pickelhauben'' a voe choazet e armeoù all : [[Breizh-Veur]], [[Sveden]], broioù eus [[Amerika latin]] evel [[Chile]] ha [[Kolombia]]. An [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet|US Marine Corps]] a wiskas togoù a seurt-se er bloavezhioù 1890 ivez&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

&lt;gallery&gt;
Restr:Braunschweigisches Husaren-Regiment Nr. 17 Totenkopf Paradehelm Cut out.jpg|Tokarn-pompad [[Johann Albrechts von Mecklenburg]], ofiser e 17vet rejimant houzarded Braunschweig (1910).
Restr:Prussian artillery helmet front view.jpg|Ur ''Pickelhaube'' eus ar c'hanolierezh prusian.
Restr:Pickelhaube mit Überzug.jpg|Ur ''Pickelhaube'' stumm 1892. Hervez reolenn 1910 eo bet goloet gant lien gwer evit bezañ diskretoc'h, ha skrivet eo bet niverenn ar rejimant e ruz warnañ. An doare-se a veze implijet e deroù ar Brezel-bed Kentañ.
Restr:Pickelhaube-in-Schweden.jpg|Soudarded svedat (2007). Ar ''Pickelhauben'' a vez implijet e broioù zo c'hoazh evel perzh eus an unwiskoù-pompad.
&lt;/gallery&gt;

== Levrlennadur ==
* {{en}} BOWMAN J. A ., ''The Pickelhaube'', levrenn 1 : ''Line Infantry'', Imperial Publications, 1989, 354 p., ISBN 1871498007
* {{en}} BOWMAN J. A ., ''The Pickelhaube'', levrenn 2 : ''Wartime, Ersatz, Reserve &amp; Artillery'', Imperial Publications, 1992, 334 p., ISBN 1871498066

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} ''[https://www.kaisersbunker.com/pt/ Kaiser's Bunker Pickelhaube Guide]'', ur renabl ''Pickelhauben''

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dafar milourel]]
[[Rummad:Tokarnioù]]
[[Rummad:Istor milourel Alamagn]]</text>
      <sha1>o4f9l4gjblbzq1f221ceue1boxr80b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walther Rathenau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178030</id>
    <revision>
      <id>2197070</id>
      <parentid>2175750</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="4b3prmhqr98y6sru0p7behkw9v7yrr0" xml:space="preserve">[[Restr:Walther Rathenau.jpg|dehou|279x279px]]
'''Walther Rathenau''', bet ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1867 e [[Berlin]] (e [[Rouantelezh Prusia]] neuze) ha marvet drouklazhet d'ar 24 a viz Even 1922 er memes kêr, a oa un industriour, skrivagner ha politikour alaman. Un den pouezus e voe evit aozadur industriezh an [[Impalaeriezh alaman|Impalaeriezh alaman]] e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]], hag e deroù [[Republik Weimar]] goude.

== Buhez ==
Mab da [[Emil Rathenau]], un den a afer yuzev bet krouet ar strollad [[Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft|AEG]] gantañ, e oa Walther Rathenau. Adalek 1899 e labouras evit embregerezh e dad, ha lakaat a reas anezhañ da greskiñ er bed a-bezh. Etre 1914 ha 1915 e voe e penn ar [[Kriegsrohstoffabteilung]], an aozadur karget da gavout danvezioù kentañ evit an arme alaman&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://rathenau-stiftung.de/en/who-was-walther-rathenau/ Who was Walther Rathenau?]'', Walther Rathenau Institut (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;.

Goude ar brezel e emezellas d'an [[Deustch Demokratische Partei]] (Strollad Demokratel Alamagn), ha muioc'h-mui a bouez e tapas e politikerezh ar vro. Ministr an Adsavidigezh e voe e 1921. D'ar 1añ a viz C'hwevrer 1922 e voe anvet da vinistr an Aferioù Diavaez, e eil gouarnamant [[Joseph Wirth]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Difenn a rae ar fed e oa ret da Alamagn doujañ ouzh redioù [[feur-emglev Versailhez]], en ur ginnig klask advarc'hata anezhañ. Kement-mañ, ha sinadur gant Rathenau [[feur-emglev Rapallo]] asambles gant an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e 1922, a lakaas strolladoù broadelour eus an tu-dehou-pellañ a bep seurt da fuloriñ outañ. Drouklazhet e voe e Berlin gant izili an [[Organisation Consul]], un aozadur enepyuzev ha broadelour, d'ar 24 a viz Even 1922&lt;ref&gt;{{Fr}} FRANCK Jacques, ''[https://www.lalibre.be/culture/livres-bd/2022/07/28/retour-sur-lassassinat-dun-ministre-allemand-en-1922-jai-rarement-eprouve-plus-fortement-que-chez-lui-la-tragedie-de-lhomme-juif-D5WQHGBB2JFPJMSE2IMLUI26IM/ Retour sur l'assassinat d'un ministre allemand en 1922: &quot;J'ai rarement éprouvé plus fortement que chez lui la tragédie de l'homme juif&quot;]'', La Libre, 28/07/2022 (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==

* {{En}} VOLKOV Shulamit, ''Walther Rathenau: Weimar's Fallen Statesman'', Yale University Press, 2012, 256 p., ISBN 978-0300144314

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}{{ALC'HWEZDIBAB:Rathenau, Walther}}
[[Rummad:Politikourien Alamagn]]
[[Rummad:Tud a afer Alamagn]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1867]]
[[Rummad:Marvioù 1922]]</text>
      <sha1>4b3prmhqr98y6sru0p7behkw9v7yrr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pablo Ricardi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178112</id>
    <revision>
      <id>2197003</id>
      <parentid>2179317</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3109" sha1="0gf98zbmsa8tzd063uyuk7etm5lg08d" xml:space="preserve">'''Pablo Ricardi''' a zo bet ganet d'ar [[25  C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1962]] e  [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]).&lt;br/&gt;

Ur c'hoarier [[echedoù]] arc'hantinat eo.&lt;br/&gt;

Mestr Meur (GM) eo abaoe 1985&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;

Kerzu 2025: 2 464 eo e [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 447 e renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 495 e renk Elo ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;
== Kevezadegoù ==
=== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ===
Trec'h e voe e 1994, e 1995, e 1996, e 1998 hag e 1999&lt;ref&gt;{{es}}[https://web.archive.org/web/20251222231136/https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm Ajedrez de Ataque]&lt;/ref&gt;, beskampion e 2005.
=== Kampionad hiniennel amerikan ===
* E 1987 e voe trec'h e [[La Paz]] ([[Bolivia]]).
=== Tournamant ''Open'' Konex ===
* E 1991 e voe trec'h e [[Buenos Aires]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20090322124741/http://www.fundacionkonex.com.ar/ingles/fundacion_konex/actividades_deporte.asp Konex Foundation and Sports: Chess,  Seventh International Konex Master Chess Open Tournament. First International Grand Prix held at Centro Cultural General San Martín in Buenos Aires. Winner: Pablo Ricardi]&lt;/ref&gt;.
=== Kampionad amerikan dre skipailh ===
C'hoariet en deus e skipailh Arc'hantina :
* e 1985 e [[Villa Gesell]] (Arc'hantina), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn aour ivez,
* e 1995 e [[Cascavel]] ([[Brazil]]), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn argant.
=== [[Olimpiadoù echedoù]] === 
C'hoari a reas nav gwezh e skipailh Arc'hantina
&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.olimpbase.org OlimpBase]&lt;/ref&gt; :
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Bloaz || Tablezenn|| Niverenn an Olimpiad || Bro ha kêr || Disoc'h
|-
| 1984 ||||26|| {{Gres}} [[Thessaloniki]] || 
|-
| 1986 |||| 27  || {{EAU}} [[Dubai]] || 
|-
| 1988 |||| 28 || {{Gres}} [[Thessaloniki]] || 
|-
| 1990 |||| 29 || {{Yougoslavia}} [[Novi Sad]] || 
|-
| 1992 |||| 30 || {{Filipinez}} [[Manila]]|| 
|-
| 1994 || || 31 ||{{Rusia}} [[Moskov]]|| 
|-
| 1996 || || 32 || {{Armenia}} [[Yerevan]] || 
|-
| 1998 || || 33 || {{Rusia}} [[Elista]]||
|-
| 2000 || || 34 || {{Turkia}} [[Istanbul]] ||
|-
|2002 || || 35 || {{Slovenia}} [[Bled]] ||
|-
| 2004 || || 36 || {{Spagn}} [[Calvià]] || 
|-
|2006 || || 37 || {{Italia}} [[Torino]] || 
|-
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20241222120304/https://www.olimpbase.org/Elo/player/Ricardi,%20Pablo Renk Elo en Olimp Base] 
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20220121101428/http://www.olimpbase.org/players/c222kcce.html Olimpiadoù en Olimp Base]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Pablo_Ricardi E bartiennoù e 365 Chess]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=14027 E bartiennoù e Chess Games]
{{DEFAULTSORT:Ricardi, Pablo}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1982]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>0gf98zbmsa8tzd063uyuk7etm5lg08d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Indez Breizh-Veur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178165</id>
    <revision>
      <id>2197062</id>
      <parentid>2193359</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6986" sha1="gzm9f1eoecz14ryjuptict6zflpa2ah" xml:space="preserve">[[File:British Indian Empire 1909 Imperial Gazetteer of India.jpg|thumb|300px|right|Indez Breizh-Veur e 1909 (Kartenn embannet en “Imperial Gazetteer of India&quot;)]]

[[File:Stamp of India - 1854 - Colnect 298820 - Queen Victoria.jpeg| thumb|150px|left|Victoria (1854)]]
[[File:India fouranna blueandred1854.jpg|thumb|left|300px|Timbr gant daou liv (1854)]]

Pa reer anv eus [[Indez Breizh-Veur]] ez eus kaoz eus an trevadennoù bet dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet en iskevandir Indian eus 1858 da 1947, bet anvet ar '''Raj breizhveuriat''' (''British Raj'' eo an anv saoznek). Kalz broioù ha rannvroioù estreget tiriadoù Republik [[India]] a vremañ a yae d’ober Indez Breizh-Veur :  [[Pakistan]], [[Nepal]], [[Bhoutan]], [[Birmania]], [[Bangladesh]].

E miz Here 1854 e voe lakaet e gwerzh gant [[Kompagnunezh Indez ar Reter]] (''East India Company'' pe EIC e saozneg) an timbroù kentañ da vezañ implijet en holl diriadoù Impalaeriezh an Indez. Embannet e voe an timbroù-se da-heul labour ur bodad-enklask en doa studiet dre ar munud reizhiadoù ar postoù en Europa hag en Amerika. Hervez Geoffrey Clarke, aozer ‘’The Post Office of India and Its Story’’, an adreizh a oa bet graet ''evit mad ar bobl indian ha n'eo ket evit kreskiñ gounidoù ar Gompagnunezh''. Lakaet e voe priz kasadenn ul lizher ordinal er vro a-bezh e ½ anna hepken, pa oa frank a-raok.

Nann-kranellet e oa an timbroù ha ne oa tamm peg war an tu-gein. Heñvel awalc’h e oa an timbroù dezho un talvoud-gwerzh a save da 1/2 anna, 1 anna, 2 anna, ha 4 anna, pep hini o tiskouez poltred ar rouanez yaouank [[Victoria (Rouantelezh-Unanet)|Victoria]] d’an oad a 15 vloaz.

Savet ha moullet e oant bet e [[Calcutta]], dre deknik al litografiezh, war-bouez an hini gwer (2 anna) moullet gant ur blakenn gouevr ([[An dipografiezh|tipografiezh]]). An timbroù a gouste 4 anna a oa e-touez ar re gentañ er bed o vezañ daouliv, rak en o raok ne oa nemet ar ''Basel Dove'' (= Koulm [[Basel]]) embannet e [[Suis]].

== Impalaeriezh Indez Breizh-Veur ==
[[File:Stamp of India - 1931 - Colnect 298918 - 1 - Government of India Secretariat.jpeg| thumb|left|200px|New-Delhi (1931)]]

[[File:Stamp of India - 1946 - Colnect 374552 - 1 - Victory - and King George VI.jpeg| thumb|right|200px|Deiz-ha-bloaz an Trec’h (1946)]]

Goude 1877 e oa melestradurezh Impalaeriezh Indez Breizh-Veur a rae war-dro ar servij postoù e-barzh ar vro. Treiñ a reas alc’hwez an timbroù da '''INDIA POSTAGE''' pa oa '''EAST INDIA''' e-pad ar prantad 1855-1887 d'ar c'houlz ma veze servij ar postoù dindan kengiriegezh Kompagnunezh India ar Reter ha Gouarnamant ar Rouanez.

Eus ar bloaz 1882 da 1931 ne voe embannet nemet timbroù ordinal gant poltred ar rouanez pe ar roue en ur framm disheñvel bepred : Victoria (1882-1900), [[Edouarzh VII]] (1902-1906), [[George V]] (1911-1935).

E 1931 eo e voe moullet timbroù a vent vrasoc’h da lidañ un degouezh a-bouez en Impalaereizh : [[New Delhi]] lakaet da gêr-benn. Jubile George V (1935) a voe pennabeg embann ur rummad « touristel » a ziskoueze savadurioù India : Templ Rameswaram e [[Madras]], templ [[jain]] e Calcutta, [[Taj Mahal]] e Agra, templ alaouret [[Amritsar]]…

[[George VI (roue ar Rouantelezh-Unanet)|George VI]] e voe an impalaer diwezhañ a c'heller gwelet e boltred war an timbroù, eus ar bloaz 1937 da 1947.

Tarzhañ a reas Impalaeriezh Indez Breizh-Veur goude an Eil Brezel-Bed : dizalc’h e voe India ha [[Nepal]] e 1947, [[Myanmar|Birmania]] e 1948…

== Priñselezhioù ==
War-dro 652 briñselezh hengounel a oa en Indez Breizh-Veur, met ne voe ket embannet timbroù-post gant an darn vrasañ anezho.

Daou rummad stad-briñselezh a veze embannet timbroù gante :

* Ar '''stadoù o doa sinet ur gevrat''' gant ar velestradurezh saoz en India (''Convention states'' e saozneg) evit pourchas servijoù postel en o ziriad. Aotreet e oant da implij timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant anv o bro. Ar Stad kentañ o sinañ ar c'henemglev a voe [[Timbroù Patiala|Patiala]], e 1884, heuliet e voe gant [[Timbroù Chamba|Chamba]], [[Timbroù Faridkot|Faridkot]] (ur Stad feodel a-raok 1887), [[Timbroù Gwalior|Gwalior]], [[Timbroù Jhind|Jhind]] (ur Stad feodel betek 1885) ha [[Timbroù Nabha|Nabha]] etre 1885 ha 1887. Nullet e voe an timbroù-se d’ar 1añ a viz Genver 1951, pa ranke an holl Indianed ober gant timbroù Republik India abaoe ur bloaz.

* Gant ar '''Stadoù feodel''' (''Feudatory states'' e saozneg) e veze embannet timbroù lec’hel, dindan anv ar briñselezh, da vezañ implijet eno hepken. Ul lizher kaset en tu all d’an harzoù a ranke bezañ peget outañ un timbr eus Indez Breizh-Veur. Hervez ar broioù e veze produet timbroù liesseurt, gant poltred ar penn-tiern (ar [[Rajah]]), hag an darn vrasañ anezho a oa nann-kranellet ha hep peg war o c'hein. Un nebeudig timbroù a voe moullet gant hemañ pe hennezh, hogen diforc’hioù a oa etrezo abalamour d’al labour « dornwezhel » a-fed liv, paper… 

[[File:Stamp of Nabha - 1938 - Colnect 616912 - Dak Runner.jpeg|thumb|200px|left|Timbr Nabha (1938)]]

[[File:Stamp of Soruth (Saurashtra) - 1929 - Colnect 968780 - The Kathi Horse.jpeg|thumb|200px|right|Timbr Soruth (1929)]]
Setu roll ar stadoù feodel, gant o deiziadoù loc'hañ hag echuiñ embann timbroù :
&lt;div style=&quot;column-count:4;&quot;&gt;
*[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] 1877 
*[[Timbroù Bamra|Bamra]] 1888–1890
*[[Timbroù Barwani|Barwani]] 1921–1938
*[[Timbroù Bhopal|Bhopal]] 1876–1949
*[[Timbroù Bhor|Bhor]] 1879–1901
*[[Timbroù Bijawar|Bijawar]] 1935–1937
*[[Timbroù Bundi|Bundi]] 1894–1948
*[[Timbroù Bussahir|Bussahir]] 1895–1896
*[[Timbroù Charkhâri|Charkhâri]] 1894–1940
*[[Timbroù Dhâr|Dhâr]] 1897–1898
*[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] 1932–1948
*[[Timbroù Datia|Datia]] 1893–1899
*[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] 1869–1948
*[[Timbroù Idar|Idar]] 1939–1950
*[[Timbroù Indore|Indore]] 1886–1950
*[[Timbroù Jaipour|Jaipour]] 1904–1948
*[[Timbroù Jammu-ha-Kachmir|Jammu-ha-Kachmir]] 1866–1894
*[[Timbroù Jasdan|Jasan]] 1942 
*[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]] 1887–1900
*[[Timbroù Kishangârh|Kishangârh]] 1899–1947
*[[Timbroù Kochin|Kochin]] 1892–1949
*[[Timbroù Las Bela|Las Bela]] 1897 
*[[Timbroù Morvi| Morvi]] 1931–1948
*[[Timbroù Nandgam|Nandgam ]] 1892–1895
*[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]] 1877–1895
*[[Timbroù Orcha|Orcha]] 1913–1939
*[[Timbroù Pounch|Pounch]] 1876–1894
*[[Timbroù Rajasthan|Rajasthan]] 1948–1950
*[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]] 1880–1886
*[[Timbroù Scinde|Scinde]] 1852–1854
*[[Timbroù Shahpura|Shahpura]] 1914–1920
*[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] 1879–1902
*[[Timbroù Soruth|Soruth (Saurashtra)]] 1864–1949
*[[Timbroù Travancore|Travancore]] 1888–1949
*[[Timbroù Travancore – Kochin|Travancore – Kochin]] 1949–1951
*[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] 1888–1892
&lt;/div&gt;

[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Indez Breizh-Veur]]
[[Rummad:Iimbroù India]]</text>
      <sha1>gzm9f1eoecz14ryjuptict6zflpa2ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Polonia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178441</id>
    <revision>
      <id>2197065</id>
      <parentid>2191702</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17818" sha1="lq8lfb6r1gsctl1zqkiwu41ofiy6es7" xml:space="preserve">Kevredet gant [[Dugelezh Veur Lituania]] adalek 1569 ([[Feur-emglev Lublin]]), [[Polonia]] a oa bet dismantret e fin an {{XVIIIvet kantved}} ha rannet e voe he ziriad etre [[Prusia]], [[Aostria]] ha [[Rusia]]. Daoust d’an emsavadegoù feuls a c’hoarvezas e-pad an {{XIXvet kantved}}, e voe dav gortoz fin ar [[Brezel-bed kentañ]] (e miz Du 1918) evit ma vije eus Stad dizalc’h Polonia a-nevez.

A-drugarez da [[Kendalc'h Vienna|Gendalc’h Vienna]] e 1815, a glaskas tresañ bevennoù stadoù Europa da zont goude brezelioù [[Napoleon]], e voe savet ''Rouantelezh Polonia'', bet anvet ivez '''Rouantelezh ar C'hendalc'h''' (''Królestwo Kongresowe'' pe ''Królestwo Polskie'' e poloneg) gant an dilennidi. Ur vro hanter-emren dindan beli Impalaeriezh Rusia e oa, dezhi un tiriad heñvel a-walc’h ouzh [[Dugelezh Varsovia]] savet e 1807.

== Impalaeriezh Rusia ==
[[File:Królestwo Polskie 1860r..jpg|thumb|left|200 px|Timbr kentañ Polonia (1860)]]

Gant Rouantelezh Polonia e voe embannet an timbr kentañ d’ar 1añ a viz Genver 1860 ([[deiziadur gregorian]]). Heñvel e oa an dresadenn (skoed-ardamez ar C’hendalc’h er c’hreiz) ouzh re Rusia ar marevezh. Engravet e oa bet gant Henryk Mejer a laboure e Bank Polonia, met n’ouzer mui piv e oa an tresour. Implijet e voe ar mekanik a oa bet ijinet gant [[Izrael Abraham Staffel]] (1814–1884) evit moullañ timbroù gant daou liv asambles. Gouest e oa da voullañ 1 000 pajennad bep eurvezh ha derc’hel ar c’hont anezho, n’ouzer ket muioc’h evit se diwar-benn ar benveg avat.

Moullet e oa bet an timbroù hep goulenn ali melestradurezh rusian ar postoù. Roet e voe d’ar 4 a viz Meurzh 1860 hepken gant burev [[Sant-Petersbourg]]. Aotreet e oa implij an timbroù e Rusia hag e Rouantelezh Polonia hepken, ret e oa paeañ gant arc’hant paper evit kas lizhiri d’ar broioù all.  War-dro tri milion eus an timbroù-se a voe embannet, ha pa voent tennet eus ar werzh d’ar 1añ a viz Ebrel 1865 e voe distrujet 208 515 timbr. Ret e oa ober gant timbroù rusian adalek an deiziad-se.

== Galitsia ==
[[File:GLADYSZOW Issue1874.jpg|thumb|right|200 px|Timbr Aostria gant ur siell Gladyszow (1874)]]

Ur rann eus tiriad Polonia anvet [[Galitsia]] a oa bet fiziet en [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria]]. E-pad an {{XIXvet kantved}} e veze implijet timbroù Aostria gant ur siell en anv ar gêr.

== Brezel Aostria-Hungaria ==
E 1915 e voe aloubet Rouantelezh ar C'hendalc'h gant ar [[Galloudoù kreiz]], hag arme Aostria a annezas e su ar vro. Ne voe embannet timbr ispisial ebet, met timbroù Aostria a voe lakaet da dalvezout ha diazezet ur rouedad burevioù-post meret gant al lu. Kachedet e oa an timbroù gant anv kêrioù zo eus Polonia.
Sed amañ ar roll timbroù a c'haller kavout gant ur siell polonat :
* An darn vrasañ eus ar re embannet gant Postoù milourel Aostria-Hungaria eus 1915 da 1918 (75 a dimbroù disheñvel).
* Un nebeud re eus [[Bosnia-ha-Herzegovina]] eus ar prantad 1904–1916  (41 a dimbroù disheñvel).
* Un nebeud timbroù aostrian eus ar prantad 1908–1916  (42 dimbr disheñvel).
Erlec'hiet e voe timbroù-post rusian gant re Aostria. An enskrivadur '''K. u. K. ETAPPENPOSTAMT''' a veze skrivet war ar c’hached, en nec'h, hag anv ar gêr bolonat en traoñ. 

== Aloubadeg Alamagn (1915-1918) ==
[[File:Germania GenGouv 1916 3Pf B001.jpg|thumb|left|150px|Germania (1916)]]
[[File:Germania RussPol 10Pfg B001.jpg|thumb|right|150px|Germania dreistmoullet (1915)]]

Ar rannvro aloubet gant an Alamaned a voe anvet diouzh anv ar framm a voe lakaet war droad gant pennoù bras al lu : Gouarnamant-meur Varsovia (''Generalgouvernement Warschau'' en alamaneg).
D'an 12 a viz Mae 1915 e voe embannet pemp timbr alaman gant moullerezh impalaerel Berlin, dreistmoullet gant ‘’’Russisch-Polen’’’. D'ar 1añ a viz Eost 1916, goude ma voe gounezet Varsovia ha rannvro kreiz Polonia en he fezh, e voe embannet ur rummad unnek timbr dreistmoullet gant ‘’’Gen.-Gouv. Warschau’’’. Chom a rejont e gwerzh betek miz Du 1918. Hervez reolennoù an alouber e veze kaset al lizhiri d’an ti-post tostañ d'ar chomlec’h merket war ar golo, ket da hini an den a oa war-nes resev al lizher sañset.
Produet e voe ivez [[paperach-postel]] dreistmoullet gant '''Russisch-Polen''': kartennoù-post dezho tri [[talvoud-gwerzh|zalvoud-gwerzh]] disheñvel (3 [[pfennig]], 5 pf, ha 10 pf), goloioù-lizher rakpaeet (3 pf, 5 pf, 10 pf, 20 pf, ha 40 pf), hag ur pakad kazetennoù a gouste 3 pfennig. Gant ur skeudenn pe hepti e oa ar c'hartennoù-post hag ar goloennoù-lizher a oa da brenañ.

== Rouantelezh Polonia ==
E 1916 e tivizas Alamagn hag Aostria adsevel rouantelezh (nevez) Polonia. E penn-kentañ 1917 e c'houlennas an Alamaned digant penn ar velestradurezh sivil e Varsovia reiñ urzh da Gevredigezh Arzourien Varsovia (Warszawskie Towarzystwo Artystyczne e poloneg) aozañ ur genstrivadeg evit tresañ timbroù-post evit ar Rouantelezh polonat da zont. Digor e oa ar genstrivadeg d'an arzourien bolonat. Unan eus ar goulennoù a oa e vefe skrivet '''KRÓLESTWO POLSKIE''' ( = Rouantelezh Polonia) war an timbroù. Ar c’hopradenn a save eus 150 da 1 000 [[mark]] ha lakaet e voe ar 1añ a viz Du 1917 evel termen evit kinnig raktresoù.

D’ar c’houlz merket e voe kinniget 148 tres gant 32 arzour. An amprouennoù a voe moullet war follennoù paper e liv du, gell, gwer ha glas. Embannet e voe ivez ul levrig o vodañ an holl skeudennoù-se d'an 11 a viz Genver 1918. Triwec'h eus an tresoù-se a voe dibabet hag engravet gant Ofis Moullañ Impalaerel Berlin. An trizek tres dibabet a oa bet moullet gant al livioù ret war pemp follenn. Diskouezet e voe an timbroù-se neuze d’an dud implijet e kannatioù Alamagn en amzer-se.

Pa zeuas Polonia da vezañ dizalc'h e 1918 e voe pedet daou eus an arzourien o doa kemeret perzh e kenstrivadeg 1917, Edward Trojanowski hag Edmund Bartłomiejczyk, da gemmañ o zresoù evit ma vije savet timbroù kentañ Republik Polonia nevez ganet.

== Postoù lec’hel (1915–1918) ==
[[File :Warszawa-stamps-PM-1-2.jpg|left|thumb|250 px|Timbroù lec’hel Varsovia (1915)]]
[[File:Poczta Miejska w Żarkach 24h 12h.jpg| right|thumb|150 px|Timbr lec’hel Zarki (1915)]]
Dre ma oa diaes kas al lizheroù e diabarzh ur gêr e voe fiziet ar garg-se e pennadurezhioù lec'hel gant an alouberien alaman. Un niver mat a diez-kêr a embannas timbroù lec'hel eta, ul lodenn anezho a savas kachedoù espres-kaer. Kement-se a veze graet hep aotre an Alamaned alies. Tennet e voent eus ar marc’had e miz Du 1918 pa savas ar Gouarnamant berrbad timbroù evit Polonia a-bezh.

Setu amañ ur roll eus ar servijoù postel lec'hel a implije timbroù lec’hel moullet pe savet gant an dorn : 
&lt;div style=&quot;column-count:4;&quot;&gt;
*Aleksandrów
*Będzin 
*Chęciny (8 timbr nann-ofisiel)
*Czeladż 
*[[Częstochowa]]
*Grodno 
*Kalisz 
*Koło 
*Lipno 
*[[Łódź]]
*Mława 
*Otwock 
*Pabiannice 
*Pruszków 
*Przedbórz (18 timbr) 
*Siedlce 
*[[Sosnowiec]] (7 timbr)
*Skierniewice 
*Tomaszów Mazowiecki 
*Warszawa/Varsovia (10 timbr) 
*Wilno 
*Włocławek 
*Wysokie Mazowieckie 
*Zawiercie (2 dimbr)
*Żarki  (9 zimbr)
*Żyrardów 
&lt;/div&gt;

== Bagad-brezel Polonia (1918) ==
Al Lejionoù polonat e-pad ar Brezel-bed kentañ (e poloneg : ''Legiony Polskie'') a oa unvezioù milourel gant Poloniz a-youl vat, bet krouet gant ar stadoù a gemere perzh er Brezel-bed kentañ. Meur a hini a servijas dindan gouarnamant da c'hortoz Rusia e 1917 ha goude-se war an talbenn gall (''Lu Glas'') e 1918.

Timbroù Rusia eus 1909-1918 a oa bet dreistmoullet gant '''POCTA Pol. Korp.''' hag an erer polonat. Daou rummad a voe embannet e 1918, da lavaret eo 19 timbr.

== Gouarnamant berrbad ==
[[File:Stamp PL Mi131 over DE Mi99.jpg|thumb|left|150px|Timbr Alamagn (1919)]]
[[File:Krakow 1919 10hal postage due.jpg|thumb|right|150px|Timbr Aostria (1919)]]

E dibenn ar Brezel-bed kentañ soudarded Alamagn a guitaas ar vro. Ur gouarnamant da c'hortoz a voe staliet, [[Jędrzej Moraczewski]] en e benn.
Ne oa ket peurunvan ar vro c’hoazh hag hervez ar rannvroioù e voe lakaet e gwerzh timbroù alaman pe aostrian dreistmoullet :
*Timbroù Alamagn 1916 (&lt;small&gt;GEN. GOUV WARSCHAU&lt;/small&gt;) dreistmoullet gant '''Poczta Polska''' ha linennoù du e Varsovia (1918).
*Timbroù Alamagn 1905-1916 dreistmoullet gant '''Poczta Polska''' , sifroù hag ur varrenn e Poznan (1919).
*Timbroù Aostria 1916-1918 dreistmoullet gant '''POCZTA POLSKA''' ha sifroù e KrakKraków ow (1919), gant tresadenn un erer e Lublin.
* Timbroù Aostria dreistmoullet gant '''Rzp. Polska''' e Tarnow (1919)..
[[File:Poland 50h1919 1st.jpg|thumb|left|200px|Postoù Krakow (1919)]]

E [[Kraków]] e voe embannet ar rummad kentañ a ziskoueze arouez broadel Polonia (un erer) e 1919. 11 timbr nann-kranellet, hep gom, a yae d’ober anezhañ. An talvoudoù-gwerzh a save eus 2 [[halerz]] (= Heller en Aostria) da 1 [[korona]].
Skignet e voe war-lerc’h un eil rummad e hanternoz Polonia, warno un erer ha tresadennoù brogarour (perzh al labour-douar, arouez ar peoc’h, kadarnded ar marc’heger). An talvoudoù-gwerzh a save eus 1 [[Fennig]] da 5 [[Marka]].

== Republik Polonia (1920-1939) ==
[[File:450th birth anniversary of Copernicus Poland 1923.jpg|thumb|left|200px|450vet deiz-ha-bloaz Copernicus]]
[[File:Polska 312 - XX rocznica odzyskania niepodległości, Władysław Jagiełło i Jadwiga.png| thumb|right|180px|Ar roue Ladislaz II (1938)]]

Ganet e oa bet Republik Polonia diwar diviz ar C'hevredidi, enskrivet e [[Feur-emglev vihan Versailhez]] (e 1919), met tamm-ha-tamm e voe diazezet. Chom a reas Polonia bresk ha distabil : harzoù didermen er reter hag er c'hornôg, emgannoù gant [[Ukraina]], bezañs minorelezhioù broadel ([[Ruteniz]], [[Alamaned]], h.a.), ha diouer a voneiz heñvel e pevar c’horn ar vro… 

Gant an heuliad timbroù kentañ e voe enoret an dud veur o deus strivet evit reiñ he frankiz da Bolonia (Ignacy Jan Paderewski, [[Józef Piłsudski]], Trampczynski), gant embann skeudennoù alegorek (an hader, arouez ur vro nevez da-zont), timbroù-lidañ (embann ar Vonreizh e 1921), ar skoed-ardamez…

Deizioù-ha-bloaz e varv hag e c’hanedigezh a zo un digarez da lidañ daou Boloniad brudet, [[Stanisław Konarski]] ha [[Nicolaus Copernicus]] e 1923.

Treiñ a reas ar moneiz da [[grosz]] ha [[złoty]] e 1924, pezh a lakaas un termen da gresk ar prizioù (un timbr gant un talvoud-gwerzh a save da 200 000 mark a oa bet embannet er bloaz-se).

A-drugarez d’un taol stad bet kaset da benn e 1926, Piłsudski a gemeras ar galloud hag a savas ur ren diktatouriel mod pe vod. Alese e voe embannet poltred ar marichal war meur a dimbr : e 1927, e 1928 (evit diskouezadeg timbrawouriezh Varsovia), e 1934 (deiz-ha-bloaz al Lejion poloniat), hag e 1935 goude e varv. 

Kestell ha monumantoù all Polonia a oa danvez an heuliad &quot;touristel&quot; kentañ e 1935 : kastell [[Mir]] ha [[Czorsztyn]], palez [[Belvedere]] e Varsovia, iliz-veur [[Vilnius]] (e Lituania Greiz), hag all. Un eil rummad a voe savet e 1937-38.

Anaoudek e oa Polonia ouzh Stadoù-Unanet Amerika evit bezañ harpet adsavidigezh ar vroad goude ar Brezel-bed Kentañ. N’eo ket souezh eta e voe lidet ''Uncle Sam'' gant daou dimbr : daou-c'hant vloaz ganedigezh [[George Washington]] e 1932 ha 150vet deiz-ha-bloaz Bonreizh ar Stadoù-Unanet e 1938.

Tra ma kreske perzh an diktatouriezhioù en Europa, ha ganto politikerezhioù astennour, melestradurezh postoù Polonia a embannas daou heuliad timbroù e 1938-39 evit derc’hel soñj eus deiz-ha-bloaz he dizalc'hiezh. An heuliadenn gentañ - 14 timbroù enni – a zegas da soñj eus istor hir ar vroad polonat, tra ma tiskoueze an eil hini pevar den bet e penn ar vro abaoe 1918. 

Dizalc'hiezh Polonia a echuas e 1939 pa voe aloubet gant nerzhioù alaman ha slovak d'ar 1añ a viz Gwengolo 1939, ar pezh a lakaas an Eil Brezel-bed da gregiñ. Aloubet e voe reter ar vro gant an [[Unvaniezh Soviedel]] d'ar 17 a viz Gwengolo. Rannet e voe an tiriad etre an daou c'halloud.

== Aloubadeg Alamagn (1939-1940) ==
[[File:Generalgouvernement 1939 6 Paul von Hindenburg.jpg| thumb|left|150px| melestradurezh milourel (1939)]]
[[File:Generalgouvernement 1941 63 Barbakan, Torzwinger in Krakau.jpg|thumb|right|200px|Rotonda Krakow (1941)]]

Lakaet e voe an tiriad dindan melestradurezh milourel da gentañ penn. Timbroù alaman eus ar rummad ''Hindeburg'' a oa bet moullet '''Deutsche Post OSTEN''' (= Postoù Alamagn - Reter).
Ul lodenn eus Polonia a voe staget ouzh Alamagn, tra ma oa ar peurrest dindan melestradur nann-soudardel anvet ''Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete'' (= Gouarnamant Jeneral an tiriadoù poloniat aloubet) renet gant [[Hans Frank]]. Aloubet e voe Galitsa ar Reter gant ar Soviediz (1939-1941) ha goude-se gant an Alamaned (1941-1944), o tont da vezañ an ''Distrikt Galizien''.

Gant ar velestradurezh alaman e voe embannet timbroù warno nemet an enskrivadur GENERALGOUVERNEMENT (ouzhpennet e voe '''Deutsche Reich''' goude 1942), hep meneg ebet eus Polonia. Hervez raktresoù an Trede Reich e ranke tiriad Polonia dont da vezañ ur vro poblet gant Alamaned, ar [[Slaved]] o vezañ is-tud hervezo. Evit seveniñ o fal e roas lañs an Nazied d’ur politikerezh diboblañ, dre an distruj, dre al lazhañ milionoù a dud (ar yuzevien eus Polonia da gentañ) e kampoù-marv…

[[File:Generalgouvernement 1944 117 Adolf Hitler.jpg|thumb|right|150px|Deiz-ha-bloaz Hitler (1944)]]

Estreget un nebeud timbroù a ziskoueze kêrioù bras eo liammet temoù an timbroù ouzh Alamagn : 
*Savadurioù Krakow, Lublin, Varsovia (e 1940-41, 1941 hag e 1943-44)
*Tudennoù an istor : ar barzh alaman [[Conrad Celtes]], [[Hans Dürer]] (breur [[Albrecht Dürer|Albrecht]]), [[Veit Stoss]], [[Hans Boner]], Copernicus…
*Deiz-ha-bloaz [[Adolf Hitler]], bep bloaz eus 1942 da 1944.

== Republik poblel (1944-1989) ==  
[[File:Stamp from Poland commemorating Avicenna (Ibn Sina) - DPLA - 69ad4964ca65a0d59352b03fe9a02a6a.jpg|thumb|left|150 px|Avisenna (1952)]]
[[File:Polish stamp Gemini.jpg| thumb|left|150px|Gemini(1966)]]
[[File:Falco subbuteo (Eurasian hobby) stamp from Poland (52894211126).jpg|thumb|right|150px|Sparfell (1974)]]

E 1944 e oa Polonia ur vro distrujet. Kemmet e oa bet linennoù an harzoù : dont a reas al lodenn reter da vezañ soviedel, ha [[Prusia]] alaman da vezañ poloniat. Treiñ a reas kêr [[Danzig]] da gêr [[Gdańsk]]. Ar c'hemmoù-se a voe kaoz eus dilec’hiañ un niver bras a dud.

Republik Poblel Polonia (''Polska Rzeczpospolita Ludowa'' (PRL) e poloneg) e oa anv ofisiel Polonia etre 1952 ha 1989. Renet e oa ar vro gant ur gouarnamant a embanne bezañ marksour-leninour.
Abalamour d'an diouer a zanvezioù e oa gros a-walc'h an timbroù kentañ, unliv, ha nann-kranellet a-wechoù. Ar ger '''POLSKA''' hepmuiken, hep meneg ebet eus ar renad, e oa alc'hwez an timbroù-post.

Meur a hini a rae anv eus darvoudoù heugus ar brezel : ur rummad a ziskoueze ur skeudenn eus Varsovia a-raok ha goude ar brezel (1945), un timbr skrijus savet e 1946 a lakae soñjal en dud lazhet e kamp-bac'h [[Majdanek]], en ur ziskouez an Ankou gwisket gant ul lifre soudard, un all a voe savet da-geñver deiz-ha-bloaz [[Emsavadeg Ghetto Warszawa]] (1948).

Koulskoude, muioc'h a dimbroù a ziskoueze adsavidigezh Polonia (an heuliad 1947 gant tresadennoù ur pesketaer, ur mengleuzier, ur micherour, hag ur peizant), hag ivez tudennoù ha darvoudoù istorel (Chopin, Mickjewicz, dispac'h 1848, h.a.).

Adalek 1948 e teuas war wel timbroù-boutin gant poltred ar prezidant [[Bolesław Bierut]].

A-hed ar bloavezhioù e tostae temoù an dimbrawouriezh ouzh re ar broioù komunour arall : luskad al labourerien hag ar beizanted, tudennoù brudet ([[Lenin]], [[Karl Marx]], [[Stalin]]), ar peoc'h er bed, ar steuñv liesvloaziek, an darvoudoù istorel (emsavadegoù, ar Brezel-bed…), ar vignoniezh rusian-polonat, hag all.

Er bloavezhioù 1960 e teuas da vezañ liesseurtoc’h an danvezioù, ha savet timbroù gant ur stumm bras peurliesañ : al loened ragistorel (1965 ha 1966), al livadurioù, ar C'hoarioù Olimpek, ergerzhadeg an egor, hag all.. E 1979 hag e 1983 e voe lidet beaj ar pab poloniat kentañ [[Yann-Baol II]] e Polonia.

Eus 1944 da 1989 e voe embannet ouzhpenn 2 600 timbr gant Republik Pobl Polonia.

== Republik Polonia (1989 - ) ==
[[File:Tadeusz Manteuffel Polish stamp.jpg| thumb|left|150px|[[Tadeusz Manteuffel]] (1992)]]

Goude bloavezhioù a vanifestadegoù e voe lamet kuit eus ar vonreizh gant Parlamant Polonia kement meneg a denne da roll pennañ ar Strollad Komunour, e miz Kerzu 1989. Distreiñ a reas ar vro d'hec'h anv ofisiel kent a '''Republik Polonia''' (''Rzeczpospolita Polska'' e poloneg). Emezelañ a reas da [[Unvaniezh Europa]] e 2004.

Emdreiñ a reas timbrawouriezh Polonia gant ar cheñchamant renad-se.
*An heuliad timbroù bras ''Rouaned, rouanezed ha priñsed Polonia'', kroget e 1986, a badas betek 2000.
*Ar relijion gatolik, hini an darn vrasañ eus an dud er vro, a vez lakaet war wel dre hec’h izili brudetañ (ar c'hardinal [[Stefan Wyszynski]], [[Maximilian Kolbe]], [[Yann Bosco]], h.a.), pe dre heuilañ buhez ar pab Yann-Baol II. Enoret e vez ivez santualioù ar Werc'hez Vari a vloaz da vloaz.
*Timbroù a denn d'ar sinema polonat, da arz ar skritelloù, d'an disavouriezh, d'ar folkloraj, da berzh Poloniz en estrenvro ([[Marie Curie]]), d'an arzourien ([[Gombrowicz]], [[Frédéric Chopin]]...) d'an natur, da Europa... a vez kavet stank ivez.

== Liammoù diavaez ==
*[https://www.poczta-polska.pl/en/dla-ciebie/oferta/filatelistyka Postoù Polonia]

== Pennadoù kar ==
*[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh]]
*[[Timbroù Aostria]]
*[[Timbroù Rusia]]
*[[Timbroù Unvaniezh Soviedel]]

[[Rummad:Polonia]]
[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Polonia]]</text>
      <sha1>lq8lfb6r1gsctl1zqkiwu41ofiy6es7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180098</id>
    <revision>
      <id>2197061</id>
      <parentid>2191753</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1381" sha1="mk3wm5mblpf1ibtmeta6y50vuukwj2i" xml:space="preserve">[[File:Spanish West Africa 1949 Mi 1 stamp (75th anniversary of the UPU. Native).jpg|thumb|left|upright 0.7|75vet deiz-ha-bloaz U.P.B. (1949)]]

Goude an Eil Brezel-bed e tivizas [[Spagn]] adreizhañ an tiriadoù trevadennet e Kornôg Afrika evit enebiñ ouzh kresk ar vroadelouriezh varokan ha lakaat an dud da grediñ e oa ken ledan impalaeriezh trevadennel Madrid hag Afrika ar C’hornaoueg C’hall.

Strobet e voe dindan beli ur gouarnour jeneral tiriadoù [[La Aguëra]], [[Seguia el-Hamra]], [[Rio de Oro]], [[Ifni]] ha Sahara spagnol (Cabo Juby).

Eus 1949 da 1951 e voe embannet gant melestradurezh Spagn un toullad timbroù dindan an alc’hwez '''Africa Occidental Española''' ([[Afrika ar C'hornaoueg Spagnol]]).

Estreget daou dimbr a voe savet da vare 75vet deiz-ha-bloaz [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] e 1949 hag evit brudañ [[Devezh an Timbroù]], tout an timbroù a oa damheñvel an eil ouzh egile : skeudennoù eus ar vuhez pemdeziek ha gweledvaoù Afrika (teltennoù gant tud ar vro, un oaziz, dremedaled), mui poltred [[Francisco Franco]] e-barzh un ovalenn er c’horn dehou.

18 timbr boutin hag 8 timbr evit ar postoù dre-nij a voe embannet. Lakaet e voe timbroù “Sahara spagnol” en o lec’h da c’houde.

== Pennad kar ==
*[[Timbroù Sahara ar C'hornôg]]

[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]]
[[Rummad:Sahara Spagnol]]</text>
      <sha1>mk3wm5mblpf1ibtmeta6y50vuukwj2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Sarawak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180185</id>
    <revision>
      <id>2197066</id>
      <parentid>2190889</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="d0g77f4dw2hhuh935437w0dyfjzkrny" xml:space="preserve">== Timbroù Sarawak ==
== Ar Raj ==

[[File:Sarawak stamp 1869 No1.JPG|thumb|left|upright 0.6|James Brooke (1869)]]

E-pad an XIXvet kantved e oa rannvro Sarawak eus enez Borneo dindan aotrouniezh sultan [[Brunei]]. E 1836 e tarzhas un emsavadeg e-touez ar bobl a vanifeste a-enep kresk an tailhoù. Un avanturour breizhveuriat [[James Brooke]] en em ginnigas e servij ar sultan hag a-drugarez dezhañ e teuas ar peoc’h endro.

Evit trugarekaat anezhañ e voe anvet da c'houarnour (''Rajah'') tiriad [[Kuching]], etre [[Tanjong Datu]] hag ar stêr [[Sadong]]. Dont a reas Brooke da vezañ an hini kentañ eus ar Raja Putih (ar 'Rajahed gwenn') o ren war Rouantelezh Sarawak eus 1841 da 1946, hag eñ o tiorren hag o vodernaat ar vro. 

Dont a reas Sarawak da vezañ ur vro warezet gant Breizh-Veur e 1888 : fiziet e voe an aferioù diavaez e melestradurezh an Impalaeriezh tra ma chome an aferioù diabarzh dindan evezh ar gouarnamant lec’hel.

E 1946, Charles Vyner de Windt Brooke, niz-bihan ar grouer, a brofas an tiriad d'ar Rouantelezh-Unanet. Ebarzhet e voe tiriad Sarawak e [[Kevread Malezia]] e miz Gwengolo 1963, asambles gant [[Singapour]], Sabah ([[Borneo an Norzh]]) ha tiriad Labuan.

== An timbroù kentañ ==
[[File:Stamp of Sarawak - 1899 - Colnect 305941 - Issues of 1899-1908.jpeg|thumb|right|upright 0.6|Charles Johnson Brooke (1889)]]

D’ar c’houlz merket ma voe embannet ar reolennoù nevez evit aozañ an treuzkas lizherennoù er gant gouarnamant Brooke, d’ar 1añ a viz Meurzh 1869, e voe lakaet an timbr kentañ e gwerzh. Koust a rae 3 pence ha kistin-melen e oa e liv, diskouez a rae poltred James Brooke. Impljet e veze evit kas ul lizher er rouantelezh, met da Singapour ivez, lec’h ma veze ouzhpennet war ar golo-lizher un timbr all eus Trevadenn ar strizhoù-mor evit mont pelloc’h. [[Timbroù kemedel]] e oa war un dro. Savet e oant bet gant an Aotrou Charles Whiting, eus Londrez, en ur implijout teknik ar maendreserezh. Al lizherennoù &quot;J&quot; ha &quot;B&quot; a gaver er c'hornioù kleiz ha dehoù uhelañ, tra ma ‘z eus al lizherennoù &quot;R&quot; ha &quot;S&quot; er c'horn kleiz hag a-zehou izelañ. Kement-se a dalv ''James Brooke, Rajah of Sarawak''.

Un eil rummad a voe embannet etre 1871 ha 1875 war an hevelep patrom met gant poltred [[Charles Johnson Brooke]], anezhañ niz James Brooke. Pennlizherennoù anv ar Rajah nevez (« C » ha « B ») zo bet skrivet er c’hornioù uhelañ.

== Gwarezva ar Rouantelezh-Unanet ==

[[File:Stamp of Sarawak - 1928 - Colnect 305979 - 1 - Sir Charles Vyner Brooke.jpeg|thumb|left|upright 0.6|Charles Vyner Brooke (1932)]]

Dalc’het e voe gant ar boaz embann timbroù-boutin gant poltred ar Rajah : Sir Charles Johnson Brooke e 1889 hag e 1895, hag e vab Sir [[Charles Vyner Brook]] e 1918, trede ha rajah gwenn diwezhañ Sarawak. 

An heuliad diwezhañ, en ur stumm brasoc'h eget ar re a-raok, a voe savet e 1934-41 hag a ziskoueze ar Rajah kozh dija, gwisket gant un dilhad milourel.

War-dro 1887 e voe dreistmoullet timbroù-post a bep seurt gant un &quot;R&quot; bras evit o zreiñ da dimbroù kemedel hepken. War lod e kaver ouzhpenn  an enskrivadur &quot;REVENUE ONLY&quot; evit kadarnaat ar c'hemm-se. Tennet e voe an holl dimbroù dreistmoullet diouzh ar werzh d'an 30 a viz Even 1900, an deiz a-raok ma voe embannet un timbr a-serzh nevez, a ziskoueze Sir Charles Brooke adarre.

[[File:Stamp of Sarawak - 1945 - Colnect 306162 - Sir Charles Vyner Brooke Overprinted BMA.jpeg|thumb|right|upright 0.7|Charles Vyner Brooke (1932)]]

== Aloubadeg ar Japan (1941-1946) ==
Aloubet e voe Sarawak e miz Kerzu 1941 gant arme Bro-Japan. 

Implijet e voe timbroù boutin ha timbroù kemedel Sarawak dreistmoullet gant arouezennoù japaneg betek ma voe dieubet ar vro gant nerzhioù Aostralia e 1945.

== Melestradurezh Lu Breizh-Veur (1945) ==
[[File:Stamp of Sarawak - 1946 - Colnect 306174 - Centenary of the Brooke Dynasty.jpeg|thumb|left|upright 0.9|Kantved deiz-ha-bloaz an tiegezh Brooke (1946)]]

Dreistmoullet e voe an timbroù savet etre 1934 ha 1941 (gant poltred Charles Vyner Brooke) gant al lizherennoù '''B.M.A.''' (berradur e saozneg eus ''British Military Administration'')

== Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1947-1963) ==


[[File:Stamp of Sarawak - 1957 - Colnect 306403 - 1 - Shield with Spears.jpeg|thumb|right|upright 1.0|Skoed ha goafoù (1957)]]
[[File:Stamp of Sarawak - 1950 - Colnect 306210 - Map of Sarawak.jpeg|thumb|left|upright 1.0|Kartenn Sarawak (1950)]]

Goude an Eil Brezel-bed e troas Sarawak da drevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Goude ma voe bet embannet un timbr diwezhañ a ziskoueze penn an tri Rajah eus an tiegezh Brooke (e 1946) e voe moullet an timbroù an timbroù boutin a veze kavet e lec’hioù all an impalaeriezh : eured-arc’hant ar c’houblad roueel (e 1948), 75vet deiz-ha-bloaz [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] (e 1949), kurunidigezh [[Elesbed II]] (e 1953)…

Daou rummad timbroù a ziskoueze buhez an dud, loened ar vro, tudennoù ar bobl a voe embannet e 1950-52 hag e 1955-57. War bep timbr e oa poltred ar roue [[George VI (roue ar Rouantelezh-Unanet)|George VI]] pe hini e verc’h [[Elesbed II]] e-barzh un ovalenn.

Unlivr eo an timbroù zo dezho un talvoud-gwerzh izel (eus 1 c. da 15 c.) ha daouliv ar re goustusañ (eus 20 c. da 5 d.). 

== Malezia ==
[[File:Stamp of Sarawak - 1971 - Colnect 398133 - Lime Swallowtail Papilio demoleus ssp malayanus.jpeg| thumb|right|upright 1.0|Balafenn (1971)]]

Chomet e oa Sarawak e-maez [[Kevread Malaya]] evel [[Singapour]] ha [[Sabah]] pa voe krouet gant unnek Stad eus gevred Azia e 1957. E 1963 avat e voe divizet unaniñ broioù ledenez Malezia gant re Enez [[Borneo]]. Ganet e oa bet [[Malezia]] a anavezomp bremañ.

Timbroù Malezia a vez implijet abaoe 1963 e Sarawak, met embannet e vez bep an amzer ur rummad rannvroel gant an alc’hwez doubl '''Malaysia Sarawak'''. Timbroù ar seurt a vez kavet e stadoù all ar c’hevread ivez (Trengganu, Selangor, Perlis…), warno skoed-ardamez ar Stad. Kregiñ a reas gant ur rummad gouestlet d'an orkide e 1965, d'ar valafenned e 1965, d'ar frouezh ha d'al labour-douar e 1986...


== Pennadoù kar ==
*[[Timbroù Borneo an Norzh]]
*[[Timbroù Malezia]] 
*[[Timbroù Brunei]]

[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Sarawak]]
[[Rummad:Sarawak]]</text>
      <sha1>d0g77f4dw2hhuh935437w0dyfjzkrny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dreistmoulladur (timbrawouriezh)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180239</id>
    <revision>
      <id>2197017</id>
      <parentid>2191438</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13613" sha1="97px5u9or05izk3ejmvr8vwt9pwhh0z" xml:space="preserve">Un dreistmouladur zo un enskrivadur ouzhpennet war un timbr-post goude bezañ bet moullet. Savet e liv du alies, lod zo bet e ruz pe mouk (Beljia). Peurliesañ e fell d’ar velestradurezh cheñch [[talvoud-gwerzh]] an timbroù pa zibab dreistmoullañ anezho, met cheñch anv ar vro pe brudañ un degouezh bennak a c’hell bezañ ar pal ivez. E gwirionez, meur a abeg zo bet evit dreistmoullañ timbroù-post a-hed an {XXvet kantved}

== Cheñch an talvoud-gwerzh ==
[[File:DR 1923 333A Korbdeckel mit Aufdruck.jpg|thumb|dehou|upright 0.6|Timbr Alamagn (1923)]]
[[Image:Semeuse.jpg|thumb|left|upright 0.6|''Semeuse''(1941)]]

Pa 'z eo ret cheñch priz ar postañ lizheroù e tiviz ur velestradurezh kenderc'hel da implijout ur stok timbroù bet moullet dija. Nullet e vez an talvoud-gwerzh orin gant barennoù da skouer ha moullet sifroù nevez war an tamm paper.

Evit talañ ouzh kresk spontus ar prizioù en Alamagn da vare [[Republik Weimar]] e oa bet dreistmoullet an holl dimbroù gant sammadoù uhel-kenañ : eus 5000 [[Mark]] d’an 24 a viz Eost 1923, betek 10 milliard. Ne c’hell ket padout seurt emzalc’h koulskoude, un diskoulm o vezañ reiñ lañs d’ur moneiz nevez.

An abegoù stankañ d'ar c'hemmoù-se a oa reoliadur ar prizioù hag an ezhomm rastellaat arc’hant bras gant an tizh.

E 1871 ar Stad-C’hall a rankas paeañ 5 milliard da [[Prusia|Brusia]] goude ar brezel a-raok ma ‘z afe kuit an arme estren. Dreistmoullet e voe an timbroù kemedel gant « Deux dixièmes en sus » (‘’Daou zekvet ouzhpenn’’). Heñvel an traoù e 1918 pa voe ret ober gant kresk ar prizioù.

E-pad ar prantadoù-amzer ma vez uhel c’hwezadur ar moneiz e weler aliesoc’h evit biskoazh dreistmouladurioù war an timbroù.

== Embann un adtaos ==

[[File:Stamp of Afghanistan - 1961 - Colnect 352667 - Pomegranate Punica granatum overprinted.jpg|thumb|left|upright 0.8|Evit mad ar C'hreskloar Ruz - Afghanistan (1961)]]

Estreget nullañ an talvoud-gwerzh orin a c’heller ober : miret eo evel m’emañ met ouzhpennet  a reer un adtaos dre an dreistmoulladur, evit mad un aozadur madelus, ar [[Luskad Etrebroadel ar Groaz Ruz hag ar C'hreskloar Ruz|Groaz Ruz]] da skouer, pe evit sikour an dud en dienez war-eeun.

E Bro-C’hall e voe dreistmoullet gant '''FREJUS + 5f.''' un timbr-boutin a ziskoueze Marianne e-barzh ur vag e 1959 evit sikour tud en dienez goude gwallreuz stankell [[Malpasset]].

Tri zimbr eus Alamagn ar bloaz 1922 a voe dreistmoullet e 1923 gant RHEIN RHUR HILFE (''Roen Rhur Sikour'' e brezhoneg) evit harpañ tud ur rannvro bet aloubet gant armeoù Frañs ha Beljia.

E Bro Maroko e voe dreistmoullet timbroù evit skoazellañ an dud tapet gant an eoul farlotet (e 1960), hag an dud o doa gouzañvet an dour-beuz e 1963.

E Filipinez e 1973, ar Prezidant a c’halvas an dud da stourm (ha paeañ un adtaos 5$) a-enep ar [[floderezh]] : HELP ME STOP SMUGGLING Pres. &lt;small&gt;MARCOS&lt;/small&gt;.

== Cheñch ar moneiz ==
[[File:UK stamp overprinted for Oman.jpg|thumb|dehou|upright 0.5|Timbr saoz implijet en Oman (1948)]]

Evit dont a-benn da implijout timbroù ur vro en estrenvro e ranker merkañ ar priz e moneiz a vez implijet eno. 

Evel-se e oa evit meur a vurev-post eus ar Stadoù europat en o burevioù e Sina, en [[Impalaeriezh otoman]], e trevadennoù ar [[Reter-Nesañ]] pe ar [[Reter-Pellañ]].

Timbroù gall dreistmoullet gant '''CFA''' (''Colonies Françaises d’Afrique'' e brezhoneg ''Trevadennoù gall en Afrika'') zo bet lakaet e gwerzh war Enez ar Reünion etre 1949 ha 1974.
Ganedigezh ar moneiz dekvedennel er Rouantelezh-Unanet e 1971 en deus degaset dreistmoulladurioù berrbad ivez e-barzh an tiriadoù tramor en ([[Inizi Maloù]], [[Bermuda]], [[Inizi Cayman]] …)

== Cheñch an implij ==
[[File:Franklin revenue IR overprint 1c 1898 issue.jpg|thumb|left|upright 0.6|Franklin timbr kemedel S.U. (1898)]]
[[File:Indian revenue stamp overprinted for telegraph use.jpg| thumb|right|upright 1.4|Timbr evit ar pellskriverez Indez Breizh-Veur]]

An diouer a dimbroù a zo kaoz eus an dreistmoulladurioù a cheñch implij an timbroù : timbroù-post troet da dimbroù-kemedel, timbroù-servij troet da dimbroù-boutin, vignetennoù zoken troet da dimbroù-post…

An timbroù gall eus ar rummad [[Merson (1900-1927)|Merson]] da skouer zo bet dreistmoullet gant '''Postes aériennes''' e 1927 evit ar postoù-nij.

Timbroù-post boutin zo bet troet da [[An timbroù kemedel|dimbroù kemedel]] pe da [[Timbr-servij|dimbroù-servij]] da vout implijet gant kargidi ur velestradurezh bennak hepken.

E Bro-C’hell, an timbr-servij kentañ dindan anv [[Kuzul Europa]] e 1958 a ziskoueze iliz-veur [[Rouen]] gant ar meneg ouzhpennet '''CONSEIL DE L’EUROPE'''.

Er Rouantelezh-Unanet hag e meur a vro eus [[Kenglad ar Broadoù]] e veze skrivet '''O.H.M.S.''' (e saozneg ''On Her Majesty Service'', e brezhoneg ''E Servij He Meurdez''). E Luksembourg eo ''Officiel'' an enskrivadur.

E Suis e oa bet treuzfurmet an timbroù-post e timbroù-servij etrebroadel evit [[Kevredigezh ar Broadoù]] (&lt;small&gt;SOCIÉTÉ DES NATIONS&lt;/SMALL&gt; e 1922) pe &lt;small&gt;SERVICE DE LA SOCIETE DES NATIONS&lt;/small&gt;) e 1938, pe evit [[Ofis Etrebroadel al Labour]] (&lt;small&gt;BUREAU INTERNATIONAL DU TRAVAIL&lt;/small&gt;) e 1950…

E-pad an [[Eil Brezel-bed]] e voe troet ivez timbroù-post dezho un dalvoudegezh izel, na veze ket gwerzhet ken, da dimbroù kemedel gant un dalvoudegezh uheloc’h, koulz e trevadenn [[Afrika ar C'heheder) hag e trevadennoù a chome dindan beli [[Vichy]].

War-dro 1940 e voe stanket e [[Dakar]] al listri-mor a zegase an timbroù kemedel da Afrika ar C'heheder gall pe da Gameroun abalamour da fealded an tiriadoù-se d’ar [[France Libre]]. Goude ur pennadig, e tivizas pennadurezhioù Vichy dreistmoullañ anezho evit ma c’hellfe pep hini postañ lizhiri en [[Afrika ar C'hornaoueg C'hall]] ganto.

Lod eus timbroù-post gall embannet eus 1901 da 1939 a voe dreistmoullet gant '''F.M.''', da lavaret eo '''Franchise Militaire''', evit spisaat e oa aotreet soudarded d’ober gante hepmuiken.

== Lidañ un darvoud bennak ==

[[File:Ghana Independence overprint on Gold Coast 1s stamp 1957.jpg| thumb|right|upright 0.9|Ghana dizalc’h (1957)]]
E-pad an XXvet kantved e oa kalz aesoc’h dreistmoullañ timbroù eget embann re nevez. 

Evit brudañ Kendalc’h Timbrawouriezh [[Bourdel]] e 1923 e voe dreistmoullet un timbr eus ar rummad [[Merson (1900-1927)|Merson]] gant '''CONGRES PHILATELIQUE DE BORDEAUX 1923'''. Gwerzhet e voe nemet d’ar weladennerien an diskouezadeg.

E broioù [[Kenglad ar Broadoù]] ez eus bet dreistmoullet timbroù savet gant ar velestradurezh trevadennel pa vo embannet dizalc’hidigezh ar vro gant, da skouer, '''INDEPENDANCE 1965''' e [[Gambia]], '''ASSOCIATED STATEHOOD''' (Dominica e 1968), '''GUYANA INDEPENDANCE 1966''' (Gwiana)...

Buhez an tiegezh roueel ar Rouantelezh-unanet zo bet kaoz dreistmoulladurioù ispisial : '''ROYAL VISIT 1963''' (Inizi Fidji), '''ROYAL WEDDING 1981''' (Guyana), '''VISIT OF Q.E. II''' e Sechelez (1975), '''ROYAL BABY''' e 1982 (Tuvalu, Jamaika).

Skouerioù all :
*[[Anguilla]] : EASTER 1978 (''Pask'')
*[[Gwiana]] : ESPANA 1982 (Kib mell-droad)
*[[Honduras Breizh-Veur]] : NEW CONSTITUTION (''Bonreizh nevez'') e 1961, DESIGNATION OF SITE NEW CAPITAL 9th OCTOBER 1963 ( = ''Dibab al lec'h evit ar gerbenn nevez'')
*[[Hong Kong]] : POPULATION CENSUS 1970 (''Niveradeg an dud''), RACIAL EQUALITY YEAR 1971 (''Ar gouennoù kevatal etrezo Bloaz 1971'')
*[[Haiti]] : 7 avril 1803-1953 (Deiz ha bloaz marv [[Toussaint Louverture]])
*[[El Salvador]] : 1968 Año del Sistemo del Credito Rural (=''Bloaz ar reizhiad ar C'hredad war ar maez'')
*[[Nicaragua]] : Homena a Hammarskjold Sep-1961 (=‘’Enor da [[Dag Hammarskjöld]] Gwengolo 1961’’)
*[[Somalia italian]] : ON ORANZE AL DUCA DEOLI ABRUZZI (=’’Enor da Dug an [[Abruzzo]]’’) e 1934.

== Aloubadeg ur vro ==

[[File:Stamp Kurland.jpg|thumb|left|upright 0.8|Aloubadeg Kourland gant Alamagn (1940)]]
[[File:Stamp Batum 1920 25r tree overprint.jpg|thumb|right|upright 0.7|Aloubadeg [[Batoumi]] ([[Jorjia]]) gant Bro-Saoz (1920]]

Aloubadeg ur vro gant un arme estren goude un emgann pe e-kerz ur brezel bras a gas ar velestradurezh milourel da embann timbroù-boutin bet dreistmoullet gant anv ar vro-se.
E 1914 e voe aloubet trevadennoù an Impalaeriezh alaman gant nerzhioù Impalaeriezh Breizh-Veur : goude bezañ implijet timbroù dreistmoullet gant anvioù alaman ('''Marshall Inseln''' pe '''Deutsch-Ostafrika''') e voe gwelet an dreistmoulladur '''G.R.I.''' (''Georgius Rex Imperator'') pe '''G.E.A.''' (''German East Africa'' e saozneg).

E fin an Eil Brezel-bede voe adtapet gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet meur a diriad e Gevred Azia (Borneo an Norzh), en Afrika ([[Libia]]) da-heul diskar Nerzhioù [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo]]. Al lizherennoù BMA a voe ouzhpennet war an timbroù a dalveze BRITISH MILITARY ADMINISTRATION.

Timbroù Alamagn eus ar rummad [[Germania (timbroù)|Germania]] zo bet implijet gant an enskrivadur « Belgien » (e Beljia), «Rumänien » ([[Roumania]]), « Russisch Polen » ([[Polonia]]) e-pad ar Brezel-bed kentañ. Goude ar brezel e voe aloubet ur rannvro eus kornôg Alamagn gant armeoù Frañs ha Beljia, ha laket e-maez timbroù Beljia (poltred ar roue [[Alberzh Iañ (Belgia)| Alberzh Iañ]]) dreistmoullet gant '''Allemagne Deutschland''' e 1919.

Timbroù [[Gabon]] (dindan dalc’h Frañs) eo a voe graet ganto e 1915 pa voe aloubet Kameroun (alaman) gant bagadoù armet Bro-Saoz ha Bro-C’hall. Sklaer e oa an enskrivadur : « Corps Expéditionnaire Franco-Anglais Cameroun ».
E 1940 e voe embannet gant ar Postoù Alamagn timbroù a ziskoueze skeudenn ar prezidant aet da anaon [[Paul von Hindenburg]], warno '''Elsaß''' (''Elzas'' en alamaneg). E Loren e oa bet moullet '''Lothringen''' war an hevelep timbroù-se.

== Stadoù-nevez ==
[[File:Stamp of Algeria - 1962 - Colnect 234558 - Marianne de Decaris.jpeg|thumb|left|upright 0.8|Timbr gall dreistmoullet gant Stad Aljeria (1962)]]
Goude un hirr a stourm a-wechoù eo deuet a-benn trevadennoù an impalaeriezhioù gall, spagnol, portugalat, … da embann o frankiz ha sevel ur Stad anavezet gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]]. Koulskoude, a-raok ma vefe bet lakaet war droad ar binviji teknik ret he deus ranket ar velestradurezh postel nevez implijout stok timbroù an drevadenner, o dreistmoullañ en anv nevez ar Stad mar bez ret. Kement-se a c’hoarvezas ivez er Stadoù liesbroadel evel [[Aostria-Hungaria]] (e 1918) pe an [[Unvaniezh Soviedel]] e 1992. 

Dont a reas a-benn stourmerien [[Iwerzhon]] da embann frankiz an darn vrasañ eus an enezenn e 1922 ha sevel « Stad Dieub Iwerzhon ». Timbroù saoz a voe dreistmoullet gant ar gerioù gouezeleg '''Rialtas Sealadach na hÉireann''' (e brezhoneg ''Gouarnamant berrbad Iwerzhon'').

E 1918–19 e voe dreistmoullet timbroù Aostria-Hungaria gant ar Stadoù nevez-savet a zeuas diwarni : [[Tchekoslovakia]] e 1919, Polonia ha Yougoslavia (timbroù Hungaria e 1918-19)…
Timbroù Botswana kentañ a oa timbroù trevadenn ar [[Bechuanaland]] dreistmoullet gant &lt;small&gt;REPUBLIC OF BOTSWANA&lt;/small&gt;.

Timbroù Bro-C’hall gant al lizherennoù E.A. (''Etat Algérien'' e galleg, Stad Aljeria e brezhoneg) a voe embannet gant melestradurezh nevez Alje e 1962.

Goude diskar an Unaniezh Soviedel, ar republikoù nevez ([[Moldavia]], [[Latvia]], [[Kazac’hstan]] hag [[Ukraina]]) o deus implijet an timbroù soviedel kozh dreistmoullet. An emzalc’h-se he deus kaset torfedourien da embann timbroù faos a ziskoueze anv ur republik rannvroel eus Rusia (e [[Krimea]], [[Karelia]]…).

Evit pennoù-bras un tiriad disrannour ez eo an embann timbroù un doare da vrudañ o stourm, o c’hoant da vezañ dizalc’h ha bezañ anavezet gant ar gumuniezh etrebroadel. 
Embann a reas ar Biafra timbroù eus [[Nigeria]] gant SOVEREIGN BIAFRA e 1968.

N’eo ket awalc’h moullañ timbroù dreistmoullet avat, dav eo prouiñ e vez implijet evit postañ lizhiri. Amañ ivez ez eus bet graet falstimbroù, evel re ar « Republik Maluku Selatan »

== Ur renad politikel nevez == 
Pa cheñch renad politikel ur vro pe ur rannvro, paket gant an diouer a amzer, e tiviz ar renad nevez dreistmoullañ an timbroù kozh a-raok embann timbroù gant enskrivadurioù ofisiel reizh, 

C'hoarvezout a reas gant timbroù zo eus trevadennoù Bro-C’hall e 1941. Adskrivet « France Libre » warne pas ave pennoù an drevadenn a-enep gouarnamant Vichy. Goude an Dieubidigezh e voe moullet kalz eus timbroù eus poltred [[Philippe Pétain|Pétain]] gant ur [[Kroaz Loren|Groaz Loren]] pe al lizherennoù '''R.F.'''

[[Image:Timbre AlphonseXIII surcharge RepublEspanola.jpg|thumb|right|upright 0.8|Ar roue Alfonso XIII (1931)]]

E Portugal hag e broioù dindan e aotrouniezh e deroù an XXvet kantved e voe skrivet '''REPUBLICA''' pa voe echu gant ar rouantelezh. Goude dispac’h 1868 e Spagn e klaskas ar gouarnamant berrbad skarzhañ kuit arouezioù ar monarkiezh dre adembann timbroù kozh gant '''HABILITADO per la NACION'''. E 1931 e voe damguzhet poltred ar roue [[Alfonso XIII]] gant '''Republica Española'''.

E 1920, da-heul [[Feur-emglev Versailhez]] e voe tennet Kêr Danzig, war vord ar Mor Baltel ([[Gdansk]] hiziv an deiz) eus Prusia ha disklêriet da Stad Dieub. A-raok embann he zimbroù-post hec'h-unan e implijas melestradurezh gêr timbroù alaman eus ar seurt Germania moullet gant &quot;Danzig&quot;.

== Liammoù diavaez ==
{fr}[http://aps-web.fr/surcharges-sur-timbres-marques-de-limperialisme-anglais] Timbroù Impalaeriezh Breizh-Veur

[[Rummad:Timbrouriezh]]</text>
      <sha1>97px5u9or05izk3ejmvr8vwt9pwhh0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Ouzbekistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180468</id>
    <revision>
      <id>2197064</id>
      <parentid>2194979</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="9sggo0wko3yxd8i26zzmm5ceu9t5bc8" xml:space="preserve">Ouzbekistan, ent-ofisiel Republik Ouzbekistan (ouzbekeg : O‘zbekiston Republikasi pe Ўзбекистон Республикаси ), zo ur vro eus Kreiz Azia. 

Ul lodenn eus an [[Unvaniezh Soviedel]] e oa betek ma voe embannet an dizalc’hidigezh e miz Kerzu 1991.

== Republik Sokialour Soviedel Ouzbekistan ==

[[File:The Soviet Union 1963 CPA 2940 stamp (Architecture in Samarkand, Uzbekistan. Gur-e Amir mausoleum).png|thumb|left|upright 1.0|Mozoleon Gur-e-Amir e Samarkand (1963))]]
Staget e oa bet rannvroioù ar reter ouzh an Impalaeriezh rusian e fin an XIXvet kantved, bet anvet Turkestan gant aotrouniezh [[Moskva]]. Goude diskar an impalaeriezh ha ganedigezh an Unvaniezh Soviedel e voe savet Republik Sokialour Soviedel Ouzbekistan d’ar 27 a viz Here 1924. Dont a reas [[Tochkent]] da vezañ ar gêrbenn nevez (e-lec’h [[Samarkand]]).

[[File:Samarkand. Shir-Dor madrasah. USSR stamp. 1979.jpg|thumb|right|upright 1.0|Samarkand : madrasa Shir-Dor (1979)]]

Implijet e vo timbroù an Unvaniezh Soviedel. Un darn anezho a sell ouzh savadurioù istorel pe dudennoù Ouzbekistan :
*1933 : Un den war varc’h un eil war un traktor labour-douar (eus ar rummad ''Tudouriezh'')
*1938 : Skoed-ardamez ar republik soviedel (rummad ''Bonreizh nevez'')
*1940 : Savadur an Ouzbekistan, da vare Diskouezadeg al labour-douar e [[Moskva]].
*1942 : 500vet deiz-ha-bloaz ar barzh [[Ali-Shir Nava'i]]
*1950 : 25vet deiz-ha-bloaz republik Ouzbekistan
*1955 : Savadur an Ouzbekistan, da vare Diskouezadeg al labour-douar e Moskva.
*1958 : Tochkent (rummad ''Kerbennoù ar republikoù soviedel'')
*1960 : Gwiskamant hengounel
*1964 : Deiz-ha-bloaz ganedigezh ar barzh [[Hamza Hakimzade Niyazi]]
*1965 : Ganedigezh an dispac'hour [[Yuldash Akhunbabaev]]
*1966 : Mozoleon e [[Boukhara]]
*1967 : Banniel, skoed-ardamez Ouzbekistan  (rummad ''50vet deiz-ha-bloaz dispac’h 1917'')
*1968 : Ar c’homunour [[Akmal Ikramov]]
*1968 : 525vet deiz-ha-bloaz ar barzh [[Ali-Shir Nava'i]]
*1969 : Leti etrebroadel e Smarkand
*1974 : 50vet deiz-ha-bloaz Republik Ouzbekistan
*1979 : [[Madrasa Shir-dor]] e Samarkand
*1984 : Skoed-ardamez ar republik soviedel
*1988 : Barzhonegoù [[Alpomysh]]
*1990 : Skol-veur Tochkent
*1990 : Mirdi [[Lenin]] e Tochkent

== Republik Ouzbekistan ==

[[File:1992 Uzbekistan stamp.jpg| thumb|right|upright 1.0|Nodira (1992)]]
[[File:Stamp of Uzbekistan 1993 m17.jpg| thumb|left|upright 0.7|Timbr dreistmoullet (1993)]]

Disrann an Unvaniezh Soviedel e 1991 a lakaas kalzig republikoù sokialour da vezañ dizalc'h. Embannet eo bet Republik Ouzbekistan d’ar 31 a viz Eost 1991, en e benn ar Prezidant [[Islam Karimov]].
Krog e voe ar velestradurezh da embannet timbroù d'ar 7 a viz Mae 1992. Diskouez a rae an timbr kentañ poltred ur vaouez, ar varzhez [[Nodira]] (1792-1842), unan eus ar skrivagnerezed pouezhusañ en istor ar vro. 
E 1993 e voe implijet timbroù an Unvaniezh Soviedel dreistmoullet gant УЗБЕКИСТOН hag un talvoud-gwerzh nevez.

[[File:Stamp of Uzbekistan 1998 m180.jpg||thumb|left|upright 1.2|Alpomish (1998)]]

Mod all, lakaet e vez war-wel loened ar vro, ar savadurioù (dor Khiva, Boukhara), tudennoù an istor ([[Timur]], ar skrivagner [[Abdurrauf Fitrat]], ar barzh [[Ájiniyaz]]…), ar sportoù (C’hoarioù Olimpek Atlanta e 1996), ar sevenadur (ar c’hontadennoù hag ar gwiskmantoù hengounel, ar bravigoù)…

Dekvet deiz-ha-bloaz an dizalc’hidigezh e 2001 a voe pennabeg an embann timbroù a vrude soudarded an arme, perzh an ekonomiezh, ar savadurioù nevez savet, pezhioù arkeologiezh, ar sportourien… Timbroù-lidañ ken entanus a voe moullet e 2006, da vare ar 15vet deiz-ha-bloaz. Skeudenn ar prezidant Karimov a gaver ivez war meur a zimbroù.

Tra ma veze skrivet an alc’hwez gant ar skritur latin (Uzbekistan) ha kirillek (Узбекистoн), eus 1992 da 1997, e lenner O’ZBEKISTON hep mui ken diwar vremañ.

Pourvezet e vez servijoù ar post gant O′zbekiston Pochtasi.

== Levrlennadur ==
*Ahmedov, S. et al. Ŭzbekiston Pochtasi: Tarikh va Taraqqiët = Pochta Uzbekistana: Istorii͡a i Razvitie = Post of Uzbekistan: History and Progress. Tashkent: Maʺnabii͡at, 2014 ISBN 978-9943-04-232-2 317p.
*Mukhamedov, I︠U︡. Kh. Pochtovai︠a︡ svi︠a︡zʹ v Uzbekistane. Tashkent: Obʺedinennoe izd-vo, 1961 69p.

== Pennad kar ==
* [[Timbroù Unvaniezh Soviedel]]

[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Ouzbekistan, Timbroù]]
[[Rummad:Ouzbekistan]]</text>
      <sha1>9sggo0wko3yxd8i26zzmm5ceu9t5bc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù India - Tiriadoù gall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180514</id>
    <revision>
      <id>2197063</id>
      <parentid>2195483</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>impaleriezh → impalaeriezh (via JWB)</comment>
      <origin>2197063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="l1qb8lrnbv9u2x8skuzun83thfj32b0" xml:space="preserve">[[File:RFIndieTimbre.jpg|thumb|left|upright 0.9|Doueez India (1948)]]

Eus 1668 da 1954 ez eus bet dalc’het tiriadoù bras pe vihan dindan aotrouniezh Bro-C’hall en India, disorc’h ur politikerezh trevadenniñ a-gozh en Azia.
Adalek 1816 e oant anavezet dindan an anv '''Établissements français dans l'Inde''' (''Kontoueroù gall en India'') hag en o zouez e oa  [[Pondicherry]], [[Karikal]] ha [[Yanaon]] war aod [[Coromandel]], [[Mahé (India)|Mahe]] war aod [[Malabar (bro)|Malabar]] ha [[Chandernagor]] e [[Bengal]].

Adstaget e voe Chandernagor ouzh India e 1950, hag an tiriadoù gall all e 1954.

E 1892 e voe moullet timbroù ar rummad [[Navigation et Commerce (timbroù)|Navigation et Commerce]] gant an enskrivadur &lt;small&gt;ETABLISSEMENTS DE L’INDE &lt;/small&gt;. An talvoudoù-gwerzh a save eus 1 santim (a liv du) betek 1 lur (liv gwer-olivez). Ul lodenn eus an timbroù-se a voe advoullet etre 1900 ha 1907.

Ar rummad orin kentañ, bet embannet e 1914, a ziskoueze un templ e Pondicherry hag un delwenn eus Brahma. Treiñ a reas an alc’hwez da '''Établissements Français dans l’Inde''' mui ar pennlizherennoù RF.

Adembannet e voe e 1923 pa zivivas ar velestradurezh pas enskrivañ ar priz gant ar moneiz gall (santim ha lur) met gant moneiz ar c’hontouer  : ar roupi gall, rannet e [[fanon]] ha [[cache]]. Implijet e voe an timbroù e-pad pell, pe e vefent dreistmoullet pe get (e 1929). War-lerc’h e teuas  heuliadoù timbroù a veze kavet e pep korn eus an impalaeriezh : Diskouezadeg an trevadennoù (1931), Diskouezadeg Pariz (1937), Pierre ha Marie Curie (1938), Diskouezadeg [[New York]] (1939), Deiz-ha-bloaz an Dispac'h Gall (1939)..

[[File:French India postage stamps.jpg| thumb|rigth|upright 1.2|Timbroù liesseurt]]

== An eil Brezel-bed ==
Melestradurezh ar Stad c'hall a bourvezas daou heuliad timbroù d’ar c’hontoueroù Indian e 1941 :

*Ar rummad &quot;Défense de l’Empire&quot;, a ziskoueze ur soudard indian (ur [[Sipai]] hag un isofiser eus ar gward.
*Tresadenn un templ e-kichen Pondicherry, gant poltred ar marichal Pétain er c'horn uhelañ a-zehoù.

Ral a wech e veze kachedet an timbroù-se.
Er memes bloavezh e voe dreistmoullet '''FRANCE LIBRE''' (''Bro-C’hall Dieub'')  war an holl dimbroù kavet e egwerzh, gant [[Kroaz Loren]] a-wechoù, kement ha diskouez skoazell ar pennadurezhioù lec’hel d’ar jeneral de Gaulle, pe c’hoazh an enskrivadur '''FRANCE TOUJOURS''' (''Frañs da viken'') (1943).

War skouer timbroù an [[Tiriadoù gall en Okeania]] e voe moullet un heuliad “France Libre” e Londrez e 1943, hag ar rummadoù boas anvet [[L'Entraide française (timbroù)|l’ Entraide Française]] ha [[Félix Eboué]] e 1944.

== An timbroù diwezhañ ==
Digabestret e oa bet Indez Breizh-Veur d’ar 15 a viz Eost 1947 ha savet stadoù [[India]] ha [[Pakistan]]. Sur eo ha n’eo ket marteze he dije klasket ar Stad nevez hag ar c’huzulioù lec’hel lakaat un termen da herêzh an trevadenniñ, ha kondaoniñ ar c'hontoueroù gall en India da vont da goll.

Embannet e voe ur brav a rummad timbroù nevez e 1948 gant Bro-C’hall avat, ha dibabet skeudenniñ delwennoù doueed ha doueezed India ([[Apsara]], [[Vichnou]], [[Dvarapala]]…). 
An timbroù diwezhañ tout a voe graet e 1952.

== Timbroù ar postoù dre-nij ==
Puilh eo an embann timbroù evit ar postoù dre-nij. Ma kaver ar rummadoù “klasel” ([[Du Tchad au Rhin (timbroù)| Du Tchad au Rhin]] ha « Deiz-ha-bloaz an Trec’h Meur » e 1946, pe 75vet deiz-ha-bloaz an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]] e 1949) ez eus ivez timbroù orin a ziskoueze temploù ha savadurioù ar vro. E 1954 e voe embannet an timbr diwezhañ.

[[Rummad:Timbroù hervez ar vro|India - Tiriadoù gall]]
[[Rummad:Timbroù India|Tiriadoù gall]]</text>
      <sha1>l1qb8lrnbv9u2x8skuzun83thfj32b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guadalcanal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180634</id>
    <revision>
      <id>2197006</id>
      <parentid>2194387</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1786" sha1="pk2rtuy4gb98q3awv000ncm31t2ei08" xml:space="preserve">[[Restr:Solomon island - Guadalcanal - Florida map - en.svg|thumb|Kartenn dopografek inizi Guadalcanal (er su) ha Florida (en norzh).]]
'''Guadalcanal''' zo un enezenn eus an [[Inizi Salomon|inizi Salamon]], e mervent ar [[Meurvor Habask]]. {{formatnum:283591}} annezad a oa e 2019&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20250718041751/https://statistics.gov.sb/download/60/solomon-islands-2019-population-and-housing-census-national-report_volume-1-and-2/1208/solomon-islands-2019-population-and-housing-census_national-report-vol-1-2 2019 Population and Housing Census National Report]'', levrenn 1, pajenn XXIII, Solomon Islands National Statistics Office (diellet), 30/10/2023 (pellgarget d'an 02/07/2026)&lt;/ref&gt;.

{{formatnum:5358}} km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; eo gorread Guadalcanal. Goloet eo tost en he fezh gant ar janglenn. Un aradennad venezioù zo en he c'hreiz, ar [[Menez Popomanaseu|Popomanaseu]] ({{formatnum:2235}} m) o vezañ an hini uhelañ anezho.

Mab-den zo o chom war Guadalcanal abaoe ur mare etre {{formatnum:4500}} ha {{formatnum:2500}} bloaz a-raok J.K. Ar merdeer spagnol [[Álvaro de Mendaña de Neira]] a gavas an enezenn e 1568. Envel a reas anezhi diwar [[Guadalcanal (Sevilla)|Guadalcanal]], e [[proviñs Sevilla]], kêriadenn orin unan eus izili e vagad. Etre miz Eost 1942 ha miz C'hwevrer 1943 e c'hoarvezas eno [[kampagn Guadalcanal]], ma stourmas [[Nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet|arme ar Stadoù-Unanet]] a-enep [[Arme Impalaeriezh Japan|hini Impalaeriezh Japan]] evit bezañ mestr war al lec'h, e-sell gwareziñ [[Aostralia]] ha kregiñ da adc'hounit an takadoù aloubet gant Japan er Meurvor Habask. Ar braz eus an emgannoù a c'hoarvezas e norzh an enezenn, tro-dro d'an aerborzhig Henderson Field.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Inizi Salomon]]</text>
      <sha1>pk2rtuy4gb98q3awv000ncm31t2ei08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arc'h (koufr)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180638</id>
    <revision>
      <id>2197007</id>
      <parentid>2194414</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>yezh</comment>
      <origin>2197007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="et1wxto6p6v1yp32119emuxsrew5wqr" xml:space="preserve">An '''arc'h''' a vez implijet evit ur seurt [[boest]] vras evit serriñ ar [[boued]], an [[ed]] hag ar [[bara]] da gentañ. Tost eo he implijoù eus re ar pezh-[[arrebeuri]] a vez anvet [[koufr]].

== [[Reveziadenn]]où kozh ==
Kavout  a reer ar ger er c'h-[[Catholicon]] gant daou ster, ''arche'' ha ''huge''&lt;ref&gt;Galleg a-vremañ : ''huche'', pezh arrebeuri evit ar bara hiziv.&lt;/ref&gt;. Ma kinnige [[Sacré Collège de Jésus|geriadur an Tad Maner]] nemet &quot;coffre&quot;, e weler ar ster arbennik, &quot;koufr evit an ed&quot; en ''Abrege eus an doctrin gristen…'' (1834) : &quot;Pere a zestum an hed hac a vir en o ''arc'hyou''&quot;&lt;ref&gt;[[Devri]], Arc'h 1.&lt;/ref&gt;.

Impljet e veze er [[Bibl]] evit ober dave d'ar [[bag|vag]] divent savet gant [[Noe]], &quot;[[Arc'h Noe]]&quot;&lt;ref&gt;[[Levr ar C'heneliezh|Geneliezh]].&lt;/ref&gt; hag evit ar c'houfr koad hezoug goloet gant aour gant an [[Hebreed]] hag anvet [[Arc'h an Emglev]] ganto&lt;ref&gt;&quot;[[Kentañ Levr ar Rouaned]]&quot;.&lt;/ref&gt;.

== Irc'hier arbennik ==
*''Arc'h ar boued'' (Catholicon) : kombod hag a gaver er bigi pe en [[nijerez]]ioù.

=== Diseurt ===
* [[Arc'h ar galon]] : brusk
* Arc'h-kig
* [[Koufr-houarnet]] : [[armel-greñv]]
* Gwele-arc'h pe Arc'h-gwele

[[Arched]] a seblant bezañ un eilstumm a zo bet arbennikaet evit ar c'houfr ma lakaer un den marv ennañ a-raok e sebeliañ. Kavet e vez ''arc'h'' evit arched e Bro-Wened.

== Pennadoù nes ==
* [[Arched]]
* [[Kased]]
* [[Koufr]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Arrebeuri]]</text>
      <sha1>et1wxto6p6v1yp32119emuxsrew5wqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FN ARKA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180639</id>
    <revision>
      <id>2197009</id>
      <parentid>2194417</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="65ltc3iv8dv9so0t8x33rzwe8bi2apu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|FN ARKA|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Belgia}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Fuzuilh-arsailh]] damaotomatek / aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston berr e red
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[FN Herstal]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Abaoe 2026
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,7 kg (CQC)&lt;br&gt;3,9 kg (STD)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|735,2 mm (CQC)&lt;br&gt;849,5 mm (STD)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|820 mm (CQC)&lt;br&gt;934,5 mm (STD)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|285 mm (CQC)&lt;br&gt;368 mm (STD)
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600-700 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 30 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''FN ARKA''' zo ur [[fuzuilh-arsailh]] produet abaoe 2026 gant an embregerezh belgiat [[FN Herstal]]. Kambret eo e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]. Kemennet eo bet e deroù miz Even 2026, ha diskouezet eo bet evit ar wech kentañ er saloñs [[Eurosatory]] 2026&lt;ref&gt;{{En}} Adam BORISENKO, ''[https://gundigest.com/military-firearms/fn-arka First Look: FN ARKA]'', Gun Digest, 11/06/2026 (lennet d'an 02/07/2026)&lt;/ref&gt;. Ober a ra hec'h anv dave da hini ar wareg e galleg&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{en}} Matthew MOSS, ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/fn-unveils-their-next-generation-rifle-the-arka-44828743 FN Unveils Their Next Generation Rifle - The ARKA]'', The Firearm Blog, 02/06/2026 (lennet d'an 02/07/2026)&lt;/ref&gt;.

== Deskrivadur ==
Savet e oa bet an ARKA en ur veskañ [[Arm-tennata|gwikefre tennata]] dre biston berr e red an [[FN SCAR]] en un tu, ha dizain hag ergonomiezh an [[AR-15]] en tu all. Daou vod-tennañ en deus an arm : damaotomatek hag aotomatek. E [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a zo teleskopek. Daouzehouiat eo stanker ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] ha loc'henn-armiñ ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]]. Pourveziet eo an arm gant ur c'harger fiñv 30 tenn&lt;ref&gt;{{en}} [https://fnherstal.com/app/uploads/technical-data-fn-arka.pdf Roadennoù teknikel an FN ARKA] war lec'hienn an embregerezh FN Herstal (pellgarget d'an 02/07/2026)&lt;/ref&gt;.

Daou stumm eus an ARKA a zo : an STD (evit ''Standard''), dezhi ur c'hanol 368 mm, hag ur stumm CQC (evit ''Close Quarter Combat'', &quot;Emgann a-dost&quot;), gant ur c'hanol berroc'h (285 mm)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù-arsailh]]
[[Rummad:Armoù Belgia]]</text>
      <sha1>65ltc3iv8dv9so0t8x33rzwe8bi2apu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Kumuniezh/An davarn/sizhunvezh 28, bloaz 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>180653</id>
    <revision>
      <id>2197004</id>
      <parentid>2196914</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antiquaire1</username>
        <id>81263</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kemmadur */ Respont</comment>
      <origin>2197004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4922" sha1="jirgahqx88lkm52waa1jkpeik8rvov4" xml:space="preserve">= 06/07/2026 — 12/07/2026 =
:[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_28,_bloaz_2026&amp;action=edit Skrivañ un dra bennak en eizhvet sizhun warn-ugent eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_27, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_29, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]]

== Pajennoù merañ dizimplij ==
Kinnig a ran paouez da ober gant [[Wikipedia:Goulenn kemmañ ur bajenn bet prennet]], [[Wikipedia:Goulenn kendeuziñ istor div bajenn]] ha [[Wikipedia:Pajennoù da brennañ]] rak morse n’int bet implijet da vat hag a-wechoù e vezont implijet a-dreuz. Chom a raio [[Wikipedia:Goulenn ouzh ar verourien]] atav evel-just. {{ping|Kestenn}} mat eo dit? Re all a c’hall reiñ o ali evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 6 Gouere 2026 da 11:37 (UTC)

:Gwir eo ne vezont ket implijet. Mat eo din paouez d'ober gante. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 Gouere 2026 da 13:27 (UTC)
::Demat,
::Ar simplañ ar gwellañ. A-du.
::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 6 Gouere 2026 da 20:45 (UTC)

== Degasadenn an deiz ==
Trugarez d’an implijer dizanv en deus graet [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Houarn&amp;diff=prev&amp;oldid=2194738 ar c’hemm-mañ], dilamet gantañ ur frazenn a oa chomet er pennad [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Houarn&amp;diff=1606878&amp;oldid=1604117 abaoe 11 vloaz]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 6 Gouere 2026 da 18:55 (UTC)

== Isdaveoù ==
Bremañ e c’hallomp ober gant isdaveoù. Setu amañ ur skouer :
: Glas eo ar mor&lt;ref name=&quot;levrarmor&quot; details=&quot;p. 23&quot;&gt;''Ar mor'', Yann Dour, 1801.&lt;/ref&gt;. En Egipt e c’hall bezañ ruz&lt;ref name=&quot;levrarmor&quot; details=&quot;p. 45&quot;/&gt;.
Aesoc’h eo evel-se adimplijañ ul levr pe ur vammenn all a zo hir a-walc’h. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Gouere 2026 da 09:33 (UTC)
=== Daveoù ===
{{Daveoù}}

{{graet}} Dreist ! Notennet eo, trugarez dit --[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 8 Gouere 2026 da 10:02 (UTC)

== Kemmadur ==
Demat deoc’h, ha gallout a rafe unan bennak kadarnaat ha rankout a reer skrivañ kroaz-'''v'''rezel ha n’eo ket kroaz-'''b'''rezel? Mard eo gwir e vo un nebeut rummadoù da adenvel. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 11 Gouere 2026 da 14:44 (UTC)

:Salud ivez, Kavout ar ger kevrennek ''kroaz-vrezel'' a c'heller e-barzh un niverenn eus ''Kroaz ar Vretoned'' embannet e 1917 (https://bibliotheque.idbe.bzh/data/kroaz_ar_vretoned/Kroaz_Ar_Vretoned_1917_.pdf). Ken aes all e vo kavet ''kroaz a vrezel'' e testennoù all. Hep ankouaat ''Kroaz ar brezel'', kinniget gant TermOfis OPaB. Perak 'ta ne vije ket eus ur c'hemmadur dre vlotaat b &gt; v amañ, heñvel ouzh an hini a lenner e ''kiez-vleiz'' (https://devri.bzh/dictionnaire/k/kiez-1/) ? A galon. [[Implijer:Antiquaire1|Antiquaire1]] ([[Kaozeadenn Implijer:Antiquaire1|kaozeal]]) 13 Gouere 2026 da 10:10 (UTC)
::War a seblant ne gav hini ebet abeg gant ''kroaz ar brezel'', ar stumm kinniget gant Termofis. Ma n’eus respont ebet en un nebeut deizioù e adanvin neuze. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 20 Gouere 2026 da 09:47 (UTC)
:::Salud, Marteze e vije poellek goulenn kent ali an implijer Kadbzh evit goût abalamour da betra en doa dibabet ober gant &quot;Kroaz-brezel&quot; e-lec'h &quot;Kroaz-vrezel&quot;, ne gav ket dit ? A galon. [[Implijer:Antiquaire1|Antiquaire1]] ([[Kaozeadenn Implijer:Antiquaire1|kaozeal]]) 24 Gouere 2026 da 08:50 (UTC)
::::Salud deoc'h, ne gavan ket abeg e ''Kroaz ar brezel'', met ma oa bet implijet ''Kroaz-vrezel'' e 1917, da lavaret eo prestik goude krouidigezh ar vedalenn, perak pas mirout se e titl nes ar pennad, hag ober un adkas ''Kroaz ar brezel'' ? An daou zo mat neuze. ''Kroaz-brezel'' a gavan drol hep kemmadur ebet : evel ma lavar @[[Implijer:Antiquaire1|Antiquaire1]] en deus marteze @[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] un displegadenn. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 24 Gouere 2026 da 09:17 (UTC)
:Mat eo din ivez ober gant ar furm kavet e-barzh KaV e 1917, p’eo ur vammenn sirius-tre. --[[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 26 Gouere 2026 da 16:52 (UTC)
: {{graet}} gant '''kroaz-vrezel''' neuze, er pajennoù hag er rummadoù. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gouere 2026 da 16:19 (UTC)
::Ken efedus ha prim ! [[Implijer:Antiquaire1|Antiquaire1]] ([[Kaozeadenn Implijer:Antiquaire1|kaozeal]]) 31 Gouere 2026 da 15:14 (UTC)</text>
      <sha1>jirgahqx88lkm52waa1jkpeik8rvov4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeal:Arc'h (koufr)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>180807</id>
    <revision>
      <id>2197008</id>
      <timestamp>2026-07-31T15:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>/* Holloueziadur/geriadur */ rann nevez</comment>
      <origin>2197008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="t0kkvid02pl0z5fe7j3qknx8og5pgs0" xml:space="preserve">== Holloueziadur/geriadur ==

Ur pennad diwar-benn ar ger &quot;arc'h&quot; eo dreist-holl, da lavaret eo ur pennad geriadur.  [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 31 Gouere 2026 da 15:38 (UTC)</text>
      <sha1>t0kkvid02pl0z5fe7j3qknx8og5pgs0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>