Kanton Vaud

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kanton Vaud</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22078</id>
    <revision>
      <id>2197210</id>
      <parentid>2151278</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>63527</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of Canton of Vaud.svg]] → [[File:CHE Vaud Flag.svg]]</comment>
      <origin>2197210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="p5j0ifaiddaka3qp3o5f9h7ovq0o9nx" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}

{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #adafda&quot; |'''Kantonioù Suis'''
|-
{{Infobox/Titl|'''Kanton Vaud'''|abcdef|talbenn map|000}}
|-
|colspan=&quot;2&quot;|
{| width=&quot;100%&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|width=&quot;50%&quot;|[[Skeudenn:Wappen Waadt matt.svg|80px]]
|width=&quot;50%&quot;|[[Skeudenn:CHE Vaud Flag.svg|100px]]
|}
|-
|colspan=&quot;2&quot;|&lt;hr&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Skeudenn:Switzerland Locator Map VD.svg|230px]]&lt;br&gt;Lec'hiadur e [[Suis]]&lt;hr&gt;
|-
|'''[[Riez]]''' || {{Suis}}
|-
| '''Kengevreadur''' || [[14 Ebrel|14 a viz Ebrel]] [[1803]]
|-
| '''Pennlec'h ''' || |[[Lausanne]]
|-
| '''Yezh ofisiel''' || [[galleg]]
|-
| '''Berradur''' || VD
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Gorread''' || 3 212,03 km²
|-
| '''Poblañs''' || 784 822 &lt;small&gt;(31/12/2016)&lt;/small&gt;
|-
| '''Stankter''' || 244 a./km²
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Lec'h uhelañ''' || Les Diablerets&lt;br&gt;3 210 m
|-
| '''Lec'h izelañ''' || [[Lenn Leman]]&lt;br&gt;372 m
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''[[Internet]]''' || [https://www.vd.ch/ www.vd.ch]
|}

'''Kanton Vaud''' (''Canton de Vaud'' e galleg, ''quenton de Vôd'' en [[arpitaneg]], ''Kanton Waadt'' en [[alamaneg]], ''Chantun Vad'' e [[romañcheg]]) a zo ur c'hanton gallek eus [[Suis]].
{{Kantonioù Suis}}
[[Rummad:Kantonioù Suis|Vaud]]
[[Rummad:Kanton Vaud|*]]</text>
      <sha1>p5j0ifaiddaka3qp3o5f9h7ovq0o9nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pakistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24637</id>
    <revision>
      <id>2197194</id>
      <parentid>2197148</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>banniel hag all</comment>
      <origin>2197194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51721" sha1="g70ywi6y6itcudspwwgfmr2q91q6c54" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|-
! {{Infobox/Titl|Republik Islamek Pakistan&lt;br&gt;{{ur}}اسلامی جمہوریہ پاكستان&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Islāmī Jumhūriyah Pākistān''&lt;/small&gt;|abcdef|talbenn map|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
{| width=&quot;100%&quot;
|-
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;background-color:#aaa; color:#000; padding-top:5px;&quot;| [[File:Flag of Pakistan.svg|120px|border|center]]
| width=&quot;50%&quot;| [[File:Arms of Pakistan.svg|80px|border|center]]
|-
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Banniel]]
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Ardamezouriezh|Skoed]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Ger-stur'''&lt;br&gt;{{ur}} &lt;span style=&quot;font-size:1.5em;&quot;&gt;'''یمان، اتحاد، نظم'''&lt;/span&gt;'' (Īmān, Ittiḥād, Naẓm)''&lt;br&gt;« Feiz, Unvaniezh, Kenurzh »
----
|-
| '''[[Yezh ofisiel|Yezhoù ofisiel]]'''
| [[Urdu]], [[Saozneg]]
|-
| '''[[Kêr-benn]]'''
| [[Islamabad]]
|-
| '''Gorread'''&lt;br /&gt;-En holl&lt;br /&gt;-% dour
| &lt;br /&gt;803 940 km²&lt;br /&gt;3,1
|- 
|'''Poblañs '''&lt;br /&gt;-Hollad&lt;br /&gt;-Stankter ar boblañs 
|&lt;br /&gt;168 803 560 annd.&lt;br /&gt;206/km² 
|-
| '''Prezidant '''||[[Arif Alvi]]
|-
| '''Moneiz'''|| [[Roupi Pakistan|Roupi]]
|-
| '''Kod pellgomz'''||92
|-
| '''Kod war ar Genrouedad'''||.pk
|} 

[[Restr:Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg|thumb|]]
'''Pakistan''', '''[[Republik islamek]] Pakistan''' (اسلامی جمہوریۂ پاکستان) ent-ofisiel, a zo ur vro eus [[Azia ar Su|Su Azia]] hag eus ar [[Reter-Kreiz|Reter Kreiz Meur]]. Un aod 1 046 km he deus a-hed [[mor Oman]] er su ha bevennet eo gant [[Afghanistan]] hag [[Iran]] er c’hornôg, [[India]] er reter ha [[Republik poblel Sina]] er biz pellañ.{{dave|Kachmir}}

Pakistan eo ar c’hwec’hvet bro bobletañ er bed hag an eil bro bobletañ gant ur muiañ-niver muzulman. Lodenn e oa he zachennad eus [[India Breizh-Veur]] a-raok ma vefe rannet, hag un hir a istor he deus an dachennad-se a-fet sevenadurezh, gant [[Sevenadurezh Traoñienn an Indus]] peurgetket. Aloubet e oa bet an darn vrasañ anezhi er milved kentañ kent JK gant ar Bersaned hag ar C’hresianed. Diwezhatoc’h e oa deuet an Arabed, an Afghaned, an Durked hag ar Vongoled. Lakaet e oa bet an dachennad e-barzh [[Raj Breizh-Veur]] en naontekvet kantved. Abaoe m’eo [[Dizalc’hiezh Pakistan|dizalc’h]] ar vro he deus anavezet prantadoù kresk milourel hag armerzhel ha prantadoù distabilded, gant disrannidigezh [[Reter Pakistan]] ([[Bangladesh]] hiziv an deiz). Pakistan he deus disklêriet kaout armoù nukleel.

{| class=&quot;infobox borderless&quot;
|+ Arouezioù broadel Pakistan (ofisiel)
|-
! Loen broadel
| 
| [[Image:Markhor.jpg|50px]]
|-
! Evn broadel
| 
| [[Image:Keklik.jpg|50px]]
|-
! Gwezenn vroadel
| 
| [[Image:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]]
|-
! Bleunienn vroadel
| 
| [[Image:Jasminum officinale.JPG|50px]]
|-
! Loen broadel istorel
| 
| [[Image:Snow Leopard 13.jpg|50px]]
|-
! Loen broadel istorel
| 
| [[Image:Vándorsólyom.JPG|50px]]
|-
! Bronneg dour broadel
| 
| [[Image:National aquatic marine mammal of Pakistan.jpg|50px]]
|-
! Stlejvil broadel
| 
| [[Image:Persiancrocodile.jpg|50px]]
|-
! Amfibian broadel
| 
| [[Image:Bufo stomaticus04.jpg|50px]]
|-
! Frouezhenn vroadel
| 
| [[Image:Chaunsa.JPG|50px]]
|-
! Moskeenn vroadel
| 
| [[Image:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]]
|-
! Mozoleon broadel
| 
|
|-
! Stêr vroadel
| 
| [[Image:Indus river from karakouram highway.jpg|50px|an [[Indus]].]]
|-
! '''Menez broadel'''
| 
| [[Image:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]]
|-
|}

== Etimologiezh ==
Talvezout a ra an anv &quot;Pakistan&quot; kement ha &quot;Bro ar Re C’hlan&quot; e [[sindhi]], en [[urdu]] hag e [[perseg]]. Ijinet e oa bet e 1934 gant [[Choudhary Rahmat Ali]] en embannas er flemmskrid ''[[Bremañ pe Morse]]''.{{dave|flemmskrid}} Savet e oa bet an anv diwar anvioù pemp tiriad a oa bet kinniget da vont d’ober ur vro zistag evit ar Vuzulmaned en India Breizh-Veur. A-raok e vezent sellet evel tachennadoù afghan pe pers a-fet sevenadur ha kenelioù. An tiriadoù-se a oa '''P'''unjab, '''A'''fghania, '''K'''achmir, '''S'''indh, ha '''Tan/Stan''' (Balochistan/Tokharistan).{{dave|ster Pakistan}}. Talvezout a ra anv ar vro ivez eo &quot;glan&quot; an annezidi anezhi. Diazezet e oa bet ar vroad ent ofisiel evel ''Dominion Pakistan'' e 1947, hag adanvet e oa bet '' Republik Islamek Pakistan'' e 1956.

== Istor ==
''Pennad dre ar munud : [[Istor Pakistan]]''

Hiziv an deiz ez a pevar froviñs d’ober Pakistan : [[Punjab (Pakistan)|Punjab]], [[Sind]], [[Balochistan (Pakistan)|Balochistan]] ha [[Proviñs an Harzoù Gwalarn]]. Gouarn a ra ivez ul lodenn eus [[Kachmir]] a zo rannet bremañ etre Pakistan hag India. E korn-bro an [[Indus]] e oa diazezet sevenadurioù kozh, en o zouez hini [[Mehrgarh]], unan eus ar c’hêrioù koshañ anavezet er bed, ha [[Sevenadurezh Traoñienn an Indus]] (2500 – 1500 kent JK) en [[Harappa]] ha [[Mohenjo-Daro]].{{dave|indus}}
A-hed ar c’hantvedoù ez eus deuet bagadoù alouberien hag enbroidi, en o zouez an [[Harappaiz]], an [[Indezarianed]], ar [[Persed|Bersed]], ar [[Gresianed|C’hresianed]], ar [[Sakaed]], ar [[Parted|Barted]], ar [[Kushan|Gushaned]], an [[Huned wenn]], an [[Afghaned]], an [[Arabed]], an [[Turked|Durked]] hag ar [[Mughaled|Vughaled]]. Graet o doa o annez e Pakistan, ha levezonet o doa an dud eno dre vezañ euvret ganto.
Diazezet e oa bet Stad vodern Pakistan d’ar 14 a viz Eost [[1947]], met un hir a istor he deus ar vro a-gevret gant [[India]], [[Afghanistan]] hag [[Iran]]. Ur c’hroashent eo ar c’horn-bro evit an hentoù kenwerzh istorel hag evit [[Hent ar Seiz]]. [[Restr:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran.jpg|thumb|left|200px| [[Badshahi Masjid]] savet er 17vet kantved gant an impalaer [[Mughal]] [[Aurangzeb]] e [[Lahore]]]]

Sevenadurezh Traoñienn an Indus a yeas da get e kreiz an eil milved kent JK, ha war he lerc’h e teuas ar [[Sevenadurezh Vedik]] en em astenne war ul lodenn vras eus norzh India ha war Pakistan. Renet e voe ar c’horn-bro gant impalaerezhioù ha rouantelezhioù lerc’h-ouzh-lerc’h, adalek an impalaeriezh pers [[Impalaeriezh an Ac'haemenided|Ac'haemenid]]{{dave|achemenid}} war-dro 543 kent JK, betek [[Aleksandr Veur]]{{dave|Plutarc'h}} e 326 kent JK hag an Impalaeriezh [[Maurya|Vaurya]]. Fontet e oa bet ar [[Rouantelezh Indezat-ha-Gresian]] gant [[Demetrius I a Vactria]]. Adalek 184 kent JK e oa enni kornioù-bro [[Gandhara]] ha [[Punjab]], ha dindan ren [[Menander I|Menander]] eo e tizhas hec’h emled brasañ, o tiazezañ ar prantad Gresian-ha-boudaek gant araokadennoù war dachenn ar c’henwerzh hag ar sevenadur. Kêr [[Taxila|Daxila]] (Takshashila) a zeuas da vezañ ur greizenn deskiñ pouezus en amzer-hont. Dismantroù kêr, er gornôg da [[Islamabad]], zo unan eus lec’hiennoù arkeologel pouezusañ ar vro.

E 712 goude JK e voe aloubet [[Sindh]] ha [[Multan]] e su [[Punjab (Pakistan)|Punjab]] gant ar jeneral arab [[Muhammad bin Qasim]]{{dave|qasim}} ha prientet an dachenn evit meur a impalaeriezh vuzulman lerc’h-ouzh-lerc’h, en o zouez an [[Impalaeriezh Ghaznavid]], Rouantelezh [[Ghorid]], [[Sultanelezh Dehli]] hag an [[Impalaeriezh Mughal]]. E-pad ar marevezh-se e voe c’hoariet ur roll bras gant ar visionerien [[Soufi]] evit treiñ ar muiañ-niver eus tud ar c’horn-bro ouzh an [[Islam]], pa oant boudaiz ha hindouaded. Tamm-ha-tamm ez eas an Impalaeriezh Mughal war he diskar e penn kentañ an XVIIIvet kantved. Gant se e voe roet tro d’an Afghaned, d’ar Valochied ha d’ar Sikhed da gontrollañ takadoù bras eus ar vro betek ma voe lakaet he beli war su Azia gant Kompagnunezh saoz reter India{{dave|reter_india}}. 

[[Restr:GGJinnah.jpg|thumb|150px|left|Ar Gouarnour meur [[Jinnah]] gant e brezegenn digoradur d’an 11 a viz Eost [[1947]] da-geñver krouidigezh Stad nevez Pakistan.]]
Ar [[Emsavadeg ar Sipaied|brezel dizalc’hiezh]] e [[1857]] a oa bet ar stourm armet diwezhañ enep Raj Breizh-Veur. Lakaet en doa diazezoù ar stourm dieubiñ dizarm renet gant ar C’huntell. Koulskoude, e fin ar bloavezhioù 1930, e teuas ar C’hevread muzulman da vezañ poblekoc’h-poblek gant aon e vefe dileuriet fall ar vuzulmaned pe e vefent gwalleget er politikerezh. D’an 29 a viz Kerzu [[1930]] e tistagas ar prezidant [[Allama Iqbal]] ur brezegenn ma c’halve da grouiñ ur Stad vuzulman distag e gwalarn hag e reter Su Azia. Sevel a reas [[Muhammad Ali Jinnah]] a-du gant ''[[Teorienn an Div Vroad]]'' hag ober a reas d’ar C’hevread muzulman degemer ''[[Ratozhiad Lahore]]''{{dave|ratozhiad}} e 1940 (anavezet evel Ratozhiad Pakistan), a gasas a-benn ar fin da grouidigezh Pakistan.

[[Restr:Historic pakistan rel96b.JPG|200px|thumb|Lec'hioù istorel Pakistan kent savidigezh ar Stad-vroad]]
Stummet e oa bet Pakistan d’ar 14 a viz Eost [[1947]] gant div lodenn enno ur muiañ-niver muzulmaned e reter hag e gwalarn [[India Breizh-Veur]]. Dispartiet e oant diouzh ar peurrest eus ar vro gant ur muiañ-niver Hindouat. E Pakistan edo proviñsoù [[Balochistan (Pakistan)|Balochistan]], [[Bengal ar reter]], [[Proviñs an Harzoù Gwalarn]], [[Punjab (Pakistan)|Punjab ar c’hornôg]] ha [[Sindh]]. Da-heul [[rannidigezh India]] e voe taolioù-freuz{{dave|freuz}} etre ar c’humuniezhoù en India ha Pakistan : milionoù a vuzulmaned a yeas da Bakistan ha milionoù a Hindouidi hag a Sikhed a yeas da India. Dizemglevioù a savas e meur a briñselezh evel [[Jammu]] ha [[Kachmir]] a oa aet e-barzh India dre ma oant bet aloubet gant brezelourien Pachtoun, tra ma oa gwelloc’h an dizalc’hiezh gant an darn vrasañ eus an annezidi. Kement-se a gasas da [[brezel kentañ Kachmir|vrezel kentañ Kachmir]] e 1948, a echuas gant Pakistan oc’h aloubiñ un drederenn eus ar stad war-bouez nebeut. Eus 1947 da 1956 e oa Pakistan un Dominion er c’h[[Commonwealth]]. Disklêriet e oa bet ar republik e 1956, met dastroc’het e voe gant un taol-stad gant [[Ayub Khan]] (1958–69), a oa prezidant e-pad ur prantad distabilded diabarzh, hag un eil brezel gant India e 1965. Ret e voe d’e warlerc’hiad, [[Yahya Khan]] (1969–71), plediñ gant ar gorventenn a lazhas 500 000 a dud{{dave|korventenn}} e Pakistan ar reter. 

Dizemglevioù armerzhel ha politikel e [[Pakistan ar reter]] a gasas d’ur moustrerezh politikel taer hag an tennderioù a droas en ur [[brezel diabarzh]]{{dave|brezel1971}} ([[Brezel dieubidigezh Bangladesh]]) hag er brezel India-Pakistan e 1971. A-benn ar fin e tigevredas Pakistan ar reter hag e teuas da vezañ stad dizalc’h [[Bangladesh]].{{dave|bangladesh}} 

Eus 1972 da 1977 e voe lakaet al lezennoù trevourel da dalvezout en-dro dindan renadur [[Zulfikar Ali Bhutto]] betek ma voe diskaret ha goude-se kondaonet d’ar marv er pezh a voe ur gwir vuntr lezvarnel e 1979 gant ar jeneral [[Zia-ul-Haq]]. Hennezh a zeuas da vezañ an trede prezidant milourel. Lezennoù kozh Pakistan a voe lakaet en o flas ar [[Shariah]] islamek a greskas levezon ar relijiuzed war ar gevredigezh hag an arme. Goude marv ar jeneral Zia en ur gwallzarvoud karr-nij e 1988 e voe dilennet [[Benazir Bhutto]], merc’h Zulfikar Ali Bhutto, da Vinistrez kentañ Pakistan, anezhi ar vaouez kentañ er post-se. E-pad an dek vloaz war-lerc’h e voe ar galloud ganti ha gant [[Nawaz Sharif]] a-bep-eil, pa washae plegenn armerzhel ha politikel ar vro. Pakistan a gasas 5000 a soudarded da [[Brezel ar Pleg-mor|vrezel ar Pleg-mor]] e 1991 da gemer perzh er c’hengevredad renet gant ar Stadoù-Unanet, dreist-holl evit difenn [[Arabia Saoudat]].{{dave|brezel_pleg-mor}} Da-heul tennderioù milourel gant India e stourm ar c’h[[Kargil]]{{dave|kargil}} e oa bet un taol-stad e Pakistan e 1999 ma oa bet kemeret ar galloud erounit gant ar jeneral [[Pervez Musharraf]]. E 2001 en em lakaas [https://web.archive.org/web/20240319192847/https://www.etcnews.tv/who-is-pervez-musharraf/ Musharraf] da brezidant goude ma voe rediet [[Rafiq Tarar]] da reiñ e zilez. War-lerc’h dilennadegoù ar parlamant e 2002 e treuzkasas Musharraf ar galloud erounit d’ar c’hentañ ministr nevez-dilennet [[Zafarullah Khan Jamali]] a zeuas war e lerc’h [[Shaukat Aziz]], ur banker a vicher anezhañ, e dilennadegoù 2004. En e c’houde e voe tremenet ur frapad er sez gant Chaudhy Shuja'at Hussain.

== Gouarnamant ha politikerezh ==
''Pennad dre ar munud : [[Politikerezh Pakistan]]''

Stummet e oa bet gouarnamant kentañ Pakistan gant ar [[Kevread Muzulman|C’hevread Muzulman]] dindan renerezh [[Muhammad Ali Jinnah]] ha [[Liaquat Ali Khan]]. Roll ambilh ar C’hevread Muzulman e politikerezh Pakistan a zigreskas un tamm mat gant donedigezh strolladoù politikel all, [[Strollad Pobl Pakistan]] e Pakistan ar c’hornôg, ha [[Kevre Awami]] e Pakistan ar reter, a gaso a-benn ar fin da grouidigezh Bangladesh. Degemeret e oa bet kentañ [[Bonreizh Pakistan]] e 1956, met astalet e voe e 1958 gant [[Ayub Khan]]. Bonreizh 1973, astalet e 1977 gant [[Zia-ul-Haq]], a voe lakaet da dalvezout en-dro e 1991. Honnezh eo pouezusañ testenn ar vro, a laka diazezoù he gouarnerezh. Ur republik demokratel kevreadel eo Pakistan, gant an Islam da relijion stad. E-barzh ar sistem dambrezidantel ez eus ur parlamant e ziv gambr a c’hoarvez eus ur ar [[Sened Pakistan|Sened]], ennañ 100 ezel, hag eus ar [[Bodadeg vroadel Pakistan|Vodadeg vroadel]], enni 342 ezel. Ar [[Prezidant Pakistan|Prezidant]] eo [[Penn ar Stad]] ha Penn an armeoù, ha dilennet e vez gant ur [[Kengor dilennel Pakistan|c’hengor dilennel. Peurliesañ ez eo levier ar gostezenn vrasañ er Vodadeg Vroadel a ya da [[Kentañ ministr Pakistan|gentañ ministr]]. Ur sistem gouarnerezh damheñvel zo gant pep hini eus ar proviñsoù, gant ur Vodadeg Proviñsel dilennet war-eeun ma teu al levier eus ar gostezenn pe ar c’hevredad brasañ da vezañ Pennministr. Gouarnerien ar Proviñsoù a vez anvet gant ar Prezidant. 
[[Restr:Pakistani_parliament_house.jpg|thumb|200px|Savadur ar Parlamant en [[Islamabad]]]]

Ur roll levezonus zo bet c’hoariet gant [[Arme Pakistan]] a-fet politikerezh a-hed istor Pakistan, gant prezidanted soudarded o ren adalek 1958–71, 1977–88 hag abaoe 1999. E-pad ar bloavezhioù 1970 e tiflukas Strollad Pobl Pakistan (SPP), ur gostezenn eus an tu kleiz renet gant [[Zulfikar Ali Bhutto]], war an dachenn bolitikel. Dindan ren [[Muhammad Zia-ul-Haq]], ur soudard anezhañ, he deus kroget Pakistan gant ur c’hemm krenn e-keñver politikerezh kozh an takad breizhveuriat dre zegemer ar [[Charia]] ha lezennoù all diazezet war an Islam. E-pad ar bloavezhioù 1980 e oa bet roet lañs d’ul luskad enep-gladdalc’hel hag a-du gant [[Muhajir Urdu|Muhajir]], [[Luskad Muttahida Qaumi]] e anv, gant kêriz desket e [[Sindh]] ha dreist-holl e [[Karachi]]. Arouezet e oa ar bloavezhioù 1990 gant ur politikerezh kenemsav renet gant an SPP hag ur C’hevread Muzulman yaouankaet. 

E dilennadegoù hollek miz Here 2002 e oa deuet ar muiañ-niver eus sezoù ar Vodadeg Vroadel gant [[Kevread Muzulman Pakistan (Q)]] (KMP-Q). Da eil e errue Strollad Parlamantidi Pobl Pakistan (SPPP), anezhañ ur gevrenn eus an SPP. [[Zafarullah Khan Jamali]] eus KMP-Q a yeas da gentañ ministr met reiñ a reas e zilez d’ar 26 a viz Mezheven [[2004]], ha lakaet e voe en e lec’h levier ar KMP-Q, [[Chaudhry Shujaat Hussain]], da gentañ ministr da c’hortoz. D’an 28 a viz Eost [[2004]] e votas ar Vodadeg Vroadel, 191 enep 151, da zilenn [[Shaukat Aziz]], Ministr an Arc’hant ha besprezidant kozh [[Citibank]], da Gentañ Ministr. [[Muttahida Majlis-e-Amal]], anezhañ ur c’henemsav eus kostezennoù relijius islamek, a yeas ar maout gantañ en dilennadegoù e Proviñs an Harzoù Gwalarn, ha kresket e voe niver e zileuridi er Vodadeg Vroadel.

[[Restr:2006 Musharaff at the White House.jpeg|200px|thumb|Prezidant ar S-U [[George W. Bush]] hag ar [[Musharraf|Prezidant Musharraf]] a respont da gazetennerien e [[kambr reter]] an [[Ti Gwenn]] e 2006.]]
Un ezel oberiant eus ar [[Broadoù Unanet]] (BU) hag eus [[Aozadur ar C'hevelerezh Islamek]] (AKI) eo Pakistan. Implijet he deus an aozadur diwezhañ-mañ da forom evit ar ''Gerreizhded Sklêrijennet''{{dave|kerreizh}}, anezhi ur steuñv da gas war-raok un azginivelezh hag ur mare sklêrijennoù er bed muzulman. Ezel eo ivez Pakistan eus aozadurioù lec’hel pennañ [[Kevredigezh Su Azia evit ar C’henobererezh Lec’hel]] (KSUKL) hag [[Aozadur ar C’henobererezh Armerzhel]] (AKA). Gwechall e oa bet darempredoù kemmesk etre Pakistan hag ar Stadoù-Unanet, dreist-holl e penn kentañ ar bloavezhioù 1950 pa oa Pakistan &quot;unvanetañ unvanad&quot; ar Stadoù-Unanet{{dave|unvanetañ}} ha pa oa ezel war un dro eus [[Aozadur ar Feur-emglev Kreiz]] hag eus [[Aozadur Feur-emglev Gevred Azia]]. E-pad ar brezel URSS-Afghanistan er bloavezhioù 1980 e oa bet Pakistan un unvanad hollbouezus eus ar S-U, met trenkañ a reas an darempredoù etrezo er bloavezhioù 1990 pa voe lakaet kastizoù gant ar S-U abalamour ma oa diskred war Pakistan da gas obererezhioù nukleel. Gant [[gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo]] hag ar [[Brezel enep ar sponterezh]] a voe war o lerc’h e oa bet gwellaet al liammoù etre ar S-U ha Pakistan, dreist-holl pa oa bet paouezet gant Pakistan he skoazell da renad an Dalibaned e [[Kaboul]]. E miz Genver 2004, [[A. Q. Khan]], diazezer programm nukleel Pakistan, a anzavas e oa bet e-barzh ur rouedad kuzh evit skignañ armoù nukleel da [[Libia]], [[Iran]] ha [[Korea an Norzh]]. D’ar 5 a viz C’hwevrer [[2004]] e kemenne ar prezidant [[Pervez Musharraf]] e pardone da A. Q. Khan. Evit bremañ eo fall e yec’hed ha rediet eo da chom er gêr gant ar justis.

E-pad pell he deus bet Pakistan darempredoù diaes gant hec’h amezegez India. Da-heul an dizemglev diwar-benn [[Kachmir]] ez eus bet gwir vrezelioù e [[1947]] hag e [[1965]]. Brezel diabarzh 1971 a zisoc’has gant [[Brezel Dieubidigezh Bangladesh]] ha [[Brezel India-Pakistan 1971]]. E 1998 ez amprouas Pakistan armoù nukleel e respont d’an tarzhadennoù nukleel embreget gant India{{dave|bombezenn}} hag e teuas da vezañ ar stad vuzulman kentañ ganti armoù nukleel. War-lerc’h oberoù evit ar peoc’h e 2002 e wella ingal an darempredoù gant India. Darempredoù tost zo etre Pakistan ha [[Sina]] war dachenn an armerzh, an arme hag ar politikerezh. 

Pakistan zo e-tal distabilded ivez en [[Takadoù meuriadel melestret ent kevreat]], ma vez skoazellet an Dalibaned gant pennoù meuriadoù zo. Ranket he doa Pakistan kas an arme d’an tachadoù-se da blaenaat an trubuilhoù e [[Waziristan]]. Echuiñ a reas [[Brezel Waziristan]] gant un emglev peoc’h sinet nevez zo gant levierien ar meuriadoù ha gouarnamant Pakistan. En gortoz emeur ma tegaso stabilded er c’horn-bro en-dro.

Ouzhpenn-se e oa chomet ar vro e-pad pell gant distabilded en he froviñs brasañ, [[Balochistan (Pakistan)|Balochistan]]. Kaset e oa bet an arme di da stourm ouzh un emsav taer er proviñs eus 1973 da 1976. Dont a reas stabilded er gevredigezh en-dro goude ma voe lakaet [[Rahimuddin Khan]] da verour al [[lezenn vrezel]] e 1977. War-lerc’h ur prantad peoc’h er bloavezhioù 1980 ha 1990 e voe adlañset ul luskad disrannañ gant levierien meuriadoù Baloch goude ma oa aet ar galloud gant Pervez Musharraf e 1999. [[Nawab Akbar Bugti]], levier an emsav [[Baloch]], a oa bet lazhet e miz Eost 2006 gant arme Pakistan.

== Rannadurioù melestradurel ==
''Pennad dre ar munud : [[Rannadurioù Pakistan]]''

[[Restr:Sub Pakistan.png|thumb|200px|Proviñsoù ha tiriadoù Pakistan]]
Pakistan zo ur c’hevread{{dave|kevread}} ennañ pevar a broviñsoù, un tiriad eus ar gêrbenn ha takadoù meuriadel melestret ent kevreat. Embreger a ra he galloud er fedoù war lodennoù kornôg korn-bro [[Kachmir]], aozet evel div unvez politikel disrann, [[Azad Kashmir]] ha [[Takadoù an Norzh]]. India a lavar eo dezhi an takadoù-se. 

E 2001 e oa bet torret gant ar gouarnamant kevreadel an unvezioù melestradurel anvet &quot;rannadurioù&quot; a yae d’ober un trede livel gouarnerezh. An unvezioù anvet &quot;distrigoù&quot;, a oa ar pevare live, a zeuas da vezañ an trede live nevez. Rannet eo ar proviñsoù hag an tiriad eus ar gêrbenn e 107 distrig, enno meur a [[tehsil]] ha gouarnamantoù lec’hel. En takad meuriadel ez eus seizh ajañs meuriadel ha c’hwec’h takadig distag diouzh an distrigoù e-kichen ; en Azad Kachmir ez eus seizh distrig, hag e Takadoù an Norzh ez eus c’hwec’h distrig.

'''Proviñsoù''':
# [[Baloutchistan (Pakistan)|Baloutchistan]]
# [[Proviñs an Harzoù Gwalarn]] (PHG)
# [[Punjab (Pakistan)|Punjab]]
# [[Sindh]]

:* Baloutchistan ha PHG o deus ivez takadoù meuriadel melestret e live ar proviñs{{dave|fata}} a vez diorroet evel distrigoù ordinal.

'''Tiriadoù''':
&lt;ol start=5&gt;
&lt;li&gt; [[Tiriad Islamabad]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt; [[Takadoù meuriadel melestret ent kevreat]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

'''Takadoù eus Kachmir melestret gant Pakistan''':
&lt;ol start=7&gt;
&lt;li&gt; [[Azad Kashmir]]{{dave|pok}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt; [[Northern Areas]]{{dave|pok}}&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

== Douaroniezh ha hinad ==
''Pennad dre ar munud : [[Douaroniezh Pakistan]]''
[[Restr:K2 8611.jpg|thumb|200px|An eil menez uhelañ er bed, [[K2]].]]

Pakistan a c’holo 803 940 km²{{dave|gorread}}, gorread [[Frañs]] hag ar [[Rouantelezh-Unanet]] a-gevret war-bouez nebeut. War ar blakenn dektonek indian emañ lodenn reter ar vro, ha war ar plateiz iranat ha plakenn Eurazia emañ al lodennoù norzh ha kornôg. Panevet ar 1 046 km a aod war [[mor Oman]], he deus Pakistan 6 774 km a harzoù war an douar: 2 430 km gant Afghanistan er gwalarn, 523 km gant Sina er biz, 2 912 km gant India er reter ha 909 km gant Iran er mervent. Meur a seurt furmadurioù naturel a c’haller gwelet, adalek an traezhennoù, al lagonioù hag ar geunioù an aod su, betek ar c’hoadeier mouest brav-kaer ha gwaredet ha pikernioù skornet ar menezioù [[Himalaya]], [[Karakoram]] ha [[Hindou Kush]] en norzh. Istimañ a reer ez eus 108 pikern ouzhpenn 7 000 metr goloet gant erc’h ha skornredennoù. E-touez menezioù Pakistan ez eus pemp pikern en tu-hont da 8 000 metr (en o zouez [[K2]] ha [[Nanga Parbat]]). Adalek Kachmir kontrollet gant India betek kornioù-bro norzh Pakistan hag a-hed ar vro emañ ar [[Indus|stêr Indus]] hag hec’h adstêrioù niverus. Toleadoù norzh Pakistan a zedenn un niver bras a douristed estren. Er c’hornôg d’an Indus emañ dezerzhioù sec’h ha tosennek [[Balochistan (Pakistan)|Balochistan]]; er reter emañ tevennoù traezh [[dezerzh Thar]]. Dezerzh [[Tharparkar]] e proviñs Sindh er su eo an dezerzh strujus nemetañ er bed. Plaenennoù strujus eo an darn vrasañ eus Punjab ha lodennoù eus Sindh, hag eno eo pouezus-kenañ al labour-douar.

Kemmañ a ra an hinad kement hag ar maeziadoù, gant goañvioù yen ha hañvoù tomm en norzh hag un hinad klouar er su, lakaet kerreizh gant levezon ar meurvor. En toledaoù kreiz e vez hañvoù tomm-gor gant gwrezverkoù hag a c'hall pignat betek 45&amp;nbsp;°C, ha war o lerc’h goañvioù yen-du, dindan 0&amp;nbsp;°C alies. N’eus ket kalz a c’hlav, eus nebeutoc’h eget 250 milimetr betek muioc’h eget 1 250 milimetr, degaset dreist-holl gant avelioù mervent ar [[moñson]] e fin an hañv. Savet ez eus bet stankelloù war ar stêrioù ha toullet ez eus bet puñsoù er c’hornadoù sec’hañ evit stourm ouzh an diouer a zour.

== Plant ha loened ==
Gant al liesseurt m’eo ar maeziadoù hag an hinadoù e c’hall al loened gouez hag an evned liesseurt-kaer paotaat. Ar c’hoadeier zo enno avalpineged alpat pe isalpat evel ar pin-kroaz, ar pin hag ar [[sedrez deodar]] e menezioù an norzh, betek gwez o delioù dibad evel ar shisham en aradennad ar [[Sulaiman]] er su. E torgennoù ar c’hornôg ez eus jenevregoù ha lorn gant geot ha strouezh. A-hed an aod ez eus koadeier manglez a ya d’ober ar braz eus takadoù mouest an arvor.

Er su ez eus krokodiled e dourioù bouc’h aber an Indus, tra ma’z eus moc’h-gouez, kirvi, heureuchined-reunek ha krignerien bihan war glannoù ar stêr. E strouezhegi traezhek kreiz Pakistan e kaver aourgon, bleizi-broc’h, kizhier gouez ha louparded tra ma paot en oabl ar falc’huned hag an erered. E dezerzhioù ar gevred e kaver gweparded Azia, loened rouez anezho. E menezioù an norzh ez eus ur bern loened en arvar, evel deñved Marco Polo, deñved Urial, givri [[Markhor]] hag [[Ibex]], arzhed du ha gell an Himalaya, ha louparded-erc’h, loened rouez-kenañ anezho. E miz Eost 2006 e oa bet roet ul loupard-erc’h bihan emzivat gant Pakistan d’ar S-U{{dave|loupard}}. Ur spesad rouez all eo [[delfined ar stêr Indus]] : dall ez int ha krediñ a reer ne chom nemet 1000 anezho, gwaredet e daou santual pennañ. Er bloavezhioù diwezhañ, gant an niverus ma oa al loened lazhet evit o feur pe o lêr, ez eus bet embannet ul lezenn a verzh chase al loened gouez hag an evned, hag ez eus bet diazezet meur a santual hag a warezva evit al loened gouez{{dave|loened_gouez}}.

== Armerzh ==
''Pennad dre ar munud : [[Armerzh Pakistan]]''

Ur vro a ziorro buan eo Pakistan, ha meur a zae zo e-tal dezhi war dachenn ar politikerezh hag an armerzh. Daoust ma oa ur vro paour-raz e 1947 e oa gwelloc’h feur kreskiñ armerzh Pakistan eget ar geidenn hollek en daou-ugent bloavezh war-lerc’h, met da-heul politikerezhioù arvarus e oa gorrekaet e fin ar bloavezhioù 1990{{dave|armerzh1990}}. Nevez zo, da-heul adreizhoù armerzhel ledan, ez eus diaweladoù gwelloc’h evit an armerzh hag ur c’hresk buanaet, dreist-holl e gennadoù ar c’henderc’hadoù oberiet hag ar servijoù arc’hant. Gwellaet kalz eo stad ar moneiz en eskemmoù ha kresket eo ar pourvezioù moneiz er bloavezhioù diwezhañ. Istimadur an dle diavaez e 2005 a oa tost 40 miliard a zollaroù S-U. Digresket eo avat nevez zo gant skoazell ar [[Font Moneizel Etrebroadel]] (FME) ha gant un disamm bennak diouzh an dle gant ar S-U. [[PDK]] Pakistan, evel muzuliet gant hentenn [[parelezh ar galloud-prenañ]] (PGP), a istimer bezañ 439,7 miliard a $ S-U{{dave|PGP}}, tra ma sav ar c’horvoder dre annezad da 2803 ${{dave|KDA}}. Daoust da araokadennoù anat, danevelloù gant Bank Diorroadur Azia, ar Bank Bed ha Programm Diorren ar BU a laka ar feur paourentez e Pakistan etre 23 ha 28%{{dave|oneworld}}. Gant Levr Titouroù ar CIA e vez lakaet ar feur paourentez da 24% e 2006{{dave|feur_paourentez}}, ha notennañ a ra eo digresket al live a 10% abaoe 2001. Kresket en deus ingal PDK Pakistan er 5 bloaz tremenet. Koulskoude, abalamour d’ar monc’hwez ha d’ar feur kampi izel, e-touez devouderioù armerzhel all, e c’hallfe bezañ diaes mirout ur feur kresk uhel, hervez dezrannerien zo{{dave| JohnWall2006}} {{dave|adb}}. 

Kemmet eo bet framm an armerzh gant kresk ar gennadoù estreget al labour-douar, ha bremañ ned a al labour-douar d’ober nemet 20% eus ar PDK. Gennad ar servijoù a gont evit 53% eus PDK ar vro, hag ar c’henwerzh a-vras hag ar c’henwerzh a-vunut a ya d’ober 30% eus ar gennad-mañ. Nevez zo eo diflechet Yalc’h Karachi, asambles gant an darn vrasañ eus ar broioù war eskoriñ er bed. Postadurioù estren a gementadoù bras zo bet graet e meur a c’hreanterezh. Ar greanterezhioù eus ar vegenn e Pakistan eo ar [[pellgehentiñ]], ar meziantoù, ar c’hirri-tan, al lien, ar [[simant]], an temz, an [[dir]], ar sevel bigi, ha nevesoc’h zo, an [[aeregor]].

Pakistan he deus sevenet kurioù ijinouriezh evel savidigezh ar stankell vrasañ leuniet gant douar er bed, [[Stankell Tarbela|Tarbela]], an daouzekvet brasañ stankell er bed, [[Stankell Mangla|Mangla]], kenkoulz hag an hent uhelañ er bed : [[Gourhent Karakoram]]. Ouzhpenn-se ez eus un hanter dousennad stankelloù rakwelet evel [[Stankell Kalabagh]], [[Stankell Diamer-Bhasha]], Munda, Akhori ha Skardu Katzara{{dave|stankelloù}}.

E miz Du 2006 o doa sinet [[Sina]] ha Pakistan un emglev frankeskemm gant ar spi tric’hementiñ ar c’henwerzh eus an daou du, eus 4,2 miliard a $ da 15 miliard a $ e-korf ar pemp bloaz war-lerc’h{{dave|ef}}.
Ezporzhiadurioù Pakistan e [[2005]] a save da 15 miliard a ${{dave|ezporzh}}, ha prest e oant da dizhout 18 miliard a $ e 2006 ha 20 milion a $ e 2007{{dave|ezporzh2}}. En e vleuñv eo ivez e Pakistan greanterezh an armoù : ezporzhiañ a ra 200 milion a $ bep bloaz, dreist-holl aveadurioù difenn hag armoù war-du broioù ar Reter Kreiz hag Azia ar Su, ha spi o deus an dud e karg e vo an ezporzhiadurioù-se en tu-hont da 500 milion a $ ar bloaz er pemp bloaz a zeu. Ouzhpenn-se e kas kalz Pakistaniz tramor profoù da Bakistan dre servijoù enlinenn a bep seurt, ha se a gresk arc’hant ar vro.

Dre genderc’hel gant he diorroadur armerzhel herrek er bloavezhioù diwezhañ he deus tizhet Pakistan ur feur kresk 7 % er bloavezh arc’hant 2005-2006. En e studiadenn armerzhel eus miz Mezheven 2006, ar ramz arc’hantel [[Morgan Stanley]] en doa lakaet Pakistan war e roll eus ar marc’hadoù war eskoriñ en armerzh ar bed, e-touez 25 bro a ziskouez ur c’hresk etre pe kreñv war ur prantad amzer hir a-walc’h. Notennañ a ra an danevell “eo kresket buan hec’h armerzh nevez zo ha merzet eo bet gant kevranneien eeun an embregerezhioù{{dave|ssga}}. D’an hevelep koulz, Moody's Investors Service o doa lakaet ar pouez war ar c’hammedoù bras zo bet graet gant Pakistan war dachenn an armerzh nevez zo, hag uhelaet o doa o notenn eus B2 da B1, o notennañ e oa “diaweladoù war vat”.{{dave|thenews}}

== Poblañs ==
''Pennad dre ar munud : [[Poblañs Pakistan]]''
[[Restr:Pakistan ethnic 1973.jpg|thumb|Kenelioù pennañ e Pakistan ha tro-war-dro, 1980.]]

Istimañ a reer ez eus 169 270 617 a dud e Pakistan, evel e 2007.{{dave|census}} Pakistan en deus c’hwec’hvet brasañ poblañs ar bed, muioc’h eget [[Rusia]] ha nebeutoc’h eget [[Brazil]]. Abalamour da feur kresk uhel Pakistan emeur en gortoz e tremenfe dirak [[Brazil]], a-fet poblañs, a-benn ar bloavezh [[2020]]. Diaes a-walc’h eo diawelet emdroadur ar boblañs e Pakistan abalamour d’an disheñvelderioù e resisted ar sontadegoù, ha d’an dislavar er studiadennoù a bep seurt war ar feur gouennañ. War a seblant e oa ar feur kreskiñ en e vog er bloavezhioù 80, ha digresket en deus kalzik abaoe.{{dave|population}}. Istimañ a raed ar boblañs da 162 400 000{{dave|prb}} d’ar 1añ a viz Gouere [[2005]], gant ur feur gouennañ 34 dre vil, ur feur mervel 10 dre vil hag ur feur kresk naturel 2,4%. Uhel eo feur mervel ar vugale e Pakistan, 70 dre vil.{{dave|uscensus}}

Poblañsouriezh ar relijion, e Pakistan, zo bet levezonet kalz e 1947 gant dilec’hiadeg ar Vuzulmaned da Bakistan, ha hini an Hindouiz hag ar Sikhed da India. Hervez roadennoù an niveradeg{{dave|censusrelij}}, 96% eus ar boblañs zo Muzulmaned, 77% anezho o vezañ Muzulmaned sunnit hag 20% Muzulmaned chiit, diouzh istimadennoù ar CIA.{{dave|estimate}} Er peurrest e kaver Kristenien, Hindouiz, [[Istor ar Yuzhevien e Pakistan|Yuzhevien]], [[Sikh]]ed, [[Parsi]]ed, [[Ahmadi]]ed, Boudaiz, hag enevuhezourien. Pakistan eo an eil bro pobletañ gant ur muiañ-niver muzulman.{{dave|ayres}}, hag unan eus ar broioù m’eo ar paotañ ar Vuzulmaned chiit. E 2006 ez istimer e chom un 2,5 vilion a repuidi e Pakistan, da-heul ar brezelioù en [[Afghanistan]].

An [[urdu]] eo ar yezh vroadel, ha ''[[lingua franca]]'' Pakistan, daoust ma n’eo ket ur yezh eus ar vro da gentañ, met unan diazezet ha kaset war-raok gant Raj Breizh-veur e-kreiz ar bloavezhioù 1800 da gemer plas ar [[farsi]], anezhañ ur yezh persek, bet komzet e-pad un 2000 bloaz bennak. Ar saozneg eo ar yezh ofisiel. Implijet eo bet er [[Bonreizh Pakistan|Vonreizh]], ha graet e vez gantañ en un doare ledan e bed an aferioù, gant an dud desket e kêr, hag en darn vrasañ eus ar skolioù-meur. Ar [[punjabi]] a vez komzet gant ouzhpenn 60 million a dud, met n’eo ket anavezet ent ofisiel er vro.{{dave|punjabi}} 

Rannet eo ar strolladoù kenelel pennañ-se e meur a strollad kenelel bihanoc’h - [[Punjabied]] (44.68)% eus ar boblañs, [[Pashtuned]] (15.42%), [[Sindhied]] (14.1%), [[Seraikied]] (10.53%), [[Muhajir Urdu|Muhajired]] (7.57%), [[Balochied]] (3.57%) ha re all (4.66%).

== Kevredigezh ha sevenadur ==
''Pennad dre ar munud : [[Sevenadur Pakistan]]''
[[Restr:Faisal_mosque2.jpg|thumb|200px|[[Moskeenn ar Roue Faisal]] en [[Islamabad]], unan eus ar re vrasañ er bed]]

Ar gwiskamant broadel, a reer [[Shalwar Kameez]] anezhañ, zo a orin eus [[Kreiz Azia]]. Dont a ra eus gwiskamant an alouberien kantreat [[turk-iranat]] ha douget e vez e pep lec’h e Pakistan hiziv an deiz. Ar [[sari]] a vez gwisket, e kornadoù zo, gant kalz merc’hed. Douget e vez shalwar qameez liesliv gant ar merc’hed, ha re unliv gant ar baotred alies.

Liesseurt eo [[sonerezh Pakistan]]. Mont a ra eus sonerezh folk ar rannvroioù da stiloù hengounel evel ar c’h[[Qawwali]] hag ar [[Ghazal|Ghazal Gayaki]]. Bez’ ez eus ivez stummoù modern a gendeuz ar stiloù hengounel gant sonerezh ar c’hornôg, evel ma ra ar c’haner brudet [[Nusrat Fateh Ali Khan]]. E-touez ar ganerien ghazal pennañ e kaver [[Mehdi Hassan]], [[Ghulam Ali]], [[Farida Khanum]], [[Tahira Syed]], [[Abida Parveen]] hag [[Iqbal Bano]]. An [[Hip-Hop]] zo unan eus ar rummadoù sonerezh a gresk buan e Pakistan, dreist-holl raperien evel [[2Pac]], [[50 Cent]], ha [[The Game]]. Anavezet e vezont e pep lec’h er vro gant ar skolidi hag ar grennarded. Gant donedigezh repudidi eus [[Afghanistan]] e proviñsoù ar gwalarn eo bet advevaet ar sonerezh persat. [[Peshawar]] zo deuet da vezañ ur greizenn evit ar sonerien afghan, hag ul lec’h skignañ evit ar sonerezh afghan en estrenvro. Betek ar bloavezhioù 1990 e oa [[Pakistan Television Corporation]] (PTV) – ur ganol perc’hennet gant ar Stad – ha [[Pakistan Broadcasting Corporation]] an daou vedia pennañ. Met bez’ ez eus kanolioù skinwel prevez, evel [[Geo TV]], [[Indus TV]], [[Hum TV|Hum]], [[ARY]], [[KTN]] ha re all. Kanolioù skinwel a bep seurt, eus Amerika, Europa hag Azia, a vez resevet gant ar peurvuiañ eus Pakistaniz, dre rouedadoù skinwel prevez ([[MTV Pakistan]] a vez kontrollet gant Indus Network, h.a.), ar fun pe al loarelloù. Bez’ ez eus ivez greanterezhioù sinema bihan er vro, diazezet e Lahore hag e Peshawar, a reer anezho alies [[Lollywood]] ha [[Pollywood]]. Daoust m’eo berzet ar filmoù [[Bollywood]] e Pakistan abaoe 1965,{{dave|bollywood}}, e vez plijet an dud gant ar filmoù indezat peurliesañ. 	 
 		 
Liesyezhek eo kevredigezh Pakistan dre vras, ha muzulmat dreist-holl. Doujet e vez kalz talvoudoù ar familh. Abaoe un nebeud dekvedoù avat e teu war wel ur c’hlas etre e kêrioù evel [[Karachi]], [[Lahore]], [[Rawalpindi]], [[Hyderabad, Pakistan|Hyderabad]], [[Faisalabad]], [[Sukkur]] ha [[Peshawar]]. Plijout a rafe un tamm muioc’h a frankiz d’an dud-se, er c’hontrol d’ar c’hornadoù a-hed harzoù Afghanistan, m’eo chomet hengounel ar gevredigezh. Eno eo chomet feal ar meuriadoù d’o gizioù kozh. Kreskiñ he deus graet levezon ar c’hornôg, hag emañ Pakistan er 46&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; renk war Kearney/FP Globalization Index.{{dave|globalization}}. War-dro pevar milion a Bakistaniz zo o vevañ en estrenvro, en o zouez, un hanter-vilion zo o chom er Stadoù-Unanet ha war-dro ur million zo o chom en Arabia Saoudat.

== Touristerezh ==
''Pennad dre ar munud : [[Touristerezh Pakistan]]''
[[Restr:Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg|thumb|200px|[[Liorzhoù Shalimar(Lahore)|Liorzhoù Shalimar]] e [[Lahore]]]]
Emañ greanterezh an touristerezh o kreskiñ e Pakistan. Diazezet eo war he sevenadurioù, he zud hag he gwelvaoù liesseurt. Ur bern traoù dedennus a gaver eno, adalek an aspadennoù eus sevenadurezhioù kozh, evel [[Mohenjo-daro]], [[Harappa]] ha [[Taxila]], betek ar c’hreizennoù ski en Himalaya a zedenn a re a blij ar sportoù goañv dezho. E Pakistan ez eus meur a bikern en tu-hont da 7000 m. Ar re-se a sach an alpaerien eus a bep lec’h er bed, dreist-holl ar [[K2]].{{dave|menez}} En hanternoz Pakistan ez eus kalz kreñvlec’hioù ha tourioù kozh, ha traoñiennoù [[Hunza]] ha [[Chitral]]. En hini ziwezhañ emañ o chom ur gumuniezh rakislamek bihan, hec’h anv [[Kalasha]]. Lavaret a ra an dud-se e tiskennont eus arme [[Aleksandr Veur]]. E [[Panjab]] e oa c’hoarvezet emgann Aleksandr war ar [[stêr Jhelum]]. Eno emañ kêr istorel [[Lahore]], kêrbenn sevenadurel Pakistan, gant un nebeud brav a skouerioù eus ar savouriezh [[Mughal]], evel ar [[Badshahi Masjid]], [[Liorzhoù Shalimar (Lahore)|liorzhoù Shalimar]], [[bez Jahangir]] ha [[kreñvlec'h Lahore]].

== Devezhioù gouel ==

Kalz gouelioù a vez bep bloaz e Pakistan : Devezh Pakistan ([[23 a viz Meurzh]]), Devezh an dizalc’hiezh ([[14 a viz Eost]]), Devezh difenn Pakistan ([[6 a viz Gwengolo]]), Devezh Aerlu Pakistan ([[7 a viz Gwengolo]]), deiz-ha-bloaz ganedigezh ([[25 a viz Kerzu]]) ha marv ([[11 a viz Gwengolo]]) [[Muhammad Ali Jinnah|Quaid-e-Azam]], [[Allama Iqbal]] ([[9 a viz Du]]) ha deiz-ha-bloaz ganedigezh ([[30 a viz Gouere]]) ha marv ([[8 a viz Gouere]]) [[Fatima Jinnah|Madar-e-Millat]]. Devezh al labour a vez lidet ivez e Pakistan d’ar [[1añ a viz Mae]].
	 
Gouelioù pouezus a vez lidet gant muzulmaned Pakistan a-hed ar bloaz, hervez an [[deiziataer islamek]]. [[Ramadan]] eo navet miz an deiziataer. Ur prantad yun eo, hag a bad 29 pe 30 devezh, gant gouel [[Eid ul-Fitr]] war e lerc’h. En ur gouel all, [[Eid ul-Adha]], ez aberzher ul loen e koun oberioù ar profed [[Abraham]] (Ibrahim en arabeg). Rannet e vez e gig gant ar familh, ar vignoned ha tud paour. Ar vuzulmaned a lid [[Milad al-Nabi|Eid-e-Milad-un-Nabi]], deiz-ha-bloaz ar profed [[Muhammad]], e trede miz an deiziadur ([[Rabi' al-Awwal]]).

Hindouiz, Boudaiz, Sikhed ha Kristenien Pakistan a lid ivez o gouelioù dezho o-unan. Dont a ra Sikhed eus ar bed a-bezh da weladenniñ meur a lec’h sakr er [[Punjab (Pakistan)|Punjab]], evel templ [[Guru Nanak]], diazezer o relijion, hag al lec’h ma oa bet ganet, e [[Nankana Sahib]].

== Sportoù == 	 
''Pennad dre ar munud : [[Sportoù e Pakistan]]''

Ar sport broadel ofisiel e Pakistan eo an [[hockey war leton]]. Ar [[squash]] hag ar c’hricket a blij kalz d’an dud ivez. Skipailh broadel Pakistan zo aet an trec’h gantañ ur wech e Kib ar bed ar c’hricket e 1992.

Un toullad c’hoarierien squash eus ar c’hentañ zo e Pakistan, evel [[Jahangir Khan]] ha [[Jansher Khan]].	

El live etrebroadel, Pakistan en deus kevezet meur a wech er [[C’hoarioù olimpek]].

== Notennoù == 	 
# {{notenn|Kachmir}} Korn-bro [[Kachmir]] a vez arc’het gant [[India]] ha Pakistan. An div vro, ha Sina, a ver lodennoù eus ar c’horn-bro, ha termenet eo an takadoù dalc’het gant India ha Pakistan gant al [[Linenn Kontroll]]. N’eo ket anavezet an harzoù Pakistan-Sina gant India.
# {{notenn|flemmskrid}} [https://web.archive.org/web/20080420145334/http://www.zyworld.com/slam33/non.htm Testenn ar flemmskrid ''Now or Never'', embannet d'an 28 a viz Genver 1933]
# {{notenn|ster Pakistan}} [http://www.uh.edu/~sriaz/pakistan/]
# {{notenn|indus}} [https://web.archive.org/web/20100601181841/http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html Minnesota State University pajenn diwar-benn Mohenjo-Daro]
# {{notenn|achemenid}} [http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/achaemenians.html Livius.org diwar-benn astenn an Impalaeriezh Achaemenid]
# {{notenn|plutarch}} [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Alexander*/8.html#ref98 ''Buhez Aleksandr'' gant Plutarch]
# {{notenn|qasim}} [https://web.archive.org/web/20120113055955/http://www.infinityfoundation.com/ECITChachnamaframeset.htm Troidigezh ar Chach-Nama gant Infinity Foundation]
# {{notenn|reter_india}} [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pktoc.html]
# {{notenn|ratozhiad}} [https://web.archive.org/web/20060713053706/http://www.jang.com.pk/thenews/spedition/23%20march%202005/index.htm#d Pajenn diwar-benn ratozhiad Lahore gant Jang.com]
# {{notenn|freuz}} [http://users.erols.com/mwhite28/warstat3.htm#India Istimadennoù evit an niver a dud marvet e 1947]
# {{notenn|korventenn}} [https://web.archive.org/web/20060427215915/http://nirapad.org/care_nirapad/Home/Magazine/chronology/currentissue/html/news8.html]
# {{notenn|brezel1971}} [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1971.stm Diverradur eus brezel 1971 gant lec'hienn BBC]
# {{notenn|bangladesh}} [http://countrystudies.us/bangladesh/17.htm Pennad diwar-benn brezel Bangladesh gant US Country Studies]
# {{notenn|brezel_pleg-mor}} [https://web.archive.org/web/20120207192030/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2002%2F09%2F24%2FMN168392.DTL Brezel ar Pleg-mor e 1991]
# {{notenn|kargil}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/352995.stm Kronologiezh brezel Kargil gant lec'hienn BBC]
# {{notenn|kerreizh}} [https://web.archive.org/web/20080819184829/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/EnlightenedModeration.aspx]
# {{notenn|unvanetañ}} [https://web.archive.org/web/20110725141127/http://www.fpa.org/newsletter_info2583/newsletter_info_sub_list.htm?section=Pakistan%3A%20The%20Most%20Allied%20Ally%20in%20Asia]
# {{notenn|bombezenn}} [http://www.canadianencyclopedia.ca/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=M1ARTM0011704 The Canadian Encyclopedia Historica, Amprouenn nukleel India] Maclean's Magazine, William Lowther, Nomi Morris, ha Sankarshan Thakur, 25 May 1998
# {{notenn|kevread}} [http://www.nrb.gov.pk/constitutional_and_legal/constitution/part1.notes.html#1 Diazez bonreizhel Kevredad Pakistan]
# {{notenn|fata}} [http://www.nrb.gov.pk/constitutional_and_legal/constitution/part12.ch3.html Pennad eus ar vonreizh (246(b)) diwar-benn an takadoù meuriadel]
# {{notenn|pok}} India ne anavez ket [[Azad Kashmir]] hag an Takadoù Norzh evel ul lodenn eus Pakistan (PoK)
# {{notenn|gorread}} [https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html]
# {{notenn|loupard}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4776031.stm]
# {{notenn|loened_gouez}} [https://web.archive.org/web/20080516115459/http://www.wildlifeofpakistan.com/wildlifesanctuarygamereservesmap.htm Takadoù miret evit al loened gouez e Pakistan]
# {{notenn|armerzh1990}} {{cite web| url=http://www.pakistanstudies-aips.org/en/economy.htm| title=Pakistan Studies; Economy| accessdate=2006-11-20| format=HTML| work=American Institute of Pakistan Studies}}
# {{notenn|PGP}} {{cite web| url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2003&amp;ED=2006&amp;R1=1&amp;R2=1&amp;CS=3&amp;SS=2&amp;OS=C&amp;DD=0&amp;OUT=1&amp;C=564&amp;S=NGDP_RPCH-NGDPD-PPPWGT&amp;RequestTimeout=120&amp;CMP=0&amp;x=44&amp;y=10| title=Report for Selected Countries and Subjects (PPP)| accessdate=2006-11-20| format=HTML| work=International Monetary Fund}}
# {{notenn|KDA}} {{cite web | url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2003&amp;ED=2006&amp;R1=1&amp;R2=1&amp;CS=3&amp;SS=2&amp;OS=C&amp;DD=0&amp;OUT=1&amp;C=564-534&amp;S=PPPPC&amp;RequestTimeout=120&amp;CMP=0&amp;x=24&amp;y=11| title=Report for Selected Countries and Subjects (PCI)| accessdate=2006-11-20| format=HTML| work=International Monetary Fund}}
# {{notenn|oneworld}} {{cite web| url=http://southasia.oneworld.net/article/view/135153/1/1893| title=World Bank, UNDP question poverty estimates in Pakistan| accessdate=2006-11-20| format=HTML| work=OneWorld South Asia}}
# {{notenn|feur_paourentez}} https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#Econ
# {{notenn|JohnWall2006}} {{cite web 
|url=http://www.worldbank.org.pk/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/PAKISTANEXTN/0,,contentMDK:20918063~menuPK:293074~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:293052,00.html
|title=Concluding Remarks at the Pakistan Development Forum 2006 by John Wall, World Bank Country Director for Pakistan
|accessdate=2006-12-20
|format=html
|work=World Bank
}}
# {{notenn|adb}}{{cite web| url=http://www.adb.org/Media/Articles/2006/9638-regional-GDP-table/| title=Country-by-Country Growth and Forecasts| accessdate=2006-11-20| format=HTML| work=Asian Development Bank}}
# {{notenn|stankelloù}} [https://web.archive.org/web/20080428050049/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/media/Water/Technical%20Arguments%20for%20KBD-2.pdf Water Strategy - 2020] URL Accessed 20 Nov 2006
# {{notenn|ef}} [http://english.people.com.cn/200611/27/eng20061127_325492.html Experts: Enhance economic links]
# {{notenn|ezporzh}} [https://web.archive.org/web/20190427111612/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html CIA Factbook]
# {{notenn|ezporzh2}} [https://web.archive.org/web/20080328125420/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/PRPressReleaseDetail.aspx?nPRPressReleaseId=1856&amp;nYear=2006&amp;nMonth=7 Pakistan hopes to achieve $18 bln exports this year]
# {{notenn|ssga}} [https://web.archive.org/web/20061207024145/http://www.ssga.com/library/mkcm/bradahamemergingmarketswallsofworry20060930/page.html]
# {{notenn|thenews}} [https://web.archive.org/web/20080225071503/http://www.thenews.com.pk/print1.asp?id=36489]
# {{notenn|census}} }} [http://www.census.gov/ipc/www/idbprint.html International Data Base]
# {{notenn|population}} [https://web.archive.org/web/20080226204312/http://www.gfeeney.com/pubs/2003-pakistan-fertility-2/2003-pakistan-fertility-2.pdf Feeney and Alam, 2003]
# {{notenn|prb}} [https://web.archive.org/web/20120204104054/http://www.prb.org/pdf05/05WorldDataSheet_Eng.pdf Population Reference Bureau's 2005 World Data Sheet]
# {{notenn|uscensus}} [http://www.census.gov/ipc/www/idbprint.html International Data Base]
# {{notenn|censusrelij}} [https://web.archive.org/web/20060617205811/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf Census results for religions of Pakistan]
# {{notenn|estimate}} [https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html Estimate from CIA World Factbook]
# {{notenn|ayres}} [Robert Ayres, Turning Point: The End of the Growth Paradigm, James &amp; James/Earthscan, 1998, pp. 63. ISBN 1-85383-439-4]
# {{notenn|punjabi}} [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pnb Ethnologue Western Punjabi]
# {{notenn|bollywood}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4639216.stm]
# {{notenn|globalization}} [https://web.archive.org/web/20090405221818/http://www.foreignpolicy.com/issue_marapr_2004/countrydetail.php?country=Pakistan Kearney Foreign Policy Globalization Index]
# {{notenn|menez}} [https://web.archive.org/web/20061110014044/http://www.tourism.gov.pk/mountain.html]
# {{notenn|menez}} [https://web.archive.org/web/20190525163807/http://paki.biz/ Pakistan Guide]

== Daveoù ouzhpenn == 	 
* Cohen, Stephen P. &lt;u&gt;The Idea of Pakistan&lt;/u&gt;. The Brookings Institution. November 2004. ISBN 0-8157-1502-1. 	 
* Banuazizi, Ali and Weiner, Myron. &lt;u&gt;The State, Religion, and Ethnic Politics: Afghanistan, Iran, and Pakistan&lt;/u&gt;. Syracuse University Press. August 1988. ISBN 0-8156-2448-4. 	 
* Halliday, Fred. &lt;u&gt;State and Ideology in the Middle East and Pakistan&lt;/u&gt;. Monthly Review Pr. Feb 1998. ISBN 0-85345-734-4. 	 
* Hammond Incorporated. &lt;u&gt;Hammond Greater Middle East Region: Including Afghanistan, Pakistan, Libya, and Turkey&lt;/u&gt;. American Map Corporation. August 2002. ISBN 0-8437-1827-7. 	 
* Hilton, Isabel. &quot;Letter from Pakistan: The Pashtun Code&quot;. &lt;u&gt;The New Yorker&lt;/u&gt;. December 03, 2001. [https://web.archive.org/web/20020407110329/http://www.newyorker.com/fact/content/?011203fa_FACT1]
* Insight Guides, Halliday, Tony and Ikram, Tahir. &lt;u&gt;Insight Guide Pakistan&lt;/u&gt;. Apa Productions. January 1998. ISBN 0-88729-736-6. 	 
* Malik, Hafeez. &lt;u&gt;Pakistan: Founders' Aspirations and Today's Realities&lt;/u&gt;. Oxford University Press, USA. May 2001. ISBN 0-19-579333-1. 	 
* Malik, Iftikhar H. &quot;Religious Minorities in Pakistan&quot;. &lt;u&gt;Minority Rights Group International&lt;/u&gt;. September 2002. ISBN 1-897693-69-9. [https://web.archive.org/web/20070604203352/http://www.minorityrights.org/admin/Download/Pdf/MRGPakistanReport.pdf]
* Najim, Adil. &quot;Pakistan and Democracy&quot;. &lt;u&gt;The News International Pakistan&lt;/u&gt;. May 06, 2004. [https://web.archive.org/web/20060628023502/http://fletcher.tufts.edu/news/2004/05/najam1.shtml]
* Rooney, John. &lt;u&gt;Shadows in the dark: A history of Christianity in Pakistan up to the 10th century&lt;/u&gt;. Christian Study Centre. January 1984. ASIN B0006EPRFS. 	 
* Rahman, Tariq.1996. ''Language and Politics in Pakistan'' Karachi: Oxford University Press. Reprinted several times, latest repr. 2006. 	 
* Rahman, Tariq .2002. ''Language, Ideology and Power: Language-learning Among the Muslims of Pakistan and North India'' Karachi: OUP. 	 
* Rahman, Tariq .2004. ''Denizens of Alien Worlds: A Study of Education, Inequality and Polarization in Pakistan'' Karachi: OUP, 2006 repr. 	 
* Sharif, Shuja. &quot;Musharraf's Administration And Pakistan's Economy&quot;. ''Contemporary Review''. Mar 31, 2005. 129-134. 	 
* Wolpert, Stanley. &lt;u&gt;Jinnah of Pakistan&lt;/u&gt;. Oxford University Press, USA. May 1984. ISBN 0-19-503412-0. 	 
* Zakaria, Rafiq. The Man Who Divided India: An Insight into Jinnah’s Leadership and its Aftermath 	 
* [https://web.archive.org/web/20080529173300/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=5001526317 Statehood in South Asia] 	 
* [https://web.archive.org/web/20080410152807/http://www.ccc.nps.navy.mil/si/2004/oct/khanOct04.asp Strategic Insights, Volume III, Issue 10 (October 2004)] 	 
 		 
== Liammoù diavaez == 	 
 
'''Lec’hiennoù ofisiel''' 	 	 	 
* [http://www.pakistan.gov.pk Government of Pakistan] 	 
* [https://web.archive.org/web/20080705114608/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/PresidentialSpeeches.aspx President of Pakistan]
* [http://www.infopak.gov.pk Official Information Website of Pakistan]
* [https://web.archive.org/web/20070224001808/http://www.tourism.gov.pk/index.html Pakistan Tourism Development Corporation]
* [https://web.archive.org/web/20140716031110/http://www.ecp.gov.pk/ Election Commission of Pakistan]
* [https://web.archive.org/web/20110718140656/http://www.hec.gov.pk/ Higher Education Commission of Pakistan]
* [http://www.pakpost.gov.pk/ Pakistan Post]
* [https://web.archive.org/web/20151230172803/http://www.kse.com.pk/ Karachi Stock Exchange]
* [https://web.archive.org/web/20190531180238/https://www.piac.com.pk/ Pakistan International Airlines]
; '''General information''' 	 
* [https://web.archive.org/web/20011109085651/http://www.geocities.com/pak_history/ History of Pakistan and present]
* [https://web.archive.org/web/20070205064535/http://elections.com.pk/ Pakistani Politics] 	 
* [http://devdata.worldbank.org/external/CPProfile.asp?SelectedCountry=PAK&amp;CCODE=PAK&amp;CNAME=Pakistan&amp;PTYPE=CP World Bank data on Pakistan] 	 
* [http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Pakistan Common Language Project Country Fact Sheet - Pakistan] 	 	 	
'''Lec’hiennoù titouriñ''' 	 
* [https://web.archive.org/web/20150519021737/http://www.beautifulpakistan.com/ BeautifulPakistan.com]
* [https://web.archive.org/web/20061108090101/http://www.urbanpk.com/ UrbanPK.com]
* [http://pakistani.pk/ About Pakistan]

'''Lec’hiennoù nevez'''
* [http://www.dawn.com DAWN English Daily]
* [https://web.archive.org/web/20080514134549/http://thenews.jang.com.pk/ The News International]
* [http://www.dailytimes.com.pk The Daily Times]
* [http://www.brecorder.com/ Business Recorder] - Leading financial daily
* [https://web.archive.org/web/20071011011059/http://www.spider.tm/ SPIDER Pakistan's Internet Monthly]

; '''Travel''' 	 
* {{wikivoyage|Pakistan}} 	 
* [https://web.archive.org/web/20070629204801/http://zaviya.com.pk/english/maps/index.php Pakistan Driving Directions]

[[Rummad:Pakistan| ]]
[[Rummad:Stadoù Azia]]
[[Rummad:Kenglad ar Broadoù]]
[[Rummad:Broioù saoznek]]</text>
      <sha1>g70ywi6y6itcudspwwgfmr2q91q6c54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceuta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26333</id>
    <revision>
      <id>2197209</id>
      <parentid>1706794</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>Enkadennoù enbroañ</comment>
      <origin>2197209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2031" sha1="kv47kc6hgpdcpah6gq5ivpvkiyb0qni" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Perejil-neutral.png|thumb|right|300px|Kartenn Ceuta, e spagnoleg]]

'''Ceuta''' ([[spagnoleg]], distaget [θeuta]), pe '''Sabtah''' (en [[arabeg]]: '''سبتة''', distaget [sabta] en [[arabeg]] klasel ha [sebta] er vro) zo ur gêr dalc’het gant [[Spagn]] en [[Norzhafrika|Afrika an Norzh]], dam[[enklozadur|enklozet]] e [[Maroko]], war vord ar [[Mor Kreizdouar]]. Evit [[Maroko]] ez eo ul lodenn eus e diriad, trevadennet gant Spagn. Ur gêr emren eo Ceuta, enni war-dro 75 000 a annezidi. Komzet e vez arabeg, [[tarifiteg|berbereg]], spagnoleg hag un tammig galleg e kêr.

Ul lec’h a bouez eo Ceuta hag a-gozh eo annezet. E dalc’h ar [[Fenikianed]], ar [[Henroma|Romaned]], ar [[Wizigoted]] eo bet ([[Kont Juluan]]). E-pad meur a gantved eo bet ur porzh eus an [[Impalaeriezh roman ar Reter|Impalaeriezh vizantat]], a-raok bezañ aloubet gant ar [[Portugal|Bortugaliz]] e [[1415]], ha tremen dindan yev Spagn e [[1580]]. Abaoe eo chomet dindan veli Spagn. E [[1995]] e oa bet roet da Ceuta, evel d’he c’hoar [[Melilla]], ur statud a gêr emren. 

== Enkadennoù enbroañ ==
D'an noz etre ar 16 hag ar 17 a viz Mae 2021 e voe treuzet an harzoù etre Spagn ha Maroko gant miliadoù a Varokaned.  Tamallet eo bet Maroko da vezañ devoudet an enkadenn-se, rak e fin miz Ebrel e oa bet degemeret e Bro-Spagn [[Brahim Ghali]], penn an [[Talbenn Polisario]], ul luskad dizalc'hour eus [[Sahara ar C'hornôg]], evit bezañ prederiet ouzh ar [[COVID-19|C'hovid-19]].

D'an 30 a viz Gouere 2026 eo bet aloubet Ceuta gant etre 50 000 ha 60 000 den o tont dre ar mor pe an douar eus [[Fnideq]] e Maroko, ur gêr nes. An enkadenn nevez-se en deus devoudet tabut etre ar gouarnamantoù europat ha gouarnamant [[Pedro Sánchez]], kentañ ministr Bro-Spagn. Sinet eo bet ul lizher gant 22 Stad eus [[Unaniezh Europa]] evit goulenn ma vefe kreñvaet harzoù diavaez Europa.

== Gwelet ivez ==
[[Plaza de soberanía]]

{{Rannoù melestradurel Spagn}}
{{Broioù spagnolek}}

[[Rummad:Kêrioù Spagn]]
[[Rummad:Kêrioù emren]]</text>
      <sha1>kv47kc6hgpdcpah6gq5ivpvkiyb0qni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197231</id>
      <parentid>2197209</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>yezh</comment>
      <origin>2197231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="l3ywqj2ia537ehkgjt2uvakn6ful664" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Perejil-neutral.png|thumb|right|300px|Kartenn Ceuta, e spagnoleg]]

'''Ceuta''' ([[spagnoleg]], distaget [θeuta]), pe '''Sabtah''' (en [[arabeg]]: '''سبتة''', distaget [sabta] en [[arabeg]] klasel ha [sebta] er vro) zo ur gêr dalc’het gant [[Spagn]] en [[Norzhafrika|Afrika an Norzh]], dam[[enklozadur|enklozet]] e [[Maroko]], war vord ar [[Mor Kreizdouar]]. Evit [[Maroko]] ez eo ul lodenn eus e diriad, trevadennet gant Spagn. Ur gêr emren eo Ceuta, enni war-dro 75 000 a annezidi. Komzet e vez arabeg, [[tarifiteg|berbereg]], spagnoleg hag un tammig galleg e kêr.

Ul lec’h a bouez eo Ceuta hag a-gozh eo annezet. E dalc’h ar [[Fenikianed]], ar [[Henroma|Romaned]], ar [[Wizigoted]] eo bet ([[Kont Juluan]]). E-pad meur a gantved eo bet ur porzh eus an [[Impalaeriezh roman ar Reter|Impalaeriezh vizantat]], a-raok bezañ aloubet gant ar [[Portugal|Bortugaliz]] e [[1415]], ha tremen dindan yev Spagn e [[1580]]. Abaoe eo chomet dindan veli Spagn. E [[1995]] e oa bet roet da Ceuta, evel d’he c’hoar [[Melilla]], ur statud a gêr emren. 

== Enkadennoù enbroañ ==
D'an noz etre ar 16 hag ar 17 a viz Mae 2021 e voe treuzet an harzoù etre Spagn ha Maroko gant miliadoù a Varokaned.  Tamallet eo bet Maroko da vezañ devoudet an enkadenn-se, rak e fin miz Ebrel e oa bet degemeret e Bro-Spagn [[Brahim Ghali]], penn an [[Talbenn Polisario]], ul luskad dizalc'hour eus [[Sahara ar C'hornôg]], evit bezañ prederiet ouzh ar [[COVID-19|C'hovid-19]].

D'an 30 a viz Gouere 2026 eo bet aloubet Ceuta gant etre 50 000 ha 60 000 den o tont dre ar mor pe an douar eus [[Fnideq]] e Maroko, ur gêr nes. An enkadenn nevez-se en deus devoudet tabut etre ar gouarnamantoù europat ha gouarnamant [[Pedro Sánchez]], kentañ ministr Bro-Spagn. Sinet ez eus bet ul lizher gant 22 Stad eus [[Unaniezh Europa]] evit goulenn ma vefe kreñvaet harzoù diavaez Europa.

== Gwelet ivez ==
[[Plaza de soberanía]]

{{Rannoù melestradurel Spagn}}
{{Broioù spagnolek}}

[[Rummad:Kêrioù Spagn]]
[[Rummad:Kêrioù emren]]</text>
      <sha1>l3ywqj2ia537ehkgjt2uvakn6ful664</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skolaj Diwan Kemper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40738</id>
    <revision>
      <id>2197167</id>
      <parentid>2008081</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EABerr</username>
        <id>41167</id>
      </contributor>
      <comment>hunva nevez</comment>
      <origin>2197167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="gf13yjrqwccbcf4y64ag6h262vop67o" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
[[Restr:Logo skolaj.jpg|thumb|Arouez ar skolaj]]
[[Restr:Skolaj Diwan Jakez Riou.jpg|thumb|upright=1.4|Skolaj Diwan Jakez Riou]]  
[[Restr:Porzh ar skolaj.jpg|thumb|upright=1.4|Porzh ar skolaj]]  
'''Skolaj Diwan Kemper''' pe '''Skolaj Diwan Jakez Riou''' a voe eil skolj kentañ derez digoret gant Diwan, e [[1997]], e kloerdi kozh [[Kerfeunteun]] evel un adskolaj da [[Skolaj Diwan Penn-ar-Bed|skolaj Roparz Hemon]], er Releg-Kerhuon). Treuzlec'hiet e voe da [[Penharz|Benharz]] (Kemper) a-c'houdevezh e [[2004]].

== Istor ==
Savet e voe e 1994 ur gevredigezh anvet &quot;Evit skolaj Kemper&quot; evit klask reiñ ul lec'h dereat da skolajidi Diwan o chom etre [[Naoned]] ha Kemper, pa vanke plas e [[Skolaj Diwan Penn-ar-Bed]]. Aotreet e voe gant ar Stad evel un adskolaj da hemañ diwezhañ.&lt;br&gt;Ur pikol savadur eo ar c'hloerdi kozh ha ne glote ket gant ezhommoù ar skolaj, daoust dezhañ da bourveziñ [[kouskva]]où e-leizh. Diabarzhiat hogos an holl skolajidi e voe, zoken ar Gemperidi. [[Yann-Fañch Jacq]] a yeas da vezañ ar rener kentañ. Digoret e voe ar c'hwevret hag ar pempet klas er bloavezh kentañ hag ar pevare hag an trede da-heul.

E distro-skol 1999 e voe anvet [[Padrig an Habask]] da rener. Digoret e voe Skolaj Gwened evit degemer skolidi Bro-Gwened ha Bro-Naoned.
E distro-skol 2004 e tilojas ar skolaj war-zu Penharz, e savadurioù skol gozh Louis Hémon, e karter Kervoazan, asambles gant eil skol Diwan Kemper ha kreizenn-stummañ Diwan, [[Kelenn (kreizenn-stummañ)|Kelenn]], hec'h anv. E-pad an daou vloavezh da-heul, ti-annez an diabarzhidi a voe e kreizenn vakañsoù Berry-Tudy en [[Enez-Tudi]] ha war-lerc’h e voe kaset da Gambr Micherioù Penn-ar-Bed, e karter [[Kuzon]], e Kemper evit daou vloaz all. Met, pa voe kambreier Kuzon da vezañ adnevezet e tleas an ti-annez bezañ kavet e kreizenn Kerheol an [[ULAMIR]] e bourc’h [[Plogastell-Sant-Jermen]] adalek an distro-skol 2008. E 2019 e tistroas an diabarzhidi en Enez-Tudi. 
En enor da skrivagner [[Lotei]], anvet eo voe “Skolaj Diwan [[Jakez Riou]]” e 2005 ha e teuas distag diouzh skolaj ar [[Releg-Kerhuon]] da-heul. Da isrenerez ez eas [[Fanny Chauffin]], hag hi kelennerez war ar galleg.

Dibaoe miz Gwengolo 2016 eo rener Erwan ar Berr.

E 2024 'oa bet staliet hunva ar skolaj e Ti ar Brug, ur savadur meret gant ar gevredigezh Kroashent Kerne. 

== Mont en-dro ==
8 klasad zo er skolaj, tro-dro 190 skolajiad (2017). 

'''Gwengolo 2012:''' Ti ragaozet ar porzh, e stad fall pelloc'h, zo bet savet un ti greantel en e lec'h.

== Liammoù diavaez ==
* [http://skolaj-diwan-kemper.over-blog.com/ Blog ar skolaj]
* [https://skolajdiwanjakezrioukemper.bzh/ Lec'hienn ar skolaj]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Skolajoù Diwan]]
[[Rummad:Kemper]]</text>
      <sha1>gf13yjrqwccbcf4y64ag6h262vop67o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keginerezh India</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50749</id>
    <revision>
      <id>2197196</id>
      <parentid>2070016</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>vioù-koukoug, liammoù</comment>
      <origin>2197196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="gf3brkodxnkda9ocqom3u0xt3fkxhfb" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Keginerezh India''' n’eus ket anezhañ e gwirionez, rak meur a geginerezh rannvroel disheñvel an eil diouzh egile zo kentoc'h. Ul lodenn vras eus ar boblañs ne zebr tamm kig ebet, pe e vefe dre zibab, pe dre redi relijiel. Setu perak e kaver meuzioù a bep seurt aozet hep kig, ha diazezet kentoc’h war al legumaj sec’h ([[piz sisez]], [[piz-rouz]] hag all), rak leun a broteinoù int. Diazezet eo war implij ar [[masala]], ur meskaj spisoù a gaver e kement sekred-kegin a zo. E broioù ar C’hornôg e reer “kuri” eus ar meskaj-se, ar pezh a zo direizh, rak ne vez ket implijet pe dost en [[India]]. Ha pa vez implijet e talvez [[keusteurenn]], pe meuz mitonet. Spisoù a gaver dre ret e keginerezh India, a-benn reiñ blaz d’ar pezh a farder.
 
== Aozennoù pennañ ==

[[Spis]]où : [[kurkuma]] pe safron India, [[safron]], [[kardamom]] produet e [[Kerala]], [[jinjebr]] poultr pe fresk, [[koriandrez]] (greun, pe poultr pe fresk), kraoñ ha kign [[muskadez]], greun [[roz-moc’h]], [[fenugrek]], [[pimant]], [[koumin]] (greun pe poultr), [[kanell]] (poultr pe bizhier), [[tach-jenofl|tachoù-jenofl]], [[pebr]] ( poultr pe klok), greun sezv, aniz glas, aniz steredennek, greun ognon, greun [[fanouilh]], poultr [[mangez]], delioù kuri (anvet ivez [[cari patta]]), [[lore-kegin]], [[assa-foetida]], [[tamarindez]] hag ur meskaj spisoù anvet [[garam masala]].

Hag ivez : [[kraoñ kajou]], [[kraoñ-kokoz]], [[laezh-kokoz]], [[pistachez]], [[kignen]], [[ognon]], [[alamandez]], [[greunadez(frouezh)|greunadez]] (greun sec’h), la [[bent]], [[dour-roz]], greun sezam.

== Keginerezh levezonet gant an diavaez ==
Pa voe aloubet norzh India gant muzulmiz vogol e tegasjont ivez o c’heginerezh : [[kebab]] hag an doare-poazhañ anvet [[tandoori]] da skouer.
An aozennoù a-orin eus [[Amerika]] ([[aval-douar|avaloù-douar]], [[tomatez]], [[maiz]]) a zo bet degemeret ivez. E rannvroioù zo eo bet levezonet ar fardañ boued gant an drevadennerien : e kêrioù-kontlec’h dalc’het gant ar C’hallaoued pe gant ar Bortugaled eo bet degaset ar fardañ [[kig-bevin]] ha [[kig-moc’h]], padal e c’hall seurt aozennoù bezañ difennet e rannvroioù all. E Goa da skouer, e vez fardet [[kig-moc’h vindaloo]], ur sekred-kegin diazezet war ar [[gwinegr]] a veze degaset gant ar Bortugaled eo.

{| align=center
|[[Restr:dhaba1.jpg|framed|E diabarzh un ''dhaba'' (ostaleri vihan)]]
|[[Restr:massala1.jpg|framed|Un Indiad o fardañ [[masala]]]]
|}

=== Digoroù-pred ===
* [[Samousa]]
* [[Pakora]]
* [[Raita]]

=== Kig ===
* [[Kig-oan korma]]
* [[Kig-yar korma]]
* [[kig-morc’h vindaloo]]
* [[kig-yar tandoori]]
* [[Kig-yar tikka masala]] 

=== Pesked ===
* [[Kuri pesked Kerala]]

=== Legumaj ===
* [[Saag]]
* [[Aloo gobi]]
* [[Piz sisez]]
* [[Ognon badji]]
* [[Dal]]

=== Riz ha bara ===
* [[Naan]]
* [[Chapati]]
* [[Biryani]]
* [[Dosai]]
* [[Papadum]]
* [[Puri]]

=== Dibennoù-pred ===
* [[Gulabjaman]]
* [[Kulfi]]
* [[Barfi]]

=== Evajoù ===
* [[Lassi]] 
* [[Nimbu pani]]
* [[Asha]]
* [[Masala chai]]

{{commons|Cuisine of India}}

[[Rummad:Boued India]]</text>
      <sha1>gf3brkodxnkda9ocqom3u0xt3fkxhfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Potsdam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64205</id>
    <revision>
      <id>2197221</id>
      <parentid>2189000</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T01:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oursana</username>
        <id>26893</id>
      </contributor>
      <comment>/* Monumantoù ha lec'hioù dibar */ -+St. Nikolaikirche, Obelisk. Alter Markt, Potsdam-40467.jpg</comment>
      <origin>2197221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6386" sha1="kryl9zomh6yxx97s68qtjuqfv1r69g8" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%&quot; 
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; | &lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt; Potsdam
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |[[Skeudenn:Brandenburger_Straße.jpg|250px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot;| Lec'hiadur 
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
! align=&quot;center&quot; | [[Skeudenn:Potsdam_in_Germany.png|center|80px]] || 
[[Skeudenn:LocationGermanyInEurope.png|center|120px]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
! align=&quot;center&quot; | &lt;small&gt; Daveennoù :&lt;br /&gt;{{coor dms|52|24|00|N|13|04|00|E|type:city(3396990)_region:DE-BE}}&lt;/small&gt; ||&lt;small&gt; Gwerzhid-eur :&lt;br /&gt; [[Temps universel coordonné|UTC+1]]/ Hañv [[Temps universel coordonné|UTC+2]]&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;ddffdd&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot;| Ardamez 
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
! align=&quot;center&quot; | [[Skeudenn:DEU Potsdam COA.svg|center|60px|Ardamez Potsdam]] || [[Skeudenn:Flag of Potsdam.svg|100px]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; | Titouroù
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Gorread]]''' || 187.37&amp;nbsp; km² 
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Poblañs]]''' || 151 725	 &lt;small&gt;(12/2008) &lt;/small&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Stankted ar boblañs|Stankted]]''' || 810 annezad/km² 
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Uhelder]]''' || 35m
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Kod post]]''' || 14401-14482
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Evit pellgomz]]''' || (0)331
|-
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; | Politikerezh
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[NUTS]]''' || DE3 [[Skeudenn:Flag_of_Europe.svg|25px]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Bro]]''' || [[Alamagn]] [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|25px]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Land]]''' || [[Brandenburg]] [[Skeudenn:Flag of Brandenburg.svg|25px]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Karterioù]]''' || 16 ''Ortsteile'' (karter)
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Bourc'hvestr]]''' || [[Jann Jakobs]] &lt;small&gt; abaoe 2002 &lt;/small&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Strollad politikel''' || [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] / [[Die Linke]] &lt;small&gt;(amzeriad 2002/2010) &lt;/small&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''[[Lec'hienn]]''' || [http://www.potsdam.de www.potsdam.de]
|} 

[[Skeudenn:Potsdam - Schloss Sanssouci.jpg|thumb|220px|Kastell [[Sanssouci]], palez hañv [[Friedrich II Prusia]].]]

'''Potsdam''' a zo ur gêr e reter [[Alamagn]] ha kêr-benn land [[Brandenburg]] eo. Emañ er mervent da [[Berlin|Verlin]], war vord ar stêr [[Havel]]. E [[2008]] e oa war-dro 150 000 den o chom e Potsdam. E Potsdam e veze roueed [[Prusia]] o chom betek [[1918]]. Meur a savadur zo eus an amzer-se, evel Kastell [[Sanssouci]].
[[Skeudenn:Potsdam_Altes_Rathaus.jpg|thumb|right|200px|An ti-kêr kozh (''Altes Rathaus'')]]

== Istor ==
[[Skeudenn:Schenkungsurkunde_Potsdam_993.jpg|thumb|right|200px|Diell eus [[993]] ma weler an anv Potzupimi (Potsdam)]]
Soñjal a reer e voe savet Potsdam en {{Xvet}} kantved. Anv a voe graet eus ar gêr evit ar wech kentañ e [[993]]. Bihan e chomas betek ma voe dibabet evel annez gant [[Friedrich Wilhelm Iañ Prusia|Friedrich Wilhelm Iañ]] e [[1660]]. Dibabet e voe ivez evel kêr-annez gant familh roue Prusia. Lod brasañ savadurioù brudet Potsdam a voe savet da vare ren [[Frederig II (Prusia)|Friedrich der Große]] . Palez [[Sanssouci]] eo ar savadur brudetañ a gaver e Potsdam. E-keit ha ma oa Berlin kêrbenn ofisiel [[Prusia]], ha goude-se hini ar Reich, e chomas al Lez e Potsdam. E [[1918]] e voe lemet an titl an eil penngêr digant Potsdam, pa roas an impalaer [[Wilhelm II Alamagn|Wilhelm II]] e zilez. 

E [[Potsdam]] e voe aozet an abadenn progapaganda nazi kentañ d'an [[21 a viz Meurzh]] [[1933]] gant [[Joseph Goebbels]]. Anavezet eo dindan an anv Devezh Potsdam.

E miz Ebrel [[1945]] e voe bombezet kalz Potsdam gant Breizhveuriz, neuze e voe distrujet lod brasañ kreiz-kêr istorel hag ivez an dielloù broadel.

Gant gouarnamant [[DDR|Republik Demokratel Alamagn]] e voe dibabet diskar lod brasañ ar savadurioù a denne da soudardegezh Prusia, neuze e voe diskaret ur bern savadurioù istorel. Da vare [[moger Berlin]] e oa peg Potsdam ouzh harz [[kornôg Berlin]]. Goude ur pennad e voent dispartiet da vat. Ur wech adunvanet [[Alamagn]] e voe lakaet Potsdam da gêrbenn land [[Brandenburg]].
[[Skeudenn:L_to_R,_British_Prime_Minister_Winston_Churchill,_President_Harry_S._Truman,_and_Soviet_leader_Josef_Stalin_in_the..._-_NARA_-_198958.jpg|thumb|right|200px|Kuzuliadeg Potsdam, d'ar [[25 a viz Gouere]] [[1945]] ma weler a-gleiz da zehou : [[Winston Churchill]], [[Harry S. Truman]] ha [[Jozef Stalin]]]]

== Monumantoù ha lec'hioù dibar ==
* Palez [[Sanssouci]] (savet gant [[Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff|Knobelsdorff]] evit [[Friedrich II Prusia|Friedrich II]]) 
* Kastell [[Cecilienhof]] ma voe aozet Kuzuliadeg Potsdam e [[1945]]
* Karter istorel savet diwar ar stil nederlandat 
* Studioioù sinema Babelsberg ([[UFA]]) e Potsdam-[[Babelsberg]] 
[[Skeudenn:Einsteinturm_7443.jpg|thumb|right|200px|Tour-arvestiñ Einstein]]
* Tour-arvestiñ [[Albert Einstein|Einstein]], savet e [[1920]]
* Alexander-Newski-Gedächtniskirche (iliz Sant Aleksandr-Nevsky)

&lt;gallery perrow =&quot;5&quot;&gt;
Image:St. Nikolaikirche, Obelisk. Alter Markt, Potsdam-40467.jpg|Iliz Sant Nikolaz (Nikolaikirche), savet gant [[Karl Friedrich Schinkel|Schinkel]]
Image:Brandenburger Straße.jpg|Brandenburger Straße
Image:Potsdam - Schloss Sanssouci.jpg|Palez [[Sanssouci]]
Image:Potsdam Nauener Tor 07-2017.jpg|Porzh Nauen
File:Potsdam_Villa_Gericke.jpg|Kenkiz Gericke
&lt;/gallery&gt;

== Gevellerezh ==
* [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|22px]] [[Sioux Falls]], [[SUA]], 1990
* {{flagicon|Poland}} [[Opole]], [[Polonia]], 1973
* [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|22px]] [[Perugia]], [[Italia]], 1990
* [[Skeudenn:Flag of France.svg|22px]] [[Bobigny]], [[Frañs]], 1974
* [[Skeudenn:Flag of Finland.svg|22px]] [[Jyväskylä]], [[Finland]], 1985
* {{flagicon|Germany}} [[Bonn]], [[Nordrhein-Westfalen]], 1988
* [[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|22px]] [[Luzern]], [[Suis]], 2002

== Tud bet ganet e Potsdam ==
* [[Charles Gustave Jacob Jacobi]] 
* [[Wilhelm von Humboldt]] 
* [[Mikhaïl Grabovski]], c'hoarier hockey 
* [[Stefanie Stappenbeck]] (1974-), aktorez
* [[Bernd ha Hilla Becher|Hilla Wobeser]], luc'hskeudennerez

{{Commons|Potsdam|Potsdam}}
{{Patrom:Kêrioù Alamagn}}
{{Porched Alamagn}}

[[Rummad:Kêrioù Brandenburg]]</text>
      <sha1>kryl9zomh6yxx97s68qtjuqfv1r69g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patrom:Degemer/Keleier</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84351</id>
    <revision>
      <id>2197232</id>
      <parentid>2197005</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1714" sha1="rsw3a73aydujnmrhlgej10b02cmtjl4" xml:space="preserve">Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]].
&lt;!--### SKEUDENN ###--&gt;
[[Skeudenn:260406-MITIN-KEIKO-PIURA-064 (cropped).jpg|150px|right|Keiko Fujimori]]
* [[30 a viz Gouere]] : milieroù a dud eus [[Maroko]] a erru dre ar mor e [[Ceuta]], ur gêr [[Spagn|spagnol]] [[enklozadur|enklozet]] e [[Maroko]].
* [[28 a viz Gouere]] : dont a ra [[Keiko Fujimori]] (''skeudenn'') da vezañ prezidantez [[Perou]].
* [[ a viz Gouere]] : [[kren-douar]] e kreisteiz [[Japan]], en enezenn [[Kyūshū]].
* [[26 a viz Gouere]] : gant [[Tadej Pogačar]] ez a ar maout e [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]].
* [[26 a viz Gouere]] : e [[Chile]] eo bet harzet Nelson Haase, unan eus drouklazherien [[Víctor Jara]].
* [[25 a viz Gouere]] : [[Tagadenn Pride Berlin 2026|gwalldaol islamour e-kerzh Pride Berlin]], lazhet ez eus bet ur vaouez ha gloazet 29 den all.
* [[20 a viz Gouere]] :  er [[Rouantelezh-Unanet]], [[Andy Burnham]] a gemer plas [[Keir Starmer]] e penn  [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]] ha [[Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet|kentañ-ministr]] ar vro goude un dilennadeg diabarzh.
* [[19 a viz Gouere]] : trec'h eo skipailh [[mell-droad]] [[Spagn]] a-enep hini ([Arc'hantina]] ha mont a ra ar maout ganto e [[Kib vell-droad ar bed 2026]].
* [[9 Gouere|9-12 a viz Gouere]] : trizek den zo lazhet e [[tan-gwall|tanioù-gwall]] e [[proviñs Almería]] e kreisteiz [[Spagn]].
* [[9 a viz Gouere]] : douaret eo korf [[Ali C'hamenei]], bet penn uhelañ Republik islamek [[Iran]], e [[Mashhad]], goude obidoù meur a zevezh-[[28 a viz Gouere]].
* [[4 a viz Gouere]] : deroù [[Tro Bro-C'hall 2026]] e [[Barcelona]].

{{diac'hubiñ}} 
&lt;noinclude&gt;
[[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsw3a73aydujnmrhlgej10b02cmtjl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197235</id>
      <parentid>2197232</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/Llydawr|Llydawr]] ([[User_talk:Llydawr|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:Dishual|Dishual]]</comment>
      <origin>2195967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1679" sha1="9py874diox9lxkb1576ppoxm9yufkvi" xml:space="preserve">Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]].
&lt;!--### SKEUDENN ###--&gt;
[[Skeudenn:260406-MITIN-KEIKO-PIURA-064 (cropped).jpg|150px|right|Keiko Fujimori]]
* [[28 a viz Gouere]] : dont a ra [[Keiko Fujimori]] (''skeudenn'') da vezañ prezidantez [[Perou]].
* [[ a viz Gouere]] : [[kren-douar]] e kreisteiz [[Japan]], en enezenn [[Kyūshū]].
* [[26 a viz Gouere]] : gant [[Tadej Pogačar]] ez a ar maout e [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]].
* [[26 a viz Gouere]] : e [[Chile]] eo bet harzet Nelson Haase, unan eus drouklazherien [[Víctor Jara]].
* [[25 a viz Gouere]] : [[Tagadenn Pride Berlin 2026|gwalldaol islamour e-kerzh Pride Berlin]], lazhet ez eus bet ur vaouez ha gloazet 29 den all.
* [[20 a viz Gouere]] :  er [[Rouantelezh-Unanet]], [[Andy Burnham]] a gemer plas [[Keir Starmer]] e penn  [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]] ha [[Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet|kentañ-ministr]] ar vro goude un dilennadeg diabarzh.
* [[19 a viz Gouere]] : trec'h eo skipailh [[mell-droad]] [[Spagn]] a-enep hini ([Arc'hantina]] ha mont a ra ar maout ganto e [[Kib vell-droad ar bed 2026]].
* [[9 Gouere|9-12 a viz Gouere]] : trizek den zo lazhet e [[tan-gwall|tanioù-gwall]] e [[proviñs Almería]] e kreisteiz [[Spagn]].
* [[9 a viz Gouere]] : douaret eo korf [[Ali C'hamenei]], bet penn uhelañ Republik islamek [[Iran]], e [[Mashhad]], goude obidoù meur a zevezh-[[28 a viz Gouere]].
* [[4 a viz Gouere]] : deroù [[Tro Bro-C'hall 2026]] e [[Barcelona]].
* [[4 a viz Gouere]] : lidañ a reer er [[Stadoù-Unanet]] daou-c'hant hanter-kant vloaz ar [[Reveulzi amerikan]].

{{diac'hubiñ}} 
&lt;noinclude&gt;
[[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9py874diox9lxkb1576ppoxm9yufkvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197237</id>
      <parentid>2197235</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/Dishual|Dishual]] ([[User_talk:Dishual|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:Llydawr|Llydawr]]</comment>
      <origin>2197232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1714" sha1="rsw3a73aydujnmrhlgej10b02cmtjl4" xml:space="preserve">Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]].
&lt;!--### SKEUDENN ###--&gt;
[[Skeudenn:260406-MITIN-KEIKO-PIURA-064 (cropped).jpg|150px|right|Keiko Fujimori]]
* [[30 a viz Gouere]] : milieroù a dud eus [[Maroko]] a erru dre ar mor e [[Ceuta]], ur gêr [[Spagn|spagnol]] [[enklozadur|enklozet]] e [[Maroko]].
* [[28 a viz Gouere]] : dont a ra [[Keiko Fujimori]] (''skeudenn'') da vezañ prezidantez [[Perou]].
* [[ a viz Gouere]] : [[kren-douar]] e kreisteiz [[Japan]], en enezenn [[Kyūshū]].
* [[26 a viz Gouere]] : gant [[Tadej Pogačar]] ez a ar maout e [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]].
* [[26 a viz Gouere]] : e [[Chile]] eo bet harzet Nelson Haase, unan eus drouklazherien [[Víctor Jara]].
* [[25 a viz Gouere]] : [[Tagadenn Pride Berlin 2026|gwalldaol islamour e-kerzh Pride Berlin]], lazhet ez eus bet ur vaouez ha gloazet 29 den all.
* [[20 a viz Gouere]] :  er [[Rouantelezh-Unanet]], [[Andy Burnham]] a gemer plas [[Keir Starmer]] e penn  [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]] ha [[Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet|kentañ-ministr]] ar vro goude un dilennadeg diabarzh.
* [[19 a viz Gouere]] : trec'h eo skipailh [[mell-droad]] [[Spagn]] a-enep hini ([Arc'hantina]] ha mont a ra ar maout ganto e [[Kib vell-droad ar bed 2026]].
* [[9 Gouere|9-12 a viz Gouere]] : trizek den zo lazhet e [[tan-gwall|tanioù-gwall]] e [[proviñs Almería]] e kreisteiz [[Spagn]].
* [[9 a viz Gouere]] : douaret eo korf [[Ali C'hamenei]], bet penn uhelañ Republik islamek [[Iran]], e [[Mashhad]], goude obidoù meur a zevezh-[[28 a viz Gouere]].
* [[4 a viz Gouere]] : deroù [[Tro Bro-C'hall 2026]] e [[Barcelona]].

{{diac'hubiñ}} 
&lt;noinclude&gt;
[[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsw3a73aydujnmrhlgej10b02cmtjl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leonor Aostria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91342</id>
    <revision>
      <id>2197206</id>
      <parentid>1954982</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeatrixBelibaste</username>
        <id>28490</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bloavezhioù diwezhañ */</comment>
      <origin>2197206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="75qw5nzs9xykcbs4hqc6pfnr11r7p0c" xml:space="preserve">{{pennad zo|Eleonore Aostria}}
[[File:Joos van Cleve 003.jpg|thumb|Leonor Aostria (1498-1558), poltredet gant [[Joos van Cleve]]. War al lizher zo ganti en he dorn e lenner  « ''A la christianissima y muy poderosa Siñora la Reyna, mi siñora'' »]]
'''Leonor Aostria''', pe ''Eleonore von Kastilien'' en alamaneg, ganet e 1498 e [[Leuven]] ([[Izelvroioù spagnol]]), ha marvet e 1558 e [[Talavera la Real]] (nepell diouzh [[Badajoz]], a voe rouanez div wech, e div vro: rouanez Portugal e oa etre 1518 ha 1521, ha rouanez Bro-C'hall etre 1530 ha 1547. Merc'h e oa da [[Fulup Iañ Kastilha|Fulup Habsburg]], arc'hdug Aostria ha dug Bourgogn, ha da [[Juana de Castilla]], pennhêrez Kastilha hag Aragon, hag [[infantez]] [[Kastilha]] e oa. 

==Yaouankiz==
He yaouankiz a dremenas en [[Izelvroioù]] gant he breur [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl]]. E galleg e voe savet, goude ma oa [[infantez]] Kastilha. Brudet e oa he c'hened hag he deskadurezh, ha klasket e voe war he lerc'h gant meur a roue, ar rouaned c'hall [[Loeiz XII (Bro-C'hall)|Loeiz XII]] ha [[Frañsez Iañ (Bro-C'hall)|Frañsez Iañ]] da gentañ-penn, ha gant ar c'hont palatin Federico del Rin, an hini a blije dezhi ar muiañ. 

==Dimezioù ha bugale==
Politikerezh an Tiegezh [[Habsburg]] e oa klask an dimezioù gwellañ evit o folitikerezh ha dazont o ziegezh. 


===Rouanez Portugal===
Dimezet e voe da [[Manuel Iañ Portugal]], hag a oa 30 vloaz warni. Hennezh a oa [[intañv]] goude bet dimezet d'e ziv voereb, Isabel ha María, c'hoarezed d'e vamm. 
E [[Lisboa]] e voe graet an eured d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1519]]. Daou vugel o doe Leonor ha Miguel Iañ :
*Carlos 
* [[María de Portugal|María]].

Tri bloaz goude e oa [[intañvez]]. Mervel a reas ar roue Manuel Iaén gant ar vosenn en Lisboa, d'an [[13 a viz Kezu]] [[1521]], da 52 vloaz. Leonor ne oa nemet 23, ha gwelloc'h e kavas distreiñ davet he breur [[Carlos Iañ Spagn]], o leuskel he merc'h María en [[Portugal]] , pa ne oa nemet c'hwec'h miz.

===Rouanez Bro-C'hall===
Addimezet e voe d'ar roue gall [[Frañsez Iañ (Bro-C'hall)|Frañsez Iañ]]

== Bloavezhioù diwezhañ==
[[File:GrabEleonore von Österreich.jpg|thumb|120px|Bezioù Leonor hag he c'hoar [[María de Austria (1505-1558)|María]], en [[El Escorial]].]]
Bevañ a rae gant he c'hoar Maria en Izelvroioù. 

[[Rummad:Infantezed Kastilha]]
[[Rummad:Arc'hdugezed Aostria]]
[[Rummad:Rouanezed Portugal]]
[[Rummad:Rouanezed Bro-C'hall]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1498]]
[[Rummad:Marvioù 1558]]</text>
      <sha1>75qw5nzs9xykcbs4hqc6pfnr11r7p0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gwer (liv)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96311</id>
    <revision>
      <id>2197211</id>
      <parentid>2184502</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>63527</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of Canton of Vaud.svg]] → [[File:CHE Vaud Flag.svg]]</comment>
      <origin>2197211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45153" sha1="8peskcpy0ph1fwzuy4g82sr5yw1aaou" xml:space="preserve">{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#080&quot; style=&quot;font-size:2em; color:#fff;&quot; |'''Gwer'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|
&lt;imagemap&gt;
Image:Color icon green.svg|250px
rect 0 0 100 100 [[#9dff89]]
rect 100 0 200 100 [[#00bc22]]
rect 200 0 300 100 [[#00e278]]
rect 0 100 100 200 [[#2caf1e]]
rect 100 100 200 200 [[#7ef482]]
rect 200 100 300 200 [[#76dc14]]
rect 0 200 100 300 [[#1cef5b]]
rect 100 200 200 300 [[#087829]]
rect 200 200 300 300 [[#3bd80d]]
&lt;/imagemap&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|'''Nav arliv gwer'''&lt;br&gt;''Bukit war pep liv da welout e god [[HTML]]''
|-
|colspan=&quot;2&quot; |&lt;hr&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#080&quot;|'''Skalfad tredanwarellek'''
|-
|'''Trohed'''
|570 – 495 [[metr|nm]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;|&lt;div style=&quot;background-image:linear-gradient(to right, #177970, #c6d721); height:20px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|-
|'''Talm''' 
|575 – 525 [[Hertz|THz]]
|-
|colspan=&quot;2&quot; |&lt;hr&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#080&quot;|'''Bonekadur'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|evit ar gwer glan &lt;span style=&quot;color:#080; background-color:#080;&quot;&gt;&lt;kbd&gt;0000&lt;/kbd&gt;&lt;/span&gt; (450&amp;nbsp;nm)
|-
|'''[[HTML]]'''
|&lt;kbd&gt;#008000&lt;/kbd&gt;
|-
|'''[[sRGB]]'''
|&lt;kbd&gt;(0, 128, 0)&lt;/kbd&gt;
|-
|'''[[CMYK]]'''
|&lt;kbd&gt;(100, 0, 100, 50)&lt;/kbd&gt;
|-
|'''[[HSV]]'''
|&lt;kbd&gt;(120, 100, 50)&lt;/kbd&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; |&lt;hr&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Restr:Aurora and sunset.jpg|250px]]
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |''Un tarzh-gouloù boreel e [[Norvegia]]''
|-
|}
'''Gwer''' a reer eus al [[liv]] gweladus a zo etre [[Melen (liv)|melen]] &lt;span style=&quot;color:#ff0; background-color:#ff0; border:1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;0000&lt;/span&gt; ha [[Glas (liv)|glas]] &lt;span style=&quot;color:#00f; background-color:#00f;&quot;&gt;0000&lt;/span&gt; er [[Spektr gwelus|skalfad gwelus]], adalek an [[trohed]] 570 [[metr|nm]] betek an trohed 495&amp;nbsp;nm. Melen eo al liv diwezhañ a weler pa vez hiroc'h an trohed eget 570&amp;nbsp;nm, o tont eus an [[danruz]], ha glas eo an hini kentañ war-du an [[uslimestra]], pa vez an trohed berroc'h eget 495&amp;nbsp;nm.
*&quot;Gwer glan&quot; a reer eus al liv gwer eo 450&amp;nbsp;nm e drohed : &lt;span style=&quot;background-color:#080; color:#080;  padding:2px;&quot;&gt;0000&lt;/span&gt;.
Dre gejañ pentur glas ha pentur melen e farder pentur gwer e liv.
{|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:1.2em; font-family:Georgia; font-variant:small-caps;&quot;&gt;
|-
!colspan=&quot;3&quot;|ar skalfad gwelus
|-
|''&lt;big&gt;uslimestra&lt;/big&gt;''&amp;nbsp;||[[Restr:Spectrehorizontal.png|400px]]||''&lt;big&gt;danruz&lt;/big&gt;''
|}
Gwer e vez ar geot, garoù ha delioù an darn vuiañ eus ar [[plant]] en abeg d'ar c'hlorofil a zo enno. Petra bennak ma vez al liv gwer tro-dro da vab-den aba eo mab-den, diwezhat en e Istor en deus gouezet fardañ liv gwer, alese perzh dister al liv-se er c'hevredigezhioù.&lt;br&gt;
Nebeut a dud e plij ar gwer dezho er [[sevenadur]]ioù [[kornôg|kornaouegel]] ; 16% hepken eus [[Europa|Europiz]] a ziskleir ez eo o liv karetañ, ha 10% a embann en argazhiñ. Amjestr eo arouez ar gwer en hor [[sevenadur]]ioù : ar vuhez, ar chañs hag ar goanag diouzh an eil tu, an dizurzh, ar pistri, an [[diaoul]] hag e zrouksperedoù diouzh an tu all.&lt;br&gt;
E [[Sina]] pergen hag en [[Azia]] dre vras e lakaer ar gwer da liv an eürusted hag ar frouezhusted.&lt;br&gt;
Liv broadel [[Iwerzhon]] eo, ha hini an [[islam]] peogwir eo arouez ''glasvez'' ar [[Baradoz]].

Liv ar vuhez eo ar gwer, hini nevezadur an natur ha, dre astenn, liv ar goanag hag an divarvelezh ; e lod sevenadurioù, en enep, ez eo ar gwer liv ar c'hleñved, ar marv hag an diaoul. E [[Sina]] ez eo liv ar ''[[Yin ha yang|yin]]'' (陰), ar bennaenn venel. Alies ivez e vez liammet al liv gwer ouzh an divarregezh dre yaouankiz hag ouzh ar warizi.&lt;br&gt;
Hengoun an [[alkimiezh]] e vez graet &lt;q&gt;leon gwer&lt;/q&gt; eus &lt;q&gt;holen ar brederourien&lt;/q&gt;, a zileizh an [[aour]], peogwir eo trenk evel un dra ha n'eo ket azv&lt;ref&gt;{{fr}} [http://misraim3.free.fr/alchimie/dictionnaire_philosophie_alchimique.pdf ''Dictionnaire alchimique'']&lt;/ref&gt;.
==Yezh==
En un toullad yezhoù, evel ar [[japaneg]], ar [[vietnameg]] hag ar [[yezhoù keltiek]], ne veze ket lakaet kemm etre al liv [[gris|louet]], al liv [[glas (liv)|glas]] hag al liv gwer hag e veze graet ingal gant &quot;glas&quot;. Gwir eo c'hoazh kement-mañ evit liv an natur (glas e vez ar geot, ar gwez, ar glazarded...).&lt;br&gt;
E brezhoneg evel er yezhoù keltiek all e reer gant ar ger ''glas'' hepmuiken evit ober anv eus traoù glas o liv hag eus traoù gwer en natur, a reer ''glasvez'' anezho.&lt;br&gt;
Eus al [[Latin#Latin ar Grennamzer|latin izel]] ''viridis'' &lt;q&gt;gwer (liv)&lt;/q&gt; e teu ar ger ''gwer''&lt;ref&gt;[[Victor Henry]] : ''Lexique étymologique du breton moderne'', Rennes, 1900, p. 152 — [https://archive.org/stream/LexiqueEtymologiqueBreton#page/n187/mode/2up Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt; ; un adster zo : &lt;q&gt;yaouank&lt;/q&gt;, &lt;q&gt;nerzhus&lt;/q&gt;&lt;ref&gt;[https://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php?q=viridis Geriadur Gaffiot (1934)]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Meneget eo ar ger «&amp;nbsp;guezr&amp;nbsp;» er ''[[Catholicon|C'hatholicon]]'', anezhañ ar geriadur kentañ e brezhoneg ([[1464]]), met «&amp;nbsp;Guezr ha glas&amp;nbsp;» eo ar pennger, ha «&amp;nbsp;tout ung ; ''ibi uide''&amp;nbsp;» eo an termenadur ; n'eus meneg eeun ebet eus al liv. Bez' emañ ivez e ''[[Nomenclator]]'' Guillaume Quiquier de Roscoff ([[1633]])&lt;ref&gt;[http://devri.bzh/dictionnaire/g/gwer-1/ Devri].&lt;/ref&gt;.
:*Meur a c'her latin hag a denn da nerzh ar vuhez zo kar da ''viridis'' : ''vivere'' (bout nerzhus), ''vis'' (nerzh), ''vir'' (gour), ''ver'' (nevezamzer), ''virga'' (garenn) ; marteze ez eo ''virtus'' kar da ''viridis'' ivez.&lt;br&gt;Heñvel a gaver e [[saozneg]], pa zeu ''green'' eus an hensaozneg ([[1200]]) ''grene'' (&quot;hag a gresk&quot;, &quot;hag a zo bev&quot;, &quot;nerzhus&quot;) ha pelloc'h eus ur wrizienn rakindezeuropek *''ghre (&quot;kreskiñ&quot;)&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.etymonline.com/word/green#etymonline_v_11950 ''Online Etymology Dictionary'']&lt;/ref&gt;.
==En natur==
[[Plant]], [[loen]]ed ha [[maen|mein]] gwer zo en natur. Setu amañ un nebeud anezho.
*&lt;small&gt;''Bukit war pep skeudenn a-benn gwelout he alc'hwez''&lt;/small&gt;
===Plant===
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
BhurjungKhola-AK1981.jpg|Bhurjungkhola, [[Nepal]]
Leeks (1350125029).jpg|[[Pour]]
Helleborus odorus.jpg|''Helleborus odorus''
Cortinarius austrovenetus 45928.jpg|''Cortinarius austrovenetus''
Roses vertes Wimbledon.jpg|[[Roz (plant)|Roz]] gwer Wimbledon
&lt;/gallery&gt;
===Loened===
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
Litoria caerulea.jpg|''Litoria caerulea''
Micrommata virescens (Arcugnano).jpg|''Micrommata virescens''
Aulacorhynchus atrogularis cyanolaemus - NBII.jpg|''Aulacorhynchus atrogularis cyanolaemus''
Green day gecko (7387914362).jpg|''Phelsuma dubia''
Congrogadus subducens 1.jpg|''Congrogadus subducens''
&lt;/gallery&gt;
===Mein===
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;
Antlerite-480741.jpg|Antlerit
Beryl-27323.jpg|Beril (emrodezenn)
Quartz-Muscovite-224148.jpg|Fuschsit
Green serpentinite.jpg|[[Marmor]] gwer
Peridot2.jpg|Olivin
&lt;/gallery&gt;
==Fardañ hag implijout==
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#080; padding-top:5px;| &lt;div style=&quot;float:right; padding-right:5px;&quot;&gt;[[Restr:BKChem48.svg|32px]]&lt;/div&gt; &lt;span style=&quot;font-size:1.5em;&quot;&gt;Kimiezh al livegennoù&lt;/span&gt;
|-
|[[Krom]]||&lt;small&gt;[[Krom|Cr]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Oksigen|O]]&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|[[Kadmiom]]||&lt;small&gt;Cr&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + [[Kadmiom|Cd]][[Soufr|S]]&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|Viridian||&lt;small&gt;Cr&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + [[Hidrogen|H]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O (an [[dour]])&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|Douar||&lt;small&gt;[[Potasiom|K]]([[Aluminiom|Al]],[[Houarn|Fe]]III),(FeII,[[Magneziom|Mg)]](Al[[Silikiom|Si]]&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;,Si&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)O&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|Gwer emrodez||&lt;small&gt;[[Kouevr|Cu]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(CH3COO)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; · 3 Cu([[Arsenik|As]]O2)2&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|Gwer Scheele||&lt;small&gt;Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;HAsO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|-
|Malakit||&lt;small&gt;Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Karbon|C]]O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|Mergl kouevr||&lt;small&gt;Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(s)&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|Rousin kouevr||&lt;small&gt;Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(C&lt;sub&gt;19&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;29&lt;/sub&gt;COO)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;hr&gt;
|-align=&quot;center&quot;
|colspan=&quot;3&quot;|[[Restr:Cr2o3 gruener farbstoff.jpg|270px]]&lt;br&gt;Livegennoù gwer krom
|}
Ne c'heller ket fardañ liv gwer padus diwar plant pe loened, rak buan e tro da [[Gell|c'hell]] &lt;span style=&quot;background-color:#993300; color:#993300;&quot;&gt;GELL&lt;/span&gt; abalamour da zispeuradur ar [[Kellig|c'helligoù]] organel.&lt;br&gt;
E [[Skandinavia]] e veze graet meur a arliv gwer diwar linad, raden, stlañvesk, delioù an onn ha rusk ar bezv. Arouez ar goanag, an eürusted hag ar finborte e oa e sevenadur ar Vikinged, alies e vezent gwisket e gwer. Erc'h ha skorn a gavas [[Erik ar Ruz|Eirik Raude]] en douar nevez a dizhas er [[bloavezhioù 980]], met ''[[Greunland|Grønland]]'' (&quot;Daouar gwer&quot;) a reas anezhañ abalamour ma oa un tiriad a c'hoanag.

Pa ouie kouerien Europa ar [[Krennamzer|Grennamzer]] fardañ liv gwer dibad diwar plant, kêriz a rae dre soubañ ar gwiadoù en ur veoliad glaz ha goude en unan velen. E dibenn ar mare avat e voe kemmet an traoù, evit daou abeg : an dud e fellas dezho kaout livioù flamm ha padus, ha reolennoù korf-micher al livadennerien a verzas meskañ glaz ha melen. Renket e voe ar stalioù-labour dre zanvez ha dre liv ; neb en devoa gwir da livañ gloan e ruz e oa berzet dezhañ livañ lien e glas. Dic'hallus neuze e oa meskañ glaz ha melen, pa veze disrannet ar beoliadoù an eil re diouzh ar re all. Nebeut-ha-nebeut neuze e troas al livadennerien war-du ar mein, [[metal]]où en holl anezho.&lt;br&gt;
Setu amañ al livegenn bennañ zo.
;Gwer douar
Anvet eo &lt;q&gt;gwer [[Verona]]&lt;/q&gt; ivez. Abaoe an [[Henamzer]] e vez arveret rak daoust dezhi bout gwan a-fed kuzhat al livioù all ez eo padus-kenañ ouzh ar gouloù hag an danvezioù kimiek. En [[Italia]] ar Grennamzer e servije da wiskad kentañ liv kroc'hen an tudennoù diskouezet en amheol.
;Gwer emrodez
Pistrius-kenañ eo al livegenn-se, pa'z eus [[arsenik]] enni. Fardet e voe e [[1808]] diwar mergl [[kouevr]] evit erlerc'hiañ ouzh gwer Scheele (a zo arsenik enni ivez) ha lakaet war ar marc'had [[Alamagn|alaman]] gant William Sattler e Schweinfurt ([[Bavaria]]) e [[1814]]. Eus glas-gwer skedus da wer eo skalfad he arlivioù, ha mat e c'holo al livioù all. Met distabil eo ouzhpenn bezañ pistrius, setu e voe dilezet e deroù an {{XIXvet kantved}}. Dre ma oa marc'had-mat he fardañ e voe arveret al livegenn gant an arzourien, ha da voullañ [[paper]]-moger a-vil-vern. E [[Rouantelezh-Unanet]] ar [[bloavezhioù 1860]] e voe savet evezh a-zivout bugale o vervel diwar an arsenik a zeue eus paper-moger o c'hambroù mouest. Hep mar e c'hoarvezas heñvel gant [[Napoleon Iañ]] en e harlu e [[Saint Helena (enezenn)|Saint Helena]]. En dilhad gwer e veze kavet stank ivez.

En Henroma e veze drailhet [[emrodez]] da fardañ bazalmoù evit pareañ daoulagadoù an dud ; tamm-ha-tamm, a-dreuz ar c'hantvedoù, e teuas ar gwer da aroueziañ ar [[Mezegiezh|vezegiezh]] hag an apotikerezh evel ma ra hiziv.
;Gwer kobalt
E [[1780]] e voe kavet al liv-se gant ar c'himiour [[Sveden|svedat]] Sven Rinman ([[1720]]-[[1792]]) dre veskañ oksidenn [[kobalt]] hag oksidenn [[zink]]. Biskoazh ne voe boutin implij ar gwer kobalt el [[livouriezh]] en abeg d'he friz uhel-uhel ; ouzhpenn, n'eo ket gwall vat evit goleiñ livioù all. Diouzh ar c'hementadoù zink ha kobalt e c'hall al liv bout forzh pelec'h etre gwer teñval ha [[roz (liv)|roz]]. &lt;br&gt;
Daoust da gement-se e vo pouezus arver ar gwer kobalt en dekvloavezhioù da zont marteze, peogwir ez eus bet kavet perzhioù tredanwarellek dezhi ; mar befe savet memorioù urzhiataerioù diwarni e vefe gouest an ardivinkoù da enkargañ ha loc'hañ o [[reizhiad korvoiñ]] en ul lajadig, kement-se en ur lonkañ nebeut-tre a energiezh.
;Gwer krom
E [[Pariz]] e voe lakaet e gwerzh gant ar gimiourien Pannetier ha Binet e [[1838]]. Ganto e oa bet fardet, hogen kavet e vez en natur, er mein anvet ''eskolait''. Kalz e vez arveret dre m'eo stabil-tre, da fardañ pentur, liv evit ar [[moullañ]] ha traezoù e [[gwer]] ; diwarni e farder al livegenn anvet ''viridian''. Talvezout a ra ivez da levnañ kontilli, aotennoù, ferennoù gwer, hag all.
;Malakit
Al livegenn wer koshañ anavezet eo ar malakit, pa'z eo bet kavet e bezioù [[Henegipt]]. Gant an [[henc'hres]]ianed e voe goveliet he anv abalamour d'he liv par da hini ar c'haol-malv ([[genad]] Malva), a zo ''malachē'' (μαλάχη) en o yezh. Karbonat kouevr naturel eo, a zo kizidik ouzh ar gor hag an trenkennoù. Er {{XVvet kantved}} hag er {{XVIvet kantved}} e voe implijet stank gant al livourien en [[Europa]].
;Mergl kouevr
Aketat kouevr eo, brudet evit e liv a denn diouzh ar glaz hag a zo distabil ha treuzwelus ; a-gozh eo anavezet, pa voe implijet adalek an Henamzer betek diwezh ar mare barok en {{XVIIIvet kantved}} da livañ gweledvaoù ha dilhad gwer. Ne vez mui gwerzhet hiziv en abeg ma'z eo pistrius. Da c'hell teñval pe da zu e tro pa vez kozh.
;Rousin kouevr
Abaoe ar XVvet kantved e vez graet diwar dileizhañ kouevr e rousin strilhet an [[tourmantin]] ''(Larix decidua)'', a anver «&amp;nbsp;tourmantin [[Venezia]]&amp;nbsp;». Arveret e veze ar meskaj evit klerañ ha peurvec'hiañ ar gwer viridian, evel ma veze graet alies-tre en Italia ar XVvet kantved evit livañ glasvez.
;Viridian
Stabil-kenañ eo al livegenn wer zibistri-se, a voe breouet e [[1859]] gant an ao. Guignet e Pariz. Ken mat e voe degemeret gant ar c'hreantourien hag an dourlivourien ma voe dilezet ar gwer emrodez, a zo pistrius. Gouest e vefe ar gwer viridian da erlerc'hiañ ouzh forzh peseurt livegenn all, ha pa vefe hengounel pe arnevez.

==Arlivioù==
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;
|-
|colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color:#008000;&quot;|'''• ''Bukit war pep liv da welout e anv'''''
|-
|
{|
|-
|'''#004953'''||style=&quot;color:#004953; background-color:#004953;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Midnight green (Eagle green)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00563b'''||style=&quot;color:#00563b; background-color:#00563b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Castleton Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#006400'''||style=&quot;color:#006400; background-color:#006400;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Christmas Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00644e'''||style=&quot;color:#00644e; background-color:#00644e;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Boutailh&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#006600'''||style=&quot;color:#006600; background-color:#006600;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Pakistan&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00693e'''||style=&quot;color:#00693e; background-color:#00693e;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Dartmouth Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#006b3c'''||style=&quot;color:#006b3c; background-color:#006b3c;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Kadmiom&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#007000'''||style=&quot;color:#007000; background-color:#007000;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Smaragd 0&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#007f5c'''||style=&quot;color:#007f5c; background-color:#007f5c;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Spagnol 1&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#008000'''||style=&quot;color:#008000; background-color:#008000;&quot;|&lt;abbr title=&quot;World Wide Web&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|
{|
|-
|'''#008080'''||style=&quot;color:#008080; background-color:#008080;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Krakhouad&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00853e'''||style=&quot;color:#00853e; background-color:#00853e;&quot;|&lt;abbr title=&quot;University of North Texas&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#009000'''||style=&quot;color:#009000; background-color:#009000;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Islam&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#009150'''||style=&quot;color:#009150; background-color:#009150;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Spagnol 2&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#009b7d'''||style=&quot;color:#009b7d; background-color:#009b7d;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Paolo Veronese&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#009e60'''||style=&quot;color:#009e60; background-color:#009e60;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Melchon&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#009f6b'''||style=&quot;color:#009f6b; background-color:#009f6b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Green (NCS)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00a550'''||style=&quot;color:#00a550; background-color:#00a550;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Green (CYMK)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00a86b'''||style=&quot;color:#00a86b; background-color:#00a86b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Maen-jad&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00a693'''||style=&quot;color:#00a693; background-color:#00a693;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Persan&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|
{|
|-
|'''#00a877'''||style=&quot;color:#00a877; background-color:#00a877;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Green (Munsell)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00ab66'''||style=&quot;color:#00ab66; background-color:#00ab66;&quot;|&lt;abbr title=&quot;GO Transit Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#00ad83'''||style=&quot;color:#00ad83; background-color:#00ad83;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Green (Pantone)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#013220'''||style=&quot;color:#013220; background-color:#013220;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Gwer teñval&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#014421'''||style=&quot;color:#014421; background-color:#014421;&quot;|&lt;abbr title=&quot;University of the Philipines Forest Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#014d2f'''||style=&quot;color:#014d2f; background-color:#014d2f;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Malakit teñval&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#01796f'''||style=&quot;color:#01796f; background-color:#01796f;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Pin&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#002000'''||style=&quot;color:#002000; background-color:#002000;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Schwedengruen&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#03c03c'''||style=&quot;color:#03c03c; background-color:#03c03c;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Dark Pastel Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#043927'''||style=&quot;color:#043927; background-color:#043927;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Sacramento State Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|
{|
|-
|'''#0bda51'''||style=&quot;color:#0bda51; background-color:#0bda51;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Malakit splann&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#138808'''||style=&quot;color:#138808; background-color:#138808;&quot;|&lt;abbr title=&quot;India&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#18453b'''||style=&quot;color:#18453b; background-color:#18453b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;MSU Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#1b4d3e'''||style=&quot;color:#1b4d3e; background-color:#1b4d3e;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Brunswick Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#1cac78'''||style=&quot;color:#1cac78; background-color:#1cac78;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Green (Crayola)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#228b22'''||style=&quot;color:#228b22; background-color:#228b22;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Koadeg&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#29ab87'''||style=&quot;color:#29ab87; background-color:#29ab87;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Janglenn&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#2e8b57'''||style=&quot;color:#2e8b57; background-color:#2e8b57;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Mor&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#2f847c'''||style=&quot;color:#2f847c; background-color:#2f847c;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Celadon Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#317873'''||style=&quot;color:#317873; background-color:#317873;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Meurta&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|
{|
|-
|'''#355e3b'''||style=&quot;color:#355e3b; background-color:#355e3b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Hemolc'her&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#388738'''||style=&quot;color:#388738; background-color:#388738;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Rousin kouevr&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#39ff14'''||style=&quot;color:#39ff14; background-color:#39ff14;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Neon&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#3fff00'''||style=&quot;color:#3fff00; background-color:#3fff00;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Harlequin&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#40826d'''||style=&quot;color:#40826d; background-color:#40826d;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Viridian&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#43b3ae'''||style=&quot;color:#43b3ae; background-color:#43b3ae;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Mergl kouevr&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#444c38'''||style=&quot;color:#444c38; background-color:#444c38;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Rifle Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#49796b'''||style=&quot;color:#49796b; background-color:#49796b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Hooker's Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#49b675'''||style=&quot;color:#49b675; background-color:#49b675;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Chrysler&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#4a5d23'''||style=&quot;color:#4a5d23; background-color:#4a5d23;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Man teñval&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|
{|
|-
|'''#4b5320'''||style=&quot;color:#4b5320; background-color:#4b5320;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Milourel&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''4b6f44'''||style=&quot;color:#4b6f44; background-color:#4b6f44;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Artichoke (Pantone)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#4cbb17'''||style=&quot;color:#4cbb17; background-color:#4cbb17;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Kelly Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#4d5d53'''||style=&quot;color:#4d5d53; background-color:#4d5d53;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Feldgrau&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#4f7942'''||style=&quot;color:#4f7942; background-color:#4f7942;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Raden kozh&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#4fffb0'''||style=&quot;color:#4fffb0; background-color:#4fffb0;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Bent skedus&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#50c878'''||style=&quot;color:#50c878; background-color:#50c878;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Paris&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#55dd33'''||style=&quot;color:#55dd33; background-color:#55dd33;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Busoù Singapour&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#568203'''||style=&quot;color:#568203; background-color:#568203;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Avoukez&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#5e8d61'''||style=&quot;color:#5e8d61; background-color:#5e8d61;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Kobalt&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|
{|
|-
|'''#5f8e62'''||style=&quot;color:#5f8e62; background-color:#5f8e62;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Krom&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#61cb27'''||style=&quot;color:#5f8e62; background-color:#5f8e62;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Tokyo Ink&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#66ff00'''||style=&quot;color:#66ff00; background-color:#66ff00;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Gwer skedus&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#679267'''||style=&quot;color:#679267; background-color:#679267;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Rusat&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#6c7c59'''||style=&quot;color:#6c7c59; background-color:#6c7c59;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Rezeda&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#71bc78'''||style=&quot;color:#71bc78; background-color:#71bc78;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Raden yaouank&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#74c365'''||style=&quot;color:#74c365; background-color:#74c365;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Leanegan&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#76ff7a'''||style=&quot;color:#76ff7a; background-color:#76ff7a;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Screamin' Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#808000'''||style=&quot;color:#808000; background-color:#808000;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Olivez&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#87a96b'''||style=&quot;color:#87a96b; background-color:#87a96b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Asperjez&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|
{|
|-
|'''#8a9a5b'''||style=&quot;color:#8a9a5b; background-color:#8a9a5b;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Man&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#8f9779'''||style=&quot;color:#8f9779; background-color:#8f9779;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Artichaod&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#90ee90'''||style=&quot;color:#90ee90; background-color:#90ee90;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Gwer splann&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#98fb98'''||style=&quot;color:#98fb98; background-color:#98fb98;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Pale Green&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#9ac48f'''||style=&quot;color:#9ac48f; background-color:#9ac48f;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Douar&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#a9ba9d'''||style=&quot;color:#a9ba9d; background-color:#a9ba9d;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Lore&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt; 
|-
|'''#ace1af'''||style=&quot;color:#ace1af; background-color:#ace1af;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Céladon&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#adff2f'''||style=&quot;color:#adff2f; background-color:#adff2f;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Gwer-melen&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#d0f0c0'''||style=&quot;color:#d0f0c0; background-color:#d0f0c0;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Te&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|-
|'''#dadd98'''||style=&quot;color:#dadd98; background-color:#dadd98;&quot;|&lt;abbr title=&quot;Green Earth (Derwent)&quot;&gt;000000&lt;/abbr&gt;
|}
|}
==Istor==
[[Restr:Standing Osiris.svg|thumb|left|upright=0.75|#308d57 e oa liv Osiris !]]
===Henamzer===
Ne gaver na liv glas na liv gwer en [[arz]] ar [[Ragistor]], p'emañ an du, ar gell, ar gwenn hag ar ruz. Mil bloaz diwezhatoc'h e oa peuzheñvel an traoù p'en doa desket mab-den livañ gwiadoù : ne ouie ket c'hoazh fardañ glaz pe wer.&lt;br&gt;
En [[Henegipt]] e veze fardet livegennoù gwer, ha puilh e veze implijet al liv war ar gwiadoù hag an dilhad ; sakr e oa al loened &quot;gwer&quot; evel [[krokodil]]ed ar stêr [[Nil]]. Ar glaz hag ar gwer a oa livioù mat da argas an drouksperedoù ha gwareziñ ar re varv er bed all ; liv [[Osiris]], [[doue]] ar vuhez, ar marv hag ar strujusted, eo ar gwer.

Ne voe ket gwall bouezus perzh ar gwer en [[Henroma]] e-kichen ar gell, ar gwenn, ar melen hag ar ruz ; e gwirionez ne ouie ket ar Romaned meskañ ar glaz hag ar melen da gaout gwer, ha dre blantennoù ne zeu nemet livioù damlouet disked. Ne gaved al liv gwer nemet er prierezh hag e greanterezh ar gwer.&lt;br&gt;
Adal an Impalaeriezh ([[-31]]), dindan levezon ar [[Kelted|Gelted]] hag ar [[Germaned|C'hermaned]], e voe fardet dilhad gwer evit ar merc'hed, petra bennak ma veze lakaet al liv-se da [[Barbared|varbar]] gant ar re gozh. Ar gwer e oa liv karetañ an impalaer [[Neron|Nero]] ([[37]]–[[68]]).&lt;br&gt;
Liv ar goanag e voe ar gwer en Henroma ivez ; a-wechoù e vez paket ar vugale nevez-vet e lien gwer evit ma vije hir o buhez.
[[Restr:Codex Manesse Burkart von Hohenfels.jpg|thumb|''Codex Manesse''&lt;br&gt;[[Heidelberg]], ''c''. [[1310]]]]
===Krennamzer===
Mare ar glaz e voe ar [[Krennamzer|Grennamzer]], met pouezusoc'h-pouezusañ e voe ar gwer er vuhez pemdez hag en arzoù.&lt;br&gt;
Digemm e voe statud al liv gwer e-pad tremen 700 vloaz goude diskar an Impalaeriezh roman e [[476]] hag enkrog an [[Iliz katolik roman]] war [[Europa]] ar Grennamzer, rak er [[Bibl]] eo ar gwer liv ar glasvez hepken. An impalaer [[Karl Veur]] ([[742]]–[[814]]) hag e warlerc'hidi a wiskas dilhad roman o stumm ha german o liv gwer, kevret gant ruz ar galloud.&lt;br&gt;
Er bloaz [[1195]] ez embannas ar [[Kardinal|c'hardinal]] Lothaire de Segni, a voe ar [[pab]] [[Inosant III]] diwezhatoc'h, e zornlevr ''De sacro sancti altari mysterio'' ma tisklêrias daou dra bouezus : liv ar goanag er vuhez peurbadel eo ar gwer, ret eo dezhañ bezañ dibabet evit an deizioù hag al lidoù ordinal rak re al lidoù meur eo al livioù all. Dre se e teuas ''[[de facto]]'' al liv gwer an hini implijetañ a-hed ar bloaz&lt;ref&gt;{{fr}} Pastoureau, Michel : ''Le temps mis en couleurs'', Bibliothèque de l'École des Chartes, 1999, levrenn 157, niverenn 1, p. 117 – [https://www.persee.fr/doc/bec_0373-6237_1999_num_157_1_450962 Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt;.

Liv an islam ivez eo ar gwer. Er [[Koran|C'horan]] ez eo liv an nevezamzer, an [[neñv]] hag ar [[Baradoz]]. War-dro ar bloaz [[1000]] e oa ar gwer liv ofisiel diskennidi ar profed [[Mahomed]]. Adalek an {{XIIvet kantved}} e troas da hini an islam, gwisket e veze gant ar pennadurezhioù ha ne voe mui gwiadet en tapisoù rak arabat eo kerzhout war ul liv nevet. Marteze e c'hoarias ar [[Kroaziadegoù|c'hroaziadegoù]] ur perzh bennak e kement-se, pa oa ar gwer liv an diaoul er [[Kristeniezh|gristeniezh]].

Adalek ar [[bloavezhioù 1100]] e teuas ar gwer en arzoù europat, er bed germanek pergen. El lennegezh e oa liv ar yaouankiz hag ar garantez, troioù-kaer ha stourmadennoù ar varc'heien war al lisoù, met ne veze ket gwelet gwall alies war ar skoedoù rak a-boan ganet e oa an [[ardamezouriezh]].&lt;br&gt;
En {{XIIIvet kantved}}, an [[Doueoniezh|doueoniour]] Guillaume d'Auvergne ([[1190]]–[[1249]]) a embannas e oa brav ar gwer peogwir e oa ul liv kerreizh, kempouez, dereat hag a ziskuizh an daoulagad. Boas e veze ar skrivagnerien da skrivañ war tablezennoù gwer e-lec'h gwenn pe zu.&lt;br&gt;
Er Grennamzer ivez e voed krog da sevel gwerjezioù (eus al latin ''viridarium'', deveret diouzh ''viridis'') a oa liorzhoù karrez ha kloz ma kaved kalz gwez, ur [[Vitis vinifera|winieg]] tro-dro d'ur bradenn. Diwezhatoc'h hepken e talvezas &lt;q&gt;gwerjez&lt;/q&gt; kement ha &lt;q&gt;frouezheg&lt;/q&gt;.

Adalek deroù an {{XIIvet kantved}} ha betek eil hantervezh an {{XIIvet kantved}} e voe mesket buhez al lezioù ha hini ar varc'heien ; ar ruz hag ar gwer e voe al livioù trec'hel, betek ma voe reoliet implij al livioù gant an ardamezouriezh e dibenn ar mare-se. En eil hantervezh an {{XIIvet}} kantved e voe meneg el lennegezh eus &lt;q&gt;marc'heien wer&lt;/q&gt;, anezho tud yaouank herrus hag a laka an dizurzh ; er romant gallek ''Li Hauz Livres du Graal''&lt;ref&gt;{{fr}} ''Le Haut Livre du Graal'', Le Livre de Poche, 2007 {{ISBN|978-2-253-08224-8}}&lt;/ref&gt; (a-raok [[1250]]) e vez Perlesvaus (a zo ''Perceval le Gallois'' e galleg, ''Sir Percivale de Galis'' e [[Le Morte d'Arthur / 6vet istor|levrenn XIV]] ar c'helc'hiad [[Le Morte d'Arthur]], [[1470]])&lt;ref&gt;N'eo ket [[Peredur fab Efrawg]] ar [[Mabinogi]].&lt;/ref&gt; gant e vreur yaouankoc'h Glaouin le Vert hag a ra hervez giz an amzer : degas trubuilh.&lt;br&gt;
Marc'heien wer wirion zo bet, evel ar c'hont Amédée VI Savoia ([[1334]]–[[1383]]), lesanvet &lt;q&gt;''le comte vert''&lt;/q&gt; abalamour ma veze gwer liv e hobregon a-c'houde un tournamant e [[Chambéry]] e [[1353]] m'en dougas en enor d'ur vaouez a oa he milgin gantañ. Chomet eo al liamm etre ar vilgin wer hag ar garantez betek ar ganaouenn ''[[Greensleeves]]'' ([[1580]]).

E pep lec'h e vez liv gwer war an dornskridoù enlivet ma lider an nevezamzer, evel en ''Très Riches Heures du duc de Berry'' e deroù ar {{XIVvet kantved}}. E dibenn ar Grennamzer e teuas ar gwer da vezañ liv ar merc'hed en gortoz da zimeziñ ha, dreist-holl, hini ar re vrazez.
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;350px&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:25px; margin-bottom:25px;&quot;&gt;
Frères Limbourg - Très Riches Heures du duc de Berry - mois de mai - Google Art Project cropped.jpg|&lt;small&gt;''Très Riches Heures du duc de Berry'' : miz Mae&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ar Vreudeur Limbourg, ''c''. [[1416]]&lt;/small&gt;
Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|&lt;small&gt;''Ar priedoù Arnolfini'' – [[Jan van Eyck]], [[1434]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Brazez eo ar wreg&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;
[[Restr:Hb-tristain.jpg|right|130px|Ardamezeg Hiérosme de Bara, 1578]]
Evitañ da vezañ hollvezant el lezioù, war al lisoù hag el lennegezh, ne weler ket al liv gwer gwall alies war an ardamezioù a veze diskouezet en emgannoù hag en tournamantoù adalek an XIIvet kantved (5%, pa vez tremen 50% a ruz, 45% a wenn hag a velen, 25% a c'hlaz hag a zu). Reoliet strizh eo arver al livioù an ardamezouriezh, nepred ne vez ezvezant ar gwer, met den ne oar resis perak e veze implijet ken dibaot a wech ; daou abeg zo bet goulakaet : diaes-bras e veze fardañ al liv, ha displann e oa ar ster anezhañ.

[[Tristan (haroz)|Tristan]] e voe haroz karetañ ar Grennamzer, ha gwer e oa e skoed : er romant disin ''Tristan en prose'' (''c.'' [[1232]]) a liamm istor ''Tristan hag Izold'' ouzh mojenn ar [[Roue Arzhur]] e teskriver ardamezioù ar marc'heg yaouank evel-henn : ''e gwer e leon en aour armet ha teodet en gul''&lt;ref&gt;Löseth, Eilert : ''Le Roman en Prose de Tristan'', Forgotten Books, 2017 {{ISBN|978-0-243-99631-5}}&lt;/ref&gt;. Adalek embann ar skrid-se betek kreiz ar {{XVIIvet kantved}} e voe displeget ha skeudennet e skoed gant al liv-se e garskeudennoù, livadurioù ha pallennoù moger, ardamezegoù, danevelloù tournamantoù, gouelioù hag abadennoù a denn da vojenn Arzhur. Ouzhpenn bezañ arouez ar garantez hag ar yaouankiz, evel dleet, dre vojenn Tristan ez eo aet al liv gwer da arouez an hemolc'h, ar goadeg, ar sonerezh, ar follentez, an dizurzh, torridigezh al lezenn ha, dreist-holl, hini an dic'hoanag hag ar wallblanedenn. Peogwir e oa distabil al liv gwer a farded d'ar mare-se e veze liammet ivez ouzh ar chañs hag ar blanedenn. Kement-se a c'heller liammat ouzh Fortuna, doueez ar chañs hag an tonkadur er relijion roman, a veze gwer he dilhad e skeudennoù ar Grennamzer&lt;ref&gt;Gwer ha melen eo sae Fortuna ha gwer liv ar chañsoù en dornskrid ''Le Livre dela Mutation de Fortune'' ([[1403]]) gant Christine de Pisan ([[1364]]–[[1430]]) — [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84514805/f1.item.zoom Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
E dibenn ar XIVvet kantved e voe skrivet e [[krennsaozneg]] ur romant arzhuriek all, ''Sir Gawayn and þe Grene Knyȝt'' (&quot;An aotrou Gawayn hag ar Marc'heg Gwer&quot;) ma'z eus ur marc'heg gwer, ur chapel wer hag ur gouriz gwer. A-hed an istor ez eo liammet al liv gwer ouzh an tonkadur hag ar marv&lt;ref&gt;Un droidigezh zo bet graet e brezhoneg eeun gant [[Roparz Hemon]] e [[1949]] — [https://web.archive.org/web/20190330233805/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_fevrier_2016/Gaovan_hag_an_den_gwer_.pdf Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt;.

Evit an abegoù-se end-eeun e voe er-maez a c'hiz al liv gwer e dibenn ar Grennamzer. Pa voe termenet livioù &quot;onest&quot; ha reoù all &quot;dizereat&quot; gant pennadurezhioù keodedel ha relijiel e voe lakaet ar gwer da fall rak liv an diaoul ha darn eus e loenedva ([[Aerouant|erevent]], [[kokatris]]ed, krokodiled, [[Morganez|morwragez]], naered, [[Touseg boutin|tousegi]] hag all) e oa&lt;ref&gt;Daoust d'an tousegi bezañ gris ; kontet e veze e wiskent dilhad gwer evit touellañ an dud e sabat ar sorserien. Gwelout Berlioz, Jacques : ''L'animal exemplaire au Moyen-Âge'', Presses Universitaires de Rennes, 2000, pp. 267-288 {{ISBN|978-2-86847-435-3}}&lt;/ref&gt;. Ur perzh boutin d'al loened-se eo e tarempredont an dour, a veze lakaet da wer er Grennamzer ; ken diwezhat hag ar {{XVIIvet kantved}} e voe livet an dourioù e glas war kartennoù an [[douaroniezh]]. E-kichen al loened-se e veze lakaet boudoù mojennel an natur (arc'houereed, boudiged, elfed, koboled, korriganed, lutuned, trolled hag all) da wer dre o c'horf pe o dilhad, peogwir e vevent er glasvez en ur bed iskis etre an natur hag an dreistnatur ; en XIXvet kantved e voe ijinet boudoù faltazius all : boulomigoù gwer [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]].&lt;br&gt;
Fall da vat e oa al liv gwer pa veze lakaet da hini ar sorserezed e dibenn ar Grennamzer, ha dreist-holl en amzer arnevez adalek [[1550]] betek diwezh an XVIIIvet kantved : gwer e oa o daoulagad hag o dent, gwer ivez o dilhad, gwer c'hoazh o drammoù hag an hanter eus o loened (du e oa an hanter all). En Henroma dija e veze brudet fall tud o daoulagad gwer, pa vezent lakaet da drubard, gwidreüs ha gadal.
===Amzer arnevez===
[[Restr:Khizr.JPG|thumb|Al-Khiḍr (''c''. 1650)]]
Adalek ar XVIvet kantved hag an [[Disivoud protestant]] e voe dispriziet al liv gwer muioc'h c'hoazh, war-bouez hini an Natur peogwir e vije bet krouet gant Doue. Er XVIIvet kantved e ouied renk an dud er gevredigezhioù europat dre al livioù a zougent, hag e pep lec'h e oa ar gwer liv ar re bartapl hag ar gouerien.&lt;br&gt;
Brizhkredennoù kozh a badas betek an oadvezh arnevez, ha betek hiziv an deiz zoken. Da skouer, a-gozh e vez ''tabou'' al liv gwer e bed ar [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]] ; den ne oar perak resis : abalamour d'ar gouleier hag a lakae al liv da c'hris, pe d'al livegennoù pistrius a lazhas meur a c'hoarier. E-pad pell ez eo bet ''tabou'' war ar bigi ivez, pa greded e tesache an arnev hag an tan-foeltr ; Breizh eo bet ar vro ziwezhañ en Europa ma oa bev ar vrizhkredenn-se&lt;ref&gt;Pastoureau, Michel (2010) : ''Les couleurs de nos souvenirs'', Points, 2015 {{ISBN|978-2-7578-5447-1}}&lt;/ref&gt;. En enep, en [[Alamagn]] hag en [[Aostria]] e vez livet e gwer dorioù ar c'hrevier-saout evit o gwareziñ diouzh an tan-foeltr, ar sorserien hag an drouksperedoù ; e [[Bavaria]], [[Bro-Skos]], [[Danmark]] ha [[Portugal]] ez eo goulaouennoù-koar gwer a ra al labour-se.&lt;br&gt;
N'eo ket en Europa hepken e kreded e boudoùigoù gwer an Natur, pa'z eus en hengoun islamek un dudenn anvet Al-Khiḍr (&lt;big&gt;'''الخضر'''&lt;/big&gt; &quot;an Hini Gwer&quot;) hag a zo meneget er C'horan (18:65-82) evel un arc'houere madoberus hag a warez ar veajourien, a bella ar c'horventennoù, al lazh an tanioù-gwall, a savete an dud a zo o veuziñ, a argas an naeron hag an drouksperedoù.

Lavaret e vez ez eo eurvezh diwezhañ an noz an hini zuañ a-raok tarzh-an-deiz ; pa voe ar XVIIvet kantved unan kañvaouus alies ha du-pod a-wechoù e voe an XVIIIvet kantved, [[Kantved ar Sklêrijenn]], unan skedus, livet-flamm ha leun a c'houloù rak brasaet e voe digoroù an tiez ha gwellaet ar goulaouiñ. Muioc'h a bled a voe taolet ouzh al livioù dre ma vezent gwelet gwelloc'h ; buan ez eas ar fardañ livegennoù war-raok, en ur gas gantañ greanterezh al livadennerezh hag an ijinerezh gwiadel ; aloubet e voe ar skiantoù, an arzoù, ar c'hizioù hag ar gevredigezh dre vras gant al livventerezh. Met kement-se a lakaas ar glaz war-raok hag a lezas ar gwer war vord an hent, ar glaz a zidronas ar ruz e kalon an darn vuiañ eus Europiz ; hiziv c'hoazh ez eo o liv karetañ, pell dirak ar re all. Fallvrudet e voe al liv gwer abalamour ma ne glotje ket gant ar glaz – ''Blau oder Grün muss man wählen'' eme an [[Alamagn|Alamaned]], &lt;q&gt;Glaz pe wer, ret eo d'an den dibad&lt;/q&gt;, hag ar [[Bro-Saoz|Saozon]] da gadarnaat : ''Blue with green should never be seen'' &lt;q&gt;Glaz gant gwer a rankfe na vezañ gwelet morse&lt;/q&gt;.&lt;br&gt;
E dibenn ar c'hantved e voe didamallet ar gwer un tamm a-drugarez da berzh mat al livegennoù teñval, a blijas muioc'h d'ar vourc'hizien eget d'an noblañsoù. Kement-se a lenner c'hoazh e ''Zur Farbenlehre'' (&quot;Dornlevr al livioù) [[Johann Wolfgang von Goethe]], bet embannet e [[1810]], ma laka ar gwer da liv ar vourc'hizien hag ar varc'hadourien, ar ruz da hini an noblañs, an du d'ar gloer, ar glaz d'an artizaned ha d'ar vicherourien (hiziv c'hoazh ez eo ar glaz liv an dilhad-labour).

E deroù an XIXvet kantved e voe ar gwer liv ar frankiz, goude bezañ bet hini an distabilded hag an dorridigezh ; liv ar [[Dispac'h gall|dispac'h]] e oa bet er [[bloavezhioù 1790]], diwar e berzh evel arouez ar goanag ha peogwir e oa bet lakaet da eneb ar ruz, a zo liv ar berz.&lt;br&gt;
War-dro ar bloaz [[1770]], ar gwer a oa bet dibabet evit aotren hag ar ruz evit berzañ an diraez da lod porzhioù [[Mor an Hanternoz]] hag ar [[Mor Baltel]]. A-hed hantervezh kentañ an XIXvet kantved e voe hollekaet ar reizhiad el live etrebroadel. Buan e voe lakaet e pleustr war an [[Hent-houarn|hentoù-houarn]], hag e miz Kerzu [[1868]] e voe ar gouleier-straed kentañ e [[Londrez]] (e [[Salt Lake City]] e [[1912]], [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]] e [[1914]], [[New York]] e [[1918]], [[Pariz]] e [[1923]] ha [[Berlin]] e [[1924]]).
[[Restr:Brunhoff – Histoire de Babar, le petit éléphant (1931) (page 40 crop).jpg|thumb|''Babar'' e 1931]]
En eil hantervezh an XIXvet kantved ez eas stad al liv gwer war wellaat a-nebeudoù rak mui-ouzh-mui a dud a yeas da vevañ e kêrioù hag a voe dedennet gant ar maezioù. En {{XXvet kantved}} e voe liv ar yec'hed hag ar vakañsoù ; krouet e voe &lt;q&gt;takadoù gwer&lt;/q&gt; er c'hêrioù, &lt;q&gt;klasoù gwer&lt;/q&gt; er skolioù, &lt;q&gt;vakañsoù gwer&lt;/q&gt;, &lt;q&gt;bouedoù gwer&lt;/q&gt; hag all.&lt;br&gt;
Liv ar vugale e voe ivez, a-drugarez da droioù-kaer an [[olifant]] ''Babar'' e zilhad gwer, bet ijinet gant Cécile Sabouraud ha skeudennaouet gant he fried Jean de Brunhoff e [[1931]].

Da heul ar Raj breizhveurat (Lu an Indez) o dibabas da gentañ e dibenn an XIXvet kantved, holl armeoù ar C'hornaoueg a yeas war al livioù arwer ''kaki'' &lt;span style=&quot;color:#f0e68c; background-color:#f0e68c;&quot;&gt;0000&lt;/span&gt; ha ''dark kaki'' &lt;span style=&quot;color:#bdb76b; background-color:#bdb76b;&quot;&gt;0000&lt;/span&gt; evit o unwiskoù abalamour ma'z int diaes da verzout. Diouzh e du, al lu alaman a zibabas ar gwer ''Feldgrau'' &lt;span style=&quot;color:#4d5d53; background-color:#4d5d53;&quot;&gt;0000&lt;/span&gt; na reas ket berzh abalamour d'an daou vrezel-bed ha d'ar gwer &quot;melestradurel&quot; rak ar gwer-se e oa arouez ar vurevveliezh abaoe ar bloaz [[1900]].

Hiziv an deiz ez eo ar gwer liv an [[ekologiezh]] er bed a-bezh, abaoe krouidigezh an aozadur [[Greenpeace]] e [[1971]]. Kalz aozadurioù tro-dro da hennezh zo o stourm evit ma vefe degemeret ar ''green attitude'' war kement tachenn a zo, ar pezh a gas lod embregerezhioù ha gouarnamantoù da ober ''grennwashing'', da lavarout eo lakaat da grediñ ez int a-du padal n'int ket.

Muioc'h eget biskoazh e lakaer ar gwer da liv an natur hag ar goanag war ur blanedenn saotret, warni [[spesad]]où a zo gourdrouzet gant kemmadur an [[hin]], mab-den en o zouez.
==Bannieloù==
A-c'houde an Dispac'h gall, [[Kanton Vaud]] a embannas e zizalc'hiezh d'ar [[24 a viz Genver]] [[1798]] hag a zibabas ur [[banniel]] gwer ha gwenn, gant ar [[sturienn]] ''Liberté et patrie''. Meur a Stad hag a vro o deus dibabet al liv gwer evit o banniel, en abeg d'o dizalc'hiezh ha d'o frankiz, d'o c'hoadegi ha d'ar pinvidigezhioù a dennont diouto, pe en enor d'an islam. Ar gwer, ar melen hag ar ruz eo livioù [[Afrika]] ; war banniel [[Iwerzhon]], liv ar [[Katoligiezh|gatoligiezh]] eo ar gwer, hini ar brotestantiezh eo an orañjez, hag arouez ar [[peoc'h]] etrezo eo ar gwenn.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;80px&quot; style=&quot;background-color:#e0e0e0; margin-top:25px;&quot;&gt;
Flag of Algeria.svg|[[Aljeria]]
Flag of Andalucía.svg|[[Andalouzia]]
Flag of Côte d'Ivoire.svg|[[Aod an Olifant]]
Flag of Saudi Arabia.svg|[[Arabia Saoudat]]
Flag of Bangladesh.svg|[[Bangladesh]]
Flag of Benin.svg|[[Benin]]
Flag of Bolivia.svg|[[Bolivia]]
Flag of Bulgaria.svg|[[Bulgaria]]
Flag of Brazil.svg|[[Brazil]]
Flag of Burkina Faso.svg|[[Burkina Faso]]
Flag of the Basque Country.svg|[[Euskal Herria]]
Flag of Gabon.svg|[[Gabon]]
Franco-Ontarian flag.svg|Gallegerien [[Ontario]]
Flag of Ghana.svg|[[Ghana]]
Flag of Guyana.svg|[[Guyana]]
Flag of Hungary.svg|[[Hungaria]]
Flag of Iran.svg|[[Iran]]
Flag of Italy.svg|[[Italia]]
Flag of Jamaica.svg|[[Jamaika]]
Flag of Cameroon.svg|[[Kameroun]]
CHE Vaud Flag.svg|[[Kanton Vaud]]
Flag of Lebanon.svg|[[Liban]]
Flag of Libya (1977–2011).svg|[[Libia]] ([[1977]]-[[2011]])
Flag of Libya.svg|[[Libia]] (adalek 2011)
Flag of Lithuania.svg|[[Lituania]]
Flag of Lombardy.svg|[[Lombardia]]
Flag of Madagascar.svg|[[Madagaskar]]
Flag of Maldives.svg|[[Maldivez]]
Flag of Mali.svg|[[Mali]]
Flag of Mauritania.svg|[[Maouritania]]
Flag of Mexico.svg|[[Mec'hiko]]
Flag of Nigeria.svg|[[Nigeria]]
Flag of Pakistan.svg|[[Pakistan]]
Flag of Portugal.svg|[[Portugal]]
Flag of Ireland.svg|[[Republik Iwerzhon]]
Naval Jack of Ireland.svg|[[An tSeirbhís Chabhlaigh|Lu Republik Iwerzhon]]
Flag of Senegal.svg|[[Senegal]]
Flag of Suriname.svg|[[Surinam]]
Flag of Togo (3-2).svg|[[Togo]]
Flag of Turkmenistan.svg|[[Turkmenistan]]
Flag of Zaire (1971–1997).svg|[[Zair]] 
&lt;/gallery&gt;
==En arzoù==
[[Restr:Prisma.gif|thumb|Kengereg ar gouloù]]
Enliverien dornskridoù dibenn ar XIVvet kantved a veske glaz ha melen a-benn kaout un arliv gwer, dre wiskañ an eil gant egile pe dre gejañ livegennoù : div a orin maenat (azurit ha melen [[staen]], da skouer), div a orin struzhel (''Isatis tinctoria'' ha ''Reseda luteola'') pe c'hoazh unan vaenat hag unan struzhel (lapis lazuli hag orpimant As&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;).&lt;br&gt;
Den ne oar pegoulz e krogas al livourien da fardañ liv gwer dre veskañ glaz ha melen. E kreiz an XVIIIvet kentved c'hoazh e oa lod anezho o tispriziout ar re a rae e-lec'h ober gant al livegennoù hengounel evel ar malakit pe ar mergl kouevr. Ar pezh a ouzer eo e rae al livourien o meskaj pell a-raok [[1704]], ar bloaz ma embannas [[Isaac Newton]] e labour diwar-benn ar [[gouloù]] gwenn, a dorras gant ur [[Kengereg|c'hengereg]].&lt;br&gt;
Dre zielfennañ taolennoù al livourien italian [[Giorgione]] ([[1477]]-[[1510]]) ha [[Giovanni Bellini]] (~ [[1433]]-[[1516]]) e ouzer e veskent glaz ha melen dija. Ar vistri [[flandrez]]at ne raent ket.&lt;br&gt;
Ne gemmas ket an traoù betek embannadur ''Experiments and Considerations Touching Colours'' ar [[fizik]]our ha [[Kimiezh|kimiour]] [[Iwerzhon]]at Robert Boyle ([[1627]]–[[1691]]) e [[1664]], ma skrivas e oa trawalc'h ober gant gwenn, du, glaz, melen ha ruz evit kaout an holl livioù a c'heller gwelout&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.gutenberg.org/files/14504/14504-h/14504-h.htm Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt;.

Techet e vezer da lakaat ar gwer da liv ar romantelouriezh (''c''. [[1775]]–''c''. [[1850]]) en abeg d'ar glasvez, hogen pouezusoc'h eo bet glaz an dour ha du an noz. Glas eo bet prantad kentañ al luskad, a-c'houde embannadur ''[[Die Leiden des jungen Werthers]]'' Goethe e [[1774]], ha du an eil prantad evel er [[Barzhoniezh|varzhoneg]] ''El Desdichado'' gant [[Gérard de Nerval]] ([[1854]]).
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot; style=&quot;padding-top:25px;&quot;&gt;
CarminaBurana wheel.jpg|''Rod Fortuna'', dornskrid ''Carmina Burana'', ''c''. [[1230]]
El mar Mediterráneo en el Atlas catalán de Cresques Abraham.jpg|Gwer eo ar morioù war kartenn Europa Abraham Cresques, [[1375]]
Gawain and the Green Knight.jpg|Dornskrid&lt;br&gt;''Sir Gawayn and þe Grene Knyȝt''
Giorgione - Adoration of the Shepherds - National Gallery of Art.jpg|''Azeul ar vêsaerien''&lt;br&gt;Giorgione (~ 1510)
Giovanni Bellini, Ritratto di giovane, 1470. Bergamo, Accademia Carrara.jpg|''Poltred ur gwaz yaouank''&lt;br&gt;Bellini (~ 1516)
&lt;/gallery&gt;

== Mammennoù ==
*{{fr}} Heller, Eva : ''Psychologie de la couleur : effets et symbolique'', Éditions Pyramyd, 2009, {{ISBN|978-2-35017-156-2}}
*{{fr}} Moore, Christopher : ''Sacré Bleu'', Équateurs, 2015, {{ISBN|978-2-84990-385-8}}
*{{fr}} Pastoureau, Michel : ''Bleu – Histoire d'une couleur'', Seuil, 2000, {{ISBN|978-2-7578-4001-6}}
*{{fr}} Pastoureau, Michel &amp; Simonnet, Dominique : ''Le petit livre des couleurs'', Éditions du Panama, 2005, {{ISBN|978-2-7578-4153-2}}
*{{fr}} Pastoureau, Michel : ''Une histoire symbolique du Moyen-Âge oocidental'', Points, 2014, {{ISBN|978-2-7578-4106-8}}
*{{fr}} Varichon, Anne : ''Couleurs – Pigments et teintures dans les mains des peuples'', Le Seuil, 2005 {{ISBN|978-2-02-084697-4}}
==Liammoù diavaez==
*{{en}} [https://web.archive.org/web/20190429171935/https://encycolorpedia.com/ ''Encycolorpedia''] &lt;small&gt;— Tizhet 24/03/2019&lt;/small&gt;
*{{en}} [http://www.color.org/index.xalter ''International Color Consortium''] &lt;small&gt;— Tizhet 24/03/2019&lt;/small&gt;
*{{en}} [https://web.archive.org/web/20130730002605/http://www.webexhibits.org/pigments/ ''Pigments through the Ages''] &lt;small&gt;— Tizhet 24/03/2019&lt;/small&gt;
==  Pennadoù kar ==
*[[Disheñvelout gwer diouzh glas er yezhoù]]
== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{|align=&quot;right&quot;
|-valign=&quot;top&quot;
|{{Livioù}}
|style=&quot;padding-top:25px;&quot;|{{Commonscat|Black}}&lt;br&gt;{{Wikeriadur|du}}
|}

[[Rummad:Livioù]]</text>
      <sha1>8peskcpy0ph1fwzuy4g82sr5yw1aaou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An tSeirbhís Chabhlaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99370</id>
    <revision>
      <id>2197233</id>
      <parentid>2163292</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="qvqx6rqdckivx8w2gay2iw6n7ykhz8b" xml:space="preserve">{{databox}}
'''An tSeirbhís Chabhlaigh''' (''Servij ar Morlu'' en [[iwerzhoneg]]) eo anv [[morlu]] [[Iwerzhon]].
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Badge of the Irish Naval Service.svg
&lt;/gallery&gt;
== Listri bet implijet gant An tSeirbhís Chabhlaigh ==
Roet e vez anvioù tudennoù eus [[gwengelouriezh Iwerzhon]] d'al listri. ''Long Éirennach'' a dalvez kement ha &quot;lestr iwerzhonat&quot;, berraet e ''LÉ''.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; caption=&quot;LÉ ''Aisling'' en [[An Oriant|Oriant]] e [[2012]]&quot;&gt;
LongÉireannachAislingenOriant01.jpg|Aros
LongÉireannachAislingenOriant02.jpg|Staon
ArouezLongÉireannachAisling.jpg|Arouez LÉ ''Aisling''
&lt;/gallery&gt;
{| align=&quot;center&quot;
|-
|
* LÉ ''Macha'' (01) : 1946-1970
* LÉ ''Maev'' (02) : 1946-1972
* LÉ ''Cliona'' (03) : 1947-1970
* LÉ ''Grainne'' (CM10) : 1971-1987
* LÉ ''Banba'' (CM11) : 1971-1984
|
* LÉ ''Fola'' (CM12) : 1971-1987
* LÉ ''Deirdre'' (P20) : 1972-2001
* LÉ ''Setanta'' (P15) : 1976-1984
* LÉ ''Ferdia'' (A16) : 1977-1978
* LÉ ''Emer'' (P21) : 1978-2013
|
* LÉ ''Aoife'' (P22) : 1979-2015
* LÉ ''Aisling'' (P23) : 1980-2016
* LÉ ''Eithne'' (P31) : 1984-2022
* LÉ ''Orla'' (P41) : 1989-2022
* LÉ ''Ciara'' (P42) : 1989-2022
|}

{{Commonscat|Irish Naval Service}}

[[Rummad:Morluioù|Iwerzhon]]
[[Rummad:Armeoù Iwerzhon]]</text>
      <sha1>qvqx6rqdckivx8w2gay2iw6n7ykhz8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vix (Côte-d'Or)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99878</id>
    <revision>
      <id>2197219</id>
      <parentid>1732398</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T23:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="0s84izlx6v0rcx2fs55fo35ez0040bs" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Frañs
 | anv               = Vix
 | anvYezh           = 
 | Yezh              = 
 | anvOfisiel        = 
 | skeudenn          = Vix - Eglise Saint-Marcel 3.jpg
 | alc'hwez          = Iliz Sant-Marsel.
 | ardamezioù        = Blason de la ville de Vix (21).svg
 | logo              = 
 | bro               = [[Bourgogn]]
 | rannvro           = [[Bourgogne-Franche-Comté]]
 | departamant       = [[Côte-d'Or]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Montbard|Montbard]]
 | kanton            = [[Kanton Châtillon-sur-Seine|Châtillon-sur-Seine]]
 | etrekumuniezh     = Communauté de communes du Pays Châtillonnais
 | bro velestradurel = 
 | maer              = Alain Aubert
 | amzer-gefridi     = [[2014]]-[[2020]]
 | gorread           = 3.53
 | hedred            = 4.54
 | ledred            = 47.9066666667
 | uk                = 
 | ubi               = 196
 | ubr               = 306
 | lec'hienn web     = 
}}
[[Restr:Cratère de Vix 0023.jpg|thumb|200px|Lestr Vix]]
'''Vix''' a zo ur gumun c'hall eus departamant [[Côte-d'Or]], e rannvro [[Bourgogne-Franche-Comté]].

Deuet eo Vix da vezañ brudet dre gant ar c'havadennoù henoniezh zo bet graet eno. Roudoù e-leizh eus mare [[Sevenadur Hallstatt]] ( ganet en [[Hallstatt]], en [[Aostria]]) ha deroù [[La Téne (istor)|Sevenadur La Tène]] ( ganet e [[La Tène]], e [[Suis]]) a oa bet kavet e [[1953]], traoù hag a ziskouez e oa annezet-stank al lec'h en amzerioù-hont. Bezioù eus mare ar Gelted zo bet kavet hag an hini brudetañ anezho, anvet [[Bez Vix]], a oa enni korf ur vaouez, hag a veve war-dro 500 vloaz a-raok hon amzer hag a zo bet lesanvet &quot;priñsez Vix&quot;. En amzer-hont e oa annezet ar c'horn-bro gant pobl al [[Lingones]]. E bez &quot;priñsez Vix&quot; e oa un toullad traezoù, bravigoù aour hag arem, listri, hag en o zouez ur pezh lestr arem, a reer anezhañ &quot;Krater Vix&quot; pe &quot;Lestr Vix&quot;. 

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kumunioù Côte-d'Or]]
[[Rummad:Galia]]</text>
      <sha1>0s84izlx6v0rcx2fs55fo35ez0040bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeadenn Implijer:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>105326</id>
    <revision>
      <id>2197163</id>
      <parentid>2197146</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>614</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>2197163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1122" sha1="5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;'''

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lord of War</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114560</id>
    <revision>
      <id>2197202</id>
      <parentid>2181332</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="9gw56phrjrx2c5f90d366tbnspahl8w" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Lord of War''}}
{{databox}}
'''Lord of War''' a zo ur film [[Bro-C'hall|gall]]-[[stadunanat]]-[[Alamagn|alaman]] skrivet ha sevenet gant [[Andrew Niccol]] war an [[trafikerezh armoù]], deuet er-mez e 2005 er Stadoù-Unanet da gentañ. 

Aktourien ar film eo [[Nicolas Cage]], [[Jared Leto]], [[Bridget Moynahan]], hag [[Ethan Hawke]]. Lord of War a gont istor Yuri Orlov o vont-tre bed an trafikerezh armoù dres a-raok [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel]], dont a ra da vezañ ur gwerzher armoù meur hep drugar. Ar film a zo bet embannet en SUA d'ar [[16 a viz Gwengolo]] [[2005]] gant [[Lionsgate Films]], hag embannet bedel gant [[Arclight Films]]. Rastellet ez eus bet 72,6 milion a zollarioù stadunanat er box office.

Degemeret eo bet etre ar film. Brudet-mat eo deuet da vezañ digoradur ar film ha labour Cage evel Yuri. Burutelladennoù a zo savet a-fed ar vank a zonder gant an dudenn Yuri.

Ur gendalc'hadenn da Lord of War a zo bet kemennet d'an 8 viz Mae 2023.

== Istor ar film ==
Yuri Orlov (Nicolas Cage) gant e vreur yaouankoc'h Vitali a zo bet ganet o-daou en [[Ukraina]] soviedel e-pad mare ar [[Brezel Yen]].

Tud an daou vreur a dec'h kuit deus an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] evit mont etrezek ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]]. Eno e krogo an daou gañfard da vont etrezek an trafikerezh armoù betek tizhout penn ar gwerzh-se.

== Tro-dro d'ar film ==
Awenet eo tudenn Yuri Orlov gant buhez [[Viktor Bout]], un trafiker armoù rusian&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Ar film a zo e bal diskuliañ an trafikerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] ha priz marc'hmad-mat an armoù dre vras pezh a vezo siwazh gwirvoud evit e seveniñ :

* 3000 [[fuzuilh-arsailh]] [[AK-47]] Kalachnikov gwir a zo bet prenet gant produour ar film dre ma oant marc'hadmatoc'h evit reoù faos.
* An 50 tank a vez gwelet er film a zo reoù wir bet feurmet digant un dastumer a 100 [[T-72]], marc'hadmatoc'h e oa d'o feurmiñ evit da sevel ur sell 3-ment anezho.

== Liammoù diavaez==
* [http://www.youtube.com/watch?v=zNMMRb9ik1g Digoradur Lord of War], a ziskouez produerezh ur gartouchenn fuzuilh-arsailh betek e implij
* [https://www.imdb.com/title/tt0399295/?ref_=fn_t_1 Ar film war IMDB]
* ''[http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=54676.html?nopub=1 Lord of War]'' war Allocine

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Filmoù saoznek]]
[[Rummad:Filmoù 2005]]
[[Rummad:Filmoù troet e Suafrika]]
[[Rummad:Filmoù troet er Republik Tchek]]
[[Rummad:Filmoù troet e SUA]]</text>
      <sha1>9gw56phrjrx2c5f90d366tbnspahl8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197203</id>
      <parentid>2197202</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="5424p26ckhnzbb0psgxyvrqsrckl38t" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Lord of War''}}
{{databox}}
'''Lord of War''' a zo ur film [[Bro-C'hall|gall]]-[[stadunanat]]-[[Alamagn|alaman]] skrivet ha sevenet gant [[Andrew Niccol]] war an [[trafikerezh armoù]], deuet er-mez e 2005 er Stadoù-Unanet da gentañ. 

Aktourien ar film eo [[Nicolas Cage]], [[Jared Leto]], [[Bridget Moynahan]], hag [[Ethan Hawke]]. Lord of War a gont istor Yuri Orlov o vont-tre bed an trafikerezh armoù dres a-raok [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel]], dont a ra da vezañ ur gwerzher armoù meur hep drugar. Ar film a zo bet embannet er Stadoù-Unanet d'ar [[16 a viz Gwengolo]] [[2005]] gant [[Lionsgate Films]], hag embannet er peuurest eus ar bed gant [[Arclight Films]]. Rastellet ez eus bet 72,6 milion a zollarioù stadunanat er box office.

Degemeret eo bet etre ar film. Brudet-mat eo deuet da vezañ digoradur ar film ha labour Cage evel Yuri. Burutelladennoù a zo savet a-fed ar vank a zonder gant an dudenn Yuri.

Ur gendalc'hadenn da Lord of War a zo bet kemennet d'an 8 viz Mae 2023.

== Istor ar film ==
Yuri Orlov (Nicolas Cage) gant e vreur yaouankoc'h Vitali a zo bet ganet o-daou en [[Ukraina]] soviedel e-pad mare ar [[Brezel Yen]].

Tud an daou vreur a dec'h kuit deus an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] evit mont etrezek ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]]. Eno e krogo an daou gañfard da vont etrezek an trafikerezh armoù betek tizhout penn ar gwerzh-se.

== Tro-dro d'ar film ==
Awenet eo tudenn Yuri Orlov gant buhez [[Viktor Bout]], un trafiker armoù rusian&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Ar film a zo e bal diskuliañ an trafikerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] ha priz marc'hmad-mat an armoù dre vras pezh a vezo siwazh gwirvoud evit e seveniñ :

* 3000 [[fuzuilh-arsailh]] [[AK-47]] Kalachnikov gwir a zo bet prenet gant produour ar film dre ma oant marc'hadmatoc'h evit reoù faos.
* An 50 tank a vez gwelet er film a zo reoù wir bet feurmet digant un dastumer a 100 [[T-72]], marc'hadmatoc'h e oa d'o feurmiñ evit da sevel ur sell 3-ment anezho.

== Liammoù diavaez==
* [http://www.youtube.com/watch?v=zNMMRb9ik1g Digoradur Lord of War], a ziskouez produerezh ur gartouchenn fuzuilh-arsailh betek e implij
* [https://www.imdb.com/title/tt0399295/?ref_=fn_t_1 Ar film war IMDB]
* ''[http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=54676.html?nopub=1 Lord of War]'' war Allocine

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Filmoù saoznek]]
[[Rummad:Filmoù 2005]]
[[Rummad:Filmoù troet e Suafrika]]
[[Rummad:Filmoù troet er Republik Tchek]]
[[Rummad:Filmoù troet e SUA]]</text>
      <sha1>5424p26ckhnzbb0psgxyvrqsrckl38t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197204</id>
      <parentid>2197203</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Liamm gwelloc'h (kalite ar son). A galon,</comment>
      <origin>2197204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="3xw6596mfmpaabvhysj66ucfbkqaffi" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Lord of War''}}
{{databox}}
'''Lord of War''' a zo ur film [[Bro-C'hall|gall]]-[[stadunanat]]-[[Alamagn|alaman]] skrivet ha sevenet gant [[Andrew Niccol]] war an [[trafikerezh armoù]], deuet er-mez e 2005 er Stadoù-Unanet da gentañ. 

Aktourien ar film eo [[Nicolas Cage]], [[Jared Leto]], [[Bridget Moynahan]], hag [[Ethan Hawke]]. Lord of War a gont istor Yuri Orlov o vont-tre bed an trafikerezh armoù dres a-raok [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel]], dont a ra da vezañ ur gwerzher armoù meur hep drugar. Ar film a zo bet embannet er Stadoù-Unanet d'ar [[16 a viz Gwengolo]] [[2005]] gant [[Lionsgate Films]], hag embannet er peuurest eus ar bed gant [[Arclight Films]]. Rastellet ez eus bet 72,6 milion a zollarioù stadunanat er box office.

Degemeret eo bet etre ar film. Brudet-mat eo deuet da vezañ digoradur ar film ha labour Cage evel Yuri. Burutelladennoù a zo savet a-fed ar vank a zonder gant an dudenn Yuri.

Ur gendalc'hadenn da Lord of War a zo bet kemennet d'an 8 viz Mae 2023.

== Istor ar film ==
Yuri Orlov (Nicolas Cage) gant e vreur yaouankoc'h Vitali a zo bet ganet o-daou en [[Ukraina]] soviedel e-pad mare ar [[Brezel Yen]].

Tud an daou vreur a dec'h kuit deus an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] evit mont etrezek ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]]. Eno e krogo an daou gañfard da vont etrezek an trafikerezh armoù betek tizhout penn ar gwerzh-se.

== Tro-dro d'ar film ==
Awenet eo tudenn Yuri Orlov gant buhez [[Viktor Bout]], un trafiker armoù rusian&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Ar film a zo e bal diskuliañ an trafikerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] ha priz marc'hmad-mat an armoù dre vras pezh a vezo siwazh gwirvoud evit e seveniñ :

* 3000 [[fuzuilh-arsailh]] [[AK-47]] Kalachnikov gwir a zo bet prenet gant produour ar film dre ma oant marc'hadmatoc'h evit reoù faos.
* An 50 tank a vez gwelet er film a zo reoù wir bet feurmet digant un dastumer a 100 [[T-72]], marc'hadmatoc'h e oa d'o feurmiñ evit da sevel ur sell 3-ment anezho.

== Liammoù diavaez==
* [https://www.youtube.com/watch?v=I4TOYp0_6lc&amp;t=2s Digoradur Lord of War], a ziskouez produerezh ur gartouchenn fuzuilh-arsailh betek e implij
* [https://www.imdb.com/title/tt0399295/?ref_=fn_t_1 Ar film war IMDB]
* ''[http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=54676.html?nopub=1 Lord of War]'' war Allocine

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Filmoù saoznek]]
[[Rummad:Filmoù 2005]]
[[Rummad:Filmoù troet e Suafrika]]
[[Rummad:Filmoù troet er Republik Tchek]]
[[Rummad:Filmoù troet e SUA]]</text>
      <sha1>3xw6596mfmpaabvhysj66ucfbkqaffi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FN Minimi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131069</id>
    <revision>
      <id>2197165</id>
      <parentid>2183835</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3042" sha1="ok61cc42dul9lt6apgv07lkeq38jee9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|FN Minimi|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:5.56mm機関銃 (8465163846).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur fuzuilh-vindrailher '''FN Minimi'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Belgia}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Fuzuilh-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[FN Herstal]]&lt;br&gt;[[FNH USA]]&lt;br&gt;[[Thales Australia]]&lt;br&gt;[[Beretta]]&lt;br&gt;[[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Bofors Carl Gustav]]&lt;br&gt;[[Pindad]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|Abaoe 1974
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas hollek gant an trebez (hep kartouchenn)
|7,1 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|{{formatnum:1040}} mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|465 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|Etre 300 ha {{formatnum:1000}} m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|{{formatnum:1150}} tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|925 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Bandennoù 100 pe 200 kartouchenn&lt;br&gt;Kargerioù fiñv STANAG 30 pe 60 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
[[Restr:CSA-2006-01-12-095303 M249SAW.jpg|thumb|Ur [[United States Army|soudard stadunanat]] gant un M-249 SAW Para. Evit tri devezh stourm e vez roet 800 kartouchenn d'un ''automatic rifleman''.|kleiz]]An '''FN Minimi''' (berradur gallek ''Mini-mitrailleuse,'' &quot;mini mindrailherez&quot;) zo ur [[fuzuilh-vindrailher]] aotomatek hepken kambret e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] ijinet gant [[Ernest Vervier]] ha produet er [[FN Herstal|Fabrique Nationale]] e [[Herstal]] (Belgia). Krouet e oa bet e fin ar bloavezhioù 1970. He stumm stadunanat, an [[M249 (fuzuilh-vindrailher)|M249 SAW]] (''[[Squad automatic weapon]]'')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} MC NAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 268&lt;/ref&gt;, a vez produet en uzin FN Manufacturing LLC. e [[Columbia (South Carolina)]].

Ar Minimi a zo bet savet gant doareoù lies : an doare diazez evit bezañ harp-tan ur bagad pe ur gevrenn, an doare ''Para'' evit an [[Harz-lamm|harzlammerien]] hag un doare all evit ar c'harbedoù stourm, evel eil arm. Hiziv an deiz e vez implijet gant ouzhpenn 75 bro. Degemer a ra ar c'hargerioù savet war an norm [[STANAG (kargerioù armoù-tan)|STANAG]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

An [[United States Marine Corps]] a glask cheñch lod eus e M249 gant an [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]], dre ma 'z eo re bonner.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{BREFRATroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Belgia]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>ok61cc42dul9lt6apgv07lkeq38jee9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tirlu Iwerzhon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132574</id>
    <revision>
      <id>2197226</id>
      <parentid>2163351</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[Irish Army]] da [[Tirlu Iwerzhon]]</comment>
      <origin>2163351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="r3lixlped4ajb3fwu09phcdq2174hlf" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Badge of the Irish Defence Forces.svg|thumb|Skoed ardamaez nerzhioù difenn Iwerzhon.]]
An '''Irish Army''', berraet en '''Army''' (Iwerzhoneg: '''an tArm'''), a vez graet eus nerzh lu douar [[Fórsaí Cosanta|lu difenn Iwerzhon]] [[Republik Iwerzhon]] krouet e 1924. E miz Mae 2016, tro 7300 paotr ha plac'h a oa engouestlet en Irish Army. Rannadurioù lec'hel al lu a vez graet dre ziv vrigadenn.

Ma chom pal pennañ an aozadur da zifenn ar vro ha da zegas surentez war an tiriad, abaoe 1958 an an tArm a gemer perzh alies en oberiadurioù evit difenn ar peoc'h dre ar bed. A an tArm a gemer perzh ivez e strolladoù difenn Europa. An nijlu [[An tAerchór]] hag ar morlu [[tSeirbhís Chabhlaigh]] a ro harp d'an Irish Army e-pad an oberiadurioù-se.
[[Rummad:Istor Iwerzhon]]
[[Rummad:Armeoù Iwerzhon]]
[[Rummad:Armeoù]]</text>
      <sha1>r3lixlped4ajb3fwu09phcdq2174hlf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197234</id>
      <parentid>2197226</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="9b0hjop6xdzvkale2cc4mg4o93cekbq" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Badge of the Irish Defence Forces.svg|thumb|Skoed ardamaez nerzhioù difenn Iwerzhon.]]
An '''Irish Army''', berraet en '''Army''' (Iwerzhoneg: '''an tArm'''), a vez graet eus  tirlu [[Fórsaí Cosanta|nerzh difenn]] [[Republik Iwerzhon]], krouet e 1924. E miz Mae 2016, e-tro 7300 paotr ha plac'h a oa engouestlet en Irish Army. Rannet eo al lu etre div vrigadenn.

Ouzhpenn pal pennañ an aozadur, a zo difenn ar vro ha degas surentez en tiriad, an ''Irish Army'' a gemer perzh alies, abaoe 1958, en oberiadurioù evit difenn ar peoc'h dre ar bed. Kemer a ra perzh ivez e strolladoù difenn Europa. An aerlu ([[An tAerchór]]) hag ar morlu ([[An tSeirbhís Chabhlaigh]]) a ro harp d'an Irish Army evit an oberiadurioù-se.

[[Rummad:Istor Iwerzhon]]
[[Rummad:Armeoù Iwerzhon]]
[[Rummad:Tirliuoù|Iwerzhon]]</text>
      <sha1>9b0hjop6xdzvkale2cc4mg4o93cekbq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197238</id>
      <parentid>2197234</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/Llydawr|Llydawr]] ([[User_talk:Llydawr|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:Dishual|Dishual]]</comment>
      <origin>2163351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="r3lixlped4ajb3fwu09phcdq2174hlf" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Badge of the Irish Defence Forces.svg|thumb|Skoed ardamaez nerzhioù difenn Iwerzhon.]]
An '''Irish Army''', berraet en '''Army''' (Iwerzhoneg: '''an tArm'''), a vez graet eus nerzh lu douar [[Fórsaí Cosanta|lu difenn Iwerzhon]] [[Republik Iwerzhon]] krouet e 1924. E miz Mae 2016, tro 7300 paotr ha plac'h a oa engouestlet en Irish Army. Rannadurioù lec'hel al lu a vez graet dre ziv vrigadenn.

Ma chom pal pennañ an aozadur da zifenn ar vro ha da zegas surentez war an tiriad, abaoe 1958 an an tArm a gemer perzh alies en oberiadurioù evit difenn ar peoc'h dre ar bed. A an tArm a gemer perzh ivez e strolladoù difenn Europa. An nijlu [[An tAerchór]] hag ar morlu [[tSeirbhís Chabhlaigh]] a ro harp d'an Irish Army e-pad an oberiadurioù-se.
[[Rummad:Istor Iwerzhon]]
[[Rummad:Armeoù Iwerzhon]]
[[Rummad:Armeoù]]</text>
      <sha1>r3lixlped4ajb3fwu09phcdq2174hlf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197239</id>
      <parentid>2197238</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/Dishual|Dishual]] ([[User_talk:Dishual|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:Llydawr|Llydawr]]</comment>
      <origin>2197234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="9b0hjop6xdzvkale2cc4mg4o93cekbq" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Badge of the Irish Defence Forces.svg|thumb|Skoed ardamaez nerzhioù difenn Iwerzhon.]]
An '''Irish Army''', berraet en '''Army''' (Iwerzhoneg: '''an tArm'''), a vez graet eus  tirlu [[Fórsaí Cosanta|nerzh difenn]] [[Republik Iwerzhon]], krouet e 1924. E miz Mae 2016, e-tro 7300 paotr ha plac'h a oa engouestlet en Irish Army. Rannet eo al lu etre div vrigadenn.

Ouzhpenn pal pennañ an aozadur, a zo difenn ar vro ha degas surentez en tiriad, an ''Irish Army'' a gemer perzh alies, abaoe 1958, en oberiadurioù evit difenn ar peoc'h dre ar bed. Kemer a ra perzh ivez e strolladoù difenn Europa. An aerlu ([[An tAerchór]]) hag ar morlu ([[An tSeirbhís Chabhlaigh]]) a ro harp d'an Irish Army evit an oberiadurioù-se.

[[Rummad:Istor Iwerzhon]]
[[Rummad:Armeoù Iwerzhon]]
[[Rummad:Tirliuoù|Iwerzhon]]</text>
      <sha1>9b0hjop6xdzvkale2cc4mg4o93cekbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Standschütze Hellriegel M1915</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138454</id>
    <revision>
      <id>2197182</id>
      <parentid>2174347</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="l39ivypek8b7979ihhw7qt6r5k57k8w" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Standschütze Hellriegel M1915|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Brzostrelka Hellriegel - 1.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Standschütze Hellriegel M1915'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Aostria-Hungaria}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] yenaet dre zour
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl (kredapl)
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|Dianav, marteze [[8 × 18 mm Roth]], [[9 × 23 mm Steyr]] pe [[9 × 19 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv ront, ennañ ur gouriz, war-dro 160 kartouchenn, distag diouzh an arm&lt;br&gt;Karger fiñv 20 kartouchenn
|}
Ar '''Standschütze Hellriegel 1915''' a oa ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[Aostria-Hungaria|aostriat-hungariat]] savet e-pad ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]]. Chom a reas e stumm ur c'hentpatrom, ha dianav eo an niver a skouerennoù a voe savet. Nebeud a draoù a ouzer war an arm-mañ hiziv an deiz. Anavezet eo an arm dre un dornad skeudennoù nemetken, merket ''10/1915'' (&quot;miz Here 1915&quot; kredapl), ha martezeadennoù a c'haller ober hepken evit e zeskrivañ. An anv ''Standschütze'' a vije bet awenet gant hini an adarmead [[Aostria-Hungaria|aostriat-hungariat]], ar [[Standschützen]]. ''Hellriegel'' zo ul lesanv aostrian&lt;ref&gt;{{En}} MOSS Matthew, ''[https://warisboring.com/the-standschutze-hellriegel-submachine-gun-is-a-mystery/ The ‘Standschutze Hellriegel’ Submachine Gun Is a Mystery]'', 16/05/2016, war al lec'hienn ''War is boring'' (lennet d'an 31/01/2024)&lt;/ref&gt;.

== Deskrivadur ==
Yenaet e oa dre zour, ha seblantout a rae bezañ pourveziet gant [[Karger (armoù-tan)|kargerioù]] ront douget gant un eil soudard, enne ur gouriz war-dro 160 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] e endalc'h. War ul luc'hskeudenn all e weler ur soudard oc'h implijout ur c'harger fiñv stag ouzh an arm, ennañ un 20 kartouchenn bennak&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.historicalfirearms.info/post/144116055269/standsch%C3%BCtze-hellriegel-submachine-gun-the Standschütze Hellriegel Submachine Gun]'', Historical Firearms (lennet d'an 03/06/2025)&lt;/ref&gt;. Dianav eo [[Kalibr (armoù-tan)|kalibr]] ar munisionoù, a c'hallfe bezañ hervez ar mammennoù reoù [[9 × 23 mm Steyr]], [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], pe [[8 × 18 mm Roth]]&lt;ref&gt;{{En}} [http://firearms.96.lt/pages/hellriegel Pajenn an arm] war al lec'hienn ''Submachine Gun Reference Database'', lennet d'an 21/01/2024&lt;/ref&gt;. &lt;gallery&gt;
Restr:Brzostrelka Hellriegel - 2.jpg|Un taol-arnodiñ eus an Hellriegel e miz Here 1915.
Restr:Brzostrelka Hellriegel - 3.jpg|Soudarded oc'h amprouiñ an Hellriegel. An hini a-gleiz a zo o tougen kargerioù en ur seurt sac'h pe voest savet a-ratozh.
&lt;/gallery&gt;

== Er sevenadur ==
* An Hellriegel M1915 a c'haller implijout er c'hoari-video [[Battlefield 1]].

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Aostria-Hungaria]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]]</text>
      <sha1>l39ivypek8b7979ihhw7qt6r5k57k8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143944</id>
    <revision>
      <id>2197193</id>
      <parentid>2178446</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>/* Darvoudoù sport */ Trec'h Bro-Spagn</comment>
      <origin>2197193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="2fehk6k3q4ghczpxww1t3pbwzwdpeto" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin-left: 15px;&quot; cellpadding=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;small&gt;'''Bloavezhioù:'''&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[2019|../..]] [[2020]] [[2021]] [[2022]] [[2023]] [[2024]] [[2025]] &lt;br&gt; - '''2026''' -&lt;br&gt; [[2027]] [[2028]] [[2029]] [[2030]] [[2031]] [[2032]] [[2033|../..]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;small&gt;'''Dekvedoù:'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[Bloavezhioù 2000|2000]] [[Bloavezhioù 2010|2010]] - '''[[Bloavezhioù 2020]]''' - [[Bloavezhioù 2030|2030]] [[Bloavezhioù 2040|2040]]
|- 
| align=&quot;center&quot; |&lt;small&gt;'''Kantvedoù:'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt; {{XIXvet kantved}} - {{XXvet kantved}} - '''{{XXIvet kantved}}'''
|}
''Diwar-benn bloavezh '''2026''' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.''

Kregiñ a ra ar bloavezh 2026 ur Yaou.

== Deiziadurioù all ==
Klotañ a raio bloavezh 2026 an [[deiziadur gregorian]] gant ar bloavezhioù-mañ :

* [[Deiziadur hebraek]] : 5786 / 5787
* [[Deiziadur muzulman]] : 1447 / 1448
* [[Deiziadur pers]] : 1404 / 1405
* [[Deiziadur sayana]] : 1947 / 1948
* [[Deiz juluan|Devezhioù juluan]] :
* [[Bloaz nevez Sinaat]] :

== Europa ==
* {{1añ}} a viz Genver : mont a ra [[Bulgaria]] e [[takad an euro]].
* 1{{añ}} a viz Genver : tan-gwall en un davarn e [[Crans-Montana]], e [[Suis]], e-kerzh lid ar bloaz nevez. Lazhet ez eus 40 den ha gloazet 116 all.
* 18 a viz Genver - 8 a viz C'hwevrer : dilennadegoù ar prezidant e Portugal.
* 12-16 a viz Mae : [[Kenstrivadeg Eurovision ar C'han]] en Aostria.
* 14-16 a viz Even : emvod-uhel ar [[G7]] e Bro-C'hall.

== Azia ==
* etre an 28 a viz Kerzu 2025 ha dibenn miz Genver 2026 : tro 18 000 den zo lazhet ha 300 000 gloazet [[Manifestadegoù 2025-2026 en Iran|er manifestadegoù bras]] a-enep ar gouarnamant e kêrioù [[Iran]] a-bezh.
* 7 a viz Genver : goude un argadenn gant nerzhioù ar gouarnamant hag [[Arabia Saoudat]] e koll [[Kuzul da C'hortoz ar Su]] an holl diriadoù a oa kontrollet gantañ e [[Yemen]], en o zouez kêr [[Aden]].

== Afrika ==
* 3 a viz Genver : dont a ra [[Ciudad de la Paz]] da vezañ kêr-benn nevez [[Ginea ar C'heheder]].
* 12 a viz Genver : dilennadegoù ar prezidant en [[Ouganda]], addilennet eo [[Yoweri Museveni]] evit ar seizhvet gwech.
* 22 a viz C'hwevrer : dilennadegoù ar prezidant e Republik Kongo.
* 12 a viz Ebrel : dilennadegoù ar prezidant e Benin.
* 22 a viz Kerzu : dilennadegoù ar prezidant ha dilennadegoù ar c'hannaded e [[Soudan ar Su]].

== Okeania ==
* miz C'hwevrer : referendom e Kaledonia-Nevez diwar-benn ar statud nevez.

== Suamerika ==
* 3 a viz Genver : [[Bombezadeg Venezuela gant Stadoù-Unanet Amerika e 2026|bombezet e Venezuela gant ar Stadoù-Unanet]] war urzh [[Donald Trump]]. Skrapet eo ar prezidant venezuelat [[Nicolás Maduro]], ha kaset da New York evit bezañ barnet gant ul lez-varn stadunanat.
* 31 a viz Mae : dilennadegoù ar prezidant e Kolombia.
* 4 a viz Here : dilennadegoù ar prezidant e Brazil.

== Norzhamerika ==
* 3 a viz Du : dilennadegoù kreiz ar respetad an [[Ti Dileuridi ar Stadoù-Unanet|Ti Dileuridi]] hag ar [[Sened ar Stadoù-Unanet|Sened]] er [[Stadoù-Unanet]].

== Darvoudoù sport ==
* 25 a viz Genver : savet eo ur rekord nevez tro ar bed war vag-dre-lien e 40 d 10 e 45 mun 50 e gant ar merdeer breizhat [[Thomas Coville]] hag e akipaj en ur gemer perzh en [[trofe Jules Verne]]. 
* 18 a viz Genver : mont a ra ar maout gant skipailh mell-droad [[Senegal]] e [[Kib Afrika ar Broadoù]] e [[Rabat]] (Maroko).
* etre ar 6 hag an 22 a viz C'hwevrer : ar [[C'hoarioù olimpek goañv 2026]] e [[Milano]] ha [[Cortina d'Ampezzo]] en [[Italia]].
* 11 a viz Even - 19 a viz Gouere : [[Kib vell-droad ar bed 2026|Kib vell-droad ar bed]] ar [[Kevread Etrebroadel Football Association|C'HEBA]] e [[Kanada]], [[Mec'hiko]] ha [[Stadoù-Unanet]]. Trec'h eo Bro-Spagn.
* 23 a viz Gouere - 2 a viz Eost : C'hoarioù ar C'henglad e [[Glasc'ho]] e Bro-Skos.
* 14-30 a viz Eost : 16{{vet}} Kib ar bed [[hoke war leton]] paotred ha merc'hed e Belgia hag en Izelvroioù.

== Steredoniezh ==
*  17 a viz C'hwevrer : [[fallaenn walennek]] an Heol hag a dremen eus Antarktika ar reter betek su ar [[Meurvor Indez]]
* 12 a viz Eost : [[fallaenn leun]] an Heol &quot;europat&quot;, o tremen dre c'hGreunland, Island ha norzh Spagn.
* bannet e vo an teleskop-egor PLATO gant [[Ajañs European an Egor]]. Ar pal eo dizoloiñ hag arsellout ouzh [[ezplanedenn]]où heñvel ouzh an Douar tro steredennoù nes.

== Marvioù pennañ ==

[[Rummad:Bloavezhioù]]
[[Rummad:2026|*]]</text>
      <sha1>2fehk6k3q4ghczpxww1t3pbwzwdpeto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197195</id>
      <parentid>2197193</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Darvoudoù sport */</comment>
      <origin>2197195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="rw3vdj7aghsma4yz8jjgnmp393799ux" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin-left: 15px;&quot; cellpadding=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;small&gt;'''Bloavezhioù:'''&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[2019|../..]] [[2020]] [[2021]] [[2022]] [[2023]] [[2024]] [[2025]] &lt;br&gt; - '''2026''' -&lt;br&gt; [[2027]] [[2028]] [[2029]] [[2030]] [[2031]] [[2032]] [[2033|../..]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;small&gt;'''Dekvedoù:'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[Bloavezhioù 2000|2000]] [[Bloavezhioù 2010|2010]] - '''[[Bloavezhioù 2020]]''' - [[Bloavezhioù 2030|2030]] [[Bloavezhioù 2040|2040]]
|- 
| align=&quot;center&quot; |&lt;small&gt;'''Kantvedoù:'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt; {{XIXvet kantved}} - {{XXvet kantved}} - '''{{XXIvet kantved}}'''
|}
''Diwar-benn bloavezh '''2026''' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.''

Kregiñ a ra ar bloavezh 2026 ur Yaou.

== Deiziadurioù all ==
Klotañ a raio bloavezh 2026 an [[deiziadur gregorian]] gant ar bloavezhioù-mañ :

* [[Deiziadur hebraek]] : 5786 / 5787
* [[Deiziadur muzulman]] : 1447 / 1448
* [[Deiziadur pers]] : 1404 / 1405
* [[Deiziadur sayana]] : 1947 / 1948
* [[Deiz juluan|Devezhioù juluan]] :
* [[Bloaz nevez Sinaat]] :

== Europa ==
* {{1añ}} a viz Genver : mont a ra [[Bulgaria]] e [[takad an euro]].
* 1{{añ}} a viz Genver : tan-gwall en un davarn e [[Crans-Montana]], e [[Suis]], e-kerzh lid ar bloaz nevez. Lazhet ez eus 40 den ha gloazet 116 all.
* 18 a viz Genver - 8 a viz C'hwevrer : dilennadegoù ar prezidant e Portugal.
* 12-16 a viz Mae : [[Kenstrivadeg Eurovision ar C'han]] en Aostria.
* 14-16 a viz Even : emvod-uhel ar [[G7]] e Bro-C'hall.

== Azia ==
* etre an 28 a viz Kerzu 2025 ha dibenn miz Genver 2026 : tro 18 000 den zo lazhet ha 300 000 gloazet [[Manifestadegoù 2025-2026 en Iran|er manifestadegoù bras]] a-enep ar gouarnamant e kêrioù [[Iran]] a-bezh.
* 7 a viz Genver : goude un argadenn gant nerzhioù ar gouarnamant hag [[Arabia Saoudat]] e koll [[Kuzul da C'hortoz ar Su]] an holl diriadoù a oa kontrollet gantañ e [[Yemen]], en o zouez kêr [[Aden]].

== Afrika ==
* 3 a viz Genver : dont a ra [[Ciudad de la Paz]] da vezañ kêr-benn nevez [[Ginea ar C'heheder]].
* 12 a viz Genver : dilennadegoù ar prezidant en [[Ouganda]], addilennet eo [[Yoweri Museveni]] evit ar seizhvet gwech.
* 22 a viz C'hwevrer : dilennadegoù ar prezidant e Republik Kongo.
* 12 a viz Ebrel : dilennadegoù ar prezidant e Benin.
* 22 a viz Kerzu : dilennadegoù ar prezidant ha dilennadegoù ar c'hannaded e [[Soudan ar Su]].

== Okeania ==
* miz C'hwevrer : referendom e Kaledonia-Nevez diwar-benn ar statud nevez.

== Suamerika ==
* 3 a viz Genver : [[Bombezadeg Venezuela gant Stadoù-Unanet Amerika e 2026|bombezet e Venezuela gant ar Stadoù-Unanet]] war urzh [[Donald Trump]]. Skrapet eo ar prezidant venezuelat [[Nicolás Maduro]], ha kaset da New York evit bezañ barnet gant ul lez-varn stadunanat.
* 31 a viz Mae : dilennadegoù ar prezidant e Kolombia.
* 4 a viz Here : dilennadegoù ar prezidant e Brazil.

== Norzhamerika ==
* 3 a viz Du : dilennadegoù kreiz ar respetad an [[Ti Dileuridi ar Stadoù-Unanet|Ti Dileuridi]] hag ar [[Sened ar Stadoù-Unanet|Sened]] er [[Stadoù-Unanet]].

== Darvoudoù sport ==
* 25 a viz Genver : savet eo ur rekord nevez tro ar bed war vag-dre-lien e 40 d 10 e 45 mun 50 e gant ar merdeer breizhat [[Thomas Coville]] hag e akipaj en ur gemer perzh en [[trofe Jules Verne]]. 
* 18 a viz Genver : mont a ra ar maout gant skipailh mell-droad [[Senegal]] e [[Kib Afrika ar Broadoù]] e [[Rabat]] (Maroko).
* etre ar 6 hag an 22 a viz C'hwevrer : ar [[C'hoarioù olimpek goañv 2026]] e [[Milano]] ha [[Cortina d'Ampezzo]] en [[Italia]].
* 11 a viz Even - 19 a viz Gouere : [[Kib vell-droad ar bed 2026|Kib vell-droad ar bed]] ar [[Kevread Etrebroadel Football Association|C'HEBA]] e [[Kanada]], [[Mec'hiko]] ha [[Stadoù-Unanet]]. {{Spagn}} zo trec'h.
* 23 a viz Gouere - 2 a viz Eost : C'hoarioù ar C'henglad e [[Glasc'ho]] e Bro-Skos.
* 14-30 a viz Eost : 16{{vet}} Kib ar bed [[hoke war leton]] paotred ha merc'hed e Belgia hag en Izelvroioù.

== Steredoniezh ==
*  17 a viz C'hwevrer : [[fallaenn walennek]] an Heol hag a dremen eus Antarktika ar reter betek su ar [[Meurvor Indez]]
* 12 a viz Eost : [[fallaenn leun]] an Heol &quot;europat&quot;, o tremen dre c'hGreunland, Island ha norzh Spagn.
* bannet e vo an teleskop-egor PLATO gant [[Ajañs European an Egor]]. Ar pal eo dizoloiñ hag arsellout ouzh [[ezplanedenn]]où heñvel ouzh an Douar tro steredennoù nes.

== Marvioù pennañ ==

[[Rummad:Bloavezhioù]]
[[Rummad:2026|*]]</text>
      <sha1>rw3vdj7aghsma4yz8jjgnmp393799ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.357 Magnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169281</id>
    <revision>
      <id>2197222</id>
      <parentid>2190295</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T06:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4826" sha1="a0fue6miqbbna9z09htr2q81onayh5b" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.357 Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:38_Special_Comparison.JPG|frameless|250x250px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A gleiz da zehou : kartouchennoù [[.44 Magnum]] - '''.357 Magnum''' - [[.38 Special]] - [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62  Tokarev]] - [[.45 ACP]] - [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]  
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Kalibr
|.357
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez
|bourled, eeun
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|9,06 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø trogleuziñ
|8,8 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|9,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|9,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|11,2 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|33 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|40 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|8 - 12 g
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|380 - 520 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:2420}} bar
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|780 - {{formatnum:1090}} J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|SPM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
An '''.357 Magnum''' ('''9 × 33 mm R''' e anv metrek) zo ur [[munision]] armoù-dorn galloudus a-orin eus ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], deveret eus ar c'halibr [[.38 Special]]. Implijet e vez er [[Revolver|revolverioù]] dreist-holl, er [[Karabinenn|c'harabinennoù]] a-wechoù met ral-tre eo er [[Pistolenn|pistolennoù]] abalamour d'ar bourled war e zouilhez a laka anezhañ da vezañ diaes da gambriñ en armoù damaotomatek.

Krouet e oa bet e 1934 gant [[Elmer Keith]], Phillip B. Sharpe, ha Douglas B. Wesson eus an embregerezh [[Smith &amp; Wesson]], o fal krouiñ ur gartouchenn uhel he zizh hag a c'hallfe bezañ implijet e revolverioù. He douilhez eo hini un .38 Special hiraet eus 3,43 mm : dre se eo uheloc'h e endalc'h, ha n'hall ket bezañ ensoc'het en un arm ha ne zere ket&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 228&lt;/ref&gt;. Ar revolverioù kambret e .357 Magnum a c'hall tennañ munisionoù [[.38 Special]] ivez ; an diforc'h etre an daou eo hirder o [[Douilhez (elfenn munision)|douilhez]], a zo hiroc'h war an .357.

== Implij ==
Ar c'hartouchennoù .357 Magnum kentañ a voe produet gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Soñjet e oa bet evel ur munision liezimplij, evit ar brezel, ar polis, ar [[Chaseal|chase]] koulz hag ar [[sportoù tennañ]]. Berzh bras a reas diouzhtu goude e grouidigezh e-touez ar polis stadunanat, o doa kavet gant an .357 Magnum ur gartouchenn gouest da doullañ karoñserezh forzh peseurt karbed sivil ar mare&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Chom a reas boutin-tre er metoù-se betek ar bloavezhioù 1980 ha donedigezh war ar marc'had pistolennoù damaotomatek uheloc'h o endalc'h, kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] peurliesañ&lt;ref&gt;{{En}} Dave CAMPBELL, ''[https://www.americanhunter.org/content/the-almost-forgotten-357-mag/ The Almost Forgotten .357 Mag.]'', American Hunter, 06/09/2013 (lennet d'ar 06/05/2026)&lt;/ref&gt;. Brudet eo an .357 Magnum evit bezañ galloudus ha resis ; poblek-tre e chom e-touez an dennerien sport hiziv an deiz&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Un nebeud armoù brudet e .357 Magnum ==

=== Revolverioù  ===
* [[Colt Single Action Army]]
* [[Colt Python]]
* [[Manurhin MR 73]]
* [[Manurhin MR 88|Manurhin F1/X1 Spécial Police]]
* [[Ruger Redhawk]]
* Smith &amp; Wesson [[Smith &amp; Wesson Model 27|Model 27]] ha [[Smith &amp; Wesson Model 28|Model 28]]
* [[Smith &amp; Wesson Model 686]]

=== Pistolennoù ===
* [[Desert Eagle|IMI Desert Eagle]]
* Coonan .357 Magnum
* [[Thompson/Center Contender|Contender]]

== Liammoù diavaez ==
* '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/357-magnum-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Levrlennadur ==
* {{En}} Timothy J. Mullin, ''Magnum : the S&amp;W .357 Magnum Phenomenon'', Collector Grade Publications, 2012, 282 p., ISBN 978-0889355408

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:357 Magnum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>a0fue6miqbbna9z09htr2q81onayh5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maschinenpistole 40</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169784</id>
    <revision>
      <id>2197173</id>
      <parentid>2174301</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6713" sha1="on0lcbfb6gxe3zrlkfl4p0nhet2plu0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Maschinenpistole 40|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:MP 40 AYF 2.JPG|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Maschinenpistole 40'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Trede Reich}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[ERMA]]&lt;br&gt;[[Steyr Arms|Steyr]]&lt;br&gt;[[C. G. Haenel|Haenel]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1940–1945 (gant an Trede Reich), brezelioù all dibaoe
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,03 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (karget)
|4,70 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|630 mm (lamm pleget), 833 mm (lamm dibleget)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|250 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|100 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|380 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|500 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 32 gartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''Maschinenpistole 40''', anvet alies '''MP40''', zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] alaman kambret evit ar [[munision]] [[9 × 19 mm Parabellum]]. Deveret eo eus an '''MP38''' hag eus an '''MP 38-40'''. Ar memes doare [[Kulasenn (armoù-tan)|kulasenn]] zigor hag hini an MP38 he deus met simploc'h e oa he froduiñ. Ouzhpenn 1,2 milion a MP38, MP 38-40 hag MP40 zo bet produet en Istor. Unan eus armoù hiniennel anavezetañ an [[Eil Brezel-bed]] eo.

== Istor ==
An MP38, MP 38-40 hag MP40 a voe ijinet gant Heinrich Vollmer en uzin armoù ERMA (Erfurter Maschinenfabrik Geipel) en [[Erfurt]]. Diazezet e oa war an MP36, ijinet gant [[Hugo Schmeisser]]. Lesanvet e voe dre fazi an MP 40 « Schmeisser » gant ar soudarded stadunanat, pa ne oa ket eñ ijinour an arm.&lt;ref&gt;{{Fr}} HENROTIN Gérard, ''Le pistolet mitrailleur allemand MP40 expliqué'', HLebooks.com, 2016&lt;/ref&gt;

Produet e voe en uzinoù [[ERMA]], gant [[C. G. Haenel]] e [[Suhl]] ([[Alamagn]]) ha gant an embregerezh [[Steyr Arms|Steyr]] e [[Steyr]] ([[Aostria]]) betek miz Here 1944. {{formatnum:746000}} skouerenn anezhi a voe savet.

== Deskrivadur ==
E dibenn ar bloavezhioù 1930 e voulc'has an [[Trede Reich]] produiñ e brasniver an MP38, he doa diskouezet bezañ talvoudus war dachennoù-emgann [[Brezel Spagn]].

An MP38 a oa an arm kentañ er bed dezhañ ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] blegus e dir. Ur perzh mat e oa hervez ar [[Wehrmacht]] peogwir e oa akomotoc'h d'ar soudarded karget e-barzh kirri-houarnet evit ar [[Blitzkrieg]] da zont. 

Dre uzinaj e veze produet an MP38, setu e ranked kaout labourerien stummet mat ha danvezioù kentañ a galite uhel evit he sevel. Gwellaet e voe ar jeu gant an MP 38-40, met en ur zegas teknikoù-produiñ nevez (koagañ, soudadur dre boentoù) evit an MP40 e c'hellas Alamagn produiñ anezhe e brasniver.

An MP38-40 a zegase araokadennoù bras e-keñver ar pistolennoù-mindrailher all produet betek neuze. Ouzhpenn al lamm blegus e voe implijet [[bakelit]], marc'hadmatoc'h hag aesoc'h da labourat evit ar c'hoad, evit ar grogenn ha plakennoù an dornell. [[Aluminiom]] ha dir koaget a voe implijet forzhik en MP38 hag en MP40 ivez.

Dasparzhet mat e oa pouez an arm etre an dornell ha toull ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]], ha kempouez e oa an MP40. Ne oa ket uhel-tre he [[lusk-tennañ]] (500 tenn/mn). Abalamour da se e oa stabil a-walc'h pa veze tennet ganti a-dennadegoù.

Daou si nes a oa gant an MP40 memestra. En he [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] e oa dasparzhet an 32 gartouchenn war div golonenn pa oa pourveziet an arm war ur golonenn nemetken e krec'h ar c'harger. Pa oa lous ar c'hartouchennoù e c'hoarveze dezhe pegañ an eil ouzh eben ha chom a rae bout an arm. Kudennoù surentez a oa ivez dre ma ne c'halled ket stankañ ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]] war stummoù kentañ an arm : a-wechoù e c'hoarveze d'ur gartouchenn bezañ kambret hec'h-unan ha riskloù a oa e vefe tennet ur boled en ur mod dic'hortoz. Adalek 1941 e voe ouzhpennet ur sistem da stankañ ar gulasenn war an armoù nevez-produet.

== Implij ==
Soñjet e oa bet reiñ pistolennoù-mindrailher MP 38 da vagadoù ar c'hirri-houarnet nemetken, met dre ma reas berzh e voe implijet tamm-ha-tamm gant rannoù all eus an arme alaman. Daoust d'ar pezh a weler er filmoù istorel a-wechoù, ne oa ket pourveziet an holl soudarded alaman gant MP40 : peurliesañ e veze unan gant an is-ofiser a oa e penn ur gevrenn hag e rae ar soudarded all gant karabinennoù [[Karabiner 98k|Mauser 98k]] kentoc'h.

C'hwec'h karger a veze pourveziet gant pep arm. Ar soudarded alaman a oa war o lifre div c'hodellad tri c'harger, unan a bep tu d'o c'hof.
[[Restr:Bundesarchiv_Bild_101I-278-0899-26,_Russland,_Soldat_mit_MP_40_im_Schnee.jpg|thumb|Ur soudard alaman gantañ un MP40 (Rusia, 1944).]]

== Goude an Eil Brezel-bed ==
Ul lod eus an MP40 a voe kaset da [[Palestina|Balestina]] goude ar brezel evit pourveziañ an [[Tsahal|arme israelian]] da zont. [[Harz-lamm|Harzlammerien]] ar vro a implijas an arm en ur mod ofisiel betek 1956.

An [[Arme Frañs|arme c'hall]] a implijas kalz MP40 ivez da vare [[Kentañ brezel Indez-Sina|brezel Indez-Sina]]. Priziet e oa gant an harzlammerien. Er bloavezhioù 1960 e voe tennet an arm eus stokoù an arme.

Skouerennoù eus an MP40 a voe implijet e 1999 da vare brezel [[Kosovo]]. Lod a zo bet gwelet memes en emgannoù [[brezel Siria]] e fin ar bloavezhioù 2010&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/2017/04/06/mp40-sub-machine-gun-syria/ MP40 sub-machine gun in Syria]'' war ''TheFireArmBlog.com,'' 06/04/2017 (lennet d'ar 24/01/2024)&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} ''[https://web.archive.org/web/20240124144301/https://www.mp40.nl/index.php?page=welcome Die Maschinenpistole 40]'', ul lec'hienn gouestlet penn-da-benn da istor an MP40

== Levrlennadur ==
* {{En}} GUILLOU Luc, ''German Submachine Guns 1918-1945'', Schiffer Publishing, 80 p. ISBN 9780764354861
* {{Fr}} ''LES PM ALLEMANDS 1918/1945'', Gazette des Armes HS n°19, miz Even 2012, 80 p.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Patrom:WW2ALATroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]
[[Rummad:Armoù alaman an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina]]</text>
      <sha1>on0lcbfb6gxe3zrlkfl4p0nhet2plu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PPCh-41</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169798</id>
    <revision>
      <id>2197178</id>
      <parentid>2182198</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5504" sha1="hin8glxjo3bp1wrheaf4t1avs3mrmqj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|PPCh-41|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Пистолет-пулемет системы Шпагина обр. 1941.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''PPCh-41''' dezhi ur c'harger ront 71 kartouchenn
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{URSS}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] damaotomatek / aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munision]]
|[[7,62 × 25 mm Tokarev]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1941–1947
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,64 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (gant ur c'harger ront leun)
|5,5 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|838 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|266 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|100 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|500 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|900 t/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv eeun 35 kartouchenn pe karger fiñv ront 71 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''PPCh-41''' ([[rusianeg]] : Пистоле́т-пулемёт Шпа́гина-41, tr. ''Pistolet-pulemyot Chpagina-41'', brezhoneg : &quot;pistolenn-vindrailher Chpagin-41&quot;), treuzskrivet a-wechoù '''PPSh-41''', a zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[soviedel]] dezhi ur c'halibr [[7,62 × 25 mm Tokarev]]. Savet e oa bet gant an ijinour [[Georgiy Chpagin]].

== Istor ==
[[Restr:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|kleiz|thumb|Soudard soviedel gantañ ur PPSh-41 o kas ur prizoniad alaman goude emgann Stalingrad (1943).]]
Efedus e oa bet ar bistolenn-vindrailher [[Suomi KP/-31]] etre daouarn ar soudarded [[Finland|finn]] a-enep d'ar Soviediz e-kerzh ar [[Brezel Goañv]]. Diwar neuze e tivizas an [[Lu Ruz|Arme Ruz]] modernizaat he armoù ha ledanaat implij ar pistolennoù-mindrailher PPD 38 ha PPD 40 deveret anezhi. An ijinour Georgiy Chpagin a simplas he froduiñ o tegas teknik ar stampañ evit produiñ pezhioù zo. Ar c'hanol a voe simplaet ivez : ur stumm troc'het dre an hanter eus kanolioù ar [[Mosin-Nagant|fuzuilhoù Mosin-Nagant 91/30]] e oa. Dre se e voe kinniget e dibenn 1940 ar bistolenn nevez. Produet e voe adalek ar bloaz war-lerc'h dindan an anv '''PPCh-41'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} LONASSAC, ''Le pistolet-mitrailleur PPSh-41'', Cibles n°468, miz Even 2024, pp. 64-69&lt;/ref&gt;.[[Restr:Bundesarchiv Bild 116-168-618, Russland, Kampf um Stalingrad, Soldat mit MPi.jpg|thumb|Kabiten ar [[Wehrmacht]] Wilhelm Traub armet gant ur PPSh-41 e-kerzh [[emgann Stalingrad]], en diskar-amzer 1942. Ar soudarded alaman a gave gwell implij an arm-se evit an MP40.|kleiz]]

Ledan e voe implij ar PPCh-41 e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]] ha [[Brezel Korea]]. Deuet e oa da vezañ unan eus an armoù implijetañ gant al [[Lu Ruz]] evit an droadegiezh e-pad an Eil brezel-bed, ar pezh a lakaas anezhañ da vezañ produet da ouzhpenn 5 milion a skouerennoù etre 1941 ha 1946&lt;ref&gt;{{En}} Hervez [https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-2568 pajenn an arm] war lec'hienn ar Royal Museums Greenwich, (lennet d'an 31/01/2024)&lt;/ref&gt;. Ar soudarded a gave gwellloc'h ober gant ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] ront 71 kartouchenn evit gant an hini eeun 35 kartouchenn. Fiziapl e oa ar PPSh-41 ne vern an temperadur ha liv an amzer. Priziet e veze da vare an emgannoù-kêr evel hini [[Emgann Stalingrad|Stalingrad]]&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p.216&lt;/ref&gt;. Roet e voe ivez d'ar siviled da vare [[seziz Leningrad]] evit difenn ar gêr. Eno e voe produet e-pad ar sez ar PPCh-42, ur stumm deveret anezhi. Harzlammet e voe kalz skouerennoù eus ar PPCh-41 d'ar bartizaned soviedel a stourme a-dreñv d'al linennoù alaman&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Kalz skouerennoù a voe tapet gant an Alamaned e deroù ar brezel. Adanvet e voent '''MP 717 (r)''' e anvadurezh ar [[Wehrmacht]]. Implijet int bet gant kartouchennoù [[7,63 × 25 mm Mauser]] a oa tost-tre o ment ouzh hini munisionoù orin ar PPCh-41. Lod eus an armoù tapet a zo bet adkambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Er sevenadur ==
* Abalamour d'he ferzh er brezel e c'haller gwelet an arm e kantadoù a filmoù, en o mesk [[Stalingrad (film, 2001)|''Enemy at the Gates'' (2001)]], hag e meur a c'hoari video, evel e reoù ar rummadoù ''[[Call of Duty]]'', ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'', hag e ''[[World of Guns: Gun Disassembly]]''&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Shpagin_PPSh#Shpagin_PPSh-41 Shpagin PPSh]'', IMFDB (lennet d'an 23/11/2025)&lt;/ref&gt;.
* Ur pezh 25 roubl en enor da c'hGeorgiy Chpagin ha d'ar PPCh-41 zo bet skoet gant [[Rusia|Kevredad Rusia]] adalek 2019&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.cbr.ru/eng/cash_circulation/memorable_coins/coins_base/showcoins/?cat_num=5015-0041 Weapons Designer Georgy Shpagin]'', Bank of Russia (lennet d'an 23/11/2025)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Patrom:WW2URSSTroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}{{DEFAULTSORT:PPsh-41}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>hin8glxjo3bp1wrheaf4t1avs3mrmqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>STEN (pistolenn-vindrailher)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169853</id>
    <revision>
      <id>2197183</id>
      <parentid>2174349</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7106" sha1="0zkgdb90msb4886ed221l1ip429gn2k" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|STEN|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Pistolet maszynowy STEN, Muzeum Orła Białego.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Sten Mk. II'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Rouantelezh-Unanet}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] damaotomatek/aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[Royal Small Arms Factory|RSAF Enfield]]&lt;br&gt;[[Birmingham Small Arms Company|BSA]]&lt;br&gt;ROF Fazakerley&lt;br&gt;ROF Maltby&lt;br&gt;ROF Theale&lt;br&gt;Lines Brothers Ltd&lt;br&gt;Long Branch Arsenal ([[Kanada]])&lt;br&gt;Skouerennoù savet gant strolladoù rezistañs o-unan en Europa
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1941–bloavezhioù 1960 (Rouantelezh-Unanet)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,200 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|762 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|196 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|100 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|365 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 32 gartouchenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet ar pennad
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''STEN''' zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] saoz kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] hag implijet e-leizh gant [[armeoù Breizh-Veur]] hag ar [[Kenglad ar Broadoù|C'hommonwealth]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]] ha [[Brezel Korea]]. Un arm simpl ha marc'hadmat e oa, azasaet ouzh ezhommoù meur ur brezel-bed. Ouzhpenn d'an armeoù e voe roet ar Sten da strolladoù rezistañs en Europa a-bezh.

== Istor ha deskrivadur ==
E-pad [[emgann Bro-C'hall]] (1940) e voe gwelet gant ar Saozon pegen efedus e oa an [[Maschinenpistole 40|MP40]] alaman. [[British Army|Arme Breizh-Veur]] a gollas ur {{formatnum:100000}} arm-skoaz bennak goude [[emgann Dukark]]. Pistolennoù-mindrailher [[Thompson M1|Thompson]] a voe prenet digant ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], met ne oant ket niverus a-walc'h, hag hir e oa o fourveziañ abalamour d'an tagadennoù listri-spluj ar [[Kriegsmarine]] war ar bigi a dreuze ar meurvor Atlanatel. Divizet e voe sevel war ar prim pistolennoù-mindrailher aes da broduiñ a-yoc'h er Rouantelezh-Unanet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://www.historicalfirearms.info/post/47464937732/sten-mki-in-the-late-summer-of-1940-britain-was Sten MK I]'', Historical Firearms (lennet d'an 01/06/2025)&lt;/ref&gt;.

Er goañv 1940, dindan 36 devezh hepken, ur skipailh renet gant ar major [[Reginald V. Shepherd]] hag [[Harold J. Turpin]] a lakaas sevel ur c'hentpatrom en un atalier er [[Middlesex]], anvet '''T40/1''' pe '''Turpin 40'''. Goude un nebeud kemmoù e voe anvet '''STEN''', un akronim : '''ST''' evit anvioù-familh ijinerien an arm hag '''EN''' evit uzin-armoù RSAF Enfield. Un arm simpl e oa, e metal penn-da-benn, dezhañ ur [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|sistem tennata dre argil simpl]]. Kambret e oa evit an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], ur munision a oa aes da gavout en Europa d'ar poent-se, hag a veze implijet gant nerzhioù an [[Trede Reich]] ivez : kement-mañ a aotree implij stokoù seziset digant an enebourien. {{formatnum:100000}} skouerenn eus ar stumm kentañ (Mk. 1) a oa bet produet e kreiz 1941 dija, a-raok e vije simplaet an arm c'hoazh ha produet stummoù all&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 2₤ e oa koust-produiñ ar STEN da vare ar brezel, kalz izeloc'h evit 14₤ al [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] da skouer.

E-touez he sioù nes e oa he [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 32 gartouchenn war ur golonenn a galite izel, hag he zech da dennañ hec'h-unan ma veze skoet kreñv enni&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 218&lt;/ref&gt;.

=== Stummoù ===
* '''Mark I''' (1941, {{formatnum:100000}} skouerenn produet).
* '''Mark II''' {{formatnum:2000000}} skouerenn produet e 1941-1942) : stumm produetañ. Homañ a voe roet kalzig d'an emsavadegoù rezistañs en Europa aloubet, reoù Breizh en o zouez. Tri lamm a c'halled montañ warni : unan &quot;skeledenn&quot; savet diwar un duellenn, unan e stumm un T, hag unan all dezhañ un dornikell-pistolenn&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} LE SANT Tanguy, ''Les armes du 6 juin 1944 et de la bataille de Normandie'', Gazette des Armes n° 575, miz Even 2024, p. 33 &lt;/ref&gt;.
* '''Mark III''' ({{formatnum:876886}} skouerenn produet e 1943-1944) : stumm simplaet c'hoazh savet diwar tol koaget ha soudet&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* '''Mark IV''' : stumm arnodel evit an harzlammerien, ha ne voe ket produet da vat james&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/great-britain-submachine-guns/sten-eng/ STEN submachine gun / machine carbine]'', Modern Firearms (lennet d'an 30/05/2025)&lt;/ref&gt;.
* '''Mark V''' ({{formatnum:400000}} skouerenn produet adalek 1944&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;) : stumm savet e 1944 evit ober eus ar STEN un arm dezhañ perzhioù tostoc'h ouzh armoù hininennel keroc'h all. Ouzhpennet e voe neuze ul lamm e koad hag un dornikell-pistolenn dezhañ&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 221&lt;/ref&gt;. Sistem bukañ ar fuzuilhoù [[Lee-Enfield|Lee-Enfield N°4 Mk. 1]] a oa savet warni&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Implijet e voe gant an arme betek ar bloavezhioù 1950 ha donedigezh ar pistolennoù-mindrailher [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
* adstummoù gant [[Reduer-son|reduerioù-son]] ('''Mark II(S)''', '''Mark VI''').
* adstummoù produet gant broioù all goude an Eil Brezel-bed, evel an M38 e [[Sina]], pe kopiennoù artizanel gant strolladoù emsaverien.
&lt;gallery&gt;
Restr:Sten factory 1942.jpg|Micherourez ganti ur STEN, e uzin Small Arms Plant [[Long Branch]] ([[Kanada]]), miz Mae 1942
Restr:Men of the Durham Light Infantry operate a radio and keep watch for the enemy, near Bayeux, Normandy, 11 June 1944. B5378.jpg|Soudarded saoz an Durham Light Infantry e-kichen [[Bayeux]] ([[Normandi]]), 11 a viz Even 1944
Restr:Achtergelaten zelfgefabriceerd machinepistool zonder magazijn, Bestanddeelnr 7257.jpg|Ur STEN artizanel savet gant rebelled e [[Indonezia]] (1947)
&lt;/gallery&gt;

== Levrlennadur ==
* {{en}} FINDLAY David S., ''Firearm Anatomy - Book II The STEN Submachine Gun,'' 2014, 243 p., ISBN 978-1495975806
* {{En}} HENROTIN Gérard, ''The English Sten Submachine Gun Explained'', HL Publishing, 2008
* {{En}} THOMPSON Leroy, ''The Sten Gun,'' Osprey Publishing, 2012, 80 p., ISBN 978-1849087599

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù ar Rouantelezh-Unanet]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>0zkgdb90msb4886ed221l1ip429gn2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169910</id>
    <revision>
      <id>2197190</id>
      <parentid>2174356</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7630" sha1="runl3udopin86cvzoto9kt9p45dr0b5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Uzi|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Uzi 1.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Uzi'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Israel}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[9 × 21 mm IMI]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]]&lt;br&gt;[[.22 Long Rifle]]&lt;br&gt;[[.41 Action Express|.41 AE]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Israel Military Industries]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1952-2003 (e [[Tsahal|arme Israel]])
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,5 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (karget)
|4 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|640 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|260 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|410 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Kargerioù fiñv 20, 25, 32, 40 pe 50 kartouchenn (stumm e 9 mm Parabellum)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Uzi''' zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] ijinet en [[Israel]] gant an ijinour [[Uziel Gal]] adalek 1948 ha produet gant an embregerezh armoù [[Israel Military Industries]] (IMI). Gwerzhet ez eus bet 10 milion eus hec'h adstummoù&lt;ref&gt;{{En}} Mc MANNERS Hugh, ''Ultimate Special Forces'', DK Publishing, 2003, p. 157&lt;/ref&gt;. Awenet eo gant ar pistolennoù-mindrailher tchek [[SA 23]] hag [[SA 25]]. E meur a film e weler anezhi hag e-touez ar pistolennoù-mindrailher brudetañ emañ. Deuet eo ''Uzi'' da vezañ un anv jenerek evit an armoù-mañ e genoù tud 'zo.

== Deskrivadur ==

=== Istor ===
D'ar 14 a viz Mae 1948 e teuas Israel da vezañ ur stad dizalc'h. Brezel a savas buan etre ar vro nevez ha lod eus hec'h amezeien. Dizunvan e oa an armoù implijet gant [[Tsahal]] peogwir e teuent eus stokoù a bep seurt broioù dastumet goude an [[Eil Brezel-bed]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Mc NAB Chris, ''The Uzi Submachine Gun, Vol. 12'', Osprey Publishing, dastumad ''Weapons'', 2012, 80 p. &lt;/ref&gt;. An embregerezh stad IMI a c'houlennas neuze gant daou soudard, al letanant a orin alaman [[Uziel Gal]] hag ar major Chaim Kara, sevel bep a raktres pistolenn-vindrailher nevez evit an arme. Dibabet e voe arm Uziel Gal abalamour dezhañ da vezañ marc'hadmatoc'h da broduiñ hag azasaetoc'h d'an emgannoù en dezerzh a-drugarez d'e wikefre. Anvet e voe an arm choazet diwar anv e ijinour, daoust dezhañ bezañ a-enep an implij-se&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:1952 General von Horn IMI Uzi 001 (cropped).jpg|kleiz|thumb|Stumm kentañ an Uzi, dezhañ ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] koad (1952).]]
Uziel Gal a enrollas ur breved evit an arm e 1952, met chom a reas ar gwir da broduiñ anezhañ gant Ministrerezh an Difenn israelat. {{formatnum:8000}} skouerenn ha {{formatnum:80000}} [[Karger (armoù-tan)|karger]] a voe urzhiet e 1954 evit marc'had diabarzh ar vro. Ezporzhiet e voe an arm adalek 1956, met ne c'hallas ket IMI produiñ a-walc'h a armoù evit respont d'ar goulenn, hag aotreet e voe ul lisañs-produiñ d'an embregerezh belgiat [[FN Herstal]] e 1958, gant ma vije gwerzhet an UZI gantañ da vroioù aotreet gant Israel nemetken. E 1982 e oa bet produet ouzhpenn ur milion a skouerennoù evit an ezporzhiañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

War-zigresk ez a ar gwerzhioù adalek kreiz ar bloavezhioù 1970 abalamour da bouez brasoc'h-brasañ  ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] war ar marc'had, [[AK-74]] pe [[M16 (fuzuilh)|M16]] hag all, ha da goll ar marc'had iranian goude dispac'h 1979 eno. Adstummoù a voe savet neuze gant IMI evit ar siviled, evel an '''UZI Carbine''' adalek 1979. A-benn mirout lañs an embregerezh war marc'had an armoù bihan e voe savet ar '''Mini Uzi''' e 1980 hag ar '''Micro Uzi''' e 1986. Stummoù damaotomatek hag un adstumm tostoc'h ouzh ur [[Pistolenn|bistolenn]] ('''Uzi Pistol''') a voe savet d'ar mare-se evit ar marc'had stadunanat&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

E 2010 e voe kinniget an '''Uzi Pro''', stumm modernizaet ar Micro Uzi. Produet e vez bremañ gant ''Israel Weapon Industries'' (IWI) en deus kemeret plas IMI goude e vije prevesaet e 2018&lt;ref&gt;{{En}} [https://iwi.us/product-category/firearms/uzi-pro/ Pajenn an Uzi Pro] war lec'hienn IWI USA (lennet d'ar 05/02/2024)&lt;/ref&gt;.

=== Munisionoù ===
Kambret eo an Uzi diazez e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], met adstummoù e [[.45 ACP]] hag e [[.22 Long Rifle|.22 LR]] a vez produet e [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Pakoù evit lakaat an Uzi e [[.40 S&amp;W]] pe [[10 mm Auto]] a gaver ivez. Ar munision 9 mm orin, dezhañ ur galloud-toullañ izel hag un hed-tenn berr a-walc'h, a zo kaoz eus diskar an Uzi e trede kard an XX{{Vet}} kantved pa oa e keverezerezh gant [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] efedusoc'h-efedusañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Reagan assassination attempt 4 crop.jpg|kleiz|thumb|Un Uzi implijet gant ur gward eus ar [[Secret Service]] stadunanat da vare ar gwalldaol c'hwitet a-enep [[Ronald Reagan]], d'an 30 a viz Meurzh 1981, e [[Washington, D.C.|Washington D.C.]]]]

=== Implij gant Israel ===
An Uzi a grogas da vezañ implijet gant Tsahal e 1955. Implijet e voe da gentañ gant unvezioù harzlammerien hag an [[nerzhioù ispisial]] a-raok bezañ ledanaet e implij e-touez an droaderien, daoust dezhe ober gant an [[FN FAL]] dreist-holl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Implijet e voe er [[Brezel C'hwec'h Devezh]] e-barzh ha tro-dro da [[Jeruzalem]] e-lec'h ma tiskouezas bezañ akomod en emgannoù-kêr. Koulskoude e oa re wan a-enep d'ar fuzuilhoù-arsailh [[AK-47|Kalashnikov]] implijet gant ar broioù arab. Kemeret e voe he flas adalek 1973 gant ar fuzuilh-arsailh [[IMI Galil|Galil]] met chom a reas implijet gant an nerzhioù ispisial hag ar polis. E 2003 e voe tennet diouzh ar servij en holl unvezioù Tsahal ha kemeret he flas gant an [[IWI Tavor|Tavor]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Er sevenadur ==
=== Sinema ha skinwel ===
Brudet e oa an Uzi e sevenadur poblek Stadoù-Unanet Amerika, dreist-holl er bloavezhioù 1980-1990. Implijet e vez gant [[Arnold Schwarzenegger]] er filmoù ''[[The Terminator|Terminator]]'' sevenet gant [[James Cameron]] (1984) ha [[Commando, film 1985|Commando]] (1985), ha gant [[Chuck Norris]] en heuliad filmoù ''Delta Force'' kenbroduet en Israel. Stag eo ivez skeudenn an Uzi ouzh hini ar servijoù ispisial hag an torfederezh kement hag ar [[Gang|gangoù]] er Stadoù-Unanet abalamour d'hec'h implij e bed ar [[gangsta rap]], daoust d'an niver a dud lazhet eno gant pistolennoù-mindrailher er bloavezhioù 1980 ha 1990 bezañ dister e-keñver armoù all&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Ar c'hentañ armoù gwerzhet gant Yuri Orlov, penndudenn ar film [[Lord Of War]], a zo Uzioù.

== Torfedouriezh ==
Un ''Uzi carbine'' a oa e-touez an armoù implijet e 1984 e lazhadeg McDonald's San Ysidro ([[San Diego (Kalifornia)|San Diego, Kalifornia]]).

== Levrlennadur ==
* {{fr}} DOUGHERTY Martin J., ''Armes à feu'', Elcy éditions, 304 p., pp. 224-225, ISBN 9782753205215
* {{en}} McNAB Chris, ''The Uzi Submachine Gun'', Osprey Publishing, 2011, 80 p., ISBN 9781849085434

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Israel]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>runl3udopin86cvzoto9kt9p45dr0b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197191</id>
      <parentid>2197190</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinema ha skinwel */</comment>
      <origin>2197191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7634" sha1="qxne0h1w3ei1f1tf33seo35lsitapud" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Uzi|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Uzi 1.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Uzi'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Israel}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[9 × 21 mm IMI]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]]&lt;br&gt;[[.22 Long Rifle]]&lt;br&gt;[[.41 Action Express|.41 AE]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Israel Military Industries]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1952-2003 (e [[Tsahal|arme Israel]])
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,5 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (karget)
|4 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|640 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|260 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|410 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Kargerioù fiñv 20, 25, 32, 40 pe 50 kartouchenn (stumm e 9 mm Parabellum)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Uzi''' zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] ijinet en [[Israel]] gant an ijinour [[Uziel Gal]] adalek 1948 ha produet gant an embregerezh armoù [[Israel Military Industries]] (IMI). Gwerzhet ez eus bet 10 milion eus hec'h adstummoù&lt;ref&gt;{{En}} Mc MANNERS Hugh, ''Ultimate Special Forces'', DK Publishing, 2003, p. 157&lt;/ref&gt;. Awenet eo gant ar pistolennoù-mindrailher tchek [[SA 23]] hag [[SA 25]]. E meur a film e weler anezhi hag e-touez ar pistolennoù-mindrailher brudetañ emañ. Deuet eo ''Uzi'' da vezañ un anv jenerek evit an armoù-mañ e genoù tud 'zo.

== Deskrivadur ==

=== Istor ===
D'ar 14 a viz Mae 1948 e teuas Israel da vezañ ur stad dizalc'h. Brezel a savas buan etre ar vro nevez ha lod eus hec'h amezeien. Dizunvan e oa an armoù implijet gant [[Tsahal]] peogwir e teuent eus stokoù a bep seurt broioù dastumet goude an [[Eil Brezel-bed]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Mc NAB Chris, ''The Uzi Submachine Gun, Vol. 12'', Osprey Publishing, dastumad ''Weapons'', 2012, 80 p. &lt;/ref&gt;. An embregerezh stad IMI a c'houlennas neuze gant daou soudard, al letanant a orin alaman [[Uziel Gal]] hag ar major Chaim Kara, sevel bep a raktres pistolenn-vindrailher nevez evit an arme. Dibabet e voe arm Uziel Gal abalamour dezhañ da vezañ marc'hadmatoc'h da broduiñ hag azasaetoc'h d'an emgannoù en dezerzh a-drugarez d'e wikefre. Anvet e voe an arm choazet diwar anv e ijinour, daoust dezhañ bezañ a-enep an implij-se&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:1952 General von Horn IMI Uzi 001 (cropped).jpg|kleiz|thumb|Stumm kentañ an Uzi, dezhañ ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] koad (1952).]]
Uziel Gal a enrollas ur breved evit an arm e 1952, met chom a reas ar gwir da broduiñ anezhañ gant Ministrerezh an Difenn israelat. {{formatnum:8000}} skouerenn ha {{formatnum:80000}} [[Karger (armoù-tan)|karger]] a voe urzhiet e 1954 evit marc'had diabarzh ar vro. Ezporzhiet e voe an arm adalek 1956, met ne c'hallas ket IMI produiñ a-walc'h a armoù evit respont d'ar goulenn, hag aotreet e voe ul lisañs-produiñ d'an embregerezh belgiat [[FN Herstal]] e 1958, gant ma vije gwerzhet an UZI gantañ da vroioù aotreet gant Israel nemetken. E 1982 e oa bet produet ouzhpenn ur milion a skouerennoù evit an ezporzhiañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

War-zigresk ez a ar gwerzhioù adalek kreiz ar bloavezhioù 1970 abalamour da bouez brasoc'h-brasañ  ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] war ar marc'had, [[AK-74]] pe [[M16 (fuzuilh)|M16]] hag all, ha da goll ar marc'had iranian goude dispac'h 1979 eno. Adstummoù a voe savet neuze gant IMI evit ar siviled, evel an '''UZI Carbine''' adalek 1979. A-benn mirout lañs an embregerezh war marc'had an armoù bihan e voe savet ar '''Mini Uzi''' e 1980 hag ar '''Micro Uzi''' e 1986. Stummoù damaotomatek hag un adstumm tostoc'h ouzh ur [[Pistolenn|bistolenn]] ('''Uzi Pistol''') a voe savet d'ar mare-se evit ar marc'had stadunanat&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

E 2010 e voe kinniget an '''Uzi Pro''', stumm modernizaet ar Micro Uzi. Produet e vez bremañ gant ''Israel Weapon Industries'' (IWI) en deus kemeret plas IMI goude e vije prevesaet e 2018&lt;ref&gt;{{En}} [https://iwi.us/product-category/firearms/uzi-pro/ Pajenn an Uzi Pro] war lec'hienn IWI USA (lennet d'ar 05/02/2024)&lt;/ref&gt;.

=== Munisionoù ===
Kambret eo an Uzi diazez e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], met adstummoù e [[.45 ACP]] hag e [[.22 Long Rifle|.22 LR]] a vez produet e [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Pakoù evit lakaat an Uzi e [[.40 S&amp;W]] pe [[10 mm Auto]] a gaver ivez. Ar munision 9 mm orin, dezhañ ur galloud-toullañ izel hag un hed-tenn berr a-walc'h, a zo kaoz eus diskar an Uzi e trede kard an XX{{Vet}} kantved pa oa e keverezerezh gant [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] efedusoc'h-efedusañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Reagan assassination attempt 4 crop.jpg|kleiz|thumb|Un Uzi implijet gant ur gward eus ar [[Secret Service]] stadunanat da vare ar gwalldaol c'hwitet a-enep [[Ronald Reagan]], d'an 30 a viz Meurzh 1981, e [[Washington, D.C.|Washington D.C.]]]]

=== Implij gant Israel ===
An Uzi a grogas da vezañ implijet gant Tsahal e 1955. Implijet e voe da gentañ gant unvezioù harzlammerien hag an [[nerzhioù ispisial]] a-raok bezañ ledanaet e implij e-touez an droaderien, daoust dezhe ober gant an [[FN FAL]] dreist-holl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Implijet e voe er [[Brezel C'hwec'h Devezh]] e-barzh ha tro-dro da [[Jeruzalem]] e-lec'h ma tiskouezas bezañ akomod en emgannoù-kêr. Koulskoude e oa re wan a-enep d'ar fuzuilhoù-arsailh [[AK-47|Kalashnikov]] implijet gant ar broioù arab. Kemeret e voe he flas adalek 1973 gant ar fuzuilh-arsailh [[IMI Galil|Galil]] met chom a reas implijet gant an nerzhioù ispisial hag ar polis. E 2003 e voe tennet diouzh ar servij en holl unvezioù Tsahal ha kemeret he flas gant an [[IWI Tavor|Tavor]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Er sevenadur ==
=== Sinema ha skinwel ===
Brudet e oa an Uzi e sevenadur poblek Stadoù-Unanet Amerika, dreist-holl er bloavezhioù 1980-1990. Implijet e vez gant [[Arnold Schwarzenegger]] er filmoù ''[[The Terminator|Terminator]]'' sevenet gant [[James Cameron]] (1984) ha [[Commando, film 1985|Commando]] (1985), ha gant [[Chuck Norris]] en heuliad filmoù ''Delta Force'' kenbroduet en Israel. Stag eo ivez skeudenn an Uzi ouzh hini ar servijoù ispisial hag an torfederezh kement hag ar [[Gang|gangoù]] er Stadoù-Unanet abalamour d'hec'h implij e bed ar [[gangsta rap]], daoust d'an niver a dud lazhet eno gant pistolennoù-mindrailher er bloavezhioù 1980 ha 1990 bezañ dister e-keñver armoù all&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Ar c'hentañ armoù gwerzhet gant Yuri Orlov, penndudenn ar film ''[[Lord Of War]]'', a zo Uzioù.

== Torfedouriezh ==
Un ''Uzi carbine'' a oa e-touez an armoù implijet e 1984 e lazhadeg McDonald's San Ysidro ([[San Diego (Kalifornia)|San Diego, Kalifornia]]).

== Levrlennadur ==
* {{fr}} DOUGHERTY Martin J., ''Armes à feu'', Elcy éditions, 304 p., pp. 224-225, ISBN 9782753205215
* {{en}} McNAB Chris, ''The Uzi Submachine Gun'', Osprey Publishing, 2011, 80 p., ISBN 9781849085434

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Israel]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>qxne0h1w3ei1f1tf33seo35lsitapud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porched:Armoù-tan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170211</id>
    <revision>
      <id>2197161</id>
      <parentid>2196964</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35674" sha1="5tz2goasof8hlxteqb2uqpvmm10auqj" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]]  • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 14]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington Model 30]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Lee Precision]] • [[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>5tz2goasof8hlxteqb2uqpvmm10auqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197192</id>
      <parentid>2197161</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istor, lezenn ha kevredigezh */</comment>
      <origin>2197192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35694" sha1="r3vheddm6yxfk7rqs44tardu5m483rd" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]]  • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 14]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington Model 30]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Lee Precision]] • [[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>r3vheddm6yxfk7rqs44tardu5m483rd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thompson (pistolennoù-mindrailher)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170519</id>
    <revision>
      <id>2197186</id>
      <parentid>2175096</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="6ubhhelsr2e46nwn6z8qsyl08m1lmkr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Thompson M1|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:ThompsonM1A1VWM.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Thompson M1A1''' implijet en Eil Brezel-bed
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[.45 ACP]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[Savage Arms|Savage Arms Company]]&lt;br&gt;[[Auto Ordnance]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|Adalek 1942
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,82 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|813 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|266 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|50 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez ar boledoù
|280 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|500 t/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 20 pe 30 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Thompson''' zo ur rummad [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] bet ijinet gant ar Stadunanad [[John T. Thompson]] ha produet e meur a stumm etre 1921 ha 1945. Brudet int evit bezañ bet implijet gant gangsterien er bloavezhioù 1920 ha 1930 da gentañ, ha gant an arme stadunanat ha lod eus he [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|c'hevredidi]] adalek kreiz an [[Eil Brezel-bed]], dindan ar stummoù M1928A, M1, hag M1A1.

== Istor ==
Er bloavezhioù 1920 e oa bet produet un nebeud miliadoù a bistolennoù-mindrailher Thompson M1921. Daoust d'o implij gant an [[Irish Republican Army|IRA]] en [[Iwerzhon]] ha d'o skeudenn vrudet abalamour d'ar gangsters a rae gante, n'o doa ket graet berzh, ha {{formatnum:4750}} skouerenn diwar ar {{formatnum:15000}} produet ne oant ket bet gwerzhet e 1939&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} LARRIBÈRE Christophe, ''Le pistolet-mitrailleur Thompson'', e Science et Vie Guerres et Histoire niv. 67, miz Even 2022, p. 82-83&lt;/ref&gt;.

D'ar poent-se e tarzhas an Eil Brezel-bed en Europa. An M1921 e oa ar bistolenn-vindrailher aes da gavout nemeti evit pourveziañ buan armeoù [[Bro-C'hall|Frañs]] hag ar [[Rouantelezh-Unanet]]. Simplaet e voe anezhi gant an embregerezh [[Savage Arms|Savage]] a dennas da skouer ar bannoù-yenaat a oa war he c'hanol hag a lakaas ur [[Karger (armoù-tan)#Kargerioù-fiñv|c'harger eeun]] e plas ar c'harger ront&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p.217&lt;/ref&gt;. Dibabet e voe an arm nevez gant an [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] adalek 1942 hag ouzhpenn 1,5 milion a skouerennoù anezhañ a voe produet etre 1942 ha 1945. Servijout a reas en arme stadunanat betek [[Brezel Viêt Nam]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Er sevenadur ==
[[Restr:British Commandos Patch.jpg|kleiz|thumb|An Thompson M1 war arouez ar C'hommando eus Breizh-Veur, etre divaskell hag un eor, da ziskouez e c'hellont dont eus ar mor hag eus an oabl.]]
* An Thompson M1 a gaver war arouez an Nerzhioù Commando eus Breizh-Veur abaoe 1942
* Lesanvet e voe an arm ''Tommy Gun'' e-pad an Eil Brezel-bed

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{WW2SUATroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>6ubhhelsr2e46nwn6z8qsyl08m1lmkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MAT 49</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172277</id>
    <revision>
      <id>2197169</id>
      <parentid>2192638</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5294" sha1="4izr6dfokv0mni1aqblvifsy2i5zl4c" xml:space="preserve">{{droukveskañ|MAS 49}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|MAT 49|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Submachine gun MAT 49.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''MAT 49'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Bro-C'hall}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[Manufacture d'Armes de Tulle]]&lt;br&gt;[[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] (adalek kreiz ar bloavezhioù 1960)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1949 - 1973
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,5 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (gant ur c'harger 32 gartouchenn karget)
|4,2 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|460 mm (lamm pleget)&lt;br&gt;720 mm (lamm dibleget)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|230 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|100 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|350 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 32 gartouchenn e div golonenn&lt;br&gt;Karger fiñv 20 kartouchenn en ur golonenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro C'hall
|A
|}
Ar '''MAT 49''', anvet en ur mod ofisiel '''Pistolet mitrailleur de 9 mm Modèle 1949''' en [[Arme Frañs|arme c’hall]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} ''[http://armesfrancaises.free.fr/PM%20Mle%2049.html Le pistolet mitrailleur de 9 mm modèle 1949]'', war Armes Françaises (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt;, zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] ijinet e [[Bro-C'hall|Bro-C’hall]] goude an [[Eil Brezel-bed]] hag implijet eno betek ar bloavezhioù 1990.

== Deskrivadur ==
Un arm simpl da broduiñ ha marc'hadmat e oa ar MAT 49&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Gellet a ra tennañ e mod aotomatek nemetken. Kambret eo evit kartouchennoù [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]. Savet e oa bet evit kemer an nebeutañ ar gwellañ a blas : he [[Lamm (arm-tan)|lamm]] koulz ha puñs he c'harger a c'hall bezañ pleget a-hed he c'hanol hag he boestad-kulasenn&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/mat49.html MAT 49]'' war Arme et Passion (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt;. Soñjet e oa bet an arm evit bezañ gwarezet diouzh al loustoni a c'hallje mont e-barzh&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} Mc NAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2024, p. 222&lt;/ref&gt;. Uhel eo endalc'h he [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 32 [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] a-drugarez d'e ziv golonenn, met kizidik eo ouzh al loustoni, hag ur c'harger 20 kartouchenn en ur golonenn a voe savet evit gellet implijout an arm en endroioù enne traezh evel an dezerzhioù.

Stummoù disheñvel a voe savet, en o zouez ar '''MAT Mle 54 SB''' dezhi ul lamm-koad&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/mat54sb.html MAT Mle 1954 SB]'' war Arme et Passion (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt;, pe ar '''MAT 49/54''' dezhi ul lamm-koad hag un eil [[Draen (armoù)|draen]] evit gellet tennañ tenn-ha-tenn&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' ''[http://www.armeetpassion.com/mat4954.html MAT 49/54]'' war Arme et Passion (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
Goude fin an Eil Brezel-bed e oa pourvezet an arme c'hall gant pistolennoù-mindrailher diamzeriet o [[Munision|munisionoù]], evel ar [[MAS 38]] gall kambret e [[7,65 × 20 mm Long|7,65 mm Long]], pe gant armoù a bep seurt deuet eus stokoù stadunanat, saoz pe alaman. E 1944 e voe divizet boulc'hañ ur programm reneveziñ an armoù. Ar c'halibr 9 mm Parabellum, galloudusoc'h hag aesoc'h da gavout evit ar 7,65 mm Long, a voe dibabet evit ar bistolenn hag ar bistolenn-vindrailher a oa da vezañ ijinet&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Labouradegoù-stad [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne|Saint-Étienne]], [[Manufacture d'Armes de Tulle|Tulle]] ha [[Manufacture d'Armes de Châtellerault|Châtellerault]] a ginnigas tri c'hentpatrom pistolenn-vindrailher disheñvel : mont a reas ar maout gant ar [[Manufacture d'Armes de Tulle|MAT]], ha goude un nebeud gwelladennoù e voe lakaet da arm standart e miz Even 1949 ha lesanvet '''MAT 49''' en arme. Implijet e voe en holl vrezelioù kaset gant Frañs e-pad 50 vloaz, en o zouez reoù [[Kentañ brezel Indez-Sina|Indez-Sina]] hag [[Brezel Aljeria|Aljeria]]. Hervez e oa un arm solut ha fiziapl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, hag a blije d'ar soudarded&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Servijout a reas ivez etre daouarn ar [[polis]] pe ar [[Maltouterezh|valtouterien]] c'hall, hag e armeoù meur a vro all&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

== Levrlennadur ==
* {{En}} GUILLOU Luc, ''The MAT-49 Submachine Gun: And Preceding French Submachine Gun Designs, Including the MAS-35'',                                     ‎                                 Schiffer Publishing Ltd, 2022, 80 p., ISBN 9780764362927

==Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina]]
[[Rummad:Armoù Brezel Aljeria]]</text>
      <sha1>4izr6dfokv0mni1aqblvifsy2i5zl4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Type 100 (pistolenn-vindrailher)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172351</id>
    <revision>
      <id>2197187</id>
      <parentid>2174354</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="pnfomqamuqbymsb28qbqk8vckti8pg0" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|Type 100 (mindrailherez)}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Pistolenn-vindrailher Type 100)|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Submachine gun Type 100.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Type 100'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Impalaeriezh Japan (banniel)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[8 × 22 mm Nambu]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare ijinañ
|1939
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|Arsanailh Nagoya
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1942–1945
|-
! scope=&quot;row&quot; |Skouerennoù produet
|War-dro {{formatnum:30000}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;(stumm kentañ)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,7 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (karget)
|4,2 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|890 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|228 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|100 - 150 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|335 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|450 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 30 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Type 100''' a zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] ijinet gant ar Japanad [[Kijirō Nambu]] e 1939. Ar bistolenn-vindrailher kentañ produet e [[Japan]] e oa, hag an hini nemeti implijet gant [[Morlu Impalaeriezh Japan|Morlu an Impalaeriezh]] en [[Eil Brezel-bed]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} DUBOIS Emmanuel, ''[https://www.secondeguerre.net/articles/armes/jp/pm/ar_arisakatype100.html Arisaka Type 100]'', Seconde-Guerre.net (lennet d'ar 25/09/2024)&lt;/ref&gt;. 

== Deskrivadur ==
An '''Type 100''' zo kambret e [[8 × 22 mm Nambu]], ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] armoù-dorn izeloc'h he galloud evit ar [[.45 ACP]] implijet en [[Arme ar Stadoù-Unanet|arme stadunanat]] er memes mare. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a oa e koad, ha gellet a rae bezañ pleget war adstummoù 'zo&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} ''[https://www.awm.gov.au/collection/C236738 Type 100 Submachine Gun]'', war lec'hienn an Australian War Memorial (lennet d'ar 25/09/2024)&lt;/ref&gt;. Un [[daoubez]] a oa montet dindan kanol adstummoù all evit treuzfurmiñ anezhe e seurtoù [[Fuzuilh-vindrailher|fuzuilhoù-mindrailher]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 219 &lt;/ref&gt;. Un arm savet-mat hag a galite e oa, met luziet e oa e vont en-dro hag e gempenn&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Pourvezet e oa gant ur c'harger-fiñv kromm 30 kartouchenn. Ur [[Baionetez|vaionetez]] a c'halle bezañ staget outañ. Implijet e voe gant an arme japanat adalek 1942.  

==== Eil stumm ====
Adalek 1944 e voe produet ur stumm disheñvel, un tamm hiroc'h, uheloc'h e [[lusk-tennañ]] (800 tenn/mn)&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, dezhañ ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] simploc'h, hag aesoc'h da broduiñ abalamour da gudennoù industriezh Japan evit kavout danvezioù kentañ ha labourerien. Daoust da se, ne zeuas ket a-benn [[arsanailh Nagoya]] da broduiñ ouzhpenn {{formatnum:30000}} Type 100 e-pad ar brezel. Goude 1945 e servijas etre daouarn poliserien Japan dreist-holl&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Japan]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>pnfomqamuqbymsb28qbqk8vckti8pg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maschinenpistole 18</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172528</id>
    <revision>
      <id>2197170</id>
      <parentid>2174299</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5175" sha1="31oasivthjx8mmuhbn4d97szaeset96" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Maschinenpistole 18|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Bergmann MP18.1.JPG|frameless|280x280px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Bergmann MP 18'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Impalaeriezh alaman}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;''Stummoù ezporzhiet pe produet en estrenvro :''&lt;br&gt;[[7,63 × 25 mm Mauser]]&lt;br&gt;[[7,65 × 21 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Hugo Schmeisser]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Bergmann Waffenfabrik]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1918 - bloavezhioù 1920
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1918 - 1945 (Alamagn)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,18 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|832 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|200 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|380 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|350 - 500 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv ront TM 08, 32 gartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''Bergmann MP 18''' (evit '''Maschinenpistole 18'''), anvet a-wechoù '''MP 18/1''', zo unan eus ar [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] kentañ&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 206-207&lt;/ref&gt;. Ijinet e voe gant [[Hugo Schmeisser]] e 1917 ha lakaet e voe e servij en arme alaman e 1918, e-pad mizioù diwezhañ ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]].

== Istor ==
E 1915 e klaskas [[Alamagn]] reiñ lañs d'un doare soudarded nevez, hag a voe anvet diwezhatoc'h [[Sturmtruppen]] (''soudarded arsailh''), o fal argadiñ al linennoù gall ha saoz en ur mod disheñvel hag efedusoc'h, pa oa krog ar soudarded a bep tu da chom e trañcheoù diaes da dapout. Sevel a reas an ezhomm da gaout un doare arm nevez, bihan, gouest da dennañ [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchennoù]] pistolennoù en ur mod aotomatek hag efedus en emgannoù a-dost.
[[Restr:France1918.jpg|kleiz|thumb|Ur soudard alaman eus ar ''Sturmtruppen'' e norzh Frañs, gantañ un MP18 (nevez-amzer 1918)]]
An embregerezh [[Bergmann Waffenfabrik|Bergmann]] a ginnigas e 1917 he fistolennoù-vindrailher kentañ (''Maschinenpistole''), savet gant Hugo Schmeisser, unan eus e ijinourien yaouank. Kambret e oa evit ar [[munision]] standart [[9 × 19 mm Parabellum]], ha pourvezet diwar c'houlenn an arme gant ar memes [[Karger (armoù-tan)|karger]] ront evit hini ar pistolennoù [[Luger P08|Luger P08 Artillerie]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/germany-submachine-guns/mp-18i-schmeisser-eng/ MP.18,I Schmeisser]'', Modern Firearms (lennet d'ar 16/10/2024)&lt;/ref&gt;. Ur mod-tennañ aotomatek a oa hepken. Ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Kuzh-kanol|c'huzh-kanol]] didoullet a oa war an arm da yenaat anezhañ pa denned.

{{formatnum:50000}} MP 18 a voe urzhiet gant an arme alaman da gentañ, met un {{formatnum:30000}} bennak hepken a voe produet a-raok an arsav-brezel e miz Du 1918, hag etre {{formatnum:3000}} ha {{formatnum:10000}} diwarne a voe implijet da vat en emgannoù&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Lesanvet e voe ''Grabenfeger'' (''netaerez trancheoù'') gant ar soudarded. Berzet e voe he froduiñ gant [[feur-emglev Versailhez]] e 1919&lt;ref&gt;{{Fr}} POTTIEZ Luc, ''[https://horizon14-18.eu/le-bergmann-mp18.html LE PISTOLET MITRAILLEUR BERGMANN MOD. MP18/1]'', Horizon 14-18 (lennet d'ar 15/10/2024)&lt;/ref&gt;, hag un nebeud miliadoù a skouerennoù hepken a voe lezet gant an arme alaman, ''1920'' engravet warne. Gwerzhet e voe ar brevedoù d'an embregerezh suis [[SIG Sauer|SIG]], a broduas anezhi dindan an anv '''SIG Bergmann'''. Adkambret e voe er c'halibr [[7,65 × 21 mm Parabellum]] reolius en arme suis&lt;ref&gt;{{Fr}} ALVÈS Éric, ''[https://www.secondeguerre.net/armement/armes-dinfanterie/sig-bergmann-mp1920/ Pistolet-mitrailleur SIG-Bergmann MP1920]'', Seconde Guerre.net (lennet d'ar 15/10/2024)&lt;/ref&gt;.

An [[Maschinenpistole 28|MP28]] hag ar [[Maschinenpistole 34|Steyr-Solothurn S1-100]] a voe deveret anezhi e dibenn ar bloavezhioù 1920.

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} ''[http://firearms.96.lt/pages/Bergmann%20MP18.I.html Bergmann MP 18,I - the &quot;first&quot; submachine gun]'', ur bajenn ouestlet da istor an MP18, d'he c'hentpatromoù ha d'he adstummoù

== Levrlennadur ==
* {{En}} GUILLOU Luc, ''German Submachine Guns 1918-1945'', Schiffer Publishing, 80 p. ISBN 9780764354861
* {{Fr}} ''LES PM ALLEMANDS 1918/1945'', Gazette des Armes HS n°19, miz Even 2012, 80 p.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]]</text>
      <sha1>31oasivthjx8mmuhbn4d97szaeset96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Implijer:-revi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>172705</id>
    <redirect title="Implijer:Revi C." />
    <revision>
      <id>2197166</id>
      <parentid>2118420</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>614</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>2197166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeadenn Implijer:-revi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>172706</id>
    <redirect title="Kaozeadenn Implijer:Revi C." />
    <revision>
      <id>2197177</id>
      <parentid>2118421</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>614</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>2197177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maschinenpistole 34</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172848</id>
    <revision>
      <id>2197171</id>
      <parentid>2174300</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4452" sha1="nic2o33sf00nj0e0kcmipaft3um61p6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Maschinenpistole 34&lt;br&gt;Steyr-Solothurn S1-100|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:1673 - Salzburg - Festung Hohensalzburg - Österreichisch Maschinenpistole M34 noBG.png|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Maschinenpistole 34'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Broioù
|{{Aostria}}&lt;br&gt;{{Suis}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 23 mm Steyr]]&lt;br&gt;[[9 × 25 mm Mauser]]&lt;br&gt;[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[7,63 × 25 mm Mauser]]&lt;br&gt;[[7,65 × 21 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Steyr-Solothurn Waffen]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1934 - bloavezhioù 1970
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,25 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (karget)
|4,48 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|850 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|200 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|150 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez ar boledoù
|410 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 20 pe 32 gartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''Steyr-Solothurn S1-100''', anvet peurliesañ '''Maschinenpistole 34''' pe '''MP 34''' en he stumm berraet, zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] produet e [[Suis]] evit ar strollad [[Aostria|aostrian]] [[Steyr Arms|Steyr]] er bloavezhioù 1930. Implijet eo bet da vare an [[Eil Brezel-bed]] dreist-holl.

== Istor ==
War-dro 1919 e voe ijinet ur bistolenn-vindrailher anvet MP 19 gant an embregerezh alaman [[Rheinmetall AG|Rheinmetall]]. Abalamour da [[feur-emglev Versailhez]], ne c'hellas ket an arm bezañ produet da vat. E 1929 e prenas Rheinmetall un embregerezh suis bihan anvet Solothurn, evit mont hebioù berzioù ar feur-emglev&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 207&lt;/ref&gt;. A-benn gellet produiñ pistolennoù-mindrailher a-yoc'h e voe savet un emglev etre Solothurn hag an embregerezh aostrian Steyr. Diazezet e voe an embregerezh nevez e [[Zürich]]. Produiñ a reas ur stumm tost d'an MP 19, hag a voe anvet S1-100&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/austria-submachine-guns/steyr-solothurn-mp-34-eng/ Steyr-Solothurn MP.34]'', Modern Firearms (lennet d'an 20/11/2024)&lt;/ref&gt;. Un arm berr e oa, priziet evit kalite e broduiñ. Ul loc'henn he doa evit dibab ar mod-tennañ (aotomatek pe damaotomatek). Ur [[Baionetez|vaionetez]] a c'halle bezañ savet warni ivez&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/mp34.html MP 34(ö)]'', Arme et passion (lennet d'an 20/11/2024)&lt;/ref&gt;. Gwinterell he [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]] a oa en he [[Lamm (arm-tan)|lamm]].

An arm a voe dibabet gant ar polis aostrian e deroù ar bloavezhioù 1930 dindan an anv MP 30. Kambret e oa da gentañ e [[9 × 23 mm Steyr]], ar gartouchenn standart evit armoù-dorn Aostria. Ur stumm kambret e [[7,63 × 25 mm Mauser]] a voe choazet gant an arme aostrian e 1934, dindan an anv '''Maschinenpistole 34'''. Skouerennoù a voe produet evit broioù all, e [[Suamerika]] dreist-holl (er c'halibr [[.45 ACP]]). Goude an [[Anschluss]] e 1938 e voe implijet gant ar [[Wehrmacht]], adkambret tamm-ha-tamm e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]. Paouez a reas ar produiñ e 1940 evit sevel [[Maschinenpistole 40|MP 40]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Implijerien ==
* {{Aostria}} : stummoù kambret e 9 × 23 mm Steyr (polis) pe 7,63 × 25 mm Mauser (arme)
* {{Bolivia}}
* {{Chile}}
* {{El Salvador}}
* {{Portugal}} : stummoù kambret e [[7,65 × 21 mm Parabellum]] ha 9 × 19 mm Parabellum, dindan an anv M/942&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* {{Sina}} : stumm kambret e 7,63 × 25 mm Mauser&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* {{Trede Reich}} : stummoù adkambret e 9 × 19 mm Parabellum, dindan an anv MP.34(ö)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* {{Uruguay}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Aostria]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>nic2o33sf00nj0e0kcmipaft3um61p6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197172</id>
      <parentid>2197171</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4454" sha1="64gwu2x7ctrshgp42g5xxwwbn7ub4vr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Maschinenpistole 34&lt;br&gt;Steyr-Solothurn S1-100|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:1673 - Salzburg - Festung Hohensalzburg - Österreichisch Maschinenpistole M34 noBG.png|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Maschinenpistole 34'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Broioù
|{{Aostria}}&lt;br&gt;{{Suis}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 23 mm Steyr]]&lt;br&gt;[[9 × 25 mm Mauser]]&lt;br&gt;[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[7,63 × 25 mm Mauser]]&lt;br&gt;[[7,65 × 21 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Steyr-Solothurn Waffen]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1934 - bloavezhioù 1970
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,25 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (karget)
|4,48 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|850 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|200 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|150 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|410 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 20 pe 32 gartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''Steyr-Solothurn S1-100''', anvet peurliesañ '''Maschinenpistole 34''' pe '''MP 34''' en he stumm berraet, zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] produet e [[Suis]] evit ar strollad [[Aostria|aostrian]] [[Steyr Arms|Steyr]] er bloavezhioù 1930. Implijet eo bet da vare an [[Eil Brezel-bed]] dreist-holl.

== Istor ==
War-dro 1919 e voe ijinet ur bistolenn-vindrailher anvet MP 19 gant an embregerezh alaman [[Rheinmetall AG|Rheinmetall]]. Abalamour da [[feur-emglev Versailhez]], ne c'hellas ket an arm bezañ produet da vat. E 1929 e prenas Rheinmetall un embregerezh suis bihan anvet Solothurn, evit mont hebioù berzioù ar feur-emglev&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 207&lt;/ref&gt;. A-benn gellet produiñ pistolennoù-mindrailher a-yoc'h e voe savet un emglev etre Solothurn hag an embregerezh aostrian Steyr. Diazezet e voe an embregerezh nevez e [[Zürich]]. Produiñ a reas ur stumm tost d'an MP 19, hag a voe anvet S1-100&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/austria-submachine-guns/steyr-solothurn-mp-34-eng/ Steyr-Solothurn MP.34]'', Modern Firearms (lennet d'an 20/11/2024)&lt;/ref&gt;. Un arm berr e oa, priziet evit kalite e broduiñ. Ul loc'henn he doa evit dibab ar mod-tennañ (aotomatek pe damaotomatek). Ur [[Baionetez|vaionetez]] a c'halle bezañ savet warni ivez&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/mp34.html MP 34(ö)]'', Arme et passion (lennet d'an 20/11/2024)&lt;/ref&gt;. Gwinterell he [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]] a oa en he [[Lamm (arm-tan)|lamm]].

An arm a voe dibabet gant ar polis aostrian e deroù ar bloavezhioù 1930 dindan an anv MP 30. Kambret e oa da gentañ e [[9 × 23 mm Steyr]], ar gartouchenn standart evit armoù-dorn Aostria. Ur stumm kambret e [[7,63 × 25 mm Mauser]] a voe choazet gant an arme aostrian e 1934, dindan an anv '''Maschinenpistole 34'''. Skouerennoù a voe produet evit broioù all, e [[Suamerika]] dreist-holl (er c'halibr [[.45 ACP]]). Goude an [[Anschluss]] e 1938 e voe implijet gant ar [[Wehrmacht]], adkambret tamm-ha-tamm e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]. Paouez a reas ar produiñ e 1940 evit sevel [[Maschinenpistole 40|MP 40]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Implijerien ==
* {{Aostria}} : stummoù kambret e 9 × 23 mm Steyr (polis) pe 7,63 × 25 mm Mauser (arme)
* {{Bolivia}}
* {{Chile}}
* {{El Salvador}}
* {{Portugal}} : stummoù kambret e [[7,65 × 21 mm Parabellum]] ha 9 × 19 mm Parabellum, dindan an anv M/942&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* {{Sina}} : stumm kambret e 7,63 × 25 mm Mauser&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* {{Trede Reich}} : stummoù adkambret e 9 × 19 mm Parabellum, dindan an anv MP.34(ö)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* {{Uruguay}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Aostria]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>64gwu2x7ctrshgp42g5xxwwbn7ub4vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PPS (pistolenn-vindrailher)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173053</id>
    <revision>
      <id>2197179</id>
      <parentid>2182200</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4606" sha1="ew7bkru3i6xso1iejabnwrp7j7kitiu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|PPS-42&lt;br&gt;PPS-43|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:PPS-43 Soviet 7.62 mm submachine gun.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''PPS-43'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{URSS}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[7,62 × 25 mm Tokarev]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1943–1946
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;''PPS-43''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|3,04 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|620 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|815 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|243 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|100 m - 150 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|500 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|500 - 600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv krom 35 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''PPS''' ([[rusianeg]]: ППС – &quot;Пистолет-пулемёт Судаева&quot;, ''Pistolet-pulemyot Sudayeva'', [[brezhoneg]] : ''Pistolenn-vindrailher Soudayev'') a zo ur rummad [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] dezhe ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] [[7,62 × 25 mm Tokarev]]. Produet eo bet en [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e 1942 (evit e stumm '''PPS-42''') hag etre 1943 ha 1946 evit e stumm '''PPS-43'''. Implijet eo bet da vare an [[Eil Brezel-bed]] dreist-holl.

== Istor ha deskrivadur ==
Ar PPS a oa bet savet war ar prim e 1942 diwar c'houlenn an [[Lu Ruz|Arme Ruz]], a glaske ur bistolenn-vindrailher simploc'h da ober ha marc'hadmatoc'h evit ar [[PPCh-41]], hag a c'hallje bezañ poduet e [[Sant-Petersbourg|Leningrad]] gant difennerien ar gêr da vare ar [[Seziz Leningrad|seziz]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 218&lt;/ref&gt;. Pal an arm nevez e oa implijout nebeutoc'h a zanvezioù kentañ. Re hir e oa ar PPCh-41 ivez evit soudarded 'zo, harzlammerien ha bourzhidi karbedoù en o zouez&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/russia-submachine-guns/pps-43-eng/ PPS-43]'', Modern Firearms (lennet d'ar 16/12/2024)&lt;/ref&gt;. Stumm kentañ ar PPS-42 ijinet gant [[Aleksei Soudayev]] a oa un arm simpl, savet en ur soudañ hag en ur riñvediñ e bezhioù&lt;ref&gt;{{Fr}} [http://www.armeetpassion.com/pps43.html ''PPS 43''], Arme et Passion (lennet d'ar 16/12/2024)&lt;/ref&gt;. Un arm aotomatek hepken e oa, o vont en-dro dre ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|argil simpl]]. Ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] plegus awenet gant hini an [[Maschinenpistole 40|MP40]] alaman en doa. Nebeut a skouerennoù anezhañ a voe produet, pa voe gwellaet e 1943 evit simplaat c'hoazh ar produiñ.

Ar stumm nevez, anvet '''PPS-43''', a voe berraet e lamm ha lakaet anezhi da vezañ e metal penn-da-benn&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ha kemmet elfennoù 'zo evel ar surentez, ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] hag ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Starderez-veg|starderez-veg]]. Savet e voe plakennoù e zornell e plastek. E [[Kouch (arm-tan)|gouch]] a oa reoliet evit 100 metr ha 200 metr. Padus e oa e ganol, pa c'halle tennañ war-dro 20.000 boled. Ur stumm karger 35 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] en doa hepken. Heñvel a-walc'h e oa ouzh hini ar PPCh-41, met n'halle ket bezañ implijet e-barzh an arm all. Daou vilion a skouerennoù eus ar PPS-43 a voe produet etre 1943 ha 1946&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, evit lod e Leningrad da vare seziz ar gêr.

E dibenn ar brezel e voe profet lod eus ar stokoù PPS a chome da [[Republik Poblel ha Demokratel Korea|Gorea an Norzh]] gant [[Jozef Stalin|Stalin]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Er sevenadur ==
* Ur pezh 25 roubl en enor da Aleksey Soudaev ha d'ar PPS-43 zo bet skoet gant [[Rusia|Kevredad Rusia]] adalek 2019&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.cbr.ru/eng/cash_circulation/memorable_coins/coins_base/ShowCoins/?cat_num=5015-0045 Weapons Designer Aleksey Sudaev]'', Bank of Russia (lennet d'an 23/11/2025)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]</text>
      <sha1>ew7bkru3i6xso1iejabnwrp7j7kitiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lusk-tennañ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173311</id>
    <revision>
      <id>2197175</id>
      <parentid>2143207</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="1rkl5m04qr6nsbkh7er15i43vvgd0cr" xml:space="preserve">'''Lusk-tennañ''' un arm eo an niver a vannadelloù a c’hall tennañ en un amzer termenet. Eztaolet e vez peurliesañ e tennoù dre vunutenn (tenn/mn). An doare [[Saozneg|saoznek]] e ''rpm'' (''round per minute'') a vez implijet stank e bed an armoù ivez.

== Luskoù-tennañ teorikel, pleustrek ha talvoudus ==
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a vez deskrivet peurliesañ o '''lusk-tennañ teorikel'''. Gellet a ra bezañ da skouer {{formatnum:1000}} tenn/mn evit ar [[fuzuilh-arsailh]] [[FAMAS]] bet standart en [[Arme Frañs|arme c’hall]] e dibenn an XX{{Vet}} kantved, pe {{formatnum:1200}} tenn/mn evit ar [[Mindrailherez|vindrailherez]] alaman [[MG42]] implijet en [[Eil Brezel-bed]], a oa unan eus ar re c’halloudusañ a gaved. Koulskoude n’hall ket bezañ tizhet al lusk-tennañ-mañ abalamour da elfennoù evel endalc’h ar [[Karger (armoù-tan)|c’harger]] (30 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] d’ar muiañ war ar braz eus an armoù hiniennel), pe da dommadur an arm ha riskloù un efed [[cook off]] (tarzhadenn ur munision abalamour d’an dommder ha n’eo ket goude bezañ pouezet war draen an arm). '''Lusk-tennañ pleustrek''' un arm eo an hini a vez tizhet o terc'hel kont eus an elfennoù-mañ, hag izeloc'h eo evit an hini teorikel.

Ar vindrailherez [[M2 Browning]] implijet en [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] e-pad an Eil Brezel-bed, da skouer, zo he lusk-tennañ teorikel etre 450 ha 600 tenn/mn, met endalc'h brasañ he bandennoù (100 kartouchenn) a aotre un dennadeg dizehan e-pad 14 segondenn hepken. Gourdonet e oa kentoc'h ar soudarded evit ober tennadegoù 8 pe 10 tenn hepken, ha lezel troc'hoù berr-tre etre pep tennadeg&lt;ref&gt;{{En}} ''[http://www.navweaps.com/Weapons/WNUS_50cal-M2_MG.php 0.50&quot;/90 (12.7 mm) M2 Browning MG (BMG)]'', NavWeaps (lennet d'an 09/01/2025)&lt;/ref&gt;. An tennadegoù dizehan a veze implijet e darvoudoù raloc'h, pa veze kelc'hiet ar soudarded gant enebourien dost da skouer.

Anv a raer ivez eus al '''lusk-tennañ talvoudus''', a zo izeloc'h c'hoazh evit al lusk-tennañ pleustrek war an armoù aotomatek, pa gemerer e kont evit e jediñ elfennoù all evel skuizhder an tenner pe ar fed e vez alies diheñchet an tennoù diouzh o sibl pa raer tennadegoù hir.

=== Luskoù-tennañ hervez gwikefre an armoù ===
Er braz eus an armoù-tan un-tenn implijet betek kreiz an XIX{{Vet}} kantved, evel ar [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] da vare [[brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]], e ranked adkargañ ur vannadell hag e [[Poultr-tarzh|gargad-poulzañ]] etre pep tenn. Stag e oa al lusk-tennañ ouzh barregezhioù ha gourdoniñ an dennerien, ha peurliesañ e oa gouest ur den barrek da dennañ div pe deir gwech bep munutenn gant ur fuzuilh d'ar muiañ-tout. Kreskiñ a reas al lusk-mañ betek 15 pe 20 tenn/mn gant donedigezh an [[Arm-tennata|armoù-tennata]] dre zorn evel ar [[Spencer (fuzuilh)|fuzuilh Spencer]], dezhi ul [[Geriaoueg an armoù-tan#Loc'henn-grogenn|loc'henn-grogenn]] hag ur c'harger 7 kartouchenn. An armoù-tan aotomatek penn-da-benn, a zo bet ledanaet o implij e brezelioù hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved, o deus izelaet efed gourdoniñ an dennerien. Gante e c'haller tizhout luskoù-tennañ kantadoù a dennoù bep munutenn, pa n'eo ket miliadoù war ar mindrailherezioù dezhe meur a ganol pourveziet gant ur c'heflusker tredan evel an [[M134 Minigun]] (etre {{formatnum:2000}} ha {{formatnum:6000}} tenn/mn).

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Hoplologiezh]]</text>
      <sha1>1rkl5m04qr6nsbkh7er15i43vvgd0cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>United Defense M42</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173936</id>
    <revision>
      <id>2197188</id>
      <parentid>2190575</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5147" sha1="fr1ap1w9mn66a389cm2pnzg7zj437a6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|United Defense M42|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:United Defence M42.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''UDM42''', dezhi daou [[Karger (armoù-tan)|garger]] stag an eil ouzh egile evit gellet adkargañ an arm buanoc’h
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] damaotomatek / aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]] (kentpatrom)
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Carl G. Swebilius]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[United Defense Supply Corporation]] / [[Marlin Firearms]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1942 - 1943
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,54 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|820 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|279 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez ar boledoù
|335 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|Etre 700 ha {{formatnum:1000}} tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 25 kartouchenn&lt;br&gt;Kargerioù fiñv 25 kartouchenn stag-ouzh-stag
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''United Defense M42''' zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] stadunanat ijinet gant [[Carl Gus Swebelius]] e 1940. Implijet e voe gant kevredidi ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] da vare an [[Eil Brezel-bed]] dreist-holl&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 211&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
Pa grogas ar Stadoù-Unanet gant ar brezel e 1941 e oa daou seurt pistolennoù-mindrailher e servij e arme ar vro : an [[Thompson M1|Thompson]] savet un ugent vloaz bennak a-raok, hag ar [[Reising M50|Reising]], a oa bet roet d'ar [[US Marine Corps|Marines]] dreist-holl. Servij pourveziañ an [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] a c'houlennas e vije savet unan nevez, ken fiziapl hag an Thompson met marc'hadmatoc'h da broduiñ. Dedennet e voent gant ur c'hentpatrom savet gant Carl G. Swebilius ha breouet gantañ e dibenn 1940, pa oa o labourat evit an [[High Standard Manufacturing Company]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} CANFIELD Bruce N., ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-ud-m-42-submachine-gun-a-clandestine-tool-for-the-oss/ The UD M.’42 Submachine Gun: A Clandestine Tool For The OSS]'', American Rifleman, 17/09/2022 (lennet d'ar 25/02/2025)&lt;/ref&gt;.

Un arm kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] e oa, gouest da dennañ e mod damaotomatek, koulz hag e mod aotomatek a-drugarez d'ur wikefre dre [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|argil simpl]]. Pourveziet e oa gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 25 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]], pe gant daou garger stag-ouzh-stag. Un nebeud kentpatromoù kambret e [[.45 ACP]] a voe amprouet, met daoust d'o disoc'hoù mat e voe korbellet an arm, dreist-holl pa oa bet boulc'het produiñ a-yoc'h an Thompson dija&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 1942 e voe aotreet an [[United Defense Supply Corporation]], un embregerezh all, da sevel armoù evit kevredidi ar Stadoù-Unanet, tra ma ne ziheñche ket danvez ha dafar a oa ret evit arme ar vro. Abalamour e oa re vihan e uzinoù e kavas an embregerezh un emglev gant [[Marlin Firearms]] evit produiñ pistolenn-vindrailher Swebilius dindan an anv United Defense M42, pe UD M42&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

{{formatnum:15000}} skouerenn a voe urzhiet gant an [[Izelvroioù]] e miz Meurzh 1942 evit bezañ kaset d'o zrevadennoù en [[Azia]], met pa voent ac'hubet gant [[Japan]] e kavjont un emglev gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet, a brenas anezho evit pourveziañ an [[Office of Strategic Services|OSS]] nevez-krouet&lt;ref&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/u-s-a-submachine-guns/ud-m42-eng/ UD M42]'', Modern Firearms (lennet d'ar 25/02/2025)&lt;/ref&gt;. {{formatnum:2405}} skouerenn eus an UD M42 a voe harzlammet da [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|rezistanted Bro-C'hall]] etre miz Genver ha miz Here 1944&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.americanrifleman.org/content/m42-ud-united-defense-submachine-gun/ &quot;M42&quot; UD (United Defense) Submachine Gun]'', American Rifleman, 24/04/2014 (lennet d'ar 25/02/2025)&lt;/ref&gt;, met ar braz anezhe a voe seziset gant an [[Trede Reich|Alamaned]]. Emsavoù rezistañs broioù all evel [[Gres (bro)|Gres]] pe [[Yougoslavia]] a resevas an arm ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Goude an Eil Brezel-bed ne gavas an arm pratik ebet, daoust da strivoù Marlin, a baouezas da esaeañ gwerzhañ anezhañ e 1952&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{WW2SUATroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>fr1ap1w9mn66a389cm2pnzg7zj437a6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197189</id>
      <parentid>2197188</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5149" sha1="sq28bhq5ee9quz50rdzk4p33hmcmc22" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|United Defense M42|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:United Defence M42.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''UDM42''', dezhi daou [[Karger (armoù-tan)|garger]] stag an eil ouzh egile evit gellet adkargañ an arm buanoc’h
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] damaotomatek / aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]] (kentpatrom)
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Carl G. Swebilius]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[United Defense Supply Corporation]] / [[Marlin Firearms]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1942 - 1943
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,54 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|820 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|279 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|335 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|Etre 700 ha {{formatnum:1000}} tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 25 kartouchenn&lt;br&gt;Kargerioù fiñv 25 kartouchenn stag-ouzh-stag
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''United Defense M42''' zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] stadunanat ijinet gant [[Carl Gus Swebelius]] e 1940. Implijet e voe gant kevredidi ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] da vare an [[Eil Brezel-bed]] dreist-holl&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 211&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
Pa grogas ar Stadoù-Unanet gant ar brezel e 1941 e oa daou seurt pistolennoù-mindrailher e servij e arme ar vro : an [[Thompson M1|Thompson]] savet un ugent vloaz bennak a-raok, hag ar [[Reising M50|Reising]], a oa bet roet d'ar [[US Marine Corps|Marines]] dreist-holl. Servij pourveziañ an [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] a c'houlennas e vije savet unan nevez, ken fiziapl hag an Thompson met marc'hadmatoc'h da broduiñ. Dedennet e voent gant ur c'hentpatrom savet gant Carl G. Swebilius ha breouet gantañ e dibenn 1940, pa oa o labourat evit an [[High Standard Manufacturing Company]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} CANFIELD Bruce N., ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-ud-m-42-submachine-gun-a-clandestine-tool-for-the-oss/ The UD M.’42 Submachine Gun: A Clandestine Tool For The OSS]'', American Rifleman, 17/09/2022 (lennet d'ar 25/02/2025)&lt;/ref&gt;.

Un arm kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] e oa, gouest da dennañ e mod damaotomatek, koulz hag e mod aotomatek a-drugarez d'ur wikefre dre [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|argil simpl]]. Pourveziet e oa gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 25 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]], pe gant daou garger stag-ouzh-stag. Un nebeud kentpatromoù kambret e [[.45 ACP]] a voe amprouet, met daoust d'o disoc'hoù mat e voe korbellet an arm, dreist-holl pa oa bet boulc'het produiñ a-yoc'h an Thompson dija&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 1942 e voe aotreet an [[United Defense Supply Corporation]], un embregerezh all, da sevel armoù evit kevredidi ar Stadoù-Unanet, tra ma ne ziheñche ket danvez ha dafar a oa ret evit arme ar vro. Abalamour e oa re vihan e uzinoù e kavas an embregerezh un emglev gant [[Marlin Firearms]] evit produiñ pistolenn-vindrailher Swebilius dindan an anv United Defense M42, pe UD M42&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

{{formatnum:15000}} skouerenn a voe urzhiet gant an [[Izelvroioù]] e miz Meurzh 1942 evit bezañ kaset d'o zrevadennoù en [[Azia]], met pa voent ac'hubet gant [[Japan]] e kavjont un emglev gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet, a brenas anezho evit pourveziañ an [[Office of Strategic Services|OSS]] nevez-krouet&lt;ref&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/u-s-a-submachine-guns/ud-m42-eng/ UD M42]'', Modern Firearms (lennet d'ar 25/02/2025)&lt;/ref&gt;. {{formatnum:2405}} skouerenn eus an UD M42 a voe harzlammet da [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|rezistanted Bro-C'hall]] etre miz Genver ha miz Here 1944&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.americanrifleman.org/content/m42-ud-united-defense-submachine-gun/ &quot;M42&quot; UD (United Defense) Submachine Gun]'', American Rifleman, 24/04/2014 (lennet d'ar 25/02/2025)&lt;/ref&gt;, met ar braz anezhe a voe seziset gant an [[Trede Reich|Alamaned]]. Emsavoù rezistañs broioù all evel [[Gres (bro)|Gres]] pe [[Yougoslavia]] a resevas an arm ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Goude an Eil Brezel-bed ne gavas an arm pratik ebet, daoust da strivoù Marlin, a baouezas da esaeañ gwerzhañ anezhañ e 1952&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{WW2SUATroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>sq28bhq5ee9quz50rdzk4p33hmcmc22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lahti L-35</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175293</id>
    <revision>
      <id>2197162</id>
      <parentid>2193873</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6025" sha1="55mkzxvvwwtjg3kxqz5u71jpkgg3ntc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Lahti L-35|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Lahti L-35-1.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn '''Lahti L-35'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Finland}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Aimo Lahti]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare ijinañ
|1926 - 1935
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[Valtion Kivääritehdas|VKT]] / [[Valmet]]&lt;br&gt;[[Husqvarna Vapenfabriks]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1935 - war-dro 1985
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1935 – bloavezhioù 1980 ([[Arme Finland]])
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|1,250 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|237 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|121 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez ar boledoù
|350 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 8 kartouchenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet ar bajenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Al '''Lahti L-35''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek ijinet gant [[Aimo Lahti]] ha dibabet evel arm-dorn standart gant [[arme Finland]] adalek 1935. Ar bistolenn gentañ ijinet ha produet e [[Finland]] e voe&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://media.wfyi.org/fireandice/history/weaponry_finnish_sa.htm#handgun Finnish small arms]'', Fire and Ice (lennet d'an 02/06/2025)&lt;/ref&gt;.

==Istor ha deskrivadur==
Aimo Lahti, un ijinour hag a laboure evit arme Finland, a dresas e 1929 ur c'hentpatrom pistolenn damaotomatek nevez hag a voe savet gant servijoù teknik an arme e [[Helsinki]]. Heñvel e oa neuz an arm ouzh hini al [[Luger P08|Luger]] implijet betek-neuze gant arme ar vro, met ur [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|sistem tennata dre argil berr ar c’hanol]] a oa ganti. Kambret e oa da gentañ evit daou vunision : ar [[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 mm Parabellum]], hag an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]. Hemañ a voe choazet evel [[munision]] standart nevez an arme, abalamour d’e c’halloud uheloc’h ha d’e implij aesoc’h er [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]]. Simplaet e voe ar c'hentpatrom e 1931 evit aesaat ar produiñ a-yoc’h. Goude meur a welladenn all e voe asantet ar bistolenn da vat gant an arme e 1935, dindan an anv Lahti L-35. Amprouet e voe gant soudarded, met meur a rebech a voe graet dezhi, en o zouez he fouez uhel, he [[Draen (armoù)|draen]] kalet, hag ar fed e c’halle tennañ an arm e mod aotomatek e-unan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E miz Even 1935 e tivizas an arme e c’halle bezañ produet an L-35 a-yoc’h, gant ma vije renket he c’hudennoù. Aimo Lahti a zeuas a-benn d’en ober, met n’eo nemet e 1939 e krogas ar produiñ da vat, goude evezhiadennoù all gant ar soudarded, o doa gwelet da skouer e vreine buan plakennoù-lamm koad an arm pa veze implijet e lec’hioù gleb warne erc’h. Diwar neuze e voe pourveziet ar bistolenn gant plakennoù-[[Lamm (arm-tan)|lamm]] e bakelit&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://www.jaegerplatoon.net/PISTOLS1.htm Parabellum &amp; Lahti L-35]'', Jaeger Platoon (lennet d'an 02/06/2025)&lt;/ref&gt;.

Ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 8 tenn a zo d'al Lahti L-35, hag un ibil da ziskouez ha kambret eo ar munision pe get. Ur pezhig en he [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]] a sikour anezhi da vont en-dro pa vez yen an amzer pe lous an arm&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/finland-semi-automatic-pistols/lahti-l-35-eng/ Lahti L-35 and Husqvarna M/40 pistol]'', Modern Firearms (lennet d'an 30/05/2025)&lt;/ref&gt;. Un nebeud miliadoù a skouerennoù a voe produet en holl hag implijet gant arme Finland, da vare ar [[Brezel Kendalc'h]] dreist-holl.

=== Adstummoù ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Rummad
!Mare produiñ
!Niver produet (dre vras)
!Niveroù-serienn
!Evezhiadennoù
|-
|0
|1938
|
|1006-1104
|Evit bezañ amprouet.
|-
|1
|1939-1941
|{{formatnum:2600}}
|1100-3700
|
|-
|2
|1941-1942
|{{formatnum:1000}}
|3700-4700
|
|-
|3
|1944-1945
|
* {{formatnum:2100}} betek miz Gwengolo 1944 hag an emglev-peoc'h gant an URSS
* {{formatnum:1000}} etre miz Gwengolo 1944 ha dibenn ar brezel e 1945
|3700-6800
|
|-
|4
|1945-
|{{formatnum:2000}}
|6800-9300
|Skouerennoù produet evit ar marc'had sivil, dindan an anv ''Valmet'' (evit ''Valmet Oy Tourula'', anv nevez an embregerezh)
|-
|
|1985
|
|50001-50100
|Rummad produet evit 50{{Vet}} deiz-ha-bloaz ar bistolenn
|}

=== Ezporzhiañ ===
Ne voe ket ezporzhiet al Lahti L-35 a-yoc'h da vat, met 50 skouerenn a voe gwerzhet da aerlu [[Sveden]] e 1940, ha 10 re all da [[arme Suis]] e 1943. Ur 600 skouerenn bennak a voe roet da [[Tsahal|arme Israel]] etre 1951 ha 1955&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==== M/40 ====
An embregerezh [[Husqvarna Vapenfabrik|Husqvarna]] en deus produet ur stumm un tamm disheñvel diouzh an L-35 evit arme Sveden, brasoc'h e [[Geriaoueg an armoù-tan#Pontig|bontig]], met hep ibil da ziskouez ha kambret e oa ar munision, nag hep ar pezhig er gulasenn evit aesaat he mont en-dro e koñdisionoù yen. Etre {{formatnum:83950}}&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/lathim40.html Lahti M. 40]'', Arme et Passion (lennet d'an 02/06/2025)&lt;/ref&gt; ha {{formatnum:100000}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; skouerenn eus an arm, anvet Husqvarna M/40 pe a-wechoù Lahti L-40, a voe savet etre 1942 ha 1946.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù]]
[[Rummad:Armoù Finland]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel Goañv]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel Kendalc'h]]</text>
      <sha1>55mkzxvvwwtjg3kxqz5u71jpkgg3ntc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suomi KP/-31</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175477</id>
    <revision>
      <id>2197185</id>
      <parentid>2174351</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="8thicke70rco9uz7az7hlrjsj5f7mxb" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Suomi KP/-31|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Suomi submachine gun M31 1 (1).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Suomi KP/-31'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Finland}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] damaotomatek / aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 mm Parabellum]] (kentpatromoù)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Aimo Lahti]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare ijinañ
|Dibenn ar bloavezhioù 1920
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Tikkakoski (embregerezh)|Tikkakoski Oy]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1931 - 1953
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,6 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|870 mm&lt;br&gt;925 mm (SJR)&lt;br&gt;740 mm (Bunker)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|314 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|396 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|750-900 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Kargerioù fiñv eeun 20, 36 pe 50 kartouchenn&lt;br&gt;Kargerioù fiñv ront 40 pe 71 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro C'hall
|A
|}
Ar '''Suomi KP/-31''', hervez he anv ofisiel '''Suomi-konepistooli m/31''' (&quot;pistolenn-vindrailher finlandat stumm 1931&quot;), a zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] ijinet gant [[Aimo Lahti]] ha lakaet e servij e deroù ar bloavezhioù 1930 e [[arme Finland]], hag implijet ganti e-pad ar [[Brezel Goañv]] (1939-1940) hag ar [[Brezel Kendalc'h]] (1941-1944) dreist-holl.

== Istor ==
An ijinour finlandat Aimo Lahti e kreiz ar bloavezhioù 1920 ar bistolenn-vindrailher [[Suomi KP/-26|KP/-26]], met ne oa ket laouen ganti, abalamour da gudennoù skoilh stag ouzh he sistem pourveziañ. Etre 1930 ha 1931 e tegasas kemmoù dezhi, en ur vihanaat ar plas dirak ar gulasenn, en ur cheñch sistem stagañ ar c'harger, hag en ur adtresañ beg ar c'hanol, pa oa techet hini ar KP/-26 da sevel betek pa veze tennet. Choaz a reas ivez Lahti cheñch kalibr an arm ha mont gant an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]. Ur gartouchenn eeun e oa : aesoc'h e oa neuze ijinañ sistemoù tennata tro-dro dezhi evit ar [[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 mm Parabellum]], dezhi ur stumm boutailh. Lahti a dresas ivez daou garger evit e arm nevez, unan eeun 20 kartouchenn, hag unan ront 40 tenn&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://www.jaegerplatoon.net/MACHINEPISTOLS1.htm#900KP31 9 mm Suomi M/31]'', Jaeger Platoon (lennet d'an 12/06/2025)&lt;/ref&gt;.

Desachañ a reas an arm evezh Ministrerezh an Difenn finlandat, met ne oa embregerezh ebet prest da broduiñ anezhañ c’hoazh. Oscar Östman, a oa e penn an [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikkakoski Rauta ja Puuteollisuusyhtiö]], a ziskouezas e interest, ha boulc’het e voe ar produiñ e 1931. Ur {{formatnum:4000}} skouerenn bennak eus ar KP/-31 a oa e servij en arme e deroù ar Brezel Goañv. Eno e tiskouezas bezañ fiziapl&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/finland-submachine-guns/suomi-m31-eng/ Suomi M/31]'', Modern Firearms (lennet d'ar 14/06/2025)&lt;/ref&gt;, ha ken resis e voe implijet gant tennerien resisted evel [[Simo Häyhä]] en e emgannoù kentañ. Koustus a-walc'h e oa an arm d'ober, hag Aimo Lahti a savas kentpatromoù marc'hamatoc'h da vare ar Brezel Kendalc'h, met ne voent ket produet a-yoc'h james. E-pad an [[Eil Brezel-bed]] e voe pourveziet an arm d'ar soudarded gant kargerioù eeun 50 tenn pe ront 71 tenn&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Paouez a reas ar produiñ e 1944 goude [[harz-tan Moskov]].


Daou stumm all, unan berroc'h &quot;bunker&quot;, hag unan hiroc'h evit bezañ savet war-vourzh tankoù, a voe produet. Ur stumm eus ar KP/-31 diazez zo bet produet e [[Sveden]] gant [[Husqvarna Vapenfabriks A.B.|Husqvarna]]. Ul lamm eeunoc'h, ur pontig ledanoc'h, hag ur c'houch reolius evit tennañ da 100, 200 ha 300 metr zo dezhi&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/suomikp37-39.html Suomi KP m/37-39]'', Arme et Passion (lennet d'an 12/06/2025)&lt;/ref&gt;. Ma konter ar stumm-mañ e istimer ez eus bet savet war-dro 80.000 skouerenn eus ar bistolenn-vindrailher etre 1931 ha 1953.

&lt;gallery&gt;
Restr:Suomi M26 Rajamuseo.JPG|Ar Suomi KP/-26, a servijas da ziazez ar KP/-31
Restr:Suomi.png|Tres eus diabarzh ar KP/-31 tennet deus ar breved orin
Restr:Suomi M31 Korsu.JPG|Stumm ''Bunker''
Restr:Vuosalmi etulinja 1944.jpg|Ur KP/-31 etre daouarn ur soudard finlandat da vare [[emgann Vuosalmi]] (strizh-douar Karelia)
&lt;/gallery&gt;

== Levrlennadur ==
* {{De}}{{En}} HEIDLER Michael, ''Die finnische Maschinenpistole Suomi M/31: The Finnish Submachine Gun Suomi M/31'', 96 p., ISBN 978-3866190924

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Finland]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel Goañv]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>8thicke70rco9uz7az7hlrjsj5f7mxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sterling (pistolenn-vindrailher)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175637</id>
    <revision>
      <id>2197184</id>
      <parentid>2174350</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5697" sha1="4a3dpkotfljv2fxbaxj6kvtm882mtx3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Sterling|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Sterling SMG2.JPG|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Sterling'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Rouantelezh-Unanet}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] damaotomatek / aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[.30 Carbine]]&lt;br&gt;[[.40 S&amp;W]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]] (Paws ZX)&lt;br&gt;[[7,62 × 51 mm NATO]] (kentpatrom)
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijinour
|[[George William Patchett]]
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1944
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Sterling Armaments Company|Sterling Armaments Co.]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1953-1988
|-
! scope=&quot;row&quot; |Niver produet
|War-dro {{formatnum:400000}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1953 – dibenn ar bloavezhioù 1980 (Rouantelezh-Unanet)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|2,7 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|686 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|196 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|550 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|200 m&lt;br&gt;50- 100 m gant ur [[reduer-son]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv ront 34 c'hartouchenn&lt;br&gt;Karger fiñv 32 pe 50 kartouchenn ar [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] hag al [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|L2A1&lt;br&gt;L2A2&lt;br&gt;L2A3&lt;br&gt;L34A1 (reduer-son)&lt;br&gt;Sterling Mark 6 (polis)&lt;br&gt;Sterling Mark 7 (harzlammerien)&lt;br&gt;C1 ([[Kanada]])&lt;br&gt;SAF Carbine A1 ha 2A1 (stummoù e servij e [[arme India]])
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Al '''Lanchester''' zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] saoz produet etre 1953 ha 1988, gant ar [[Sterling Armaments Company]]. Implijet e voe e-pad un daou-ugent vloaz bennak gant ar [[British Army]].

== Istor ha deskrivadur ==
Goude an [[Eil Brezel-bed]] e klaskas ar British Army ur bistolenn-vindrailher nevez evit kemer plas ar [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]]. Adalek 1947 e amprouas armoù disheñvel, en o zouez unan breouet gant an ijinour [[George William Patchett]] e miz Eost 1942, kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], dezhañ modoù tennañ damaotomatek hag aotomatek&lt;ref&gt;{{En}} LEROY Thompson, ''[https://www.firearmsnews.com/editorial/sterling-submachine-gun-part-1/502765 The UK's Sterling Submachine Gun Part 1: Historical Lookback]'', FireArms News, 12/08/2024 (lennet d'ar 25/06/2025)&lt;/ref&gt;.
E 1953 eo hemañ a voe choazet da vat gant arme Breizh-Veur, dindan an anv L2A3. Ur sistem [[Arm-tennata|tennata dre argil simpl]] en doa, ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] reolius etre 50 ha 200 metr, hag ur stagell evit ur [[Baionetez|vaionetez]] e penn e ganol. Gellet a rae degemer [[Karger (armoù-tan)|kargerioù]] ar STEN pe al [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Fiziaploc'h hag a galite gwelloc'h evit ar STEN e oa&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 224-225&lt;/ref&gt;.

== Implij ==
War-dro {{formatnum:400000}} skouerenn eus ar Sterling a voe produet. Un arm priziet e oa e arme Breizh-Veur abalamour d'e vent vihan ha d'e resisted. Ur stumm dezhañ ur [[reduer-son]] a voe savet adalek 1967 evit nerzhioù ispisial ar British Army&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;'''{{en}}''' POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/great-britain-submachine-guns/sterling-l2-l34-eng/ Sterling L2 L34]'', Modern Firearms (lennet d’ar 25/06/2025)&lt;/ref&gt;, hag ur stumm eus an arm a voe produet adalek 1958 gant [[arsanailh Long Branch]] e [[Kanada]], evit arme ar vro, dindan an anv C1&lt;ref&gt;{{En}} BOILEAU John, ''[https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/c1-submachine-gun C1 Submachine Gun]'', The Canadian Encyclopedia, 02/08/2024 (lennet d'ar 24/06/2025)&lt;/ref&gt;. Ezporzhiet e voe ar Sterling d'un 70 bro bennak. Skouerennoù anezhi a servijas betek [[brezel ar Pleg-mor]] en arme vreizhveurat&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.americanrifleman.org/content/this-old-gun-l2a3-sterling-smg/ This Old Gun: L2A3 Sterling SMG]'', American Rifleman, 20/05/2020 (lennet d'ar 25/06/2025)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Ar Sterling hag hec'h adstummoù a c'haller gwelet e meur a film, en o zouez ''[[Bloody Sunday (film, 2002)|Bloody Sunday]]'' (2002). Gellet a raer implijout anezhi er choari video [[World of Guns: Gun Disassembly|''World of Guns: Gun disassembly'']]&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Sterling_SMG Sterling SMG]'', IMFDB (lennet d'ar 25/06/2025)&lt;/ref&gt;.

== Gwelet ivez ==
* [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]]
* [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]]

== Levrlennadur ==
* {{en}} EDMISTON James, HOWROYD David, LAIDLER Peter, ''A History of the Small Arms made by the Sterling Armament Company: Excellence in Adversity'', Pen and Sword Military, 2020, 336 p., ISBN 978-1526773302
* {{en}} HOWROYD David, LAIDLER Peter, ''Guns of Dagenham: Lanchester,Patchett,Sterling'', Collector Grade Publications, 1996, 336 p., ISBN 978-0889352049
* {{en}} MOSS Matthew, ''The Sterling Submachine Gun'', Osprey Publishing, 2018, 80 p., ISBN 978-1472828088

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù ar Rouantelezh-Unanet]]
[[Rummad:Armoù Brezel Korea]]</text>
      <sha1>4a3dpkotfljv2fxbaxj6kvtm882mtx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MAC-10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176312</id>
    <revision>
      <id>2197168</id>
      <parentid>2174295</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6700" sha1="cofo4jcz6xsjfkhfj6nmgt43gnafaoy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|MAC-10|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:MAC10.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''MAC-10''' gant ur reduer-son, hep karger.
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] damaotomatek/aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Military Armament Corporation]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1970 - 1973
|-
! scope=&quot;row&quot; |Niver produet
|War-dro {{formatnum:646000}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas hollek
|2,84 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|295 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|548 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|146 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|Etre 50 ha 70 m hervez ar c'halibr
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ teorikel
|{{formatnum:1090}} tenn/mn (e 9 mm)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Kargerioù fiñv 30 kartouchenn (.45 ACP) pe 32 gartouchenn (9 mm)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''Military Armament Corporation Model 10''', brudetoc'h dindan an anv '''MAC-10''', zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]]/[[pistolenn aotomatek]] ijinet e 1964 er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] gant [[Gordon Ingram]]. Daoust dezhi bezañ bet nebeut-implijet gant [[armeoù]] er bed - war-bouez gant o nerzhioù ispisial -, dont a reas da vezañ brudet a-drugarez d'an dorfedourien a reas ganti, ha diwezhatoc'h er sinema hag er c'hoarioù video.

== Istor ==
Gordon Ingram a ijinas kentpatrom an arm e 1964 pa oa o labourat en [[Erquiaga Arms Company]]. An embregerezh ne gavas pratik ebet evit ar MAC-10, ha seziset e voe ar skouerenn nemeti e-pad ur furchadeg gant ar polis. Un eil stumm gwellaet a voe savet e miz Gouere 1965. Kambret e oa e 9 mm Parabellum, hag ensoc'het e veze he [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 32 denn en e zornell. Bihan a-walc'h e oa, met uhel-kenañ e oa he lusk-tennañ (1.090 tenn/mn)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 276-277&lt;/ref&gt;. Ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] plegus he doa. Mont a rae en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata|tennata]] dre argil, ha daou vod tennañ (damaotomatek / aotomatek) he doa&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] he doa, met didalvoud a-walc'h e oa, pa oa bet savet an arm evit tennañ a-dost&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{En}} DABBS Will, ''[https://www.firearmsnews.com/editorial/mac-10-submachine-gun/462788 The MAC-10 Submachine Gun: Everything You Need to Know]'', FireArms News, 27/07/2022 (lennet d'ar 26/08/2025)&lt;/ref&gt;. Bruderezh evit ar MAC-10 a voe kaset da nerzhioù surentez a bep seurt er vro, met d'ar poent-se edo an [[Arme ar Stadoù-Unanet|arme stadunanat]] o klask digreskiñ an niver a armoù implijet ganti, ha dilezel a rae ar pistolennoù-mindrailher&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} IANNAMICO Franck, ''[https://smallarmsreview.com/manufacturing-history-of-ingram-mac-type-firearms/ Manufacturing History of Ingram-MAC Type Firearms]'', war Small Arms Review, 01/01/2016 (lennet d'ar 26/08/2025)&lt;/ref&gt;.

E 1969, Gordon Ingram a gejas gant [[Mitch WerBell]], un den hag en doa labouret evit an [[Office of Special Services|OSS]] da vare an [[Eil Brezel-bed]], hag evit ar [[Central Intelligence Agency|CIA]] goude. WerBell en doa divizet gwerzhañ armoù dre guzh er bloavezhioù 1950, ha deuet e oa da vezañ arbennik war ar [[Reduer-son|redueroù-son]]. Bamet e voe gant pistolenn-vindrailher Ingram, hag asambles e savjont ur stumm e [[.45 ACP]] didrouz a-walc'h. Kaset e voe ar MAC-10 da [[Republik Sokialour Viêt Nam|Viêt Nam]] evit bezañ amprouet war an dachenn, ha plijout a reas kalz da soudarded an nerzhioù ispisial ha da ajanted ar CIA eno&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. WerBell a zivizas neuze produiñ an arm a-yoc'h. Evit en ober e cheñchas anv e embregerezh kent (Sionics) da [[Military Armament Company]], ha goprañ a reas Gordon Ingram. Tud a aferioù a bep seurt a bostas arc'hant ennañ, pa soñjent e oa tonket ar MAC-10 da gemer plas ar pistolennoù [[Colt M1911]] en arme stadunanat&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Mac-10 submachine gun used to kill Minister Rodrigo Lara.jpg|kleiz|thumb|190x190px|Ar MAC-10 implijet gant gwazed an trafiker [[Pablo Escobar]] evit lazhañ ar ministr kolombian [[Rodrigo Lara Bonilla]] e [[Bogotá]], d'an 30 a viz Ebrel 1984.]]
Abalamour d'ur stourm diabarzh e voe taolet Ingram ha WerBell er-maez eus an embregerezh e 1972, ha paouez a reas da broduiñ ar MAC-10 hag ar MAC-11 (un adstumm e [[.380 ACP]]) e 1974. Ar Military Armament Company a reas freuzstal e 1976&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Un nebeud skouerennoù eus ar MAC-10 a oa bet gwerzhet er bloavezhioù 1970 da [[Sina]], [[Yougoslavia]], ha broioù e [[Suamerika]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/u-s-a-submachine-guns/ingram-mac-10-m10-m11-eng/ Ingram MAC 10 / MAC 11 (M10 and M11)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 26/08/2025)&lt;/ref&gt;. Brud a dapas an arm er bloavezhioù 1970 ha 1980 dreist-holl, pa veze implijet kalz gant torfedourien, abalamour e oa aes da guzhat&lt;ref&gt;{{Fr}} Mc NAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 229&lt;/ref&gt;. Servijout a reas kalz da vare brezel an dramm e [[Miami]] er bloavezhioù 1980&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Kopiennoù eus an arm a voe produet gant embregerezhioù bihan a bep seurt betek ar bloavezhioù 1990&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Er sevenadur ==
Abalamour d'ar plas tapet gant ar MAC-10 er ''pop-culture'' e c'haller he gwelet e filmoù brudet evel ''[[Scarface (film, 1983)|Scarface]]'' (1983), ar rummad ''[[RoboCop (frañchiz)|RoboCop]]'' (adalek 1987) ha ''[[Pulp Fiction (film, 1994)|Pulp Fiction]]'' (1994). Implijet e vez puilh er stirad ''[[Miami Vice]]''. Unan eus armoù muiañ-karet [[Lara Croft]] eo er rummad ''[[Tomb Raider]]''. Gwelet e vez e c'hoarioù video all evel ''[[Grand Theft Auto|GTA]]'', ha gellet a raer e zivontañ e ''[[World of Guns: Gun Disassembly]]''&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/MAC-10 MAC-10]'', IMFDB (lennet d'ar 26/08/2025)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>cofo4jcz6xsjfkhfj6nmgt43gnafaoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Škorpion vz. 61</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177599</id>
    <revision>
      <id>2197180</id>
      <parentid>2174346</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="oxid4ge3t5hppau8jd37i9l4a8t8eop" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Škorpion vz. 61|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Sa vz 61 Škorpion.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Škorpion vz. 61'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Tchekoslovakia}}&lt;br&gt;{{Tchekia}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[.32 ACP]] (stumm orin)&lt;br&gt;[[.380 ACP]]&lt;br&gt;[[9 × 18 mm Makarov|9 mm Makarov]]&lt;br&gt;[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Česká zbrojovka a.s.]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1961-1979&lt;br&gt;Abaoe 2009
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|1,3 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|270 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|517 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|115 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|850 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|50-150 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|320 m/s (e .32 ACP)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Kargerioù fiñv 10 pe 20 kartouchenn (stumm orin)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet ar pennad
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''Škorpion vz. 61''', anvet '''Samopal Vzor 61''' (''Pistolenn-vindrailher stumm 1961'') e [[arme Tchekoslovakia]], zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] ijinet e [[Tchekoslovakia]] e 1948 ha produet gant an embregerezh armoù [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] adalek 1961.

== Istor ha deskrivadur ==
Diorroet e voe ar Škorpion adalek dibenn ar bloavezhioù 1950 gant an ijinour [[Miroslav Rybář]]&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 273&lt;/ref&gt; evit pourveziañ unvezioù zo eus an arme tchekoslovak, evel an ekipajoù tankoù&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 228&lt;/ref&gt;, gant un arm berr uhel e [[lusk-tennañ]]. Mont a ra en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] dre argil. Pourveziet eo gant kargerioù fiñv 10 pe 20 tenn, met reoù uheloc'h o endalc'h a vez gwerzhet gant embregerezhioù all. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] simpl a c'hall bezañ pleget&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/czech-republic-submachine-guns/skorpion-vz-61-eng/ Skorpion vz.61]'', Modern Firearms (lennet d'ar 15/11/2025)&lt;/ref&gt;.

Kambret e oa da gentañ e [[7,65 × 17 mm Browning]], ur gartouchenn bihanoc'h he c'halibr evit ar re 9 mm, met aesoc'h da zidrouzañ. Stummoù all dezhe kalibroù disheñvel a voe kinniget er bloavezhioù war-lerc'h, evel ar '''vz. 82''' hag ar '''vz. 83''' kemmet evit degemer kartouchennoù galloudusoc'h ([[.380 ACP]], [[9 × 18 mm Makarov|9 mm Makarov]], [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]) hag un dibaber mod-tennañ. Ur stumm evit ar siviled, e mod damaotomatek hepken ('''SA 91s''') zo bet ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 274&lt;/ref&gt;.
== Torfedouriezh ==
Ur Škorpion vz. 61 a voe implijet gant izili eus ar [[Brigadennoù ruz]] italian evit drouklazhañ ar politikour [[Aldo Moro]] e miz Mae 1978.

== Er sevenadur ==
An arm a c'haller implijout er c'hoari video ''[[World of Guns: Gun Disassembly]].'' Gwelet e vez implijet er filmoù [[Matrix]] ha [[Body of Lies (film)|Body of Lies]].

== Levrlennadur ==
* {{cs}} FENCL Jiří, ''Škorpion. 7,65mm samopal vz.61 Škorpion a jeho varianty'', Naše vojsko, 2016, 117 p., ISBN 9788020607041

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Tchekoslovakia]]
[[Rummad:Armoù Tchekia]]</text>
      <sha1>oxid4ge3t5hppau8jd37i9l4a8t8eop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197181</id>
      <parentid>2197180</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Er sevenadur */</comment>
      <origin>2197181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="h6nxjaw73pocugth1syulekovavcym3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Škorpion vz. 61|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Sa vz 61 Škorpion.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Škorpion vz. 61'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Tchekoslovakia}}&lt;br&gt;{{Tchekia}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[.32 ACP]] (stumm orin)&lt;br&gt;[[.380 ACP]]&lt;br&gt;[[9 × 18 mm Makarov|9 mm Makarov]]&lt;br&gt;[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Česká zbrojovka a.s.]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1961-1979&lt;br&gt;Abaoe 2009
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|1,3 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|270 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|517 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|115 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|850 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|50-150 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|320 m/s (e .32 ACP)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Kargerioù fiñv 10 pe 20 kartouchenn (stumm orin)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet ar pennad
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''Škorpion vz. 61''', anvet '''Samopal Vzor 61''' (''Pistolenn-vindrailher stumm 1961'') e [[arme Tchekoslovakia]], zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] ijinet e [[Tchekoslovakia]] e 1948 ha produet gant an embregerezh armoù [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] adalek 1961.

== Istor ha deskrivadur ==
Diorroet e voe ar Škorpion adalek dibenn ar bloavezhioù 1950 gant an ijinour [[Miroslav Rybář]]&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 273&lt;/ref&gt; evit pourveziañ unvezioù zo eus an arme tchekoslovak, evel an ekipajoù tankoù&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 228&lt;/ref&gt;, gant un arm berr uhel e [[lusk-tennañ]]. Mont a ra en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] dre argil simpl. Pourveziet eo gant kargerioù fiñv 10 pe 20 tenn, met reoù uheloc'h o endalc'h a vez gwerzhet gant embregerezhioù all. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] simpl a c'hall bezañ pleget&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/czech-republic-submachine-guns/skorpion-vz-61-eng/ Skorpion vz.61]'', Modern Firearms (lennet d'ar 15/11/2025)&lt;/ref&gt;.

Kambret e oa da gentañ e [[7,65 × 17 mm Browning]], ur gartouchenn bihanoc'h he c'halibr evit ar re 9 mm, met aesoc'h da zidrouzañ. Stummoù all dezhe kalibroù disheñvel a voe kinniget er bloavezhioù war-lerc'h, evel ar '''vz. 82''' hag ar '''vz. 83''' kemmet evit degemer kartouchennoù galloudusoc'h ([[.380 ACP]], [[9 × 18 mm Makarov|9 mm Makarov]], [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]) hag un dibaber mod-tennañ. Ur stumm evit ar siviled, e mod damaotomatek hepken ('''SA 91s''') zo bet ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 274&lt;/ref&gt;.
== Torfedouriezh ==
Ur Škorpion vz. 61 a voe implijet gant izili eus ar [[Brigadennoù ruz]] italian evit drouklazhañ ar politikour [[Aldo Moro]] e miz Mae 1978.

== Er sevenadur ==
An arm a c'haller implijout er c'hoari video ''[[World of Guns: Gun Disassembly]].'' Gwelet e vez implijet er filmoù ''[[The Matrix (film, 1999)|Matrix]]'' ha [[Body of Lies (film)|''Body of Lies'']].

== Levrlennadur ==
* {{cs}} FENCL Jiří, ''Škorpion. 7,65mm samopal vz.61 Škorpion a jeho varianty'', Naše vojsko, 2016, 117 p., ISBN 9788020607041

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Tchekoslovakia]]
[[Rummad:Armoù Tchekia]]</text>
      <sha1>h6nxjaw73pocugth1syulekovavcym3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yves Mervin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177872</id>
    <revision>
      <id>2197174</id>
      <parentid>2174795</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Buhez */</comment>
      <origin>2197174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="a7vt5f4nwmoh58ab4ye5i5qx3a1mcf5" xml:space="preserve">{{Infobox}}
'''Yves Mervin''' zo un emsaver breizhat hag un istorour diwar-benn istor an [[Eil Brezel-bed]] e [[Breizh]] dreist-holl.

== Buhez ==
Ganet e 1954, e dad a oa bet rezistant e-pad an Eil Brezel-bed e-barzh an [[OCM]] (''Organisation civile et militaire''), goude an [[Francs-tireurs et partisans|FTP]], ha goude-se en doa enrollet e-barzh ar [[1añ Arme (Bro-C'hall, 1944-1945)|1añ Arme c'hall]] betek Alamagn ha 1945.

Labouret en deus Yves Mervin evel ijinour evit al [[lestrsaverezh]] milourel en Oriant. Ezel eo bet ivez eus [[Strollad Breizh]].

== Skrivagner ==
Studiañ a ra an ekonomiezh hag an ensavadurioù e Breizh. Skrivet en deus meur a levr istorel ivez, e [[galleg]] :
* ''Arthur et David, Bretons et Juifs sous l’Occupation.'' [[Yoran Embanner]], 2011
* ''Joli mois de mai 1944, La face cachée de la Résistance en Bretagne.'' YM, 2013
* ''Viens rejoindre notre armée ! Une Résistance bretonne à contretemps.'' YM, 2016 &lt;ref&gt;[https://www.idbe-bzh.org/boutique/auteurs/yves-mervin/viens-rejoindre-notre-armee1944-une-resistance-bretonne-a-contretemps/ Pennad kinnig war lec'hienn IDBE] (lennet d'an 28 a viz Du 2025).&lt;/ref&gt;
* ''SAINT-MARCEL 18 Juin 1944 Enquête sur un désastre.'' YM, 592 p., 2021&lt;ref&gt;{{Fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/ploermel-56800/saint-marcel-dans-son-livre-il-detaille-le-combat-desastreux-de-saint-marcel-en-1944-0a90753c-8e15-11eb-bb59-2a2c3333128c ''Saint-Marcel. Dans son livre, il détaille le combat désastreux de Saint-Marcel en 1944''], pennad-skrid gant Marion Thorin, Ouest-France, 28 a viz Meurzh 2021. (lennet d'an 28 a viz Du 2025).&lt;/ref&gt;
* ''Jean-Marie Perrot - 12 décembre 1943 - Un crime communiste.'' YM, 2023
* ''Docteur Alice Le Guillou - Quand la Résistance harcèle, viole et assassine.'' YM 2024

== Liamm ==
* [https://devoirdememoireenbretagne.wordpress.com Blog  « Devoir de mémoire en Bretagne » gant Yves Mervin]

== Daveoù ==
{{daveoù}}

{{ALC'HWEZDIBAB:Mervin,Yves}}
[[Rummad:Emsaverien Breizh]]
[[Rummad:Istorourien Breizh]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]</text>
      <sha1>a7vt5f4nwmoh58ab4ye5i5qx3a1mcf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Owen gun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178450</id>
    <revision>
      <id>2197176</id>
      <parentid>2175065</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5940" sha1="lldyw44sjhlf5pegepozl0faustruzl" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Owen machine carbine|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:CompletedOwenGun1942.png|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn-vindrailher '''Owen'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Aostralia}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]] aotomatek
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Lysaght (Aostralia)|Lysaght’s Works]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1942-1945
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1942–1971 (Aostralia)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|4,23 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|813 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|250 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|123 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn d'ar muiañ
|200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|700 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv eeun 33 c'hartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Owen gun''', en ur mod ofisiel '''Owen machine carbine''', zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] bet krouet er bloavezhioù 1930 gant ar soudard aostralian [[Evelyn Owen]] hag implijet gant arme e vro e bloavezhioù diwezhañ an [[Eil Brezel-bed]].

== Perzhioù teknikel ==
[[Restr:Field stripped Owen.jpg|kleiz|thumb|200x200px|Un Owen gun divontet.]]
An Owen gun a ya en-dro gant ur wikefre [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] aotomatek dre argil hag ur [[Kulasenn (armoù-tan)#Kulasennoù serr pe digor|gulasenn digor]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] fiñv eeun 33 c'hartouchenn [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] lec'hiet a-us d'he c'hanol. An [[Douilhez (elfenn munision)|douilhezioù]] goullo a strink dre un toull dindan an arm, ha gwarezet eo ar gulasenn gant ur golo : an elfennoù-mañ a lak an Owen gun da vezañ harzus ouzh al loustoni ha fiziapl-kenañ&lt;ref&gt;{{En}} McCOLLUM Ian, ''[https://www.forgottenweapons.com/the-owen-smg-looks-bad-shoots-good/ The Owen SMG: Looks Bad; Shoots Good]'', Forgotten Weapons, 15/10/2019 (lennet d'an 30/12/2025)&lt;/ref&gt;. He [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] zo stouet war gostez kleiz ar c'hanol, evit ma c'hallfe an tenner bukañ daoust d'ar c'harger. Aes eo he c'hanol da zivontañ, evel he lamm&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 215&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/australia-submachine-guns/owen-machine-carbine-owen-gun-eng/ Owen 'Machine Carbine']'', Modern Firearms (lennet d'an 30/12/2025)&lt;/ref&gt;.

== Diorroen hag implij ==
Evelyn Owen (1915-1949) a oa soudard e [[arme Aostralia]]. Plijet-bras e oa gant an armoù-tan hag o gwikefreoù. Adalek 1930 e fellas dezhañ sevel ur bistolenn-vindrailher simpl ha fiziapl. Ur stumm kentañ eus e arm, kambret e [[.22 Long Rifle]], a ginnigas d'an arme e 1939. Ur c'harger fiñv ront en doa. Dibar e oa kar ar biz-meud eo a ranked implijout evit pouezañ war e [[Draen (armoù)|zraen]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ha n'eo ket gant ar biz-yod evel kustum. Abalamour d'an elfenn-mañ ha da wander he c'halibr, ne voe ket asantet ar bistolenn-vindrailher gant an arme. E 1940 e kinnigas Owen un eil stumm, kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]], dezhañ un draen hegouneloc'h. Kentpatromoù heñvel a savas e 9 mm Parabellum hag e [[.45 ACP]]. Ne oa ket dedennet ar pennoù milourel uhel aostralian gant ar pistolennoù-mindrailher, pa soñje dezhe e oant « armoù gangsterien didalvoud d'ar soudarded »&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} DIAMOND Jon, ''[https://warfarehistorynetwork.com/article/australias-owen-gun/ Australia’s Owen Gun]'', Warfare History Network, miz C'hwevrer 2016 (lennet d'an 30/12/2025)&lt;/ref&gt;.

An [[Thompson M1928A1]] stadunanat, pourveziet da bep penn kevrenn aostralian, ne ziskouezas ket bezañ fiziapl en emgannoù er janglenn kentañ gant Aostralianiz e [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|brezel ar Meurvor Habask]], pa chome boud he gwikefre alies abalamour d'al loustoni ha d'ar glebor. E 1941 e aozas an arme amprouennoù etre an Thompson, ar [[STEN (pistolenn-vindrailher)|Sten]] hag an Owen. Homañ diwezhañ a ziskouezas bezañ an arm resisañ ha fiziaplañ anezhe.

Tro {{formatnum:45000}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.awm.gov.au/collection/P8479 Private Evelyn Ernest Owen]'', Australian War Memorial (lennet d'an 30/12/2025)&lt;/ref&gt; - {{formatnum:50000}} skouerenn eus an Owen a voe produet gant [[Lysaght (Aostralia)|Lysaght's Works]] etre 1942 ha 1945. Ouzhpenn en Eil Brezel-bed e voent implijet e [[Brezel Korea|brezelioù Korea]] ha [[Brezel Viêt Nam|Viêt Nam]] peurgetket&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

&lt;gallery&gt;
Restr:Privat Evelyn Owen holding the first experiemntal model of the Owen submachine gun.jpg|Evelyn Owen o tougen kentpatrom kentañ e arm, dezhañ ur c'harger ront.
Restr:Owen Gun (AWM 018320).jpg|Soudarded aostralian o patroulhiñ e [[Breizh-Nevez]], 4 a viz Ebrel 1945.
Restr:Owen Guns Christmas Parade.jpg|Pistolennoù-mindrailher Owen diskouezet war ur c'hamion da vare un dibunadeg brogarour e [[Sydney]] (12 a viz Kerzu 1942).
&lt;/gallery&gt;

== Levrlennadur ==
* {{En}} WARDMAN Wayne, ''The Owen gun'', emembannadur, 1991, 209 p., ISBN 9780731603657
* {{En}} SMITH Kevin, ''The Owen gun files : an Australian wartime controversy'', Turton and Armstrong, 1994, 277 p., ISBN 0908031548

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Aostralia]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>lldyw44sjhlf5pegepozl0faustruzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trafikerezh armoù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179159</id>
    <revision>
      <id>2197200</id>
      <parentid>2190375</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Er sevenadur */</comment>
      <origin>2197200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13329" sha1="6z99jc12a2xoen00x6ii9qai9twdn7u" xml:space="preserve">[[Restr:Illicit arms captured by the USN.jpg|thumb|Armoù brezel hezoug seziset gant an [[Morlu ar Stadoù-Unanet|US Navy]] e 2021, diwar vourzh ur vag ha ne oa ket marilhet.]]
Gant an '''trafikerezh armoù''' e vez pourveziet [[Arm|armoù]] ha/pe [[Munision|munisionoù]] d’un ensavadur (strolladoù armet, azoadurioù [[torfedouriezh]] pe Stadoù) hep doujañ d’ar reolennoù broadel pe etrebroadel a zo war ar marc’had-mañ. Dastumerien 'zo a c'hall kaout c’hoant da gavout armoù e-maez lezenn ivez a-wechoù&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} NOBLES Philippe, ''Les armes illicites sur le territoire national. Filières d'approvisionnement, armement des criminels et stratégie de lutte'', in ''Cahiers de la sécurité et de la justice'' n°51, embannet gant an IHEMI miz Even 2021, pp. 85-98&lt;/ref&gt;.

Ar 100 embregerezh armoù pouezusañ er bed o deus gounezet 632 viliard a zollaroù e 2023, ha 2.700 miliard a zollaroù zo bet dispignet gant ar Stadoù evit dafariñ o armeoù. Hervez an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] e oa tro ur miliard a armoù skañv er bed e 2025. Implijet int bet evit lazhañ un drederenn eus ar siviled marvet er brezelioù e 2024. Armoù skañv a veze implijet e 88 % eus an [[Torfedour reizhel|torfedoù reizhel]] liammet ouzh brezelioù&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://news.un.org/fr/story/2025/11/1157844 Plus d'un milliard d'armes légères en circulation : l’ONU alerte sur un fléau planétaire]'', ABU, 10/11/2025 (lennet d'ar 14/02/2026)&lt;/ref&gt;.

Perzh an armoù trafiket en hollad-mañ zo diaes da briziañ abalamour da natur dre guzh anat an trafikerezh. An niver a armoù nann-disklêriet er vro-mañ-bro a c'hell bezañ istimet, met ul lodenn eus an armoù nann-disklêriet a c'hall bezañ displeget gant elfennoù all estrevit an trafikerezh. Brezelioù gwechall o deus lezet un niver uhel a armoù kuzhet war o lerc'h : e dibenn miz Gouere 1944 e istimer e oa bet harzlammet e tri departamant kornôg Breizh 24.000 [[Armoù ar Rezistañs e Breizh|arm evit ar Rezistañs]] da skouer&lt;ref&gt;{{Fr}} FUNK Arthur L., ''«Les missions alliées parachutées en Bretagne»'', in ''La Résistance les français'', PUR, 1995, pp. 67-72&lt;/ref&gt;, ha kalz armoù all, pourveziet d'an armeoù da gentañ (alaman pe stadunanat), zo bet miret gant siviled goude ma vijent kollet en emgannoù. 

E [[Bro-C'hall]] da skouer, ha-hi ur vro stabil a-walc'h ha dezhi lezennoù strizh war an armoù-tan, e vefe etre 10&lt;ref&gt;Hervez {{Fr}} Jean-Pierre Bastié, ''[https://www.armes-ufa.com/spip.php?article3760 Combien d’armes en France ?]'', war lec'hienn an UFA, 16/05/2025 (lennet d'ar 14/02/2026) &lt;/ref&gt; ha 12,7 milion&lt;ref&gt;Hervez {{En}} [[Small Arms Survey]], ''[https://www.smallarmssurvey.org/database/global-firearms-holdings Global Firearms Holdings]'', 2018 (lennet d'ar 14/02/2026)&lt;/ref&gt; a armoù etre daouarn siviled, ha 4 milion anezhe disklêriet hepken. E [[Republik Haiti|Haiti]], ur vro all, distabil ha dezhi ur Stad gwan, e oa e 2022 etre 270.000 ha 500.000 [[arm-tan]], 45.000 anezhe disklêriet hepken. [[Afrika]] eo a andur ar muiañ abalamour d’an trafikerezh, en [[Darfour]] hag er [[Sahel]] peurgetket&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

==Doareoù an trafikerezh==
[[Restr:Hawk mobile.jpg|thumb|Misiloù enepnijerez [[Hawk (misil)|Hawk]] stadunanat bet gwerzhet da Iran e 1985-1986 dre ar «marc'had griz»&lt;ref&gt;''[https://www.nytimes.com/1987/11/19/world/iran-contra-report-arms-hostages-contras-secret-foreign-policy-unraveled.html Iran-Contra Report; Arms, Hostages and Contras: How a Secret Foreign Policy Unraveled]'', ''The New York Times'',‎ 16/03/1984 (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;.]]
Tri seurt marc'had armoù a dermener peurliesañ. Ar marc'had « gwenn » eo ar c'henwerzh etre Stadoù hag embregerezhioù prevez, a berc'henn hag a brodu an armoù hervez lezenn, hervez reolennoù bet lakaet e plas adalek deroù an XX{{Vet}} kantved. Ar braz eus ar Stadoù a c'hall, dre se, bezañ mistri war implij gant Stadoù pe aozadurioù all an armoù produet e diabarzh o harzoù&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Fr}} PÉRIA-PEIGNÉ Léo, ''Géopolitique de l'armement'', Le Cavalier Bleu, 2024, ISBN 979-103180693-8, pp. 46-48&lt;/ref&gt;. 90% eus an eskemmoù lezennel a vez disklêriet d'an [[UNROCA]] (''United Nations Register of Conventionnal Arms''), a embann anezhe en ur mod publik war-lerc'h&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.unroca.org/ UNROCA]'' (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;. Gant an droienn « marc'had du » e termener ar c'henwerzh armoù perc'hennet ha/pe produet e-maez lezenn. Armoù eildorn pe koshoc'h int peurliesañ. [[Diskar an URSS]] en deus, da skouer, maget ar marc'had du gant stokoù armoù ramzel, pe e vijent hiniennel (fuzuilhoù-arsailh, pistolennoù...) pe ponneroc'h (armoù eneptank da skouer). Peurliesañ eo pourveziet ar marc'had du gant un trede hini, hag a anver « marc'had griz ». Ennañ e c'hall ur Stad gwerzhañ armoù d'ur Stad all, daoust d'un embargo pe d'ur berz bennak, dre hanterouriezh un trede lodenn, a c'hall bezañ ur Stad, un den pe un aozadur torfedouriezh. Da skouer, er bloavezhioù 1980, izili eus melestradurezh [[Ronald Reagan]] a bourvezias [[Iran|Republik islamek Iran]] gant armoù stadunanat dre guzh, evit klask mirout ar vro ar pellañ ma c'halled diouzh al levezon soviedel ([[Irangate|afer ''Irangate'']])&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

===Bro-C’hall===
Hervez ur studiadenn embannet gant an [[IHEMI]] e 2023, disklêriet e vez etre 8000 ha 10.000 laeroñsi armoù e Bro-C’hall bep bloaz. Ar braz anezhe (tro 80%) zo armoù renket er [[Lezennoù war an armoù e Frañs#Hiziv an deiz|rummad C hervez lezenn]]. 10 % hepken zo armoù eus ar rummad B, abalamour d’ar fed e rankont bezañ renket e koufroù-houarnet, diaesoc’h da laerezh, moarvat. Ar peurrest eus an armoù trafiket a c'hall bezañ [[Arm a-wenn|armoù a-wenn]] kemmet pe dont eus an [[darknet]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Hervez an enklasker gall Jean-Charles Antoine e c'halled termeniñ, er bloavezhioù 2010, daou dakad e Bro-C'hall a-fed armoù nann-disklêriet : kêrioù bras hag o rannvroioù tost ([[Pariz]], [[Lyon]], [[Marselha]], [[Toloza]], [[Grenoble]], [[Nisa]], [[Metz]], [[Lille]]), enne berniet nebeutoc'h a armoù, a zo koulskoude al lec'hioù ma implijer ar muiañ a armoù a seurt-se, e meteier an trafikerezh dramm hag an torfedouriezh ; hag ar peurrest eus ar vro, ma c'hall bezañ, er maezioù don dreist-holl, berniet un niver uhel a armoù, met pas gant palioù torfedel dre ret. Dastumerien armoù zo a c'hall bezañ techet da verniañ kalz armoù war un dro, da skouer. An darempred etre an daou dakad a c'hoarvez peurliesañ pa 'z a torfedourien eus takadoù ar c'hêrioù bras da glask armoù en takadoù war ar maez, met n'eo ket gwir ar c'hontrol alies&lt;ref&gt;{{Fr}} ANTOINE Jean-Charles, ''[https://www.diploweb.com/Armes-des-villes-armes-des-champs.html Armes des villes, armes des champs. Vers une nouvelle compréhension des filières illégales en France]'', Diploweb, 18/10/2014 (lennet d'ar 15/02/2026)&lt;/ref&gt;.

===Europa===
Adalek 2012 e voe gwerzhet e [[Tchekia]] hag e [[Slovakia]] armoù a-wenn, tapet diwar stokoù kozh an armeoù, a oa sañset bezañ neutralizet. Aes e oa koulskoude adlakaat anezhe en o stad orin. E 2017, ul lezenn europat a renkas an armoù-mañ en o rummad orin (A pe B evit an armoù skañv milourel, peurliesañ), met kalz anezhe a chom e takad [[Europa (kevandir)|Europa]] kredapl. Betek 2017 ivez, frailhoù el lezennoù europat a aotree gwerzhañ pezhioù distag an armoù e broioù zo. A-drugarez da se e c’halle bezañ adsavet un arm penn-da-benn. Difennet eo bremañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Armoù a c’hall bezañ savet gant [[Moullerez 3D|moullerezioù 3D]] ivez. Gwerzhet int war an darknet peurliesañ, abaoe deroù ar bloavezhioù 2010. Dister eo perzh an armoù-mañ en trafikerezh koulskoude. Armoù greantel kozh pe goshoc'h a gaver e-leizh c’hoazh : [[Gwalldaolioù miz Meurzh 2012 e Bro-C'hall|gwalldaolioù Tolosa ha Montauban (2012)]] a voe graet gant armoù a oa bet produet en [[Eil Brezel-bed]] evit lod, ha reoù [[Gwalldaolioù Carcassona ha Trebes|Trèbes]] ha [[Gwalldaol e marc'had Nedeleg Straßbourg|Strasbourg]] gant armoù eus deroù an XX{{vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Gun pyre in Uhuru Gardens, Nairobi.jpg|kleiz|thumb|300x300px|Ur bern armoù-tan e [[Uhuru Gardens]], e [[Nairobi]] ([[Kenya]]), bet seziset digant trafikerien (2007).]]

===Er bed===
Goude [[Brezelioù Yougoslavia|brezelioù ar bloavezhioù 1990]] er [[Balkanioù]], kalz armoù brezel a oa chomet kuzhet, betegoût e vije adkroget gant an emgannoù. Pa grogas an traoù da sioulaat eno er bloavezhioù 2020, gwerzhet e voe an armoù-mañ tamm-ha-tamm gant ar boblañs, ar pezh a sikouras anezho da dalañ ouzh an endro ekonomikel start. E-pad pell e voe ar Balkanioù mammenn nes an armoù gwerzhet dre guzh en Europa. E-mesk an armoù implijet e-pad [[Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz|gwalldaolioù 2015 e Bro-C’hall]] e oa da skouer [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Zastava M70 (fuzuilh-arsailh)|Zastava]]. Mont a ra da hesk ar vammenn-mañ abaoe un nebeud bloavezhioù avat&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E [[Turkia]] e veze produet kalz armoù a-wenn, hag a oa aes da adlakaat oberiant. E 2019-2020 ez eus bet termenet reolennoù er vro-se koulz hag en Europa evit diaesaat an ober-mañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] eo frammoù an armoù ar pezhioù renket nemete hervez lezenn. Ar pezhioù all (kanol, [[Lamm (arm-tan)|lamm]], [[Karger (armoù-tan)|karger]] hag all) a c’hall bezañ gwerzhet ha prenet hep bezañ disklêriet. Prenerien eus Europa o deus lakaet pezhioù er seurt-se da zont e broioù e-maez eus an [[Unaniezh Europa|Unaniezh]], ha lakaet anezho e pakadoù all evit gellout kas anezho e diabarzh an Unaniezh war-lerc’h. Daou dakad brezeliñ a-vremañ a c’hallo pourveziañ an trafikerezh armoù bedel en amzer dazont : ar [[Reter-Nesañ]] hag [[Ukraina]]. Unaniezh Europa zo kroget da genlabourat gant broioù an takadoù-mañ, a-drugarez d’ur steuñv anvet ''EMPACT Firearms''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==Efedoù==
Hervez an ABU, an trafikerezh armoù a lak ar brezelioù da badout. Magañ a reont an torfedoù a-benn-kaer, ha gwanaat a reont ar Stadoù bresk. An [[trafikerezh drammoù]] hag ar [[sponterezh]] a denn splet eus an trafikerezh-mañ ivez&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

==Stourm a-enep an trafikerezh==
Un diaz anvet ''iARMS'' zo bet savet gant [[Interpol]], ennañ renablet 1,5 milion a armoù kollet pe laeret er bed&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.interpol.int/fr/Infractions/Trafic-d-armes-a-feu/Systeme-INTERPOL-de-gestion-des-donnees-sur-les-armes-illicites-et-du-tracage-des-armes-iARMS Système INTERPOL de gestion des données sur les armes illicites et du traçage des armes (iARMS)]'', Interpol (lennet d'an 13/02/2026)&lt;/ref&gt;. A-drugarez dezhañ ez eus bet seziset un nebeud miliadoù a armoù e [[Amerika latin]] da skouer&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E Bro-C'hall, kontrolliñ en ur mod efedusoc'h an armoù perc'hennet hervez lezenn zo unan eus palioù an diaz roadennoù SIA (''Système d'Informations sur les Armes''), bet lakaet e plas adalek 2022, ma rank pep perc'henner armoù-tan renket er rummadoù A, B pe C disklêriañ anezhe&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.lavoixdunord.fr/1134990/article/2022-02-01/les-chasseurs-vont-devoir-enregistrer-leurs-armes-sur-un-nouveau-ratelier Les chasseurs vont devoir enregistrer leurs armes sur un nouveau «râtelier numérique»]'', La Voix du Nord, 01/02/2022 (lennet d'ar 07/03/2026)&lt;/ref&gt;. Prantadoù a vez aozet gant servijoù ar Stad evit ma c'hallfe ar berc'hennerien armoù nann-disklêriet dilezel anezhe, hep bezañ kastizet gant ar justis&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.prefecturedepolice.interieur.gouv.fr/actualites-et-presse/actualites/demarches/operation-nationale-dabandon-simplifie-darmes-letat Opération nationale d’abandon simplifié d’armes à l’Etat]'', Prefeti Polis Pariz, 02/12/2022 (lennet d'ar 07/03/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gellout a ra seurt armoù, en ur zoujañ ouzh un nebeud reolennoù, bezañ gwerzhet d'un armeurer(ez) war-eeun.&lt;/ref&gt;. An SCAE (''Service Central des Armes et Explosifs'', &quot;Servij Kreiz an Armoù hag an Danvezioù-tarzh&quot;), bet krouet e 2017, a zo e gefridi kenurzhiañ politikerezh kontrolliñ an armoù er vro&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.interieur.gouv.fr/Archives/Archives-des-actualites/2017-Actualites/Un-service-central-des-armes-pour-mieux-lutter-contre-les-trafics Un service central des armes pour mieux lutter contre les trafics]'', Ministrerezh an Diabarzh gall, 12/01/2017 (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} Jean-Charles Antoine, ''À armes illégales. Le trafic d'armes à feu en France'', Éditions du Plateau, 2015, 209 p., ISBN 979-10-94323-04-5
* '''{{Fr}}''' Léo Péria-Peigné, ''Géopolitique de l'armement'', Le Cavalier Bleu, 2024, 173 p., ISBN 979-103180693-8

== Er sevenadur ==
* Ar film ''[[Lord of War]]'' (2005) zo awenet gant buhez [[Viktor Bout]], ur Rusian deuet da vezañ un trafiker armoù etrebroadel a bouez er bloavezhioù 1990 ha 2000.

== Gwelet ivez ==
* [[Lezennoù war an armoù e Frañs]]
* [[Feulster gant armoù-tan]]
* [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika]]
* [[Small Arms Survey]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{Porched:Armoù-tan}}

[[Rummad:Armoù]]
[[Rummad:Torfedouriezh]]</text>
      <sha1>6z99jc12a2xoen00x6ii9qai9twdn7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197212</id>
      <parentid>2197200</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Doareoù an trafikerezh */</comment>
      <origin>2197212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13361" sha1="jnpyyd3k69uf7j3zn46bzdaqahto2ej" xml:space="preserve">[[Restr:Illicit arms captured by the USN.jpg|thumb|Armoù brezel hezoug seziset gant an [[Morlu ar Stadoù-Unanet|US Navy]] e 2021, diwar vourzh ur vag ha ne oa ket marilhet.]]
Gant an '''trafikerezh armoù''' e vez pourveziet [[Arm|armoù]] ha/pe [[Munision|munisionoù]] d’un ensavadur (strolladoù armet, azoadurioù [[torfedouriezh]] pe Stadoù) hep doujañ d’ar reolennoù broadel pe etrebroadel a zo war ar marc’had-mañ. Dastumerien 'zo a c'hall kaout c’hoant da gavout armoù e-maez lezenn ivez a-wechoù&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} NOBLES Philippe, ''Les armes illicites sur le territoire national. Filières d'approvisionnement, armement des criminels et stratégie de lutte'', in ''Cahiers de la sécurité et de la justice'' n°51, embannet gant an IHEMI miz Even 2021, pp. 85-98&lt;/ref&gt;.

Ar 100 embregerezh armoù pouezusañ er bed o deus gounezet 632 viliard a zollaroù e 2023, ha 2.700 miliard a zollaroù zo bet dispignet gant ar Stadoù evit dafariñ o armeoù. Hervez an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] e oa tro ur miliard a armoù skañv er bed e 2025. Implijet int bet evit lazhañ un drederenn eus ar siviled marvet er brezelioù e 2024. Armoù skañv a veze implijet e 88 % eus an [[Torfedour reizhel|torfedoù reizhel]] liammet ouzh brezelioù&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://news.un.org/fr/story/2025/11/1157844 Plus d'un milliard d'armes légères en circulation : l’ONU alerte sur un fléau planétaire]'', ABU, 10/11/2025 (lennet d'ar 14/02/2026)&lt;/ref&gt;.

Perzh an armoù trafiket en hollad-mañ zo diaes da briziañ abalamour da natur dre guzh anat an trafikerezh. An niver a armoù nann-disklêriet er vro-mañ-bro a c'hell bezañ istimet, met ul lodenn eus an armoù nann-disklêriet a c'hall bezañ displeget gant elfennoù all estrevit an trafikerezh. Brezelioù gwechall o deus lezet un niver uhel a armoù kuzhet war o lerc'h : e dibenn miz Gouere 1944 e istimer e oa bet harzlammet e tri departamant kornôg Breizh 24.000 [[Armoù ar Rezistañs e Breizh|arm evit ar Rezistañs]] da skouer&lt;ref&gt;{{Fr}} FUNK Arthur L., ''«Les missions alliées parachutées en Bretagne»'', in ''La Résistance les français'', PUR, 1995, pp. 67-72&lt;/ref&gt;, ha kalz armoù all, pourveziet d'an armeoù da gentañ (alaman pe stadunanat), zo bet miret gant siviled goude ma vijent kollet en emgannoù. 

E [[Bro-C'hall]] da skouer, ha-hi ur vro stabil a-walc'h ha dezhi lezennoù strizh war an armoù-tan, e vefe etre 10&lt;ref&gt;Hervez {{Fr}} Jean-Pierre Bastié, ''[https://www.armes-ufa.com/spip.php?article3760 Combien d’armes en France ?]'', war lec'hienn an UFA, 16/05/2025 (lennet d'ar 14/02/2026) &lt;/ref&gt; ha 12,7 milion&lt;ref&gt;Hervez {{En}} [[Small Arms Survey]], ''[https://www.smallarmssurvey.org/database/global-firearms-holdings Global Firearms Holdings]'', 2018 (lennet d'ar 14/02/2026)&lt;/ref&gt; a armoù etre daouarn siviled, ha 4 milion anezhe disklêriet hepken. E [[Republik Haiti|Haiti]], ur vro all, distabil ha dezhi ur Stad gwan, e oa e 2022 etre 270.000 ha 500.000 [[arm-tan]], 45.000 anezhe disklêriet hepken. [[Afrika]] eo a andur ar muiañ abalamour d’an trafikerezh, en [[Darfour]] hag er [[Sahel]] peurgetket&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

==Doareoù an trafikerezh==
[[Restr:Hawk mobile.jpg|thumb|Misiloù enepnijerez [[Hawk (misil)|Hawk]] stadunanat bet gwerzhet da Iran e 1985-1986 dre ar «marc'had griz»&lt;ref&gt;''[https://www.nytimes.com/1987/11/19/world/iran-contra-report-arms-hostages-contras-secret-foreign-policy-unraveled.html Iran-Contra Report; Arms, Hostages and Contras: How a Secret Foreign Policy Unraveled]'', ''The New York Times'',‎ 16/03/1984 (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;.]]
Tri seurt marc'had armoù a dermener peurliesañ. Ar marc'had « gwenn » eo ar c'henwerzh etre Stadoù hag embregerezhioù prevez, a berc'henn hag a brodu an armoù hervez lezenn, hervez reolennoù bet lakaet e plas adalek deroù an XX{{Vet}} kantved. Ar braz eus ar Stadoù a c'hall, dre se, bezañ mistri war implij gant Stadoù pe aozadurioù all an armoù produet e diabarzh o harzoù&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Fr}} PÉRIA-PEIGNÉ Léo, ''Géopolitique de l'armement'', Le Cavalier Bleu, 2024, ISBN 979-103180693-8, pp. 46-48&lt;/ref&gt;. 90% eus an eskemmoù lezennel a vez disklêriet d'an [[UNROCA]] (''United Nations Register of Conventionnal Arms''), a embann anezhe en ur mod publik war-lerc'h&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.unroca.org/ UNROCA]'' (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;. Gant an droienn « marc'had du » e termener ar c'henwerzh armoù perc'hennet ha/pe produet e-maez lezenn. Armoù eildorn pe koshoc'h int peurliesañ. [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel|Diskar an URSS]] en deus, da skouer, maget ar marc'had du gant stokoù armoù ramzel, pe e vijent hiniennel (fuzuilhoù-arsailh, pistolennoù...) pe ponneroc'h (armoù eneptank da skouer). Peurliesañ eo pourveziet ar marc'had du gant un trede hini, hag a anver « marc'had griz ». Ennañ e c'hall ur Stad gwerzhañ armoù d'ur Stad all, daoust d'un embargo pe d'ur berz bennak, dre hanterouriezh un trede lodenn, a c'hall bezañ ur Stad, un den pe un aozadur torfedouriezh. Da skouer, er bloavezhioù 1980, izili eus melestradurezh [[Ronald Reagan]] a bourvezias [[Iran|Republik islamek Iran]] gant armoù stadunanat dre guzh, evit klask mirout ar vro ar pellañ ma c'halled diouzh al levezon soviedel ([[Irangate|afer ''Irangate'']])&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

===Bro-C’hall===
Hervez ur studiadenn embannet gant an [[IHEMI]] e 2023, disklêriet e vez etre 8000 ha 10.000 laeroñsi armoù e Bro-C’hall bep bloaz. Ar braz anezhe (tro 80%) zo armoù renket er [[Lezennoù war an armoù e Frañs#Hiziv an deiz|rummad C hervez lezenn]]. 10 % hepken zo armoù eus ar rummad B, abalamour d’ar fed e rankont bezañ renket e koufroù-houarnet, diaesoc’h da laerezh, moarvat. Ar peurrest eus an armoù trafiket a c'hall bezañ [[Arm a-wenn|armoù a-wenn]] kemmet pe dont eus an [[darknet]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Hervez an enklasker gall Jean-Charles Antoine e c'halled termeniñ, er bloavezhioù 2010, daou dakad e Bro-C'hall a-fed armoù nann-disklêriet : kêrioù bras hag o rannvroioù tost ([[Pariz]], [[Lyon]], [[Marselha]], [[Toloza]], [[Grenoble]], [[Nisa]], [[Metz]], [[Lille]]), enne berniet nebeutoc'h a armoù, a zo koulskoude al lec'hioù ma implijer ar muiañ a armoù a seurt-se, e meteier an trafikerezh dramm hag an torfedouriezh ; hag ar peurrest eus ar vro, ma c'hall bezañ, er maezioù don dreist-holl, berniet un niver uhel a armoù, met pas gant palioù torfedel dre ret. Dastumerien armoù zo a c'hall bezañ techet da verniañ kalz armoù war un dro, da skouer. An darempred etre an daou dakad a c'hoarvez peurliesañ pa 'z a torfedourien eus takadoù ar c'hêrioù bras da glask armoù en takadoù war ar maez, met n'eo ket gwir ar c'hontrol alies&lt;ref&gt;{{Fr}} ANTOINE Jean-Charles, ''[https://www.diploweb.com/Armes-des-villes-armes-des-champs.html Armes des villes, armes des champs. Vers une nouvelle compréhension des filières illégales en France]'', Diploweb, 18/10/2014 (lennet d'ar 15/02/2026)&lt;/ref&gt;.

===Europa===
Adalek 2012 e voe gwerzhet e [[Tchekia]] hag e [[Slovakia]] armoù a-wenn, tapet diwar stokoù kozh an armeoù, a oa sañset bezañ neutralizet. Aes e oa koulskoude adlakaat anezhe en o stad orin. E 2017, ul lezenn europat a renkas an armoù-mañ en o rummad orin (A pe B evit an armoù skañv milourel, peurliesañ), met kalz anezhe a chom e takad [[Europa (kevandir)|Europa]] kredapl. Betek 2017 ivez, frailhoù el lezennoù europat a aotree gwerzhañ pezhioù distag an armoù e broioù zo. A-drugarez da se e c’halle bezañ adsavet un arm penn-da-benn. Difennet eo bremañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Armoù a c’hall bezañ savet gant [[Moullerez 3D|moullerezioù 3D]] ivez. Gwerzhet int war an darknet peurliesañ, abaoe deroù ar bloavezhioù 2010. Dister eo perzh an armoù-mañ en trafikerezh koulskoude. Armoù greantel kozh pe goshoc'h a gaver e-leizh c’hoazh : [[Gwalldaolioù miz Meurzh 2012 e Bro-C'hall|gwalldaolioù Tolosa ha Montauban (2012)]] a voe graet gant armoù a oa bet produet en [[Eil Brezel-bed]] evit lod, ha reoù [[Gwalldaolioù Carcassona ha Trebes|Trèbes]] ha [[Gwalldaol e marc'had Nedeleg Straßbourg|Strasbourg]] gant armoù eus deroù an XX{{vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Gun pyre in Uhuru Gardens, Nairobi.jpg|kleiz|thumb|300x300px|Ur bern armoù-tan e [[Uhuru Gardens]], e [[Nairobi]] ([[Kenya]]), bet seziset digant trafikerien (2007).]]

===Er bed===
Goude [[Brezelioù Yougoslavia|brezelioù ar bloavezhioù 1990]] er [[Balkanioù]], kalz armoù brezel a oa chomet kuzhet, betegoût e vije adkroget gant an emgannoù. Pa grogas an traoù da sioulaat eno er bloavezhioù 2020, gwerzhet e voe an armoù-mañ tamm-ha-tamm gant ar boblañs, ar pezh a sikouras anezho da dalañ ouzh an endro ekonomikel start. E-pad pell e voe ar Balkanioù mammenn nes an armoù gwerzhet dre guzh en Europa. E-mesk an armoù implijet e-pad [[Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz|gwalldaolioù 2015 e Bro-C’hall]] e oa da skouer [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Zastava M70 (fuzuilh-arsailh)|Zastava]]. Mont a ra da hesk ar vammenn-mañ abaoe un nebeud bloavezhioù avat&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E [[Turkia]] e veze produet kalz armoù a-wenn, hag a oa aes da adlakaat oberiant. E 2019-2020 ez eus bet termenet reolennoù er vro-se koulz hag en Europa evit diaesaat an ober-mañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] eo frammoù an armoù ar pezhioù renket nemete hervez lezenn. Ar pezhioù all (kanol, [[Lamm (arm-tan)|lamm]], [[Karger (armoù-tan)|karger]] hag all) a c’hall bezañ gwerzhet ha prenet hep bezañ disklêriet. Prenerien eus Europa o deus lakaet pezhioù er seurt-se da zont e broioù e-maez eus an [[Unaniezh Europa|Unaniezh]], ha lakaet anezho e pakadoù all evit gellout kas anezho e diabarzh an Unaniezh war-lerc’h. Daou dakad brezeliñ a-vremañ a c’hallo pourveziañ an trafikerezh armoù bedel en amzer dazont : ar [[Reter-Nesañ]] hag [[Ukraina]]. Unaniezh Europa zo kroget da genlabourat gant broioù an takadoù-mañ, a-drugarez d’ur steuñv anvet ''EMPACT Firearms''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==Efedoù==
Hervez an ABU, an trafikerezh armoù a lak ar brezelioù da badout. Magañ a reont an torfedoù a-benn-kaer, ha gwanaat a reont ar Stadoù bresk. An [[trafikerezh drammoù]] hag ar [[sponterezh]] a denn splet eus an trafikerezh-mañ ivez&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

==Stourm a-enep an trafikerezh==
Un diaz anvet ''iARMS'' zo bet savet gant [[Interpol]], ennañ renablet 1,5 milion a armoù kollet pe laeret er bed&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.interpol.int/fr/Infractions/Trafic-d-armes-a-feu/Systeme-INTERPOL-de-gestion-des-donnees-sur-les-armes-illicites-et-du-tracage-des-armes-iARMS Système INTERPOL de gestion des données sur les armes illicites et du traçage des armes (iARMS)]'', Interpol (lennet d'an 13/02/2026)&lt;/ref&gt;. A-drugarez dezhañ ez eus bet seziset un nebeud miliadoù a armoù e [[Amerika latin]] da skouer&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E Bro-C'hall, kontrolliñ en ur mod efedusoc'h an armoù perc'hennet hervez lezenn zo unan eus palioù an diaz roadennoù SIA (''Système d'Informations sur les Armes''), bet lakaet e plas adalek 2022, ma rank pep perc'henner armoù-tan renket er rummadoù A, B pe C disklêriañ anezhe&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.lavoixdunord.fr/1134990/article/2022-02-01/les-chasseurs-vont-devoir-enregistrer-leurs-armes-sur-un-nouveau-ratelier Les chasseurs vont devoir enregistrer leurs armes sur un nouveau «râtelier numérique»]'', La Voix du Nord, 01/02/2022 (lennet d'ar 07/03/2026)&lt;/ref&gt;. Prantadoù a vez aozet gant servijoù ar Stad evit ma c'hallfe ar berc'hennerien armoù nann-disklêriet dilezel anezhe, hep bezañ kastizet gant ar justis&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.prefecturedepolice.interieur.gouv.fr/actualites-et-presse/actualites/demarches/operation-nationale-dabandon-simplifie-darmes-letat Opération nationale d’abandon simplifié d’armes à l’Etat]'', Prefeti Polis Pariz, 02/12/2022 (lennet d'ar 07/03/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gellout a ra seurt armoù, en ur zoujañ ouzh un nebeud reolennoù, bezañ gwerzhet d'un armeurer(ez) war-eeun.&lt;/ref&gt;. An SCAE (''Service Central des Armes et Explosifs'', &quot;Servij Kreiz an Armoù hag an Danvezioù-tarzh&quot;), bet krouet e 2017, a zo e gefridi kenurzhiañ politikerezh kontrolliñ an armoù er vro&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.interieur.gouv.fr/Archives/Archives-des-actualites/2017-Actualites/Un-service-central-des-armes-pour-mieux-lutter-contre-les-trafics Un service central des armes pour mieux lutter contre les trafics]'', Ministrerezh an Diabarzh gall, 12/01/2017 (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} Jean-Charles Antoine, ''À armes illégales. Le trafic d'armes à feu en France'', Éditions du Plateau, 2015, 209 p., ISBN 979-10-94323-04-5
* '''{{Fr}}''' Léo Péria-Peigné, ''Géopolitique de l'armement'', Le Cavalier Bleu, 2024, 173 p., ISBN 979-103180693-8

== Er sevenadur ==
* Ar film ''[[Lord of War]]'' (2005) zo awenet gant buhez [[Viktor Bout]], ur Rusian deuet da vezañ un trafiker armoù etrebroadel a bouez er bloavezhioù 1990 ha 2000.

== Gwelet ivez ==
* [[Lezennoù war an armoù e Frañs]]
* [[Feulster gant armoù-tan]]
* [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika]]
* [[Small Arms Survey]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{Porched:Armoù-tan}}

[[Rummad:Armoù]]
[[Rummad:Torfedouriezh]]</text>
      <sha1>jnpyyd3k69uf7j3zn46bzdaqahto2ej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197214</id>
      <parentid>2197212</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13440" sha1="l8bofxe7n1r7w0klxgcnz5la5ji3fd7" xml:space="preserve">[[Restr:Illicit arms captured by the USN.jpg|thumb|Armoù brezel hezoug seziset gant an [[Morlu ar Stadoù-Unanet|US Navy]] e 2021, diwar vourzh ur vag ha ne oa ket marilhet.]]
Gant an '''trafikerezh armoù''' e vez pourveziet [[Arm|armoù]] ha/pe [[Munision|munisionoù]] d’un ensavadur (strolladoù armet, azoadurioù [[torfedouriezh]] pe Stadoù) hep doujañ d’ar reolennoù broadel pe etrebroadel a zo war ar marc’had-mañ. Dastumerien 'zo a c'hall kaout c’hoant da gavout armoù e-maez lezenn ivez a-wechoù&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} NOBLES Philippe, ''Les armes illicites sur le territoire national. Filières d'approvisionnement, armement des criminels et stratégie de lutte'', in ''Cahiers de la sécurité et de la justice'' n°51, embannet gant an IHEMI miz Even 2021, pp. 85-98&lt;/ref&gt;.

Ar 100 embregerezh armoù pouezusañ er bed o deus gounezet 632 viliard a zollaroù e 2023, ha {{formatnum:2700}} miliard a zollaroù zo bet dispignet gant ar Stadoù evit dafariñ o armeoù. Hervez an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] e oa tro ur miliard a armoù skañv er bed e 2025. Implijet int bet evit lazhañ un drederenn eus ar siviled marvet er brezelioù e 2024. Armoù skañv a veze implijet e 88 % eus an [[Torfedour reizhel|torfedoù reizhel]] liammet ouzh brezelioù&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://news.un.org/fr/story/2025/11/1157844 Plus d'un milliard d'armes légères en circulation : l’ONU alerte sur un fléau planétaire]'', ABU, 10/11/2025 (lennet d'ar 14/02/2026)&lt;/ref&gt;.

Perzh an armoù trafiket en hollad-mañ zo diaes da briziañ abalamour da natur dre guzh anat an trafikerezh. An niver a armoù nann-disklêriet er vro-mañ-bro a c'hell bezañ istimet, met ul lodenn eus an armoù nann-disklêriet a c'hall bezañ displeget gant elfennoù all estrevit an trafikerezh. Brezelioù gwechall o deus lezet un niver uhel a armoù kuzhet war o lerc'h : e dibenn miz Gouere 1944 e istimer e oa bet harzlammet e tri departamant kornôg Breizh {{formatnum:24000}} [[Armoù ar Rezistañs e Breizh|arm evit ar Rezistañs]] da skouer&lt;ref&gt;{{Fr}} FUNK Arthur L., ''«Les missions alliées parachutées en Bretagne»'', in ''La Résistance les français'', PUR, 1995, pp. 67-72&lt;/ref&gt;, ha kalz armoù all, pourveziet d'an armeoù da gentañ (alaman pe stadunanat), zo bet miret gant siviled goude ma vijent kollet en emgannoù. 

E [[Bro-C'hall]] da skouer, ha-hi ur vro stabil a-walc'h ha dezhi lezennoù strizh war an armoù-tan, e vefe etre 10&lt;ref&gt;Hervez {{Fr}} Jean-Pierre Bastié, ''[https://www.armes-ufa.com/spip.php?article3760 Combien d’armes en France ?]'', war lec'hienn an UFA, 16/05/2025 (lennet d'ar 14/02/2026) &lt;/ref&gt; ha 12,7 milion&lt;ref&gt;Hervez {{En}} [[Small Arms Survey]], ''[https://www.smallarmssurvey.org/database/global-firearms-holdings Global Firearms Holdings]'', 2018 (lennet d'ar 14/02/2026)&lt;/ref&gt; a armoù etre daouarn siviled, ha 4 milion anezhe disklêriet hepken. E [[Republik Haiti|Haiti]], ur vro all, distabil ha dezhi ur Stad gwan, e oa e 2022 etre {{formatnum:270000}} ha {{formatnum:500000}} [[arm-tan]], 45.000 anezhe disklêriet hepken. [[Afrika]] eo a andur ar muiañ abalamour d’an trafikerezh, en [[Darfour]] hag er [[Sahel]] peurgetket&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

==Doareoù an trafikerezh==
[[Restr:Hawk mobile.jpg|thumb|Misiloù enepnijerez [[Hawk (misil)|Hawk]] stadunanat bet gwerzhet da Iran e 1985-1986 dre ar «marc'had griz»&lt;ref&gt;''[https://www.nytimes.com/1987/11/19/world/iran-contra-report-arms-hostages-contras-secret-foreign-policy-unraveled.html Iran-Contra Report; Arms, Hostages and Contras: How a Secret Foreign Policy Unraveled]'', ''The New York Times'',‎ 16/03/1984 (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;.]]
Tri seurt marc'had armoù a dermener peurliesañ. Ar marc'had « gwenn » eo ar c'henwerzh etre Stadoù hag embregerezhioù prevez, a berc'henn hag a brodu an armoù hervez lezenn, hervez reolennoù bet lakaet e plas adalek deroù an XX{{Vet}} kantved. Ar braz eus ar Stadoù a c'hall, dre se, bezañ mistri war implij gant Stadoù pe aozadurioù all an armoù produet e diabarzh o harzoù&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Fr}} PÉRIA-PEIGNÉ Léo, ''Géopolitique de l'armement'', Le Cavalier Bleu, 2024, ISBN 979-103180693-8, pp. 46-48&lt;/ref&gt;. 90% eus an eskemmoù lezennel a vez disklêriet d'an [[UNROCA]] (''United Nations Register of Conventionnal Arms''), a embann anezhe en ur mod publik war-lerc'h&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.unroca.org/ UNROCA]'' (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;. Gant an droienn « marc'had du » e termener ar c'henwerzh armoù perc'hennet ha/pe produet e-maez lezenn. Armoù eildorn pe koshoc'h int peurliesañ. [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel|Diskar an URSS]] en deus, da skouer, maget ar marc'had du gant stokoù armoù ramzel, pe e vijent hiniennel (fuzuilhoù-arsailh, pistolennoù...) pe ponneroc'h (armoù eneptank da skouer). Peurliesañ eo pourveziet ar marc'had du gant un trede hini, hag a anver « marc'had griz ». Ennañ e c'hall ur Stad gwerzhañ armoù d'ur Stad all, daoust d'un embargo pe d'ur berz bennak, dre hanterouriezh un trede lodenn, a c'hall bezañ ur Stad, un den pe un aozadur torfedouriezh. Da skouer, er bloavezhioù 1980, izili eus melestradurezh [[Ronald Reagan]] a bourvezias [[Iran|Republik islamek Iran]] gant armoù stadunanat dre guzh, evit klask mirout ar vro ar pellañ ma c'halled diouzh al levezon soviedel ([[Irangate|afer ''Irangate'']])&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

===Bro-C’hall===
Hervez ur studiadenn embannet gant an [[IHEMI]] e 2023, disklêriet e vez etre {{formatnum:8000}} ha {{formatnum:10000}} laeroñsi armoù e Bro-C’hall bep bloaz. Ar braz anezhe (tro 80%) zo armoù renket er [[Lezennoù war an armoù e Frañs#Hiziv an deiz|rummad C hervez lezenn]]. 10 % hepken zo armoù eus ar rummad B, abalamour d’ar fed e rankont bezañ renket e koufroù-houarnet, diaesoc’h da laerezh, moarvat. Ar peurrest eus an armoù trafiket a c'hall bezañ [[Arm a-wenn|armoù a-wenn]] kemmet pe dont eus an [[darknet]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Hervez an enklasker gall Jean-Charles Antoine e c'halled termeniñ, er bloavezhioù 2010, daou dakad e Bro-C'hall a-fed armoù nann-disklêriet : kêrioù bras hag o rannvroioù tost ([[Pariz]], [[Lyon]], [[Marselha]], [[Toloza]], [[Grenoble]], [[Nisa]], [[Metz]], [[Lille]]), enne berniet nebeutoc'h a armoù, a zo koulskoude al lec'hioù ma implijer ar muiañ a armoù a seurt-se, e meteier an trafikerezh dramm hag an torfedouriezh ; hag ar peurrest eus ar vro, ma c'hall bezañ, er maezioù don dreist-holl, berniet un niver uhel a armoù, met pas gant palioù torfedel dre ret. Dastumerien armoù zo a c'hall bezañ techet da verniañ kalz armoù war un dro, da skouer. An darempred etre an daou dakad a c'hoarvez peurliesañ pa 'z a torfedourien eus takadoù ar c'hêrioù bras da glask armoù en takadoù war ar maez, met n'eo ket gwir ar c'hontrol alies&lt;ref&gt;{{Fr}} ANTOINE Jean-Charles, ''[https://www.diploweb.com/Armes-des-villes-armes-des-champs.html Armes des villes, armes des champs. Vers une nouvelle compréhension des filières illégales en France]'', Diploweb, 18/10/2014 (lennet d'ar 15/02/2026)&lt;/ref&gt;.

===Europa===
Adalek 2012 e voe gwerzhet e [[Tchekia]] hag e [[Slovakia]] armoù a-wenn, tapet diwar stokoù kozh an armeoù, a oa sañset bezañ neutralizet. Aes e oa koulskoude adlakaat anezhe en o stad orin. E 2017, ul lezenn europat a renkas an armoù-mañ en o rummad orin (A pe B evit an armoù skañv milourel, peurliesañ), met kalz anezhe a chom e takad [[Europa (kevandir)|Europa]] kredapl. Betek 2017 ivez, frailhoù el lezennoù europat a aotree gwerzhañ pezhioù distag an armoù e broioù zo. A-drugarez da se e c’halle bezañ adsavet un arm penn-da-benn. Difennet eo bremañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Armoù a c’hall bezañ savet gant [[Moullerez 3D|moullerezioù 3D]] ivez. Gwerzhet int war an darknet peurliesañ, abaoe deroù ar bloavezhioù 2010. Dister eo perzh an armoù-mañ en trafikerezh koulskoude. Armoù greantel kozh pe goshoc'h a gaver e-leizh c’hoazh : [[Gwalldaolioù miz Meurzh 2012 e Bro-C'hall|gwalldaolioù Tolosa ha Montauban (2012)]] a voe graet gant armoù a oa bet produet en [[Eil Brezel-bed]] evit lod, ha reoù [[Gwalldaolioù Carcassona ha Trebes|Trèbes]] ha [[Gwalldaol e marc'had Nedeleg Straßbourg|Strasbourg]] gant armoù eus deroù an XX{{vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Gun pyre in Uhuru Gardens, Nairobi.jpg|kleiz|thumb|300x300px|Ur bern armoù-tan e [[Uhuru Gardens]], e [[Nairobi]] ([[Kenya]]), bet seziset digant trafikerien (2007).]]

===Er bed===
Goude [[Brezelioù Yougoslavia|brezelioù ar bloavezhioù 1990]] er [[Balkanioù]], kalz armoù brezel a oa chomet kuzhet, betegoût e vije adkroget gant an emgannoù. Pa grogas an traoù da sioulaat eno er bloavezhioù 2020, gwerzhet e voe an armoù-mañ tamm-ha-tamm gant ar boblañs, ar pezh a sikouras anezho da dalañ ouzh an endro ekonomikel start. E-pad pell e voe ar Balkanioù mammenn nes an armoù gwerzhet dre guzh en Europa. E-mesk an armoù implijet e-pad [[Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz|gwalldaolioù 2015 e Bro-C’hall]] e oa da skouer [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Zastava M70 (fuzuilh-arsailh)|Zastava]]. Mont a ra da hesk ar vammenn-mañ abaoe un nebeud bloavezhioù avat&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E [[Turkia]] e veze produet kalz armoù a-wenn, hag a oa aes da adlakaat oberiant. E 2019-2020 ez eus bet termenet reolennoù er vro-se koulz hag en Europa evit diaesaat an ober-mañ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] eo frammoù an armoù ar pezhioù renket nemete hervez lezenn. Ar pezhioù all (kanol, [[Lamm (arm-tan)|lamm]], [[Karger (armoù-tan)|karger]] hag all) a c’hall bezañ gwerzhet ha prenet hep bezañ disklêriet. Prenerien eus Europa o deus lakaet pezhioù er seurt-se da zont e broioù e-maez eus an [[Unaniezh Europa|Unaniezh]], ha lakaet anezho e pakadoù all evit gellout kas anezho e diabarzh an Unaniezh war-lerc’h. Daou dakad brezeliñ a-vremañ a c’hallo pourveziañ an trafikerezh armoù bedel en amzer dazont : ar [[Reter-Nesañ]] hag [[Ukraina]]. Unaniezh Europa zo kroget da genlabourat gant broioù an takadoù-mañ, a-drugarez d’ur steuñv anvet ''EMPACT Firearms''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==Efedoù==
Hervez an ABU, an trafikerezh armoù a lak ar brezelioù da badout. Magañ a reont an torfedoù a-benn-kaer, ha gwanaat a reont ar Stadoù bresk. An [[trafikerezh drammoù]] hag ar [[sponterezh]] a denn splet eus an trafikerezh-mañ ivez&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

==Stourm a-enep an trafikerezh==
Un diaz anvet ''iARMS'' zo bet savet gant [[Interpol]], ennañ renablet 1,5 milion a armoù kollet pe laeret er bed&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.interpol.int/fr/Infractions/Trafic-d-armes-a-feu/Systeme-INTERPOL-de-gestion-des-donnees-sur-les-armes-illicites-et-du-tracage-des-armes-iARMS Système INTERPOL de gestion des données sur les armes illicites et du traçage des armes (iARMS)]'', Interpol (lennet d'an 13/02/2026)&lt;/ref&gt;. A-drugarez dezhañ ez eus bet seziset un nebeud miliadoù a armoù e [[Amerika latin]] da skouer&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E Bro-C'hall, kontrolliñ en ur mod efedusoc'h an armoù perc'hennet hervez lezenn zo unan eus palioù an diaz roadennoù SIA (''Système d'Informations sur les Armes''), bet lakaet e plas adalek 2022, ma rank pep perc'henner armoù-tan renket er rummadoù A, B pe C disklêriañ anezhe&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.lavoixdunord.fr/1134990/article/2022-02-01/les-chasseurs-vont-devoir-enregistrer-leurs-armes-sur-un-nouveau-ratelier Les chasseurs vont devoir enregistrer leurs armes sur un nouveau «râtelier numérique»]'', La Voix du Nord, 01/02/2022 (lennet d'ar 07/03/2026)&lt;/ref&gt;. Prantadoù a vez aozet gant servijoù ar Stad evit ma c'hallfe ar berc'hennerien armoù nann-disklêriet dilezel anezhe, hep bezañ kastizet gant ar justis&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.prefecturedepolice.interieur.gouv.fr/actualites-et-presse/actualites/demarches/operation-nationale-dabandon-simplifie-darmes-letat Opération nationale d’abandon simplifié d’armes à l’Etat]'', Prefeti Polis Pariz, 02/12/2022 (lennet d'ar 07/03/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gellout a ra seurt armoù, en ur zoujañ ouzh un nebeud reolennoù, bezañ gwerzhet d'un armeurer(ez) war-eeun.&lt;/ref&gt;. An SCAE (''Service Central des Armes et Explosifs'', &quot;Servij Kreiz an Armoù hag an Danvezioù-tarzh&quot;), bet krouet e 2017, a zo e gefridi kenurzhiañ politikerezh kontrolliñ an armoù er vro&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.interieur.gouv.fr/Archives/Archives-des-actualites/2017-Actualites/Un-service-central-des-armes-pour-mieux-lutter-contre-les-trafics Un service central des armes pour mieux lutter contre les trafics]'', Ministrerezh an Diabarzh gall, 12/01/2017 (lennet d'an 08/03/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} Jean-Charles Antoine, ''À armes illégales. Le trafic d'armes à feu en France'', Éditions du Plateau, 2015, 209 p., ISBN 979-10-94323-04-5
* '''{{Fr}}''' Léo Péria-Peigné, ''Géopolitique de l'armement'', Le Cavalier Bleu, 2024, 173 p., ISBN 979-103180693-8

== Er sevenadur ==
* Ar film ''[[Lord of War]]'' (2005) zo awenet gant buhez [[Viktor Bout]], ur Rusian deuet da vezañ un trafiker armoù etrebroadel a bouez er bloavezhioù 1990 ha 2000.

== Gwelet ivez ==
* [[Lezennoù war an armoù e Frañs]]
* [[Feulster gant armoù-tan]]
* [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika]]
* [[Small Arms Survey]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{Porched:Armoù-tan}}

[[Rummad:Armoù]]
[[Rummad:Torfedouriezh]]</text>
      <sha1>l8bofxe7n1r7w0klxgcnz5la5ji3fd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Związek Walki Zbrojnej</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180654</id>
    <revision>
      <id>2197236</id>
      <parentid>2194560</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1265" sha1="5stj3nwgphbi4okgxovfkpvcdatvkkn" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Unvaniezh ar Stourm Armet''' ([[poloneg]]: ''Związek Walki Zbrojnej'' ha berraet en '''ZWZ'''), a oa ul [[luskad Rezistañs]] e stumm un arme guzh hag a oa bet savet e [[Polonia]] e miz Gwengolo 1939 goude [[Aloubadeg Polonia|aloubadeg ar vro]] gant [[Trede Reich|Alamagn]] hag an [[Unvaniezh Soviedel]], ar pezh a oa bet abeg d'an [[Eil Brezel-bed]]. Ar ''ZWZ'' a oa bet oberiant eus an 13 a viz Du 1939 betek ar 14 a viz C'hwevrer 1942, pa oa bet adanvet [[Armia Krajowa|Lu diabarzh]] (''Armia Krajowa'', berraet en ''AK'').

== Istor ==
Krouet eo bet ar ''ZWZ'' a-ziwar un aozadur kent, ar ''Służba Zwycięstwu Polski'', pe ''SZP'' ([[Servij Polonia evit an Trec'h]]), hag a oa bet krouet e miz Gwengolo 1939 gant ar jeneral [[Michał Tokarzewski-Karaszewicz]].

E miz Genver 1940 ar ''ZWZ'' a oa bet rannet e div lodenn:
*unan el lodenn dalc'het gant an Alamanted, renet gant ar c'horonal [[Stefan Rowecki]] ; ar pennlec'h a oa e [[Varsovia]]; hag
*unan el lodenn e dalc'h an URSS, renet gant ar jeneral [[Michał Karaszewicz-Tokarzewski|Karaszewicz-Tokarzewski]] ; ar pennlec'h a oa e [[Lviv]]. 

[[Rummad:Istor Polonia]]
[[Rummad:Armeoù Polonia]]
[[Rummad:Strolladoù hag aozadurioù soudardel lamet e 1945]]
[[Rummad:Luskadoù rezistañs]]</text>
      <sha1>5stj3nwgphbi4okgxovfkpvcdatvkkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gouennlazh e Gaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180656</id>
    <revision>
      <id>2197240</id>
      <parentid>2195364</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="302821" sha1="cmrjmhktyu7ilwech9xtetslsfl2nva" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot;| 
{| width=&quot;100%&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:1.9em; padding-top:10px;&quot;| Gouennlazh e Gaza&amp;emsp;[[Restr:Flag of Palestine.svg|48px]]
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[File:Images of war 23-25 from Gaza, by Jaber Badwen, IMG 6185.jpg|300px|center]]
|-
| [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 36.jpg|150px]] || [[File:Palestinian Red Crescent Personnel inspect a destroyed ambulance in Deir el-Balah , Gaza Strip.jpg|150px]]
|-
| [[File:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 18.jpg|150px]] || [[File:Displaced Palestinians in Deir el-Balah line up to receive food provided by charitable organizations (cropped).jpg|150px]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Lec'hiadur''' || [[Bandenn Gaza|Strizhenn Gaza]] aloubet gant [[Israel]]&lt;br&gt;{{Palestina}}
|-
| '''Deiziad''' || 07/10/2023 – bremañ
|-
| '''Pal''' || Distrujañ pobl Stad Palestina
|-
| '''Doareoù''' || Gouennlazh, torfedoù-brezel, torfedoù enep mab-den, lazhadegoù, riñs kenelel, deportadegoù dre ret, bombezadegoù, kaeladur, poblazh, muntroù buket, naonegezh, jahinerezh, gwallerezh ha feulster revel, argadennoù war an danframmoù yec'hedel, harz ouzh ar genel bugale, ekolazh, kêrlazh
|-
| '''Marvioù''' || • {{formatnum:72900}} den lazhet war-eeun (enrollet, 06/2026)&lt;br&gt;• 463 diwar naonegezh (kadarnaet, 11/2025)&lt;br&gt;• ~{{formatnum:10000}}+ diwar naonegezh&lt;br&gt;• ~{{formatnum:10000}} beziet dindan dismantroù
|-
| '''Gloazidi''' || {{formatnum:173200}} d'an nebeutañ
|-
| '''Tordefourez''' || {{Israel}}
|-
| '''Arguzoù''' || {{Suafrika}} enep Israel&lt;br&gt;{{Nicaragua}} enep {{Alamagn}}
|}
'''Gouennlazh e Gaza''' a reer eus distruj pobl [[Palestina]], a-ratozh hag en un doare reizhiadel, a vez sevenet gant [[Israel]] e [[Bandenn Gaza|Strizhenn Gaza]] a-hed Brezel Gaza abaoe ar {{Deiziad|7|Here|2023}}&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty |title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing • Amnesty International, 27/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;br&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over |title=The genocide in Gaza is far from over • The Guardian, 28/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;br&gt;{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/03/un-expert-warns-torture-has-become-state-doctrine-israel-making-prisons |title=UN expert warns torture has become 'state doctrine' in Israel, making prisons instruments of genocide and torture • United Nations, 23/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;br&gt;{{Cite web|url=https://easternherald.com/2026/04/08/gaza-genocide-children-hunger-global-silence/ |title=Injured Children, Starvation Fears and Global Fallout Intensify Scrutiny •   The Eastern Herald, 08/04/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;br&gt;{{Cite web|url=https://www.msf.org/not-ceasefire-life-gaza-continues-be-suffocated-six-months |title=This is not a ceasefire: Life in Gaza continues to be suffocated six months on • Médecins Sans Frontières, 10/04/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;br&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/05/israel-opt-israels-systematic-destruction-of-high-rise-buildings-must-be-investigated-as-war-crimes-of-wanton-destruction-and-collective-punishment/ |title=Israel/OPT: Israel's systematic destruction of high-rise buildings must be investigated as war crimes of wanton destruction and collective punishment • Amnesty International, 12/05/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

En obererezh-se gant [[gouarnamant]] Israel ha [[Tsahal]] ez eus lazhadegoù, naonegezh vennet, droug grevus koulz korfel ha speredel, harz ouzh ar genel bugale, kaeladur, argadennoù enep takadoù nann-soudardel gwarezet ha distruj savadurioù nann-soudardel ivez, lazhañ izili eus ar c'hoskor yec'hedel, distrujañ ospitalioù ha skolioù, lazhañ tud a c'houlenn skoazell, distrujañ savadurioù relijiel ha glad sevenadurel, kement-se holl o tegas divroadegoù ret, torfedoù revel
&lt;ref name=&quot;UNCommissionGenocide&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds • United Nations, 16/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Anzavet eo bet ar gouennlazh gant ur c'hengor arbennik en [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] (ABU)&lt;ref name=&quot;UNCommitteeHeadGenocide&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inactionlast=Pieris |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report • United Nations, 19/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, gant an ''United Nations Human Rights Council'' (UNHRC)&lt;ref name=&quot;UNCommissionGenocide&quot; /&gt;, gant an ''International Association of Genocide Scholars'' (IAGS)&lt;ref name=&quot;IAGSReuters&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-is-committing-genocide-gaza-scholars-association-says-2025-09-01/ |title=Israel is committing genocide in Gaza, scholars' association says • ''Reuters, 01/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAGSResolution&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://genocidescholars.org/wp-content/uploads/2025/08/IAGS-Resolution-on-Gaza-FINAL.pdf |title=IAGS Resolution on the Situation in Gaza • IAGS, 31/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, gant meur a aozadur a bled gant [[gwirioù mab-den]] (''Amnesty International'', ''Médecins Sans Frontières'', ''B'Tselem''&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.btselem.org/ |title=B'Tselem|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ''Physicians for Human Rights – Israel''&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20250728161018/https://www.cnn.com/2025/07/28/middleeast/israeli-human-rights-group-accuses-israel-genocide-gaza-intl |title=For first time, two leading Israeli human rights groups accuse Israel of genocide in Gaza • CNN, 28/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ar ''Fédération Internationale pour les Droits Humains''&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20231216191823/https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/the-unfolding-genocide-against-the-palestinians-must-stop-immediately |title=FIDH, 12/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, hag all, gant [[Stad]]où ha gant [[alvokaded]] ar [[gwir (lezenn)|gwir]] etrebroadel&lt;ref name=&quot;growing_agreement&quot;&gt;Sultany 2024, p. 4 ; Swart 2025, p. 3 ; Lederman 2025, p. 1 ; Shaw 2025b, p. 3 ; Gessen 2024 ; Bouranova 2024.&lt;/ref&gt;.

E miz Kerzu [[2025]] e konted d'an nebeutañ {{formatnum:70117}} den lazhet e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ochaopt.org/content/reported-impact-snapshot-gaza-strip-3-december-2025 |title=Reported impact snapshot – Gaza Strip (3/12/2025) • UN-OCHA|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian-70000&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/30/israel-military-gaza-death-toll-broadly-accurate |title=Israel accepts health authorities' Gaza death toll is broadly accurate, saying 70,000 have died • The Guardian, 30/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ; trevourien e oa an darn vuiañ anezho&lt;ref&gt;Schwarz, 2024&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TGH&quot;&gt;Tantesh &amp; Graham-Harrison, 2024.&lt;/ref&gt;, ha war-dro 50% a oa maouezi ha bugale&lt;ref name=&quot;Spagat 2024a&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://aoav.org.uk/2024/gaza-ministry-of-health-releases-detailed-new-casualty-amidst-confusion-of-uns-death-numbers-in-gaza/ |title=Gaza Ministry of Health releases detailed new casualty data amidst confusion of UN's death numbers in Gaza • Action On Armed Violence, 28/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Graham-Harrison, 2024a&lt;/ref&gt;. E-touez ar re uhelañ er brezelioù nevez eo an niver anavezet a [[kazetennerezh|gazetennerien]], a labourerien dengar pe yec'hedel, hag a vugale a zo bet lazhet&lt;ref&gt;{{en}} Amnesty International report, 2024, p. 16 ; Buschek &amp; al., 2024 ; Save the Children, 10/10/2024&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.savethechildren.net/news/gaza-least-3100-children-aged-under-five-killed-others-risk-famine-looms |title=Gaza: At Least 3,100 Children Aged Under Five Killed With Others at Risk as Famine Looms • Save the Children, 10/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Salzenstein, 2024 ; Fayyad, 2024.&lt;/ref&gt;. War a hañval ez eus miliadoù a gorfoù-marv dindan atredoù ar savadurioù a zo bet diskaret&lt;ref name=&quot;TGH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Massoud &amp; Fick, 2023.&lt;/ref&gt;. Hervez ur pennad embannet er gazetenn [[mezegiezh|vezegel]] ''The Lancet'' e vije bet kontet e miz Even [[2024]] nebeutoc'h a dud marvet eget ma 'z eus bet e gwirionez, ha muioc'h c'hoazh a varvioù ameeun a vije bet&lt;ref&gt;Jamaluddine &amp; al., 2025.&lt;/ref&gt;. Uheloc'h eget {{formatnum:171000}} a dud zo bet gloazet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.ochaopt.org/content/reported-impact-snapshot-gaza-strip-10-june-2026 |title=Reported impact snapshot, Gaza Strip (10 June 2026 • UN-OCHA|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Burke 2025&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/27/children-make-up-third-of-outpatients-in-msf-hospitals-in-gaza-statistics-show |title=A third of outpatients treated for wounds at MSF's Gaza hospitals in 2024 were children, figures show • The Guardian, 27/08/2025|accessdate=05/07/20265}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gómez-Ugarte &amp; al., 2025, p. 13.&lt;/ref&gt;. E Gaza emañ ar brasañ niver a vugale ambidek er bed&lt;ref name=&quot;Amputee stats&quot;&gt;Moor, 2025 ; Harghandiwal, 2025, pp. 1–20 ; Abodahab &amp; Elsergany, 2025, pp. 1705–1710 ; Muthumani, 2024, p. e000719 ; Sherwani &amp; al., 2025, pp. 1840–1845 ; Shatali &amp; al., 2025, pp. 219–225 ; Aftab &amp; al., 2025, pp. 226–227.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/convention-personswithdisabilities-15aug25/ |title=Percentage of Persons with Disabilities in Gaza Has Increased because of Excessive Use of Force by Israel, State of Palestine Tells Committee on Rights of Persons with Disabilities • United Nations, 15/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.btselem.org/20250709_israel_denying_thousands_of_amputees_in_gaza_including_children_proper_care |title=Israel denying treatment to thousands of Gazans who lost limbs in Israeli attacks, almost 1,000 of them children • B'Tselem, 09/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, tremen {{formatnum:21000}} bugel zo bet mac'hagnet en abeg d'ar brezel e Gaza&lt;ref name=&quot;Guardian_3_September_2025&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/sep/03/gaza-graveyard-international-humanitarian-law-unrwa-israel-middle-east-crisis-latest-updates-news |title=Middle East crisis: at least 21,000 children disabled in Gaza during war, says UN committee – as it happened • The Guardian, 03/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Gouere 2025, {{formatnum:18457}} bugel a voe kontet e-mesk an dud varv gant pennadurezhioù yec'hedel Gaza, hep kontañ ar marvioù ameeun hag ar re a vije beziet dindan atredoù&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2025/oct/08/young-lives-cut-short-on-an-unimaginable-scale-the-18457-children-on-gazas-list-of-war-dead |title=Young lives cut short on an unimaginable scale: the 18,457 children on Gaza's list of war dead • The Guardian, 08/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Ur c'haeladur gant Israel ouzh Gaza abaoe 2023 a bouezas kreñv evit degas naonegezh en tiriad. E miz Eost 2025 e oa war-dro {{formatnum:641000}} a dud eno o c'houzañv kernezh&lt;ref&gt;{{en}} IPC Report August, 2025, p. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://abcnews.go.com/International/famine-determined-parts-gaza-500000-experiencing-catastrophic-hunger/story?id=124843218 |title=Famine determined in parts of Gaza, 500,000 experiencing 'catastrophic' hunger: Report • ABC News, 23/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E deroù ar brezel, Israel a droc'has an dour hag an tredan e Gaza ; diwezhatoc'h e lakaas ul lodenn eus an dour da redek en-dro&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.axios.com/2023/10/15/israel-resumes-water-supply-to-southern-gaza-after-us-pressure |title=Israel resumes water supply to southern Gaza after U.S. pressure • Axios, 15/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Mae 2024 e konted e oa bet distrujet pe wastet 84% eus ar savadurioù yec'hedel e Gaza&lt;ref&gt;Neuman &amp; al., 2024.&lt;/ref&gt;. Gant Israel ivez e voe distrujet meur a lec'hienn eus glad sevenadurel ar vro, en o mesk an holl skolioù-meur ha 80% eus ar skolioù&lt;ref name=&quot;scholasticide&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/04/un-experts-deeply-concerned-over-scholasticide-gaza |title=UN experts deeply concerned over 'scholasticide' in Gaza • UN-OHCHRaccessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stack &amp; Shbair, 2024 ; Kansara &amp; Nour, 2024 ; Saber, 2024 ; Moutafa, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-palestinians-hold-ramadan-prayers-by-ruins-mosque-2024-03-15/ |title=In Gaza, Palestinians hold Ramadan prayers by ruins of mosque • Reuters, 15/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Tremen 1,9 milion a Balestiniz, eleze 85% eus ar boblañs, a voe divroet dre ret&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/13/un-refugee-chief-says-gaza-war-leading-to-catastrophic-displacement |title=UN: Gaza 'catastrophe' threatens to raise record global displacement • Al Jazeera, 13/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. An endro ivez zo bet gwallgaset gant bombezadegoù Israel en tiriad a-bezh&lt;ref name=&quot;Ahmed et al.&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2024/mar/29/gaza-israel-palestinian-war-ecocide-environmental-destruction-pollution-rome-statute-war-crimes-aoe |title='Ecocide in Gaza': does scale of environmental destruction amount to a war crime? • The Guardian, 29/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Kerzu 2023, gouarnamant [[Suafrika]] a voulc'has ur prosez a-enep Israel el Lez-varn Etrebroadel (ICJ) e [[Den Haag]] en abeg da dorridigezh ar C'hendivizad a-zivout Dizarbenn ha Kastizañ an Torfed a C'houennlazh (CPPCG), ur c'henemglev etrebroadel a voe sinet e [[1948]] e [[Pariz|Paris]] dindan gwarez ABU&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/index.php/node/203394 |title=Application instituting proceedings and request for the indication of provisional measures • ICJ|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Genver 2024, al Lez-varn a c'hourc'hemennas da Israel kemer kement disentez a zo rekis evit dizarbenn kement gouennlazh, dizarbenn ha kastizañ kement atizerezh d'ar gouennlazh, hag aotren an aozadurioù dengar da vont tre e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{fr}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |title=Application de la convention pour la prévention et la répression du crime de gñocide dans la bande de Gaza (Afrique du Sud c. Israël), mesures conservatoires, ordonnance du 26 janvier 2024, C.I.J. Recueil 2024, p. 3 • ABU, 26/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Diwezhatoc'h, al Lez-varn a c'hourc'hemennas ma vefe kresket ar skoazell zengar e Gaza ha ma vefe paouezet da arsailhañ kêr Rafah, e su ar strizhenn&lt;ref&gt;Casciani, 2024b ; Marsi &amp; al., 2024.&lt;/ref&gt;. Israel ne sentas ket penn-da-benn da urzhioù al Lez-varn&lt;ref name=&quot;Amnesty International Blockade&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-defying-icj-ruling-to-prevent-genocide-by-failing-to-allow-adequate-humanitarian-aid-to-reach-gaza/ |title=Israel defying ICJ ruling to prevent genocide by failing to allow adequate humanitarian aid to reach Gaza • Amnesty International, 26/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Human Rights Watch Blockade&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2024/02/26/israel-not-complying-world-court-order-genocide-case |title=Israel Not Complying with World Court Order in Genocide Case • Human Rights Watch, 26/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://arabcenterdc.org/resource/israeli-non-compliance-with-icj-provisional-orders/ |title=Israeli Non-Compliance with ICJ Provisional Orders • Arab Center, Washington DC, 20/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Palestiniz o deus pouezet war al liamm a zo etre gouennlazh Gaza ha feulster politikel ar [[sionouriezh]], ouzh e lakaat da gendalc'h an ''nakba'' ([[arabeg]] : '''النَّكْبَة''', &quot;ar gwallreuz&quot;), da lavaret eo divroadeg Palestiniz a-c'houde an aloubadeg gant Israel e 1948. Hervez Stad Israel hag hec'h aduidi avat, n'eo ar brezel e Gaza na kendalc'h an ''nakba'' nag ur gouennlazh&lt;ref&gt;Casciani, 2024a.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/ |title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself • Reuters, 12/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ur respont da [[Tagadennoù ar 7 a viz Here 2023|dagadennoù ar 7 a viz Here 2023]] eo, ar pal dezhañ distrujañ [[Hamas]] ha lakaat gouestlidi israelat en o frankiz en-dro&lt;ref name=&quot;UN Commission of Inquiry report 2025 64&quot;&gt;UN Commission of Inquiry report, 2025, p.64.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Casciani, 2024a.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TOI3-11-23&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldiers-fend-off-nighttime-hamas-ambush-as-battalion-commander-killed-in-gaza/ |title=IDF soldiers fend off nighttime Hamas ambush, as battalion commander killed in Gaza • The Times of Israel, 03/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Brasoc'h-brasañ avat eo ar c'henglev etre arbennigourien war ar gwir etrebroadel evit lakaat brezel Israel d'ur gouennlazh&lt;ref name=&quot;growing_agreement&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Sultany 2024, p. 4 ; Swart 2025, p. 3 ; Lederman 2025, p. 1 ; Shaw 2025b, p. 3 ; Gessen 2024 ; Bouranova 2024.&lt;/ref&gt;, daoust ma sav lod gouezieien ha lod Stadoù a-enep&lt;ref&gt;Moses, 2025, pp.1 ha 10–13.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ayad 2025&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/opinion/article/2025/07/27/is-there-a-genocide-in-gaza-why-legal-experts-are-split_6743780_23.html |title=Is there a genocide in Gaza? Why legal experts are split • Le Monde, 27/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICJ_2026_6&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20260313-pre-01-00-en.pdf |title=Declarations of intervention in the proceedings filed by Namibia, the United States of America, Hungary and Fiji • ICJ, 13/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Diagentoù ==
[[File:OCHA OpT September 2023 map of the Gaza Strip.pdf|thumb|Kartenn Gaza (ABU, 09/2023), enni an harzoù gant Israel hag al lec'hioù-gwiriañ (''checkpoints'') etre Israel hag [[Egipt]], koulz hag an takad morel a zo berzet gant Israel, kement-se holl oc'h ober ar c'haeladur.]]
E-kerzh ar [[Brezel C'hwec'h Devezh]] e [[1967]] e voe aloubet strizhenn Gaza. E [[2005]], Tsahal em dennas a-c'houde emglevioù [[Oslo]] etre Stad Israel ha [[Aozadur evit Dieubidigezh Palestina]], bet sinet e [[Washington, D.C.]] e [[1993]], ha da heul an eil emsavadeg (arabeg : '''الانتفاضة الثانية''' ''al-Intifāḍa aṯ-Ṯāniya'') palestinat enep an aloubadeg ([[2000]]-2005)&lt;ref&gt;{{en}} Stern-Weiner, Jamie. ''Deluge: Gaza and Israel from Crisis to Cataclysm''. New York : OR Books, 2024 {{ISBN|978-1-68219-619-9}}&lt;/ref&gt;. Goude-se, al Lez-varn Etrebroadel a embannas edo c'hoazh Stad Israel e Strizhenn Gaza en desped da Dsahal bout aet kuit, p'he devoa staliet ur c'haeladur eno&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo |title=UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal • BBC News, 19/07/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
	
Abaoe [[2007]] e vez Hamas o ren Strizhenn Gaza, tra ma 'z eo chomet [[Sisjordania|ar C'hlann Gornaouek]] dindan beli [[Aotrouniezh Vroadel Palestina]]. Pa zeuas Hamas er galloud, Israel a greñvaas ar c'haeladur war zigarez he surentez&lt;ref&gt;Perry &amp; McDowall, 2023 ; Kane &amp; al., 2023 ; Salam, 2023a.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meakem&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2023/10/10/israel-palestine-conflict-gaza-hamas-war-geography-history/ |title=The Geopolitics of Palestine, Explained • Foreign Policy, 10/10/2023  |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ; lod aozadurioù hag a bled gant ar gwir etrebroadel o deus lakaet ar c'haeladur d'ur &quot;c'hastiz hollek&quot;&lt;ref&gt;Nebehay, 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/5670/2023/en/ |title=Amnesty International Report 2022/23: The State of the World's Human Rights • London : Amnesty International, 2023, pp. 206-211|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2009/01/13/deprived-and-endangered-humanitarian-crisis-gaza-strip |title=Deprived and Endangered: Humanitarian Crisis in the Gaza Strip • Human Rights Watch, 13/01/2009|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-38955499 |title=Hamas hardliner Yahya Sinwar elected as Gaza leader • BBC News, 13/02/2017|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240105010623/https://jacobin.com/2024/01/IRON-WALL-GAZA-ISRAEL-DEFENSE-FORCES-REALPOLITIK-PALESTINE-HISTORY?MC_CID=3B53D49205&amp;MC_EID=B7EDF81030 |title=There was an Iron Wall in Gaza • Jacobin, 04/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20231024053734/https://www.nytimes.com/2023/10/07/world/middleeast/gaza-blockade-israel.html |title=Gaza Has Suffered Under 16-Year Blockade • The New York Times, 07/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ofis ABU ar Skoazell hag al Labourioù evit ar Repuidi Balestinat er Reter-Nesañ (''United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East'', UNRWA) a zisklêrias e 2023 e oa 81% eus Palestiniz o vevañ izeloc'h eget treuzoù ar baourentez en abeg d'ar c'haeladur, ha 63% n'o deveze boued nemet dre ar skoazell etrebroadel&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://abcnews.go.com/International/palestinian-civilians-suffer-israel-hamas-crossfire-death-toll/story?id=103828889 |title=Palestinian civilians suffer in Israel–Gaza crossfire as death toll rises • ABC News, 11/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.unicef.org/mena/documents/gaza-strip-humanitarian-impact-15-years-blockade-june-2022 |title=The Gaza Strip: The humanitarian impact of 15 years of blockade • UNICEF |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Abaoe 2007 e vez brete etre Israel ha Hamas (ha bezinoù palestinat all e Gaza)&lt;ref name=&quot;Meakem&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Kane &amp; al., 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.vox.com/2023/10/7/23907323/israel-war-hamas-attack-explained-southern-israel-gaza |title=Why did Hamas invade Israel? • Vox, 07/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ; pevar brezel zo bet : e [[2008]]-2009, e [[2012]], e [[2014]] hag e [[2021]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2023-11-20/six-charts-that-show-the-scale-of-human-loss-in-israel-gaza-war/103074196 |title=These six charts show the scale of human loss in the Israel–Gaza war • ABC News (Australia), 20/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.cnbc.com/2023/11/12/israel-hamas-war-data-shows-human-cost-of-conflict-through-the-years.html |title=Charts show a stark difference in the human cost of Israeli-Palestinian conflicts over the years • CNBC, 12/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 7 a viz Here 2023, Hamas a gasas tud eus Gaza da argadiñ Israeliz&lt;ref&gt;Shaw, 2024, p.1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.arabnews.com/node/2387276/middle-east |title=Hamas leader Haniyeh: Battle 'will spread to West Bank, Jerusalem' • Arab News, 08/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/gaza-israel-rockets-attack-hamas-1.6990209 |title=Hundreds dead as war erupts after surprise Hamas attack catches Israel off guard • CBC News, 07/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ; da vihanañ {{formatnum:1139}} a dud a voe lazhet&lt;ref&gt;Semerdjian; 2024a, p. 1 ; Marsi &amp; Siddiqui, 2024.&lt;/ref&gt;, trevourien ar braz anezho, p'edont o kemer perzh en ur festival&lt;ref name=&quot;F24231215&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20231215-israel-social-security-data-reveals-true-picture-of-oct-7-deaths |title=Israel social security data reveals true picture of Oct 7 deaths • France 24, 15/12/2023accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Feuls-meurbet e voe an argadeg, ha torfedoù revel a voe sevenet&lt;ref&gt;B'Tselem, 2025, p. 5.&lt;/ref&gt;. Strolladoù palestinat a skrapas 251 den eus Israel ha o c'hasas da Strizhenn Gaza&lt;ref&gt;Sherwood, 2023 ; Vinograd &amp; Kershner, 2023 ; Kellman, 2023 ; Jones &amp; Fidler, 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2023/10/kidnappings-israel-hamas-photographs/675593 |title=Images of the Mass Kidnapping of Israelis by Hamas • The Atlantic, 09/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Israel a respontas dre ur vombezadeg drastus-spontus&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/politics/israel-gaza-bombing-hamas-civilian-casualties-1.7068647 |title=Israel's Gaza bombing campaign is the most destructive of this century, analysts say • CBC News, 30/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; kent aloubiñ Strizhenn Gaza d'ar 27 a viz Here&lt;ref&gt;Segal &amp; Daniele, 2024, p. 6.&lt;/ref&gt;.

Pennadurezhioù Hamas a zisklêrias e oa an argadeg ur respont da aloubadeg ar C'hlann Gornaouek, da zisakradur [[moskeenn]] Al-Aqsa e [[Jeruzalem]], da gaeladur Strizhenn Gaza, da feulster Israel a-enep Palestiniz ha da vac'hadur kantadoù a Balestiniz gant Israel, a vije lakaet en o frankiz en eskemm ouzh an 251 gouestlad&lt;ref&gt;McKernan &amp; al., 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/world-is-watching-fears-grow-of-a-massive-gaza-invasion-by-israel |title=Fears of a ground invasion of Gaza grow as Israel vows 'mighty vengeance' • Al Jazeeran, 07/10/2023|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-chief-anticipates-hostages-will-be-swapped-for-palestinian-prisoners/ |title=Hamas deputy chief anticipates hostages will be swapped for Palestinian prisoners • The Times of Israel, 7/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Un niver bras a zisplegerien o deus lakaet an aloubadeg gant Israel da bennabeg ar brezel&lt;ref&gt;Matar, 2023 ; Schenker, 2023 ; Barghouti, 2023 ; Federman &amp; Adwan, 2023.&lt;/ref&gt;. Meur a aozadur dengar, en o zouez ''Amnesty International''&lt;ref&gt;Amnesty International, 2022, pp. 266–267.&lt;/ref&gt;, ''B'Tselem''&lt;ref&gt;B'Tselem, 2021.&lt;/ref&gt; ha ''Human Rights Watch''&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/27/israel-committing-crime-apartheid-human-rights-watch |title=Israel is committing the crime of apartheid, rights group says • The Guardian, 27/04/2021accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; o deus lakaet an aloubadeg gant Israel a-live gant an ''[[apartheid]]'', ar pezh a zo nac'het gant skorerien Stad Israel&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite web|url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/israel-l-assemblee-nationale-rejette-une-resolution-communiste-denoncant-un-regime-d-apartheid-20230504 |title=Israël: l'Assemblée nationale rejette une résolution communiste dñonçant un &quot;régime d'apartheid&quot; • ''Le Figaro'', 04/05/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://abcnews.go.com/Politics/house-vote-resolution-israel-racist-apartheid-state/story?id=101410569 |title=House passes resolution saying Israel isn't a 'racist or apartheid state' • ABC News,19/07/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Al Lez-varn Etrebroadel a embannas e miz Gouere 2024 e oa an aloubadeg e-maez lezenn, pa dorre ar C'hendivizad etrebroadel a-zivout raskañ an holl zoareoù da zisparzhañ dre [[gouennelouriezh|c'houennelouriezh]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds |title=UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories • The Guardian,19/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Gouarnamant Israel a zisklêrias e oa obererezhioù milourel Tsahal ur respont da argadeg ar 7 a viz Here, hag e oa mennet da zistrujañ Hamas, diskar e c'halloud war Strizhenn Gaza ha lakaat an holl c'houestlidi israelat en o frankiz. Nac'het en deus e vefe ur gouennlazh eus e obererezhioù milourel&lt;ref name=&quot;UN Commission of Inquiry report 2025 64&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Casciani, 2024a.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldiers-fend-off-nighttime-hamas-ambush-as-battalion-commander-killed-in-gaza/ |title=IDF soldiers fend off nighttime Hamas ambush, as battalion commander killed in Gaza • The Times of Israel, 02/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Gouennlazh ha breutadeg lezennel ==
[[File:The Genocide Word by Raphael Lemkin.ogv|thumb|{{en}} ''The origin of the word genocide'', gant Raphael Lemkin, CBS News, 1949.]]
E Kendivizad ABU a-zivout Dizarbenn ha Kastizañ an Torfed a C'houennlazh, bet sinet e 1948, e lenner termenadur ar ger &quot;gouennlazh&quot; : &quot;''forzh pe hini a-douez an oberoù amañ da-heul sevenet gant ar mennozh da zistrujañ, a-zarn pe a-bezh, ur strollad broadel, kenelel, gouennel pe relijiel : lazhañ izili eus ar strollad, gwallgwas en doare grevus korf pe spered izili eus ar strollad, degas a-ratozh-kaer d'ar strollad aozioù bevañ jedet evit e zistruj ent-fizikel, mirout ouzh izili ar strollad a c'henel bugale, rediañ bugale ur strollad da vont d'ur strollad all''.&quot;&lt;ref&gt;United Nations, 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Genocide Prevention&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20231201103920/https://www.un.org/en/genocideprevention/genocide.shtml |title=United Nations Office on Genocide Prevention and the Responsibility to Protect • United Nations|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Biskoazh n'he deus ar Lez-varn Etrebroadel tamallet gouennlazh da Stad pe Stad&lt;ref name=&quot;RSIL2024&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://rsilpak.org/2024/is-the-icjs-standard-of-proof-for-genocide-unattainable/ |title=Is the ICJ's standard of proof for genocide unattainable? • Research Society of International Law, 16/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/11/icj-case-against-israel-could-finally-empower-the-genocide-convention |title=ICJ case against Israel could finally empower the genocide convention • The Guardian, 11/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; rak n'eus treuzoù lezennel ebet a gasje da vennad ur gouennlazh ha d'ur prosez.

Lod helenneien o deus savet termenadurioù ledanoc'h war dachenn ar gevredadouriezh ha hini ar sevenadur, a zo disheñvel diouzh termenadur lezennel Kendivizad ABU hep sevel a-enep dezhañ&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.un.org/en/un-chronicle/global-challenges-defining-genocide-responses-renewed-debates |title=The Global Challenges of Defining Genocide: Responses to Renewed Debates • UN Chronicle, 10/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Novic, 2016, p. 8.&lt;/ref&gt;. Ledanoc'h ivez eget an termenadur lezennel eo ar ster a vez roet d'ar ger &quot;gouennlazh&quot; gant an dud dre vras&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.cfr.org/articles/any-other-name-thoughts-us-genocide-determinations |title=By Any Other Name: Thoughts on U.S. Genocide Determinations • Council on Foreign Relations, 17/04/2019|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Mouezhioù zo savet evit ledanaat pe resisaat an termenadur lezennel, ha mouezhioù all evit lezel Kendivizad ABU evel m'emañ peogwir ez eo un heuliad d'ar [[Shoah]]&lt;ref&gt;Grigor, 2025, p. 97.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Stahn, Carsten. ''A Critical Introduction to International Criminal Law''. Cambridge : Cambridge University Press, 2019, pp. 50–51 {{ISBN|978-1-108-43639-7}}&lt;/ref&gt;.

Ledanoc'h eget hini ar C'hendivizad e oa an termenadur orin, a oa bet goveliet gant an alvokad [[Yuzevien|yuzev]] [[Polonia|polonat]] Raphael Lemkin ([[1900]]-[[1959]]), pa venege distruj ur gevredigezh hag he sevenadur. A-zargemm eo savboent aduidi ABU, pa ne sellont nemet ouzh treuzvuhez fizikel ar strollad&lt;ref&gt;Semerdjian, 2024b, p.14 ; McDoom, 2024, p. 3.&lt;/ref&gt;. N'eus ket bet termenet un niver izek resis ha rekis a c'houzañvidi (met ret eo e vefe niverus a-walc'h an dud war var o buhez evit ma vefe lakaet ar strollad a-bezh en arvar mar bijent distrujet&lt;ref&gt;UNHR, 2024, pp. 24–25&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://iimm.un.org/legal-concepts/ |title=Legal concepts and questions • UN Independent Investigative Mechanism for Myanmar|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://cld.irmct.org/notions/show/508/large-number-of-victims# |title=Large number of victims • ICTR/ICTY/IRMCT Case Law Database|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;) pe a dud en arvar&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.genocidewatch.com/single-post/israel-s-twelve-tactics-of-denial |title=Israel's Twelve Tactics of Denial • Genocide Watch, 06/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; evit anzav an torfed a c'houennlazh, ha distrujañ ar strollad n'eo ket dre ret ur gouennlazh ivez&lt;ref&gt;Ohlin, 2009.&lt;/ref&gt;.

== Ratozh gouennlazhañ hag atizerezh ==
[[File:Palestinians under the rubble after Israeli airstrike of homes in the Gaza Strip.jpg|thumb|Palestiniz dindan atredoù goude ur vombezadeg gant Israel.]]
{{Boest bomm|&quot;״הוריתי להטיל מצור מוחלט על רצועת עזה. לא יהיה חשמל, לא יהיה מזון, לא יהיה דלק הכל סגור. אנחנו נלחמים בחיות אדם ואנחנו נוהגים בהתאם״&quot;»&lt;br&gt;&quot;Urzhiet em eus ur c'haeladur peurglok ouzh Strizhenn Gaza. Ne vo tredan ebet, boued ebet, trelosk ebet, serr eo pep tra. Emaomp o stourm ouzh loened denel, ha diouzh kement-se e reomp.&quot;
| author = – Yoav Gallant, Maodiern an Difenn Israel, d'an 9 a viz Here 2023.&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.icj.org/resource/gaza-occupied-palestinian-territory-states-have-a-duty-to-prevent-genocide/ |title=Gaza/Palestine: States have a Duty to Prevent Genocide •   International Commission of Jurists, 2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;
| align = right
| width = 220px
}}
Arbennigourien a lavar start e tiskouez disklêriadennoù pennoù milourel ha politikel Israel&lt;ref&gt;Segal &amp; Daniele, 2024, pp.1–2 ; Lederman, 2024, pp. 1–2.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Asem2025&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-gaza-why-experts-say-genocide-international-law |title=Israel's war on Gaza: Why do legal experts say it's genocide? •  Middle East Eye, 14/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; – a-gevret gant disklêriadennoù raskour ar [[media]] hag emzalc'h Israel e Gaza – ratozh ha atizerezh ur gouennlazh a-enep pobl Palestina e Gaza&lt;ref name=&quot;Asem2025&quot; /&gt;. Pennadurezhioù Stad Israel ha kazetennerien&lt;ref&gt;Segal &amp; Daniele, 2024, pp. 1–2 ; Kulkarni, 2023 ; B'Tselem, 2025, p. 67.&lt;/ref&gt; o deus, dre gomz, lakaet Palestiniz da &quot;[[loen]]ed en Israel&quot; en ur atizañ ha reizhwiriañ pe veuliñ an euzhusterioù a zo bet graet dezho evel izili ur bobl&lt;ref&gt;Kulkarni, 2023 ; Gessen, 2024 ; Amnesty International report, 2024, pp. 26–35 ; UN Commission of Inquiry report, 2025, p. 54.&lt;/ref&gt;. Lakaet da anat eo ar ratozh gouennlazhañ gant skeul ha reizhiatadur an obererezhioù a vez kaset da benn, dreist kement pal milourel reizhwir a vefe&lt;ref&gt;Al-Waheidi, 2025 ; Gurmendi &amp; Dunkelberg, 2025, p. 21 ; Jamshidi, 2024b.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Asem2025&quot; /&gt; – hep disoñjal bukañ war vugale a-vras&lt;ref name=&quot;UN Commission of Inquiry report 2025 64&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Asem2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAGSResolution&quot; /&gt;, feulster revel a-vras ivez&lt;ref&gt;UN Commission of Inquiry report, 2025, p. 25&lt;/ref&gt;, distrujañ glad sevenadurel&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, p. 32&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;whywecall&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.museumsassociation.org/museums-journal/news/2024/01/widescale-destruction-of-cultural-heritage-in-gaza/ |title=Widescale destruction of cultural heritage in Gaza • Museums Association, 30/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ha degas dre ret aozioù bevañ drastus an drastusañ&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, p. 213&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Quigley, 2024a.&lt;/ref&gt; – a-gevret gant padelezh an oberezhioù-se en desped d'an atebeien bout emskiant ervat eus efedoù gwallreuzius ar pezh a reont&lt;ref&gt;UN Commission of Inquiry report, 2025, p. 62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lederman, 2025, p. 2.&lt;/ref&gt;.

Koulz ABU hag ''Amnesty International'' o deus kavet ur &quot;reizhiad emzalc'h&quot; e pennadurezhioù Israel, ar pezh o c'hasas da zisklêriañ ez eo mennad ar gouennlazh &quot;an disoc'h nemetañ&quot; a c'heller dezastum diouzh ar pezh a zo anat&lt;ref name=&quot;UN Commission of Inquiry report 2025 64&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, p. 35.&lt;/ref&gt;. Aozadurioù all o deus lakaet obererezhioù Stad Israel d'ur gouennlazh mennet, en o zouez Poellgor ABU a-zivout gwirioù didorrus pobl Palestina (CEIRPP)&lt;ref&gt;Kulkarni, 2023 ; Condon, 2024.&lt;/ref&gt; ha ''Genocide Watch''&lt;ref&gt;Stanton, 2025b ; Condon, 2024 ; Kulkarni, 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;twailr&quot;&gt;&quot;Public Statement: Scholars Warn&quot;, 2023.&lt;/ref&gt;. E-kerzh ar prosez ''Defense for Children International – Palestine vs. Biden'' boulc'het en ul lez-varn e [[Kalifornia]] e 2023, Barry Trachtenberg, un istorour yuzev stadunanat arbennigour war Istor ar Yuzevien, a lavaras ez eo disklêriadennoù pennadurezhioù Israel an diazez d'ar c'henemglev a zo etre an istorourien arbennigour war ar gouennlazhoù evit ober &quot;gouennlazh&quot; end-eeun eus ar blegenn m'emañ Gaza&lt;ref&gt;Gessen, 2024.&lt;/ref&gt;. Unan eus izili Poellgor ABU a hevelebas disklêriadennoù politikerien Israel ouzh an atizerezh d'ar gouennlazh e [[Rwanda]] e [[1994]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20251105173449/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/04/world-must-fight-israel-genocide-gaza-like-aparthied-navi-pillay |title=World must fight Israel's genocide in Gaza like it did apartheid, pioneering South African judge says  • The Guardian, 03/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Gwengolo 2025, CEIRPP a zisklêrias o devoa [[Benyamin Netanyahou]] (Kentañ ministr Israel abaoe 2022), Isaac Herzog (Prezidant Israel abaoe 2021) ha Yoav Gallant (Ministr an Difenn etre 2022 ha 2024) boulc'het un atizerezh war-eeun ha foran d'ar gouennlazh&lt;ref&gt;UN Commission of Inquiry report, 2025, pp. 64–67.&lt;/ref&gt;. Meur a wezh o deus graet pennadurezhioù Stad Israel dave da ''Amalek'' an [[Tanac'h]], eleze ur bobl a zo enebourez touet ouzh Israeliz hag a rank bout distrujet hervez youl an [[doue]] Yahweh, ar pezh a brou, hervez meur a zispleger ha Stad Suafrika, e venn Stad Israel seveniñ ur gouennlazh e Gaza&lt;ref&gt;Bartov, 2023 ; Jones, 2024 ; Levene, 2024, pp. 4–5 ; Coghill, 2024 ; Marin &amp; West, 2024 ; Bybelezer, 2023 ; Jones, 2024 ; Netanyahu, 2023.&lt;/ref&lt;ref&gt;Goldenberg, 2024 ; Schmitz, 2024 ; Coghill, 2024 ; Bartov, 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McGreal 2023&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2023/nov/13/biden-lawsuit-alleged-failure-prevent-genocide-israel-palestine |title=US rights group sues Biden for alleged 'failure to prevent genocide' in Gaza • The Guardian, 13/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Deroù ==
''B'Tselem'', ar prosez ''Suafrika vs. Israel'', ha lod helenneien hag a lavar emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh e Gaza a laka ar 7 a viz Here 2023 d'e zeroù&lt;ref&gt;Jamshidi, 2024a, pp. 1–4 ; Semerdjian, 2024a, pp. 3–4 ; B'Tselem, 2025, p. 82.&lt;/ref&gt;. Hervez ''B'Tselem'', &quot;ne c'heller ket kompren en argadeg-gouennlazhañ ouzh annezidi Gaza, hag ouzh an holl Balestiniz evel strollad, hep anzav pouez ar 7 a viz Here war gevredigezh Israel. Ar stroñs, an aon hag ar vezhekadenn degaset gant an argadeg, hag an emsavadeg kevredigezhel a zeuas diwarni, a dalvezas da nerzhekaat ur c'hemm e politikerezh ar gouarnamant e-keñver Palestiniz — eus ar mac'homerezh hag ar c'hontroll d'an distrujañ ha d'an netraiñ.&quot;».&lt;ref&gt;B'Tselem, 2025, p. 5.&lt;/ref&gt;.

E-pad 48 eurvezh kentañ argadeg Israel, Herzi Malevi, anezhañ penn Tsahal, a lavaras e voe arsailhet {{formatnum:1000}} bukenn. Hervez e wreg e lavaras dezhi e vije distrujet Gaza. Hervez ar c'heloù, Benyamin Netanyahou a lavaras pelloc'h e felle dezhañ e vefe argadet {{formatnum:5000}} bukenn, zoken pa ne oa ket bet kadarnaet gant Tshaal e vefe {{formatnum:5000}} bukenn enebour. [[Naouegezh artifisiel]] a voe implijet evit sevel ul listennad bukennoù, diazezet alies war ditouroù na oant na solius na hizivaet. War-dro {{formatnum:10000}} Palestinad a voe lazhet dindan ur mizvezh, familhoù a-bezh en o mesk. An istorour israelat Shmuel Lederman a reas &quot;barr an torfederezh&quot; eus kement-se&lt;ref&gt;Lederman, 2025, p. 7.&lt;/ref&gt;. Daou arbennigour war ar gouennlazhañ, ar c'hevredadour [[Breizh-Veur|breizhveurat]] Martin Shaw hag an enklasker [[aostralia]]n A. Dirk Moses a lavar ez eo diaes krediñ e krogas ar gouennlazh goude argadeg kentañ Israel ouzh Gaza pa weler kement a feulster krak en deroù&lt;ref&gt;Shaw, 2025b, p. 3 ; Moses, 2025, p. 12.&lt;/ref&gt;.

D'an 13 a viz Here 2023, an istorour israelat Raz Segal a lavaras edo Stad Israel o seveniñ &quot;ur gouennlazh hervez an dornlevr&quot;&lt;ref&gt;Klein, 2025.&lt;/ref&gt;. Helenneien all a lavar e oa reizhwir ar brezel en deroù, ha diwezhatoc'h e troas d'ur gouennlazh, e 2024 pe 2025&lt;ref&gt;Shaw, 2025b, p. 3 ; Moses, 2025, p. 12.&lt;/ref&gt;. E miz Gwengolo 2024, ur poellgor eus ABU karget da ensellout obererezhioù Israel e-keñver gwirioù denel Palestiniz a embannas e kenglote politikerezh hag oberoù Israel e-pad ar prantad (Here 2023 – Gouere 2024) ouzh termenadur ur gouennlazh&lt;ref&gt;OHCHR, 2024d, pp. 1, 25–26.&lt;/ref&gt;.

== Oberoù-gouennlazhañ ==
{{Multiple image|
| perrow = 1/1/2
| total_width = 300
| image1 = A newborn baby was killed as a result of the Israeli airstrike of Nuseirat camp, Gaza Strip.jpg
| image2 = Palestinians injured by an Israeli airstrike in Deir el-Balah, Gaza Strip 2.jpg
| image3 = An injured child receives treatment at Al-Aqsa Martyrs Hospital after Israeli airstrike of the Nuseirat refugee camp, Gaza Strip.jpg
| image4 = Tasnim News Agency - Report from child casualties in Gaza.webm
| footer_align = left
| footer = &lt;div style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;'''A laez da draoñ hervez tro an heol''' :
* Ur babig lazhet gant ur vombezenn.
* Palestiniz gloazet gant ur vombezadeg e Deir el-Balah, Strizhenn Gaza.
* Ur bugel gloazet goude un argadenn ouzh kamp ar repuidi e Nouseirat e miz Kerzu 2024.
* {{ar}} Atersadennoù meur a zen chomet bev goude bombezadeg Nouseirat.
&lt;/div&gt;
}}
=== Lazhadegoù ha gloazadegoù ===
;• Lazhoù war-eeun
&quot;Peurlazhadeg&quot; zo bet graet eus oberoù Stad Israel e Gaza gant ABU hag aozadurioù dengar&lt;ref&gt;Condon, 2024 ; Bayoumi, 2025 ; Murphy, 2025 ; Nashed, 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2024/12/19/israels-crime-extermination-acts-genocide-gaza |title=Israel's Crime of Extermination, Acts of Genocide in Gaza • Human Rights Watch, 9/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ar pezh a zo un torfed enep mab-den. E-pad an daou vizvezh kentañ, Israel a vannas {{formatnum:25000}} tonennad [[danvez-tarzh]] war Strizhenn Gaza. Kalz anezho a oa bombezennoù na oant ket bleinet ha bannet war dakadoù ma oa stank ar boblañs ; karterioù a-bezh a voe kaset da get&lt;ref&gt;Albanese, 2024a, pp. 6–7.&lt;/ref&gt;. Abaoe ar 7 a viz Here 2023 ez eo bet tamallet da Dsahal lazhañ Palestiniz dizarm, en desped d'al lezennoù etrebroadel&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://apnews.com/article/palestinians-detained-israel-hamas-gaza-war-0ecbc338e4024add059b87b38022086d |title=Hungry, thirsty and humiliated: Israel's mass arrest campaign sows fear in northern Gaza • Associated Press, 14/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-gaza-war-east-jerusalem-shooting-army-23338c903c08bdd3e5fade3e2a048ab1 |title=Israeli military opens probe after videos show Israeli forces killing 2 Palestinians at close range • Associated Press, 16/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ha labourerien yec'hedel&lt;ref name=&quot;Salman &amp; Khadder 2023&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.cnn.com/2023/12/23/middleeast/kamal-adwan-hospital-gaza-israel-abuse-allegations-intl-cmd/index.html |title=Doctors accuse Israeli troops of desecrating bodies and shooting civilians at hospital Israel says was Hamas 'command center' •  CNN, 23/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Soudarded Israel o deus lazhet Palestiniz trevour en ospitalioù ; hervez un danevell gant ABU e miz Kerzu 2023 e vijent bet lazhet a-wel d'o ziegezh&lt;ref&gt;UNHR, 2024, pp. 37–38.&lt;/ref&gt;. E miz Genver 2024, soudarded Israel a dennas war drevourien a oa o hejañ bannieloù gwenn ; unan a voe lazhet&lt;ref&gt;UNHR, 2024, pp. 37-38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/video/video-shows-gaza-civilian-shot-and-killed-in-group-waving-white-flag-202880581884 |title=Video shows Gaza civilian shot and killed in group waving white flag • NBC News, 24/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Mezeien o deus kavet un niver bras a Balestiniz lazhet gant ur boled hepken en o fenn pe o bruched, ar pezh a genglot gant ur ratozh lazhañ a-berzh Tsahal&lt;ref name=&quot;volkskrant&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2025/gunshot-palestine-children-israel-war~v1819649/ |title=What the Wounds Are Telling Us • De Volkskrant, 13/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel 2024 e voe kavet karnelioù e Strizhenn Gaza, tremen 300 korf-marv enno&lt;ref&gt;UNHR, 2024, p. 40.&lt;/ref&gt;, en o zouez tud kozh, maouezi, tud c'hloazet ha tud ereet o daouarn&lt;ref name=&quot;un-1148876&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2024/04/1148876 |title=Mass graves in Gaza show victims' hands were tied, says UN rights office • UN News, 23/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. &quot;Diziazez ha disol&quot; eo tamall al lazhoù-se da Dsahal, hervezi&lt;ref name=&quot;toi-mass-graves&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/idf-rejects-baseless-claim-it-dug-mass-graves-at-gaza-hospital-analysts-also-doubt-charge/ |title=IDF rejects 'baseless' claim it dug mass graves at Gaza hospital; analysts also doubt charge • The Times of Israel, 23/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ha disklêriañ a reas e oa bet ensellet korfoù-marv a oa bet beziet gant Palestiniz, kement-se evit kavout engouestlidi ha tud diank e karter ospital Nasser Hospital ; ouzhpenn se e lavaras e voe distroet ar c'horfoù-marv na oant ket re engouestlidi israelat&lt;ref name=&quot;cnn-mass-graves&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/2024/04/22/middleeast/khan-younis-nasser-hospital-mass-grave-intl/index.html |title=More than 300 bodies found in mass grave at Gaza hospital, says Gaza Civil Defense • CNN, 22/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes-mass-graves&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/04/23/world/middleeast/gaza-mass-grave.html |title=U.N. Calls for Inquiry Into Mass Graves at 2 Gaza Hospitals • The New York Times, 23/04/2024 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

Hervez ur gont e miz Kerzu 2023, d'an nebeutañ {{formatnum:14000}} Palestinad a voe lazhet e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-authorities-identify-gaza-hostages-dead-captivity-2023-12-01/ |title=Israeli authorities identify Gaza hostages dead captivity • Reuters, 01/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E dibenn ar bloaz 2024, ur studiadenn ha ne gemere e kont nemet an niver a c'houzañvidi bet kadarnaet gant da vihanañ teir mammenn dizalc'h, hag etre miz Du 2023 ha miz Kerzu 2024 nemetken, a gadarnaas ar c'heleier a oa bet embannet gant ABU ha lod media : 70% eus ar c'houzañvidi a oa maouezi ha bugale&lt;ref&gt;Associated Press, 2023a ; Burga, 2023 ; Sawafta &amp; Fick, 2023 ; Thomas, 2023 ; Faddoul &amp; al., 2024, pp. 25–26 ; Saric, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://euromedmonitor.org/en/article/6035/Nearly-25,000-Palestinians-killed-during-70-day-Israeli-genocide-in-Gaza |title=Nearly 25,000 Palestinians killed during 70-day Israeli genocide in Gaza • Euro-Mediterranean Human Rights Monitor, 15/12/2023|access-date=}}&lt;/ref&gt;. Hervez Maodiernezh ar Yec'hed ha Burev an Ditouriñ er gouarnamant e Gaza, d'an 3 a viz Genver 2024, e oa bet kontet tremen {{formatnum:22300}} a dud varv&lt;ref name=&quot;cas1tmp4&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.barrons.com/news/health-ministry-in-hamas-run-gaza-says-war-death-toll-hits-22-313-584e999b?refsec=topics_afp-news |title=Health Ministry In Hamas-run Gaza Says War Death Toll Hits 22,313 • Barron's, 03/01/2024|access}}&lt;/ref&gt;. D'an 31 a viz Eost 2024 e voe anavet war-dro {{formatnum:34000}} a dud varv, 60% anezho kozhidi, maouezi ha bugale&lt;ref&gt;Graham-Harrison, 2024b.&lt;/ref&gt;. D'an 31 a viz Gouere 2025 e savas an niver da {{formatnum:60199}}, 52.6% anezho kozhidi, maouezi ha bugale&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://data.techforpalestine.org/ar/updates/killed-in-gaza-update-2025-08-17/ |title=Killed in Gaza • Tech for Palestine, 17/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/unispal/document/unrwa-sitrep-184-15aug25/ |title=UNRWA Situation Report #184 • United Nations, 15/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 14 a viz Genver 2024, tremen {{formatnum:23900}} a dud a oa bet kavet marv&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2024/1/14/israels-100-days-of-relentless-war-on-gaza |title=Israel's 100 days of relentless war on Gaza • Al Jazeera, 14/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ; d'an 10 a viz Mae, niver ar marvioù a dizhas {{formatnum:35000}}, un drederenn anezho dianav, ha tremen {{formatnum:10000}} ouzhpenn beziet en atredoù hep mar ebet&lt;ref name=&quot;K&amp;a.&quot;&gt;Khatib &amp; al., 2024.&lt;/ref&gt;. E-pad teir sizhun gentañ an argadeg, Israel a lazhas muioc'h a vugale e Gaza eget na oa bet lazhet er bed a-bezh en holl vrezelioù abaoe 2019&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.savethechildren.net/news/gaza-3195-children-killed-three-weeks-surpasses-annual-number-children-killed-conflict-zones |title=Gaza: 3,195 Children Killed in Three Weeks Surpasses Annual Number of Children Killed in Conflict Zones Since 2019 • Save the Children, 29/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Qutami, 2023, p. 531.&lt;/ref&gt;. Tremen {{formatnum:52000}} a dud zo bet gloazet a-raok miz Kerzu 2023&lt;ref&gt;Thomas, 2023 ; Associated Press, 2023a.&lt;/ref&gt; ha da dremen {{formatnum:77700}} e savas an niver-se e miz Mae 2024&lt;ref&gt;United Nations in Palestine, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/5/5/israels-war-on-gaza-live-neither-side-willing-to-budge-in-truce-talks?update=2880155 |title=Israel's war on Gaza live: Netanyahu accused of 'sabotaging' truce talks – Gaza death toll reaches 34,683 as Israeli offensive continues • Al Jazeera, 05/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. D'an 10 a viz Here 2025, Maodiernezh ar Yec'hed e Gaza (MYG) a embannas e oa bet lazhet da nebeutañ {{formatnum:67194}} a dud e Gaza, eleze war-dro 3,5% eus ar boblañs&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/18/gaza-tracker |title=Gaza tracker • Al Jazeera, 18/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Ar c'helaouennoù israelat ''+972 Magazine'' ha ''Sikha Mekomit'' (&quot;Galvadenn lec'hel&quot;) a embannas e tivizas abred Tsahal aotren ma vefe lazhet betek 15-20 trevour dre emsaver a renk izel, ha tremen 100 trevour dre emsaver a renk uhel. Hervez c'hwec'h ofiser israelat en ditouroù, an abeg pennañ d'an niver bras a lazhoù eo boaz Tsahal da skeiñ war vukennoù en o annez hag e-ser o ziegezh, ar re-se o vezañ dibabet evit darn gant reizhiadoù ditouriñ emgefreek a laka an annezioù-se da vout kavet aesoc'h&lt;ref&gt;Abraham, 2024.&lt;/ref&gt;. Un ofiser all en ditouroù a lavaras ne implije Israel nemet bombezennoù divleinerezh, a c'hall distrujañ savadurioù a-bezh, evit lazhañ emsaverien yaouank &quot;kuit a zispign bombezennoù ker war dud dister&quot;»&lt;ref&gt;Abraham, 2024.&lt;/ref&gt;.

E miz Meurzh 2024, ar pemdezieg israelat ''Haaretz'' a embannas e oa bet lod komandanted israelat o termeniñ &quot;takadoù-peurlazhañ&quot;» ma veze urzhiet d'ar soudarded lazhañ kement den a welent, zoken pa veze dizarm&lt;ref&gt;Kubovich, 2024a ; Sultany, 2024, p.11.&lt;/ref&gt;. Hervez un ofiser israelat, &quot;en un doare pleustrek e reer &quot;[[sponterezh|sponter]]&quot; eus kement den a zo bet lazhet gant Tsahal en takadoù ma vez o labourat&quot;&lt;ref&gt;Kubovich, 2024.&lt;/ref&gt;.
[[File:IDF-D9-Zachi-Evenor-001.jpg|thumb|Un tourter ''Caterpillar D9'']]
E miz Even e kavas ''Associated Press'' edo taol-brezel Israel o lazhañ lignezoù palestinat a-bezh, d'ul live na oa bet biskoazh gwelet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/world/investigation-identifies-entire-palestinian-families-killed-by-israeli-strikes-in-gaza |title=Investigation identifies entire Palestinian families killed by Israeli strikes in Gaza • PBS News Hour, 17/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervez testenioù bet roet da [[Kneset|Barlamant Israel]] e oa bet roet urzh da soudarded o vleinañ [[tourter]]ioù hobregonet ''Caterpillar D9'' da &quot;redek war sponterien, marv pe vev, a-gantadoù&quot;&lt;ref&gt;Cook, 2024 ; Ebrahim, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-825955 |title=Israeli soldiers returning from war struggle with trauma and suicide • The Jerusalem Post, 24/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.newarab.com/news/israeli-soldier-can-no-longer-eat-meat-after-killing-gaza |title=Not the Onion: CNN highlights 'suffering' of Israeli army bulldozer driver who ran over so many people in Gaza it made him turn vegetarian • The New Arab, 24/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Al-Tabieen school massacre 05.jpg|thumb|Sac'hadoù ''achla'' ('''أشلاء''', &quot;tammoù eus ar c'horf&quot;)&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.culanth.org/fieldsights/ashlaa-and-the-genocide-in-gaza |title=Ashlaa' and the Genocide in Gaza: Livability against Fragmented Flesh • Society for Cultural Anthropology, 31/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.culanth.org/fieldsights/the-character-of-settler-colonial-violence |title=The Character of Settler-Colonial Violence • Society for Cultural Anthropology, 31/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; a-c'houde ur vombezadeg d'an 10 a viz Eost 2024 war ur skol a oa o c'houdoriñ repuidi palestinat]]
Breud zo a-zivout an dregantad a vaouezi hag a vugale a zo bet lazhet&lt;ref name=&quot;Horton et al.&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-69014893 |title=Gaza war: Why is the UN citing lower death toll for women and children? • BBC News, 16/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.vox.com/world-politics/2024/5/17/24159263/aza-deaths-israel-hamas-hospital-ministry-health |title=The controversy over Gaza's death toll, explained • Vox, 17/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; met anavezet hag embannet eo anv, jener hag oad tremen {{formatnum:60000}} den lazhet&lt;ref name=&quot;techforpalestine-kills&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://data.techforpalestine.org/docs/killed-in-gaza/ |title=Killed in Gaza • Tech for Palestine, 17/05/2024|accessdate=05/07/2026&lt;/ref&gt;. D'ar 7 a viz Mae 2024 e venegas ABU {{formatnum:34735}} a dud lazhet en holl ; {{formatnum:24686}} anezho zo bet anavezet : 52% a vaouezi ha bugale, 8% a dud kozh a bep jener, ha 40% a wazed&lt;ref name=&quot;Horton et al.&quot; /&gt;. E miz Du 2024, ABU a embannas un dielfennadenn diwar-benn {{formatnum:8119}} a dud varv hag a voe gwiriekaet gant da nebeutañ teir mammenn dizalc'h, etre miz Du 2023 ha miz Ebrel 2024, 70% anezho o vout maouezi ha bugale&lt;ref&gt;Saric, 2024.&lt;/ref&gt;. D'an 31 a viz Eost 2024, hervez Ministrerezh ar Yezc'hed e Gaza, e oa savet an niver a dud varv da {{formatnum:40691}} ; {{formatnum:34344}} zo anavezet dre o anv : {{formatnum:17652}} (51%) zo maouezi ha bugale, {{formatnum:2955}} (9%) zo tud kozh (tremen 60 vloaz) a bep jener, ha {{formatnum:13737}} (40%) zo gwazed&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/09/21/gaza-s-health-ministry-reveals-names-of-several-thousand-dead-over-11-355-of-them-are-minors_6726814_4.html  |title=Gaza's Health Ministry reveals names of several thousand dead, over 11,355 of them are minors • Le Monde, 21/09/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Graham-Harrison, 2024b.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20240831-health-official-says-polio-vaccine-campaign-begins-in-war-torn-gaza |title=Health official says polio vaccine campaign begins in war-torn Gaza • France 24, 31/08/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Bloaz diwezhatoc'h (31 a viz Gouere 2025), hervez Ministrerezh ar Yec'hed e Gaza, ec'h anavezed {{formatnum:60199}} a dud : {{formatnum:28728}} (48%) a vaouezi ha bugale, {{formatnum:2928}} (5%) a oa kozhidi a beb jener ha {{formatnum:28543}} (47%) a oa gwazed. D'an nebeutañ {{formatnum:18457}} bugel a oa bet lazhet abaoe miz Here 2023&lt;ref name=&quot;techforpalestine-kills&quot; /&gt;. E miz Du 2024, MYG a embannas e oa bet diverket {{formatnum:1410}} tiegezh diouzh marilhoù kêr a-c'houde bombezadegoù Stad Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/2024-12-05/ty-article-magazine/.premium/entire-families-crushed-in-gaza-by-israeli-airstrikes-not-even-memories-remain/00000193-92bf-dfe8-a5db-fbff98170000 |title=Entire Families Were Crushed in Gaza by Israeli Airstrikes. Not Even Memories Remain • Haaretz, 05/12/2024 |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Diaesoc'h-diaesañ ez eo bet d'ar Ministrerezh dastum roadennoù en abeg ma oa bet distrujet danframmoù&lt;ref name=&quot;K&amp;a.&quot; /&gt;. Ret e voe erlerc'hiañ mammennoù all ouzh re an ospitalioù&lt;ref name=&quot;K&amp;a.&quot; /&gt;, evel keleier digant ar media, digant an dud a oa war al lec'hioù, koulz ha digant ar familhoù hag an intañvezed, a rank disklêriañ marv o fried evit bout skoazellet gant ar gouarnamant&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://news.sky.com/story/israel-hamas-war-health-system-collapse-in-gaza-leaves-authorities-struggling-to-count-the-dead-13107279 |title=Israel-Hamas war: Gaza's morgue network has effectively collapsed – how are they recording their dead? • Sky News, 04/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ar c'helenner hag enklasker stadunanat-ha-breizhveurat Michael Spagat e kavas dezhañ e oa mallus kaout un hentenn solius ha dizalc'h evit lakaat niver hollek ar marvioù — {{formatnum:34535}} d'an 30/04/2024 — da genglotañ gant ar roadennoù dastumet dre ar munud, en ur gemer hepken re an dud a oa anavezet dre anv hag all, an hollad o vout {{formatnum:24653}} d'an 30/04/2024 ivez&lt;ref name=&quot;Spagat 2024a&quot; /&gt;. E miz Eost 2025 e voe krennet an toull etre an niver a c'houzañvidi hag an niver a dud anavezet (war-dro {{formatnum:62000}} e-lec'h {{formatnum:60000}}), pa voe anavezet muioc'h a dud&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web| url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/160545 |title=Gaza death toll surges to 62,192 as Israel continues the genocide • Wafa, 21/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Stad Israel a savas enep sifroù Ministrerezh ar Yec'hed e Gaza, hogen degemeret e voent gant servijoù israelat an ditouroù, gant ABU ha gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] (ABY)&lt;ref name=&quot;K&amp;a.&quot; /&gt;. Nevesoc'h zo, ar gazetenn vreizhveurat ''The Guardian'' a embannas un diaz-ditouroù rummataet gant Tsahal hag a gont {{formatnum:8900}} emsaver lazhet. Kement-se ha roadennoù MYG a c'houlavar e oa trevourien eus 83% eus ar c'houzañvidi, ar pezh a zo dreist kement niver e kement brezel a zo bet abaoe [[1989]], war-bouez seziz Srebrenica (1992-1995), ar gouennlazh a voe e Rwanda (1994) ha [[Seziz Marioupol]] (2022)&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2025/aug/21/revealed-israeli-militarys-own-data-indicates-civilian-death-rate-of-83-in-gaza-war |title=Revealed: Israeli military's own data indicates civilian death rate of 83% in Gaza war • The Guardian, 21/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Tsahal a nac'has kement-se holl, dre lavaret e oa dispis ar sifroù ha digempoell p'o c'heñverier gant he roadennoù&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-denies-report-claiming-that-its-own-database-found-that-vast-majority-of-gaza-dead-were-civilians/ |title=IDF denies report claiming that its own database found that vast majority of Gaza dead were civilians • The Times of Israel, 21/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E 2025, ur pennad a-zivout ar brezel e Gaza a vrasjedas {{formatnum:64260}} den marvet diwar c'hloazioù grevus etre miz Here 2023 hag an 30 a viz Even 2024, un niver hag a dremenas hep mar dreist {{formatnum:70000}} e miz Here 2024, 59,1% anezho o vout maouezed, bugale ha tud kozh ; diwar kement-se e kendastumas e oa bet 41% re izel sifroù MYG a-fet marv diwar gwall c'hloazioù, ha war an dro e verkas e oa re izel e sifroù-eñ hep mar ebet, pa ne gemerent ket e kont holl heuliadoù oberoù Tsahal e Gaza : ar marvioù diwar ziouer a zanframmoù mezegel, diouer a voued, dour fall ha yec'hedouriezh ker fall all&lt;ref&gt;Jamaluddine &amp; al., 2025.&lt;/ref&gt;. Ur vrasjedadenn damheñvel a-fet marvioù a-c'houde gwall c'hloazioù a embannas {{formatnum:80000}} e miz Genver 2025&lt;ref&gt;Bloxham, 2025, p. 23.&lt;/ref&gt; ; e miz C'hwevrer, ur studiadenn e ''The Lancet'' a vrasjedas e oa bet un digresk a 39,9 bloaz en hoali e Strizhenn Gaza etre miz Here 2023 ha miz Gwengolo 2024, hep kontañ ar marvioù ameeun ; diwar ar renabloù hag ar marilhoù e kadarnaas sifroù Ministrerezh ar Yec'hed e Gaza&lt;ref&gt;Guillot &amp; al., 2025, pp. 478-485.&lt;/ref&gt;. 

E miz Mae 2025, Bezalel Smotrich, ministr israelat an arc'hant, a zisklêrias edo Israel oc'h argadiñ labourerien trevourel Hamas, en ur lavaret &quot;emaomp o peurlazhañ ministred, burevidi, pinvidien – kement den hag a skor beli Hamas war ar gevredigezh trevourel&quot;&lt;ref&gt;Shpigel, 2025.&lt;/ref&gt;. E-maez al lezennoù etrebroadel eo lazhañ izili trevourel Hamas&lt;ref&gt;Jamshidi, 2024b.&lt;/ref&gt;. Adalek miz Even 2025 e lavaras soudarded Tsahal e oa bet roet urzh dezho da dennañ war engroezioù Palestiniz e-kichen al lec'hioù ma ro ar ''Gaza Humanitarian Foundation'' he skoazell&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-06-27/ty-article-magazine/.premium/idf-soldiers-ordered-to-shoot-deliberately-at-unarmed-gazans-waiting-for-humanitarian-aid/00000197-ad8e-de01-a39f-ffbe33780000 |title='It's a Killing Field': IDF Soldiers Ordered to Shoot Deliberately at Unarmed Gazans Waiting for Humanitarian Aid • Haaretz, 27/06/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ; tremen {{formatnum:1000}} den a voe lazhet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.npr.org/2025/07/23/nx-s1-5477365/israel-gaza-aid-casualties |title=Israeli forces have killed over 1,000 aid-seekers in Gaza since May, the U.N. says • NPR, 23/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervez ''Amnesty International'', Israel a oa o klask krennañ war ar skoazell evit degas kernezh d'ar Balestiniz hag o gouennlazhañ&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/07/gaza-evidence-points-to-israels-continued-use-of-starvation-to-inflict-genocide-against-palestinians/ |title=Gaza: Evidence points to Israel's continued use of starvation to inflict genocide against Palestinians • Amnesty International, 03/07/2025|access-date=}}&lt;/ref&gt;. E miz Du 2025, ur studiadenn gant ar ''Max Planck Institute for Demographic Research'' (MPIDR) e [[Rostock]] a vrasjedas niver ar marvioù diwar feulster e Gaza : etre {{formatnum:100000}} ha {{formatnum:126000}}, 27% anezho o vout bugale yaouankoc'h eget 15 vloaz ha 24% o vout maouezi&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.mpg.de/25778228/1125-defo-gaza-study-reveals-unprecedented-losses-of-life-and-life-expectancy-154642-x |title=Gaza: study reveals unprecedented losses of life and life expectancy • Max-Planck-Gesellschaft, 25/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{de}} {{Cite web|url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2025-11/kriegstote-gazastreifen-opferzahlen-schaetzung |title=Mehr als 100.000 Tote im Gazakrieg (&quot;Tremen {{formatnum:100000}} den marvet e Gaza&quot;) • Die Zeit, 24/11/32025 |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{de}} {{Cite web|url=https://www.freitag.de/autoren/hanno-hauenstein/max-planck-institut-zaehlt-126-000-gaza-tote-was-heisst-das-fuer-den-genozid |title=Max-Planck-Institut zählt 126.000 Gaza-Tote: Was heißt das für den Genozid? (&quot;MPI a gont {{formatnum:126000}} den marv e Gaza – petra eo an emplegad  ar gouennlazh ?&quot;) • Der Freitag, 01/12/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. ''Amnesty International'' ha ''B'Tselem'' o deus roet da wir edo ar gouennlazh war seveniñ bepred, pa gendalc'hed da lazhañ Palestiniz&lt;ref name=&quot;Alj&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/inside-story/2026/2/12/is-genocide-still-happening-in-gaza |title=Is genocide still happening in Gaza? • Al Jazeera, 12/02/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Tremen {{formatnum:1000}} den zo bet lazhet gant Israel etre deroù an harz-tennañ (miz Here 2025) ha miz Even 2026&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/amp/video/newsfeed/2026/6/18/these-are-the-palestinians-that-israel-has-killed-during-gazas |title= These are the Palestinians that Israel has killed during Gaza's 'ceasefire' • Al Jazeera, 18/06/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, tremen 100 bugel en o zouez&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.unicef.org/press-releases/during-gazas-ceasefire-children-keep-being-killed |title=During Gaza's Ceasefire, Children Keep Being Killed • UNICEF, 13/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Hervez un enklask gant ar medium [[Katar|qatari]] ''Al Jazeera Media Network'' ('''شبكة الجزيرة الإعلامية''') diazezet war testenioù tud ha dielfennadennoù gant arbennigourien, ez eus war-dro {{formatnum:3000}} Palestinad(ez) a zo bet lazhet hep na c'hellfed kavout o c'horfoù, kement-se abalamour ma ra Tsahal e Gaza gant tennoù gwrezel ha tennoù gwrezel-ha-gwaskel, pourchaset o-daou gant [[Stadoù-Unanet Amerika]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2026/2/10/israel-used-weapons-in-gaza-that-made-thousands-of-palestinians-evaporate |title=Israel used weapons in Gaza that made thousands of Palestinians evaporate • Al Jazeera,10/02/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;• Lazhoù ameeun
[[File:Mother cries for her 4-year-old daughter, who lost her life due to malnutrition and lack of treatment due to the war on Gaza, Gaza Strip.jpg|thumb|Ur vamm o leñvañ d'he merc'h 4 bloaz marvet diwar naonegezh ha kleñved.]]
Ar vezeien Rasha Khatib, Martin McKee ha Salim Yusuf o deus embannet e miz Gouere 2024 un niver brasjedet a varvioù eeun pe ameeun devoudet gant ar brezel, a oa c'hoarvezet dija pe a c'hoarvezje er mizioù ha bloazioù da zont. Hep mar e vo ur c'hresk bras war ar marvioù ameeun en abeg da greñvder ar brezel dre vras, da zistruj danframmoù yec'hedel, d'an diouer a voued, ha d'ar c'hrennañ war arc'hantaouiñ UNRWA. Hervezo e c'hellfe an niver a Balestiniz lazhet e Gaza bout 16 gwezh brasoc'h eget an niver a zo bet jedet betek-henn ; pa lieskementer an niver diwezhañ-se dre 5 e c'hellfe sevel da dremen {{formatnum:186000}} den marv&lt;ref&gt;Khatib &amp; al., 2024.&lt;/ref&gt;. Michael Spagat a skrivas e oa ar vrasjedadenn-se &quot;disolius ha diwirheñvel&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://aoav.org.uk/2024/a-critical-analysis-of-the-lancets-letter-counting-the-dead-in-gaza-difficult-but-essential-professor-mike-spagat-reviews-the-claim-the-total-gaza-death-toll-may-reach-upwards-of-186000/ |title=A critical analysis of The Lancet's letter &quot;Counting the Dead in Gaza: Difficult but Essential&quot;. Professor Mike Spagat reviews the claim the total Gaza death toll may reach upwards of 186,000 • Action On Armed Violence, 10/07/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bigg 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/07/11/world/middleeast/gaza-war-death-toll-lancet.html |title=Fighting Isn't the Only Killer of Gazans Amid the War, Researchers Say • The New York Times, 11/07/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; met &quot;reizh e oa reiñ da c'houzout ne voe ket an holl varvioù reoù eeun ha feuls&quot;, ha lakaaat a reas an niver a varvioù de &quot;uhel-meurbet&quot;&lt;ref name=&quot;Horton et al.&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bigg 2024&quot; /&gt;. An istorour [[Bro-Saoz|saoz]] Donald Bloxham a verk ivez ez eo bet ameeun ar braz eus ar marvioù e meur a vrezel, met Israel o sparlañ an hent d'ar skoazell evit Gaza a zegas marvioù ivez na c'heller ket lakaat da ameeun&lt;ref name=&quot;Bloxham_2025&quot;&gt;Bloxham, 2025, pp 23–24.&lt;/ref&gt;.

En ul lizher e miz Here 2024, 99 labourer stadunanat er yec'hed e Gaza hag o devoa labouret eno abaoe ar 7 a viz Here 2023 a glaskas brasjediñ an niver a Balestiniz a oa marvet diwar naonegezh, diazezet war danevelloù foran embannet gant an aozadur ''Integrated Food Security Phase Classification'' (IPC)&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.gazahealthcareletters.org/usa-letter-oct-2-2024 |title=USA Letter / Gaza Healthcare Letters • 02/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervezo e oa d'an nebeutañ {{formatnum:62413}} a dud e Gaza a oa marvet diwar naonegezh, bugale yaouank ar braz anezho ; diazezet eo ar vrasjedadenn-se war ar fed ma tegas ur gernezh a live 5 ur feur a 2 zen marv diwar {{formatnum:10000}} bemdez. Ar vezeien a vasjedas ivez e oa marvet {{formatnum:5000}} den d'an nebeutañ diwar ziouer a breder pa oant gant ur c'hlenved henek&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.motherjones.com/politics/2024/10/us-israel-funding-gaza-palestine-deaths-october-100000-17-billion/ |title=Report: In One Year, More Than 100,000 Deaths in Gaza—Aided by $17.9 Billion From the US|Mother Jones, 08/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WatsonInstituteEstimatedDeaths&quot;&gt;Stamatopoulou &amp; Robbins, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GazaHealthcareLettersEstimatedDeaths&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://static1.squarespace.com/static/66e083452b3cbf4bbd719aa2/t/66fcd754b472610b6335d66f/1727846228615/Appendix+20241002.pdf |title=Appendix to letter of October 2, 2024 re: American physicians observations from the Gaza Strip since October 7, 2023 • Gaza Healthcare Letters, 02/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Div studiadenn embannet gant ar gelaouenn ''The Economist'' a ziskouez un digresk a 35 bloaz en hoali e Gaza, a-live gant ar gouennlazh e Rwanda e 1994&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.economist.com/interactive/graphic-detail/2025/08/06/how-much-of-gaza-is-left-standing |title=How much of Gaza is left standing? • The Economist, 06/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.smh.com.au/world/middle-east/how-much-of-gaza-is-left-standing-true-toll-may-be-even-greater-than-official-reports-suggest-20250808-p5mlhn.html |title=How much of Gaza is left standing? True toll may be even greater than official reports suggest • The Sydney Morning Herald, 08/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;• Droug korfel ha speredel
{{Multiple image|
| perrow = 1/1
| total_width = 300
| image1 = Yamen was injured in his leg during his sixth displacement in Jabalia refugee camp, and he was forced to flee while wounded.jpg
| image2 = A Palestinian refugee carries his injured grandchildren from the Israeli bombing of Nuseirat Camp, Gaza Strip.jpg
| footer_align = left
| footer = &lt;div style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;'''A laez da draoñ''' :
* Gloazet e voe Yamen en e c'har e-kerzh e 6{{vet}} divroadenn e kamp repuidi Jabalia, ha ret e voe dezhañ tec'hel evelato.
* Ur repuad palestinad zo o tougen e vugale-vihan a zo bet gloazet gant bombezadeg kamp Nuseirat e Gaza.
&lt;/div&gt;
}}
Brasoc'h eget {{formatnum:170000}} eo an niver a dud a zo bet gloazet gant taol-brezel Stad Israel abaoe ar 7 a viz Kerzu 2023&lt;ref name=&quot;Burke 2025&quot; /&gt;, hag e Gaza emañ ar brasañ niver a vugale vac'hagnet e-keñver ar boblañs, er bed a-bezh&lt;ref name=&quot;Amputee stats&quot; /&gt;. En hevelep prantad, tremen {{formatnum:1040}} Palestinad a voe lazhet er C'hlann Gornaouek&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.unrwa.org/resources/reports/unrwa-situation-report-205-situation-gaza-strip-and-west-bank-including-east-jerusalem |title=UNRWA Situation Report #200 on the Humanitarian Crisis in the Gaza Strip and the occupied West Bank, including East Jerusalem • UNRWA, 21/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Meurzh 2024, war-dro {{formatnum:17000}} bugel a oa gloazet hag hep familh ebet ken, aleze un termen mezegel nevez : ''wounded child, no surviving family'' (WCNSF)&lt;ref&gt;Haidar, 2023 ; Horn, 2023 ; Ali, 2024 ; O'Reilly, 2023 ; Grim, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20231107-gaza-coins-a-new-acronym-wcnsf-wounded-child-no-surviving-family/ |title=Gaza coins a new acronym: WCNSF – Wounded Child No Surviving Family • Middle East Monitor, 07/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;volkskrant&quot; /&gt;. Hervez ABU e miz Gwengolo 2025, tremen {{formatnum:21000}} bugel zo bet mac'hagnet en abeg d'ar brezel e Gaza&lt;ref name=&quot;Guardian_3_September_2025&quot; /&gt;.

D'ar 25 a viz Eost 2024 e vrasjedas ABU e oa miret ar braz eus poblañs Gaza – 2,2 vilion a dud – war un takad 39 km² e c'horread, bihanoc'h eget hini [[Lannuon]], ar pezh a zegas un diouer bras a servijoù diazez evel dour yac'hus, ha kleñvedoù evel an hepatit C a red buan&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/gaza-humanitarian-zones-smaller-than-manhattan-rcna167056 |title=Gaza's 2.2 million people are confined to a humanitarian area smaller than Manhattan • NBC News, 25/08/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;• Boureverezh ha feulster revel
Bac'hadurioù hollek hag a-vras zo bet tamallet da Stad Israel e brezel Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/14/israels-war-on-gaza-live-rafah-attack-coming-soon-despite-pressure?update=2771884 |title=Israeli forces detain 20 Palestinians in occupied West Bank • Al Jazeera, 14/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/032/34/pdf/g2403234.pdf?token=7vgSXpmdnRsfIeetwu&amp;fe=true |title=Written statement submitted by Al-Haq, Law in the Service of Man, a non-governmental organisation in special consultative status • United Nations, 27/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ha bac'hidi a zisklêrias e vezent mac'hagnet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/11/gaza-detainees-israel-prisons-hamas/ |title=Gazan prisoners describe abuse at secretive Israeli detention sites • The Washington Post, 12/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; hag e c'houzañvent marvioù, tanioù-gwall, gwalladennoù&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/1/10/threatened-with-rape-lama-khater-recalls-horrors-while-in-israeli-jails  |title='Threatened with rape': Lama Khater recalls horrors while in Israeli jails • Al Jazeera, 10/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ha Palestiniz boureviet hep tamalladenn ebet&lt;ref&gt;Masarwa &amp; Osman, 2023 ; Kottasová &amp; al., 2023, Doucet, 2024 ; Cordall &amp; Pedrosa, 2024.&lt;/ref&gt;.

E miz Eost 2024, UN-OHCHR a embannas testenioù gant Palestiniz a oa bac'het e kamp-bac'h Sde Teiman e [[Negev]], tost d'an harzoù gant Strizhenn Gaza : gwalladennoù hag arsailhadennoù revel a veze sevenet enep ar vac'hidi&lt;ref&gt;OHCHR, 2024d&lt;/ref&gt;. Hervez an aozadur ''Lemkin Institute for Genocide Prevention'', kement-se ha keleier damheñvel a ziskouez feulster revel e-kerzh ur gouennlazh&lt;ref name=&quot;lemkin&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.lemkininstitute.com/statements-new-page/the-genocidal-dimensions-of-israel%E2%80%99s-use-of-sexual-and-gender-based-violence-(sgbv)-against-palestinians |title=The Genocidal Dimensions of Israel's Use of Sexual and Gender-Based Violence (SGBV) against Palestinians • Lemkin Institute for Genocide Prevention, 11/09/2024|accessdate=05/07/2026.}}&lt;/ref&gt;.

''Amnesty International'' a embannas e tiskoueze doare ar gwallgaserezh en toulloù-bac'h israelat an dizenekaat reizhiadel koulz hag ar gwallaoz speredel ha korfel gouzañvet gant Palestiniz Gaza, ha gallout a reer kemer an doare-se e kont evit dezastum ur ratozh-gouennlazhañ&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, p. 296.&lt;/ref&gt;. Hervez ABU, oberoù feulster revel ha diazezet war ar jener a voe sevenet &quot;evit aotrouniekaat, mac'homañ ha distrujañ ar bobl balestinat, a-zarn pe a-bezh&quot;&lt;ref name=&quot;Independent_International_Commission_Inquiry_2025_sex_vio&quot;&gt;{{en}} Independent International Commission of Inquiry, 2025, p. 1.&lt;/ref&gt;.

Un  danevell gant Francesca Albanese eus ABU e miz Meurzh 2026 a lakaas ar voureveri a-berzh Israel enep Palestiniz d'ur &quot;perzh frammadurel er gouennlazh a zo war ober hag en ''apartheid'' en astenn an [[trevadenniñ]]&quot;. Hervezi e c'hoarvez ar boureverezh koulz en toulloù-bac'h israelat hag e Palestina aloubet en he fezh, kement-se dre &quot;zivroadegoù, berzañ skoazell ha boued, feulster diharz a-berzh Tsahal hag an drevadennerien, ha kontroll ha spont e pep lec'h&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session61/advance-version/a-hrc-61-71-aev.pdf |title=Torture and genocide • OHCHR, 23/03/2026, p. 2|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Naonegezh, divroadeg ha distruj an aozioù bevañ ===
;Naonegezh ha kaeladur
{{Multiple image|
| perrow = 1/2
| total_width = 300
| image1 = A 4-year-old Palestinian girl, lost her life due to malnutrition and lack of treatment due to the war on Gaza.jpg
| image2 = Displaced Palestinians receive food from charitable Tekiya during Ramadan in Deir el-Balah, Gaza Strip.jpg
| image3 = Displaced Palestinians gather to receive food from a charity in Deir el-Balah, Gaza Strip.jpg
| footer_align = left
| footer = &lt;div style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;'''A laez da draoñ hervez tro an heol''' :
* Ur plac'h 4 bloaz marvet diwar naonegezh ha diouer a breder mezegel.
* Palestiniz divroet o kaout boued digant Tekiya e-kerzh [[ramadan]] e Deir el-Balah, Strizhenn Gaza.
* Palestiniz divroet bodet evit kaout boued digant un aozadur a garitez e Deir el-Balah.
&lt;/div&gt;
}}
E miz C'hwevrer 2024, ''Human Rights Watch'' hag ''Amnesty International'' a zisklêrias n'he devoa ket Israel heuliet an disentez a oa bet kemeret gant al Lez-varn Etrebroadel d'ar 26 a viz Genver evit mirout na gasfe kaeladur Strizhenn Gaza d'ur gouennlazh&lt;ref name=&quot;Human Rights Watch Blockade&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty International Blockade&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/26/has-israel-complied-with-icj-order-in-gaza-genocide-case |title=Has Israel complied with ICJ order in Gaza genocide case? • Al Jazeera, 26/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. An aozadur ''Refugees International'' a stadas he devoa Stad Israel &quot;atav hag hep abeg ebet skoilhet an oberoù skoazellañ e Gaza&quot;&lt;ref&gt;Johnson, 2024b.&lt;/ref&gt;. An istorourez stadunanat Melanie Tanielian a lavar e rankfed lakaat an naonegezh hag ar c'haeladur da hentennoù-gouennlazhañ evel ar bombezadegoù a-yoc'h&lt;ref&gt;Tanielian, 2024, pp. 3–4.&lt;/ref&gt;. E miz Ebrel, ''B'Tselem'' a lakaas an naonegezh a oa o kreskiñ da &quot;zisoc'h politikerezh mennet hag emskientek Israel&quot;&lt;ref&gt;Sultany, 2024, p. 7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.btselem.org/publications/202404_manufacturing_famine |title=Manufacturing Famine: Israel is Committing the War Crime of Starvation in the Gaza Strip • B'Tselem, miz Ebrel 2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervez an istorourez Elyse Semerdjian emañ Israel o seveniñ &quot;ur gouennlazh dre daravat&quot;&lt;ref&gt;Semerdjian, 2024b.&lt;/ref&gt;.

E miz Here 2023, an aozadur ''World Food Programme'' a c'houzavas a-zivout an digresk war ar pourchas boued&lt;ref&gt;Tanielian, 2024, pp. 6–7.&lt;/ref&gt;, hag e miz Kerzu, a-gevret gant ABU, ec'h embannas edo tremen an hanter eus poblañs Gaza &quot;naonek&quot;, nebeutoc'h eget 1 den diwar 10 a zebre bemdez, ha 48% eus an dud a oa &quot;naonek-meurbet&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israel-gaza-war-palestinians-starving-un-wfp-b2461488.html |title=UN says half of Gaza's population is now starving • The Independent, 10/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/12/10/israel-hamas-war-live-no-safe-place-in-gaza-as-severe-hunger-spreads |title=Israel-Hamas war updates: Fierce battles rage in southern and northern Gaza • Al Jazeera, 10/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/2023/12/05/middleeast/gaza-bakery-hunger-israel-hamas-war-intl/index.html |title='It's chaos': Starving Gazans dig for food, supplies under the rubble • CNN, 05/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Riyad al-Maliki, anezhañ Maodiern an Aferioù estren e Palestina, a lavaras edo &quot;Israel oc'h implijout a-ratozh-kaer an naonegezh evel un arm-brezel a-enep ar bobl he deus aloubet&quot; ; hervez Israel e oa an disklêriadenn-se &quot;par da damall ur muntr lidel&quot;&lt;ref&gt;&quot;Muntr lidel&quot; : an [[enepyuzevegezh]] a damall d'ar Yuzevien lazhañ bugale nann-yuzev en o lidoù evit implijout gwad ar vugale-se da fardañ o bara kan da Bask.&lt;/ref&gt; ha &quot;hudur&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/palestinian-foreign-minister-accuses-israel-deliberately-starving-gazans-2023-12-12/ |title=Palestinian minister accuses Israel of starving Gazans; Israel says charge 'obscene' • Reuters, 13/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Kerzu 2023, ''Human Rights Watch'' a gavas edo Israel oc'h implijout an naonegezh evel un arm-brezel pa verze a-ratozh an diraez d'ar boued hag an dour&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/18/israel-starvation-used-weapon-war-gaza |title=Israel: Starvation Used as Weapon of War in Gaza • Human Rights Watch, 18/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Genver 2024, ABU a damallas da Israel &quot;distrujañ reizhiad ar boued e Gaza ha lakaat ar boued d'un arm enep pobl Palestina&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/01/over-one-hundred-days-war-israel-destroying-gazas-food-system-and |title=Over one hundred days into the war, Israel destroying Gaza's food system and weaponising food, say UN human rights experts • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 16/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz C'hwevrer 2024, maodiern israelat an arc'hant, Bezalel Smotrich, a viras e-unan ouzh bleud kaset gant Stadoù-Unanet Amerika a vont tre e Gaza, o terriñ dre-se ar promesa a oa bet graet Stad Israel da SUA&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/finance-minister-blocks-flour-shipments-from-reaching-gaza/ |title=Smotrich blocks flour shipments from reaching Gaza, in breach of Israeli pledge to US • The Times of Israel, 14/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E deroù 2024, ABU a zisklêrias edo Israel o seveniñ ur gouennlazh peogwir he devoa embannet bout &quot;mennet da zistrujañ pobl Palestina, a-zarn pe a-bezh, hepken peogwir e oa Palestiniz anezhi&quot; ha peogwir edo Israel o nac'hañ boued da Balestiniz dre herzel ouzh ar skoazell zengar hag o tistruj a-raozh-kaer &quot;skafoù-pesketa, broutioù ha frouezhegi e Gaza ... Biskoazh n'hon eus gwelet ur boblañs trevourel lakaet ker buan da vout ken naonek en un doare ker klok, eme an arbennigourien war an naonegezh. E-kichen bukañ war drevourien emañ Israel o klask daoniñ dazont Palestiniz dre wallgas o bugale&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/27/un-israel-food-starvation-palestinians-war-crime-genocide |title=Israel is deliberately starving Palestinians, UN rights expert says • The Guardian, 27/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Un digresk a 40% e niver ar sammgirri-skoazell aotret da vont tre e Gaza a c'hoarvezas goude disentez al Lez-varn Etrebroadel (ICJ)&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/27/israels-war-on-gaza-live-biden-comments-turn-focus-back-to-gaza-ceasefire?update=2735412 |title=How much aid has entered Gaza? • Al Jazeera, 27 February 2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Meurzh, an ICJ a gadarnaas he disentez en ur bouezañ war &quot;live digent ar gernezh gouzañvet gant Palestiniz e Strizhenn Gaza er sizhunvezhioù diwezhañ, koulz hag ar c'hresk war ar riskl a gleñvedoù-red&quot;&lt;ref&gt;Sultany, 2024, p. 5.&lt;/ref&gt;, en ur anzav n'he devoe ket Israel &quot;sentet ouzh urzh&quot; al Lez-varn e miz Genver, ar pezh en deus degaset &quot;aozioù bevañ gwallreuzus&quot; da washaat c'hoazh muioc'h&lt;ref&gt;Sultany, 2024, p. 6.&lt;/ref&gt;.

E miz Meurzh 2024, daouzek aozadur dengar en Israel a sinas ul lizher digor ma tamalljont d'ar Stad na sentiñ ouzh urzh al Lez-varn da virout ouzh ur gouennlazh dre aesaat deroadur ar skoazell zengar&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/11/israeli-human-rights-groups-icj-gaza-aid-ruling |title=Israeli human rights groups accuse country of failing to abide by ICJ's Gaza aid ruling • The Guardian, 11/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Johnson, 2024a.&lt;/ref&gt;. E miz Ebrel, ABU a zisklêrias edo Israel o &quot;lazhañ Palestiniz trevourel hag oc'h ober droug dirapar dezho gant he bombezadegoù&quot;, en ur ouzhpennañ &quot;emaint ivez o c'hourlakaat gant gouizidigezh hag a-ratozh-kaer un naonegezh&quot; hag en ur damall &quot;gouennlazh&quot; da Israel&lt;ref name=&quot;Al-Monitor-2024-04-22&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.al-monitor.com/originals/2024/04/gaza-health-system-completely-obliterated-un-expert |title=Gaza health system 'completely obliterated': UN expert • Al-Monitor, 22/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Here 2024, Israel a gemmas raktres ar jeneral Giora Eiland a-zivout Strizhenn Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2024/10/12/middleeast/israel-military-push-northern-gaza-intl/index.html |title=After mulling siege plan, Israel ramps up military push in northern Gaza • CNN, 12/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1e82yy0wxno |title=Israeli attack on northern Gaza hints at retired general's 'surrender or starve' plan for war • BBC News, 12/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Er raktres-se e oa urzh da holl annezidi Gaza an hanternoz da zivroañ a-barzh ur sizhun ; kaeladur klok war an dour, ar boued hag an trelosk ; herzel pe lazhañ kement den a chomfe&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.972mag.com/northern-gaza-liquidation-scenario-eiland-rabi/ |title=A plan to liquidate northern Gaza is gaining steam • +972 Magazine, 17/09/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-821301 |title=North Gaza siege: Netanyahu considers plan to starve out Hamas fighters • The Jerusalem Post, 23/09/2024]]|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E kreiz miz Here 2024, Israel he devoa urzhiet skarzh annezidi Gaza an hanternoz ha miret ouzh ar skoazell zengar da vont tre e-pad tost da ziv sizhunvezh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/10/09/israel-orders-new-evacuations-in-northern-gaza_6728770_4.html |title=Israel orders new evacuations in northern Gaza • Le Monde, 09/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/2024/10/11/middleeast/food-northern-gaza-starvation-un-intl |title=UN says no food has entered northern Gaza since start of October, putting 1 million people at risk of starvation • CNN, 11/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervez an ''Institute of Development Studies'', marvioù diwar naonegezh hag a c'hellje bout bet parraet outo zo &quot;hogozik hep mar ebet un torfed-brezel hag un torfed enep mab-den&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.ids.ac.uk/publications/was-there-a-famine-in-gaza-in-2024/ |title=Was There a Famine in Gaza in 2024? • Institute of Development Studies, 05/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'an 21 a viz Du 2024, al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] (''International Criminal Court'', ICC) a embannas urzhioù herzel etrebroadel enep Benyamin Netanyahou, anezhañ Pennmaodiern Israel, hag a-enep Yoav Gallant, Maodiern kozh an Difenn, en abeg ma oant o-daou &quot;atebek war an torfed-brezel a naonegezh evel doare da vrezeliñ&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2024/nov/21/icc-issues-arrest-warrant-for-benjamin-netanyahu-israel |title=ICC issues arrest warrant for Benjamin Netanyahu for alleged Gaza war crimes • The Guardian, 21/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.ft.com/content/0b62f17a-97db-4817-90f8-f98adead79f0 |title=ICC issues arrest warrant for Israeli PM Benjamin Netanyahu • Financial Times, 21/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;El Abdallah 2024&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icc-cpi.int/news/situation-state-palestine-icc-pre-trial-chamber-i-rejects-state-israels-challenges |title=Situation in the State of Palestine: ICC Pre-Trial Chamber I rejects the State of Israel's challenges to jurisdiction and issues warrants of arrest for Benjamin Netanyahu and Yoav Gallant • ICC, 21/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Genver ha miz C'hwevrer 2025, Israel a lamas ar strishadurioù war ar skoazell e Gaza e-pad pazenn gentañ harz-tennañ miz Genver. D'an 2 a viz Meurzh avat ec'h embannas e vefe stanket an holl skoazelloù dengar en un doare dibenndermen nemet ec'h asantfe Hamas kemmañ divizoù an harz-tennañ, ar pezh a voe nac'het gant Hamas&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/3/2/live-israel-us-propose-terms-to-extend-gaza-ceasefire-hamas-yet-to-reply?update=3549776 |title=Updates: Israel blocks all aid into Gaza after first phase of truce ends • Al Jazeera, 02/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgz7p85mdgo |title=Gaza ceasefire in peril as Israel and Hamas hit impasse • BBC News, 03/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. En ur ober 4 devezh e oa bet un digresk bras ha prim er pourchas boued e Gaza, tra ma oa bet tremen daougementet ar prizioù. Aozadurioù dengar evel ''Oxfam International'' hag UNICEF a c'houzavas a-enep naonegezh a-yoc'h mar dalc'hfe skornadur ar skoazell. ''Oxfam'' a ziouganas &quot;disac'hadur peurglok ar reizhiadoù a skor ar vuhez&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://apnews.com/article/israel-gaza-aid-cutoff-netanyahu-hunger-war-940ceea2c2b754d197a4f07c0cad86de |title=Israel's cutoff of supplies to Gaza sends prices soaring as aid stockpiles dwindle • Associated Press, 05/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. An alvokad Salah Abdel-Ati a lavaras e oa oberoù Israel enep [[Kenemglevioù Geneva]], a verz distrujañ pe genkizañ danvezioù hollret evel ar boued war an tachennoù-emgann&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.newarab.com/news/gazas-palestinians-fear-famine-over-israels-ramadan-aid-block |title=Palestinians in Gaza fear threat of famine over Israel's Ramadan aid blockade • The New Arab, 05/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Mae 2025, goude endevout stanket an enporzhiañ boued, louzeier ha trelosk e-pad 10 sizhunvezh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/aid-trucks-gaza-world-food-program-israel-hamas/ |title=Aid trucks going into Gaza are a &quot;drop in the bucket as to what's needed,&quot; WFP director says • CBS News, 25/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, B. Netanyahou a embannas ec'h aotrefe Israel &quot;ur skoazell zengar izek&quot; a-c'houde gwaskoù etrebroadel&lt;ref&gt;Shpigel, 2025.&lt;/ref&gt;. Israel a ginnigas implijout embregerezhioù prevez evit dasparzhañ ar skoazell e Gaza ar Su hepken. Skoret eo ar raktres gant SUA, o deus savet an aozadur ''Gaza Humanitarian Foundation'' (GHF) evit pourchas skoazell hep na vije &quot;Hamas o laerezh, preizhañ pe implijout ar skoazell-se evit e vennad-eñ&quot;. ABU a gavas abeg er raktres, pa zegasje muioc'h a zivroadegoù ret ha pa lakafe &quot;ar skoazell dindan veli mennadoù politikel pe vilourel&quot;&lt;ref&gt;Nichols, 2025a.&lt;/ref&gt;. Kalz Palestiniz zo bet lazhet gant Tsahal p'edont o tostaat d'al lec'hioù m'edo GHF oc'h ingalañ skoazell&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/03/palestinians-killed-israeli-fire-aid-point-gaza-officials-say |title=At least 27 Palestinians killed by Israeli fire at food point, Gaza officials say • The Guardian, 03/06/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Eost 2025 e voe danevellet e raktrese Israel kreñvaat ar skoazell e kornioù-bro all e Strizhenn Gaza en ur lemel kement skoazell da gêr [[Gaza|C'haza]] en Norzh evit rediañ hec'h annezidi da zivroañ endra edo Israel o kemer kêr&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-gaza-war-netanyahu-08-08-25#cme2gkxi000183b6tmv28m1yi |title=Here's what we know about Israel’s plan to take over Gaza City • CNN, 08/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ditouroù e miz Eost 2025 a ziskouezas edo ar boblañs en he fezh o c'houzañv kernezh, gant war-dro {{formatnum:641000}} a dud o c'houzañv naonegezh vras ; an IPC a gadarnaas edo an naonegezh o c'hoarvezout e Gouarnelezh Gaza&lt;ref&gt;IPC Report August, 2025, p. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/famine-has-struck-gaza-says-global-hunger-monitor-2025-08-22/ |title=Famine has struck Gaza, says global hunger monitor • Reuters, 22/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Div sizhun goude deroù harz-tennañ miz Here 2025, daouzegadoù ag aozadurioù e-maez-gouarnamant (AMG) a embannas edo Israel o stankañ a-did o skoazell da C'haza. Aozadur Bedel ar Yec'hed (OMS/WHO) a lavaras e oa &quot;gwallreuzus an traoù c'hoazh rak pezh a ya tre n'eo ket a-walc'h&quot; ha &quot;ned a ket an naonegezh war gil rak n'eus ket a-walc'h a voued&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.nrc.no/news/2025/october/mounting-alarm-as-israeli-authorities-reject-ngo-applications-to-transport-life-saving-aid-into-gaza |title=Mounting alarm as Israeli authorities reject NGO applications to transport life saving aid into Gaza • Norwegian Refugee Council, 23/10/2025 |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/23/hunger-crisis-in-gaza-is-catastrophic-despite-ceasefire-who-chief-says |title=Hunger crisis in Gaza is catastrophic despite ceasefire, WHO chief says • Al Jazeera, 23/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Kerzu 2025 e wellaas stad ar boued pa ne voe mui naonegezh na diouer bras a voued ; evelato, 27% eus ar boblañs a c'houzañve c'hoazh un diouer mallus a voued ha 50% a c'houzañve un diouer grevus&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/humanitarian-situation-update-351-gaza-strip |title=Humanitarian Situation Update #351 • ReliefWeb, 31/12/2025|accessdate=05/07/202631/12/2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ipcinfo.org/ipc-country-analysis/details-map/en/c/1159820/?iso3=PSE |title=Gaza Strip: Acute Food Insecurity Situation for 16 October - 30 November 2025 and Projection for 1/12/2025 - 15/04/2026 • IPC, 19/12/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E dibenn ar bloaz e savas aon rak an diouer a evezh hag a breder a-fet gwallvagadur, rak Israel he devoa skarzhet meur a AMG – ''Médecins Sans Frontières'' (MSF) en o zouez – eus Gaza ; an aozadurioù-se a sikoure da skañvaat ar gwallvagadur hag an naonegezh dre brederiañ bugale gwall naonek&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/inter-agency-standing-committee-iasc-statement-revoke-planned-international-ngo-ban-humanitarian-leaders-urge-israeli-authorities |title=Inter-Agency Standing Committee (IASC) Statement: Revoke planned international NGO ban, humanitarian leaders urge Israeli authorities • ReliefWeb, 01/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.medecinsdumonde.org/en/news/53-international-ngos-warn-israels-recent-registration-measures-will-impede-critical-humanitarian-action/ |title=53 International NGOs warn Israel's recent registration measures will impede critical humanitarian action • Médecins du Monde, 02/01/2026 |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ouzhpenn da gement-se, Israel a gendalc'he da stankañ ar pourchas lod louzeier&lt;ref name=&quot;Alj&quot; /&gt;.

Goude tarzh [[Brezel Iran (2026)|brezel Iran]] e miz C'hwevrer 2026, Israel a c'hourlakaas en-dro meur a grennadur e Gaza : serriñ meur a zor ma tremene ar skoazell, ampellañ fiñvoù ABU, ampellañ distro an dud da C'haza, ampellañ ar skarzhañ gloazidi&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.unocha.org/news/todays-top-news-middle-east-occupied-palestinian-territory-sudan |title=Today's top news: Middle East, Occupied Palestinian Territory, Sudan • UN OCHA, 02/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/israel-closes-gazas-rafah-crossing-amid-attacks-on-iran |title=Israel closes Gaza's Rafah crossing amid attacks on Iran • Aljazeera, 01/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;• Divroadegoù ret
{{Multiple image|
| perrow = 1/2
| total_width = 300
| image1 = Return of displaced people via Al-Rasheed Street after ceasefire, January 2025, Gaza Strip.jpg
| image2 = An aerial view of Al-Mawasi area where displaced Palestinians live in tents, Gaza Strip.jpg
| image3 = An aerial photo of displaced Palestinians waiting in northern Nuseirat to return to their homes in Gaza.jpg
| footer_align = left
| footer = &lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;'''A laez da draoñ hervez an heol'''
* Tud divroet o tistreiñ da gêr C'haza.
* Tud divroet o c'hedal e Nuseirat o distro d'ar gêr e Gaza.
* Tud divroet o vevañ e teltennoù en Al-Mawasi.
&lt;/div&gt;
}}
Abaoe miz Here 2023 ez eus bet divroet 1,9 milion a dud, eleze tost da boblañs a-bezh Strizhenn Gaza, da heul urzhioù Israel da skarzhañ ; urzhioù digempoell, embannet e-kerzh bombezadegoù alies, o deus lezet trevourien hep hent pe bal. Meur a wezh ez eo bet arsailhet an takadoù dengar, endra edo Israel o stankañ ar skoazell hag o tistrujañ danframmoù, a pezh a zegasas naonegezh ha lec'hioù diannezadus. A-glev d'an holl, pennadurezhioù Israel a zisklêrias bout mennet da grennañ tiriad Gaza ha da skarzhañ Palestiniz anezhañ dre greñvaat lezennoù riñs kenelel ha skarzhañ dibaouez. An aozadur ''Human Rights Watch'' a lakaas politikerezh Israel a-fet divroadegoù ret d'un torfed-brezel ha d'un torfed enep mab-den&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.hrw.org/report/2024/11/14/hopeless-starving-and-besieged/israels-forced-displacement-palestinians-gaza |title=&quot;Hopeless, Starving, and Besieged&quot; • Human Rights Watch, 14/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8ygyem84jo |title=Gaza: HRW accuses Israel of war crime with displacements • BBC News, 15/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gómez &amp; al., 2025, p. 13.&lt;/ref&gt;. Suafrika ha Stadoù all a gavas abeg e skarzhañ Strizhenn Gaza evel un elfenn bennañ er gouennlazh&lt;ref&gt;Jamshidi, 2024a, pp. 14–16.&lt;/ref&gt;}}. ''B'Tselem'' a veneg uhelidi Stad Israel o lavaret ez eo ar riñs kenelel &quot;ur pal kreizel er brezel&quot;&lt;ref&gt;B'Tselem, 2025, p. 47.&lt;/ref&gt;.

D'ar 6 a viz Here 2024, Israel a lakaas Gaza an Norzh d'un dachenn-emgann hag a urzhias d'an drevourien divroañ&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2024/10/06/world/israel-iran-hezbollah-lebanon |title=A new Israeli map labels nearly all of northern Gaza 'new evacuation zones • The New York Times, 06/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-launches-new-offensive-in-northern-gaza-orders-mass-evacuation-786f2fff |title=Israel Launches New Offensive in Northern Gaza, Orders Mass Evacuation • The Wall Street Journal, 06/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; Koulz an dielfennerien vilourel israelat hag an AMG ''Al Mezan Center for Human Rights'' e Jabaliya e Gaza a lavaras e oa kement-se pazenn gentañ raktres ar jeneral Giora Eiland evit rediañ Palestiniz da guitaat Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://inews.co.uk/news/world/evacuate-die-israel-generals-plan-north-gaza-3310922 |title='Evacuate or die': Israel moves towards 'general's plan' for north Gaza • The i Paper, 06/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. ABU a lavaras e c'hellfe Israel bout atebek war &quot;distrujañ ar boblañs palestinat e rannvro hanternozelañ gouarnelezh Gaza dre varvioù ha divroadegoù&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/un-human-rights-office-concerned-over-potential-destruction-palestinian-population-north-gaza |title=UN Human Rights Office is concerned over the potential destruction of the Palestinian population in north Gaza • ReliefWeb, 20/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E-kerzh harz-tennañ miz Genver 2025 e c'hallas tud divroet distreiñ d'ar gêr e Gaza an Norzh. Pa dorras Israel an harz-tennañ e miz Meurzh ec'h adkrogas da ordren divroadegoù. A-c'houde an argadenn war gêr C'haza (15/09 – 04/10/2025) e voe c'hoazh 1,2 milion a dud divroet&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.btselem.org/gaza_strip/202512_no_place_under_heaven_forced_displacement_in_the_gaza_strip_2023_2025 |title='No Place Under Heaven': Forced displacement in the Gaza Strip, 2023-2025 • B'Tselem|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Adalek tarzh ar brezel betek dibenn ar bloaz 2025, war-dro {{formatnum:100000}} a dud a dec'has diouzh Strizhenn Gaza. Lakaet kevret gant ar marvioù, kement-se zo un digresk a 6% e poblañs an tiriad&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/1/gaza-population-falls-6-percent-since-start-of-war-statistics-agency-says |title=Gaza population falls 6 percent since start of war, statistics agency says • Al Jazeera, 01/01/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;• Ekolazh
[[File:Tones of waste have accumulated near populated areas across Gaza posing catastrophic environmental and health risks. Children rummage through trash daily 7.jpg|thumb|Berniadoù lastez tost d'ar boblañs e Gaza a laka an endro hag ar yec'hed en arvar.]]
Drastet e voe an endro e Gaza gant bombezadegoù Israel : glasvez aet da get ; aer, dour ha douar kontammet ; danframmoù an dour hag ar vezegiezh distrujet. ABU hag aozadurioù all a laka an drougoù-se d'un &quot;ekolazh&quot; : meneziadoù atredoù ha lastez, dourioù lous chomet hep bout yac'husaet, ha saotradur pistrius. En abeg da se ez eus bet kleñvedoù, kudennoù [[skevent]], ha riskloù yec'hedel war hir dermen&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=http://theconversation.com/israels-bombing-of-gaza-caused-untold-environmental-damage-recovery-will-take-effort-and-time-245311 |title=Israel's bombing of Gaza caused untold environmental damage − recovery will take effort and time • The Conversation, 27/02/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ahmed et al.&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5021472 |title=From Ecocide to Genocide: A Call to Action for Scientists Globally to Address the Destruction in Gaza • Social Science Research Network, 18/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Meur a zispleger en deus lavaret emañ an ekolazh mennet e kreiz ar gouennlazh gant Israel e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/sep/27/israel-ecocide-gaza-bombs-agricultural-land-genocide |title=Israel's gecocide in Gaza sends this message: even if we stopped dropping bombs, you couldn't live here • The Guardian, 27/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.tni.org/en/article/ecocide-imperialism-and-palestine-liberation |title=Ecocide, Imperialism and Palestine Liberation • Transnational Institute, 17/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/ecocide-israels-deliberate-and-systematic-environmental-destruction-gaza  |title=Ecocide: Israel's Deliberate and Systematic Environmental Destruction in Gaza – occupied Palestinian territory • ReliefWeb, 30/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Helenneien o deus lavaret ez eo distrujañ an endro a skor ur boblañs – he dour, he douar hag he reizhiad bevañs ennañ – un ober a c'houennlazh pa c'hourlaka aozioù bevañ a zo jedet evit kas ar strollad da get, a-zarn pe a-bezh&lt;ref&gt;Genocide Convention, Mellad 2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol14/iss2/9/ |title=Ecocide Is Genocide: Decolonizing the Definition of Genocide • Genocide Studies and Prevention, 04/09/2020, levrenn 14, niverenn 2, pp. 104–121|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.hhrjournal.org/2025/07/29/a-destruction-of-the-conditions-for-life-report-on-genocide-in-gaza/ |title=A destruction of the conditions of life: Report on Genocide in Gaza • Health and Human Rights, 29/07/2025|access=}}&lt;/ref&gt;.
;• Distruj mennet danframmoù trevourel
{{Multiple image|
| perrow = 1/2
| total_width = 300
| image1 = An aerial view showing destruction in Rafah after Israeli forces withdrawal and as the ceasefire took hold, Gaza Strip.jpg
| image2 = Damage in Gaza Strip during the October 2023.jpg
| image3 = Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 29.jpg
| footer_align = left
| footer = &lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;'''A laez da draoñ hervez an heol'''
* Distrujoù e Rafah goude disparti Tsahal ha deroù an harz-tennañ.
* Distrujoù goude ur vombezadeg e karter El-Remal e kêr C'haza, 09/10/2023.
* Moged ha tan goude ma voe skoet un tour uhel e kêr C'haza.
&lt;/div&gt;
}}
An istorourien Mark Levene hag Elyse Semerdjian a laka distrujoù an danframmoù e &quot;kelennadurezh Dahiya&quot; Tsahal, da lavaret eo distrujañ un niver bras a zanframmoù trevourel evit gwaskañ gouarnamant an enebour ; abaoe 2006 e vez lakaet ar gelennadurezh e pleustr e Strizhenn Gaza ; &quot;kêrlazh&quot; eo hervez M. Levene, hag ur benveg evit gouennlazhañ&lt;ref&gt;Levene, 2024, pp. 6-7 ; Semerdjian, 2024, p. 2.&lt;/ref&gt;. E miz Here 2024, ar strollad enklaskerien ''Forensic Architecture'' e [[London]] a embanas : &quot;aozet, reizhiadet ha mennet eo taol-brezel Israel e Gaza evit distrujañ aozioù bevañ ha danframmoù ar vuhez&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://forensic-architecture.org/investigation/a-cartography-of-genocide |title=A Cartography of Genocide: Israel's Conduct in Gaza Since October 2023 • Forensic Architecture, 07/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Gouere 2025, ar gazetenn vreizhveurat ''The Guardian'' a embannas e oa peurzistrujet pe gwall vazaouet war-dro 70% eus danframmoù Gaza. Hervez ar c'heleier, Israel a baee betek {{formatnum:5000}} chekel ({{formatnum:1462.50}} €) da embregerezhioù dre savadur distrujet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/jul/09/bulldzoer-gaza-genocide-idf-meta |title=Seeking bulldozer drivers to demolish Gaza: how a genocide is being outsourced • The Guardian, 09/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz C'hwevrer 2025 e voe embannet e oa marvet 15 bugel da vihanañ dre iswrester (re izel e oa gwrez o c'horf) e-kerzh ar goañv en abeg ma oa bet Israel o tistrujañ annezioù ha kreizennoù tredan&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-children-cold-death-3085913b482dc5e45edd221ceccb17b3 |title=Medics say 6 babies have died from the cold in Gaza as displaced people shelter in tents and rubble • Associated Press, 26/02/2025|accessdate=05/07/20265}}&lt;/ref&gt;. E miz Mae 2025 e tisklêrias B. Netanyahou : &quot;emaomp o tistrujañ muioc'h-mui ag annezioù, ha tud Gaza n'o deus lec'h ebet da zistreiñ dezhañ. An disoc'h nemetañ hag a zle c'hoarvezout eo e fello d'an dud kuitaat Strizhenn Gaza.&quot;&lt;ref&gt;B'Tselem, 2025, p. 47.&lt;/ref&gt;.

En un danevell e miz Kerzu 2024, ''Human Rights Watch'' a damallas da Israel seveniñ ur gouennlazh e Gaza dre dagañ danframmoù an dour hag e buradur ha dre zibourvezañ Palestiniz diouzh moned davit dour. Hervez an danevell, Israel a wastas a-ratozh panelloù-heol a vage purlec'hioù, ur virlenn hag etrepaouezioù, a stankas rikoù-kempenn ha trelosk evit ar ganerioù, a droc'has rouedadoù an tredan, hag a arsailhas labourerien&lt;ref name=&quot;hrw-report&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.hrw.org/report/2024/12/19/extermination-and-acts-genocide/israel-deliberately-depriving-palestinians-gaza |title=Extermination and Acts of Genocide: Israel Deliberately Depriving Palestinians in Gaza of Water • Human Rights Watch, 19/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Berg2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c75wqr0k3dyo |title=HRW accuses Israel of acts of genocide over Gaza water access • BBC News, 19/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervez ''B'Tselem'', Israel he deus distrujet 84% eus rouedad an dour e Gaza&lt;ref&gt;B'Tselem, 2025, p.35&lt;/ref&gt;, tra ma 'z embannas ar [[Bank-bed]], [[Unaniezh Europa]] hag ABU e oa bet distrujet pe wallgaset 89% eus danframmoù an dour hag ar yec'hederezh e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web |url=https://thedocs.worldbank.org/en/doc/133c3304e29086819c1119fe8e85366b-0280012025/original/Gaza-RDNA-final-med.pdf |title=Gaza and West Bank Interim Rapid Damage and Needs Assessment • World Bank, UE hag ABU, 02/2025, p. 37|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. ABU a lakaas an argadennoù-se da &quot;ur rann bouezus e strategiezh ur gouennlazh&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/11/israel-attacks-palestine-water |title=Israelis attacked Palestinian water sources over 250 times in five years, data reveals • The Guardian, 11/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Hamas territorial control in Gaza, January 2026.jpg|thumb|upright|{{legend|#227724|Tiriad reoliet gant Hamas}}{{legend|#fcf02e|Linenn Velen}}{{legend|#20c600|Tiriad reoliet gant Israel}}]]
Rezet eo bet Rafah, ur gêr e su Strizhenn Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-06-12/ty-article-magazine/.premium/rafah-is-gone-razed-to-the-ground-its-not-the-only-city-decimated-by-the-israeli-army/00000197-6506-db73-aff7-7d4ee6bb0000 |title=Rafah Is Gone. Razed to the Ground. And It's Not the Only City Wiped Out by the Israeli Army • Haaretz, 12/06/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ; an darn vrasañ eus an drast zo bet kaset da benn dre dourtañ ha distruj mestroniet savadurioù kentoc'h eget dre vombezadegoù&lt;ref name=&quot;nytrafah&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2025/05/15/world/middleeast/rafah-gaza-israel-damage.html |title=Gazans Once Escaped to Rafah. Now Israel is Razing It • The New York Times, 15/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Gouere 2025 ec'h embannas ar ''BBC'' e oa krog Israel da ziskar danframmoù trevourel, o terriñ Kenemglevioù Geneva&lt;ref name=&quot;BBCVerifyDemolitions&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-33fccfbe-abcc-4af1-bdd2-632b2787cf59 |title=Israel levelling thousands of Gaza civilian buildings in controlled demolitions • BBC News, 18/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervez ar ''BBC'' bepred, un degemennour eus Tsahal a lavaras edo &quot;Hamas hag aozadurioù sponter all o kuzhat rikoù milourel e takadoù ma 'z eo stank ar boblañs trevourel. Tsahal a anavez hag a zistruj danframmoù sponter a zo kuzhet e savadurioù lec'hiet en takadoù-hont.&quot;&lt;ref name=&quot;BBCVerifyDemolitions&quot; /&gt;. E miz Du 2025, ar ''BBC'' a embannas e oa bet distrujet tremen {{formatnum:1500}} savadur all gant Tsahal e Gaza abaoe an harz-tennañ&lt;ref name=&quot;BBCCeasfireDemolitions&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0mxylxw48yo |title=Israel has destroyed more than 1,500 more buildings in Gaza since ceasefire • BBC News, 12/11/2025|accessate=}}&lt;/ref&gt;. Ur vouezh aotreet e Tsahal a lavaras edo-hi oc'h ober diouzh framm an harz-tennañ, peogwir e c'hoarveze an distrujoù a-drek al Linenn Velen, eleze 53% eus Strizhenn Gaza&lt;ref name=&quot;BBCCeasfireDemolitions&quot; /&gt;.
;• Mirout a c'henel bugale
E miz Meurzh 2025, un enklask gant ABU a ziskouezas he devoa Stad Israel sevenet oberoù gouennlazhañ e Gaza dre zistrujañ en un doare reizhiadel an danframmoù genel bugale, en ur c'hourlakaat ur seziz a vire ouzh prederiañ brazezded, gwilioud ha bugale nevez-c'hanet, a pezh a zegas droug hep distro da gresk poblañs Palestiniz e Strizhenn Gaza. Kavet e voe ivez e oa bet distrujet a-ratozh gant Tsahal an ospital-frouezusted ''Al-Basma IVF Centre'', a sevene war-dro {{formatnum:2500}} hiliadur ''in vitro'' bep miz ; war-dro {{formatnum:4000}} krouell, {{formatnum:1000}} standilhon [[sper]] ha [[viell]]où a voe distrujet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/4000-ivf-embryos-destroyed-1-shelling-gazas-largest/story?id=109350404 |title=Over 4,000 IVF embryos destroyed in 1 shelling at Gaza's largest fertility center, director says • ABC News, 24/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/5000-lives-one-shell-gazas-ivf-embryos-destroyed-by-israeli-strike-2024-04-17/ |title=Gaza's IVF embryos destroyed by Israeli strike • Reuters, 17/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ne voe kavet prouenn ebet a-fet ratozhioù milourel. ABU a zedastumas e oa distrujañ an ospital &quot;un darbar mennet da virout ouzh Palestiniz a c'henel bugale e Gaza, ar pezh a zo un oberezh-gouennalazhañ&quot;&lt;ref name=&quot;Independent_International_Commission_Inquiry_2025_births&quot;&gt;Independent International Commission of Inquiry, 2025, p. 39.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDTV-March 13&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/genocidal-acts-un-slams-israels-attacks-on-gaza-reproductive-centres-7915048 |title=&quot;Genocidal Acts&quot;: UN Slams Israel's Attacks On Gaza Reproductive Centres • NDTV, 13/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Le Poidevin 2025a&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-experts-accuse-israel-genocidal-acts-sexual-violence-gaza-2025-03-13/ |title=UN experts accuse Israel of genocidal acts and sexual violence in Gaza • Reuters, 13/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. ABU a embannas e oa bet Israel o tistrujañ danframmoù yec'hedel evit ar maouezi en un doare reizhiadel hag implijet ar feulster reizhel evel ur strategiezh er brezel, ar pezh a oa oberoù gouennlazhañ enep Palestiniz&lt;ref name=&quot;NDTV-March 13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Le Poidevin 2025a&quot; /&gt;.

Hervez stadegoù digant Maodiernezh ar Yec'hed e Gaza, skignet gant an aozadur ''Physicians for Human Rights'' (&quot;Mezeien evit Gwirioù Mab-den&quot;), un digresk a 41% er ganedigezhioù zo bet e miz Mae ha miz Even 2025 e-keñver an hevelep mizioù e 2022.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://phr.org/our-work/resources/destroying-hope-for-the-future-reproductive-violence-in-gaza/ |title=Destroying Hope for the Future: Reproductive Violence in Gaza • Physicians for Human Rights, 14/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Distruj reizhiadoù trevourel ha kevredigezhel ===
;• Argadennoù ouzh ar prederioù yec'hedel
{{Multiple image|
| perrow = 1/1
| total_width = 300
| image1 = Destruction of UNRWA el-Sheikh Radwan health center, February 2024.jpg
| caption1 = &lt;div style=&quot;font-size:90%:&quot;&gt;Distrujet e voe kreizenn yec'hedel Cheic'h Radwan an UNRWA, 02/2024.&lt;/div&gt;
| image2 = Palestinian Red Crescent Personnel inspect a destroyed ambulance in Deir el-Balah , Gaza Strip.jpg
| caption2 = &lt;div style=&quot;font-size:90%:&quot;&gt;Tud eus ar [[Luskad Etrebroadel ar Groaz Ruz hag ar C'hreskloar Ruz|C'hreskloar Ruz]] palestinat oc'h ensellout ur c'hlañvgarr e Deir el-Balah.&lt;/div&gt;
}}
E miz Du 2023 e ''The Lancet'' hag e miz C'hwevrer 2024 e ''BMJ Global Health'', meur a vezeg a zisplegas dre ar munud penaos e oa ur gouennlazh eus distrujañ an danframmoù yec'hedel hag o labourerien e Gaza, kevret gant disklêriadennoù politikerien Israel&lt;ref&gt;Khwaja &amp; al., 2023, p. 1975 ; Hanbali &amp; al., 2024, p. e014942 ; Sathar, 2023, pp. 82–83 ; Sankar, 2024.&lt;/ref&gt; Arbennigourien war ar gwir etrebroadel zo savet a-du ganto&lt;ref&gt;Mahomed, 2023, pp. 77–79 ; Sultany, 2024, p. 11.&lt;/ref&gt;. Ret e voe da reizhiad yec'hedel Stad Palestina talañ ouzh enkadennoù denegour en abeg da argadegoù Israel : adalek an 23 a viz Here e krogas ospitalioù da serriñ o dorioù peogwir n'o devoa mui trelosk ebet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/24/gaza-hospital-generators-to-run-out-of-fuel-in-48-hours-health-ministry |title=Gaza hospital generators to run out of fuel in 48 hours: Health Ministry • Al Jazeera, 24/10/2023|accessdate=05/07/20262}}&lt;/ref&gt;. Pa ne voe mui tredan en ospitalioù, meur a vabig a oa bet ganet a-raok an termen a varvas&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/israel-gaza-hamas/3-premature-babies-die-at-gazas-alshifa-hospital-doctor-says-104834155?id=104617602  |title=3 premature babies die at Al-Shifa Hospital, doctor says • ABC News, 13/11/2023|accessdate=05/07/20261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/dwindling-fuel-supplies-gazas-hospital-generators-put-premature-104211808 |title=Dwindling fuel supplies for Gaza's hospital generators put premature babies in incubators at risk • ABC News, 12/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Soni, 2023, p. 80.&lt;/ref&gt;. Kalz labourerien yec'hedel zo bet lazhet gant bombezadegoù Israel ; klañvgirri ha savadurioù yec'hedel zo bet distrujet ivez&lt;ref name=&quot;Healthcare destroyed&quot;&gt;Romo, 2023 : Debre, 2023b ; Picheta&amp; al., 2023 ; Baker, 2023 ; Kekatos &amp; Beaule, 2023 ; Basu, 2023 ; Moolla &amp; Jacub, 2024, p. e1691 ; Sultany, 2024, p. 11.&lt;/ref&gt;. ''Médecins Sans Frontières'' a embannas e oa bet gwallgaset pe zistrujet un niver bras a glañvgirri hag a zanframmoù yec'hedel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-war-inflicts-catastrophic-damage-infrastructure-economy-2023-11-17/#:~:text=HOSPITALS%20AND%20SCHOOLS&amp;text=OCHA%20said%2055%20ambulances%20in,of%20drugs%20and%20blood%20products |title=Gaza war inflicts catastrophic damage on infrastructure and economy • Reuters, 17/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/12/war-crime-gaza-medics-say-israel-targeting-ambulances-health-facilities |title=Gaza medics say Israel targeting ambulances, health facilities • Al Jazeera, 12/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ha lazhet e oa bet skipailh MSF&lt;ref&gt;Médecins Sans Frontières, 2023, 2024b ; Khan &amp; Tinua, 2024, pp. 805–806.&lt;/ref&gt;. MYG a lavaras e oa aet ar reizhiad yec'hedel da get&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/24/10/2023/healthcare-system-in-gaza-has-totally-collapsed |title=Healthcare system in Gaza has 'totally collapsed' • The Peninsula Qatar, 24/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Ebrel 2024, ABU a zisklêrias e kendalc'he distruj ar reizhiad yec'hedel da sevel betek kementadoù a chome c'hoazh da vout muzuliet&lt;ref name=&quot;Al-Monitor-2024-04-22&quot; /&gt;.

E miz C'hwevrer 2025, 160 labourer yec'hedel da vihanañ zo bac'het gant Israel hep mar ebet, ha 24 all zo diank goude bout bet dilamet diouzh ospitalioù e Gaza. Rener ospital Al-Shifa a voe bac'het e-pad 7 mizvezh ha lakaet en e frankiz hep tamall ebet ; displegañ a eure war ar gwallgaserezh en devoa gouzañvet, ha lavaret a reas ne doa devezh ebet hep boureverezh er bac'hoù israelat&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/feb/25/more-than-160-gazan-medics-held-in-israeli-prisons-amid-reports-of-torture |title=More than 160 Gazan medics held in Israeli prisons amid reports of torture • The Guardian, 25/02/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;• Distruj lec'hiennoù sevenadurel, relijiel ha desavadurel ====
{{Multiple image|
| perrow = 1/2/2
| total_width = 300
| image1 = A mosque destroyed in the Jabalia area of the Gaza Strip.jpg
| image2 = Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 16.jpg
| image3 = غزة، مركز رشاد الشوا (1) غزة بعد الحرب 23-25.jpg
| footer_align = left
| footer = &lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;'''A laez da draoñ hervez an heol'''
* Ur voskeenn vombezet, 20/02/2025.
* Distruj ar Rashad Shawa Cultural Center.
* Ur voskeen e Khan Younis, 08/10/2023.
&lt;/div&gt;
}}
''Amnesty International'' a verk kement-mañ : &quot;evit bout ma n'emañ ket distrujañ glad pe hêrezh istorel, sevenadurel ha relijiel berzet gant ar CPPCG, al Lez-varn etrebroadel he deus stadet e c'hall hevelep distrujoù anataat e klasker distrujañ ar strollad pa vezont mennet&quot;&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, p. 32.&lt;/ref&gt;. An ensavadur ''Lemkin Institute for Genocide Prevention'' en deus lavaret ez eus diskouezet ur mennad da c'houennlazhañ gant distruj a-ratozh beredoù e Gaza peogwir e klask &quot;diverkañ bezañs istorel ur bobl&quot;&lt;ref name=&quot;whywecall&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.lemkininstitute.com/statements-new-page/statement-on-why-we-call-the-israeli-attack-on-gaza-genocide |title=Statement on Why We Call the Israeli Attack on Gaza Genocide • Lemkin Institute for Genocide Prevention, 29/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Abaoe ar 7 a viz Here 2023, tamallet ez eus bet da Dsahal ober gant re greñv un nerzh a-enep daouzegadoù a skolioù&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/24/how-israel-has-destroyed-gazas-schools-and-universities |title=How Israel has destroyed Gaza's schools and universities • Al Jazeera, 24/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/10/gaza-un-experts-decry-bombing-hospitals-and-schools-crimes-against-humanity |title=Gaza: UN experts decry bombing of hospitals and schools as crimes against humanity, call for prevention of genocide • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 19/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, laerezh&lt;ref&gt;Kottasová &amp; al., 2023.&lt;/ref&gt;, disakrerezh, mac'hagn Palestiniz varv&lt;ref name=&quot;Salman &amp; Khadder 2023&quot;/&gt;, ha chom hep diforc'hañ etre soudarded Hamas ha trevourien&lt;ref&gt;B'Tselem, 2023 ; Gvaryahu, 2024 ; Marsi &amp; Mohamed, 2024b ; Bateman, 2024 ; Sultany, 2024, pp. 11–12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/10/damning-evidence-of-war-crimes-as-israeli-attacks-wipe-out-entire-families-in-gaza/ |title=Damning evidence of war crimes as Israeli attacks wipe out entire families in Gaza • Amnesty International, 20/10/2023|accessdate=05/07/20265 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2024/06/1151196 |title=Laws of war likely 'consistently violated' in Israeli strikes on Gaza: UN rights office • UN News, 19/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Da oberoù gouennlazh ivez ez eo bet lakaet an tagañ lec'hiennoù sevenadurel ha desavadurel, koulz hag implijout [[fosfor]] gwenn (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, un danvez tangwaller)&lt;ref&gt;Üngör, 2024, p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/human-rights-watch-says-israel-used-white-phosphorous-gaza-lebanon-2023-10-12/ |title=Human Rights Watch says Israel used white phosphorus in Gaza, Lebanon • Reuters, 13/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'an 18 a viz ebrel 2024, ABU a gondaonas Israel en abeg d'he &quot;''scholasticide''&quot; – un [[nevezc'her]] evit &quot;distrujañ an danframmoù desavadurel&quot; – e Gaza, pa oa bet distrujet dreist 80% eus ar skolioù ha lazhet {{formatnum:5000}} skoliad(ez), 261 mestr(ez)-skol ha daouzegadoù a gelennerien ha kelennerezed&lt;ref name=&quot;scholasticide&quot; /&gt;.

''Amnesty International'' a gadarnaas da nebeutañ 4 darvoudenn ma ne oa ezhomm milourel hollret ebet da zistrujañ lec'hiennoù sevenadurel ha relijiel e Gaza&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, p. 216.&lt;/ref&gt; : distruj kampus Al-Mughraqa ar skol-veur Al-Azhar, kampus Al-Zahra ar skol-veur Israa, moskeenn Al-Dhilal ha bered Bani Suheila e Khan Younis, ha moskeenn Al-Istiqlal e Khan Younis ivez&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, pp. 222–233.&lt;/ref&gt;. E videoioù war ar media sokial, ''Amnesty International'' a ziskouezas emzalc'h soudarded israelat en distrujoù-se evit prouiñ e oa ur ratozh gouennlazh ; an aozadur a verkas ivez pegen niverus e oa al lec'hiennoù sevenadurel, istorel ha relijiel a zo bet freuzet e Gaza, an dielldi-kreiz en o zouez&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024, pp. 216–219.&lt;/ref&gt;.

E miz Genver 2025 e voe kontet e oa bet distrujet 815 moskeenn ha 19 bered gant Tsahal e brezel Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.newarab.com/news/nearly-1000-mosques-gaza-damaged-destroyed-israel |title=Nearly 1,000 mosques in Gaza damaged, destroyed by Israel • The New Arab, 05/01/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Even 2025, ABU a embannas he devoa Israel sevenet an torfed a ziouennañ, anezhañ un torfed a-enep mab-den, p'he devoa lazhet trevourien o devoa kavet repu e skolioù hag e lec'hiennoù relijiel ; hervez an danevell, Israel he devoa freuzet tremen 90% eus ar savadurioù desevadurel e Gaza&lt;ref&gt;Murphy, 2025.&lt;/ref&gt;.

=== Bukañ strolladoù resis ===
;• Desaverien
Anzavet gant gouezeien evel un elfenn eus gouennlazh Gaza ez eo bet lazhañ desaverien ha distrujañ danframmoù desevadurel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14767724.2025.2577694 |title=The banality of scholasticide: the role of universities and academia in an age of genocide • Globalisation, Societies and Education, 11/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.e-ir.info/2025/11/25/scholasticide-in-gaza-settler-colonial-elimination-genocide-and-the-crisis-of-academic-responsibility/ |title=Scholasticide in Gaza: Settler Colonial Elimination, Genocide, and the Crisis of Academic Responsibility • E-International Relations, 25/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Da skorañ he ratozhiad e 2025, ma tisklêrie e kenglote politikerezh hag obererezh Israel e Gaza gant termenadur lezennel ur gouennlazh, an IAGS a skrivas &quot;Israel he deus distrujet skolioù, skolioù-meur, levraouegoù, mirdioù ha dielloù, an holl anezho ret evit ma kendalc'hfe hevoud hag hevelebiezh holl Balestiniz&quot;&lt;ref name=&quot;IAGSResolution&quot; /&gt;.

ABU a c'houlakaas e oa &quot;ur striv a-zevri evit distrujañ ar reizhiad desavadurel palestinat, un ober a anver &quot;''scholasticide''&quot;. [An argadennoù] a ziskouez ur reizhiad feulster mennet da freuzañ diazez ar gevredigezh palestinat&quot;&lt;ref name=&quot;scholasticide&quot; /&gt;.

Er c'hlemm a lakaas el Lez-varn Etrebroadel ma tamallas gouennlazh da Stad Israel, Suafrika a venegas distruj peder skol-veur ha lazh ar c'helenner meur Sufian Tayeh – kadoriad ar Skol-veur [[Islam]]ek) e Gaza (SVIG), lazh Ahmed Hamdi Abo Absa – dean rann ar sevel [[meziant]]où e Skol-veur Palestina, lazh Muhammad Eid Shabir – kelenner war an immunologiezh hag ar virologiezh, ez-kadoriad SVIG, ha lazh Refaat Alareer – [[barzh]] ha kelenner war al [[lennegezh|c'heverata lizheregel]] hag ar c'hrouiñ skridoù er SVIG&lt;ref name=&quot;ICJ-2023-12-29&quot; /&gt;.

Hervez enklaskerien e skol-veur Birzeit e Strizhenn Gaza a lavaras e oa &quot;mennet ha reizhiadel [...] 94 kelenner a voe buket ha lazhet gant an aloubadeg israelat&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://pomeps.org/the-hidden-war-on-higher-education-unmasking-the-educide-in-gaza |title=The Hidden War on Higher Education: Unmasking the 'Educide' in Gaza • Project on Middle East Political Science, pp. 8–13|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;Kazetennerien
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:230px; font-size:90%;&quot;
|-
| [[File:Hossam_Shabat.jpg|220px|center]]
|-
| &lt;hr&gt;&quot;Dre ar yezh e c'heller gwennañ ur gouennlazh. Unan eus an abegoù ma vezomp c'hoazh bombezet goude 243 devezh eo ''The New York Times'' hag ar braz eus media ar C'hornôg.&quot; – Hossam Shabat (2001-2025), ur c'hazetenner palestinat a voe tamallet dezhañ bout un ezel da Hamas hep prouenn ebet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.972mag.com/israel-gaza-journalists-hamas-hasbara/ |title=Israeli army unit tasked with linking Gaza journalists to Hamas • +972 Magazine, 2025/08/14|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ha lazhet d'ar 24 a viz Meurzh 2025&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://cpj.org/2025/03/cpj-denounces-israels-killing-of-2-more-gaza-journalists-in-return-to-war/ |title=CPJ denounces Israel's killing of 2 more Gaza journalists in return to war • Committee to Protect Journalists, 24/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
|}
Aozadurioù evit frankiz ar c'hazetennerezh ha strolladoù dengar o deus lakaet lazh reizhiadel kazetennerien e Gaza d'un elfenn eus ar gouennlazh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://pchrgaza.org/pchr-launches-report-on-assassination-of-truth-killing-of-journalists-amid-genocide-in-gaza/ |title=PCHR Launches Report on &quot;Assassination of Truth: Killing of Journalists amid Genocide in Gaza&quot; • Palestinian Centre for Human Rights, 08/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. An ''International Federation of Journalists'' (IFJ) a embannas e oa bet lazhet 56 labourer(ez) er media e 2025 hepken, un darn eus ar &quot;brezel-gouennlazh e Gaza&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/israel-two-years-of-killing-journalists-and-controlling-the-narrative-in-gaza |title=Israel: Two years of killing journalists and controlling the narrative in Gaza • International Federation of Journalists, 07/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Suafrika a venegas en he c'hlemm e veze lazhet &quot;kalz muioc'h a gazetennerien balestinat eget e kement brezel a zo bet er 100 vloaz tremenet&quot;&lt;ref name=&quot;ICJ-2023-12-29&quot; /&gt;.

Tamallet ez eus bet da Dsahal bukañ war-eeun kazetennerien ha media en desped d'ur panellerezh anat ha da zarbaroù gwareziñ. ''Al Jazeera'' a embannas e oa bet lazhet 278 kazetenner(ez) ha 706 ezel eus o ziegezhioù a-kerzh ar &quot;brezel-gouennlazh&quot; abaoe miz Here 2023&lt;ref&gt;{{en }}{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/28/israel-kills-over-700-relatives-of-palestinian-journalists-in-gaza-report  |title=Israel kills over 700 relatives of Palestinian journalists in Gaza: Report • Al Jazeera, 28/12/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akila&quot;&gt;{{en}}{{Cite web|url=https://pchrgaza.org/wp-content/uploads/2024/10/Report-on-the-Targeting-of-Journalists.pdf |title=Eliminating Witnesses on Genocide and Ethnic Cleansing Crimes in the Gaza Strip •  Palestinian Center for Human Rights, 2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

En ur studiadenn gant ar skol-veur ''Brown University'' e [[Providence]] e lenner ez eo bet lazhet gant Israel muioc'h a gazetennerien e Gaza abaoe miz Here 2023 eget e [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]], er [[Brezel-bed kentañ]], en [[Eil Brezel-bed]], e [[Brezel Korea]], e [[Brezel Viêt Nam]], e brezelioù e [[Yougoslavia]] er [[bloavezhioù 1900]] ha [[bloavezhioù 2000|2000]] hag e brezhelioù [[Afghanistan]] goude [[gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001]], an holl lakaet a-gevret&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://costsofwar.watson.brown.edu/sites/default/files/papers/Turse_Costs-of-War_The-Reporting-Graveyard-4-2-25.pdf |title=News graveyards: How dangers to war reporters endanger the world. • Brown University, 2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.npr.org/2025/09/01/nx-s1-5521944/news-outlets-call-for-safety-of-journalists-covering-the-war-in-gaza |title=Media outlets demand Israel grant access to Gaza, halt attacks on journalists there • NPR, 01/09/2025|accessdate}}&lt;/ref&gt;.

Ar Poellgor evit Gwareziñ Kazetennerien (''Committee to Protect Journalists'', CPJ) a verkas e vez &quot;Israel o seveniñ ar striv marvusañ ha mennetañ evit lazhañ kazetennerien hag o lakaat da devel a zo bet teuliaouet gant ar CPJ&quot;, hag e oa &quot;kazetennerien e Gaza o lavaret e oant bet gourdrouzet a-raok ma vefe lazhet izili eus o familhoù&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://cpj.org/issue/israel-gaza-war/ |title=Israel-Gaza War • CPJ|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web |title=Israeli military accused of targeting journalists and their families in Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2023/dec/21/israel-idf-accused-targeting-journalists-gaza • The Guardian, 21/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

En un degouezh enrollet gant al Lez-kastizañ Etrebroadel (ICC), an aozadur ''Reporters Sans Frontières'' (RSF) a damallas da Dsahal bukañ ha lazhañ 7 kazetenner e Gaza etre an 22 a viz Here hag ar 15 a viz Kerzu 2023. Un torfed-brezel eo bukañ kazetennerien hervez mellad 8 Statud [[Roma]] al Lez-varn, bet sinet d'ar 17 a viz Gouere [[1998]] ha lakaet e pleustr e [[2002]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/22/rsf-files-second-war-crimes-complaint-with-icc-over-gaza-journalists-killed |title=RSF files second war crimes complaint with ICC over Gaza journalists killed • Al Jazeera, 22/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Ar Greizenn Balestinat evit Gwirioù Mab-den (''Palestinian Centre for Human Rights'', PCHR) a lavar ez eo al lazhoù-se un doare da abafaat ar gazetennerien ha d'o dibennadiñ a ziskuliañ ar pezh a vez o c'hoarvezout&lt;ref name=&quot;Akila&quot; /&gt;.
;• Labourerien yec'hedel
Lakaet eo bet lazhañ labourerien yec'hedel d'un elfenn bouezus eus ar gouennlazh ; &quot;''medicide''&quot;&quot; (&quot;mezeglazh&quot;) a vez graet a-wezhioù eus kement-se : implijout nerzh milourel ha politikerezh ur Stad evit distrujañ en un doare reizhiadel danframmoù yec'hedel ur gevredigezh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.map.org.uk/latest/news/1772-two-healthcare-workers-killed-every-day-on-average-during-israelas-genocide-in-gaza/ |title=Two healthcare workers killed every day on average during Israel's genocide in Gaza • Medical Aid for Palestinians, 07/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/two-healthcare-workers-killed-every-day-average-during-israels-genocide-gaza |title=Two healthcare workers killed every day on average during Israel's genocide in Gaza - occupied Palestinian territory • ReliefWeb, 06/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

An aozadur ''Physicians for Human Rights – Israel'' (&quot;Mezeien evit Gwrioù Mab-den&quot;, skourr Israel) en deus lavaret n'o deus lazh ha bac'hadur tremen {{formatnum:1800}} labourer yec'hedel efed ebet war ar brezel, hogen mennet int da stlabeziñ ar gouester mezegel ha da lakaat ar pareañ da hogozik dic'hallus, ha kement-se a genglot gant dezverkoù ur gouennlazj&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/b-tselem-and-physicians-for-human-rights-israel-israel-is-committing |title=B'Tselem and Physicians for Human Rights Israel: Israel is committing genocide in the Gaza Strip • International Federation for Human Rights, 28/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

ABU a zisklêrias e oa ur &quot;''medicide''&quot;&quot;» eus an argadeg war an danframmoù yec'hedel e Gaza, hag un elfenn eus ur gouennalazh war seveniñ&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://dirco.gov.za/statement-by-minister-ronald-lamola-minister-of-international-relations-and-cooperation-to-the-meeting-of-the-joint-portfolio-committee-on-international-relations-and-cooperation-and-the-portfolio-co/ |title=Statement by Minister Ronald Lamola, Minister of International Relations and Cooperation to the Meeting of the Joint Portfolio Committee on International Relations and Cooperation and the Portfolio Committee on Justice and Constitutional Development, Wednesday, 10 September 2025, Cape Town • DIRCO, 10/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://mg.co.za/thought-leader/2025-01-06-unmatched-cruelty-in-gaza-while-world-celebrates-the-new-year/ |title=Unmatched cruelty in Gaza while world celebrates the new year • The Mail &amp; Guardian, 06/01/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Prezeg akademek ha lezennel ==
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Respontoù d'ar goulenn : &quot;Penaos e termenfec'h taol-brezel Israel e Gaza ?&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;lakaet da helenneien arbennik war ar [[Reter-Nesañ]], 31 a viz Genver – 19 a viz C'hwevrer 2025&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;MESB 2025&quot;/&gt;.&lt;/div&gt;
----
|-
|
* 46% : &quot;Gouennlazh&quot;.
* 36% : &quot;Torfedoù-brezel kar d'ur gouennlazh&quot;.
* 9% : &quot;Torfedoù-brezel hogen n'int ket kar d'ur gouennlazh&quot;.
* 4% : &quot;Oberoù mezhus hogen n'int ket torfedoù-brezel&quot;.
* 4% : &quot;Oberoù reizh hervez ar gwir d'em zifenn&quot;.
* 2% : &quot;Ne ouzon ket&quot;.
|-
|&lt;small&gt;'''Notenn :''' 101 eo sammad an dregantadoù abalamour d'ar rontaat.&lt;/small&gt;
|}
Kreskiñ a ra ar c'henglev e metoù arbennigourien war ar gouennlazhoù hag ar Shoah, arbennigourien war ar gwir etrebroadel, aozadurioù dengar ha gouarnamantoù evit lavaret ez eus ur gouennlazh eus oberoù Israel e Gaza ; distroadañ an tamall a ra Israel hag hec'h aduidi&lt;ref&gt;Mohyeldin &amp; Hamdan, 2024 ; Komnenic, 2023 ; Sultany, 2024, p. 4 ; Swart, 2025, p. 689 ; Bouranova, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MESB 2025&quot; /&gt;.

=== Gouennlazh, sionouriezh ha ''nakba'' ===
Palestiniz o deus gouverket a liamm a vefe etre ar gouennlazh e Gaza ha feulster politikel ar sionouriezh, ouzh e lakaat da heuliad an ''nakba'', a zo bepred o c'hoarvezout&lt;ref&gt;{{en}} Eghbariah, Rabea. ''Toward Nakba As A Legal Concept''. In : ''Columbia Law Review'', levrenn 124, niverenn 4, Mae 2024, {{Cite web|url=https://columbialawreview.org/wp-content/uploads/2024/06/May-2024-1-Eghbariah.pdf |title=pp. 887-991|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khalidi, 2024 ; Al Jazeera English, 2024 ; Khalidi, 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SAjmHHt8Fk4 |title=Noura Erakat Addresses the UN in Commemoration of the 77th Anniversary of the Nakba • YouTube, 16/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nplusonemag.com/online-only/online-only/physical-destruction-in-whole-or-in-part/ |title=Physical Destruction in Whole or in Part • n+1, 14/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Massad, 2023, 2025a, 2025b&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2556589 |title=Five Pillars of Zionist Genocidal Apparatus: A Palestinian Problematization of Genocide Studies • Journal of Genocide Research, 2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} El-Kurd, Mohammed. ''Perfect Victims and the Politics of Appeal''. Chicago : Haymarket, 2025, p. 11 {{ISBN|979-8-88890-315-5}}.&lt;/ref&gt;.

Lod helenneien a lavar n'eo ar gouennlazh e Gaza nemet pazenn diwezhañ ur &quot;gouennlazh gorrek&quot; a voe boulc'het gant an ''nakba'' ha skarzhadur kantadoù a viliadoù a Balestiniz e 1948, pa voe staliet Stad Israel&lt;ref&gt;Shaw, 2025b, p. 2 ; LeVine, 2025, p. 2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.lemkininstitute.com/statements-new-page/four-facts-about-israel%E2%80%99s-genocide |title=Four Facts about Israel's Genocide • Lemkin Institute for Genocide Prevention, 18/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Hervez ''B'Tselem'' hag aozadurioù all e c'hoarvez ar gouennlazh e-kerzh 75 bloavezh a feulster a-berzh ar sionouriezh trevadenner hag an &quot;dreistbeli yuzev&quot; (ar gredenn ma 'z eo ar bobl yuzev trec'h da forzh pe bobl all)&lt;ref&gt;B'Tselem, 2025, p. 5 ; O'Brien, 2025 ; Nijim, 2024 ; Repo, 2024 ; Sorek, 2025 ; Lederman, 2024, pp. 1–2, 5.&lt;/ref&gt;. Meur a helenneg a lavar ez eo an [[trevadennouriezh|drevadennouriezh]] ur broud pouezus en oberoù Israel&lt;ref&gt;Segal, 2023 ; Lederman, 2024, pp. 1–2, 5 ; Abdo, 2024, p. 1 ; Shaw, 2024, p. 1 ; Üngör, 2024, pp. 3–4, 5–6 ; Albanese, 2024a, p. 2.&lt;/ref&gt;. An istorour israelat Raz Segal ha ''B'Tselem'' a c'houverk emañ levezon an dreistbeli yuzev o pouezañ mui-ouzh-mui war politikerezh Israel&lt;ref&gt;Segal, 2025, p. 182 ; B'Tselem, 2025, p. 5.&lt;/ref&gt;, pa c'houverk ivez Francesca Albanese eus ABU hag ar c'helenner Amos Goldberg eus Jeruzalem ar raktres anvet ''Greater Israel'' ([[hebraeg]] : '''ארץ ישראל השלמה''' ''Eretz Yisrael HaShlema'', &quot;Tiriad klok Israel&quot;), eleze eus an [[Nil]] er Su d'an [[Eufrates]] en Norzh&lt;ref&gt;Albanese, 2024a, p. 4 ; Albanese, 2024b, pp. 20–22 ; Goldberg, 2024, p. 9.&lt;/ref&gt;.

=== Studiadennoù a-zivout Gouennlazh ha Shoah ===
E miz Mae 2025, ar gazetenn [[izelvroat]] ''NRC'' a embannas e oa souezhet gant unvouezh an helenneien bennañ arbennigour war ar gouennlazhoù o lavaret e veze sevenet ur gouennlazh gant Israel e Gaza&lt;ref&gt;van Laarhoven &amp; al., 2025.&lt;/ref&gt; ; lod helenneien all avat a lavaras n'edo ket Israel oc'h ober&lt;ref&gt;Goda &amp; Herf, 2025 ; Cohen, 2024 ; Segal, 2024, pp. 62–66 ; Klein, 2025, pp. 1–7.&lt;/ref&gt;. Lod all c'hoazh o deus lavaret e rankfed lakaat oberoù Israel d'ur gouennlazh&lt;ref&gt;van Laarhoven &amp; al., 2025 ; Klein, 2025, pp. 1–7 ; Segal, 2024, pp. 62–66.&lt;/ref&gt; en ur venegiñ a-douez traoù all an argadegoù ouzh an danframmoù, ar boued hag an dour&lt;ref&gt;Semerdjian, 2024a, p. 3 ; Samudzi, 2024, pp. 6–7 ; Stacey, 2023.&lt;/ref&gt;. Omer Bartov, ur c'helenner war ar Shoah hag ar gouennlazhoù er ''Brown University'' hag un ez-ofiser e Tsahal, a lavaras &quot;ar mennad zo bet embannet a-glev d'an holl gant meur a atebeg hag a vleiner. Ur mennad avat a c'hall bout dezastumet diwar ur reizhiad oberoù war an dachenn, ha splann e voe ar reizhiad-se e miz Mae 2024&quot;&lt;ref name=&quot;Bartov 2025&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2025/07/15/opinion/israel-gaza-holocaust-genocide-palestinians.html |title=I'm a Genocide Scholar. I Know It When I See It. • The New York Times, 15/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Daou istorour war ar Shoah e Jeruzalem a verkas kement-mañ : &quot;an darn vuiañ eus an oberoù en ur gouennlazh zo evit o sevenerien oberoù evit em zifenn a-enep o gouzañvidi&quot; hag &quot;evel-henn eo ar brezel e Gaza&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-01-30/ty-article-magazine/.highlight/theres-no-auschwitz-in-gaza-but-its-still-genocide/00000194-b8af-dee1-a5dc-fcff384b0000 |title=There's no Auschwitz in Gaza. But it's still genocide • Haaretz, 30/01/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'an 31 a viz Eost 2025, an IAGS a embannas ur ratozhiad ma lakaas Israel da c'houennlazherez e Gaza&lt;ref name=&quot;IAGSReuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAGSResolution&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/01/israel-committing-genocide-in-gaza-worlds-top-scholars-on-the-say |title=Israel committing genocide in Gaza, world's top scholars on the crime say • The Guardian, 01/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Arbennigourien war ar gwir ha war gwirioù mab-den ===
E miz Kerzu 2029, Luis Moreno Campo, anezhañ un ez-pennprokulor en ICC, a zisklêrias da ''Al Jazeera'' e oa seziz Gaza un doare gouennlazh pa c'hourlakae Israel aozioù bevañ a gasfe da varv Palestiniz&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/program/upfront/2023/12/1/former-icc-chief-prosecutor-israels-siege-of-gaza-is-a-genocide |title=Former ICC chief prosecutor: Israel's siege of Gaza is a 'genocide' • Al Jazeera, 01/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Kerzu, meur a arbennigour war ar vezegiezh etrebroadel hag ar skoazell zengar a embannas e ''The Lancet'' gouzavadennoù nevez a-zivout ar riskl a c'houennlazh, en ur zisplegañ dre ar munud penaos e vefe marvioù en abeg da Israel o stankañ pep skoazell zengar, ha penaos e kendalc'hfe feur ar marvioù da washaat. Goulenn a rejont digant sinerien ar CPPCG staliañ un harz-tennañ e Gaza&lt;ref&gt;Sultany, 2024, p. 4.&lt;/ref&gt;. Meur a zisklêriadenn foran digant kazetennoù hag aozadurioù akademek o deus gouzavet a-zivout ur gouennlazh hag a savas a-enep dezhañ&lt;ref name=&quot;twailr&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Segal &amp; Daniele, 2024, pp. 5–6 ; Narea &amp; Samuel, 2023 ; Johnson, 2023 ; Segal, 2023 ; International State Crime Initiative, 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web||url=https://mesana.org/advocacy/letters-from-the-board/2024/03/11/mesa-board-joint-statement-with-caf-regarding-the-ongoing-genocidal-violence-against-the-palestinian-people-and-their-cultural-heritage-in-gaza |title=MESA Board Joint Statement with CAF regarding the ongoing genocidal violence against the Palestinian people and their cultural heritage in Gaza • Middle East Studies Association, 11/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Genver 2024, meur a Israelad pennañ a gasas da Bennprokulor Israel ha da Brokulor ar Stad ul lizher digor ma rojont skouerioù eus &quot;ar prezeg netraiñ, skarzhañ ha digoll&quot;&lt;ref name=&quot;Graham-Harrison &amp; Kierszenbaum 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/03/israeli-public-figures-accuse-judiciary-of-ignoring-incitement-to-genocide-in-gaza |title=Israeli public figures accuse judiciary of ignoring incitement to genocide in Gaza • The Guardian, 03/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ar sinerien a skrivas edo reizhiad barnerezhel Israel o tianavezout ar broudañ d'ar gouennlazh e Gaza&lt;ref name=&quot;Graham-Harrison &amp; Kierszenbaum 2024&quot; /&gt;. E miz Genver 2024, an helenneg stadunanat John Mearsheimer, a zo un arbennigour war ar politikerezh hag an darempredoù etrebroadel, a skrivas e oa bet o krediñ e oa Israel atebek war dorfedoù-brezel sirius e-pad daou vizvezh kentañ ar brezel betek diwezh an harz-tennañ e 2023, pa voe anat dezhañ edo pennadurezhioù Israel o klask distrujañ un darn heverk eus ar boblañs palestinat&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://mearsheimer.substack.com/p/genocide-in-gaza |title=Genocide in Gaza • John's Substack, 04/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ar [[Kanada|C'hanadian]] William Schabas, a zo un arbennigour war ar gwir kastizel etrebroadel&lt;ref&gt;Currie, 2011&lt;/ref&gt;, a lavaras e oa klemm Suafrika an degouezh kreñvañ a-fet gouennlazh el Lez-varn Etrebroadel a-douez an holl zegouezhioù nevez, en ur venegiñ freuz danframmoù e Gaza, politikerien Israel o lakaat Palestiniz da &quot;loened denel&quot; ha mennad Israel da zilemel an tredan, an dour hag ar prederioù mezegel diganto&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cbc.ca/radio/ideas/genocide-convention-william-schabas-1.7249721 |title=International laws against genocide exist: so why don't they work? • CBC/Radio-Canada, 28/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{fr}} {{Cite web|url=https://www.ledevoir.com/monde/moyen-orient/821121/y-il-genocide-gaza |title=Le déchirement autour du mot « génocide » • Le Devoir, 04/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.itv.com/news/2024-01-10/south-africa-accuses-israel-of-genocide-everything-we-know-about-the-case |title=South Africa accuses Israel of genocide: Everything we know about the landmark court case  • ITV, 10/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 26 a viz Genver 2024, al Lez-varn Etrebroadel a embannas ur rakdisentez ma lavaras e oa gwirheñvel ar gwirioù meneget gant Suafrika, hag urzh a roas da Israel da gemer kement diarbenn a c'hall evit mirout na c'hoarvezfe ur gouennlazh, evit herzel ouzh pep atiz d'ar gouennlazh hag e gastizañ, ha da aotren ar skoazell zengar e Gaza&lt;ref name=&quot;Donoghue&quot;&gt;Donoghue, 2024, 5:10.&lt;/ref&gt;. Barner lez-varn uhelañ Israel a savas enep ar muianiver a lakae ar gouennlazh da wirheñvel pa skrivas ne oa ket bet prouet gant Suafrika e oa mennet Israel da seveniñ ur gouennlazh&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/case/192 |title=Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel), Separate Opinion of Judge ad hoc Barak • ICJ, 26/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 15 a viz Mae 2024, un danevell gant 5 skol-veur (4 e SUA hag 1 e Suafrika) a gavas e oa bet sevenet oberoù gouennlazhañ e Gaza&lt;ref name=&quot;Bouranova&quot;&gt;Bouranova, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.humanrightsnetwork.org/publications/genocide-in-gaza |title=Genocide in Gaza: Analysis of International Law and its Application to Israel's Military Actions since October 7, 2023 • University Network for Human Rights, 15/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. En un atersadenn e miz Mae 2024 ivez, unan eus kendiazezerien ''Human Rights Watch'' a zisplegas penaos e c'heller kendastum ur gouennlazh eus ar skoazell zengar berzet gant Israel hag an naonegezh a c'hoarvezas da-heul e Gaza&lt;ref&gt;Zakaria, 2024.&lt;/ref&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Even 2024, ar c'helenner Daniel-Erasmus Khan war ar gwir etrebroadel a lavaras ne oa ket anat e oa mennet Israel da seveniñ ur gouennlazh&lt;ref&gt;{{de}} {{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20250125155540/https://www.zdf.de/nachrichten/politik/ausland/israel-vorwurf-voelkermord-palaestinenser-gericht-gazastreifen-100.html |title=Krieg in Gaza: Was Gerichte zum Völkermord-Vorwurf sagen (&quot;Brezel e Gaza : ar pezh a lavar al lezioù-barn a-fed an tamall a c'houennlazh&quot;) • ZDF heute, 01/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. En hevelep miz, un danevell gant an ''University Network for Human Rights'' hag ar ''Boston University School of Law'' a gavas e oa bet sevenet oberoù gouennlazhañ gant Israel&lt;ref name=&quot;Bouranova&quot; /&gt;. E komzoù frank bet embannet e miz Eost 2024, an alvokad stadunanat Eli M. Rosenbaum, ez-rener Burev an Enklaskoù arbennik e Maodiernezh ar Justis e SUA, a skrivas ne oa ket ur gouennlazh eus oberoù Israel e Gaza peogwir e klaskent &quot;mirout ouzh Hamas a seveniñ ur gouennlazh&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nydailynews.com/2024/08/11/the-big-lie-of-genocide-gaza-seven-experts-on-nazi-genocide-expose-the-canard-of-israeli-crimes/ |title=The big lie of genocide &amp; Gaza: Seven experts on Nazi genocide expose the canard of Israeli 'crimes' • 11/08/2024|accessdate}}&lt;/ref&gt;.

E miz Here 2024, an arbennigour [[iwerzhon]]at war ar gwir Conor Gearty a reas &quot;gouennlazherez&quot; eus Stad Israel en abeg d'an argadennoù ouzh skolioù hag ospitalioù ha d'an diouer a enklaskoù gant ar pennadurezhioù e diabarzh ar Stad evit gouzout ha torfedoù a oa bet sevenet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://conorgearty.co.uk/2024/10/homeland-insecurity-launch-lse-24-october-2024/ |title=Homeland Insecurity. Launch LSE 24 October 2024 • Conor Gearty, 26/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Grietje Baars ha José Manuel Barreto, daou alvokad etrebroadel e London, o deus disklêriet e oa bet gwallgaset an urzh hag al lezennoù etrebroadel gant ar fed m'he deus nac'het ar gumuniezh etrebroadel ober &quot;gouennlazh&quot; eus oberoù Israel ha respont en doare a zere, ar pezh en deus lakaet war wel gwander ar gouarnerezh etrebroadel&lt;ref name=&quot;Baars 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://criticallegalthinking.com/2024/02/19/the-uses-of-marxist-theory-of-law-during-a-genocide/ |title=The uses of Marxist theory of law during a genocide • 19/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Barreto 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://opiniojuris.org/2024/10/08/rethinking-international-law-after-gaza-symposium-the-palestinian-genocide-and-the-colonial-core-of-international-law/ |title=Rethinking International Law After Gaza Symposium: The Palestinian Genocide and the Colonial Core of International Law • Opinio Juris, 08/10/2024|accessdate}}&lt;/ref&gt;. J. M. Barreto a lavar ez eo bet bet &quot;diskuliet gant gouennlazh Palestiniz ar framm trevadennour don a zo en urzh lezennel etrebroadel&quot;&lt;ref name=&quot;Barreto 2024&quot; /&gt;.

E miz Kerzu 2024 ec'h embannas ''Amnesty International'' un danevell hag a damalle ur gouennlazh da Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-rights-amnesty-genocide-19aa8fb76f7271942e73d5d7a42434e0 |title=Amnesty International says Israel is committing genocide in Gaza. Israel rejects the allegations • Associated Press, 05/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}}{{cite web|url=https://www.motherjones.com/politics/2024/12/israel-genocide-gaza-amnesty-international-report/ |title=Amnesty International: Israel is guilty of genocide in Gaza • Mother Jones, 05/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.justsecurity.org/105629/amnesty-international-gaza-genocide-report/ |title=The Amnesty International Report on Genocide in Gaza • Just Security,16/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Goude an danevell-se, ''Human Rights Watch'' a lavaras ivez e oa bet sevenet oberoù gouennlazhañ hag e c'helled kendastum mennad ur gouennlazh diwar disklêriadennoù penndadurezhioù Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-gaza-genocide-human-rights-watch-0cae5c250415975ebbfcfdab6808abc4 |title=Human Rights Watch says Israel's restriction of water supply in Gaza amounts to acts of genocide • Associated Press, 19/12/2024|accessdate=05/07/202620/12/2024}}&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel 2025, an alvokad saoz Michael Mansfield a lavaras e oa diarvar e c'hoarveze ur gouennlazh e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web||url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/16/top-uk-barrister-israel-is-carrying-out-destruction-of-humanity-in-gaza |title=Top UK barrister: Israel is carrying out 'destruction of humanity' in Gaza • Al Jazeera, 16/04/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Mae 2025, Luigi Daniele, ur mestr prezegenner en ''Nottingham Law School'', a verkas ul liamm etre digarezioù Tsahal evit hec'h oberoù e Gaza ha re an Nerzhioù-Skorañ Prim (''Rapid Support Forces'') e [[Brezel diabarzh Soudan (2023-bremañ)]], &quot;ar pezh a ziskwel emeur o sevel ur patrom evit un netraiñ a-yoc'h, hag ur gouennlazh zoken&quot;, emezañ&lt;ref&gt;Nashed, 2025&lt;/ref&gt; – e miz Mae 2024, Nimer Sultany a oa savet a-du gant ''Forensic Architecture'' pa lavare e oa bet Israel o treiñ ar gwir etrebroadel dengar d'ur &quot;feulster dengar&quot;&lt;ref&gt;Sultany, 2024, pp. 10-11.&lt;/ref&gt; ; daou arbennigour all a lavaras edo Israel oc'h implijout al lezenn end-een evit ur benveg da reizhwiriañ ar gouennlazh&lt;ref&gt;Perugini &amp; Gordon, 2024.&lt;/ref&gt;.

E miz Even 2025, daou arbennigour en [[Alamagn]] a skrivas e oa deuet diaesoc'h nac'hañ e ve ur gouennlazh mennet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://verfassungsblog.de/genocide-in-gaza/ |title=Genocide in Gaza? • Verfassungsblog, 04/06/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Gouere 2025, {{formatnum:1300}} den e metoù ar yec'hed foran, ar prederioù mezegel hag ar skiantoù sokial a sinas ul lizher ma anzavjont e oa ur gouennlazh e Gaza&lt;ref&gt;De Vogli &amp; al., 2025, p. 1.&lt;/ref&gt;. Hervez studiadennoù ar c'helenner stadunanat war ar [[peoc'h]] Ernesto Verdeja, zoken an termenadur strishañ a laka oberoù Israel d'ur gouennlazh&lt;ref&gt;Verdeja, 2025, p. 8.&lt;/ref&gt;. E miz Gouere 2025, ar gazetenn ''Le Monde'' a embannas e oa dizemglev etre an arbennigourien war ar gwir a-zivout ar gudenn, lod oc'h anzav edo Israel o seveniñ ur gouennlazh ha lod all o soñjal e oa re skañv skor an damalladenn&lt;ref name=&quot;Ayad 2025&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/opinion/article/2025/07/27/is-there-a-genocide-in-gaza-why-legal-experts-are-split_6743780_23.html |title=Is there a genocide in Gaza? Why legal experts are split • Le Monde, 27/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Omer Bartov a skrivas e oa tav meur ag arbennigour war ar Shoah hag o diskred war ar fed ma c'hellfe Israel seveniñ torfedoù-brezel, torfedoù enep mab-den, riñs kenelel pe ur gouennlazh zo ur gourdrouz e-keñver ar studiadennoù a-zivout ar Shoah hag e gounlidoù, hag e c'hellfe kas d'un diskar e talvoudegezh ar c'helennadurezh a-zivout ar Shoah&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.democracynow.org/2025/7/17/omer_bartov |title=&quot;I'm a Genocide Scholar. I Know It When I See It&quot;: Prof. Omer Bartov on the Growing Consensus on Gaza • Democracy Now!, 17/07/2025|accessdate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bartov 2025&quot; /&gt;. Ar c'hazetenner Colin Jones a atersas alvokaded emezelet en [[Arme ar Stadoù-Unanet]] ; gwelet a reont Gaza evel un taol-arnod a-zivout petore emzalc'h milourel a vije dereat en ur brezel etre SUA hag ur galloud evel[[Sina]]&lt;ref name=&quot;Jones 2025&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.newyorker.com/news/the-lede/whats-legally-allowed-in-war |title=What's Legally Allowed in War • The New Yorker, 25/04/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Eost 2025, ar gelennerez suafrikat war ar gwir etrebroadel Mia Swart a zisklêrias e oa ur c'henglev o sevel e metoù ar gwir etrebroadel evit lavaret emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh&lt;ref&gt;Swart, 2025, p. 3.&lt;/ref&gt;. Craig Mokhiber, un ez-alvokad war gwirioù mab-den en ABU, a skrivas : &quot;Biskoazh en hon amzer n'hon eus gwelet ker anat un dorridigezn – mellad goude mellad – eus Kendivizad ar Broioù Unanet a-zivout ar gouennlazhañ, nag ur c'henglev ken ec'hon a-zivout anaout an torfed&quot;&lt;ref name=&quot;Mokhiber&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10624-025-09764-0 |title=Law on trial: Gaza and the future of the international legal order • Dialectical Anthropology, levrenn 49, niverenn 1, 03/2025, pp. 121–144|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;

=== Arbennigourien all ===
E miz Meurzh 2024, ar ''Middle East Studies Association'' a gondaonas &quot;ar c'hresk a zo war ampled ar feulster-gouennlazhañ a vez roet da Balestiniz Gaza&quot; en ur lavaret e oa emzalc'h Israel ur gouennlazh sevenadurel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/11/israels-war-on-gaza-live-ramadan-begins-with-no-end-to-israels-siege?update=2766040 |title=Middle East Studies Association denounces Israel's 'cultural genocide' in Gaza • Al Jazeera, 11/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Pan atersas ar ''Brookings Institution'' 758 arbennigour war ar [[Reter-Kreiz]] e kavas e kreske ar c'henglev war ar fed ma oa ur gouennlazh eus taol-brezel Israel e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.brookings.edu/articles/gloom-about-the-day-after-the-gaza-war-pervasive-among-mideast-scholars/ |title=Gloom about the 'day after' the Gaza war pervasive among Mideast scholars • Brookings Institution, 20/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://criticalissues.umd.edu/middle-east-scholar-barometer |title=2021 Middle East Scholar Barometer #7 (May 23 – June 6, 2024) • Critical Issues Poll, 21/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MESB 2025&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://criticalissues.umd.edu/sites/criticalissues.umd.edu/files/Questionnaire_MESB2025.pdf |title=Middle East Scholar Barometer #8 (January 31–February 19, 2025) • University of Maryland Critical Issues Poll, 21/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E 2025, John Spencer, rener ar studiadennoù a-zivout ar brezel-kêr er ''Modern War Institute'' en Akademiezh an U.S. Army, a lavaras n'he devoa ket Israel diskouezet bout mennet da c'houennlazhañ, peogwir e oa &quot;anat ar pezh a ra Israel evit gwareziñ an danframmoù, ar vuhez trevourel, evit pourchas servijoù&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.npr.org/2025/07/29/nx-s1-5478643/war-scholar-discusses-why-he-does-not-think-there-is-a-genocide-in-gaza |title=War scholar discusses why he does not think there is a genocide in Gaza • NPR, 29/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

An istorour Robert Satloff en ''Institute for Near East Policy'' e [[Washington, D.C.]] a savas a-enep kendivizad an IAGS en abeg d'e vammennoù nad int ket enklaskoù dizalc'h, en ur verkañ e voe degemeret gant 1/5 eus izili an aozadur, met skrivas a eure ivez ne oa ket varnadenn-se un asant da strategiezh hag oberoù Israel e Gaza pe digasted ouzh an niver spontus a varvioù er brezel-se&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/charade-academic-garb |title=A Charade in Academic Garb • Washington Institute for Near East Policy, 02/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Prosezoù ==
=== Lez-varn Etrebroadel ar Justis ===
[[File:International stances on South Africa v. Israel lawsuit.svg|thumb|upright=1.4|
{|
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Ali lod Stadoù a-zivout ''South Africa vs. Israel''
|-
| {{legend|#3f612d|Suafrika}}||{{legend|#6da84d|A-du gant Suafrika}}
|-
| {{legend|#3d62a4|Stadoù a-enep Suafrika}}||{{legend|#213659|Israel}}
|}
]]
E miz Kerzu 2023, Suafrika a savas klemm e Lez-varn Etrebroadel ar Justis (ICJ) dre nerzh Kendivizad ar Gouennlazh, o tamall da Israel seveniñ ur gouennlazh, torfedoù-brezel ha torfedoù enep gwirioù mab-den ouzh Palestiniz e Gaza&lt;ref name=&quot;Chao-Fong et al. 2023&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/dec/29/israel-gaza-war-live-updates-hamas-egypt-delegation-ceasefire-cairo |title=Israel-Gaza war live: Israel hits back at South Africa after it launches genocide case at UN's top court • The Guardian, 29/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICJ-2023-12-29&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20231228-app-01-00-en.pdf |title=Application Instituting Proceedings, Application of Convention on Prevention and Punishment of Crime of Genocide (S. Afr. v. Isr.), No. 192 • ICJ, 29/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP 2023&quot;&gt;{{en}}{{Cite web|url=https://apnews.com/article/south-africa-israel-un-court-palestinians-genocide-ffe672c4eb3e14a30128542eaa537b21 |title=South Africa launches case at top UN court accusing Israel of genocide in Gaza • Associated Press, 29/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Cyril RamaphosaS, Prezidant Suafrika, a geñverias oberoù Israel ouzh an ''apartheid''&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/12/29/world/middleeast/south-africa-israel-genocide.html |title=South Africa accuses Israel of genocide in a U.N. court • The New York Times, 29/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Meur a Stad hag a aozadur etrebroadel a savas a-du gant klemm Suafrika&lt;ref&gt;Roelf &amp; Sterling, 2023 ; Rifai, 2024 ; Conley, 2024 ; Jimoh, 2024 ; Shamim, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.palestinechronicle.com/south-africas-icj-case-against-israel-backed-by-over-1000-organizations/ |title=South Africa's ICJ Case Against Israel Backed by Over 1,000 Organizations • Palestine Chronicle, 10/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Progressive International 2024&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://progressive.international/wire/2024-01-08-we-support-south-africas-genocide-convention-case-against-israel/en/ |title=We Support South Africa's Genocide Convention Case Against Israel • Progressive International, 08/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E skrid he c'hlemm, Suafrika a zisklêrias e oa &quot;perzh ur gouennlazh en oberoù Israel peogwir ez int mennet da zevoudañ distruj ul lodenn vras eus strollad broadel, gouennel ha kenelel Palestiniz&quot; ; Suafrika a c'houlennas ma embannfe al Lez-varn un urzh da c'hortoz (''interim order'') a redife Israel da baouez diouzhtu gant oberoù milourel e Gaza hag enep Gaza&lt;ref name=&quot;ICJ-2023-12-29&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Corder, 2024.&lt;/ref&gt;.

D'ar 26 a viz Genver 2024, an ICJ a embannas ur c'hemennadur da c'hortoz a gave e oa gwirheñvel ar gwirioù meneget e goulenn Suafrika, hag un urzh da Israel da gemer kement diarbenn a c'helle evit mirout na c'hoarvezfe ur gouennlazh, evit herzel ouzh pep atiz d'ar gouennlazh hag e gastizañ, ha da aotren ar skoazell zengar e Gaza&lt;ref name=&quot;Donoghue&quot; /&gt;. Pelloc'h er bloaz, Suafrika a c'houlennas digant al Lez-varn ordren diarbennoù ouzhpenn a-enep Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/south-africa-asks-world-court-more-measures-against-israel-2024-03-06/ |title=South Africa asks World Court for more measures against Israel • Reuters, 06/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, hag e miz Mae ec'h embannas an ICJ un urzh a zo bet lakaet da forc'hek gant lod arbennigourien, hogen a zo bet meizet dre vras evel rediañ Israel da baouez diouzhtu gant e argadenn e Rafah&lt;ref&gt;Taub, 2024 ; Wintour, 2024a ; Clayton, 2024a ; Haque, 2024a.&lt;/ref&gt;. Israel a zistaolas an deveizadur-se hag a gendalc'has gant hec'h argadenn&lt;ref&gt;Casciani, 2024b.&lt;/ref&gt;.

Mouezh aotreet gouarnamant Israel a zistaolas &quot;gant heug&quot; al lavaroù-se&lt;ref name=&quot;AP 2023&quot; /&gt; hag a damallas da Suafrika kenlabourat gant Hamas&lt;ref name=&quot;Chao-Fong et al. 2023&quot; /&gt;, en ur lakaat klemm Suafrika d'un &quot;tamall muntr lidel&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.heraldscotland.com/news/national/24018477.south-africa-launches-case-hague-accusing-israel-genocide-gaza/ |title=South Africa launches case at The Hague accusing Israel of genocide in Gaza • The Herald (Glasgow)|accessdate=05/07/20262}}&lt;/ref&gt;. D'an 2 a viz Genver 2024, Israel a zivizas mont d'an ICJ evit respont da Suafrika, daoust dezhi en devout dianavezet an holl lezioù-barn etrebroadel a-hed hec'h Istor&lt;ref&gt;Corder, 2024&lt;/ref&gt;. D'an 13 a viz Genver, B. Netanyahou a lavaras : &quot;Den ebet n'hon harzo. Na Den Haag, nag [[Ahel ar Rezistañs|Ahel an Droug]], den ebet&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-presses-with-gaza-offensive-approaching-100-days-war-2024-01-13/ |title=Israel pushes ahead with Gaza offensive approaching 100 days of war • Reuters, 13/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Pennadurezhioù Israel a damallas enepyuzevegezh d'al Lez-varn&lt;ref name=&quot;McKernan 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/26/israeli-officials-accuse-international-court-of-justice-of-antisemitic-bias |title=Israeli officials accuse international court of justice of antisemitic bias • The Guardian, 26/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/video/netanyahu-rejects-outrageous-icj-charges-of-gaza-genocide-203021381942 |title='Not only false, it's outrageous': Netanyahu rejects Gaza genocide charges • NBC News, 26/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Israel a roas da wir he devoa graet he seizh gwellañ evit gwareziñ an drevourien e Gaza e-pad he zaol-brezel e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-rafah-un-world-court-2f739ad4f64ff3a8186a423ad8f350e8 |title=Israel insists it is doing all it can to protect civilians in Gaza and denies genocide charges • Associated Press, 07/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McDoom, 2024, pp. 5–6.&lt;/ref&gt;; Lod politikerien eus an tu-kleiz en Israel a savas a-du gant Suafrika&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-781194 |title=MK Ofer Cassif joins lawsuit against Israel in the ICJ • The Jerusalem Post, 07/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Ar wiraourez [[ouganda]]t Julia Sebutinde, besprezidantez Lez-varn Etrebroadel ar Justis, a oa unan eus ar 17 barner a zivize war darbaroù da c'hortoz a-zivout ''South Africa vs. Israel''. Mouezhiañ a-enep an holl zarbaroù-se a reas, hec'h-unan e-mesk holl varnerien an ICJ&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/27/why-icj-judge-sebutinde-faces-calls-to-quit-from-israel-genocide-case |title=Why ICJ Judge Sebutinde faces calls to quit from Israel genocide case • Al Jazeera, 27/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jta-20240126&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.jta.org/2024/01/26/politics/international-court-of-justice-rules-that-some-allegations-of-israel-committing-genocide-are-plausible |title=International Court of Justice rules that some allegations of Israel committing genocide are 'plausible' • Jewish Telegraphic Agency, 26/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E displegadenn he savboent e skrivas ar varnerez : &quot;meur a ober fetis zo bet lakaet e pleustr gant Israel evit aesaat pourchas skoazell zengar da boblañs trevourel Gaza&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/node/204092 |title=Dissenting opinion of Vice-President Sebutinde • ICJ, 04/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Tamallet e voe da J. Sebutinde en devout goubreizhet lodennoù bras eus he skrid diwar mammennoù a zo a-du gant Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/icj-president-accused-plagiarism-dissenting-opinion-israeli-occupation |title=ICJ president accused of plagiarism in dissenting opinion on Israeli occupation • Middle East Eye, 27/01/2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1445412/icj-president-julia-sebutinde-accused-of-plagiarism-in-opposing-opinion-on-israeli-occupation.html |title=ICJ President Julia Sebutinde accused of 'plagiarism' in opposing opinion on Israeli occupation • L'Orient Today, 28/01/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, diwar [[Wikipedia]] ha diwar ar ''BBC''. Hervez ar skiantour politikel stadunanat Norman Finkelstein, &quot;da nebeutañ 32% eus enebiezh Sebutinde zo bet goubreizhet&quot;, en o zouez skridoù gant an alvokad Douglas Feith, a voe is-sekretour Politikerezh an Difenn dindan [[George Walker Bush]] adalek 2001 betek 2009&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/fresh-allegations-emerge-plagiarism-icj-president-israel-opinion |title=ICJ president 'plagiarised 32 percent of pro-Israel dissenting opinion' • Middle East Eye, 03/02/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Meurzh 2026, meur a Stad a lakaas disklêriadurioù-emell dindan mellad 63 statudoù an ICJ, ar pezh a gasas an niver a Stadoù oc'h emellout da 18. Hervez ar c'heloù, an Izelvroioù a lavaras e oa ar redi da virout ouzh ur gouennlazh &quot;ur redi poellek a zifrae&quot;, ha kadarnaat a rejont e c'helle an divroadegoù rediet hag an nac'hadenn vennet da zegas pep skoazell zengar &quot;diskouez e oa ur ratozh gouennlazhañ&quot;&lt;ref name=&quot;HelsinkiTimes_2026&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.helsinkitimes.fi/world-int/28653-netherlands-and-iceland-join-icj-genocide-case-against-israel.html |title=Netherlands and Iceland join ICJ genocide case against Israel • Helsinki Times, 23/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheNational_2026&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/news/uk/2026/03/13/six-countries-intervene-in-icj-genocide-case-against-israel/ |title=Six countries intervene in ICJ genocide case against Israel • The National (Abu Dhabi), 13/02/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. [[Island]] ha [[Namibia]] a skoras Suafrika ivez, Island o lavaret e c'helled dezastum ar ratozh diwar reizhiadoù en emzalc'h Israel, hep na vefe kement-se an dezastum poellek nemetañ&lt;ref name=&quot;HelsinkiTimes_2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICJ_2026_5&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20260312-pre-01-00-en.pdf |title=Declarations of intervention in the proceedings filed by the Netherlands and by Iceland • ICJ, 12/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

En enep, SUA, [[Hungaria]] ha [[Fidji]] a lakaas disklêriadurioù-emell evit skorañ Israel. SUA a nac'has ar gouennlazh hag a lavaras e vez &quot;treuzimplijet&quot; an aozadurioù etrebroadel en ur c'habalerezh mennet da &quot;zireizhwiriañ&quot; Israel&lt;ref name=&quot;TheNational_2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICJ_2026_6&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20260313-pre-01-00-en.pdf |title=Declarations of intervention in the proceedings filed by Namibia, the United States of America, Hungary and Fiji • ICJ, 13/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hungaria a lavaras e oa an degouezh an arvar da &quot;ledanaat termenadur ar gouennlazh&quot; hag a c'houzavas enep treiñ al lezioù-barn etrebroadel d'ur &quot;stourmva politikel&quot; ; Fidji a lakaas ar &quot;c'hemperzh a vrezel-kêr&quot; d'un elfenn bouezus e diviz al Lez-varn&lt;ref name=&quot;TheNational_2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jurist_March_2026&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.jurist.org/news/2026/03/4-countries-file-to-intervene-in-icj-genocide-case-against-israel/ |title=Four countries file to intervene in ICJ genocide case against Israel • Jurist, 14/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E-kerzh ar c'houlz-se, Alamagn a zilamas he raktres kent, a oa emellout war anv Israel&lt;ref name=&quot;HelsinkiTimes_2026&quot; /&gt;.

Israel a lakaas hec'h enep-kounskrid d'an 12 a viz Meurzh 2023 goude bout bet daou astenn adalek an deiziad orin, 28 a viz Gouere 2025, digant an iCJ. Gouarnamant Suafrika a verkas e c'hoarveze kement-se endra gendalc'he Palestiniz da dalañ ouzh bombezadegoù hag ouzh un niver a varvioù na oa ket war zigresk daoust da urzhioù kent an ICJ, ha lavaret a eure e klaskfe gouzout ha rekis e oa goulenn skridoù ouzhpenn a-berzh Israel pe tremen d'an doare dre gomz&lt;ref name=&quot;SA_Presidency_2026&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.thepresidency.gov.za/south-africa-notes-israels-response-filing-icj |title=South Africa notes Israel's response filing to the ICJ • The Presidency of the Republic of South Africa, 15/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Lez-kastizañ Etrebroadel (ICC) ===
E miz Mae 2024, Daniel-Erasmus Khan a c'houlennas urzhioù herzel e-enep Benyamin Netayahou ha Yoav Gallant, o lavaret en devoa arguzennoù solius evit krediñ e oant atebek war dorfedoù-brezel ha torfedoù a-enep mab-den bet sevenet e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-karim-aa-khan-kc-applications-arrest-warrants-situation-state |title=Statement of ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC: Applications for arrest warrants in the situation in the State of Palestine • ICC, 20/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ne oa meneg ebet eus gouennlazh el listennad torfedoù, ar gouennalezh o vezañ disheñvel e-keñver lezenn diouzh an torfed-netraiñ&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.justsecurity.org/95985/icc-gaza-warrant-charges/ |title=What the ICC Prosecutor Charged – and Didn't Charge – in Gaza Warrants • Just Security, 22/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Du 2024 e voe embannet an urzhioù&lt;ref name=&quot;El Abdallah 2024&quot; /&gt;.

En ul lodenn eus  un danevell bet embannet e miz Kerzu 2024 hag a damalle ur gouennlazh da Israel, ''Amnesty International'' a c'houlennas digant an ICC &quot;sellet buan ouzh an torfed a c'houennlazh bet sevenet gant pennadurezhioù Israel abaoe ar 7 a viz Here 2023, kement-se e-kerzh an enklask a zo war ober a-zivout stad an traoù e Stad Palestina&quot;&lt;ref name=&quot;AmnestyGenocideConclusion&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/12/amnesty-international-concludes-israel-is-committing-genocide-against-palestinians-in-gaza/ |title=Amnesty International concludes Israel is committing genocide against Palestinians in Gaza • Amnesty International, 05/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2024-12-05/amnesty-international-investigation-concludes-that-israel-has-committed-genocide-in-gaza.html |title=Amnesty International investigation concludes that Israel has committed genocide in Gaza • El País, 05/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Kerzu 2024 ivez, ar c'helenner israelat war ar gwir Omer Shatz a savas klemm en ICC en ur venegiñ 8 den eus ar politikerezh hag ar media en Israel, a lakae da atebek war atizañ d'ur gouennlazh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-01-24/ty-article-magazine/.premium/the-israeli-lawyer-filing-a-landmark-genocide-case-against-israel-at-the-icc/00000194-59bf-d76e-a7dd-7bff42610000 |title=The Israeli Lawyer Filing a Landmark Incitement to Genocide Case Against Israel at the ICC • Haaretz, 24/01/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. D'ar 1{{añ}} a viz Here 2024 e voe savet klemm en ICC o tamall gouennlazh da Bennvaodiernezh [[Italia]], [[Giorgia Meloni]], ha da bennadurezhioù all, abalamour ma skorent Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/italys-meloni-says-icc-complaint-accuses-her-of-gaza-genocide-complicity |title=Italy's Meloni says ICC complaint accuses her of Gaza genocide complicity • Al Jazeera, 08/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/10/07/meloni-says-accused-of-complicity-in-genocide-at-world-court_6746197_4.html |title=Meloni says ICC complaint accuses her of complicity in Gaza genocide • Le Monde, 08/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. SUA hag Israel o deus pouezet en un doare politikel war an ICC hag he c'hastizet en abeg d'he savboentoù e-pad ar brezel&lt;ref&gt;Iraqi, 2024 ; Davies &amp; al., 2024 ; Team Zeteo &amp; Hasan, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2025/02/07/us-trump-authorizes-international-criminal-court-sanctions  |title=US: Trump Authorizes International Criminal Court Sanctions • Human Rights Watch, 07/02/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Prosezadurioù all ===
E miz Du 2023, an aozadur ''Center for Constitutional Rights'' (CCR) e [[New York]] a gasas Prezidant SUA [[Joe Biden]], e Vaodiern an Aferioù Estren [[Antony Blinken]] ha Maodiern an Difenn, Lloyd Austin, dirak ul lez-varn e Kalifornia&lt;ref name=&quot;Mansoor 2023&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://time.com/6337911/biden-israel-policy-palestine-pressure/ |title=Pro-Palestinian Americans Are Pushing Biden to Pivot • Time, 21/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.jurist.org/news/2023/11/humanitarian-groups-sue-biden-and-administration-officials-for-involvement-in-israel-hamas-war/ |title=Humanitarian groups sue Biden and administration officials for involvement in Israel-Hamas war • Jurist, 15/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Segal &amp; Daniele, 2024, p. 6.&lt;/ref&gt;, war zigarez edo Israel o seveniñ lazhoù a-yoc'h, o vukañ danframmoù trevourel hag o rediañ tud da zivroañ, kement-se holl o tennañ d'ur gouennlazh&lt;ref name=&quot;McGreal 2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mansoor 2023&quot; /&gt;, ha ma oa gouest SUA da virout ouzh Israel a seveniñ an oberoù-se, pa oa darempredoù tost etre an div Stad&lt;ref name=&quot;McGreal 2023&quot; /&gt;. Ur barner kevreadel e SUA en deus distaolet an degouezh e miz Genver 2024, pan embannas ne oa ket aotreet e Lez-varn gant Bonreizh SUA da dermeniñ nep politikerezh estren, hogen skrivañ a eure : &quot;evel m'eo bet kavet gant an ICJ, gwirheñvel eo e vefe ur gouennlazh eus emzalc'h Israel&quot;&lt;ref name=&quot;Hubler 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/01/31/world/middleeast/joe-biden-israel-support.html |title=A federal judge dismisses a suit to block U.S. support of Israel but urges Biden to re-examine his approach • The New York Times, 31/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ar barner a zisplegas ivez e vije bet laouen oc'h embann ar gourc'hemenn hag o broudañ Joe Biden da zaskemmañ politikerezh SUA&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/01/genocide-gaza-israel-california-court |title=Israel's campaign in Gaza 'plausibly' amounts to genocide, US court finds • The Guardian, 01/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanson 2023&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.courthousenews.com/palestinians-file-lawsuit-accusing-biden-administration-of-violating-genocide-convention/ |title=Palestinians file lawsuit accusing Biden administration of violating Genocide Convention • Courthouse News Service, 13/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mansoor 2023&quot; /&gt;.

E miz C'hwevrer 2024, alvokaded o komz en anv Palestiniz en Alamagn a savas klemm a-enep politikerien ar vro, en o zouez ar C'hanseller [[Olaf Scholz]], Maodiernez an Aferioù Estren, Annalena Baerbock, Maodiern an [[Armerzh]], Robert Habeck, ha Maodiern an Arc'hant, Christian Lindner, en abeg ma oant &quot;kendorfedourien&quot; ar gouennlazh e Gaza&lt;ref name=&quot;Schaer 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/23/german-lawyers-sue-politicians-including-scholz-over-complicity-in-gaza |title=German lawyers sue Scholz, alleging complicity in Gaza 'genocide' • Al Jazeera, 23/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mem-2024-02-23&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20240223-gaza-victims-sue-german-government-for-aiding-genocide-against-palestinians/ |title=Gaza victims sue German government for 'aiding genocide against Palestinians' • Middle East Monitor, 23/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Pennprokulor Alamagn a zistaolas ar c'hlemm dre ziouer a ziskred poellek&lt;ref name=&quot;lto-2025-09-20&quot;&gt;{{de}} {{Cite web|url=https://www.lto.de/recht/hintergruende/h/waffen-waffenlieferungen-scholz-merz-strafantrag-beihilfe-gaza-israel-export |title=Waffenexporte: Merz, Scholz und Co. wegen Beihilfe strafbar? (&quot;Ezporzhiañ armoù : ha Merz, Scholz ha tud all a c'hellfe bout atebek ha kastizet evel kenwallerien ?&quot;) • Legal Tribune Online, 20/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; E miz Gwengolo 2025, an alvokaded a savas ur c'hlemm damheñvel enep izili ar gouarnamant ha re ar gouarnamant kent&lt;ref name=&quot;lto-2025-09-20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://elsc.support/the-time-for-accountability-is-now-criminal-complaint-against-german-government-officials-for-aiding-and-abetting-israels-genocide-in-gaza/ |title=The Time for Accountability is Now: Criminal Complaint against German Government Officials for Aiding and Abetting Israel's Genocide in Gaza • European Legal Support Center, 19/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Meurzh 2024, gouarnamant [[Nicaragua]] a voulc'has ur prosezadur en ICJ enep Alamagn hervez ar C'hendivizad a-zivout Dizarbenn ha Kastizañ an Torfed a C'houennlazh (CPPCG) peogwir e save gouarnamant Alamagn a-du gant Israel e brezel Gaza&lt;ref name=&quot;mee-2024-1-1&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/nicaragua-files-application-world-court-accusing-germany-complicity-gaza |title=Nicaragua files application to World Court, accusing Germany of complicity in Gaza genocide • Middle East Eye, 01/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;van den Berg, 2024.&lt;/ref&gt;. Edo Nicaragua o c'houlenn ma vefe kemeret diarbennoù da c'hortoz evit gwareziñ Palestiniz, en o zouez adkregiñ da arc'hantaouiñ UNRWA ha paouez da bourchas armoù da Israel&lt;ref&gt;van den Berg, 2024.&lt;/ref&gt;.

En hevelep miz, ar c'huzulva alvokaded aostralian ''Birchgrove Legal'' en deus kelaouet al Lez-kastizañ Etrebroadel a-zivout Pennmaodiern Aostralia, Anthony Albanese, Maodiernez an Aferioù Estren, Penny Wong, penn ar gostezenn enep, Peter Dutton, ha tud all peogwir e vefent kendorfedourien er gouennlazh, e torfedoù-brezel hag e torfedoù enep mab-den, p'o deus dilamet ar skoazell da UNRWA, pourchaset armoù da Israel hag he skoret en un doare anat e-pad ar bezel e Gaza&lt;ref name=&quot;Wedesweiler 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/news/article/anthony-albanese-dismisses-icc-war-crimes-allegations-experts-weigh-in-on-the-claims/xu4kueiql |title=Anthony Albanese dismisses ICC war crimes allegations: Experts weigh in on the claims • SBS News, 05/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rothwell 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=http://theconversation.com/why-have-anthony-albanese-and-other-politicians-been-referred-to-the-icc-over-the-gaza-war-225079 |title=Why have Anthony Albanese and other politicians been referred to the ICC over the Gaza war? • The Conversation, 05/03/2024|accessdate=05/07/20265 March 2024}}&lt;/ref&gt;.

E miz Du 2025, pennprokulor [[Turkia]] a embannas urzhioù herzel enep 37 Israelat o devije sevenet ur gouennlazh ha torfedoù enep gwirioù mab-den, en o zouez B. Netanyahou, e Vaodiern ar Surentez, e Vaodiern an Difenn ha penn Tsahal&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/11/07/middleeast/turkey-issues-genocide-arrest-warrant-against-netanyahu-intl-latam |title=Turkey issues 'genocide' arrest warrants against Netanyahu and other Israeli officials • CNN, 07/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Atebegezh Stadoù tredeour hag aozadurioù all ==
Ret eo d'an holl Stadoù eus ABU hag o deus sinet ar CPPCG &quot;implijout gant poell kement doare o deus evit dizarbenn ur gouennlazh keit ha ma c'hallont&quot;, hag arabat eo dezho pourchas &quot;dafar da voulc'hañ pe da aesaat seveniñ an torfed&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=http://opiniojuris.org/2024/02/05/the-icjs-provisional-orders-measures-and-the-responsibility-of-third-states/ |title=The ICJ's Provisional Orders Measures and the Responsibility of Third States • Opinio Juris, 05/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Meur ag arbennigour a lavar e vez anataet didalvoudegezh ha gwander kelennadurezh an &quot;atebegezh da wareziñ&quot; (''Responsibility to Protect / R2P'') gant dizoberiantiz ar gumuniezh etrebroadel e-keñver an euzhusterioù a vez sevenet ha kadarnaet e Gaza&lt;ref&gt;Moses, 2024, pp. 211–215 ; Sirleaf, 2024, p. 182 ; Verdeja, 2025, pp. 16–18.&lt;/ref&gt;. Meur a Stad er C'hornôg – SUA, Alamagn hag ar [[Rouantelezh-Unanet]] pergen – a skor Israel dre reiñ skoazell diplomatek, milourel, ha ditouroù&lt;ref&gt;Shaw, 2025a, pp. 416–422.&lt;/ref&gt;. Lod kazetennerien&lt;ref&gt;Scahill &amp; Grim, 2024 ; Levitz, 2023.&lt;/ref&gt; hag arbennigourien&lt;ref&gt;Beaklini, 2023 ; Ayyash, 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lakhani &amp; Niranjan 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/20/israel-war-gaza-fuel-war-crimes-warning |title=Countries fueling Israel's Gaza war may be complicit in war crimes, experts warn • The Guardian, 20/05/2024||accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, displegerien&lt;ref&gt;Porras, 2023.&lt;/ref&gt; ha pennadurezhioù en ABU&lt;ref&gt;{{en}}{{Cite web|url=https://www.npr.org/2025/09/16/nx-s1-5543246/israel-genocide-gaza-united-nations |title=Israel is committing genocide in Gaza, a UN inquiry finds • NPR, 16/09/2025|accessdate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://novaramedia.com/2024/02/05/former-unwra-spokesperson-says-uk-us-complicit-in-gaza-genocide/ |title=Former UNWRA Spokesperson Says UK &amp; US Complicit in Gaza Genocide • Novara Media, 16/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; a ziskleir ez eo troet Stadoù ar Chornôg da gendorfedourezed ur gouennlazh dre o oberoù.

Kengor Enklask Etrebroadel Dizalc'h war an Tiriad Palestinat Aloubet (''Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory'' / 2ICIOPT, bet staliet e 2021 gant ABU) a lavaras : &quot;Stadoù a c'hall bout kentorfedourezed dre na virout ouzh ur gouennlazh a c'hoarvezout pa ne reont ket diouzh urzhioù an ICJ pe pa skoazellont war-eeun e seveniñ ur gouennlazh&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.barrons.com/news/states-helping-israel-s-occupation-may-be-complicit-un-experts-570f4bfd |title=States Helping Israel's Occupation May Be 'Complicit': UN Experts • Barron's, 18/10/2024|accessdate}}&lt;/ref&gt;. Ur c'hengor arbennik karget gant ABU da imbourc'hiñ oberoù Israel hag a dizh gwirioù mab-den ar bobl balestinat a skrivas : &quot;Mar ne reer netra bremañ [...] e vo stlabezet diazez end-eeun ar gwir etrebroadel hon eus holl savet evit gwareziñ ar peoc'h, ar surentez, ha hevoud an holl. Hon dizoberiantiz hiziv zo o staliañ ur patrom arvarus evit an dazont&quot;&lt;ref name=&quot;UNCommitteeHeadGenocide&quot; /&gt;.

=== Stadoù-Unanet Amerika ===
[[File:U_S_Air_Force_Airmen_supply_Israel_with_missile_defense_(8086168).jpg|thumb|Un nijerez eus an [[United States Air Force|USAF]] en Alamagn o vont da gas porvezioù brezel da Israel, 15/10/2023.]]
Meur a andon a lavar ez eo SUA lodek er gouennlazh : helenneien&lt;ref&gt;Ayyash, 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/18/israels-war-on-gaza-live-palestinians-fleeing-rafah-face-israeli-strikes?update=2716692  |title=Biden is said to be angry at Netanyahu, but US rewards keep coming • Al Jazeera, 18/02/2024|accessdate}}&lt;/ref&gt;, kazetennerien&lt;ref&gt;Levitz, 2023&lt;/ref&gt;, bodadoù prederiañ&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://quincyinst.org/research/mind-the-gap-u-s-preferences-and-israels-war-conduct/#h-introduction |title=Mind the Gap: U.S. Preferences and Israel's War Conduct • Quincy Institute for Responsible Statecraft, 22/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, al ''Lemkin Institute for Genocide Prevention''&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/14/israels-war-on-gaza-live-afraid-to-leave-as-israel-fires-on-hospital?update=2708406 |title=In Gaza, Biden administration complicit: Lemkin Institute for Genocide Prevention • Al Jazeera, 14/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ''Human Rights Watch''&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/29/israel-war-crimes-gaza-us-military |title=US soldiers could be liable for war crimes in Gaza. Will they be prosecuted? • The Guardian, 29/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; hag all&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-war-on-gaza-live-un-fears-explosion-in-child-deaths-in-gaza?update=2721122 |title=Cuba: US 'accomplices' in devastation of Gaza • Al Jazeera, 20/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Pouezus eo bet SUA er pourchas skoazell ziplomatek ha dafar, a-raok hag e-pad ar brezel e Gaza&lt;ref&gt;Joyce &amp; al., 2025, p. 1 ; Wezeman &amp; al., 2024, pp. 11–12.&lt;/ref&gt;. Paeañ a reont war-dro 15% eus kellidsteuñv milourel Israel, hag int a bourvez ar muiañ ag armoù dezhi ; tremen 22,8 milmilion a zollaroù zo bet postet ganto e kentañ bloavezh ar brezel&lt;ref&gt;Bachman &amp; Ruiz, 2025, p. 5.&lt;/ref&gt;.

Koulz melestradurezh J. Biden hag eil melestradurezh [[Donald Trump|D. Trump]] o deus nac'het e vefe ur gouennlazh e Gaza&lt;ref name=&quot;newlines&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://newlinesmag.com/essays/by-rejecting-evidence-of-genocide-in-gaza-the-us-is-following-a-familiar-pattern/ |title=By Rejecting Evidence of Genocide in Gaza, the US Is Following a Familiar Pattern • New Lines Magazine, 20/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, met e miz Gwengolo 2025 e voe anzavet ar gouennlazh gant c'hwec'h ezel eus [[Kendalc'h ar Stadoù-Unanet]]&lt;ref name=&quot;Sanders092025&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/17/bernie-sanders-israel-gaza-genocide |title=Bernie Sanders becomes first US senator to say Israel committing genocide in Gaza • The Guardian, 17/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. An admiral John Kirby, a oa mouezh aotreet an ''U.S. National Security Council'' hag a veze lakaet gant ar medium israelat ''Ynet'' – a zo stumm en-linenn ar gazetenn ''Yedioth Ahronoth'' (&quot;Keleier nevesañ&quot;) — d'un &quot;alvokad israelat peurvat-dreist&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.ynetnews.com/magazine/article/rjwja2hlt |title=How John Kirby became one of Israel's leading spokespeople • Ynet, 18/12/2023|accessdate=05/07/202621/12/2023 |access-date=}}&lt;/ref&gt;, a lavaras : &quot;Emañ Israel o klask em zifenn enep ur gourdrouz-spontañ gouennlazhañ. Neuze, mar krogomp da implijout ar ger-se, mat, implijomp-eñ en doare a zere&quot;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RpiceCp2Cp0 |title=White House Asked Point Blank About Pro-Ceasefire Protesters Calling Biden 'Genocide Joe' • Forbes, 20/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Du 2023, ar prezidant Joe Biden a voe lesanvet &quot;''Genocide Joe''&quot; abalamour ma oa savet a-du gant Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/04/30/us/politics/biden-columbia-protests-israel-antisemitism.html |title=A Bystander to '60s Protests, Biden Now Becomes a Target • The New York Times, 30/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;. D'an 13 a viz Du 2023, an aozadur ''Center for Constitutional Rights'' e New York a savas prosez ouzh J. Biden abalamour m'en devoa c'hwitet war e zever lezennel da virout ouzh Israel a seveniñ ur gouennlazh e brezel Gaza&lt;ref name=&quot;McGreal 2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mansoor 2023&quot; /&gt;. Er prosez, William Schabas, un arbennigour war ar gouennlazhoù, a skrivas e vanke SUA ouzh o endalc'h hervez Kendivizad 1948 hag ar gwir etrebroadel&lt;ref name=&quot;Mansoor 2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hanson 2023&quot;/&gt;. E miz Genver 2024, ur barner kevreadel a zistaolas an degouezh ''Defense for Children International – Palestine &amp; al. vs. Biden &amp; al.'' en ur lavaret e vire Bonreizh SUA ouzh e lez-varn a dermeniñ pep politikerezh etrebroadel, ar pezh a zo e-kerz skourroù politikel ar gouarnamant stadunanat, daoust m'en devije kavet gwell en devout embannet an urzh ha broudet J. Biden da zaskemmañ politikerezh SUA&lt;ref name=&quot;Hubler 2024&quot; /&gt;. D'ar 4 a viz Genver, gouarnamant SUA a anzavas ne ouie ket ez-ofisiel hag-eñ edo Israel o terriñ ar gwir etrebroadel a-fed gwirioù mab-den&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2024/01/04/us-hasnt-formally-assessed-if-israel-violating-human-rights-00133799 |title=US hasn't formally assessed if Israel violating human rights • Politico, 04/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Gwengolo 2024 e voe danevellet e oa bet melestradurezh J. Biden o tianavezout pe o tilemel meur a notenn digant he servijoù-hi hag a zeskrive gwirioù ma-den gwallgaset e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.propublica.org/article/gaza-palestine-israel-blocked-humanitarian-aid-blinken |title=Israel Deliberately Blocked Humanitarian Aid to Gaza, Two Government Bodies Concluded. Antony Blinken Rejected Them. • ProPublica, 24/09/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/early-warning-apocalyptic-wasteland-gaza-blocked-by-us-envoys-israel-2026-01-30/ |title=US envoys blocked early warning of Gaza 'Apocalyptic Wasteland' • Reuters, 30/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz C'hwevrer 2025, ar prezidant D. Trump a ginnigas ma vefe kemeret Gaza ha divroet an dud a zo o vevañ eno&lt;ref name=&quot;newlines&quot; /&gt;.

=== Rouantelezh-Unanet ===
[[File:Reminding Keir Starmer that he's could be complicit in genocide (53334628181).jpg|thumb|Ur vanifesterez o tamall d'ar Pennmaodiern skorañ ar gouennlazh]]
Aotreoù da ezporzhiañ armoù da Israel zo bet roet gant gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet&lt;ref name=&quot;Holden &amp; James 2024&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/uk/uk-says-it-is-suspending-30-its-350-arms-export-licences-israel-2024-09-02/ |title=UK suspends 30 of its 350 arms export licences to Israel • Reuters, 03/09/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; Meur a andon a lavar ez eo ar R-U lodek er gouennlazh peogwir e kendalc'h da embann aotreoù da ezporzhiañ armoù da Israel en desped d'he emzalc'h e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/12/selling-weapons-israel-could-make-uk-complicit-war-crimes |title=Selling Weapons to Israel Could Make UK Complicit in War Crimes • Human Rights Watch, 12/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.savethechildren.org.uk/news/media-centre/press-releases/conditions-to-provide-humanitarian-assistance-to-children-in-gaz |title=STATEMENT: 'We are failing the Children of Gaza' • Save the Children, 08/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://news.sky.com/story/uk-is-breaching-international-law-by-continuing-to-arm-israel-sunak-warned-13107474 |title=UK is breaching international law by continuing to arm Israel, Sunak warned • Sky News, 04/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/4/4/israels-war-on-gaza-live-israel-accused-of-ai-assisted-genocide-in-gaza?update=2817755 |title='The risk must be taken into account now' • Al Jazeera, 04/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Holden &amp; James 2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Lawless, 2024&lt;/ref&gt;.

E miz Kerzu 2023, Pennmaodiern [[Bro-Skos]], [[Humza Yousaf]], a gondaonas anvouezhiañ an R-U pa voe mouezhiet a-zivout raktres ur ratozhiad en ABU hag a c'halve d'un harz-tennañ, en ur lavaret e kasfe an anvouezhiañ-se da vuioc'h a vugale lazhet&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.newarab.com/news/humza-yousaf-says-uk-complicit-killing-gaza-children |title=Humza Yousaf says UK 'complicit' in killing Gaza children • The New Arab, 10/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'an 2 a viz Gwengolo 2024, Maodiern an Aferioù Estren a embannas edo oc'h astalañ war-dro 30 atre da ezporzhiañ armoù da Israel goude ma oa bet kavet gant ar gouarnamant e oa ur riskl bras ma vefe implijet an armoù-se evit terriñ ar gwir etrebroadel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/news/politics/uk-arms-exports-israel-gaza-hamas-david-lammy-b1179628.html |title=UK suspends 30 arms export licences to Israel over Gaza war including for fighter aircraft and drone spares • Evening Standard, 02/09/2024[accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. War-dro 350 aotre da ezporzhiañ armoù da Israel a oa er Rouantelezh-Unanet da vare an astel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/uk-suspends-around-30-arms-export-licences-to-israel-for-use-in-gaza-over-international-humanitarian-law-concerns |title=UK suspends around 30 arms export licences to Israel for use in Gaza over International Humanitarian Law concerns • UK Government, 02/09/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;

D'an 2 a viz Gwengolo 2025, gouarnamant [[Bro-Skos]] a embannas e verze an arc'hantaouiñ &quot;embregerezhioù armoù a bourchas dafar pe sevijoù da Stadoù ma'z eus prouennoù gwirheñvel a c'houennlazh&quot;, Israel en o zouez&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.thenational.scot/news/25438714.scottish-government-announces-range-measures-israel/ |title=Scottish Government announces range of measures against Israel • The National (Scotland), 03/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. [[Parlamant Bro-Skos]] ivez a vouezhias a-du gant boikotiñ Israel ha kement embregerezh a pourchasfe ur skoazell vilourel dezhi&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.thenational.scot/news/25439517.msps-vote-full-boycott-israel/ |title=Scottish Parliament votes for immediate boycott of Israel • The National (Scotland), 03/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz C'hwevrer 2026, an c'huzulva alvokaded stadunanat ''Public Interest Law Centre'' e [[Philadelphia]] a verkas e oa bet tremen {{formatnum:2000}} Breizhveurat o servijout e Tsahal e-pad ar gouennlazh ; neuze e tisklêrias e oa ret d'ar Rouantelezh-Unanet enklask ha sevel prosezioù pa'z eus trawalc'h a brouennoù&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://novaramedia.com/2026/02/12/over-2000-brits-have-served-in-idf-during-gaza-genocide/ |title=Over 2,000 Brits Have Served in IDF During Gaza Genocide • Novara Media, 12/02/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Kerzu 2023, ar strolladoù dengar ''Al-Haq'' ha ''Global Legal Action Network'' a savas prosez ouzh gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet en abeg ma lakae Kendivizad 1948 en arvar pa roe aotreoù da ezporzhiañ dafar milourel da Israel. E miz Even 2025, al Lez-varn Uhelañ e London a zistaolas an degouezh dre embann e oa reizh hervez lezenn e kendalc'hfe ar R-U da gemer perzh er raktres [[Lockheed Martin F-35 Lightning II|F-35]] – petra bennak ma veze lod elfennoù anezhañ oc'h erruout en Israel dre ur yoc'had bedel a bezhioù erlec'hiañ – hag e oa lod eus an degouezh e-maez eus kembeli lezioù-barzh ar Rouantelezh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/dec/06/uk-government-faces-legal-challenge-over-arms-exports-to-israel |title=UK government faces legal challenge over arms exports to Israel • The Guardian, 06/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2025/may/12/uks-f-35-exports-more-important-than-stopping-genocide-lawyers-to-argue |title=UK's F-35 exports more important than stopping genocide, lawyers to argue • The Guardian, 12/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.newarab.com/news/uk-will-argue-f-35-exports-outweighs-gaza-genocide-risk |title=UK to argue F-35 exports outweighs Gaza genocide risk in landmark case • The New Arab, 12/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.judiciary.uk/judgments/al-haq-v-secretary-of-state-for-business-and-trade-2/ |title=Al-Haq -v- Secretary of State for Business and Trade •  Courts and Tribunals Judiciary, 30/06/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Unaniezh Europa ===
Tamallet e voe da Unaniezh Europa bout lodek marteze, pa n'he devoa ket astalet ar c'henemglev (''European Union Association Agreement'') gant Israel a oa bet sinet er bloaz 2000. Pennsekretourez ''Amnesty International'' a lavaras e oa UE o reiñ ur &quot;gouloù gwer&quot; da Israel da genderc'hel gant he gouennlazh hag e oa en arvar da vout ur genwallerez en oberoù Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.thejournal.ie/eu-israel-trade-deal-6763140-Jul2025/ |title='Political cowardice': EU foreign ministers refuse to suspend trade agreement with Israel • TheJournal.ie, 15/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{{en}} {{cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/european-unions-refusal-suspend-eu-israel-association-agreement-cruel-and-unlawful |title=European Union's refusal to suspend the EU-Israel Association Agreement is a 'cruel and unlawful betrayal' • Amnesty International, 15/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. An aozadur dengar ''The Rights Forum'' en [[Amsterdam]] a lavaras e oa an disentez &quot;ur c'henwallerezh divezh en ur gouennlazh&quot;&lt;ref&gt;{{nl}} {{Cite web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/15/morele-faillissement-van-onze-buitenlandpolitiek-organisaties-woedend-over-uitblijven-eu-sancties-tegen-israel-a4900375 |title='Moreel faillissement van onze buitenlandpolitiek': organisaties woedend over uitblijven EU-sancties tegen Israël (&quot;Freuz buhezel hor politikerezh estren : aozadurioù fuloret gant an diouer a gastiz digant UE enep Israel&quot;) • NRC, 15/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Meurzh 2024, an aozadurioù e-maez gouarnamant ''Oxfam'', ''Amnesty International'', ''Mellemfolkeligt Samvirke'' hag ''Al-Haq'' a embannas un disklêriadenn ma tisplegjont e oant mennet da sevel prosez ouzh [[Danmark]] evit ma ne vefe ket gwerzhet armoù da Israel rak &quot;bout lodek e terriñ lezennoù dengar etrebroadel hag en ur gouennlazh gwirheñvel&quot; e vefe ober kement-se&lt;ref&gt;Oxfam, 2024&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/12/israels-war-on-gaza-live-2000-medical-staff-starving-in-north-ministry?update=2767974 |title=Aid organisations sue Denmark to stop arms sales to Israel • Al Jazeera, 12/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.
;• Alamagn
E miz Here 2023, an dielfennerez politikel alaman Lena Obermaier a zisklêrias e oa Alamagn lodek e torfedoù-brezel Israel enep Gaza&lt;ref name=&quot;Obermaier 2023&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://jacobin.com/2023/10/germany-israel-war-crimes-gaza-palestine-international-law |title=Germany Is Complicit in Israel's War Crimes in Gaza • Jacobin, 23/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Displegañ a eure penaos e oa chomet mut ar braz eus ar media pouezusañ en Alamagn a-zivout politikerezh Israel a-fet gouennlazh ; diskouez a reas ivez e oa bet nullet gant ar polis ar manifestadegoù a-du gant Palestina&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.dw.com/en/berlin-police-break-up-banned-pro-palestinian-rally/a-67104373 |title=Berlin police break up banned pro-Palestinian rally • Deutsche Welle, 16/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.dw.com/en/police-in-berlin-ban-pro-palestinian-new-year-rally/a-67858991 |title=Police in Berlin ban pro-Palestinian New Year rally • Deutsche Welle, 30/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jamal, 2023 ; Sharma, 2023 ; Marsh, 2023 ; Schaer, 2023 ; Boffey, 2023.&lt;/ref&gt;, ar pezh a lakae d'ur brouenn anat eus kenwallerezh ar Stad&lt;ref name=&quot;Obermaier 2023&quot; /&gt;. Reizh hervez lezenn en Alamagn eo tamall ur gouennlazh da Israel, hogen ur manifester da vihanañ a oa bet herzet gant ar polis&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.dw.com/en/legal-pressures-mount-on-germany-to-cut-aid-to-israel/a-68790287 |title=Legal pressures mount on Germany to cut aid to Israel • DW, 30/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{de}} {{Cite web|url=https://www.fr.de/kultur/gesellschaft/gaza-und-das-grundgesetz-93373670.html |title=Gaza und das Grundgesetz (&quot;Gaza hag al lezenn-diazez&quot;) • Frankfurter Rundschau, 14/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ar C'homiser kevreadel alaman karget da ober war-dro ar stourm ouzh an enepyuzevegezh en deus lavaret e oa enepyuzevour an tamalloù da Israel peogwir e kasent da ziaoulekaat ha da zireizhwiriañ ar Stad-se&lt;ref&gt;{{de}} {{Cite web|url=https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/antisemitismusbeauftragter-felix-klein-zu-israels-vorgehen-in-gaza-und-zur-staatsraeson-110495529.html |title=Antisemitismusbeauftragter Felix Klein zu Israels Vorgehen in Gaza und zur &quot;Staatsräson&quot; (&quot;Felix Klein, komiser an enepyuzevegezh, a gomz a-zivout oberoù Israel e Gzaz ha meiziad G&amp;nbsp;sigur a Stad&amp;nbsp;»&quot;) • Frankfurter Allgemeine Zeitung, 24/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{de}} {{Cite web|url=https://www.ndr.de/fernsehen/sendungen/panorama/archiv/2025/antisemitismus-hilft-leichtfertiger-umgang-bei-der-bekaempfung-manuskript,panoramamanuskript-118.html |title=Antisemitismus: Hilft leichtfertiger Umgang bei der Bekämpfung? (Manuskript) • NDR, 14/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz C'hwevrer 2024, alvokaded o komz en anv Palestiniz en Alamagn a savas prosez dirak ar Pennprokulor enep meur a bolitiker, Olaf Scholz en o zouez, en abeg m'o devoa &quot;skoazellet ha tommet ar gouennlazh e Gaza&quot;&lt;ref name=&quot;Schaer 2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mem-2024-02-23&quot; /&gt;. D'ar 1{{añ}} a viz Meurzh 2024, Nicaragua a savas prosez en ICJ enep skoazell Alamagn da Israel e brezel Gaza, kement-se hervez Kendivizad 1948&lt;ref name=&quot;mee-2024-1-1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;van den Berg, 2024.&lt;/ref&gt;.
;• Italia
E miz Mae 2025 e oa Italia an trede pourvezer armoù da Israel gant 1% eus enporzhiadurioù dafar milourel ar Stad&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://unipd-centrodirittiumani.it/en/news/italys-quiet-role-in-arming-israel-amid-conflict |title=Italy's Quiet Role in Arming Israel Amid Conflict • Centro di Ateneo per i Diritti Umani, 26/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wezeman &amp; al., 2024.&lt;/ref&gt;. Daoust da c'houarnamant Italia lavaret e oa bet troc'het ar pourchas armoù da Israel, an embregerezh ''Leonardo'', unan eus an embregerezhioù brasañ e metoù an armoù, a gadarnaas edo c'hoazh ar gouarnamant hag an embregerezhioù oc'h ezporzhiañ armoù da Israel&lt;ref&gt;{{it}} {{Cite web|url=https://altreconomia.it/leonardo-ammette-lexport-di-armi-in-israele-e-fa-cadere-la-maschera-del-governo/ |title=Leonardo ammette l'export di armi in Israele e fa cadere la maschera del governo (&quot;Leonardo a anzav ezporzhiañ armoù da Israel hag a zivaskl ar gouarnamant&quot;) • Altreconomia, 01/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Dirak ABU, Francesca Albanese a lakaas war-eeun Italia da genwallerezh e gouennlazh Gaza&lt;ref&gt;{{it}} {{Cite web|url=https://www.corriere.it/esteri/25_ottobre_30/francesca-albanese-genocidio-bufera-4948dc1d-2d3f-4ccd-a5e2-7e74be19dxlk.shtml |title=Francesca Albanese, nuova bufera. In un report accusa l'Italia all'Onu: «Complice di genocidio» (&quot;F. Albanese, ur rendael nevez. En un danevell gant ABU e tamall «&amp;nbsp;kenwallerezh er gouennlazh&amp;nbsp;» da Italia&quot;) • Corriere della Sera, 31/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 7 a viz Here 2025, Giorgia Meloni a lavaras er chadenn [[skinwel]] ''Radiotelevisione italiana'' (RAI) e oa bet-hi, a-gevret gant Maodiern an Difenn, hini an Aferioù Estren, ha rener ''Leonardo'', ditouret d'an ICC gant ur strollad a-du gant Palestiniz en abeg d'ur c'henwallerezh er gouennlazh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/italy-pm-meloni-says-been-denounced-icc-complicity-genocide-2025-10-07/ |title=Italy's Meloni says she has been denounced to ICC for complicity in genocide • Reuters, 08/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1480226/meloni-says-accused-of-complicity-in-genocide-at-world-court.html |title=Meloni says accused of 'complicity in genocide' at world court • L'Orient Today, 08/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Egipt ===
Egipt zo bet tamallet dezhi bout lodek er gouennlazh abalamour m'he deus lakaet kaeladur Strizhenn Gaza e pleustr dre nac'hañ digeriñ an tremen tre e Rafah&lt;ref name=&quot;Mahmoud 2024&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://jacobin.com/2024/06/egypt-palestine-gaza-genocide-al-sisi |title=Why Egypt Is Complicit in the Genocide in Gaza • Jacobin, 20/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/opinion/icj-rule-egypt-end-complicity-israel-starving-gaza-will |title=After ICJ rule, will Egypt end its complicity with Israel starving Gaza? • Middle East Eye, 26/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. An hevelep tamall a voe en abeg m'he devoa Egipt moustret, diwar c'houlenn Israel, ar Gerzhadeg Vedel War-du Gaza e miz Even 2025&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/trending/egypt-slammed-treatment-foreign-nationals-joining-global-march-gaza |title=Egypt slammed for its treatment of foreign nationals doing Global March for Gaza • Middle East Eye, 12/06/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel 2025, an aozadur dengar ''Cage International'' e London, a-gevret gant pemp aozadur all en Afrika, a lakaas klemm ouzh an ''African Commission on Human and Peoples' Rights'' (&quot;Kengor Afrikat a-zivout Gwirioù Mab-den hag ar Pobloù&quot;, CADHP) en [[Addis Abeba]]&lt;ref&gt;Cage, 2025.&lt;/ref&gt; : Egipt n'he deus ket gwir da gas tud war o c'hiz war he harzoù mard int lakaet war var o buhez pe e-tailh da vout kastizet a-stroll, rak kement-se a dorrfe ar C'henemglev etrebroadel a-zivout ar gwirioù trevourel ha politikel ([[1966]]) koulz ha Kendivizad ABU a-enep ar jahinerezh ([[1984]])&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://verfassungsblog.de/trapped-in-gaza/ |title=Trapped in Gaza • Verfassungsblog, 25/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2024/04/30/gaza-refugees-egypt-border-palestine/ |title=Egypt Is Obliged to Let Gaza Refugees In • ,Foreign Policy 30/04/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Egipt a lavaras he devoa klozet ar vevenn da Rafah evit sevel enep raktres Israel da zivroañ Palestiniz&lt;ref name=&quot;Mahmoud 2024&quot; /&gt;. Nac'hañ a reas ur c'hinnig gant Israel da zistreiñ Strizhenn Gaza da Egipt e-pad meur a vloavezh, betek 15 vloaz&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.eurasiareview.com/17032025-why-egypt-refuses-to-administer-gaza-oped/ |title=Why Egypt Refuses To Administer Gaza – OpEd • Eurasia Review, 17/03/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, hag en un doare ofisiel e savas a-du gant prosez Suafrika a-enep Israel&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20240512-🔴-live-israel-steps-up-strikes-in-gaza-after-issuing-new-rafah-evacuation-order |title=Egypt to support South Africa's genocide case against Israel at ICJ • France 24|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Stadoù all ===
E miz Meurzh 2024, ar c'huzulva alvokaded aostralian ''Birchgrove Legal'' e [[Sydney]] a ditouras Pennmaodiern Aostralia, e Vaodiern an Aferioù Estren, penn an enebiezh ha tud all d'an ICC evel kenwallerien er gouennlazh, e torfedoù-brezel hag e torfedoù enep mab-den, kement-se en abeg ma oa bet dilamet arc'hant digant UNRWA, ma oa bet pourchaset ur skoazell vilourel ha roet ur skor politikel anat da oberoù Israel e brezel Gaza&lt;ref name=&quot;Wedesweiler 2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Rothwell 2024&quot; /&gt;.

Hervez an aozadur ''Canadian Centre for Policy Alternatives'' (CCPA), Kanada zo lodek er gouennlazh abalamour m'he deus aotreet ezporzhiañ dafar milourel da Israel evit kenderc'hel gant aotreoù kent, petra bennak m'he devoa disklêriet ne vije mui gwerzhet armoù ha ma n'he deus lakaet embargo klok ebet war an armoù, ar pezh a lez frailhoù evel treuzkasadennoù da Stadoù all&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.policyalternatives.ca/news-research/to-stop-gaza-genocide-canada-must-escalate-pressure-on-israel/ |title=To stop Gaza genocide, Canada must escalate pressure on Israel • CCPA, 30/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Gennad prevez ha media ===
Meur a embregerezh zo bet tamallet dezho tennañ splet eus ar gouennlazh e Gaza&lt;ref&gt;Albanese, 2025, pp. 1-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.thenation.com/article/economy/gaza-war-profiteers-corporations/ |title=These Corporations Are the True &quot;Winners&quot; of the War on Gaza • The Nation, 09 July 2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Renerien an embregerezhioù ''General Dynamics'' ([[lestrsaverezh]], ''Lockheed Martin'' hag ''RTX Corporation'' ([[aerlestr]]erezh hag armoù o-daou) o deus lavaret e oa kresket o gounidoù a-drugarez d'ar brezel e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/2023/10/18/investing/premarket-stocks-trading/index.html |title=What the Israel-Hamas war means for defense stocks • CNN, 18/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://jacobin.com/2024/03/gaza-profits-bds-weapons-corporations/ |title=The Obscene US Profiteering From Israeli War and Occupation • Jacobin, 16/03/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Adalek miz Here 2023 betek miz Gouere 2025 e voe ur c'hresk a 77% war dalvoudegezh lodennoù RTX en eskemmdi New York&lt;ref&gt;{{en}} Mattei, Clara. ''Escape from Capitalism: An Intervention''. New York : Simon &amp; Schuster, 2026, p. 153 {{ISBN|978-1-6680-8514-1}}.&lt;/ref&gt;.

D'an 20 a viz Even 2024, arbennigourien en ABU a c'halvas da baouez diouzhtu gant an treuzkas dizehan armoù da Israel peogwir e c'hellfed terriñ lezennoù etrebroadel ha lakaat Stadoù hag embregerezhioù da gendorfedourien en ur gouennlazh ; embregerezhioù hag ensavadurioù a bost arc'hant en treuzkas-se a voe gouzavet ivezg&lt;ref&gt;OHCHR, 2024c.&lt;/ref&gt;.

E miz Even 2025, un danevell gant ABU a venegas ar c'hompagnunezhioù ''Alphabet Inc.'' (ez-[[Google]]), [[Amazon (embregerezh)|''Amazon'']], ''[[Microsoft]]'' hag ''International Business Machines Corporation'' (IBM) evel &quot;e-kreiz binvioù-evezhiañ Israel hag an distrujoù a zo war ober e Gaza&quot;, hag an embregerezh ''Palantir Technologies'' (meziantoù ditouriñ, polis ha surentez) evel mammenn ar binvioù [[naouegezh artifisiel|naouegezh kalvezadel]] a vez implijet gant Tsahal&lt;ref name=UN-corporate-report&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/lucrative-business-deals-help-sustain-israels-gaza-campaign-un-expert-says-2025-07-01/ |title='Lucrative' business deals help sustain Israel's Gaza campaign, UN expert says • Reuters, 01/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Meneget ivez eo ar bankoù ''Allianz'', ''Barclays'', ''BlackRock'' ha ''BNP Paribas'' peogwir o deus isskridet ha prenet endalc'hennoù digant gouarnamant Israel, ar pezh a zo andon bennañ da arc'hantaouiñ ar brezel e Gaza&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/07/01/british-companies-profiting-israeli-genocide-un-gaza-shamed/ |title=British companies named and shamed by UN for profiting from Israeli 'genocide' • The Daily Telegraph, 01/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Helenneien, kazetennerien, dielfennerien ar media hag alvokaded gwirioù mab-den a deus tamallet da veur a vedium bout kenwallerien dre o [[impalaerouriezh]]&lt;ref&gt;Moallem, 2023, pp. 542–543 ; Qutami, 2023, p. 532 ; Khouri, 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/experts-say-western-media-enabling-gaza-genocide-and-rewriting-history |title=Western media enabling Gaza genocide and rewriting history, say experts • Middle East Eye, 29/06/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ur c'hazetenner [[brazil]]at a damallas da vedia en e vro bout savet a-du gant ar gouennlazh&lt;ref&gt;Beaklini, 2023.&lt;/ref&gt;. Un dielfenner media a skrivas ne vije ket padet ar gouennlazh e Gaza hep skoazell dizehan digant ar media stadunanat&lt;ref&gt;{{en}} Johnson, Adam H. ''How to Sell a Genocide: The Media's Complicity in the Destruction of Gaza''. London : Pluto Press, 2026, pp. 1-7, 201-204 {{ISBN|978-0-7453-5165-0}}.&lt;/ref&gt;.

== Anaoudegezh politikel ==
=== Gouarnamantoù ===
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:410px;&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Savboent ar Stadoù e-keñver anzavout&lt;br&gt;ez eus ur gouennlazh e Gaza (2024)
----
|-
| colspan=&quot;4&quot;| [[File:International recognition of Gaza genocide.svg|center]]
----
|-
| {{Legend|#4cb149|A-du}} || {{Legend|#000|A-enep}} || {{Legend|#ff00b9|A-du gant ICJ}} || {{Legend|#00ffc0|Dispis}}
|}
Meur a Stad er C'hornôg (SUA, ar Rouantelezh-Unanet hag Alamagn pergen) o deus nac'het ober &quot;gouennlazh&quot; eus oberoù Israel e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/us-says-genocide-charges-unfounded-rejects-israeli-claim-south-africa-serving-hamas/ |title=US says genocide charges 'unfounded,' rejects Israeli claim South Africa serving Hamas • The Times of Israel, 12/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/canadian-uk-leaders-reject-premise-of-icj-genocide-case-against-israel/ |title=Canadian, UK leaders reject premise of ICJ genocide case against Israel • The Times of Israel, 13/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.barrons.com/news/germany-rejects-un-genocide-charge-against-israel-6af01195 |title=Germany Rejects UN 'Genocide' Charge Against Israel • Barron's], 12/01/2024 |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. [[Belgia]], [[Norvegia]] ha Kanada o deus lavaret e c'hedfent ali an ICJ a-raok kemer disentez pe zisentez&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/why-has-belgium-vowed-to-back-the-icjs-verdict-on-gaza-genocide |title=Why has Belgium vowed to back the ICJ's verdict on Gaza 'genocide'? • Al Jazeera, 23/01/2024 |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{no}} {{Cite web|url=https://www.utrop.no/nyheter/verden/358554/ |title=Barth Eide: Vi må lytte til Sør-Afrika (&quot;Barth Eide: Ret eo dimp selaou Sufrika&quot;) • Utrop, 02/09/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/politics/israel-gaza-genocide-international-court-justice-hague-south-africa-1.7084682 |title=After days of confusion, Trudeau government says it will abide by ICJ on genocide case against Israel • CBC News, 16/01/2024 |accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Ur strollad bras a Stadoù, er bed [[islam]]ek dreist-holl, an darn vrasañ eus Afrika, [[Amerika latin]] ha lod Stadoù en [[Europa (kevandir)|Europa]] a lavar didro ez eus ur gouennlazh eus oberoù Israel e Gaza ; lod zo savet a-du gant Suafrika er prosez dirak an ICJ&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url-status=live |url=https://apnews.com/article/genocide-israel-palestinians-gaza-court-fbd7fe4af10b542a1a4e2c7563029bfb |title=Genocide case against Israel: Where does the rest of the world stand on the momentous allegations? • Associated Press, 13/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. En o zouez emañ [[Ghana]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.myjoyonline.com/re-israeli-ambassador-to-ghana-rejects-ablakwas-gaza-genocide-tag/ |title=Re: Israeli Ambassador to Ghana rejects Ablakwa's 'Gaza genocide' tag • MyJoyOnline, 04/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, Turkia&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/9/israels-war-on-gaza-live-fear-in-rafah-as-israel-prepares-ground-attack |title=Netanyahu orders military to submit action plan for Rafah assault • Al Jazeera, 09/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, [[Malaysia]],&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/talk-to-al-jazeera/2024/5/19/malaysian-pm-cant-deny-us-complicity-in-gaza-genocide |title=Malaysian PM: Can't deny US complicity in Gaza genocide • Al Jazeera, 19/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, Egipt&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2025/8/5/president-of-egypt-accuses-israel-of-systematic |title=President of Egypt accuses Israel of 'systematic genocide' • Al Jazeera, 05/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;,  Brazil&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://agenciabrasil.ebc.com.br/en/politica/noticia/2023-10/president-lula-says-war-middle-east-genocide |title=President Lula says war in the Middle East is genocide • Agência Brasil, 25/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, [[Chile]]&lt;ref&gt;{{es}} {{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2024/09/25/gabriel-boric-me-rebelo-ante-quienes-pretenden-que-elijamos-entre-el-terrorismo-de-hamas-y-el-genocidio-de-israel/ |title=Gabriel Boric: &quot;Me rebelo ante quienes pretenden que elijamos entre el terrorismo de Hamas y el genocidio de Israel&quot; • Infobae, 25/09/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, [[Kolombia]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/2/genocide-colombia-says-as-latin-american-states-condemn-israel-over-gaza |title='Genocide', Colombia says as Latin American states condemn Israel over Gaza • Al Jazeera, 02/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, [[Spagn]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url-status=live |url=https://apnews.com/article/spain-israel-icj-genocide-case-67d4d9b8ecf6fd88e718319a5d93465a |title=Spain applies to join South Africa's case at top UN court accusing Israel of genocide • Associated Press, 06/06/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, Iwerzhon&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/micheal-martin-ireland-irish-south-africa-gaza-b2643121.html |title=Irish parliament passes motion that Israel is 'perpetrating genocide in Gaza' • The Independent, 07/11/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; ha [[Slovenia]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://sloveniatimes.com/43569/president-calls-out-israel-for-genocide |title=President calls out Israel for genocide • Slovenia Times, 21/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. D'ar 7 a viz Du 2025, Turkia a embannas urzhioù herzel en abeg da c'houennlazh enep B. Netanyahou ha 36 eus e genlabourerien&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/07/turkey-issues-genocide-arrest-warrant-against-benjamin-netanyahu |title=Turkey issues genocide arrest warrant against Benjamin Netanyahu • The Guardian, 07/11/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

[[Aozadur ar C'hevelerezh Islamek]] (OIC), [[Kevre ar Stadoù Arab]] hag [[Unaniezh Afrika]] o deus a-unvouezh lakaet oberoù Israel da c'houennlazh ha galvet evit ma vefe daskoret kontoù ha kemeret diarbennoù evel lakaat paouez gant an treuzkas armoù&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.barrons.com/news/islamic-cooperation-denounces-gaza-genocide-urges-sanctions-against-israel-c8c7ac87 |title=Islamic Cooperation Denounces Gaza 'Genocide', Urges Sanctions Against Israel • Barron's, 05/05/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/16/arab-islamic-countries-condemn-netanyahus-greater-israel-remark |title=Arab, Islamic countries condemn Netanyahu's 'Greater Israel' remark • Al Jazeera, 05/05/2024|accessdate=05/07/202621 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://au.int/en/pressreleases/20240228/african-union-delivered-its-oral-statement-international-court-justice |title=The African Union Delivered its Oral Statement Before the International Court of Justice for the Palestine Advisory Opinion Proceedings • African Union, 28/02/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maina, 2025.&lt;/ref&gt;. E miz Genver 2025, Strollad Den Haag (''Hague Group''&lt;ref&gt;{{ar}} {{pt}} {{en}} {{es}} {{fr}} [https://thehaguegroup.org/ lec'hienn ofisiel].&lt;/ref&gt;) em vodas e [[Bogotá]] e sell da lakaat da zoujañ d'an disentezioù etrebroadel a-zivout Gaza, lakaat termen d'an dereiñ armoù da Israel, ha sevel un hent evit ledanaat anavezadur Stad Palestina&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/law/2025/jan/31/south-africa-and-malaysia-to-launch-campaign-to-protect-justice |title=South Africa and Malaysia to launch campaign to protect international justice • The Guardian, 31/01/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Aozadurioù e-maez gouarnamant hag aozadurioù etre gouarnamantel ===
Meur a AMG hag a aozadur etregouarnamantel o deus tamallet gouennlazhañ da Israel. E-touez ar re gentañ a sachas evezh e kreiz miz Here 2023 war ur gouennlazh galloudel edo ''Genocide Watch'' hag al ''Lemkin Institute for Genocide Prevention''&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.genocidewatch.com/single-post/genocide-emergency-alert-israel-and-gaza |title=Genocide Emergency Alert: Israel and Gaza • Genocide Watch, 19/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.lemkininstitute.com/active-genocide-alert-1/active-genocide-alert---israel-palestine%3A-there-is-no-justification-for-genocide |title=Active Genocide Alert – Israel-Palestine: There is No Justification for Genocide • Lemkin Institute for Genocide Prevention, 13/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Meur a strollad dengar palestinat, evel ''Defence for Children International'' (DCI)&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/11/1/israel-hamas-war-live-anger-grows-over-israeli-attack-on-gaza-refugee-camp?update=2455675 |title=Rights group accuses US of complicity in children's deaths in Gaza • Al Jazeera, 01/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ''Al-Haq'', ''Al Mezan'' hag ar ''Palestinian Centre for Human Rights'', o deus savet prosezioù a-zivout ur gouennlazh&lt;ref name=&quot;sccoip&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/138509 |title=Scholars, civil society call on ICC Prosecutor to issue arrest warrants, investigate Israeli crimes in Gaza • Wafa, 21/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/9/three-rights-groups-file-icc-lawsuit-against-israel-over-gaza-genocide |title=ICC receives lawsuit over Israel's 'apartheid', 'genocide' in Gaza • Al Jazeera, 09/11/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.addameer.org/news/5172 |title=Reprint of the full letter and signatories • Addameer, 20/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al-Haq &amp; al., 2023.&lt;/ref&gt;. Lod aozadurioù dengar israelat evel ''B'Tselem'' o deus embannet danevelloù ma reont &quot;gouennlazh&quot; eus taol-brezel Israel e Gaza&lt;ref name=&quot;Kottasová &amp; Salman&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/2025/07/28/middleeast/israeli-human-rights-group-accuses-israel-genocide-gaza-intl |title=For first time, two leading Israeli human rights groups accuse Israel of genocide in Gaza  • CNN, 28/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.phr.org.il/wp-content/uploads/2025/07/Genocide-in-Gaza-PHRI-English.pdf |title=Genocide in Gaza • Physicians for Human Rights–Israel, 28/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;B'Tselem, 2025, p. 87.&lt;/ref&gt;. E-mesk an aozadurioù etregouarnamantel hag o deus kondaonet Israel en abeg d'ar gouennlazh emañ an ''International Federation for Human Rights''&lt;ref name=&quot;FIDH 2023&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/the-unfolding-genocide-against-the-palestinians-must-stop-immediately |title=The unfolding genocide against the Palestinians must stop immediately • International Federation for Human Rights, 12/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ''Euro-Mediterranean Human Rights Monitor''&lt;ref name=&quot;MEE-2023-12-26&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20231226-euro-med-submits-findings-on-israeli-army-executions-in-gaza-to-icc-un-calling-them-genocide/ |title=Euro-Med submits findings on Israeli army executions in Gaza to ICC, UN, calling them 'genocide' • Middle East Monitor, 26/12/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;, ''Amnesty International''&lt;ref name=&quot;AmnestyGenocideConclusion&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.cnn.com/2024/12/04/world/amnesty-international-israel-genocide-gaza-intl/index.html |title=Amnesty International says there is 'sufficient evidence' to accuse Israel of genocide in Gaza • CNN, 05/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Amnesty International report, 2024.&lt;/ref&gt;, an ''European Center for Constitutional and Human Rights''&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.ecchr.eu/en/press-release/gaza-and-the-matter-of-genocide/ |title=Gaza and the matter of genocide • European Center for Constitutional and Human Rights, 10/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt; hag ''Human Rights Watch''&lt;ref name=&quot;Berg2024&quot; /&gt;. E miz Here 2024, ''Oxfam'' ha 37 aozadur dengar all a ditouras n'edo ket Israel o toujañ da Gendivizad 1948 p'edo o &quot;tiverkañ Gaza an Norzh diouzh ar gartenn&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.oxfam.org/en/press-releases/urgent-joint-statement-northern-gaza-being-erased-global-leaders-must-act-now-end |title=Northern Gaza is being erased – global leaders must act now to end Israel's atrocities • Oxfam International, 15/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. ''Médecins Sans Frontières'' o deus kavet ivez emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh&lt;ref&gt;Médecins Sans Frontières, 2024c, p. 5. ha 202}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.securitycouncilreport.org/monthly-forecast/2025-01/the-middle-east-including-the-palestinian-question-19.php |title=The Middle East, including the Palestinian Question • Security Council Report, 30/12/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ar strollad stadunanat ''Jewish Voice for Peace'' en deus lavaret emañ Israel o seveniñ ur gouennlazh&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.jewishvoiceforpeace.org/2023/10/11/statement23-10-11/ |title=Jewish Voice for Peace calls on all people of conscience to stop imminent genocide • Jewish Voice for Peace, 11/10/2023|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://jewishchronicle.timesofisrael.com/jewish-voice-for-peace-retools-to-focus-on-swaying-elections/ |title=Jewish Voice for Peace retools to focus on swaying elections • The Times of Israel, 01/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://time.com/7061772/jewish-voice-for-peace-oct-7-anniversary-essay/ |title=I Run Jewish Voice for Peace. These Are My Reflections on a Year of Unthinkable Horror • Time, 08/10/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Gwengolo 2025, ABU a embannas un danevell ma tezastume edo Israel o seveniñ ur gouennlazh enep Palestiniz e Gaza ; trawalc'h a elfennoù solius a gavas evit lavaret e oa bet pennadurezhioù Israel hag o nerzhioù surentez o seveniñ, hag edont c'hoazh o seveniñ, pevar ober gouennlazhañ diwar ar pemp a zo termenet e Kendivizad 1948 : lazhañ izili eus ar strollad, ober droug bras koulz fizikel ha speredel, gourlakaat a-ratozh aozioù bevañ a zo jedet evit distruj ar strollad a-zarn pe a-bezh, ha gourlakaat dafaroù e sell da virout a c'henel bugale&lt;ref name=&quot;UNCommissionGenocide&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/16/israel-committed-genocide-in-gaza-says-un-inquiry |title=Israel has committed genocide in Gaza, says UN commission of inquiry • The Guardian, 16/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Prezeg sevenadurel ==
Dael a vez er prezeg sevenadurel a-zivout gouennlazh Israel enep ar bobl balestinat. Tud vrudet, atletourien, kefredourien, difretourien, ensavadurioù sevenadurel ha tud voutin o deus lavaret o soñj a-zivout an darvoudoù e Gaza hag an heuliadoù koulz sevenadurel ha kevredigezhel a vez pa lakaer an darvoudoù-se d'ur gouennlazhañ&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.newarab.com/opinion/gazas-genocide-has-forced-many-celebrities-out-silence |title=Gaza's genocide has forced many celebrities out of silence • The New Arab, 14/07/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Meno foran ===
Meur a sontadeg o deus diskouezet e sav ar braz eus Yuzevien Israel (82%) a-du gant politikerezh ar gouarnamant e-keñver Gaza&lt;ref name=&quot;HaaretzTransferPoll&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-28/ty-article-magazine/.premium/yes-to-transfer-82-of-jewish-israelis-back-expelling-gazans/00000197-12a4-df22-a9d7-9ef6af930000 |title=Yes to transfer: 82% of Jewish Israelis back expelling Gazans • Haaretz, 28/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HaaretzFaminePoll&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2025-08-05/ty-article/.premium/large-majority-of-israeli-jews-untroubled-by-reports-of-famine-in-gaza-poll-finds/00000198-7ab3-d0ce-a5de-fbb374f30000 |title=Large majority of Israeli Jews untroubled by reports of famine in Gaza, poll finds • Haaretz, 05/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-783849 |title=Jewish, Arab Israelis disagree on IDF use of force in Gaza • The Jerusalem Post, 26/01/2024|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Eost 2025, ur sontadeg gant ''Accord Center'' a gavas e 76% eus Yuzevien Israel a-du evit lavaret &quot;n'eus den digablus ebet e Gaza&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/israel-at-war/artc-poll-62-of-israelis-say-there-are-no-innocent-people-in-gaza |title=Poll: 62% of Israelis say &quot;there are no innocent people in Gaza&quot; • i24NEWS, 25/08/2025|access-date=}}&lt;/ref&gt;. E miz Mae 2025, un sontadeg a gavas 82% a dud a-du gant divroañ tud Gaza ha 56% ivez a-du gant skarzhañ Palestiniz eus Israel&lt;ref name=&quot;HaaretzTransferPoll&quot; /&gt; E miz Eost, ur sontadeg all a gavas 78% eus Yuzevien Israel na oant ket direnket gant an naonegezh e Gaza&lt;ref name=&quot;HaaretzFaminePoll&quot; /&gt;. Hervez al ''Lemkin Institute for Genocide Prevention'', &quot;an darn vrasañ eus Israeliz a sav a-du gant [...] raktres Israel hag hep mar ebet e skorint forzh petra evit ma vefe kaset da benn – adalek un ''apartheid'' d'un netraiñ&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.lemkininstitute.com/statements-new-page/four-facts-about-israel%E2%80%99s-genocide |title=Four Facts about Israel's Genocide • Lemkin Institute for Genocide Prevention, 18/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Eost 2025 c'hoazh, ur sontadeg a gavas e krede da 50% eus ar vouezherien en SUA edo Israel o seveniñ ur gouennlazh e Gaza, ha 60% a save a-enep muioc'h a skoazell vilourel da Israel&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/28/half-of-us-voters-believe-israel-committing-genocide-in-gaza-poll-says |title=Half of US voters believe Israel committing genocide in Gaza, poll says • Al Jazeera, 28/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. E miz Gwengolo, ur sontadeg gant ''Associated Press'' hag an ''National Opinion Research Center'' (NORC) e skol-veur [[Chicago]] a gavas ur c'hresk en niver a Stadunaniz e soñje dezho e oa aet Israel &quot;re bell ganti&quot; en he oberoù milourel e Gaza&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/politics/more-americans-feel-israel-has-gone-too-far-in-gaza-ap-norc-poll-shows |title=More Americans feel Israel has 'gone too far' in Gaza, AP-NORC poll shows • PBS News, 18/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

E miz Here 2025, ur sontadeg gant ar gazetenn ''Washington Post'' a gavas e soñje d'ar braz eus ar Yuzevien stadunanat edo Israel o seveniñ torfedoù-brezel, ha 39% anezho a soñje edo o seveniñ ur gouennlazh&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/10/06/jewish-americans-israel-poll-gaza/ |title=Many American Jews sharply critical of Israel on Gaza, Post poll finds • The Washington Post, 04/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ur sontadeg gant ''Quinnipiac University'' a gavas 50% eus ar vouezherien stadunanat o soñjal edo Israel o seveniñ ur gouennlazh e Gaza, en o zouez 77% a [[Strollad Demokratel (Stadoù-Unanet)|zemokrated]], en enep da 64% a [[Strollad Republikan (Stadoù-Unanet)|republikaned]]. Ouzhpenn da se, 60% eus ar vouezhierien a save a-enep kas muioc'h a skoazell vilourel stadunanat da Israel, 37% o kenduiñ gant Palestiniz ha 36% gant Israeliz&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/28/half-of-us-voters-believe-israel-committing-genocide-in-gaza-poll-says |title=Half of US voters believe Israel committing genocide in Gaza, poll says • Al Jazeera, 28/08/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Skog ==
[[File:Palestine Rally End The Siege, Stop the War on Gaza (53264903858).jpg|thumb|Aduidi gant Palestiniz o vanifestiñ e [[Melbourne]], 15/10/2023.]]
Ar c'hevredadour breizhveurat Martin Shaw en deus graet &quot;ar gouennlazh hag a gemmas ar bed&quot; eus ar gouennlazh e Gaza abalamour d'an emluskañ a-yoc'h a zo bet dre ar bed a-enep an ober-se. Merket en deus ivez un nebeud gounidoù politikel gant Israel, hogen &quot;ker-ruz e-keñver he reizhwir er bed ha hini ar C'hornôg&quot;&lt;ref&gt;Shaw, 2025b, pp. 4, 14.&lt;/ref&gt;. Ar c'hazetenner israelat Gideon Levy a skrivas ur pennad en ''Haaretz'' ma pouezas war ar fed ma ne c'hello biken tud Gaza ankouaat al lazhadegoù, ar bombezadegoù, an distrujoù hag an traoma&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.haaretz.com/opinion/2025-10-05/ty-article-opinion/.premium/do-cry-over-spilt-blood-generations-will-go-by-before-gaza-forgets-the-genocide/00000199-afd4-d5a6-afff-efdff5560000 |title=Do Cry Over Spilt Blood: Generations Will Go by Before Gaza Forgets the Genocide • Haaretz, 05/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

Helennien, arbennigourien ha displegerien all o deus deskrivet ar gouennlazh evel &quot;bered ar gwir etrebroadel&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2025-09-01/unrwa-chief-gaza-is-becoming-the-graveyard-of-international-humanitarian-law.html |title=UNRWA chief: 'Gaza is becoming the graveyard of international humanitarian law' • El País, 01/09/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://verfassungsblog.de/in-the-graveyard-of-international-law/ |title=In the Graveyard of International Law • Verfassungsblog, 16/05/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://brill.com/view/journals/pyio/25/1/article-p3_1.xml |title=Is Gaza the Graveyard of International Law? • The Palestine Yearbook of International Law Online, 27/02/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Lod helenneien, dreist-holl ar re a studi ar gwir etrebroadel a-fet an Trede-bed, o deus lavaret e oa bet gwallgaset an urzh hag ar gwir etrebroadel gant gouzañvadezh ar gumuniezh etrebroadel e-keñver lakaat oberoù Israel e Gaza d'ur gouennlazh, ha diskouezet e oa bet skorted ar gouarnerezh etrebroadel&lt;ref name=&quot;Baars 2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barreto 2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Englert &amp; Bhattacharyya, 2024.&lt;/ref&gt;. Da lavar an alvokad José Manuel Barreto, &quot;gouennlazh Palestiniz en deus diskuliet framm trevadennour don an urzh lezennel etrebroadel&quot;, hag eñ lakaat gouennlazh Gaza en ul listennad hir a c'houennlazhoù trevadennel a zo bet asantet mui-pe-vui gant ar reizhiad etrebroadel&lt;ref name=&quot;Barreto 2024&quot; /&gt;. Hervez an istorour stadunanat Mark LeVine, oberoù Israel o deus distrujet pep doujañs d'ar gwir etrebroadel ha gwanaet an ''tabou'' enep ar feulster a-yoc'h evel respont d'ur gourdrouz martezeet&lt;ref&gt;LeVine, 2025, p. 5.&lt;/ref&gt;.

An alvokad izelvroat ha kelenner war ar gwir etrebroadel André Nollkaemper en deus lavaret ez eo distaol ar gwir etrebroadel gant Stadoù-Unanet Amerika ur perzh unel d'ar brezel e Gaza&lt;ref&gt;{{nl}} {{Cite web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/10/06/is-het-internationaal-recht-nog-relevant-na-gaza-we-gaan-een-donker-decennium-tegemoet-a4908607 |title=Is het internationaal recht nog relevant na 'Gaza'? 'We gaan een donker decennium tegemoet' (&quot;Ha perzhek eo ar gwir etrebroadel goude Gaza ? Emaomp o vont war-du un dekvloaziad teñval&quot;) • NRC, 06/10/2025|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Goude en devout aterset alvokaded liammet ouzh an US Army, ar c'hazetenner Colin Jones a zastumas e welont Gaza evel un taol-arnod da welet petore emzalc'h milourel a vije dereat mar bije brezel etre SUA hag ur galloud kevatal evel Sina&lt;ref name=&quot;Jones 2025&quot; /&gt;.

E-kerzh brezel Iran e 2026, Benjamin Netanyahou hag Itamar Ben-Gvir, anezhañ penn al luskad politikel ''Otzma Yehudit'' (&quot;Galloud Yuzev&quot;, tu dehou pellañ) a reas dave da Amalek, da lavaret eo enebour hêrezhel Israel hervez ar [[Bibl]] ([[Levr ar C'heneliezh|Gen 36:12]] ha [[Kentañ Levr an Danevelloù|Chr]] 1:36)&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/israeli-minister-invokes-genocidal-amalek-call-amid-war-iran |title=Israeli minister invokes genocidal Amalek call amid war on Iran • Middle East Eye, 28/01/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malekafzali&quot;&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.thenation.com/article/world/israel-iran-holy-war-amalek-haman/ |title=Israel Is Using Its Genocidal Gaza Playbook on Iran • The Nation, 06/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Hervez ar c'hazetenner [[liban]]at Séamus Malekafzali, a zo un arbennigour war ar Reter-Kreiz, kement-se zo un astenn da &quot;reizhpoell gouennlazhañ&quot; Israel adalek Gaza betek Iran&lt;ref name=&quot;Malekafzali&quot; /&gt;. E ''The Guardian'' e miz Meurzh 2026, ar c'hazetenner breizhveurat Ben Reiff a c'houzavas : &quot;goude c'hwitadenn ar bed war mirout ouzh ur gouennlazh a c'hoarvezout e Gaza, Israel a implijo ur c'haderezh damheñvel er brezel emañ o kas e Liban&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/mar/18/israel-gaza-model-lebanon-international-reaction-sanctions |title=As Israel prepares to implement the 'Gaza model' in Lebanon, where is the international reaction? • The Guardian, 18/03/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;. Ar gelennerez spagnat Sonia Boulos (gwirioù mab-den) hag an istorour israelat Raz Segal o deus skrivet e tiskouez brezel SUA hag Israel en Iran &quot;penaos emañ ar bed a-bezh gourdrouzet gant renoù gouennlazher&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web|url=https://jacobin.com/2026/05/review-bartov-gaza-genocide-zionism |title=A Future Beyond Israeli Genocide in Palestine • Jacobin, 10/02/2026|accessdate=05/07/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}


== Mammennoù ==
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''A'''&lt;/div&gt;
* Abdon Nahla. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07078552.2024.2325298 ''Israel's settler colonialism and the genocide in Gaza: Alternatives'' • Studies in Political Economy, 105:1, 2024, pp. 94–106].
* Abodahab, Ahmad Mokhtar ; Elsergany, AbdelAzim Nagdy. [https://web.archive.org/web/20251114111254/https://ejhm.journals.ekb.eg/article_423789.html ''Children Disabilities, The Current and Upcoming Medical &amp; Humanity Catastrophe in Gaza: Review Article'' • The Egyptian Journal of Hospital Medicine, #99, 04/2025, pp. 1705–1710].
* Abraham, Yuval. [https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/ '''Lavender': The AI machine directing Israel's bombing spree in Gaza'' • +972 Magazine, 03/04/2024].
* Aftab, Shiza ; Yaqoob, Eesha ; Khan, Shahzad Ali ; Javed, Saad.  [https://www.emro.who.int/emhj-volume-31-2025/volume-31-issue-4/addressing-emergency-trauma-care-needs-in-the-gaza-strip.html ''Addressing emergency trauma care needs in the Gaza Strip'' • Eastern Mediterranean Health Journal, 31:4, 04/2025, pp. 226–227].
* (Albanese, 2024a) Albanese, Francesca. [https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf ''Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese'' • United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories, 25/03/2024].
* (Albanese, 2024b) Albanese, Francesca. [https://docs.un.org/en/A/79/384 ''Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese: Genocide as colonial erasure'' • United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories, 01/10/2024].
* Albanese, Francesca. [https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/ahrc5923-economy-occupation-economy-genocide-report-special-rapporteur ''From economy of occupation to economy of genocide – Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967'' • United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories].
* (Al-Haq et al.,2023) Al-Haq, Al Mezan Center for Human Rights &amp; al. [https://web.archive.org/web/20231031174452/https://www.addameer.org/sites/default/files/icc-letter-1697782247-pdf.pdf ''Urgent: Issue Arrest Warrants, Investigate Israeli Crimes and Intervene to Deter Incitement to Commit Genocide in Gaza'' • ''Addameer''] – [https://www.mezan.org/public/en/post/46295 ''Reprint of the full letter and signatories'' • Al Mezan Center for Human Rights].
* (Al Jazeera, 2024) Al Jazeera. [https://www.youtube.com/watch?v1_SkF1-rDl0 ''Rashid Khalidi: This genocide 'worse than any phase of Palestinian history''' • Al Jazeera ''via'' YouTube].
* Al-Waheidi, Majd. [https://www.npr.org/2025/09/25/g-s1-89678/israel-gaza-genocide-debates-united-nations ''A question of intent: Is what's happening in Gaza genocide?'' • NPR, 25/09/2025].
* Ali, Soraya. [https://english.elpais.com/international/2024-04-20/gaza-hospitals-coin-wcnsf-acronym-wounded-child-no-surviving-family.html ''Gaza hospitals coin WCNSF acronym: Wounded child, no surviving family'' • El País, 20/04/2024].
* (Amnesty International, 2022) Amnesty International. [https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2022/02/MDE1551412022ENGLISH.pdf ''Israel's Apartheid Against Palestinians: Cruel System of Domination and Crime Against Humanity''].
* (Amnesty International report, 2024) Amnesty International. [https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf ''«You Feel Like You Are Subhuman»: Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza''].
* Antonio, Raymund. [https://mb.com.ph/2023/10/23/civilians-not-a-target-envoy-decries-genocide-tag-of-israel-hamas-war ''Civilians not a target: Envoy decries 'genocide' tag of Israel–Hamas war'' • Manila Bulletin, 23/10/2023].
* (Associated Press, 2023a) Associated Press. [https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-12-2-2023-f300e8dac70d5309bf5f5a75bace7689 ''Israeli offensive shifts to crowded southern Gaza, driving up death toll despite evacuation orders'', 02/12/2023].
* Ayyash, M. Muhannad. [https://ww.aljazeera.com/opinions/2023/11/2/a-genocide-is-under-way-in-palestine# ''A genocide is under way in Palestine'' • Al Jazeera, 02/11/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''B'''&lt;/div&gt;
* Bachman, Jeffrey S. ; Ruiz, Esther Brito. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2556592 ''From East Timor to Gaza: How the United States Contributes to and Distances Itself from the Atrocities of Others (and How Genocide Studies Lets the United States Get Away with It)'' • Journal of Genocide Research, 18/09/2025, pp. 1–15].
* Baker, Graeme. [https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67401064  ''Israel Gaza: Hospitals caught on front line of war'' • BBC News, 13/11/2023].
* Barghouti, Mariam. [https://www.aljazeera.com/opinions/2023/10/14/on-october-7-gaza-broke-out-of-prison ''On/10/7, Gaza broke out of prison'' • Al Jazeera, 14/10/2023].
* Bartov, Omer. [https://www.nytimes.com/2023/11/10/opinion/israel-gaza-genocide-war.html ''Opinion: What I Believe as a Historian of Genocide'' • The New York Times, 10/11/2023].
* Basu, Brishti. [https://www.cbc.ca/news/world/hospitals-supplies-gaza-aid-ceasefire-1.7014512 ''Dwindling supplies, damaged hospitals in Gaza prompt growing calls for aid, ceasefire'' • CBC News, 01/11/2023].
* Bateman, Tom. [https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-68984999 ''US says Israel may have breached international law with American weapons in Gaza'' • BBC News, 11/05/2024].
* Bayoumi, Moustafa. [https://www.theguardian.com/us-news/ng-interactive/2025/jul/06/destruction-of-palestine-is-breaking-the-world ''The destruction of Palestine is breaking the world • The Guardian, 06/07/2025].
* Beaklini, Bruno Lima Rocha. [http://institute.aljazeera.net/en/ajr/article/2393 '''War propaganda' – Brazil's media has abandoned journalistic standards over Gaza'' • Al Jazeera Media Institute, 25/10/2023].
* Berg, Stephanie van den. [https://www.reuters.com/world/nicaragua-files-case-world-court-against-germany-aiding-israel-2024-03-01/ ''Nicaragua files case at World Court against Germany for aiding Israel'' • Reuters, 01/03/2024].
* Bishara, Marwan. [https://www.aljazeera.com/opinions/2023/10/12/israel-is-manufacturing-a-case-for-genocide ''Israel is manufacturing a case for genocide'' • Al Jazeera, 12/10/2023].
* Bloxham, Donald. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2483546 ''The 7 October Atrocities and the Annihilation of Gaza: Causes and Responsibilities'' • Journal of Genocide Research, 03/04/2025].
* Boffey, Daniel. [https://www.theguardian.com/world/2023/nov/17/why-are-european-governments-clamping-down-right-to-protest ''Why are European governments clamping down on the right to protest?'' • The Guardian, 17/11/2023].
* Bouranova, Alene.  [https://www.bu.edu/articles/2024/is-israel-committing-genocide-in-gaza/ ''Is Israel Committing Genocide in Gaza? New Report from BU School of Law's International Human Rights Clinic Lays Out Case'' • Boston University, 06/06/2024].
* (B'Tselem, 2021) B'Tselem. [https://www.btselem.org/publications/fulltext/202101_this_is_apartheid ''A regime of Jewish supremacy from the Jordan River to the Mediterranean Sea: This is apartheid'' • B'Tselem, 12/01/2021].
* B'Tselem. [https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/israel-not-fighting-against-hamas-against-civilians-implementing-criminal-policy-bombings-enarhe ''Israel is not fighting against Hamas but against civilians, implementing a criminal policy of bombings [EN/AR/HE]'' • Reliefweb, 06/12/2023].
* B'Tselem. [https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf ''Our Genocide'' • B'Tselem, 07/2025].
* Burga, Solcyré. [https://web.archive.org/web/20231125022352/https://time.com/6334409/is-whats-happening-gaza-genocide-experts/ ''Is What's Happening in Gaza a Genocide? Experts Weigh In'' • Time, 13/11/2023].
* Buschek, Christo ; Christoph, Maria ; Kalisch, Muriel ; Kollig, Dajana ; Obermaier, Frederik ; Retter, Maria. {{de}} [https://www.spiegel.de/ausland/journalisten-in-gaza-arbeiten-in-der-todeszone-a-449a6940-b3ad-40ef-ab7a-d746c01ef0eb ''(S+) The Gaza Project: Sie berichten aus der Todeszone – viele kostet das ihr Leben'' (&quot;Danevelliñ a reont adalek «&amp;nbsp;takad ar marv&amp;nbsp;» – kalz anezho a goll o buhez&quot;) • Der Spiegel, 25/06/2024].
* Bybelezer, Charles. [https://www.jns.org/letter-from-netanyahu-to-idf-soldiers-fighting-hamas/ ''Netanyahu writes to IDF soldiers ahead of Shabbat'' • Jewish News Syndicate, 03/11/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''C'''&lt;/div&gt;
* (Cage, 2025) Cage. [https://www.cage.ngo/articles/african-commission-urged-to-refer-egypt-to-court-for-complicity-in-gaza-blockade ''African Commission Urged to Refer Egypt to Court for Complicity in Gaza Blockade • Cage, 23/04/2025].
* (Casciani,2024a) Casciani, Dominic. [https://www.bbc.com/news/articles/c3g9g63jl17o ''Israel-Gaza: What did the ICJ ruling really say?'' • BBC News, 16/05/2024].
* (Casciani,2024b) Casciani, Dominic. [https://www.bbc.com/news/articles/c722zv1r5yro ''Israel-Gaza: What does ICJ ruling on Israel's Rafah offensive mean?'' • BBC News, 28/05/2024].
* Chacar, Henriette. [https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-revises-death-toll-oct-7-hamas-attack-around-1200-2023-11-10/ ''Israel revises Hamas attack death toll to 'around 1,200''' • Reuters, 10/11/2023].
* (Clayton, 2024a) Clayton, Freddie. [https://www.nbcnews.com/news/world/israel-icj-order-halt-rafah-offensive-what-next-rcna154102 ''Isolated Israel argues U.N. court ruling leaves door open to Rafah offensive'' • NBC News, 27/05/2024].
* Coghill, Arianna. [https://www.motherjones.com/politics/2024/01/south-africa-israel-amalek-netanyahu/ ''As It Formally Accuses Israel of Genocide, South Africa Condemns Netanyahu's Amalek Reference'' • Mother Jones, 11/01/2024].
* Cohen, Mari. [https://jewishcurrents.org/can-genocide-studies-survive-a-genocide-in-gaza ''Can Genocide Studies Survive a Genocide in Gaza?'' • Jewish Currents, 19/12/2024].
* Condon, Grace ; Condon, Frankie. [https://www.genocidewatch.com/single-post/genocide-is-never-justifiable-israel-and-hamas-in-gaza ''Genocide is Never Justifiable: Israel and Hamas in Gaza'' • Genocide Watch, 20/02/2024].
* Conley, Julia. [https://www.commondreams.org/news/support-south-africa-icj ''100+ Global Rights Groups Urge Support for South Africa's Genocide Case Against Israel at ICJ'' • Common Dreams, 03/01/2024].
* Cook, Jonathan. [https://www.middleeasteye.net/opinion/gaza-israel-kills-journalists-western-media-killing-truth-genocide ''Israel kills the journalists. Western media kills the truth of genocide in Gaza'' • Middle East Eye, 25/10/2024].
* Cordall, Simon Speakman ; Pedrosa, Veronica. [https://www.aljazeera.com/news/2024/3/13/after-the-unrwa-report-more-accounts-of-israels-torture-in-gaza ''Not just the UNRWA report: Countless accounts of Israeli torture in Gaza'' • Al Jazeera, 13/03/2024].
* Corder, Mike. [https://abcnews.go.com/International/wireStory/south-africas-genocide-case-israel-sets-high-stakes-106055104 ''South Africa's genocide case against Israel sets up a high-stakes legal battle at the UN's top court'' • ABC News, 02/01/2024].
* Currie, Robert J.. [https://www.cambridge.org/core/journals/canadian-yearbook-of-international-law-annuaire-canadien-de-droit-international/article/abs/international-criminal-court-a-commentary-on-the-rome-statute-by-william-a-schabas-oxford-oxford-university-press-2010-1336-pages/9FB63B595925840FF3D978C8E5503E7D ''The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute. By William A. Schabas. Oxford: Oxford University Press, 2010. 1336 pages'' • Canadian Yearbook of International Law/Annuaire Canadien de Droit International 2011, #48, pp. 579–584].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''D'''&lt;/div&gt;
* Davies, Harry ; McKernan, Bethan ; Abraham, Yuval ; Rapoport, Meron. [https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed ''Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed'' • The Guardian, 28/05/2024].
* De Vogli, Roberto ; Montomoli, Jonathan ; Abu-Sittah, Ghassan ; Pappé, Ilan. [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01541-7/fulltext ''Break the selective silence on the genocide in Gaza'' • The Lancet, 406:10504, pp. 688–689].
* (Debre, 2023b) Debre, Isabel. [https://apnews.com/article/israel-hamas-war-gaza-hospitals-be55b16dd18e55be1b8ad395163ca19b ''Hospitals have special protection under the rules of war. Why are they in the crosshairs in Gaza?'' • Associated Press, 11/11/2023].
* Donoghue, Joan. [https://www.bbc.co.uk/programmes/m001yplc ''Joan Donoghue – Former President of the International Court of Justice'' • BBC, 25/04/2024].
* Doucet, Lyse. [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68514816  • BBC News, 09/03/2024].
* Dumper, Michael ; Badran, Amneh. [https://www.taylorfrancis.com/books/edit/10.4324/9781003031994/routledge-handbook-palestine-michael-dumper-amneh-badran ''Routledge Handbook on Palestine 2024''].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''E'''&lt;/div&gt;
* Ebrahim, Nadeen. [https://edition.cnn.com/2024/10/21/middleeast/gaza-war-israeli-soldiers-ptsd-suicide-intl/index.html '''He got out of Gaza, but Gaza did not get out of him': Israeli soldiers returning from war struggle with trauma and suicide'' • CNN, 21/10/2024].
* Englert, Sai ; Bhattacharyya, Gargi. [https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/hlps.2024.0337 ''Capital's Genocide: A Conversation on Racial Capitalism, Settler Colonialism, and Possible Worlds after Gaza'' • Journal of Holy Land and Palestine Studies, 23:2, 01/10/2024, pp. 165–186].
* El Chamaa, Mohamad. [https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/30/gaza-library-palestinian-culture/ ''Gazans mourn loss of their libraries: Cultural beacons and communal spaces'' • The Washington Post, 01/12/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''F'''&lt;/div&gt;
* Faddoul,Alix ; Shannon, Geordan ; Asghar, Khudejha ; Boukari, Yamina ; Smith, James ; Neilson, Amy. [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(23)02751-4/fulltext ''The health dimensions of violence in Palestine: a call to prevent genocide'' • The Lancet, 403:10421, pp. 25–26, 01/2024].
* Fassin, Didier. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2308941 ''The Rhetoric of Denial: Contribution to an Archive of the Debate about Mass Violence in Gaza'' • , Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, pp. 1–7, 05/02/2024].
* Fayyad, Huthifa. [https://www.middleeasteye.net/news/nearly-1000-palestinian-health-workers-killed-israeli-forces-gaza-named ''Nearly 1,000 Palestinian health workers killed by Israeli forces in Gaza named'' • Middle East Eye, 17/09/2024].
* Federman, Josef ; Adwan, Issam. [https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-11fb98655c256d54ecb5329284fc37d2 ''Hamas militant group has started a war that 'Israel will win,' defense minister says'' • Associated Press, 07/10/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''G'''&lt;/div&gt;
* Gessen, Masha. [https://www.newyorker.com/news/our-columnists/the-limits-of-accusing-israel-of-genocide-under-international-law ''The Limits of Accusing Israel of Genocide • The New Yorker, 07/02/2024].
* Goda, Norman ; Herf, Jeffrey.  [https://www.washingtonpost.com/opinions/2025/06/03/israel-gaza-genocide-allegations/ ''Why it's wrong to call Israel's war in Gaza a 'genocide''' • The Washington Post, 03/06/2025].
* Goldberg, Amos. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2413175 ''The Problematic Return of Intent'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, pp. 1–10, 15/10/2024].
* Goldenberg, Tia. [https://apnews.com/article/israel-palestinians-south-africa-genocide-hate-speech-97a9e4a84a3a6bebeddfb80f8a030724 ''Harsh Israeli rhetoric against Palestinians becomes central to South Africa's genocide case'' • Associated Press, 18/01/2024].
* Gómez-Ugarte, Ana C. ; Chen, Irena ; Acosta, Enrique ; Basellini, Ugofilippo ; Alburez-Gutierrez, Diego. [https://link.springer.com/article/10.1186/s12963-025-00422-9 ''Accounting for uncertainty in conflict mortality estimation: an application to the Gaza War in 2023-2024'' • Population Health Metrics, 23:55, pp. 1–15, 13/10/2025].
* (Graham-Harrison, 2024a) Graham-Harrison, Emma. [https://www.theguardian.com/world/2024/feb/25/gaza-death-toll-set-to-pass-30000-as-israel-prepares-assault-on-rafah ''Gaza death toll set to pass 30,000, as Israel prepares assault on Rafah'' • The Guardian, 25/02/2024].
* (Graham-Harrison, 2024b) Graham-Harrison, Emma. [https://www.theguardian.com/world/2024/sep/17/gaza-publishes-identities-of-34344-palestinians-killed-in-war-with-israel''Gaza publishes identities of 34,344 Palestinians killed in war with Israel'' • The Guardian, 17/09/2024].
* Grigor, Sabina-Andreea. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10758216.2024.2337944#d1e107 ''The Narrow Definition of Genocide &amp; Its Role in Investigating and Prosecuting Charges of Genocide in Romania'' • Problems of Post-Communism, 72:1, pp. 97–111].
* Grim, Ryan. [https://theintercept.com/2024/03/02/gaza-flour-massacre-propaganda/ ''WCNSF: The Most Haunting Acronym the World Has Produced'' • The Intercept, 02/03/2024].
* Gritten, David. [https://www.bbc.com/news/articles/clyr154314vo • BBC News, 14/03/2025].
* Guillot, Michel ; Draidi, Mohammed ; Cetorelli, Valeria ; Monteiro Da Silva, José H. C. ; Lubbad, Ismail [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)02810-1/abstract ''Life expectancy losses in the Gaza Strip during the period October, 2023, to September, 2024'' • The Lancet, 405:10477, 02/2025, pp. 478–485].
* Gurmendi Dunkelberg, Alonso. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2454739 ''How to Hide a Genocide: Modern/Colonial International Law and the Construction of Impunity'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 22/01/2025, pp. 1–24].
* Gvaryahu, Avner. [https://www.foreignaffairs.com/israel/myth-israels-moral-army |''The Myth of Israel's &quot;Moral Army&quot;: The Failure of the IDF's Targeting Protocols Is Producing Massive Civilian Casualties'' • Foreign Affairs, 04/03/2024].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''H'''&lt;/div&gt;
* Haidar, Dalia. [https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67614139 '''Wounded child, no surviving family': The pain of Gaza's orphans'' • BBC News, 04/12/2023].
* Hanbali, Layth ; Kwong, Edwin Jit Leung ; Neilson, Amy ; Smith, James ; Hafez, Sali ; Khoury, Rasha. [https://gh.bmj.com/content/9/2/e014942 ''Israeli necropolitics and the pursuit of health justice in Palestine'' • BMJ Global Health, 9:2, p. e014942, 02/2024].
* (Haque, 2024a) Haque, Adil Ahmad. [https://www.justsecurity.org/96123/icj-gaza-israeli-operations/ ''Halt: The International Court of Justice and the Rafah Offensive'' • Just Security, 24/05/2024].
* Harghandiwal, Beheshta. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17441692.2025.2495326 ''Impact of the humanitarian crisis in Gaza on children's health: Evidence and recommendations for mitigation'' • Global Public Health, 20:1, pennad 2495326, 22/04/2025].
* Horn, Allyson. [https://www.abc.net.au/news/2023-12-06/inside-gaza-a-devastating-new-term-has-emerged-wcnsf/103161184 ''Inside Gaza's overwhelmed hospital system, doctors have coined a new term for wounded children arriving alone'' • ABC News (Australia), 05/12/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''I'''&lt;/div&gt;
* (Independent International Commission of Inquiry, 2025) IICI. [https://www.un.org/unispal/document/report-of-the-commission-of-inquiry-israel-gender-based-violence-13march2025/ '' 'More than a human can bear': Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7/10/2023'' • Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel, 12/03/2025].
* (ICJ-order-2024-01-26) ICJ. [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf ''Order of 26 January 2024, Application of Convention on Prevention and Punishment of Crime of Genocide (S. Afr. v. Isr.), No. 192 • International Court of Justice, 26/01/2024].
* (International Federation for Human Rights, 2024) IFHR.  [https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza ''One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza • International Federation for Human Rights, 12/12/2024].
* (International State Crime Initiative, 2023) ISCI. [http://statecrime.org/international-expert-statement-on-israeli-state-crime ''International Expert Statement on Israeli State Crime'' • International State Crime Initiative, 2023].
* (IPC Report August, 2025) IPC. [https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf ''GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand 1 July – 30/09/2025'' • Integrated Food Security Phase Classification, 22/08/2025].
* Iraqi, Amjad. [https://www.972mag.com/icc-israel-surveillance-investigation/ ''Surveillance and interference: Israel's covert war on the ICC exposed'' • +972 Magazine, 28/05/2024].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''J'''&lt;/div&gt;
* Jamal, Hebh. [https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-war-germany-police-repress-palestine-solidarity-protests  ''Israel-Palestine war: German police repress Palestine solidarity protests'' • Middle East Eye, 16/10/2023].
* Jamaluddine, Zeina ; Abukmail, Hanan ; Aly,Sarah ; Campbell, Oona M. R. ; Checchi, Francesco. [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)02678-3/fulltext ''Traumatic injury mortality in the Gaza Strip from Oct 7, 2023, to June 30, 2024: a capture–recapture analysis'' • The Lancet, 405:10477, 09/01/2025, pp. 469–477].
* (Jamshidi, 2024a) Jamshidi, Maryam. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2348377 ''Genocide and Resistance in Palestine under Law's Shadow'' • Journal of Genocide Research, Forum: Gaza: International Humanitarian Law and Genocide, 06/05/2024, pp. 1–35].
* (Jamshidi, 2024b) Jamshidi, Maryam. [https://opiniojuris.org/2024/08/02/reflecting-on-genocidal-intent-in-the-icj-case/ ''Reflecting on Genocidal Intent in the ICJ Case'' • Opinio Juris, 02/08/2024].
* Jimoh, Abdullahi. [https://newscentral.africa/over-100-global-organisations-rally-for-south-africas-genocide-case-against-israel-at-icj/ ''Over 100 Global Organisations Rally for South Africa's Genocide Case Against Israel at ICJ'' • News Central TV, 04/01/2024].
* Johnson, Jake. [https://www.commondreams.org/news/legal-scholars-israel-genocide ''800+ Legal Scholars Say Israel/05/Be Perpetrating 'Crime of Genocide' in Gaza'' • Common Dreams, 18/10/2023].
* (Johnson, 2024a) Johnson, Jake. [https://www.salon.com/2024/03/07/finish-the-problem-answer-on-gaza-shows-hes-even-worse-than-biden-on-israel_partner/ ''&quot;Finish the problem&quot;: Trump's answer on Gaza shows he's &quot;even worse&quot; than Biden on Israel • Salon, 07/03/2024].
* (Johnson, 2024b) Johnson, Jake. [https://www.commondreams.org/news/israeli-human-rights-groups-icj ''Israeli Groups Slam Netanyahu Government for Flouting ICJ Ruling'' • Common Dreams, 11/03/2024].
* Jones, Owen. [https://www.theguardian.com/commentisfree/2024/jan/13/israel-hamas-gaza-war-crimes ''The brutality and inhumanity of Israel's assault on Gaza is no surprise. It's just what was promised'' • The Guardian, 13/01/2024].
* Jones, Sam ; Fidler, Matt. [https://www.theguardian.com/world/2023/oct/18/who-are-hostages-taken-by-hamas-from-southern-israel ''Who are the hostages taken by Hamas from southern Israel?'' • The Guardian, 18/10/2023].
* Joyce, Richard ; Martel, James ; Pahuja, Sundhya. [https://academic.oup.com/lril/article/13/2/129/8262217?login=false ''International law and the challenge of populism'' • London Review of International Law, 13:2, 23/09/2025, pp. 129-134].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''K'''&lt;/div&gt;
* Kane, Alex ; Cohen, Mari ; Shamir, Jonathan ; Scher, Isaac. [https://jewishcurrents.org/the-hamas-attacks-and-israeli-response-an-explainer ''The Hamas Attacks and Israeli Response: An Explainer'' • Jewish Currents, 10/10/2023].
* Kansara, Reha ; Nour, Ahmed.  [https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67983018 ''Israel-Gaza war: Counting the destruction of religious sites'' • BBC News, 30/01/2024].
* Kekatos, Mary ; Beaule, Victoria. [https://abcnews.com/International/hospitals-gaza-attack-running-fuel-icu-patients/story?id=104785819 ''Hospitals in Gaza say they are under attack and running out of fuel for ICU patients'' • ABC News, 10/11/2023].
* Kellman, Laurie. [https://apnews.com/article/children-hostages-israel-palestinians-gaza-orphan-c8e9f6dd703a9c14161eeb6ca9e25417 ''About 30 children were taken hostage by Hamas militants. Their families wait in agony'' • Associated Press, 27/10/2023].
* Khalidi, Rashid. [https://www.thenation.com/article/world/its-time-to-confront-israels-version-of-from-the-river-to-the-sea/ ''It's Time to Confront Israel's Version of &quot;From the River to the Sea&quot;'' • The Nation, 22/11/2023].
* Khalidi, Rashid. [https://www.theguardian.com/world/2024/apr/11/a-new-abyss-gaza-and-the-hundred-years-war-on-palestine '''A new abyss': Gaza and the hundred years' war on Palestine'' • The Guardian, 11/04/2024].
* Khan, Mishal S. ; Tinua, Alu Tacon. [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)00043-6/fulltext ''Israel–Palestine: dehumanisation and silencing'' • The Lancet, 403:10429, 02/03/2024, pp. 805–806].
* Khatib, Rasha ; McKee, Martin ; Yusuf, Salim. [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)01169-3/fulltext ''Counting the dead in Gaza: difficult but essential'' • The Lancet, 404:10449, 20/07/2024, pp. 237–238].
* Khouri, Rami G.. [https://www.aljazeera.com/opinions/2023/12/15/watching-the-watchdogs-media-law-and-gaza-genocide ''Watching the watchdogs: Media, law and Gaza genocide'' • Al Jazeera, 15/12/2023].
* Khwaja, Arif ; Bell, Iona ; Hadley, Daniell ; Price, Huw ; Turnbull, Clare.''Gaza: a plea to reclaim our collective humanity'' • The Lancet, 402:10416, 25/11/2023, p. 1975].
* Klein, Shira. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2448061 ''The Growing Rift between Holocaust Scholars over Israel/Palestine'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 08/01/2025, pp. 1–21].
* Komnenic, Ana. [https://www.cbc.ca/news/world/genocide-gaza-debate-1.7042809 ''Experts, advocates deeply divided on question of 'genocide' in Gaza'' • CBC News, 02/12/2023].
* Kottasová, Ivana ; Salman, Abeer ; Alkhaldi, Celine ; Bashir, Nada ; Khadder, Kareem. [https://www.wral.com/story/gaza-workers-expelled-from-israel-accuse-israeli-authorities-of-abuse-including-beatings/21135682/ ''Gaza workers expelled from Israel accuse Israeli authorities of abuse, including beatings'' • WRAL-TV, 06/11/2023].
* (Kubovich, 2024a) Kubovich, Yaniv. [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-03-31/ty-article-magazine/.premium/israel-created-kill-zones-in-gaza-anyone-who-crosses-into-them-is-shot/0000018e-946c-d4de-afee-f46da9ee0000 ''Israel Created 'Kill Zones' in Gaza. Anyone Who Crosses Into Them Is Shot'' • Haaretz, 31/03/2024].
* (Kubovich, 2024b) Kubovich, Yaniv. [https://www.haaretz.co.il/news/politics/2024-03-31/ty-article-magazine/.premium/0000018e-9035-d9a4-a7bf-dc7d839e0000 עדויות: כך יורים חיילי צה&quot;ל על כל מי שנכנס ל&quot;שטחי ההשמדה&quot; ברצועת עזה («&amp;nbsp;Testenioù : setu penaos e tenn soudarded Tsahal war gement den a zeu tre en &quot;takadoù netraiñ&quot; e Strizhenn Gaza&amp;nbsp;» • Haaretz, 31/03/2024].
* Kulkarni, Pavan. [https://peoplesdispatch.org/2023/12/18/it-is-clear-that-israel-is-committing-genocide-in-gaza-un-panel-concludes/ ''It is clear that Israel is committing genocide in Gaza, UN-Panel concludes'' • Peoples Dispatch, 18/12/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''L'''&lt;/div&gt;
* Laarhoven, Kasper van ; Peek, Eva ; Walters, Derk. {{nl} [https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 ''Zeven gerenommeerde wetenschappers vrijwel eensgezind: Israël pleegt in Gaza genocide'' • NRC, 14/05/2025].
* Lawless, Jill. [https://apnews.com/article/uk-israel-allies-arm-sales-19430d222e6a2f61ffd264e9e494bf63 ''Senior UK jurists have joined calls to stop arms sales to Israel. Other allies face similar pressure • Associated Press, 12/07/2024].
* Lederman, Shmuel. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2309706 ''Gaza as a Laboratory 2.0'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 29/01/2024, pp. 1–6].
* Lederman, Shmuel. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2556550 ''A Not So Textbook Case of Genocide • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, 19/09/2025, pp. 1–12].
* Levene, Mark. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2301866 ''Gaza 2023: Words Matter, Lives Matter More'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 21/01/2024, pp. 1–7].
* LeVine, Mark. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2556566 ''Epilogue: The 116-Year War on Palestine • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, 18/09/2025, pp. 1–11].
* Levitz, Eric. [https://nymag.com/intelligencer/2023/10/the-u-s-is-giving-israel-permission-for-war-crimes.html ''The U.S. Is Giving Israel Permission for War Crimes • The Intelligencer, 13/10/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''M'''&lt;/div&gt;
* Maad, Assma.  [https://www.lemonde.fr/en/les-decodeurs/article/2024/10/13/why-the-gaza-health-ministry-s-death-count-is-considered-reliable_6729264_8.html ''Why the Gaza Health Ministry's death count is considered reliable'' • Le Monde, 13/10/2024].
* Mackenzie, James ; Lubell, Maayan. [https://www.reuters.com/world/middle-east/eu-calls-humanitarian-pauses-gaza-aid-israel-raids-enclave-2023-10-26/ ''Israel launches Gaza war's second phase with ground operation, Netanyahu says'' • Reuters, 29/10/2023].
* Mahomed, Safia. [https://samajournals.co.za/index.php/sajbl/article/view/1723 ''When sanctuaries of humanity turn into corridors of horror: The destruction of healthcare in Gaza'' • South African Journal of Bioethics and Law, 16:3, 20/12/2023, pp. 77–79].
* Maina, Mwangi. [https://eastleighvoice.co.ke/middle-east/117552/icj-grants-african-union-permission-to-weigh-in-on-israels-obligations-in-occupied-palestinian-territories ''ICJ grants African Union permission to weigh in on Israel's obligations in occupied Palestinian territories'' • The Eastleigh Voice News, 21/02/2025].
* Marin, Siobhan ; West, Andrew. [https://www.abc.net.au/news/2024-01-31/biblical-story-amalek-south-africa-icj-genocide-case-israel/103403552 ''Why a biblical story is central to South Africa's ICJ case against Israel'' • ABC News (Australia), 30/01/2024].
* Marsh, Sarah. [https://www.reuters.com/world/germany-accused-silencing-pro-palestinian-voices-un-rights-forum-2023-11-09/ ''Germany accused of silencing pro-Palestinian voices at U.N. rights forum'' • Reuters, 09/11/2023].
* (Marsi &amp; Mohamed, 2024b) Marsi, Federica ; Mohamed, Edna. [https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/14/israels-war-on-gaza-live-rafah-attack-coming-soon-despite-pressure?update2772280 ''Israel's main objective is 'collective punishment''' • Al Jazeera, 14/03/2024].
* Marsi, Federica ; Siddiqui, Usaid. [https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/13/israels-war-on-gaza-live-netanyahu-vows-to-finish-the-job-in-rafah?update2770109 ''Israel's war on Gaza live: Dozens of casualties in Israeli attack on UN hub'' • Al Jazeera, 13/03/2024].
* Marsi, Federica ; Siddiqui, Usaid ; Motamedi, Maziar. [https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/28/israels-war-on-gaza-live-unarmed-palestinians-killed-buried-by-bulldozer?update2804475 ''ICJ orders Israel to stop preventing 'delivery of urgently needed' aid'' • Al Jazeera, 28/03/2024].
* Masarwa, Lubna ; Osman, Nadda. [https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-war-gaza-workers-torture-abuse-detention ''Palestinian workers from Gaza describe torture and abuse in Israeli detention'' • Middle East Eye, 03/11/2023].
* Massad, Joseph. [https://www.middleeasteye.net/opinion/israel-genocide-against-palestinians-colonial-tradition ''How Israel's genocidal war against Palestinians is a colonial tradition'' • Middle East Eye, 18/12/2023].
* (Massad, 2025a) Massad, Joseph. [https://www.middleeasteye.net/opinion/israels-genocide-gaza-war-demographics ''Israel's genocide in Gaza is a war on demographics'' • Middle East Eye, 23/05/2025]] |languageen |archive-url https://web.archive.org/web/20260228052005/https://www.middleeasteye.net/opinion/israels-genocide-gaza-war-demographics|accessdate 28/02/2026].
* (Massad, 2025b) Massad, Joseph. [https://www.middleeasteye.net/opinion/israel-genocide-terminal-stage-settler-colony-crisis ''Israel's genocide is the terminal stage of a settler-colony in crisis'' • Middle East Eye, 30/07/2025].
* Massoud, Bassam ; Fick, Maggie. [https://www.reuters.com/world/middle-east/fight-keep-counting-dead-gaza-2023-12-21/ ''Gaza death toll: why counting the dead has become a daily struggle'' • Reuters, 23/12/2023].
* Matar, Haggai. [https://www.972mag.com/gaza-attack-context-israelis/ ''Gaza's shock attack has terrified Israelis. It should also unveil the context'' • +972 Magazine, 07/10/2023].
* McDoom, Omar Shahabudin. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2346403 ''Expert Commentary, the Israeli-Palestinian Conflict, and the Question of Genocide: Prosemitic Bias within a Scholarly Community?'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 25/04/2024, pp. 1–9].
* McKernan, Bethan ; Michaelson, Ruth ; Graham-Harrison, Emma ; Kierszenbaum, Quique ; Balousha, Hazem ; Taha, Sufian ; Sherwood, Harriet ; Beaumont, Peter. [https://www.theguardian.com/world/2023/oct/14/seven-days-of-terror-that-shook-the-world-and-changed-the-middle-east ''Seven days of terror that shook the world and changed the Middle East • The Observer, 14/10/2023].
* MSF. [https://www.msf.org/msf-doctors-killed-strike-al-awda-hospital-northern-gaza-palestine ''MSF doctors killed in strike on Al-Awda hospital in northern Gaza'' • Médecins Sans Frontières, 21/11/2023].
* (Médecins Sans Frontières, 2024a) MSF. [https://msf.org.uk/article/gaza-msf-strongly-condemns-deadly-israeli-attack-staff-and-family-shelter ''Gaza: MSF strongly condemns deadly Israeli attack on staff and family shelter'' • Médecins Sans Frontières, 22/02/2024].
* (Médecins Sans Frontières, 2024b) MSF. [https://msf.org.uk/article/gaza-msf-uk-board-member-killed-during-israeli-offensive-khan-younis ''Gaza: MSF UK board member killed during Israeli offensive in Khan Younis''| • Médecins Sans Frontières, 01/03/2024].
* (Médecins Sans Frontières, 2024c) MSF. [https://www.medicisenzafrontiere.it/wp-content/uploads/2024/12/Report-Gaza-Life-in-a-death-trap.pdf ''Gaza: Life in a death trap'' • Médecins Sans Frontières, 12/2024].
* (Médecins Sans Frontières,2025] MSF. [https://msf.org.uk/issues/gaza-genocide ''Gaza genocide'' • [Médecins Sans Frontières, 11/03/2026].
* Moallem, Minoo. [https://muse.jhu.edu/pub/434/article/915928/summary ''Bombs with Lies: Media Representation of Genocide in Gaza • Feminist Studies, 49:2-3, 2023, pp. 542–543].
* Mohyeldin1, Ayman  ;Hamdan, Basel. [https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 ''Why Amnesty International and other experts say Israel is committing genocide in Gaza • MSNBC, 10/12/2024].
* Moolla, M. S. ; Jacub, A.. [https://samajournals.co.za/index.php/sajbl/article/view/1961 ''Healthcare and genocide: BDS as an entry point to health justice'' • South African Journal of Bioethics and Law, 17:1, 23/04/2024, p. e1961].
* Moor, Ahmed. [https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2025/mar/27/gaza-palestine-children-injuries ''There are more child amputees in Gaza than anywhere else in the world. What can the future hold for them?'' • The Guardian, 27/03/2025].
* Moses, Jeremy. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17502977.2024.2304987 ''Gaza and the Political and Moral Failure of the Responsibility to Protect'' • Journal of Intervention and Statebuilding, 18:2, 14/03/2024, pp. 211–215].
* Moses, A. Dirk. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2558401 ''Introduction: Gaza and the Problems of Genocide Studies • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, pp. 1–14].
* Moutafa, Laila Hussein. [https://www.latimes.com/opinion/story/2023-12-12/gaza-library-bombing ''Opinion: When libraries like Gaza's are destroyed, what's lost is far more than books'' • Los Angeles Times, 12/12/2023].
* Murphy, Francois. [https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-commits-extermination-gaza-by-killing-schools-un-experts-say-2025-06-10/ ''Israel commits 'extermination' in Gaza by killing in schools, UN experts say'' • Reuters, 10/06/2025].
* Muthumani, Abirami. [https://wjps.bmj.com/content/7/1/e000719 ''Safeguarding children through pediatric surgical care in war and humanitarian settings: a call to action for pediatric patients in Gaza'' • World Journal of Pediatric Surgery, 7:1, p. e000719].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''N'''&lt;/div&gt;
* Narea, Nicole. [https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj ''Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later.'' • Vox, 25/10/2024].
* Narea, Nicole  ;  [https://www.vox.com/world-politics/2023/11/13/23954731/genocide-israel-gaza-palestine Samuel, Sigal.''How to think through allegations of genocide in Gaza'' • Vox, 13/11/2023].
* Nashed, Mat. [https://www.aljazeera.com/news/2025/5/5/how-rsf-is-adopting-israels-template-for-genocide-in-sudan ''How RSF is adopting Israel's 'template for genocide' in Sudan'' • Al Jazeera, 05/05/2025].
* Nebehay, Stephanie. [https://www.reuters.com/article/us-un-gaza-rights-idUSTRE78C59R20110913 ''U.N. experts say Israel's blockade of Gaza illegal'' • Reuters, 13/09/2011].
* Netanyahu, Benjamin. [https://www.gov.il/en/pages/spoke-pmo031123 ''Letter from PM Netanyahu to Our Soldiers and Commanders in the Swords of Iron War'' • Gouarnamant Israel, 03/11/2023].
* Neuman, Scott ; Baba, Anas ; Wood, Daniel. [https://www.npr.org/2024/06/01/g-s1-1780/gaza-israel-infrastructure-water-schools-hospitals ''In Gaza, months of war have left Palestinians with barely the necessities to survive'' • NPR, 01/06/2024 ].
* Nichols, Michelle. [https://www.reuters.com/world/middle-east/palestinian-un-envoy-accuses-israel-genocidal-campaign-against-gaza-2023-10-10/ ''Palestinian UN envoy accuses Israel of 'genocidal' campaign against Gaza'' • Reuters, 11/10/2023].
* (Nichols, 2025a) Nichols, Michelle. [https://www.reuters.com/world/un-aid-chief-slams-israels-gaza-aid-plan-cynical-sideshow-2025-05-13/ ''UN humanitarian chief slams aid plan for Gaza proposed by Israel, backed by US'' • Reuters, 14/05/2025].
* Nijim, Mohammed. ''Gazacide: Palestinians From Refugeehood to Ontological Obliteration'' • Critical Sociology, 51:7–8, 08/10/2024, pennad 08969205241286530].
* Novic, Elisa. ''The Concept of Cultural Genocide: An International Law Perspective''. Oxford : Oxford University Press, 2016 {{ISBN|978-0-19-878716-7}}.
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''O'''&lt;/div&gt;
* O'Brien, Melanie. [https://opiniojuris.org/2025/08/04/is-genocide-happening-in-gaza/ ''Is Genocide Happening in Gaza?'' • Opinio Juris, 04/08/2025].
* (OHCHR, 2024c) OHCHR.  [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/06/states-and-companies-must-end-arms-transfers-israel-immediately-or-risk ''States and companies must end arms transfers to Israel immediately or risk responsibility for human rights violations: UN experts'' • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 20/06/2024].
* (OHCHR, 2024d) OHCHR. [https://www.ohchr.org/en/documents/thematic-reports/a79363-report-special-committee-investigate-israeli-practices-affecting ''A/79/363: Report of the Special Committee to Investigate Israeli Practices Affecting the Human Rights of the Palestinian People and Other Arabs of the Occupied Territories'' • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 20/09/2024].
* Ohlin, Jens David. ''The UN Genocide Convention''. Oxford : Oxford University Press, 2009 – ''Attempt to Commit Genocide'' : pp. 193–206 {{ISBN|978-0-19-957021-8}}.
* O'Reilly, Gem. [https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67121414 ''In Gaza, wounded children with no surviving family'' • BBC News, 17/10/2023].
* (Oxfam, 2024) Oxfam. [https://www.oxfam.org/en/press-releases/oxfam-sues-danish-state-stop-arms-exports-israel ''Oxfam sues the Danish state to stop arms exports to Israel'' • Oxfam, 12/03/2024].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''P'''&lt;/div&gt;
* Perry, Tom ; McDowall, Angus. [https://www.reuters.com/world/middle-east/conflict-between-israel-palestinians-gaza-2023-10-07/ ''Timeline of conflict between Israel and Palestinians in Gaza'' • Reuters, 07/10/2023].
* Perugini, Nicola ; Gordon, Neve. [https://jewishcurrents.org/human-shields-gaza-israel-a-legal-justification-for-genocide ''A Legal Justification for Genocide'' • Jewish Currents, 17/07/2024].
* Picheta, Rob ; Khadder, Kareem ; Rebane, Teele ; Zabadne, Zohair. [https://www.cnn.com/2023/11/10/middleeast/gaza-hospital-surrounded-tanks-reported-israeli-strikes-intl/index.html ''Gaza hospital 'surrounded by tanks' as other healthcare facilities say they've been damaged by Israeli strikes'' • CNN, 10/11/2023].
* Porras, Simón Rodríguez. [https://www.newarab.com/opinion/why-western-powers-accept-israels-genocide-gaza ''Aimé Césaire reminds us why Western powers accept the genocide committed in Gaza'' • The New Arab, 25/10/2023].
* Prothero, Mitchell. [https://www.vice.com/en/article/y3w4w7/israeli-intelligence-health-ministry-death-toll ''Israeli Intelligence Has Deemed Hamas-Run Health Ministry's Death Toll Figures Generally Accurate'' • Vice News, 25/01/2024].
* (&quot;Public Statement: Scholars Warn&quot;, 2023) Public Statement. [https://twailr.com/public-statement-scholars-warn-of-potential-genocide-in-gaza/ ''Public Statement: Scholars Warn of Potential Genocide in Gaza'' • Third World Approaches to International Law Review, 20/10/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''Q'''&lt;/div&gt;
* (Quigley, 2024a) Quigleyn John B.. [https://www.ejiltalk.org/legal-standard-for-genocide-intent-an-uphill-climb-for-israel-in-gaza-suit/ ''Legal Standard for Genocide Intent: An Uphill Climb for Israel in Gaza Suit'' • European Journal of International Law, 14/03/2024].
* (Quigley, 2024b) Quigley, John.  [https://arabcenterdc.org/resource/the-lancet-and-genocide-by-slow-death-in-gaza/ ''The Lancet and Genocide By &quot;Slow Death&quot; in Gaza'' • Arab Center Washington DC, 03/07/2024].
* Qutami, Loubna ; Moallem, Minoo. [https://muse.jhu.edu/article/915923 ''A Feminist Practice of Bearing Witness to Genocide'' • Feminist Studies, 49:2, 2023, pp. 531–533].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''R'''&lt;/div&gt;
* Repo, Jemima. [https://bristoluniversitypressdigital.com/view/journals/ejpg/8/2/article-p492.xml ''Genocide and the destruction of the means of social reproduction in Gaza'' • European Journal of Politics and Gender, 8:2, 25/11/2024, pp. 492–499].
* Rifai, Sulaiman Lebbe. [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4704652 ''The Genocide in Gaza and the Contempt of International Law: Some Reflections'' • Social Science Research Network, 21/02/2024].
* Roelf, Wendell ; Sterling, Toby. [https://www.reuters.com/world/south-africa-seeks-international-court-justice-genocide-order-against-israel-2023-12-29/  ''South Africa files genocide case against Israel at World Court'' • Reuters, 29/12/2023].
* Romo, Vanessa. [https://www.npr.org/2023/11/16/1213307710/gaza-doctors-al-shifa-hospital#:~:textHourly%20News-,In%20Gaza%2C%20doctors%20are%20among%20the%20many%20dead.,the%20lives%20that%20were%20lost ''Doctors are among the many dead in Gaza. These are their stories '' • NPR, 16/11/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''S'''&lt;/div&gt;
* Saber, Indlieb Farazi. [https://www.aljazeera.com/news/2024/1/14/a-cultural-genocide-which-of-gazas-heritage-sites-have-been-destroyed ''A 'cultural genocide': Which of Gaza's heritage sites have been destroyed?'' • Al Jazeera, 14/01/2024].
* (Salam, 2023a) Salam, Yasmine. [https://www.nbcnews.com/news/gaza-strip-controls-s-know-rcna119405 ''Gaza Strip explained: Who controls it and what to know'' • NBC News, 09/10/2023].
* Salzenstein, Léopold. [https://www.thenewhumanitarian.org/maps-and-graphics/2024/03/21/behind-numbers-gaza-unprecedented-aid-worker-death-toll ''Behind the numbers: Gaza's unprecedented aid worker death toll'' • The New Humanitarian, 21/03/2024].
* Samudzi, Zoé. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2305524 ''&quot;We are Fighting Nazis&quot;: Genocidal Fashionings of Gaza(ns) After 7 October'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 18/01/2024, pp. 1–9].
* Sankar, Anjana. [https://www.nytimes.com/2024/08/02/world/middleeast/gaza-doctors-medical-workers-israel.html ''Many of Gaza's Medical Workers Have Been Detained or Killed'' • The New York Times, 02/08/2024].
* Saric, Ivana. [https://www.axios.com/2024/11/08/un-report-70-gaza-dead ''Nearly 70% of verified deaths in Gaza are women and children, UN report finds''  • Axios, 08/11/2024].
* Sathar, M. A.. [ ''The war on Gaza. A test of our humanity'' • South African Journal of Bioethics and Law, 16:3, 20/12/2023, pp. 82–83].
* Sawafta1, Ali; Fick, Maggie. [https://www.reuters.com/world/middle-east/how-many-palestinians-have-died-gaza-war-how-will-counting-continue-2023-12-06/ ''How many Palestinians have died in Gaza? Death toll explained'' • Reuters, 07/12/2023].
* Scahill, Jeremy ; Grim, Ryan. [https://theintercept.com/2024/04/15/nyt-israel-gaza-genocide-palestine-coverage/ ''Leaked NYT Gaza memo tells journalists to avoid words &quot;genocide&quot;, &quot;ethnic cleansing&quot;, and &quot;occupied territory&quot;'' • The Intercept, 15/04/2024].
* Schaer, Catherin. [https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/germany-gaza-protests-crackdown ''German police crack down on pro-Palestine rallies, raising alarm'' • Al Jazeera, 10/11/2023].
* Schenker, Hillel. [https://www.thenation.com/article/world/israel-gaza-hamas-war-netanyahu/ ''The Catastrophe of October 7. Why Did It Happen?'' • The Nation, 12/10/2023].
* Schmitz, Rob. [https://www.npr.org/2024/01/11/1224273842/south-africa-outlines-genocide-case-against-israel-at-international-court-of-jus ''South Africa outlines genocide case against Israel at International Court of Justice'' • NPR, 11/01/2024].
* Schwarz, Franziska. {{de}} [https://www.fr.de/politik/israel-news-nahost-gaza-krieg-tote-zahl-statistik-hamas-un-voelkerrecht-waffenruhe-geisel-freilassung-zr-93245254.html ''&quot;Düsterer Meilenstein&quot;: UN benennt Zahl der täglichen Toten im Gazastreifen (&quot;Ur bonn trist : ABU a embann an niver pemdeziek a varvioù e Strizhenn Gaza&quot;) • Frankfurter Rundschau, 16/08/2024].
* Segal, Raz. [https://contendingmodernities.nd.edu/global-currents/statement-of-scholars-7-october/ ''Statement of Scholars in Holocaust and Genocide Studies on Mass Violence in Israel and Palestine since 7 October'' • Contending Modernities, 09/12/2023].
* Segal, Raz. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/0377919X.2024.2384385 ''Settler Antisemitism, Israeli Mass Violence, and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies'' • Journal of Palestine Studies, 53:2, 02/04/2024, pp. 50–73].
* Segal, Raz. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03086534.2025.2467876 ''Israeli Settler Colonial Genocide''• The Journal of Imperial and Commonwealth History, 53, 24/02/25, pp. 182–191].
* Segal, Raz ; Daniele, Luigi. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2325804 ''Gaza as Twilight of Israel Exceptionalism: Holocaust and Genocide Studies from Unprecedented Crisis to Unprecedented Change'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 05/03/2024, pp. 1–10].
* (Semerdjian, 2024a) Semerdjian, Elyse. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2306714 ''A World Without Civilians'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 24/01/2024, pp. 1–6].
* (Semerdjian, 2024b)  Semerdjian, Elyse. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2377871 ''Gazafication and Genocide by Attrition in Artsakh/Nagorno Karabakh and the Occupied Palestinian Territories • Journal of Genocide Research, Forum: Artsakh/Nagorno Karabakh: Famine, Memory, Security, and the Question of Genocide, 17/07/2024 pp. 1–22].
* Shamim, Sarah. [https://www.aljazeera.com/news/2024/1/9/which-countries-back-south-africas-genocide-case-against-israel-at-icj ''Which countries back South Africa's genocide case against Israel at ICJ?'' • Al Jazeera, 11/01/2024].
* Sharma, Gouri. [https://www.aljazeera.com/features/2023/10/26/complete-censorship-germanys-palestinian-diaspora-fights-crackdown  '''Complete censorship': Germany's Palestinian diaspora fights crackdown'' • Al Jazeera, 26/10/2023].
* Shatali, Ala ; Rashid, Fatima ; Lubbad, Ilham ; Potterton, Joanne ; Geilen, Bart ; Ali, Sanah ; Sidhanee, Abu. [https://applications.emro.who.int/EMHJ/V31/04/1020-3397-2025-3104-219-225-eng.pdf ''Meeting the rehabilitation needs of children with debilitating injuries and disability in Gaza'' • Eastern Mediterranean Health Journal, 31:4, 2025, pp. 219–225].
* Shaw, Martin. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2023.2300555 ''Inescapably Genocidal'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 03/01/2024, pp. 1–5].
* (Shaw, 2025a) Shaw, Martin. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03086534.2025.2493304 ''Gaza and the Structure of Genocide in Palestine'' • The Journal of Imperial and Commonwealth History, 53:2, 04/03/2025, pp. 416–422].
* (Shaw, 2025b) Shaw, Martin. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2556575 ''The Genocide that Changed the World'' • Journal of Genocide Research, Roundtable: Gaza and Genocide Studies, 19/09/2025, pp. 1–15].
* Sherwani, Maryam ; Stewart, Richard ; Samad, Lubna. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2556575 ''The Disproportionate Surgical Burden Borne by Children in Regions of Armed Conflict'' • World Journal of Surgery, 49:7, 10/03/2025, pp. 1840–1845].
* Sherwood, Harriet. [https://www.theguardian.com/world/2023/oct/16/israeli-hostages-hamas-gaza ''Hamas says 250 people held hostage in Gaza'' • The Guardian, 17/10/2023].
* Shpigel, Noa. [https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-19/ty-article/.premium/were-destroying-gaza-netanyahu-smotrich-rush-to-soothe-fears-over-aid-renewal/00000196-e7b4-d93f-a3b6-fff77c780000 '''We're Destroying Gaza': Netanyahu, Smotrich Rush to Soothe Right's Fears Over Aid Renewal'' • Haaretz, 19/05/2025].
* Sirleaf, Matiangai V. S.. [https://academic.oup.com/ijtj/article/18/1/162/7681852?login=false ''Palestine as a Litmus Test for Transitional Justice'' • The International Journal of Transitional Justice, 18:1, 24/05/2024, pp. 162–188].
* Smith, Mitch ; McCarthy, Lauren ; Londoño, Ernesto ; Jordan, Miriam. [https://www.nytimes.com/2023/10/12/us/palestinians-reaction-israel-hamas.html ''Palestinian Americans, Dismayed by Violence, Say Historical Context Is Being Overlooked'' • The New York Times, 12/10/2023].
* Soni, S.. [https://samajournals.co.za/index.php/sajbl/article/view/1764 ''Gaza and international law: The global obligation to protect life and health'' • South African Journal of Bioethics and Law, 16:3, 2023, pp. 80–81].
* Sorek, Tamir. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2456321 ''Mainstreaming a Genocidal Imagination in Israeli Society: Settler-Colonialism, Settler Anxiety, and Biblical Cues'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 06/02/2025, pp. 1–24].
* Speri, Alice. [https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza ''Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars'' • The Guardian, 20/12/2024].
* Stacey, Diego. [https://english.elpais.com/international/2023-11-04/pedro-arrojo-un-special-rapporteur-the-gaza-war-is-heading-towards-genocide.html ''Pedro Arrojo, UN Special Rapporteur: 'The Gaza war is heading towards genocide' • El País, 04/11/2023].
* Stack, Liam ; Shbair, Bilal. [https://www.nytimes.com/2024/05/06/world/middleeast/gaza-schools-damaged-destroyed.html ''With Schools in Ruins, Education in Gaza Will Be Hobbled for Years'' • The New York Times, 04/11/2023].
* Stamatopoulou-Robbins, Sophia. [https://web.archive.org/web/20250710072600/https://watson.brown.edu/costsofwar/files/cow/imce/papers/2023/2024/Costs%20of%20War_Human%20Toll%20Since%20Oct%207.pdf ''The Human Toll: Indirect Deaths from War in Gaza and the West Bank, October 7, 2023 Forward • Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University, 07/10/2024].
* (Stanton, 2025b) Stanton, Gregory. [https://www.genocidewatch.com/single-post/the-double-genocide-in-gaza-by-dr-gregory-stanton-1 ''The Double Genocide in Gaza'' • Genocide Watch, 17/09/2025].
* Sultany, Nimer. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2351261 ''A Threshold Crossed: On Genocidal Intent and the Duty to Prevent Genocide in Palestine'' • Journal of Genocide Research, Forum: Gaza: International Humanitarian Law and Genocide, 09/05/2024, pp. 1–26].
* Swart, Mia. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00358533.2025.2542794 ''South Africa v Israel: South Africa's case at the International Court of Justice'' • The Round Table: The Commonwealth Journal of International Affairs and Policy Studies, 114:5, 05/08/2025, pp. 687–689].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''T'''&lt;/div&gt;
* Tanielian, Melanie S.. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2310866 ''The Silent Slow Killer of Famine: Humanitarian Management and Permanent Security'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 05/02/2024, pp. 1–9].
* Tantesh, Malak A. ; Graham-Harrison, Emma. [https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/15/gaza-death-toll-hits-40000-with-thousands-more-yet-to-be-counted ''Gaza rubble likely to conceal untold horrors to swell 40,000 death toll'' • The Guardian, 15/08/2024].
* Taub, Amanda. [https://www.nytimes.com/2024/05/30/world/europe/icj-israel-rafah-offensive-explained.html ''What the I.C.J. Ruling Actually Means for Israel's Offensive in Rafah'' • The New York Times, 30/05/2024].
* Tharoor, Ishaan. [https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians ''Leading genocide scholars see a genocide happening in Gaza'' • The Washington Post, 30/07/2025].
* Thomas, Merlyn. [https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67764664 ''Israel Gaza: What Gaza's death toll says about the war'' • BBC News, 21/12/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''U'''&lt;/div&gt;
* Üngör, Uğur Ümit. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2024.2309709 ''Screaming, Silence, and Mass Violence in Israel/Palestine'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel–Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 26/01/2024, pp. 1–9].
* (UNHCR, 2024) UNHCR. International human rights clinic, Boston University School of Law ; International human rights clinic, Cornell Law School ; Centre for human rights, University of Pretoria ; Lowenstein human rights project, Yale Law School. [https://www.humanrightsnetwork.org/s/Genocide-in-Gaza-Final-version-051524.pdf ''Genocide in Gaza: Analysis of international law and its application to Israel's military actions since October 7, 2023'' • University Network for Human Rights, 15/05/2024].
* (United Nations, 2014) United Nations. [https://www.un.org/ar/preventgenocide/adviser/pdf/osapg_analysis_framework.pdf ''Legal definition of genocide'' • United Nations, 2014].
* (United Nations in Palestine, 2024]) United Nations. [https://palestine.un.org/en/267691-10000-people-feared-buried-under-rubble-gaza ''10,000 people feared buried under the rubble in Gaza'' • United Nations in Palestine, 03/05/2024].
* (UN Commission of Inquiry report, 2025) United Nations Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory and Israel. [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf  ''Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide'' • OHCHR, 16/09/2025].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''V'''&lt;/div&gt;
* Verdeja, Ernesto. [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2025.2452707 ''The Gaza Genocide in Five Crises'' • Journal of Genocide Research, Forum: Israel-Palestine: Atrocity Crimes and the Crisis of Holocaust and Genocide Studies, 20/01/2025, pp. 1–23].
* Vinograd, Cassandra ; Kershner, Isabel. [https://www.nytimes.com/2023/10/09/world/middleeast/israel-hostages-hamas-explained.html ''Hamas Took Scores of Hostages From Israel. Here's What We Know About Them.'' • The New York Times, 19/10/2023].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''W'''&lt;/div&gt;
* Wezeman, Pieter D. ; Djokic, Katarina ; George, Mathew ; Hussain, Zain ; Wezeman, Siemon T.. [https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-03/fs_2403_at_2023.pdf ''Trends in International Arms Transfers, 2023'' • Stockholm International Peace Research Institute, 03/2024].
* (Wintour, 2024a) Wintour, Patrick. [https://www.theguardian.com/global/article/2024/may/29/how-a-single-comma-is-allowing-israel-to-question-icj-rafah-ruling ''How a single comma is allowing Israel to question ICJ Rafah ruling'' • The Guardian, 29/05/2024].
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''Z'''&lt;/div&gt;
* Zakaria, Fareed. [https://edition.cnn.com/videos/world/2024/05/26/gps-0526-icc-charges-against-israel.cnn ''On GPS: The charges against Israel'' • CNN, 26/05/2024].
* Zeteo, Team ; Hasan, Mehdi. [https://zeteo.com/p/exclusive-you-have-been-warned-republican ''&quot;You Have Been Warned&quot;: Republican Senators Threaten the ICC Prosecutor over Possible Israel Arrest Warrants'' • zeteo, 06/05/2024].
&lt;/div&gt;
== Levrlennadur ==
* {{fr}} Achcar, Gilbert. ''Gaza, un génocide annoncé – Un tournant dans l'histoire mondiale''. Paris : SNEDIT La Dispute, 2025 {{ISBN|978-2-84303-345-2}}.
* {{en}} Bishara, Azmi. [https://www.jstor.org/stable/resrep69958 ''Denying Genocide through Terminological Hairsplitting'' • Arab Center for Research &amp; Policy Studies, 20/03/2025].
* {{fr}} Boniface, Pascal. ''Permis de tuer – Gaza : génocide, négationnisme et hasbara''. Arles : Actes Sud, 2025 {{ISBN|978-2-330-20433-4}}.
* {{fr}} Bontemps, Véronique ; Latte Abdallah, Stéphanie (skridaozerezed). ''Gaza, une guerre coloniale''. Paris : Max Milo, 2025 {{ISBN|978-2-315-02437-7}}.
* {{fr}} Daher, Joseph. ''Gaza – Un génocide en cours''. Paris : Syllepse, 2025 {{ISBN|979-10-399-0280-9}}.
* {{en}} Davutoglu, Ahmet &amp; Falk, Riched (skridaozerien). ''Acting to End Genocide in Gaza – Voices of Conscience and Concern''. Atlanta : Clarity Press, 2024 {{ISBN|978-1-963892-02-4}}.
* {{fr}} Kepel, Gilles. ''Holocaustes. Israël, Gaza et la guerre contre l’Occident''. Paris : Plon, 2024 {{ISBN|978-2-259-31962-1}}.
* {{fr}} Levallois, Agnès (skridaozerez). ''Le livre noir de Gaza''. Paris : Seuil, 2024 {{ISBN|978-2-02-157180-6}}.
* {{fr}} Laribi, Meriem. ''Ci-gît l'humanité – Gaza, le génocide et les médias''. Paris : Éditions Critiques, 2025 {{ISBN|978-2-487232-04-4}}.
* {{en}} Shlaim, Avi. ''Genocide in Gaza: Israel, Hamas, and the Long War on Palestine''. Belfast : Irish Pages Press, 2024 {{ISBN|978-1-7390902-2-7}}.
* {{en}} Weizman, Eyal. [http://apjp.org/all-they-will-find-is-sand-th/2026/5/5/all-they-will-find-is-sand-eyal-weizman-on-the-demolition-of.html ''&quot;All they will find is sand: Eyal Weizman on the demolition of Gaza&quot;'' • The London Review of Books, 48:7, 23/04/2026, pp. 23–26].

== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://webtv.un.org/en/asset/k1v/k1vpr1yczg ''UN panel discussion: 2023 War on Gaza: The Responsibility to Prevent Genocide'' • United Nations Web TV, 12/12/2023].

[[Rummad:Reter-Nesañ]]
[[Rummad:Palestina]]
[[Rummad:Israel]]
[[Rummad:Istor Gaza]]
[[Rummad:Aloubadeg Bandenn Gaza gant Israel]]
[[Rummad:Lazhadegoù]]</text>
      <sha1>cmrjmhktyu7ilwech9xtetslsfl2nva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Weatherby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180689</id>
    <revision>
      <id>2197216</id>
      <parentid>2194903</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T22:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3929" sha1="7xbk845gdvjp0yuaacex11xra7jmg0m" xml:space="preserve">[[Restr:Weatherby-logo-small.png|dehou|250x250px]]
'''Weatherby''' zo un embregerezh [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]], [[Munision|munisionoù]] ha dafar tennañ [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]]. Krouet e voe e 1945 gant [[Roy Weatherby]]. E [[Sheridan (Wyoming)|Sheridan]] ([[Wyoming]]) emañ e sez.

== Istor ==
Savet e voe an embregerezh e 1945 e [[South Gate (Kalifornia)|South Gate]] ([[Kalifornia]]) gant Roy E. Weatherby (1910-1988), un tenner hag a oa dedennet-bras gant sevel [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchennoù]] galloudus evit ezhommoù ar chaseourien. Ijinañ a reas neuze e gartouchennoù magnum kentañ : ar [[.257 Weatherby Magnum|.257]], [[.270 Weatherby Magnum|.270]] ha [[.300 Weatherby Magnum]]. Desachañ a reas evezh skrivagnerien arbennik war an armoù-tan evel [[Jack O'Connor]] hag [[Elmer Keith]]. E dibenn ar bloavezhioù 1950, Roy Weatherby a savas munisionoù all, evel an [[.378 Weatherby Magnum|.378]] hag ar [[.460 Weatherby Magnum]]. Evit gellet kambriñ kartouchennoù ken galloudus e savas e 1957 ur fuzuilh, ar Model 58, a zeuas da vezañ ar [[Weatherby Mark V|Mark V]] hag a vez gwerzhet gant an embregerezh hiziv an deiz c'hoazh&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://weatherbycollectors.com/history/ History of Weatherby Firearms]'', Weatherby Collectors Association (lennet d'an 09/07/2026)&lt;/ref&gt;.
[[Restr:Weatherby MarkV 7mm.jpg|kleiz|thumb|Ur fuzuilh Weatherby Mark V.]]
E 1967 e produas Weatherby e [[Fuzuilh flour he c'hanol|fuzuilhoù-chase]] kentañ. E 1970 e krouas ar rummad karabinennoù [[Weatherby Vanguard|Vanguard]], kambret evit [[Kalibr (armoù-tan)|kalibroù]] klasel na oant ket bet ijinet en embregerezh. Er bloavezhioù 1970 e voulc'has ur rummad [[Lunedenn (arm-tan)|lunedennoù]], ha kinnig a reas ur [[Pistolenn|bistolenn]]-vorailh e 1981 zoken&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://weatherby.com/company/origins/ Weatherby Origins]'', war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 09/07/2026)&lt;/ref&gt;. An embregerezh a voe renet gant Ed, mab Roy, adalek 1983, ha gant Adam, e vab-bihan, adalek 2017&lt;ref&gt;{{en}} Jay PINSKY, ''[https://gundigest.com/rifles/hunting-rifles/history-of-weatherby High Speed, High Class: The History Of Weatherby]'', Gun Digest, 13/07/2023 (lennet d'an 09/07/2026)&lt;/ref&gt;. E 2019 e tilojas da Sheridan, e Wyoming.

== Produioù ==
Ouzhpenn an armoù hag ar munisionoù-mañ e werzh Weatherby dafar all dindan e anv, lunedennoù, [[Daoubez|daoubezioù]] hag all&lt;ref&gt;Hervez [https://weatherby.com/ lec'hienn an embregerezh] (lennet d'an 08/07/2026)&lt;/ref&gt;.
=== Armoù-skoaz ===
==== Fuzuilhoù ha karabinennoù ====
* [[Weatherby Mark V|Mark V]]
* [[Weatherby Vanguard|Vanguard]]
* Model 307
==== Fuzuilhoù flour o c'hanol ====
* [[Weatherby Orion|Orion]]
* [[Weatherby Sorix|Sorix]]
* 18i
* Element II
=== Munisionoù ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[.224 Weatherby Magnum]]
* [[.240 Weatherby Magnum]]
* [[.257 Weatherby Magnum]]
* [[.25 Weatherby Magnum]]
* [[6,5 mm Weatherby RPM]]
* [[6,5-300 Weatherby Magnum]]
|
* [[.270 Weatherby Magnum]]
* [[7 mm Weatherby Magnum]]
* [[.300 Weatherby Magnum]]
* [[.30-378 Weatherby Magnum]]
* [[.338 Weatherby RPM]]
* [[.338-378 Weatherby RPM]]
|
* [[.340 Weatherby Magnum]]
* [[.375 Weatherby Magnum]]
* [[.378 Weatherby Magnum]]
* [[.416 Weatherby Magnum]]
* [[.460 Weatherby Magnum]]
|}
Ouzhpenn ar munision ijinet en embregerezh, Weatherby a brodu un nebeud kalibroù kartouchennoù galloudus all, evel ar [[6,5 mm PRC]] hag ar [[7 mm PRC]] ijinet gant [[Hornady (munisionoù)|Hornady]].

== Liamm diavaez ==
* {{en}} [https://weatherby.com/ Lec'hienn an embregerezh]
* {{en}} ''[https://weatherbycollectors.com/ Weatherby Collectors Association]'', ul lec'hienn evit dastumerien an dafar produet gant Weatherby.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù munisionoù]]
[[Rummad:Embregerezhioù SUA]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1945]]</text>
      <sha1>7xbk845gdvjp0yuaacex11xra7jmg0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carl Gustaf m/45</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180811</id>
    <revision>
      <id>2197164</id>
      <timestamp>2026-08-02T14:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|Kulsprutepistol m/45|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Kpist m 45B Jvm21378 (double).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Carl Gustaf m/45B'''    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig |- ! scope=&quot;row&quot; |Bro |{{Sveden}} |- ! scope=&quot;row&quot; |Doare |[[Pistolenn-vindrailher]] |- ! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro...&quot;</comment>
      <origin>2197164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5964" sha1="0hwxfri1s4tgsfw32dhr2pzaqjcc4ju" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Kulsprutepistol m/45|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Kpist m 45B Jvm21378 (double).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Carl Gustaf m/45B'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Sveden}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Gunnar Johansson]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1945-1964 (Sveden)&lt;br&gt;1965-1970 (Egipt)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn na [[baionetez]])
|3,43 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|806 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|552 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|213 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|Betek 200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 36 kartouchenn (standart) pe 50 kartouchenn (stumm kentañ)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet an destenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Kulsprutepistol m/45''' (hervez he anv ofisiel, berraet e '''Kpist m/45'''), anvet alies '''Carl Gustaf m/45''', pe '''Swedish K''' e broioù saoznek, zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] bet implijet adalek 1945 gant [[arme Sveden]] ha gant un nebeud broioù all war-lerc'h. Produet e voe gant ar [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]] (e [[Eskilstuna]]) da gentañ.

== Istor ==
E 1939-1945 e oa ral ar pistolennoù-mindrailher e arme Sveden. Prenet e oant bet digant broioù all, pe produet dindan aotre embregerezhioù estren : [[Suomi KP/-31]] finnat ha Kpist m/37 deveret anezhi, [[Bergmann MP35]] alaman ha [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson M1928A]] stadunanat. Implijet e veze an armoù-mañ gant ar pennoù kevrennoù hag ar ''[[Kommando|c'hommando]]'' nemetken, pa oa pourveziet ar ganolierien gant [[Mauser Sveden|karabinennoù m/94]] hag ar vindrailherien gant pistolennoù [[Lahti L-35|Husqvarna m/40]]. {{formatnum:84000}} pistolenn m/40 a oa bet produet etre 1941 ha 1945. Perzhioù fall a oa en doktrin-se : savet e oa ar pistolennoù evit emgannoù a dost hepken, hag evit o mestroniañ e rank an nen pleustriñ pelloc'h hag implijout muioc'h a vunisionoù evit na vefe ezhomm gant [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]]. Divizet e voe neuze kreskiñ galloud-tan ar strolladoù emgann. Div bistolenn-vindrailher a voe amprouet e 1944 : an FM44HVA savet gant [[Husqvarna Vapenfabrik|Husqvarna]], hag unan all ijinet gant an arsanailh-Stad Carl Gustafs stads gevärsfaktori. Homañ diwezhañ a voe dibabet gant an arme, dindan an anv ''Kulsprutepistol m/45'' (&quot;pistolenn-vindrailher stumm 1945&quot;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Olaf JANSON, ''[https://www.gotavapen.se/gota/artiklar/kpist/swede_45.htm The submachine guns of Sweden.]'', Göta Vapenhistoriska Sällskapet, 02/02/2021 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Desrivadur hag implij ==
[[Restr:Swedish troops detain white Katangese sniper.jpg|kleiz|thumb|200x200px|Ur soudard svedat gant un m/45 (a-gleiz) e 1961, da vare [[Enkadenn Kongo]].]]
Ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil simpl]] a oa d'an arm, hag ur mod tennañ aotomatek hepken. Pourveziet e oa gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 50 kartouchenn [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], heñvel ouzh hini ar Kpist m/37. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a c'halle bezañ pleget&lt;ref&gt;{{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, 304 p., ISBN 979-1029509872, p. 220-221&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{En}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/sweden-submachine-guns/carl-gustaf-m45-eng/ Carl Gustaf M/45]'', Modern Firearms (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Ur c'harger 36 kartouchenn nevez a voe savet war-lerc'h, ha stummoù all eus an arm :
* '''Kpist m/45B''' : stumm produet ar muiañ, gant toulloù bihanoc'h war gorzenn-wareziñ ar c'hanol peurgetket ;
* '''Kpist m/45C''' : stummoù evit an dibunadegoù gant un ibil evit stagañ ur [[Baionetez|vaionetez]] ;
* '''Kpist m/45D''' : stumm gant un dibaber tennañ aotomatek/damaotomatek&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

An m/45 zo bet produet dindan aotre en [[Egipt]], dindan an anvioù ''Port Said'' hag ''Akaba''. Stummoù hep merkoù na niveroù-serienn a voe implijet gant an [[nerzhioù ispisial]] stadunanat e-pad [[Brezel Viêt Nam]], abalamour e c'halle an arm tennañ diouzhtu goude bezañ bet soubet en dour. Eno eo lesanvet ''Swedish K''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.modernforces.com/weapon_swedish.htm Karl Gustav M/45 &quot;Swedish K&quot;]'', MACV-SOG - Living History (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. [[Arme Iwerzhon]] he deus graet gant an m/45 ivez. Er XXI{{añ}} kantved eo bet gwelet ar bistolenn-vindrailher e emgannoù er [[Mali]] pe e [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel Ukraina]]&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://armourersbench.com/2024/03/10/swedish-k-in-ukraine-update/ Swedish K In Ukraine – Update]'', The Armourer's Bench, 18/06/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Gellet a raer implijout ar Kpist m/45 e c'hoarioù video evel ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]'' ha ''[[Call of Duty: Vanguard]]''. Gwelet e vez e filmoù evel ''[[The Siege of Jadotville (film, 2016)|The Siege of Jadotville]]'' (2016)&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Carl_Gustaf_m/45 Carl Gustaf m/45]'', IMFDB (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Sveden]]</text>
      <sha1>0hwxfri1s4tgsfw32dhr2pzaqjcc4ju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197228</id>
      <parentid>2197164</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Desrivadur hag implij */</comment>
      <origin>2197228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5979" sha1="5wto23btfx5rl6mbm87zhc2w2a73htg" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Kulsprutepistol m/45|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Kpist m 45B Jvm21378 (double).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Carl Gustaf m/45B'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Sveden}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Gunnar Johansson]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1945-1964 (Sveden)&lt;br&gt;1965-1970 (Egipt)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn na [[baionetez]])
|3,43 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|806 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|552 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|213 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|Betek 200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 36 kartouchenn (standart) pe 50 kartouchenn (stumm kentañ)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet an destenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Kulsprutepistol m/45''' (hervez he anv ofisiel, berraet e '''Kpist m/45'''), anvet alies '''Carl Gustaf m/45''', pe '''Swedish K''' e broioù saoznek, zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] bet implijet adalek 1945 gant [[arme Sveden]] ha gant un nebeud broioù all war-lerc'h. Produet e voe gant ar [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]] (e [[Eskilstuna]]) da gentañ.

== Istor ==
E 1939-1945 e oa ral ar pistolennoù-mindrailher e arme Sveden. Prenet e oant bet digant broioù all, pe produet dindan aotre embregerezhioù estren : [[Suomi KP/-31]] finnat ha Kpist m/37 deveret anezhi, [[Bergmann MP35]] alaman ha [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson M1928A]] stadunanat. Implijet e veze an armoù-mañ gant ar pennoù kevrennoù hag ar ''[[Kommando|c'hommando]]'' nemetken, pa oa pourveziet ar ganolierien gant [[Mauser Sveden|karabinennoù m/94]] hag ar vindrailherien gant pistolennoù [[Lahti L-35|Husqvarna m/40]]. {{formatnum:84000}} pistolenn m/40 a oa bet produet etre 1941 ha 1945. Perzhioù fall a oa en doktrin-se : savet e oa ar pistolennoù evit emgannoù a dost hepken, hag evit o mestroniañ e rank an nen pleustriñ pelloc'h hag implijout muioc'h a vunisionoù evit na vefe ezhomm gant [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]]. Divizet e voe neuze kreskiñ galloud-tan ar strolladoù emgann. Div bistolenn-vindrailher a voe amprouet e 1944 : an FM44HVA savet gant [[Husqvarna Vapenfabrik|Husqvarna]], hag unan all ijinet gant an arsanailh-Stad Carl Gustafs stads gevärsfaktori. Homañ diwezhañ a voe dibabet gant an arme, dindan an anv ''Kulsprutepistol m/45'' (&quot;pistolenn-vindrailher stumm 1945&quot;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Olaf JANSON, ''[https://www.gotavapen.se/gota/artiklar/kpist/swede_45.htm The submachine guns of Sweden.]'', Göta Vapenhistoriska Sällskapet, 02/02/2021 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Desrivadur hag implij ==
[[Restr:Swedish troops detain white Katangese sniper.jpg|kleiz|thumb|200x200px|Ur soudard svedat gant un m/45 (a-gleiz) e 1961, da vare [[Enkadenn Kongo]].]]
Ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil simpl]] a oa d'an arm, hag ur mod tennañ aotomatek hepken. Pourveziet e oa gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 50 kartouchenn [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], heñvel ouzh hini ar Kpist m/37. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a c'halle bezañ pleget&lt;ref&gt;{{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, 304 p., ISBN 979-1029509872, p. 220-221&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{En}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/sweden-submachine-guns/carl-gustaf-m45-eng/ Carl Gustaf M/45]'', Modern Firearms (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Ur c'harger 36 kartouchenn nevez a voe savet war-lerc'h, ha stummoù all eus an arm :
* '''Kpist m/45B''' : stumm produet ar muiañ, gant toulloù bihanoc'h war gorzenn-wareziñ ar c'hanol peurgetket ;
* '''Kpist m/45C''' : stummoù evit an dibunadegoù gant un ibil evit stagañ ur [[Baionetez|vaionetez]] ;
* '''Kpist m/45D''' : stumm gant un dibaber tennañ aotomatek/damaotomatek&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

An m/45 zo bet produet dindan aotre en [[Egipt]], dindan an anvioù ''Port Said'' hag ''Akaba''. Stummoù hep merkoù na niveroù-serienn a voe implijet gant an [[nerzhioù ispisial]] stadunanat e-pad [[Brezel Viêt Nam]], abalamour e c'halle an arm tennañ diouzhtu goude bezañ bet soubet en dour. Eno eo lesanvet ''Swedish K''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.modernforces.com/weapon_swedish.htm Karl Gustav M/45 &quot;Swedish K&quot;]'', MACV-SOG - Living History (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. [[Tirlu Iwerzhon|Arme Iwerzhon]] he deus graet gant an m/45 ivez. Er XXI{{añ}} kantved eo bet gwelet ar bistolenn-vindrailher e emgannoù er [[Mali]] pe e [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel Ukraina]]&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://armourersbench.com/2024/03/10/swedish-k-in-ukraine-update/ Swedish K In Ukraine – Update]'', The Armourer's Bench, 18/06/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Gellet a raer implijout ar Kpist m/45 e c'hoarioù video evel ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]'' ha ''[[Call of Duty: Vanguard]]''. Gwelet e vez e filmoù evel ''[[The Siege of Jadotville (film, 2016)|The Siege of Jadotville]]'' (2016)&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Carl_Gustaf_m/45 Carl Gustaf m/45]'', IMFDB (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Sveden]]</text>
      <sha1>5wto23btfx5rl6mbm87zhc2w2a73htg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197229</id>
      <parentid>2197228</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Desrivadur hag implij */</comment>
      <origin>2197229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5994" sha1="ccqtlc2cu4a75aj9bpqn05kk9q6kyp7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Kulsprutepistol m/45|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Kpist m 45B Jvm21378 (double).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Carl Gustaf m/45B'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Sveden}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Gunnar Johansson]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1945-1964 (Sveden)&lt;br&gt;1965-1970 (Egipt)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn na [[baionetez]])
|3,43 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|806 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|552 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|213 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|Betek 200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 36 kartouchenn (standart) pe 50 kartouchenn (stumm kentañ)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet an destenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Kulsprutepistol m/45''' (hervez he anv ofisiel, berraet e '''Kpist m/45'''), anvet alies '''Carl Gustaf m/45''', pe '''Swedish K''' e broioù saoznek, zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] bet implijet adalek 1945 gant [[arme Sveden]] ha gant un nebeud broioù all war-lerc'h. Produet e voe gant ar [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]] (e [[Eskilstuna]]) da gentañ.

== Istor ==
E 1939-1945 e oa ral ar pistolennoù-mindrailher e arme Sveden. Prenet e oant bet digant broioù all, pe produet dindan aotre embregerezhioù estren : [[Suomi KP/-31]] finnat ha Kpist m/37 deveret anezhi, [[Bergmann MP35]] alaman ha [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson M1928A]] stadunanat. Implijet e veze an armoù-mañ gant ar pennoù kevrennoù hag ar ''[[Kommando|c'hommando]]'' nemetken, pa oa pourveziet ar ganolierien gant [[Mauser Sveden|karabinennoù m/94]] hag ar vindrailherien gant pistolennoù [[Lahti L-35|Husqvarna m/40]]. {{formatnum:84000}} pistolenn m/40 a oa bet produet etre 1941 ha 1945. Perzhioù fall a oa en doktrin-se : savet e oa ar pistolennoù evit emgannoù a dost hepken, hag evit o mestroniañ e rank an nen pleustriñ pelloc'h hag implijout muioc'h a vunisionoù evit na vefe ezhomm gant [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]]. Divizet e voe neuze kreskiñ galloud-tan ar strolladoù emgann. Div bistolenn-vindrailher a voe amprouet e 1944 : an FM44HVA savet gant [[Husqvarna Vapenfabrik|Husqvarna]], hag unan all ijinet gant an arsanailh-Stad Carl Gustafs stads gevärsfaktori. Homañ diwezhañ a voe dibabet gant an arme, dindan an anv ''Kulsprutepistol m/45'' (&quot;pistolenn-vindrailher stumm 1945&quot;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Olaf JANSON, ''[https://www.gotavapen.se/gota/artiklar/kpist/swede_45.htm The submachine guns of Sweden.]'', Göta Vapenhistoriska Sällskapet, 02/02/2021 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Desrivadur hag implij ==
[[Restr:Swedish troops detain white Katangese sniper.jpg|kleiz|thumb|200x200px|Ur soudard svedat gant un m/45 (a-gleiz) e 1961, da vare [[Enkadenn Kongo]].]]
Ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil simpl]] a oa d'an arm, hag ur mod tennañ aotomatek hepken. Pourveziet e oa gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 50 kartouchenn [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], heñvel ouzh hini ar Kpist m/37. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a c'halle bezañ pleget&lt;ref&gt;{{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, 304 p., ISBN 979-1029509872, p. 220-221&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{En}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/sweden-submachine-guns/carl-gustaf-m45-eng/ Carl Gustaf M/45]'', Modern Firearms (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Ur c'harger 36 kartouchenn nevez a voe savet war-lerc'h, ha stummoù all eus an arm :
* '''Kpist m/45B''' : stumm produet ar muiañ, gant toulloù bihanoc'h war gorzenn-wareziñ ar c'hanol peurgetket ;
* '''Kpist m/45C''' : stummoù evit an dibunadegoù gant un ibil evit stagañ ur [[Baionetez|vaionetez]] ;
* '''Kpist m/45D''' : stumm gant un dibaber tennañ aotomatek/damaotomatek&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

An m/45 zo bet produet dindan aotre en [[Egipt]], dindan an anvioù ''Port Said'' hag ''Akaba''. Stummoù hep merkoù na niveroù-serienn a voe implijet gant an [[nerzhioù ispisial]] [[Navy SEALs|stadunanat]] e-pad [[Brezel Viêt Nam]], abalamour e c'halle an arm tennañ diouzhtu goude bezañ bet soubet en dour. Eno eo lesanvet ''Swedish K''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.modernforces.com/weapon_swedish.htm Karl Gustav M/45 &quot;Swedish K&quot;]'', MACV-SOG - Living History (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. [[Tirlu Iwerzhon|Arme Iwerzhon]] he deus graet gant an m/45 ivez. Er XXI{{añ}} kantved eo bet gwelet ar bistolenn-vindrailher e emgannoù er [[Mali]] pe e [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel Ukraina]]&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://armourersbench.com/2024/03/10/swedish-k-in-ukraine-update/ Swedish K In Ukraine – Update]'', The Armourer's Bench, 18/06/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Gellet a raer implijout ar Kpist m/45 e c'hoarioù video evel ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]'' ha ''[[Call of Duty: Vanguard]]''. Gwelet e vez e filmoù evel ''[[The Siege of Jadotville (film, 2016)|The Siege of Jadotville]]'' (2016)&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Carl_Gustaf_m/45 Carl Gustaf m/45]'', IMFDB (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Sveden]]</text>
      <sha1>ccqtlc2cu4a75aj9bpqn05kk9q6kyp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197230</id>
      <parentid>2197229</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Desrivadur hag implij */ vk</comment>
      <origin>2197230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5995" sha1="8ps91f336celoxq029kqwn9v1rtiwv1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Kulsprutepistol m/45|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Kpist m 45B Jvm21378 (double).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Carl Gustaf m/45B'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Sveden}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn-vindrailher]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[9 × 19 mm Parabellum]]
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijiner
|[[Gunnar Johansson]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1945-1964 (Sveden)&lt;br&gt;1965-1970 (Egipt)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn na [[baionetez]])
|3,43 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm dibleget)
|806 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder (lamm pleget)
|552 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|213 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|Betek 200 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 36 kartouchenn (standart) pe 50 kartouchenn (stumm kentañ)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|Gwelet an destenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Kulsprutepistol m/45''' (hervez he anv ofisiel, berraet e '''Kpist m/45'''), anvet alies '''Carl Gustaf m/45''', pe '''Swedish K''' e broioù saoznek, zo ur [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] bet implijet adalek 1945 gant [[arme Sveden]] ha gant un nebeud broioù all war-lerc'h. Produet e voe gant ar [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]] (e [[Eskilstuna]]) da gentañ.

== Istor ==
E 1939-1945 e oa ral ar pistolennoù-mindrailher e arme Sveden. Prenet e oant bet digant broioù all, pe produet dindan aotre embregerezhioù estren : [[Suomi KP/-31]] finnat ha Kpist m/37 deveret anezhi, [[Bergmann MP35]] alaman ha [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson M1928A]] stadunanat. Implijet e veze an armoù-mañ gant ar pennoù kevrennoù hag ar ''[[Kommando|c'hommando]]'' nemetken, pa oa pourveziet ar ganolierien gant [[Mauser Sveden|karabinennoù m/94]] hag ar vindrailherien gant pistolennoù [[Lahti L-35|Husqvarna m/40]]. {{formatnum:84000}} pistolenn m/40 a oa bet produet etre 1941 ha 1945. Perzhioù fall a oa en doktrin-se : savet e oa ar pistolennoù evit emgannoù a dost hepken, hag evit o mestroniañ e rank an nen pleustriñ pelloc'h hag implijout muioc'h a vunisionoù evit na vefe ezhomm gant [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]]. Divizet e voe neuze kreskiñ galloud-tan ar strolladoù emgann. Div bistolenn-vindrailher a voe amprouet e 1944 : an FM44HVA savet gant [[Husqvarna Vapenfabrik|Husqvarna]], hag unan all ijinet gant an arsanailh-Stad Carl Gustafs stads gevärsfaktori. Homañ diwezhañ a voe dibabet gant an arme, dindan an anv ''Kulsprutepistol m/45'' (&quot;pistolenn-vindrailher stumm 1945&quot;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Olaf JANSON, ''[https://www.gotavapen.se/gota/artiklar/kpist/swede_45.htm The submachine guns of Sweden.]'', Göta Vapenhistoriska Sällskapet, 02/02/2021 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Deskrivadur hag implij ==
[[Restr:Swedish troops detain white Katangese sniper.jpg|kleiz|thumb|200x200px|Ur soudard svedat gant un m/45 (a-gleiz) e 1961, da vare [[Enkadenn Kongo]].]]
Ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil simpl]] a oa d'an arm, hag ur mod tennañ aotomatek hepken. Pourveziet e oa gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 50 kartouchenn [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], heñvel ouzh hini ar Kpist m/37. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a c'halle bezañ pleget&lt;ref&gt;{{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, 304 p., ISBN 979-1029509872, p. 220-221&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{En}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/submachine-guns/sweden-submachine-guns/carl-gustaf-m45-eng/ Carl Gustaf M/45]'', Modern Firearms (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Ur c'harger 36 kartouchenn nevez a voe savet war-lerc'h, ha stummoù all eus an arm :
* '''Kpist m/45B''' : stumm produet ar muiañ, gant toulloù bihanoc'h war gorzenn-wareziñ ar c'hanol peurgetket ;
* '''Kpist m/45C''' : stummoù evit an dibunadegoù gant un ibil evit stagañ ur [[Baionetez|vaionetez]] ;
* '''Kpist m/45D''' : stumm gant un dibaber tennañ aotomatek/damaotomatek&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

An m/45 zo bet produet dindan aotre en [[Egipt]], dindan an anvioù ''Port Said'' hag ''Akaba''. Stummoù hep merkoù na niveroù-serienn a voe implijet gant an [[nerzhioù ispisial]] [[Navy SEALs|stadunanat]] e-pad [[Brezel Viêt Nam]], abalamour e c'halle an arm tennañ diouzhtu goude bezañ bet soubet en dour. Eno eo lesanvet ''Swedish K''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.modernforces.com/weapon_swedish.htm Karl Gustav M/45 &quot;Swedish K&quot;]'', MACV-SOG - Living History (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. [[Tirlu Iwerzhon|Arme Iwerzhon]] he deus graet gant an m/45 ivez. Er XXI{{añ}} kantved eo bet gwelet ar bistolenn-vindrailher e emgannoù er [[Mali]] pe e [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel Ukraina]]&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://armourersbench.com/2024/03/10/swedish-k-in-ukraine-update/ Swedish K In Ukraine – Update]'', The Armourer's Bench, 18/06/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Gellet a raer implijout ar Kpist m/45 e c'hoarioù video evel ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]'' ha ''[[Call of Duty: Vanguard]]''. Gwelet e vez e filmoù evel ''[[The Siege of Jadotville (film, 2016)|The Siege of Jadotville]]'' (2016)&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Carl_Gustaf_m/45 Carl Gustaf m/45]'', IMFDB (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù Sveden]]</text>
      <sha1>8ps91f336celoxq029kqwn9v1rtiwv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktor Bout</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180812</id>
    <revision>
      <id>2197197</id>
      <timestamp>2026-08-02T17:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;[[Restr:Эдуард Слуцкий и Виктор Бут (cropped).jpg|thumb|Viktor Bout e 2022.]] '''Viktor Anatolievitch Bout''' (e rusianeg : Виктор Анатольевич Бут), bet ganet d'an 13 a viz Genver 1967 e [[Douchanbe]] ([[RSS Tadjikistan]]), zo unan eus an [[Trafikerezh armoù|drafikerien armoù]] pouezusañ er bed, hag ur politikour [[Rusia|rusian]]. « Marc'hadour ar marv » eo bet lesanvet gant mediaioù zo.  == Buhez == Nebeud a draoù a o...&quot;</comment>
      <origin>2197197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4173" sha1="3kru2ww143hh272370645redt2dzvqm" xml:space="preserve">[[Restr:Эдуард Слуцкий и Виктор Бут (cropped).jpg|thumb|Viktor Bout e 2022.]]
'''Viktor Anatolievitch Bout''' (e rusianeg : Виктор Анатольевич Бут), bet ganet d'an 13 a viz Genver 1967 e [[Douchanbe]] ([[RSS Tadjikistan]]), zo unan eus an [[Trafikerezh armoù|drafikerien armoù]] pouezusañ er bed, hag ur politikour [[Rusia|rusian]]. « Marc'hadour ar marv » eo bet lesanvet gant mediaioù zo.

== Buhez ==
Nebeud a draoù a ouzer diwar-benn yaouankiz Viktor Bout. Brud en deus tapet adalek deroù ar bloavezhioù 1990, en ur implijout kirri-nij [[Antonov]] hag [[Iliouchin]] evit gwerzhañ armoù tapet e stokoù an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] goude diskar an unaniezh. Pourveziet en deus broioù afrikan, hag embannet en deus bezañ sikouret ar gouarnamant gall er [[Rwanda]] goude [[Gouennlazh an Toutsied e Rwanda|gouennlazh an Toutsied]] eno, bezañ sikouret an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] e oberadurioù evit ar peoc'h, pe bezañ kaset armoù da [[Afghanistan]] evit stourm a-enep an [[talibaned]] goude 2001&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.bbc.com/afrique/articles/c3g4zdgmp1mo Qui est Viktor Bout,  le « marchand d’armes » échangé contre l'américaine Brittney Griner ?]'', BBC, 09/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Sikouret en dije an Talibaned a-raok 2001 ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Stephen Braun &amp; Judy Pasternak, ''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-07-fg-bout7-story.html Long-sought global arms dealer arrested]'', Los Angeles Times, 07/03/2008 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. An ABU a embann en deus trafiket diamantoù ivez. Sikouret

D'ar 6 a viz Meurzh 2008 e voe ehanet gant polis Thailand, goude an oberiadur savet gant ajanted an [[Drug Enforcement Administration|DEA]] stadunanat o doa lakaet anezhañ da grediñ e oa da gejañ gant izili ar [[Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia|FARC]] kolombian&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kaset e voe d'ar Stadoù-Unanet ha kondaonet e miz Ebrel 2012 da 25 bloaz toull-bac'h evit bezañ, hervez justis ar vro-se, pourveziet armoù hag o doa servijet da lazhañ levierien kirri-nij stadunanat, ha bezañ « sikouret un aozadurioù spontouriezh ».

E miz Kerzu 2022 e oa bet eskemmet gant ar c'hoarierez basket stadunanat [[Brittney Grinner]], bac'het e Rusia abaoe ar miz C'hwevrer kent evit trafikerezh drogaj&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Prestik goude e zistro da Rusia e emezellas Viktor Bout er [[Strollad Demokratel Frankizour Rusia|Strollad Demokratel Frankizour]], un aozadur broadelour eus an tu dehoù&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.aljazeera.com/news/2022/12/12/released-russian-arms-dealer-bout-joins-ultranationalist-party Released Russian arms dealer Bout joins ultranationalist party]'', Al Jazeera, 12/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Hervez ar [[Wall Street Journal]] e 2024, adkroget e vije Bout da werzhañ armoù, d'an [[Houthied]] e [[Yemen]] peurgetket&lt;ref&gt;{{En}} Benoït Faucon, Michael R. Gordon, Warren P. Strobel, Alan Cullison, ''[https://www.wsj.com/world/russia/putins-merchant-of-death-is-back-in-the-arms-business-this-time-selling-to-the-houthis-10b7f521 Putin’s ‘Merchant of Death’ Is Back in the Arms Business. This Time Selling to the Houthis.]'', Wall Street Journal, 07/10/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Gouzout a ra un dek yezh bennak. Awenet en deus tudenn Yuri Orlov er film ''[[Lord of War]]'' (2005). Ennañ eo c'hoariet gant [[Nicolas Cage]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==

* {{En}} Douglas FARAH, Stephen BRAUN, ''Merchant of Death: Money, Guns, Planes, and the Man Who Makes War Possible'', John Wiley &amp; Sons Ltd, 2007, ISBN 978-0470048665, 320 p.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{ALC'HWEZDIBAB:Bout, Viktor Anatolievitch}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1967]]
[[Rummad:Torfedourien Rusia]]
[[Rummad:Trafikerien armoù]]</text>
      <sha1>3kru2ww143hh272370645redt2dzvqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197199</id>
      <parentid>2197197</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="tues7pk1yyupsqgbjx8wmryzeavwr8n" xml:space="preserve">[[Restr:Эдуард Слуцкий и Виктор Бут (cropped).jpg|thumb|Viktor Bout e 2022.]]
'''Viktor Anatolievitch Bout''' (e rusianeg : Виктор Анатольевич Бут), bet ganet d'an 13 a viz Genver 1967 e [[Douchanbe]] ([[RSS Tadjikistan]]), zo unan eus an [[Trafikerezh armoù|drafikerien armoù]] pouezusañ er bed, hag ur politikour [[Rusia|rusian]]. « Marc'hadour ar marv » eo bet lesanvet gant mediaioù zo.

== Buhez ==
Nebeud a draoù a ouzer diwar-benn yaouankiz Viktor Bout. Brud en deus tapet adalek deroù ar bloavezhioù 1990, en ur implijout kirri-nij [[Antonov]] hag [[Iliouchin]] evit gwerzhañ armoù tapet e stokoù an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] goude diskar an unaniezh. Pourveziet en deus broioù afrikan, hag embannet en deus bezañ sikouret ar gouarnamant gall er [[Rwanda]] goude [[Gouennlazh an Toutsied e Rwanda|gouennlazh an Toutsied]] eno, bezañ sikouret an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] e oberadurioù evit ar peoc'h, pe bezañ kaset armoù da [[Afghanistan]] evit stourm a-enep an [[talibaned]] goude 2001&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.bbc.com/afrique/articles/c3g4zdgmp1mo Qui est Viktor Bout,  le « marchand d’armes » échangé contre l'américaine Brittney Griner ?]'', BBC, 09/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Sikouret en dije an Talibaned a-raok 2001 ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Stephen Braun &amp; Judy Pasternak, ''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-07-fg-bout7-story.html Long-sought global arms dealer arrested]'', Los Angeles Times, 07/03/2008 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. An ABU a embann en deus trafiket diamantoù ivez. Sikouret

D'ar 6 a viz Meurzh 2008 e voe ehanet gant polis Thailand, goude an oberiadur savet gant ajanted an [[Drug Enforcement Administration|DEA]] stadunanat o doa lakaet anezhañ da grediñ e oa da gejañ gant izili ar [[Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia|FARC]] kolombian&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kaset e voe d'ar Stadoù-Unanet ha kondaonet e miz Ebrel 2012 da 25 bloaz toull-bac'h evit bezañ, hervez justis ar vro-se, pourveziet armoù hag o doa servijet da lazhañ levierien kirri-nij stadunanat, ha bezañ « sikouret un aozadurioù spontouriezh ».

E miz Kerzu 2022 e oa bet eskemmet gant ar c'hoarierez basket stadunanat [[Brittney Grinner]], bac'het e Rusia abaoe ar miz C'hwevrer kent evit trafikerezh drogaj&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Prestik goude e zistro da Rusia e emezellas Viktor Bout er [[Strollad Demokratel Frankizour Rusia|Strollad Demokratel Frankizour]], un aozadur broadelour eus an tu dehoù&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.aljazeera.com/news/2022/12/12/released-russian-arms-dealer-bout-joins-ultranationalist-party Released Russian arms dealer Bout joins ultranationalist party]'', Al Jazeera, 12/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Hervez ar [[Wall Street Journal]] e 2024, adkroget e vije Bout da werzhañ armoù, d'an [[Houthied]] e [[Yemen]] peurgetket&lt;ref&gt;{{En}} Benoït Faucon, Michael R. Gordon, Warren P. Strobel, Alan Cullison, ''[https://www.wsj.com/world/russia/putins-merchant-of-death-is-back-in-the-arms-business-this-time-selling-to-the-houthis-10b7f521 Putin’s ‘Merchant of Death’ Is Back in the Arms Business. This Time Selling to the Houthis.]'', Wall Street Journal, 07/10/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Gouzout a ra un dek yezh bennak. Awenet en deus tudenn Yuri Orlov er film ''[[Lord of War]]'' (2005). Ennañ eo c'hoariet gant [[Nicolas Cage]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==

* {{En}} Douglas FARAH, Stephen BRAUN, ''Merchant of Death: Money, Guns, Planes, and the Man Who Makes War Possible'', John Wiley &amp; Sons Ltd, 2007, ISBN 978-0470048665, 320 p.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{ALC'HWEZDIBAB:Bout, Viktor Anatolievitch}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1967]]
[[Rummad:Torfedourien Rusia]]
[[Rummad:Trafikerien armoù]]
[[Rummad:Politikourien Rusia]]</text>
      <sha1>tues7pk1yyupsqgbjx8wmryzeavwr8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197205</id>
      <parentid>2197199</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4240" sha1="q18x1zmgd066o6fnj8zrbgsacnsay14" xml:space="preserve">[[Restr:Эдуард Слуцкий и Виктор Бут (cropped).jpg|thumb|Viktor Bout e 2022.]]
'''Viktor Anatolievitch Bout''' (e rusianeg : Виктор Анатольевич Бут), bet ganet d'an 13 a viz Genver 1967 e [[Douchanbe]] ([[RSS Tadjikistan]]), zo unan eus an [[Trafikerezh armoù|drafikerien armoù]] pouezusañ er bed, hag ur politikour [[Rusia|rusian]]. « Marc'hadour ar marv » eo bet lesanvet gant mediaioù zo.

== Buhez ==
Nebeud a draoù a ouzer diwar-benn yaouankiz Viktor Bout. Brud en deus tapet adalek deroù ar bloavezhioù 1990, en ur implijout kirri-nij [[Antonov]] hag [[Iliouchin]] evit gwerzhañ armoù tapet e stokoù an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] goude [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel|diskar an unaniezh]]. Pourveziet en deus broioù afrikan, hag embannet en deus bezañ sikouret ar gouarnamant gall er [[Rwanda]] goude [[Gouennlazh an Toutsied e Rwanda|gouennlazh an Toutsied]] eno, bezañ sikouret an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] e oberadurioù evit ar peoc'h, pe bezañ kaset armoù da [[Afghanistan]] evit stourm a-enep an [[talibaned]] goude 2001&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.bbc.com/afrique/articles/c3g4zdgmp1mo Qui est Viktor Bout,  le « marchand d’armes » échangé contre l'américaine Brittney Griner ?]'', BBC, 09/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Sikouret en dije an Talibaned a-raok 2001 ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Stephen Braun &amp; Judy Pasternak, ''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-07-fg-bout7-story.html Long-sought global arms dealer arrested]'', Los Angeles Times, 07/03/2008 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. An ABU a embann en deus trafiket diamantoù ivez. Sikouret

D'ar 6 a viz Meurzh 2008 e voe ehanet gant polis Thailand, goude an oberiadur savet gant ajanted an [[Drug Enforcement Administration|DEA]] stadunanat o doa lakaet anezhañ da grediñ e oa da gejañ gant izili ar [[Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia|FARC]] kolombian&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kaset e voe d'ar Stadoù-Unanet ha kondaonet e miz Ebrel 2012 da 25 bloaz toull-bac'h evit bezañ, hervez justis ar vro-se, pourveziet armoù hag o doa servijet da lazhañ levierien kirri-nij stadunanat, ha bezañ « sikouret un aozadurioù spontouriezh ».

E miz Kerzu 2022 e oa bet eskemmet gant ar c'hoarierez basket stadunanat [[Brittney Grinner]], bac'het e Rusia abaoe ar miz C'hwevrer kent evit trafikerezh drogaj&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Prestik goude e zistro da Rusia e emezellas Viktor Bout er [[Strollad Demokratel Frankizour Rusia|Strollad Demokratel Frankizour]], un aozadur broadelour eus an tu dehoù&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.aljazeera.com/news/2022/12/12/released-russian-arms-dealer-bout-joins-ultranationalist-party Released Russian arms dealer Bout joins ultranationalist party]'', Al Jazeera, 12/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Hervez ar [[Wall Street Journal]] e 2024, adkroget e vije Bout da werzhañ armoù, d'an [[Houthied]] e [[Yemen]] peurgetket&lt;ref&gt;{{En}} Benoït Faucon, Michael R. Gordon, Warren P. Strobel, Alan Cullison, ''[https://www.wsj.com/world/russia/putins-merchant-of-death-is-back-in-the-arms-business-this-time-selling-to-the-houthis-10b7f521 Putin’s ‘Merchant of Death’ Is Back in the Arms Business. This Time Selling to the Houthis.]'', Wall Street Journal, 07/10/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Gouzout a ra un dek yezh bennak. Awenet en deus tudenn Yuri Orlov er film ''[[Lord of War]]'' (2005). Ennañ eo c'hoariet gant [[Nicolas Cage]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==

* {{En}} Douglas FARAH, Stephen BRAUN, ''Merchant of Death: Money, Guns, Planes, and the Man Who Makes War Possible'', John Wiley &amp; Sons Ltd, 2007, ISBN 978-0470048665, 320 p.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{ALC'HWEZDIBAB:Bout, Viktor Anatolievitch}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1967]]
[[Rummad:Torfedourien Rusia]]
[[Rummad:Trafikerien armoù]]
[[Rummad:Politikourien Rusia]]</text>
      <sha1>q18x1zmgd066o6fnj8zrbgsacnsay14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197208</id>
      <parentid>2197205</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4454" sha1="ntj15fvztwvs44aqjpub5vjzl5gjfae" xml:space="preserve">[[Restr:Эдуард Слуцкий и Виктор Бут (cropped).jpg|thumb|Viktor Bout e 2022.]]
'''Viktor Anatolievitch Bout''' ([[rusianeg]] : Виктор Анатольевич Бут), bet ganet d'an 13 a viz Genver [[1967]] e [[Douchanbe]] ([[RSS Tadjikistan]]), zo unan eus an [[Trafikerezh armoù|drafikerien armoù]] pouezusañ er bed, hag ur [[politiker]] [[Rusia|rusian]]. « [[Baron]] an armoù » (5оружейным бароном) ha « Marc'hadour ar marv » (торговцем смертью) eo bet lesanvet gant lod [[media]] er C'hornôg.

== Buhez ==
Nebeud a draoù a ouzer diwar-benn yaouankiz Viktor Bout. Brud en deus tapet adalek deroù ar [[bloavezhioù 1990]], en ur implijout kirri-nij [[Antonov]] hag [[Iliouchin]] evit gwerzhañ armoù tapet e stokoù an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] goude [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel|diskar an unaniezh]]. Pourvezet en deus broioù [[afrika]]n, hag embannet en deus bezañ sikouret ar gouarnamant [[Bro-C'hall|gall]] e [[Rwanda]] goude [[Gouennlazh an Toutsied e Rwanda|gouennlazh an Toutsied]] eno, bezañ sikouret [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] en oberadurioù evit ar peoc'h, pe bezañ kaset armoù da [[Afghanistan]] evit stourm a-enep an [[Talibaned|Dalibaned]] goude [[2001]]&lt;ref&gt;{{Fr}} [https://www.bbc.com/afrique/articles/c3g4zdgmp1mo ''Qui est Viktor Bout, le « marchand d’armes » échangé contre l'américaine Brittney Griner ?''], BBC, 09/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Sikouret en dije an Dalibaned a-raok 2001 ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Stephen Braun &amp; Judy Pasternak, [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-07-fg-bout7-story.html ''Long-sought global arms dealer arrested''], Los Angeles Times, 07/03/2008 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. ABU a embann en deus trafiket [[diamant]]où ivez.

D'ar 6 a viz Meurzh [[2008]] e voe harzet gant polis [[Thailand]] goude an oberiadur savet gant gwazourien an [[Drug Enforcement Administration|DEA]] stadunanat o doa lakaet anezhañ da grediñ e oa da gejañ ouzh izili ar [[Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia|FARC]] [[kolombia]]n&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kaset e voe d'ar Stadoù-Unanet ha kondaonet e miz Ebrel [[2012]] da 25 bloaz toull-bac'h evit bezañ, hervez justis ar vro-se, pourvezet armoù hag o doa servijet da lazhañ levierien [[nijerez]]ioù stadunanat, ha bezañ « sikouret un aozadur [[sponterezh]] ».

E miz Kerzu [[2022]] e oa bet eskemmet gant ar c'hoarierez [[basketball]] stadunanat [[Brittney Grinner]], a oa bac'het e Rusia abaoe ar miz C'hwevrer kent evit trafikerezh [[dramm]]où&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} [https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html ''Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Prestik goude e zistro da Rusia e emezellas Viktor Bout er [[Strollad Demokratel Frankizour Rusia|Strollad Demokratel Frankizour]], un aozadur broadelour eus an tu dehoù pellañ&lt;ref&gt;{{En}} [https://www.aljazeera.com/news/2022/12/12/released-russian-arms-dealer-bout-joins-ultranationalist-party ''Released Russian arms dealer Bout joins ultranationalist party''], Al Jazeera, 12/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Hervez ar [[Wall Street Journal]] e [[2024]], adkroget e vije Bout da werzhañ armoù, d'an [[Houthied]] e [[Yemen]] peurgetket&lt;ref&gt;{{En}} Benoït Faucon, Michael R. Gordon, Warren P. Strobel, Alan Cullison, [https://www.wsj.com/world/russia/putins-merchant-of-death-is-back-in-the-arms-business-this-time-selling-to-the-houthis-10b7f521 ''Putin’s ‘Merchant of Death’ Is Back in the Arms Business. This Time Selling to the Houthis.''], Wall Street Journal, 07/10/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Gouzout a ra Viktor Bout un dek yezh bennak. Awenet en deus tudenn Yuri Orlov er film ''[[Lord of War]]'' (2005). Ennañ eo c'hoariet gant [[Nicolas Cage]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} Douglas FARAH, Stephen BRAUN, ''Merchant of Death: Money, Guns, Planes, and the Man Who Makes War Possible'', John Wiley &amp; Sons Ltd, 2007, 320 p. {{ISBN|978-0470048665}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{ALC'HWEZDIBAB:Bout, Viktor Anatolievitch}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1967]]
[[Rummad:Torfedourien Rusia]]
[[Rummad:Trafikerien armoù]]
[[Rummad:Politikourien Rusia]]</text>
      <sha1>ntj15fvztwvs44aqjpub5vjzl5gjfae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197213</id>
      <parentid>2197208</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Nebeut a ; mediaoù (cf. Termofis, M. Ménard).  A galon,</comment>
      <origin>2197213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4459" sha1="kyzozrkb1nyb6mzbjmt3oypkwi0d6d2" xml:space="preserve">[[Restr:Эдуард Слуцкий и Виктор Бут (cropped).jpg|thumb|Viktor Bout e 2022.]]
'''Viktor Anatolievitch Bout''' ([[rusianeg]] : Виктор Анатольевич Бут), bet ganet d'an 13 a viz Genver [[1967]] e [[Douchanbe]] ([[RSS Tadjikistan]]), zo unan eus an [[Trafikerezh armoù|drafikerien armoù]] pouezusañ er bed, hag ur [[politiker]] [[Rusia|rusian]]. « [[Baron]] an armoù » (5оружейным бароном) ha « Marc'hadour ar marv » (торговцем смертью) eo bet lesanvet gant lod [[media|mediaoù]] er C'hornôg.

== Buhez ==
Nebeut a draoù a ouzer diwar-benn yaouankiz Viktor Bout. Brud en deus tapet adalek deroù ar [[bloavezhioù 1990]], en ur implijout kirri-nij [[Antonov]] hag [[Iliouchin]] evit gwerzhañ armoù tapet e stokoù an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] goude [[Freuzadenn an Unaniezh Soviedel|diskar an unaniezh]]. Pourvezet en deus broioù [[afrika]]n, hag embannet en deus bezañ sikouret ar gouarnamant [[Bro-C'hall|gall]] e [[Rwanda]] goude [[Gouennlazh an Toutsied e Rwanda|gouennlazh an Toutsied]] eno, bezañ sikouret [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] en oberadurioù evit ar peoc'h, pe bezañ kaset armoù da [[Afghanistan]] evit stourm a-enep an [[Talibaned|Dalibaned]] goude [[2001]]&lt;ref&gt;{{Fr}} [https://www.bbc.com/afrique/articles/c3g4zdgmp1mo ''Qui est Viktor Bout, le « marchand d’armes » échangé contre l'américaine Brittney Griner ?''], BBC, 09/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Sikouret en dije an Dalibaned a-raok 2001 ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} Stephen Braun &amp; Judy Pasternak, [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-07-fg-bout7-story.html ''Long-sought global arms dealer arrested''], Los Angeles Times, 07/03/2008 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. ABU a embann en deus trafiket [[diamant]]où ivez.

D'ar 6 a viz Meurzh [[2008]] e voe harzet gant polis [[Thailand]] goude an oberiadur savet gant gwazourien an [[Drug Enforcement Administration|DEA]] stadunanat o doa lakaet anezhañ da grediñ e oa da gejañ ouzh izili ar [[Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia|FARC]] [[kolombia]]n&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kaset e voe d'ar Stadoù-Unanet ha kondaonet e miz Ebrel [[2012]] da 25 bloaz toull-bac'h evit bezañ, hervez justis ar vro-se, pourvezet armoù hag o doa servijet da lazhañ levierien [[nijerez]]ioù stadunanat, ha bezañ « sikouret un aozadur [[sponterezh]] ».

E miz Kerzu [[2022]] e oa bet eskemmet gant ar c'hoarierez basketball stadunanat [[Brittney Grinner]], a oa bac'het e Rusia abaoe ar miz C'hwevrer kent evit trafikerezh [[dramm]]où&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} [https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/08/qui-est-viktor-bout-ancien-trafiquant-d-armes-echange-contre-la-basketteuse-brittney-griner_6153553_3210.html ''Qui est Viktor Bout, ancien trafiquant d’armes échangé contre la basketteuse Brittney Griner ?]'', Le Monde, 08/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Prestik goude e zistro da Rusia e emezellas Viktor Bout er [[Strollad Demokratel Frankizour Rusia|Strollad Demokratel Frankizour]], un aozadur broadelour eus an tu dehoù pellañ&lt;ref&gt;{{En}} [https://www.aljazeera.com/news/2022/12/12/released-russian-arms-dealer-bout-joins-ultranationalist-party ''Released Russian arms dealer Bout joins ultranationalist party''], Al Jazeera, 12/12/2022 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Hervez ar [[Wall Street Journal]] e [[2024]], adkroget e vije Bout da werzhañ armoù, d'an [[Houthied]] e [[Yemen]] peurgetket&lt;ref&gt;{{En}} Benoït Faucon, Michael R. Gordon, Warren P. Strobel, Alan Cullison, [https://www.wsj.com/world/russia/putins-merchant-of-death-is-back-in-the-arms-business-this-time-selling-to-the-houthis-10b7f521 ''Putin’s ‘Merchant of Death’ Is Back in the Arms Business. This Time Selling to the Houthis.''], Wall Street Journal, 07/10/2024 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Gouzout a ra Viktor Bout un dek yezh bennak. Awenet en deus tudenn Yuri Orlov er film ''[[Lord of War]]'' (2005). Ennañ eo c'hoariet gant [[Nicolas Cage]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} Douglas FARAH, Stephen BRAUN, ''Merchant of Death: Money, Guns, Planes, and the Man Who Makes War Possible'', John Wiley &amp; Sons Ltd, 2007, 320 p. {{ISBN|978-0470048665}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{ALC'HWEZDIBAB:Bout, Viktor Anatolievitch}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1967]]
[[Rummad:Torfedourien Rusia]]
[[Rummad:Trafikerien armoù]]
[[Rummad:Politikourien Rusia]]</text>
      <sha1>kyzozrkb1nyb6mzbjmt3oypkwi0d6d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rummad:Torfedourien Rusia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>180813</id>
    <revision>
      <id>2197198</id>
      <timestamp>2026-08-02T17:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;[[Rummad:Torfedourien hervez ar vro|Rusia]] [[Rummad:Tud Rusia]]&quot;</comment>
      <origin>2197198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="no3fn7ecicl9otu5yruh7a71jb6ndb8" xml:space="preserve">[[Rummad:Torfedourien hervez ar vro|Rusia]]
[[Rummad:Tud Rusia]]</text>
      <sha1>no3fn7ecicl9otu5yruh7a71jb6ndb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grand Quartier Général (1914–1919)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180814</id>
    <revision>
      <id>2197201</id>
      <timestamp>2026-08-02T18:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} Ar '''{{lang|fr|Grand Quartier Général}}''' (berraet en '''GQG''' pe '''{{lang|fr|Grand QG}}''') a oa [[pennkarterh]] an [[Tirlu gall]] e-kerzh ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]].&lt;ref&gt;{{cite book |series=History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence |title=Military Operations France and Belgium 1917: 7 June – 10 November. Messines and Third Ypres (Passchendae...&quot;</comment>
      <origin>2197201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="9y88l3jnye7q981pooauocj0xhceqm3" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''{{lang|fr|Grand Quartier Général}}''' (berraet en '''GQG''' pe '''{{lang|fr|Grand QG}}''') a oa [[pennkarterh]] an [[Tirlu gall]] e-kerzh ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]].&lt;ref&gt;{{cite book |series=History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence |title=Military Operations France and Belgium 1917: 7 June – 10 November. Messines and Third Ypres (Passchendaele) |volume=II |last=Edmonds |first=J. E. |author-link=James Edward Edmonds |year=1991 |orig-year=1948 |publisher=HMSO |location=London |edition=Imperial War Museum and Battery Press |isbn=0-89839-166-0 |page=xxii }}&lt;/ref&gt; E-pad ar brezel e oa bet implijet evel ur {{lang|fr|[[Conseil supérieur de la guerre]]}} gant galloudoù ledan bevennet gant ar [[Parlamant gall|parlamant]]. Ar GQG a oa bet enaouet gant ar parlamant d'an 2 a viz Eost 1914, goude ma vije bet [[Sklêrijenner|soudarded-ged]] alaman o treuziñ harzoù Bro-C'hall. Chomet e oa oberiant betek an 20 a viz Here 1919.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Unvezioù milourel Bro-C'hall ar Brezel-bed kentañ]]</text>
      <sha1>9y88l3jnye7q981pooauocj0xhceqm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197207</id>
      <parentid>2197201</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2197207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="hv2benbj166sr9a7o7cm6rk0sqwkrrp" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''{{lang|fr|Grand Quartier Général}}''' (berraet en '''GQG''' pe '''{{lang|fr|Grand QG}}''') a oa anv [[pennkarter]] an [[Tirlu gall]] e-kerzh ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]].&lt;ref&gt;{{cite book |series=History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence |title=Military Operations France and Belgium 1917: 7 June – 10 November. Messines and Third Ypres (Passchendaele) |volume=II |last=Edmonds |first=J. E. |author-link=James Edward Edmonds |year=1991 |orig-year=1948 |publisher=HMSO |location=London |edition=Imperial War Museum and Battery Press |isbn=0-89839-166-0 |page=xxii }}&lt;/ref&gt; E-pad ar brezel e oa bet implijet evel ur {{lang|fr|[[Conseil supérieur de la guerre]]}} gant galloudoù ledan bevennet gant ar [[Parlamant gall|parlamant]]. Ar GQG a oa bet enaouet gant ar parlamant d'an 2 a viz Eost 1914, goude ma vije bet [[Sklêrijenner|soudarded-ged]] alaman o treuziñ harzoù Bro-C'hall. Chomet e oa oberiant betek an 20 a viz Here 1919.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Unvezioù milourel Bro-C'hall ar Brezel-bed kentañ]]</text>
      <sha1>hv2benbj166sr9a7o7cm6rk0sqwkrrp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197217</id>
      <parentid>2197207</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T22:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="8hofkwka5sklz6z1ckwtquu4kdoqh88" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''{{lang|fr|Grand Quartier Général}}''' (berraet en '''GQG''' pe '''{{lang|fr|Grand QG}}''') a oa anv [[pennkarter]] an [[Tirlu gall]] e-kerzh ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]].&lt;ref&gt;{{cite book |series=History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence |title=Military Operations France and Belgium 1917: 7 June – 10 November. Messines and Third Ypres (Passchendaele) |volume=II |last=Edmonds |first=J. E. |author-link=James Edward Edmonds |year=1991 |orig-year=1948 |publisher=HMSO |location=London |edition=Imperial War Museum and Battery Press |isbn=0-89839-166-0 |page=xxii }}&lt;/ref&gt; E-pad ar brezel e oa bet implijet evel ur {{lang|fr|[[Conseil supérieur de la guerre]]}} gant galloudoù ledan bevennet gant ar [[Parlamant gall|parlamant]]. Ar GQG a oa bet enaouet gant ar parlamant d'an 2 a viz Eost 1914, goude ma vije bet [[Sklêrijenner|soudarded-ged]] alaman o treuziñ harzoù Bro-C'hall. Chomet e oa oberiant betek an 20 a viz Here 1919.

[[Joseph Joffre]] a voe en e benn betek ar 17 a viz Kerzu 1916, pa voe kemeret e blas gant [[Robert Nivelle]]. Hemañ a voe erlec'hiet gant [[Philippe Pétain]] d'ar 17 a viz Mae 1917.

== Lec'hiadur ==
Hervez red darvoudoù ar brezel e cheñchas lec'h meur a wech. Staliet e voe e&lt;ref&gt;{{fr}} Jean-Yves Le Naour, ''1914.La grande illusion'', Perrin, 2012, 404 p., ISBN 978-2-262-03034-6, p. 206&lt;/ref&gt; :
* [[Vitry-le-François]], adalek ar 5 a viz Eost 1914 ;
* [[Bar-sur-Aube]], d'ar 31 a viz Eost 1914 ;
* [[Châtillon-sur-Seine]], d'ar 6 a viz Gwengolo 1914 ;
* [[Romilly-sur-Seine]], d'an 28 a viz Gwengolo 1914 ;
* [[Chantilly]] (leti ''Le Grand Condé''), d'an 29 a viz Du 1914}} ;
* [[Beauvais]], d'an 10 a viz Genver 1917 ;
* [[Compiègne]] (kastell), d'ar 4 a viz Ebrel 1917 ;
* [[Provins]], d'ar 26 a viz Meurzh 1918 ;
* [[Metz]], d'an 2 a viz Kerzu 1918 ;
* Chantilly, adarre, d'an 29 a viz Genver 1919.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Unvezioù milourel Bro-C'hall ar Brezel-bed kentañ]]</text>
      <sha1>8hofkwka5sklz6z1ckwtquu4kdoqh88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.378 Weatherby Magnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180815</id>
    <revision>
      <id>2197215</id>
      <timestamp>2026-08-02T22:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  |- {{Infobox/Titl|.378 Weatherby Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |-    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare |- ! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez |boutailh, kreuzenn, gouriz |- ! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope=&quot;row&quot; |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope=&quot;row&quot; |Krouer |[[Roy Weatherby]] |- ! scope=&quot;row&quot; |Produer orin |[[Weatherby]] |- ! scope=&quot;row&quot; |Ma...&quot;</comment>
      <origin>2197215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="m55s0q0bmrwjv7ex47kg7k2xaiuot6y" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
{{Infobox/Titl|.378 Weatherby Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez
|boutailh, kreuzenn, gouriz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Krouer
|[[Roy Weatherby]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer orin
|[[Weatherby]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Abaoe 1953
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|9,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|10,1 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø skoaz
|14,2 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|14,8 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|14,7 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|74 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|93 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|260 / 300 [[Greunenn (unanenn)|greunenn]] (17 / 19 gram)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|892 - 960 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:4500}} bar
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|{{formatnum:7727}} - {{formatnum:8219}} J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|LRM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.378 Weatherby Magnum''' zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] evit an [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] produet gant an embregerezh stadunanat [[Weatherby]] abaoe 1953&lt;ref&gt;{{en}} Allan Jones, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/378-weatherby-magnum/390467 The .378 Weatherby Magnum]'', Shooting Times, 05/04/2021 (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

Ijinet e voe gant [[Roy Weatherby]] evit kemer plas an [[.375 Weatherby Magnum]]. Karget eo gant boledoù etre 17 ha 19 gram. Unan eus ar c'hartouchennoù magnum galloudusañ eo hiziv an deiz. Un [[argil]] bras a zegas&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 183&lt;/ref&gt;. Gellet a ra bezañ implijet evit chaseal kirvi en Europa, ha loened bras Afrika&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.chassons.com/modele/weatherby-378-weatherby-magnum-blindee/ Weatherby .378 Weatherby Magnum Blindée]'', Chassons.com (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Gwelet ivez ==
* [[.460 Weatherby Magnum]], munision deveret anezhi.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iii/tabiiical-fr-page29.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:378 Weatherby Magnum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù-chase]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>m55s0q0bmrwjv7ex47kg7k2xaiuot6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Châtillon-sur-Seine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180816</id>
    <revision>
      <id>2197218</id>
      <timestamp>2026-08-02T22:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Lañs dister</comment>
      <origin>2197218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="938" sha1="0igcdskr8mtq8h9xnxuyyzll1ykrqdy" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
[[Restr:Eglise Saint-Vorles dominant Chatillon-sur-Seine.jpg|thumb|Ar gêr gwelet eus takad an iliz ''Saint-Vorles''.]]
'''Châtillon-sur-Seine''' zo ur gumun e norzh departamant [[Côte-d'Or]], e [[Bro-C'hall]]. {{formatnum:5443}} annezad a oa e 2023&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-21154 Dossier complet. Commune de Châtillon-sur-Seine (21154)]'', INSEE (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Treuzet eo gant ar stêr [[Saena]].

== Istor ==
Ar ''[[Grand Quartier Général (1914–1919)|Grand Quartier Général]]'' eus an arme c'hall a voe staliet e Châtillon-sur-Seine e miz Gwengolo 1914, e deroù ar [[Brezel-bed Kentañ]]&lt;ref&gt;{{fr}} Jean-Yves Le Naour, ''1914.La grande illusion'', Perrin, 2012, 404 p., ISBN 978-2-262-03034-6, p. 206&lt;/ref&gt;.

== Liamm diavaez ==
* {{fr}} [https://chatillon-mairie.fr/ Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kumunioù Côte-d'Or]]</text>
      <sha1>0igcdskr8mtq8h9xnxuyyzll1ykrqdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197220</id>
      <parentid>2197218</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T23:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2197220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="6mm4kdu83a6mqeuil04l986gigukcrv" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
[[Restr:Eglise Saint-Vorles dominant Chatillon-sur-Seine.jpg|thumb|Ar gêr gwelet eus takad an iliz ''Saint-Vorles''.]]
'''Châtillon-sur-Seine''' zo ur gumun e norzh departamant [[Côte-d'Or]], e [[Bro-C'hall]]. {{formatnum:5443}} annezad a oa e 2023&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-21154 Dossier complet. Commune de Châtillon-sur-Seine (21154)]'', INSEE (lennet d'an 02/08/2026)&lt;/ref&gt;. Treuzet eo gant ar stêr [[Saena]].

== Istor ==
Ar ''[[Grand Quartier Général (1914–1919)|Grand Quartier Général]]'' eus an arme c'hall a voe staliet e Châtillon-sur-Seine e miz Gwengolo 1914, e deroù ar [[Brezel-bed Kentañ]]&lt;ref&gt;{{fr}} Jean-Yves Le Naour, ''1914.La grande illusion'', Perrin, 2012, 404 p., ISBN 978-2-262-03034-6, p. 206&lt;/ref&gt;.

Er gumun ez eus ur mirdi ennañ pezhioù bet kavet e bez &quot;priñsez Vix&quot; er bloavezhioù 1950, en o zouez ul [[Lestr Vix|lestr]] e arem. D'ar 24 a viz Gouere ez eus bet laeret ennañ un torc'h en aour eus [[Oadvezh an houarn|Oadvezh an Houarn]]&lt;ref&gt;{{Fr}} Bertrand LHOTE, ''[https://www.bienpublic.com/culture-loisirs/2026/07/24/le-musee-de-chatillon-sur-seine-victime-d-un-vol-en-plein-jour Une partie du trésor de Vix dérobée au musée de Châtillon-sur-Seine, en plein jour]'', Le Bien Public, 24/07/2026 (lennet d'an 03/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Liamm diavaez ==
* {{fr}} [https://chatillon-mairie.fr/ Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kumunioù Côte-d'Or]]</text>
      <sha1>6mm4kdu83a6mqeuil04l986gigukcrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.357 Remington Maximum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180817</id>
    <revision>
      <id>2197223</id>
      <timestamp>2026-08-03T07:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|.357 Remington Maximum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:357maximum.png|frameless|250x250px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur gartouchenn '''.357 Remington Maximum'''    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù |- ! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Kalibr |.357 |- ! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez |bourled, eeun |- ! scope...&quot;</comment>
      <origin>2197223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="5ws5dv9z4cw9jx8e0wdngz5h6q28mmo" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.357 Remington Maximum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:357maximum.png|frameless|250x250px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur gartouchenn '''.357 Remington Maximum'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Kalibr
|.357
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez
|bourled, eeun
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Saverien
|[[Remington]] / [[Sturm, Ruger &amp; Co.|Ruger]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1983
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|9,1 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|9,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|9,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|11,2 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|40,8 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|50,5 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|158 - 210 greunenn (10 - 14 g)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|503 - 609 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:2800}} bar
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|{{formatnum:1689}} - {{formatnum:2099}} J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|SPM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
An '''.357 Remington Maximum''', pe '''.357 Maximum''', zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] [[Arm-dorn|armoù-dorn]] soñjet evit bezañ tennet er [[Revolver|revolverioù]]. Krouet e voe da gentañ evel ur gartouchenn ''[[Kartouchenn Wildcat|wildcat]]'' gant ar Stadunanad [[Elgin Gates]], a glaske ur munision kreñvoc'h evit an [[.357 Magnum]], gouest da dennañ ur boled ponneroc'h evit ar c'hentsrivadegoù tennañ ouzh sibloù metalek. Evit en ober e hiraas douilhez an .357 Magnum a 8 mm. Peurliesañ e vez karget an .357 Maximum gant boledoù 158 greunenn (10,24 g) pe 180 greunenn (11,66 g)&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 232&lt;/ref&gt;.

Produet e voe ar gartouchenn adalek 1983 gant an embregerezh [[Remington]]. Kenlabourat a rejont gant [[Sturm, Ruger &amp; Co.|Ruger]], a ginnigas er memes mare an arm kentañ kambret e .357 Maximum, ur revolver [[Ruger Blackhawk|Blackhawk]]. An embregerezhioù [[Thompson/Center]] ha [[Dan Wesson]] o deus gwerzhet armoù evit ar munision-mañ ivez&lt;ref&gt;{{En}} Wiley CLAPP, ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-357-maximum-too-hot-to-handle/ The .357 Maximum: Too Hot to Handle]'', American Hunter, 17/01/2021 (lennet d'an 03/08/2026)&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page52.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:357 Remington Maximum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>5ws5dv9z4cw9jx8e0wdngz5h6q28mmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.357 Maximum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180818</id>
    <redirect title=".357 Remington Maximum" />
    <revision>
      <id>2197224</id>
      <timestamp>2026-08-03T07:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Adkas war-du [[.357 Remington Maximum]]</comment>
      <origin>2197224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="kkbqsltezokgnnhpcre5iv4d49h2x4b" xml:space="preserve">#ADKAS [[.357 Remington Maximum]]</text>
      <sha1>kkbqsltezokgnnhpcre5iv4d49h2x4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180819</id>
    <redirect title="Sturm, Ruger &amp; Co." />
    <revision>
      <id>2197225</id>
      <timestamp>2026-08-03T07:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Adkas war-du [[Sturm, Ruger &amp; Co.]]</comment>
      <origin>2197225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="01lpha2u9q1f1524o8hp8l2qlv9845u" xml:space="preserve">#ADKAS [[Sturm, Ruger &amp; Co.]]</text>
      <sha1>01lpha2u9q1f1524o8hp8l2qlv9845u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Irish Army</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180820</id>
    <redirect title="Tirlu Iwerzhon" />
    <revision>
      <id>2197227</id>
      <timestamp>2026-08-03T07:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[Irish Army]] da [[Tirlu Iwerzhon]]</comment>
      <origin>2197227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="m0j9w0hjp5mr338nsde5etmhxm1u9in" xml:space="preserve">#ADKAS [[Tirlu Iwerzhon]]</text>
      <sha1>m0j9w0hjp5mr338nsde5etmhxm1u9in</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>