Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 11281 2197759 2023308 2026-08-10T19:40:04Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197759 wikitext text/x-wiki {{unicode}} [[skeudenn:Yamada.png|thumbnail|300px|right|[[Yamada]] [[Taro (digejañ)|Tarō]] (山田太郎), un anv paotred japanek boutin, kevatal da ''Yann Gouer'' e brezhoneg. ''Katell Gouer'' a vije Yamada Hanako (山田花子).]] Er c'hontrol d'ar boaz e brezhoneg, savet e vez an '''anvioù japanek''' modern (人名 e ''[[kanji]]'', じんめい en ''[[hiragana]]'', ''Jinmei'' e ''[[romaji]]'') war un [[anv-familh]] (unan hepken) heuliet gant un [[anv-bihan]]. War-lerc'h an anv-bihan e c'haller implijout titloù evel ''san'' (さん - kevatal mui pe vui da "aotrou" pe "itron") pe ''sensei'' (先生 - kevatal da "doktor" gant an implij saoznek eus an termen-mañ). Skrivet e vez an anvioù japanek e ''[[kanji]]''. A-wechoù e c'hall ''kanji'' un anv bezañ distaget e meur a vod. Gant gouarnamant [[Japan]] eo ma vez termenet ar c'hanjioù a c'haller implijout da anv. Evit se ez eus bet savet ur roll gant ar [[sinalun]]ioù degemeret. Anvet eo ''[[jinmeiyō kanji]]'' (人名用漢字). E-touez an anvioù-familh paot e Japan emañ ''Satō'' (佐藤), ''Katō'' (加藤), ''Suzuki'' (鈴木) ha ''Takahashi'' (高橋). Hervez istimadennoù zo e vije e-tro 100 000 anv-familh disheñvel en implij hiziv e Japan. Paot pe baotoc'h eo anvioù zo hervez an takadoù-bro evel e [[Breizh]]. Da skouer e kaver stank an anvioù-familh ''Tamagusuku'' (玉城), ''Higa'' (比嘉) ha ''Shimabukuro'' (島袋) en [[Okinawa]]. Ne vez ket kavet an anvioù-se e lec'h all. Ur c'halz eus an anvioù en implij e Japan a zeu diwar ardremez ar vro war ar maez. ''Ishikawa'' (石川), da skouer, a dalvez kement ha "[[stêr]] meinek". ''Yamamoto'' (山本) zo evit "traoñ ar [[menez]]" hag ''Inoue'' (井上) "war ar puñs". Ma c'hall ar c'hanjioù a ya d'ober an anvioù-familh kaout un dalvoudegezh bennak, ar boaz eo chom hep treiñ anezho. Liesseurt eo an anvioù-tud en o distagadur hag evit ar pezh a sell ouzh ar sinalunioù implijet evit o skrivañ. Peurliesañ ec'h echu an anvioù paotred e ''-rō'' (郎 "mab", met ivez 朗 "sklaer, skedus") pe ''-ta'' (太 "bras, kreñv") pe emañ an elfenn ''ichi'' enno (一 "kentañ (mab)", ivez 市 "marc'had, kêr"), ''kazu'' (skrivet ivez gant 一 "kentañ (mab)", asambles gant lunioù posupl all), ''ji'' (二 "eil (mab)" pe 次 "da-heul") pe ''dai'' (大 "bras"); evit an anvioù merc'hed e vez kavet kentoc'h anvioù a echu e ''-ko'' (子 "merc'h") pe ''-mi'' (美 "braventez"). Abaoe [[1980]] eo dic'hizet an anvioù merc'hed a echu gant ''-ko'' evit ar babigoù nevez, kement ha ma vez lamet kuit ''ko'' bremañ gant merc'hed en o oad gour ivez. E-touez al lunioù a gaver stank e dibenn an anvioù merc'hed emañ ''-ka'' (香 "esañs, frond" pe 花 / 華 "bleunienn", hag all) ha ''-na'' (奈). ==Doare sevel== E-keñver ar mod ma vezont savet eo eeunoc'h an anvioù japanek eget re sevenadurioù all. Ken ar Japaniz hag ar Japanezed o deus bep a anv-familh (kentlakaet) hag a anv-bihan (dreklakaet); war-bouez familh an Impalaer n'o deus hec'h izili anv-familh ebet. Graet e vez ''namae'' (名前) pe ''shita no namae'' (下の名前) eus an anv-bihan e [[japaneg]]. ''Myōji'' (苗字 pe 名字) a reer eus an anv-familh. Pa skriver japaneg e lakaer dirak an anv-familh (anv kentlakaet) ha war-lerc'h an anv-bihan (anv dreklakaet). Da skouer ''Kaneko'' 金子 pe ''Masuko'' 益子. Forzh penaos, evit unan boazet un tammig gant an anvioù japanek ez eo aes a-walc'h gouzout diforc'hañ an anvioù-familh eus an anvioù-bihan, ne vern pehini zo dirak egile. ==Lunioù== Gant ''kanjioù'' e vez skrivet peurliesañ an anvioù japanek daoust ma vez kavet lod skrivet gant ''hiragana'' pe ''katakana''. Dre vras, evit an anvioù "hengounelañ" e vez graet gant al lenn ''kun'yomi'' eus ar c'hanjioù. Met bez' ez eus ivez kalz re all a implijer evito al lenn ''on'yomi''. Re all c'hoazh, e-leizh, a vez implijet evito doaroù lenn na vezont kavet nemet evit an anvioù (''[[nanori]]'') a-hend-all, evel an anv plac'h ''Nozomi'' (希). Skrivet eo an darn vrasañ eus an anvioù gant unan pe daou ganji. Lod a skriver gant tri evel ''Sasaki'' (佐々木, unan eus an anvioù-familh boutinañ), ''Hon'inbô'' (本因坊, anv ur familh c'hoarierien '''[[go]]''' brudet-kaer), ''Shōji'' (東海林), ''Gushiken'' (具志堅), ''Yosano'' (与謝野) ha ''Kindaichi'' (金田一). Un nebeud anvioù all a skriver war-bouez pevar c'hanji ivez met rouez a-walc'h int. Peurliesañ ec'h echu an anvioù merc'hed gant ar [[silabenn]] ''ko'', skrivet gant ar c'hanji a dalvez "merc'h" (子). Evel-se e oa ar boaz betek ar [[bloavezhioù 1980]] met n'emañ ket mui an doare-mañ diouzh ar c'hiz bremañ. A-wechoù e kaver anvioù paotred a echu gant ''ko'', met rouez-kenañ eo e vefe implij et ar c'hanji 子 evit o skrivañ; e gwirionez pa echu un anv paotr gant ''ko'' eo evit ''hiko'', ha graet e vez gant ar c'hanji 彦). Echuiñ a ra an darn vrasañ eus an anvioù paotred e ''-shi'' pe ''-o''; verboù eo an termenoù e ''-shi'' evit ar pep brasañ. Da skouer, ''Atsushi'', a c'hall talvezout "bezañ devot". Gwechall (a-raok an [[eil brezel bed]]), e veze paot-mat an anvioù merc'hed skrivet gant ar ''c'hatakana'' met ne vez ket graet nemeur ken. Kalzik a anvioù merc'hed skrivet gant ''hiragana'' a gaver. Eus o zu eo bet rouez-kenañ a-hed ar wech an anvioù paotred skrivet gant ''kana'', dreist-holl gant ''hiragana''. Moarvat e teu eus ar fed ma seller ouzh ar skritur ''hiragana'' evel ouzh ur skritur benel mod pe vod : er [[Krennamzer|Grennamzer]] ne veze ket desket d'ar merc'hed skrivañ gant kanjioù ha ne veze implijet ganto nemet ar [[silabenneg]] ''hiragana''. N'hall ket an anvioù, evel ar gerioù all e japaneg, kregiñ gant un ''n'' (ん、ン). Paot-mat eo avat implij an ''n'' e dibenn un anv, da skouer en anvioù paotred ''Ken'', ''Kon'', ''Shin'', ''Jun'' ha ''Den''. Ur bern tud e Japan a c'haller renkañ o anv-familh er rummad ''-tō''. Ar c'hanji 藤, a dalvez bleuñv [[glikin]], en deus da ''on'yomi'' ar silabenn ''-tō'' (gant ''[[rendaku]]'', ''-dō''). Kalz tud o deus un anv-familh a implij ar c'hanji-se da eil lun. Deuet eo diwar ar fed e oa bet roet gant [[klan Fujiwara]] (藤原家) d'e [[samourai]]ed anvioù-familh a echue gant kentañ kanji anv-familh ar c'hlan evit merkañ o renk sokial d'ur mare ma oa berzet an anvioù-familh d'ar bobl vunud. Setu skouerioù eus seurt anvioù ''[[Atō]]'', ''[[Andō]]'', ''[[Itō]]'' (daoust ma kaver ivez ar c'hanji implijet en dibenn), ''[[Udō]]'', ''[[Etō]]'', ''[[Endō]]'', ''[[Gotō]]'', ''[[Katō]]'', ''[[Kitō]]'', ''[[Kudō]]'', ''[[Kondō]]'', ''[[Saitō]]'', ''[[Satō]]'', ''[[Shindō]]'', ''[[Sudō]]'', ''[[Naitō]]'', ''[[Bitō]]'' ha ''[[Mutō]]''. Evel ma c'haller gwelet, kalz eus an anvioù boutinañ zo war ar roll-mañ. ===Diaesterioù lenn an anvioù-tud=== Gallout a ra bezañ meur a zistagadur posupl d'un anv skrivet gant kanjioù, met unan anezho hepken zo reizh evit un den lakaet. Ouzhpenn, gallout a ra bezañ meur a ganji posupl evit aroueziñ anv un den, met aze ivez n'eus nemet unan zo reizh. Da skouer, pa vez implijet ar c'hanji '''一''' en anvioù tud paotred, e vez implijet evel stumm skrivet ''Hajime'', ''Ichi'', ''Kazu'', ''Hitoshi'' ha re all c'hoazh. Gallout a reer skrivañ an anv ''Hajime'' gant ar c'hanjioù 始, 治, 初 ha kalz re all. En anvioù paotred eo stankoc'h an darempred "kalz ouzh kalz"-mañ etre an doare da zistagañ un anv hag an doare d'e skrivañ eget en anvioù merc'hed, met kavet e vez ivez en anvioù-se. Gant se eo diaes-mat urzhiañ, distagañ ha [[Rōmaji|treuzskrivañ]] an anvioù japanek. Setu perak a vez atav kavet war an teulioù melestradurel un tamm ichou ouzhpenn (anvet ''[[furigana]]'') evit skrivañ distagadur an anv, gant ''katakana'' peuliesañ. Evit anvioù-familh zo e vez implijet [[jinmeiyō kanji|henlunioù pe lunioù dispredet]]. Se zo kaoz e c'haller skrivañ al lun ''shima'' (enez) gant 嶋 e-lec'h gant 島 hag a zo ar stummm anavezetañ hiziv an deiz. Anvioù zo a vez skrivet gant kanjioù divoas ivez. Ar re-se a-wechoù ne vezont ket kavet e [[rikoù lunioù]] re strizh war urzhiataerioù zo, daoust ma c'haller kavout anezho en [[unicode]] peurliesañ. Gwechall e oa start skrivañ anezho gant un [[urzhiataer]] ma ne veze ket kavet al lunioù-se. Daoust da se n'eo ket mat d'an dud dezho anvioù a skriver gant al lunioù-se erlec'hiañ outo lunioù all kevatal. Ur skouer eus se eo an anv-familh [[Saitō]]. Ha pa vefe ouzhpenn 100 lun a lenner evel ''sai'' hag en tu all da 200 a lenner ''tō'', n'eus nemet 4 eus ar ''sai''-se a c'haller implijout evit skrivañ an anv-familh-se. An dalc'h eo ez eus un dalvoudegezh disheñvel gant an holl lunioù-se : talvezout a ra ar ''sai'' 8 linenn(斉) kement ha "a-gevret" pe "a-geñver", ar ''sai'' 11 linenn (斎) "glanaat", ar ''sai'' 21 linenn "paeañ" hag ar ''sai'' 23 linenn "saladenn". Ma ne gaver ket kaer an daou lun diwezhañ en anvioù-tud, ur fazi mezhus, tost dismegañsus, a vije kemmeskañ an daou gentañ rak reiñ a ra an anvioù da anavezout istor an tiegezh A-wechoù e skriver an anvioù-familh gant lunioù divoas-mat anvet [[ateji]], liammet mui pe vui ouzh an doare d'o distagañ. Da skouer e vez distaget peurliesañ 四月一日 evel ''shigatsu tsuitachi'' (ar pezh a dalvez ger-ouzh-ger "[[1añ Ebrel|deiz kentañ miz Ebrel]]"), met en degouezh-mañ e vez lennet ''watanuki'' (綿抜き, ar pezh a dalvez "''[[kimono]]'' divourell"), peogwir eo ar c'hentañ Ebrel an deiz henvoazel evit treiñ e zilhad goañv evit e zilhad hañv. ===Skoueriekaat=== Gant ar [[gouarnamant Japan|gouarnamant]] eo e vez [[skoueriekaat|skoueriekaet]] ha [[reolata]]et implij ar c'hanjioù en anvioù-tud. E miz [[Here]] [[2004]] e oa 2232 "kanji evit anvioù" (anvet 人名用漢字, ''jinmeiyō kanji'' e [[romaji]]) hag e sell e oa ar gouarnamant da lakaat ouzhpennañ 578 kanji all war ar roll. Se a vije ar c'hemm brasañ abaoe an [[eil brezel bed]]. N'eus nemt ar c'hanjioù zo war ar roll ofisiel a c'haller implijout evit skrivañ anvioù tud. Graet eo bet evit bezañ sur e c'hallfe ar re a oar [[japaneg]] lenn ha skrivañ al lunioù. Reolennoù zo ivez evit chom mestr war anvioù a seller outo evel dizereat. Da skouer, e [[1993]] ez eus bet difennet ouzh ur c'houblad reiñ an anv ''Akuma'' (a dalvez "diaoul", 悪魔 e kanji) d'o mab. Evit ar mare eo bet krennet da 2230 gant ar gouarnamant an niver a ganjioù a c'haller implijout en anvioù bugale met dalc'het e vez da implijout kalz kanjioù all en anvioù an [[oadour]]ien. Goude bezañ stadet pegen luziet e oa deuet an traoù da vezañ gant an taol krennañ-mañ ez eus bet divizet nevez zo lakaat kreskiñ en-dro an nniver a ganjioù kentoc'h eget digreskiñ. Tabut zo bet war ar steuñv evit lakaat kreskiñ an niver a ganjioù, dreist-holl abalamour d'ar c'hinnig da enskrivañ war a roll [[sinalun|lunioù sinaek]] a dalvez evit termenoù evel "[[krign-bev]]", "[[gwarudez]]", "[[kelan]]" ha "[[kaoc'h]]", ouzhpenn ar ''[[jukugo]]'' (gerioù kenaozet gant daou ganji pe muioc'h) evit "[[mallozh]]", "[[gast]]" ha "[[palforsañ]]". Savet ez eus bec'h rak n'eus ket bet termenet reolennoù evit gouzout ma oa azas ar c'hanjioù-se pe get. Koulskoude eo bet divizet e c'houlenno ar gouarnamant ali an dud a-raok embann ar roll. Evit ar pep brasañ ez eus bet degemeret doareoù a bep seurt gant an dud hag ar velestradurezh evit talañ ouzh ar c'hudennoù-se. Da skouer e vez kavet, peurliesañ, [[furigana]] pe [[lun ruby|lunioù ruby]] war al levrigoù [[pellgomz]] evit skoazellañ an dud da zistagañ an anvioù. Broudet e vez ar re o deus ar vroadelezh japanat da zegemer un doare [[romanekadur|romanekaet]] eus o anvioù evit o [[paseporzh|faseporzh]]. Krog eo, nevez zo, ar media japanek da implijout ar [[katakana|c'hatakana]] evit skrivañ anvioù tud anavezet tapet ganto brud war an dachenn etrebroadel. Diwar se eo deuet diouzh ar c'hiz e-touez ar yaouankizoù a glask tapout boazioù "liesvroadel" da ober heñvel evit o anvioù dezho, kement-se a-benn tizhout arouez ur "statud kevredigezhel uheloc'h" Adkavet e vez an hevelep kudennoù deskrivet amañ gant [[lec'hanvadurezh Japan]]. N'eo ket luziet an holl anvioù-bihan hag anvioù-familh avat. Anvioù-familh zo a c'ahller derc'hel soñj anezho a-drugarez d'an termen ''tanakamura'' ("kêr war ar maez"), a c'haller digejañ e tri [[kanji|c'hanji]]: 田 (''ta'', "rizeg"), 中 (''naka'', "e-kreiz" pe "e-barzh") y 村 (''mura'', "kêr"). Strollet-distrollet dre goubladoù mod pe vod e c'haller skrivañ ganto anvioù boutin-tre evel : [[Tanaka]], [[Nakamura]], [[Murata]], [[Nakata]], [[Muranaka]] ha [[Tamura]]. ==Boazioù== Gwechall-gozh e veze sellet ouzh [[Japaniz]] evel perc'henniezhioù [[impalaer Japan]]. Merkañ a rae o anv-familh ar garg a veze sevenet ganto er gouarnamant. Ur skouer eus kement-se eo an anv Otomo. Kalz a anvioù-tiegezh zo deveret eus o anvioù kevatal e [[anv sinaek|sinaeg]] hag e [[anv korenaek|koreaneg]]. Da souer ''Kaneshiro'' (金城) ([[koreaneg]]) ha ''Chan'' ([[sinaeg]]). Betek [[marevezh Meiji]], ne oa ket a anvioù -familh evit ar bobl vunut (ar re na oant ket ezel eus ar [[Kuge|vrientinelezh]] pe eus ar [[samourai|renkad milourel]]). Implijet e veze doareoù all evel al lec'h ma oa genidik an dud ma oa ezhomm o diforc'hañ. Da skouer, ma oa bet ganet Ichirō e Asahi ''mura'' (e kêr Asahi) e [[proviñs Musahi|Musahi]] e vije bet anvet "Ichirō eus Asahi-mura e Musashi". Evit kelo ar genwerzhourien e veze roet anv o stalioù dezho : ma oa Denbei perc'henn ar stal Sagamiya e veze anvet Sagamiya Denbei. Evit ar gouerien e veze graet gant an [[tadanvadurezh]]. Da skouer, ma oa Fujida, mab da Doiji e veze anvet "Fujida mab da doiji" (evel an anvioù en ''ab'' e [[Breizh]], [[Abherve]], [[Abalan]], hag all). Gant [[renevezerezh Meiji]] e voe roet an urzh da lakaat anvioù-familh d'an holl. Kalz a dud a gemeras anvioù istorel met re all a grouas o hini diouzh o c'hoant. Re all c'hoazh a c'houlennas ali fur al lec'h. Setu a zispleg, evit darn, perak ez eus kement a anvioù-familh disheñvel e [[Japan]], ha perak eo ken liesseurt an distagadurioù anezho. D'ar mare ma veze graet kalz a vugale e oa ar boaz reiñ dezho anv an niver ma oant ganet heuliet gant ar c'hanji ''rō'' (郎, "mab"). Evel-se, e veze graet "''Ichirō''" eus ar mab kentañ, "''Jirō''" eus an eil, ha war-raok evel-se. Evit ar merc'hed e veze graet gant al [[lostger]] ''ko'' (子, "plac'h"); arabat eo kemmeskañ ''ko'' gant al lostger gourel ''hiko'' (彦), a vez kavet ivez, daoust ma n'eo ket ken stank. Rouesoc'h eo an doare ober-mañ bremañ met kavet e vez c'hoazh bugale zo bet heuliet evito ar patromoù dipleget amañ. ===Lesanvioù=== E [[japaneg]] e vez krennet aes gerioù en ur strollañ [[mora (yezhoniezh)|moraoù]] kentañ daou pe dri ger. Implijet e vez ar boaz-se evit an anvioù, dreist-holl evit anvioù tud vrudet. Da skouer e vez graet ''Kimutaku'' (キムタク) eus Takuya Kimura (木村 拓哉, ''Kimura Takuya''), anezhañ un [[aktor]] hag ur [[kaner|c'haner]] brudet. Implijet e vez ivez a-wechoù evit estrañjourien evel [[Brad Pitt]] a vez [[treuzskrivañ|treuzskrivet]] e anv e japaneg evel-henn : ''Buraddo Pitto'' (ブラッド ピット); anavezet eo dreist-holl dindan ar stumm ''Burapi'' (ブラピ); [[Jimi Hendrix]], a oa e lesanv ''Jimihen'' (ジミヘン). [[Tarento|Tudennoù]] zo a vez mesket en o anv kanji, katakana ha hiragana, evel [[Beat Takeshi]], [[Masashi Tashiro|Marcy]] (''Masashi Tashiro'') ha [[Masayuki Suzuki|Martin]] (''Masayuki Suzuki''). ==Anvioù ar pobloù all== Lod eus ar minorelezhioù etnek a vev e Japan, dreist-holl [[Korea]]ned ha [[Sina]]iz, o deus degemeret anvioù japanek evit aesaat an darempredoù hag en em zizober eus an droukziforc'h. Lod all avat a zalc'h d'o anv en o [[yezh-vamm]], evel [[Chang Woo Han]], saver ha prezidant ''[[Maruhan]] Corp.'', ur chadenn vras a stalioù c'hoari ''[[pachinko]]'' e Japan. Koulskoude, evit tapout ar [[keodedelezh|geodedelezh]] japanat e ranker kaout un anv japanek. Padal eo c'hoarvezet en dekvedoù diwezhañ e vefe aotreet hiniennoù zo da ober gant katakana hepken evit skrivañ o anv. Ur skouer anavezet mat eus se eo Martti Turunen, zo deuet da vezañ ''[[Tsurunen Marutei]]'' (ツルネン マルテイ). Tud all a ziviz ober gant kanjioù zo tost o distagadur ouzh sonioù o anv orin; da skouer eo deuet [[David Aldwinckle]], da vezñ ''Arudou Debito'' (有道出人). Bez' ez eus ivez tud a ziviz kemer anvioù japanek hengounel evel [[Lafcadio Hearn]], a rae gant an anv ''Koizumi Yakumo'' (小泉 八雲). D'ar mare-hont, evit tapout ar vroadelezh japanat e oa ret bezañ advabet gant ur familh japanat (evit Hearn, hini e bried) ha kemer o anv-familh. A-wechoù e c'hoarvez da Sinaiz pe d'ar Goreaned a vev e Japan bezañ rediet da cheñch ar c'hanjioù ma skrivont o anv evit klotañ gant ar roll lunioù aotreet evit se. Evit an dud bet ganet en estrenvro gant un anv-bihan estren hag un anv-familh japanek e vez skrivet o anv e katakana ha skrivet ouzhpenn e doare ar c'hornôg pa veont implijet e japaneg. Da skouer eo meneget [[Eric Shinseki]] evel-henn エリック シンセキ (Erikku Shinseki). Abaoe [[2001]] n'haller ket mui ober implij eus an arouezenn "v" en anv unan, nemet e vije estren e dud a orin. ヴ eo ar c'hatakana tostañ ouzh ar son "v" met gallout a ra bezañ treuzskrivet "v" pe "b". Kudennoù a sav diwar-se er paseporzhioù pe war an teulioù meslestradurel pa vez ret reiñ ur stumm eus an anv e ''romaji''; erlec'hiet e vez al lizherenn "b" ouzh "v". Kemmet eo diwar se anvioù evel "Viktor" a vo treuzskrivet Bikutoru. ==Anvioù tiegezh an impalaer== [[skeudenn:Akishinodera1.jpg|thumb|right|250px|Akishino-dera e [[Nara (Nara)|Nara]], ma kemer ar [[Fumihito (Priñs Akishino)|Priñs Akishino]] e anv]] Evit abegoù istorel n'o deus ket [[Impalaer Japan]] nag ar priñs pennhêr a anv-familh. Implijout a reont just un anv-bihan evel [[Hirohito]] (裕仁), zo dibaot-kenañ e Japan : gwelloc'h e kav Japaniz ober anv eus "An Impalaer" pe "Ar priñs pennhêr", gant asaouez ha doareoù seven. Pa c'han unan bennak e tiegezh an Impalaer e vez roet d'ar bugelig nevez ganet un anv-bihan boutin hag un anv-tiegezh impalaerel. Da skouer, e vez graet ''Tsugo-no-miya Akihito'' eus [[Akihito]] ha graet e veze "priñs Tsugo" anezhañ pa oa bihanik. Graet e vez gant an anv-tiegezh impalaerel betek ma teu an den da vezañ hêr an tron pe ma teu da gemer unan eus anvioù istorel ar briñsed (常陸 Hitachi, 三笠 Mikasa, 秋篠 Akishino, hag all). Bras-mat eo ar familh impalaerel ha kalz keodedourien voutin o deus ofisielaet o anv-familh impalaerel goude an [[eil brezel bed]] evel, da skouer, [[Asaka Yasuhiko]]. ==Levrlennadur== * KOOP, Albert J.; INADA, Hogitaro. ''Japanese Names and How to Read Them''. [[Londrez]]: Kegan Paul International Ltd., 2005. 576 p.&nbsp;ISBN 0710311028. * O'NEILL, P.G. ''Japanese Names''. [[Nueva York]]: Weatherhill Inc., 1972. 359 p.&nbsp;ISBN 0834802252. * KUNIYA, Minoru; OYAMA, Mami. ''Legal Regulations on the Advanced Science and Technology, Regulations on Life Science - Rann 2: Guidelines Established by Countries and Academic Associations - [https://web.archive.org/web/20060406095423/http://www.nistep.go.jp/achiev/ftx/eng/pol001e/html/pol001ee.html Rann 2: Dezvegoù lezennel anskrivet]''. 1999, 167 p. ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20210425073334/https://www.keganpaul.com/ Lec'hienn ofisiel Kegan Paul International] (e [[saozneg]]) {{Porched Japan}} [[Rummad:Japaneg]] [[Rummad:Tudanvadurezh]] 3xemive9hgiec64nwsy7a9fpq512m6n 0 17365 2197743 2192349 2026-08-10T16:02:42Z J.C EVEN 691 /* Ardamezeg ar familhoù */ Anneix, aotrounez Maliberts, ha la Houssaye 2197743 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Bruz | anvYezh = Brutz | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Bruz | skeudenn = Bruz Boël.jpg | alc'hwez = Ar Boel. | ardamezioù = Blason ville fr Bruz (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Bruz|Bruz]] <small>(''[[pennlec'h]]'')</small> | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Philippe Salmon | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 29.95 | hedred = -1.7459 | ledred = 48.0246 | uk = | ubi = 12 | ubr = 99 }} '''Bruz''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == Ar [[Sec'h]] a gember gant ar [[Gwilen]] e Bruz. == Anv == === Stummoù skrivet === * Ogée (1780) : "'''Brutz'''''. Ar barrez se e oa anvet gwechal'' '''Saint-Armel'''". * Marteville et Varin (1843) : '''Brutz'''. * Erwan Vallerie (1995) : "'''Brud''''', 1066;'' '''Breuth''''', 1084;'' '''Bruxa''''', 1164;'' '''Breuz''''', 1247;'' '''Brutz''''', 1779''". * Hervé Abalain (2000) : "'''Brud''' ''e 1067,'' '''Bruxa''' ''e 1164"'' * Daniel Delattre (2004) : "'''Breud''' ''meneget e-kerzh XIè''". === Gerdarzh === * Hervé Abalain (2000) : « kinnig a ra da dostaat ouzh ar galianek ''brucos / brucus'', brug ». * Dauzat et Rostaing (1960-1978) : « ''pourrait être un'' *brucius'', dérivé du gaulois'' brucus'', bruyère. Voir Bruch'' ». * Embannadurioù Flohic : « ''de bruyère ou du nom celtique'' brug'', "buisson", ou, par déformation, de'' breiz'', "Bretagne'' ». == Ardamezioù == ''"benet etre gwad ha sabel, ur c'houwifrell kommek en glazur, balirant war al lodennadur; ar c'hentañ karget gant ur vroennenn brug geotet, an eil gant ur groaz brezel 1939-1945 gant ur steredenn en arc'hant alaouret; e gab en erminoù"'' == Brezhoneg == * 4,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 335</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'ar 4 a viz Gouere [[2011]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 24 a viz Gwengolo [[2024]] e oa bet sinet ar garta evit tizhout al live 1. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2003]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110427021543/http://divyezh.bruz.free.fr/ ''Div Yezh Bruz'']</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 116 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref> === Prizioù dazont ar brezhoneg === * E 2012 e oa bet roet da di-kêr Bruz priz kentañ "Prizioù dazont ar brezhoneg", rummad “Strollegezhioù” gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]]. == Istor == * Sonj e vez ha penn-lec'h kentañ en em gave e Sant-Armel<ref>J.B. Ogée. 1780</ref> Cheñchet e vije plas dezhañ goude tan 1529.<ref>Marteville & Varin, 1843</ref>. === XVIvet kantved === * Er bloaz 1529, daou ofiser an arme saoz staliet Bruz e oant lazhet gant kouerien ar vro e-keit e oant o vale. Adalek an deiz war-lerc'h ar soudarded a lakas o krabanoù war ar vuntrerien, e grougas tri anezhi, hag a lakas tan e-barzh ar bourg<ref>Ogée. ''op. cit.''</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas trizek 110 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=75388] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, hep kontañ an dud nann-soudard marvet abalamour d'ar bombezadeg c'hoarvezet e 1944<ref name="memorialgenweb.org"/>. * D'ar [[4 Du|4 a viz Du]] [[1943]] e kouezhas un nijerez ''[[Junkers Ju 88]]D-1'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') gant pevar nijour en e vourzh e "Pierrefitte" e Bruz; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e [[Huisnes-sur-Mer|Mont-de-Huisnes]]{{fr}}<ref>[http://www.absa3945.com/airfield/pertesluftwaffe.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Bombezet e voe Bruz d'ar sul [[7 Mae|7 a viz Mae]] [[1944]] gant ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]): 183 den nann-soudard a voe lazhet er vourc'h<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=12066]</ref>. An deiz se e oa sul komunion bras (pask kentañ).[[Restr:Bruz. Eglise. Après bombardement.jpg|thumb|Dismantroù ar gêr hag an iliz goude bombezadeg.]] * D'ar [[7 Mezheven|7 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-24]]H'' (anvet "Box Car", marilhet 42-52624 ha kodet R5-M) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e "La Rabine" e Bruz; seizh nijour a voe lazhet (pemp anezhe a zo douaret e ''[[Brittany American Cemetery]]'' e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]), an tri all –daou anezhe a oa bet gloazet– a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>. ==== Trevadennoù ==== * [[Brezel Indez-Sina]]: c'hwec'h soudard a varvas. * [[Brezel Aljeria]]: ur milour a varvas. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Restr:Bruz - Cicé - ruines château 03.jpg|Dismantroù kastell Cicé Restr:Bruz-bombe.png|Bombezenn bombezadeg 1944 Restr:Moulin du Boël, Bruz, France.jpg|Milin Boel </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:500 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:20000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 bar:2007 bar:2013 bar:2017 text:2017 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 2307 bar:1800 from:0 till: 2173 bar:1806 from:0 till: 2048 bar:1821 from:0 till: 2198 bar:1831 from:0 till: 2280 bar:1836 from:0 till: 2233 bar:1841 from:0 till: 2409 bar:1846 from:0 till: 2460 bar:1851 from:0 till: 2458 bar:1856 from:0 till: 2530 bar:1861 from:0 till: 2677 bar:1866 from:0 till: 3006 bar:1872 from:0 till: 2836 bar:1876 from:0 till: 2828 bar:1881 from:0 till: 3003 bar:1886 from:0 till: 3126 bar:1891 from:0 till: 3432 bar:1896 from:0 till: 3503 bar:1901 from:0 till: 3455 bar:1906 from:0 till: 2864 bar:1911 from:0 till: 2909 bar:1921 from:0 till: 2751 bar:1926 from:0 till: 2664 bar:1931 from:0 till: 2900 bar:1936 from:0 till: 2799 bar:1946 from:0 till: 2820 bar:1954 from:0 till: 3814 bar:1962 from:0 till: 4213 bar:1968 from:0 till: 5969 bar:1975 from:0 till: 7281 bar:1982 from:0 till: 7856 bar:1990 from:0 till: 8114 bar:1999 from:0 till: 13207 bar:2006 from:0 till: 14231 bar:2007 from:0 till: 15031 bar:2013 from:0 till: 16855 bar:2017 from:0 till: 18266 </timeline> </div> <ref>Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} {{Dilennad |Deroù= 16 février 1790 |Penn= 17XX |Anv=Mathurin Leroy | Karg = }} {{Dilennad |Deroù= 1808? |Penn= 1823? |Anv=Joseph Drouet de Montgermont (1757-1823)}} {{Dilennad |Deroù= 184X |Penn= 184X |Anv=Josse|Strollad= - |Karg= Alvokad }} {{Dilennad |Deroù= 186X |Penn= 186X |Anv=Armand de la Durantais |Strollad= - |Karg= Kuzulier-departamant }} {{Dilennad |Deroù= 18XX |Penn= 1919 |Anv=Hippolyte Bousquet|Strollad= Strollad republikan |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1919<ref>''[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k646025d/f Les élections des maires : arrondissement de Rennes]'', [[L'Ouest-Éclair]], 11 Kerzu 1919, n° 7269.</ref> |Penn=1944 |Anv=François Joly (1872-1944)|Strollad= Républicains indépendants |Karg= Kannad (1936-1942)<br />Mezeg. }} {{Dilennad |Deroù= 1950 |Penn=1960 |Anv=Joseph Jan|Strollad= Dehou diseurt |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1960 |Penn=1989 |Anv=Alphonse Legault|Strollad= Dehou diseurt |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1989 |Penn=2008 |Anv=Robert Barré|Strollad= [[Unvaniezh evit an Demokratelezh C'hall|UDF]] |Karg= Kuzulier-departamant<br />Bankour}} {{Dilennad |Deroù= 2008 |Penn=2014 |Anv= Philippe Caffin|Strollad= Kleiz diseurt|Karg= }} {{Dilennad |Deroù=2014 |Penn=2020 |Anv= Auguste Louapre|Strollad= Dehou diseurt|Karg= }} {{DilennadBremañ |Deroù=2020 |Penn= |Anv= Philippe Salmon<ref>{{Fr}} Glen Recourt, « [https://www.ouest-france.fr/elections/municipales/municipales-bruz-un-vote-unanime-et-une-absence-polemique-6848942 Municipales à Bruz. Un vote unanime et une absence polémique] », ''[[Ouest-France]]'', 27 Mae 2020.</ref>|Strollad= Kleiz diseurt|Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Anneix.png|80px]] |'''Anneix''' Aotrounez Maliberts, ha la Houssaye |''En glazur e steredenn en argant, heuliet gant teir groazigan pavek ivez en argant'' |- |[[Restr:Berthou des Fontaines.gif|80px]] |'''Berthou''' Baroned Cicé |''En aour e sparfell en sabel, e benn ouzh kleiz, ur skourrig'' ''c'heotet en e bav dehoù, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel''. |- |[[Restr:De la Bizaie.gif|80px]] |'''la Bizaie''' Aotrounez la Rivière. |''En argant e c'hudon en sabel'' (ardamezioù kanus. e galleg ː Bizet = pigeon) |- | |'''Champion de Cicé''' | |- | |'''du Hallay''' | |- | |'''Maczon / Le Masson''' | |- | |'''Pan''' | |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Bruz}} * [http://www.ville-bruz.fr Lec'hienn ofisiel] * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35047 Bruz e Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bruz| ]] [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Roazhon]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Ardamezioù]] 7ciuba9zyfxhjeczkh0esbmenty0s12 0 21193 2197746 2197727 2026-08-10T16:17:00Z Ar choler 52661 2197746 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} [[Restr:Festival de Cornouaille 2013 - Concours Bagadoù 3e catégorie - 023.jpg|thumb|Bagad Glazik Kemper e 2013.]] E Breizh e reer « '''bagad''' » eus ul laz-seniñ teir familh [[benveg-seniñ|binvioù]] ennañ : [[bombard]]où, [[Binioù skos|biniawoù]] ha [[Benveg-tosiñ|binvioù-tos]]. Adalek [[1946]] e voe savet ar bagadoù kentañ, diwar atiz sonerien evel [[Polig Monjarret]] ; awenet e oant gant ar ''[[pipe band]]s'' skosat, ma n'eus bombard ebet avat. E [[1949]] e [[Kemper]] e voe aozet ar genstrivadeg kentañ<ref>{{br}} {{cite web|url=https://sonotek.sonerion.bzh/br/|title=Sonerion|acessdate=10/08/2026}}</ref>. An darn vrasañ eus ar bagadoù a zo ezel eus ar c'hengevread Sonerion, a oa anvet [[Bodadeg ar Sonerion]] (BAS) gwechall. == Levrlennadur == * {{Fr}} Armel Morgant, ''Bagad : vers une nouvelle tradition'', Coop Breizh, 2005, 159 p., {{ISBN|978-2-84346-252-8}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} {{Wikeriadur|bagad}} * [https://sonerion.bzh/ Lec'hienn Sonerion] == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bagadoù]] [[Rummad:Sonerezh Breizh]] 5u7wv8nx0mpyv6rtgu7l1zc139etvow 0 22079 2197752 2186961 2026-08-10T17:27:05Z SpinnerLaserzthe2nd 63527 ([[c:GR|GR]]) [[File:BaleCampagne-coat of arms.svg]] → [[File:CHE Basel-Landschaft COA.svg]] 2197752 wikitext text/x-wiki 26 '''kanton suis''' zo, gwir stadoù emren, en ur [[stad kevreadel]] a vez graet ar [[Suis|C'hengevread suis]] anezhi. {| cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" class="sortable" |- valign=top align=right bgcolor="#efefef" ! width=5% align=center | Kod marilhañ kirri ! width=5% align=center class="unsortable"| Ardamezioù ! width=10% align=left | Kanton ! width=5% align=center | [[Istor Suis|Bloaziad emezelañ d’ar C'hengevread]] ! width=8% align=left | Pennlec'h ! width=8% align=center | [[Yezh ofisiel|Yezh<br />ofisiel]] |- valign=top align=right ! align=center | ZH | align=center | [[Skeudenn:Wappen Zürich matt.svg|25px|Skoed ardamez KantonZürich]] | align=left | [[Kanton Zürich|Zürich]] | align=center | [[1351]] | align=left | [[Zürich]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | BE | align=center | [[Skeudenn:CHE Bern COA.svg|25px|Skoed ardamez KantonBern]] | align=left | [[Kanton Bern|Bern]] | align=center | [[1353]] | align=left | [[Bern]] | align=center | [[Alamaneg]], [[Galleg]] |- valign=top align=right ! align=center | LU | align=center | [[Skeudenn:CHE Luzern COA.svg|25px|Skoed ardamez KantonLuzern]] | align=left | [[Kanton Luzern|Luzern]] | align=center | [[1332]] | align=left | [[Luzern]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | UR | align=center | [[Skeudenn:Wappen Uri matt.svg|25px|Skoed ardamez KantonUri]] | align=left | [[Kanton Uri|Uri]] | align=center | [[1291]] | align=left | [[Altdorf UR|Altdorf]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | SZ | align=center | [[Skeudenn:CHE Schwyz SZ COA.svg|25px|Skoed ardamez KantonSchwyz]] | align=left | [[Kanton Schwyz|Schwyz]] | align=center | [[1291]] | align=left | [[Schwyz (Gemeinde)|Schwyz]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | OW | align=center | [[Skeudenn:Obwald-coat of arms.svg|25px|Skoed ardamez KantonObwalden]] | align=left | [[Kanton Obwalden|Obwalden]] | align=center | [[1291]] | align=left | [[Sarnen]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | NW | align=center | [[Skeudenn:Nidwald-coat of arms.svg|25px|Skoed ardamez KantonNidwalden]] | align=left | [[Kanton Nidwalden|Nidwalden]] | align=center | [[1291]] | align=left | [[Stans]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | GL | align=center | [[Skeudenn:Glaris-coat of arms.svg|25px|Skoed ardamez KantonGlarus]] | align=left | [[Kanton Glarus|Glarus]] | align=center | [[1352]] | align=left | [[Glarus (Gemeinde)|Glarus]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | ZG | align=center | [[Skeudenn:Zug-coat of arms.svg|25px|Skoed ardamez KantonZug]] | align=left | [[Kanton Zug|Zug]] | align=center | [[1352]] | align=left | [[Zug (Stadt)|Zug]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | FR | align=center | [[Skeudenn:Wappen Freiburg matt.svg|25px|Skoed ardamez KantonFreiburg]] | align=left | [[Kanton Freiburg|Freiburg]] | align=center | [[1481]] | align=left | [[Freiburg im Üechtland|Freiburg]] | align=center | [[Galleg]], [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | SO | align=center | [[Skeudenn:Solothurn-coat of arms.svg|25px|Skoed ardamez KantonSolothurn]] | align=left | [[Kanton Solothurn|Solothurn]] | align=center | [[1481]] | align=left | [[Solothurn]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | BS | align=center | [[Skeudenn:Wappen Basel-Stadt matt.svg|25px|Skoed ardamez KantonBasel-Stadt]] | align=left | [[Kanton Basel-Stadt|Basel-Stadt]] | align=center | [[1501]] | align=left | [[Basel]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | BL | align=center | [[Skeudenn:CHE Basel-Landschaft COA.svg|25px|Skoed ardamez KantonBasel-Landschaft]] | align=left | [[Kanton Basel-Landschaft|Basel-Landschaft]] | align=center | [[1501]] | align=left | [[Liestal]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | SH | align=center | [[Skeudenn:Schaffhouse-coat of arms.svg|25px|Skoed ardamez KantonSchaffhausen]] | align=left | [[Kanton Schaffhausen|Schaffhausen]] | align=center | [[1501]] | align=left | [[Schaffhausen]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | AR | align=center | [[Skeudenn:Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Appenzell Ausserrhoden]] | align=left | [[Kanton Appenzell Ausserrhoden|Appenzell Ausserrhoden]] | align=center | [[1513]] | align=left | [[Herisau]]<br /> | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | AI | align=center | [[Skeudenn:Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Appenzell Innerrhoden]] | align=left | [[Kanton Appenzell Innerrhoden|Appenzell Innerrhoden]] | align=center | [[1513]] | align=left | [[Appenzell (Bezirk)|Appenzell]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | SG | align=center | [[Skeudenn:Wappen St. Gallen matt (–2010).svg|25px|Skoed ardamez Kanton S. Gallen]] | align=left | [[Kanton Sankt Gallen|Sankt Gallen]] | align=center | [[1803]] | align=left | [[Sankt-Gallen]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | GR | align=center | [[Skeudenn:CHE Graubünden COA.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Grischun]] | align=left | [[Kanton Graubünden|Graubünden]] | align=center | [[1803]] | align=left | [[Chur]] | align=center | [[Alamaneg]], [[Romañcheg]], [[Italianeg]] |- valign=top align=right ! align=center | AG | align=center | [[Skeudenn:Wappen Aargau matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Aargau]] | align=left | [[Kanton Aargau|Aargau]] | align=center | [[1803]] | align=left | [[Aarau]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | TG | align=center | [[Skeudenn:Wappen Thurgau matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Thurgau]] | align=left | [[Kanton Thurgau|Thurgau]] | align=center | [[1803]] | align=left | [[Frauenfeld]] | align=center | [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | TI | align=center | [[Skeudenn:CHE Ticino COA.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Ticino]] | align=left | [[Kanton Ticino|Ticino]] | align=center | [[1803]] | align=left | [[Bellinzona]] | align=center | [[Italianeg]] |- valign=top align=right ! align=center | VD | align=center | [[Skeudenn:Wappen Waadt matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Vaud]] | align=left | [[Kanton Vaud|Vaud]] | align=center | [[1803]] | align=left | [[Lausanne]] | align=center | [[Galleg]] |- valign=top align=right ! align=center | VS | align=center | [[Skeudenn:Wappen Wallis matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Valais]] | align=left | [[Kanton Valais|Valais]] | align=center | [[1815]] | align=left | [[Sion (Valais)|Sion]] | align=center | [[Galleg]], [[Alamaneg]] |- valign=top align=right ! align=center | NE | align=center | [[Skeudenn:Neuchatel-coat of arms.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Neuchâtel]] | align=left | [[Kanton Neuchâtel|Neuchâtel]] | align=center | [[1815]] | align=left | [[Neuchâtel (kêr)|Neuchâtel]] | align=center | [[Galleg]] |- valign=top align=right ! align=center | GE | align=center | [[Skeudenn:Wappen Genf matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Geneva]] | align=left | [[Kanton Geneva|Geneva]] | align=center | [[1815]] | align=left | [[Geneva]] | align=center | [[Galleg]] |- valign=top align=right ! align=center | JU | align=center | [[Skeudenn:Wappen Jura matt.svg|25px|Skoed ardamez Kanton Jura]] | align=left | [[Kanton Jura|Jura]] | align=center | [[1979]] | align=left | [[Delémont]] | align=center | [[Galleg]] |- valign=top align=right bgcolor="#efefef" |} [[Rummad:Kantonioù Suis|*]] lr8wo7hr19klw6awgishe5m3ew6dl8b 0 26038 2197766 2191867 2026-08-10T22:24:33Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197766 wikitext text/x-wiki {{implijoù all}} {{databox}} [[Restr:CARAVAGGIO, A boy peeling fruit (1593).jpg|thumb|''Ragazzo che monda un frutto'', 1592]] '''Michelangelo Merisi da Caravaggio''' ([[Milano]], [[29 a viz Gwengolo]] [[1571]] – [[Porto Ercole]]<ref>Ur ''[[frazione]]'' eus [[Monte Argentario]] eo Porto Ercole.</ref>, [[18 a viz Gouere]] [[1610]]), anavezet gwelloc'h evel '''Caravaggio''', a oa ul [[livouriezh|livour]] [[italia]]n. Unan eus livourien ar skol [[naturelouriezh (arz)|naturelouriezh]] italian eo, enebet ouzh ar skol [[ardaouegezh (arz)|ardaouegezh]] a rene war ar {{XVIvet kantved}}. Adnevezet en deus an [[arz]] en e amzer ha kontet eo da vezañ unan eus ar c'hentañ arzourien al luskad [[barok]]. Brudet eo al livour koulz abalamour d'e arz ha d'e vuhez. Adalek [[1600]] e oa brudet e [[Roma]] evel un arzour dornet-kaer. Diwar neuze ne vankas ket al labour dezhañ, nemet ar berzh a rae a save d'e benn. Bet eo un den feuls, brusk, hoalus ha dañjerus, enebour d'an urzh, a veze armet, a ouie en em gannañ, hag a lazhas ouzhpenn un den. Kraouiet e voe meur a wech peogwir e nac'he pourmen dizarm e straedoù Roma, goude ma oa difennet. Ur pennad diwar e benn e [[1604]] a ziskleir e zoare-bevañ tri bloaz a-raok, a gont «&nbsp;en devoa labouret e-pad pemzektez hag e oa aet da gantren, miz pe zaou, e gleze gantañ ouzh e gostez, ur mevel ouzh e heul, eus an eil sal-dañs d'eben, prest da glask kann pe tabut, ken ne veze ket aes kaout afer outañ.&nbsp;»<ref>Hervez Floris Claes van Dijk, a veve e Roma e 1601 d'ar c'houlz ma laboure Caravaggio eno, meneget e : John Gash, ''Caravaggio'', p.13. Kavet e vo ar meneg kentañ a se e ''Het Schilder-Boek'', gant Carl (pe Karel) van Mander, eus 1604, troet en e hed el levr ''Caravaggio'' gant Howard Hibbard. Kentañ meneg eus anv Caravaggio en un dihell eus e amzer e Roma eo hini Prospero Orsi evel keneiler en ur brosesion e miz Here 1594 en enor da Sant Lukaz (gwelout H. Waga, ''Vita nota e ignota dei virtuosi al Pantheon'', Roma, 1992, Appendix I, pp. 219 ha 220 sqq.). Kentañ danevell eus e vuhez e Roma zo en un dihell eus an 11 a viz Gouhere 1597 pa voe test Caravaggio ha Prospero Orsi eus un torfed e-kichen San Luigi de' Francesi. (Gwelout ''The earliest account of Caravaggio in Rome'' gant Sandro Corradini ha Maurizio Marini, e-barzh ''The Burlington Magazine'', pp. 25-28).</ref> E [[1606]] e rankas tec'hel eus Roma, pa oa klask warnañ abalamour m'en devoa lazhet un den en doa bet kann outañ. E [[1608]] edo e [[Malta]], ma'z eas en [[Urzh Malta]], desket ma oa madik war ar relijion, met ne chomas nemet tri miz enni, taolet e voe er-maez anezhi dre m'en devoa lazhet ur c'hamarad eus an Urzh. Neuze ez eas da [[Napoli]] e [[1609]], ma voe klasket e lazhañ, trawalc'h a enebourien en devoa evit se, hag ac'haleno da [[Sikilia]], ma ne reas nemet gounit enebourien nevez ken na varvas e 1610. Ilizoù nevez ha palezioù ec'hon a veze savet e Roma war-dro dibenn ar {{XVIvet kantved}} ha deroù ar {{XVIIvet kantved}}, hag ezhomm a oa livadurioù. Edo an [[Iliz katolik roman|Iliz]] gant an [[Enepdisivouderezh]], ha klask a oa war-lerc'h ur gwir arz relijiel ac'h aje a-enep ar [[Protestantiezh|brotestantiezh]], hag evit se ne seblante ket dereat ken an doareoù-micher kozh (re an ardaouegezh), a bade abaoe kant vloaz, hag a gaved artifisiel. Caravaggio a zegase nevezenti gant e naturalouriezh, un doare-ober savet diwar pizhsellout hag implij ''[[chiaroscuro]]'', eleze sklêrijenn ha teñvalijenn. Brud ha levezon en doe Caravaggio en e vuhez, hogen ankounac'haet e voe er c'hantvedoù war-lerch e dremenvan. Ret e voe gortoz an {{XXvet kantved}} evit dizoleiñ pegen kreñv en doa levezonet arz ar C'hornôg. Koulskoude eo bras e levezon war an doare-livañ nevez a zeuas war-lerc'h an ardaouegezh, ar ''barocco''. Andre Berne-Joffroy, sekretour [[Paul Valéry]], a lavare diwar e benn : «&nbsp;Pezh a grog gant labour Caravaggio n'eo nemet al livouriezh vodern.&nbsp;»<ref>Meneget gant Gilles Lambert, en e levr "Caravaggio", p. 8.</ref> == Buhez == === An oad tener (1571-1592) === Ganet e oa Caravaggio e Milano<ref>Testeniekaet gant kavadenn ar baperenn-vadeziant eus parrez Santo Stefano e Brolo, e Milano, hervez ar gazetenn ''[[L'Unità]]'' e miz C'hwevrer 2007.</ref>. E dad, Fermo Merisi, a oa merour-ti ha kinkler-ti da Francesco Sforza, markiz [[Caravaggio (Italia)|Caravaggio]]. E vamm, Lucia Aratori, a oa he zud perc'henned er memes kornad. E [[1576]] ez eas an tiegezh da chom da Garavaggio, ur gêr vihan e [[proviñs Bergamo]], evit tec'hel rak ar [[bosenn|vosenn]] a rae he reuz e Milano. Eno e varvas e dad, Fermo, bloaz goude, e [[1577]]. Krediñ a reer eo e Caravaggio e kreskas ar bugel, met daremprediñ ar re[[Sforza]] a rae e dud atav hag an tiegezh [[Colonna]] ivez. Tost e oa an div familh vras-se an eil ouzh eben, dimezioù a oa bet etre o bugale, ha skoazell a gavas Caravaggio diganto. Ar re Golonna a oa tud c'halloudus e Roma, hag e-kreiz ur rouedad tud a roas skoazell d'an arzour pa voe en diaezamant. D'e 13 vloaz, e [[1584]], ec'h eas da Vilano da zeskiñ ar vicher livour gant [[Simone Peterzano]], a lavare bout diskibl da [[Tizian|Dizian]]. Hep mar ebet e reas anaoudegezh gant teñzorioù arzel Milano, gant ''[[Ar Goan Ziwezhañ (arz)|Ar Goan Ziwezhañ]]'' livet gant [[Leonardo da Vinci]] a-dra-sur, ha gant arz [[Lombardia]] dre vras, dezhañ un doare a roe talvoudegezh d'ar "sell didro hag an evezh ouzh ar munudoù naturel"<ref>Rosa Giorgi, ''Caravaggio: Master of light and dark - his life in paintings'', p. 12.</ref>, un arz a oa tostoc'h da naturelouriezh [[Alamagn]] eget d'an ardaouegezh a oa diouzh ar c'hiz e Roma. Krediñ a reer e chomas ur pennad e Milano war-lerc'h echuet gantañ e bennad-diskibl, met marteze ez eas da [[Venezia]] hag e welas eno labour [[Giorgione]], a voe lavaret goude ne rae nemet e varmouzañ, ha hini Tizian. E [[1589]] e tistroas da Garavaggio betek marv e vamm, ken na voe rannet peadra an tiegezh e [[1592]]. Neuze ez eas da Roma. === Roma (1592-1600) === ;Gant Cesari War-dro kreiz 1592 e tegouezhas e Roma, “en e noazh hag en ezhomm bras... hep annez na boued... diarc'hant.”<ref>Meneget hepmui e levr Robb, p. 35, diazezet war skridoù Mancini, Baglione ha Bellori, a lavar o-zri e vevas e vloavezhioù kentañ e Roma er baourentez (menegoù izeloc'h).</ref> Bod en doa kavet gant ur mignon d'e diegezh, an [[eskob]] Pucci. Evitañ e live hag e kopie taolennoù relijiel. Livañ a rae ivez e ti [[Cavalier d'Arpino]], ul livour anavezet ivez evel ''il Giuseppino'', ma reas eno oberennoù kentañ e yaouankiz : ''Fanciullo con canestro di frutta'' ("Ar paotrig e banerad frouezh", [[1593]]-[[1594]]) ha ''Bacchino malato'' ("Bacchus yaouank klañv", ''idem''). Kaoz zo bet c'hoazh gant lod istorourien eus ur veaj da Venezia evit displegañ levezonoù veneziat war e arz, dreist-holl en daolenn ''Riposo durante la fuga in Egitto'' ("Diskuizh e-kerzh an dec'hadeg da Egipt", [[1595]]-[[1596]]), met netra sur n'eus bet prouet. N'ouzer ket gwall vat petra a reas e-pad e vloavezhioù kentañ e Roma. Brud en doa da vezañ un den feuls, brusk, troet da glask kann, ret dezhañ tec'hel a-zirak al lezenn alies. Un nebeud mizioù diwezhatoc'h e labouras evit al livour [[Giuseppe Cesari]], a oa e barr e vrud da neuze, ha livour muiañ-karet ar [[pab]] [[Klemañs VIII]], “o livañ bleunioù ha frouezh”<ref>Giovanni Pietro Bellori, ''Le Vite de' pittori, scultori, et architetti moderni'', 1672 : "Michele a voe ret dezhañ mont da servij ar Marc'heg Giuseppe d'Arpino, a roe dezhañ da labour livañ bleunioù ha frouezh en un doare ken tost d'ar wirionez ma voe tizhet ganto ar gened a geromp kement hiriv."</ref> en e labouradeg. Eus ar mare-se ec'h anavezomp ''Ragazzo che monda un frutto'' ("Paotr o peliat ur frouezhenn", [[1592]], e gentañ livadur anavezet), ''Fanciullo con canestro di frutta'' ha ''Bacchino malato'', a lavarer e oa un [[emboltred]] graet war-lerc'h ur c'hleñved fall a echuas gant e zilez roet da Cesari. An teir zaolenn-se a ziskouez ar perzhioù a reas brud Caravaggio : studiet eo bet frouezh ar banerad gant ur c'helenner liorzhouriezh ha gallet en deus anavezout un torr war un delienn, a oa "un delienn vras gant un devadenn anat diwar foue damheñvel ouzh an antrakoz (''Glomerella cingulata'')", emezañ.<ref>{{en}} [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/caravaggio/caravaggio_l.html ''Caravaggio's Fruit: A Mirror on Baroque Horticulture'']</ref> <gallery> Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|''Fanciullo con canestro di frutta'' Caravaggio - Autoritratto in veste di Bacco (Bacchino malato), 1595 circa, 534.jpg|''Bacchino malato'' Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|''Riposo durante la fuga in Egitto'' </gallery> ;Klask fred Caravaggio a guitaas Cesari e miz Genver [[1594]], mennet ma oa da ober e dreuz e-unan. Bihan e oa aet e yalc'h, met da neuze eo e reas anaoudegezh gant mignoned nevez evel al livour [[Prospero Orsi]] ([[1560]]-[[1630]]), an tisavour [[Onorio Longhi]] ([[1568]]-[[1619]]), hag al livour yaouank (17 vloaz dezhañ) [[Mario Minniti]] ([[1577]]-[[1640]]). Gant Orsi e kavas dastumerien taolennoù ; gant Longhi e pleustras straedoù kêr da noz, hag an emgannoù ; Minniti a voe patrom meur a livadur, ha diwezhatoc'h e sikouras Caravaggio da glask fred e Sikilia<ref>Catherine Puglisi, "Caravaggio", p. 79. Longhi a oa gant Caravaggio da noz an emgann marvus gant Ranuccio Tomassoni ; Robb, p. 341, a soñj edo Minniti ivez.</ref>. [[Restr:Caravaggio (Michelangelo Merisi) - Good Luck - Google Art Project.jpg|thumb|''Buona ventura'', 1596-1597]] En daolenn ''Buona ventura'' ("Chañs vat", [[1596]]-[[1597]]), an hini gentañ a livas ouzhpenn un den enni, e weler Mario louzet gant ur jipsianez a zo o lerezh e walenn. Nevez-flamm e oa an tem-se e Roma, ha berzh a reas er c'hantvedoù war-lerc'h. Da c'hortoz ne voe ket gwerzhet ker. En daolenn ''I bari'' ("An drucherien", [[1594]]) ez eus ur paotr tapet gant c'hoarierien c'hartoù, marteze kentañ pennoberenn Caravaggio. Evel ''Buona ventura'' e reas berzh bras, ha 50 eiladenn anezhi a chom. A zo abouesoc'h : sachañ a reas evezh ar [[kardinal|c'hardinal]] [[Francesco Maria Del Monte]], unan eus gwellañ anaoudeien el livouriezh e Roma. Evit Del Monte hag e vignoned arzgarourien binvidik e reas Caravaggio un toullad livadurioù evel ar ''Concerto'' ([[1595]]), ''Suonatore di liuto'' ("Soner lud", 1595-1596), ''[[Bacchus (Caravaggio)|Bacco]]'' (1595-1597), ''Ragazzo morso da un ramarro'' ("Paotr dantet gant ur glazard", 1595-1596), ur skouer vat eus e zoare gwirheñvel, gant Minniti ha paotred yaouank all<ref>Deskrivet e voe paotred Caravaggio gant an arzvarnour Robert Hughes evel ''overripe bits of rough trade, with yearning mouths and hair like black ice cream'' ("tammoù re azv a zarempredoù feuls o c'henoù c'hoantek hag o blev par da zienn-skorn du")</ref> Kalz a dabut zo bet diwar-benn an alan a heñvelgarouriezh a glever el livadurioù-se<ref>Donald Posner an hini kentañ, e-barzh ''Caravaggio's Early Homo-erotic Works"''(Art Quarterly niv. 24, 1971, pp.301-26) o skrivañ diwar-benn doug Caravaggio d'ar grennarded ha levezon e vuhez reizhel war e arz. Ar vuhezskridourien heñvelgarourien a gav anat an aergelc'h a heñvelgarouriezh, met n'eo ket an holl a ya a-du gante. Mar klasker mont pelloc'h ganti war an hent-se e c'haller lenn Brian Tovar : [https://web.archive.org/web/20071219033744/http://emedia.art.sunysb.edu/britov/ess2.html ''Sins Against Nature: Homoeroticism and the epistemology of Caravaggio''] Evit lenn ur savboent kontrol, gwelout pennad Maurizio Calvesi, ''Caravaggio'' (ArtDossier 1986, en [[italianeg]]). Hervez Calvesi e kaver en oberennoù kentañ ar pezh a blije d'an Del Monte kentoc'h evit da Garavaggio, en un amzer ma ne rene ket c'hoazh ar meizad a soñjoù personel.</ref>. <gallery> Caravaggio - The Cardsharps (1596-97) Kimbell Art Museum.jpg|''I bari'' The musicians by Caravaggio.jpg|''Concerto'' Michelangelo Caravaggio 020.jpg|''Suonatore di liuto'' Baco, por Caravaggio.jpg|''Bacco'' Boy Bitten by a Lizard-Caravaggio (Longhi).jpg|''Ragazzo morso da un ramarro'' </gallery> [[Restr:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|thumb|upright 0.8|''Maddalena penitente'']] Gwirheñvelouriezh avat a gaver en-dro en taolennoù dezho un danvez relijiel, ha speredelezh ivez. Da gentañ e ''[[Maddalena penitente (Caravaggio)|Maddalena penitente]]'' ("Mari Maden e pinijenn", 1594-1595), ma weler [[Mari Madalen]] pa dro kein ouzh he buhez pec'herez, en he c'hoazez, o ouelañ dourek, he bravigoù a-skign en-dro dezhi. "Ne ziskoueze ket bezañ ul livadur relijiel tamm ebet... Ur plac'h en he c'hoazez war ur skabell goad izel o sec'hañ he blev... Pelec'h e oa ar morc'hed... ar glac'har... promesa ar silvidigezh ? ”<ref>Robb, p. 79. Robb a skriv da-heul Bellori, a gan meuleudi da livioù "gwir" Caravaggio hogen feukus e kav e naturalouriezh : "Plijet e oa (Caravaggio) gant dizoloidigezh an natur, n'en doa ket ezhomm da implij e empenn pelloc'h."</ref> E doare sioul Lombardia e oa, ha ne oa ket flamminus evel doare Roma d'an ampoent. Oberennoù all a voe en doare-se : ''San Francesco d'Assisi in estasi'' ("[[Sant Frañsez a Asiz]] en e c'hoursav", 1594-95), ''[[Marta e Maria Maddalena]]'' (1598), ''[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]'' ("Aberzhidigezh [[Izaag]]", 1598), ''[[Santez Katell (Caravaggio)|Santa Caterina d'Alessandria]]'' (1598-99), ''Giuditta e Oloferne'' ("[[Judit ha Holofern (arz)|Judit ha Holofern]]", 1599). Gant an oberennoù-se, goude ma ne voent gwelet nemet gant nebeut a dud, e kreskas brud Caravaggio e metoù an anaoudeien hag e genarzourien. Met evit kaout brud da vat e oa ret kaout labour evit ar foran, ha kement-se ne zeue nemet digant an Iliz. <gallery> Saint Francis of Assisi in Ecstasy-Caravaggio (c.1595).jpg|''San Francesco d'Assisi in estasi'' Martha and Mary Magdalene-Caravaggio (c.1599).jpg|''Marta e Maria Maddalena'' Sacrifice of Isaac-Caravaggio (c. 1603).jpg|''Sacrificio di Isacco'' Michelangelo Caravaggio 060.jpg|''Santa Caterina d'Alessandria''' Caravaggio - Giuditta e Oloferne (ca. 1599).jpg|''Giuditta e Oloferne'' </gallery> ;Brudetañ livour kêr Roma (1600-1606) [[Restr:Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|thumb|''Vocazione di San Matteo'']] [[Restr:The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|thumb|''Martirio di San Matteo'']] E [[1599]], moarvat dre levezon Del Monte, e voe gopraet Caravaggio da ginklañ chapel Contarelli en iliz San Luigi dei Francesi ("Sant Loeiz ar C'hallaoued"). Kaoz a voe diwar-benn an div oberenn e voe gopraet evito, ''Vocazione di San Matteo'' ("Galvedigezh sant Vazhev", 1599-1600) ha ''Martirio di San Matteo'' ("Merzherinti sant Vazhev", 1600-01). Teñvalijenn Caravaggio ''(chiaroscuro)'' a zegase skrij en e daolennoù, hag e daol-sell lemm e lakae nerzh ha from a-leizh. Diwar-benn labour Caravaggio, e-touez an arzourien all, e oa daou du splann. Darn a ziskulie fazioù, deuet diwar e c'hoant da livañ hervez an natur, hep ober tresadennoù ; met an darn vuiañ a gane meuleudi dezhañ evel da salver an arz : livourien Roma neuze a oa troet gant an nevezinti, ar re yaouankañ a zeue war e dro, a gane meuleudi dezhañ dre ma oa an hini nemetañ a live hervez an natur, hag a lakae e oberoù da vurzhudoù. Kenderc'hel a reas Caravaggio da zastum goproù uhel evit labourioù relijiel ma weled emgannoù, dibennañ tud, jahinañ, lazhañ. Gant pep taolenn nevez e kreske e vrud peurvuiañ, met un toulladig a voe nac'het gant lod tud goude ma oant bet graet war o goulenn, hag a-wechoù e rankent bezañ adlivet, pe neuze e veze ret klask prenerien arall dezho. An dalc'h bras a oa hennezh : ha pa veze meulet nerzh dramatek e daolennoù gant lod e kave da lod all e oant awenet izel, gant danvez gros ar vuhez<ref>A-zivout savboent Iliz an Enepdisivouderezh diwar-benn an dereadegezh en arzoù, gwelit Giorgi, p. 80. Evit monet pelloc'h, gwelit Gash, p.8 sqq. ; hag a-zivout perzh an dereadegezhh en nac'hañ ''Sant Vazhe gant an ael'' ha ''Marv ar Werc'hez'', gwelit Puglisi, pp. 179-188.</ref> En e livadur kentañ eus ''San Matteo e l'angelo''("Sant Vazhev hag an ael", 1602) e weler ar sant evel ur c'houer moal e benn ha lous e zivhar, gant un ael-krennard gwisket skañv un tamm dibalamour ; nac'het e voe an daolenn, ha ret hec'h adober (''San Matteo e l'angelo', 1602). Heñveldra a c'hoarvezas gant ''Conversione di san Paolo'' ("Distro sant Paol ouzh Doue", 1600-1601), tra ma voe degemeret un eil doare heñvelanvet eus ar memes danvez (1600-1601), ma weler marc'h ar sant kalz gwelloc'h eget ar sant e-unan, ar pezh a zegasas an diviz-se etre an arzour hag ur c'hargad en iliz ''Santa Maria del Popolo'' e Roma : "Petra zo kaoz hoc'h eus lakaet ur marc'h er c'hreiz, ha sant Paol war an douar ?" — "Abalamour !" — "Daoust ha Doue eo ar marc'h ?" — "N'eo ket, met e gouloù Doue emañ !"<ref>Meneget hep mammenn e Lambert, p. 66.</ref>. Un oberenn direlijiel all, ''[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor vincit omnia]]'', a voe graet e 1602 evit Vincenzo Giustiniani, un den eus kelc'hiad Del Monte. Hervez ur c'hounskrid eus ar {{XVIIvet kantved}} e oa graet hervez patrom ur paotr anvet Cecco, da lavarout eo [[Francesco]], marteze Francesco Boneri, un arzour anavezet er bloavezhioù 1610-1625, lesanvet [[Cecco Boneri|Cecco del Caravaggio]]<ref>Dibrouenn eo al liamme etre Boneri ha servijer ha patrom Caravaggio e deroù ar [[bloavezhioù 1600]], goude ma vez degemeret gant ar braz eus an dud ez eo Cecco del Caravaggio evit Francesco Boneri. Gwelit Robb, pp. 193-196.</ref> o tougen ur wareg ha saezhoù. Gwelout a reer an dalc'h en ul lec'h all, e gwirionez daouduek an oberenn : war un dro eo [[Kupidon]] ha Cecco, evel Gwerc'hezed Caravaggio a oa war un dro Mamm Jezuz ha kourtezanezed Roma a oa bet patromoù eviti. <gallery perrow="4"> Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|''Vocazione di San Matteo'' The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|''Martirio di San Matteo'' Caravaggio (Michelangelo Merisi) (1571 - 1610) - The Evangelist Matthew - 365 - Gemäldegalerie.jpg|''San Matteo e l'angelo'' Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|Eil doare The Conversion of Saint Paul-Caravaggio (c. 1600-1).jpg|''Conversione di san Paolo'' Caravaggio-The Conversion on the Way to Damascus.jpg|Eil doare Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|''Amor vincit omnia'' </gallery> ;Harlu ha marv (1606-1610) E miz Mae [[1606]], Caravaggio a lazhas ur forbann anvet Ranuccio Tomassoni ; peogwir e oa klask warnañ dindan boan a varv e tec'has al livour da zomani Colonna er c'hreisteiz da Roma, hag ac'haleno da Napoli e-lec'h m'edo Costanza Colonna Sforza, intañvez Francesco Sforza, o chom en ur palez ma voe degemeret evel mab an hini en doa bet karg e ti he fried. Ur breur he doa Costanza, Ascanio e anv, ha hennezh a oa kardinal-gwarezour rouantelezh Napoli, hag ur breur all dezhi, Marzio, a oa kuzulier [[besroue]] [[Spagn]] ; ur c'hoar dezhi a oa dimezet d'un den eus an tiegezh Carafa, a renk uhel e Napoli, un anaoudegezh a c'hallfe displegañ perak e voe roet kement a fret da Garavaggio er gêr-se. Goude un nebeud mizioù e Napoli avat ec'h eas Caravaggio da Enez Malta m'edo sez {{Urzh Sant Yann Jeruzalem|Marc'heien Malta]]. Mab Costanza, Fabrizio Sforza Colonna, a oa marc'heg Malta ha jeneral galeoù an Urzh, a seblant endevout aozet e zonedigezh en enez e [[1607]]. Ker bamet e voe Alof de Wignacourt, anezhañ 54{{vet}} Mestr Meur an Urzh, gant labour Caravaggio evel livour ofisiel an Urzh m'e varc'hegas. Daoust da gement-se e voe harzet an arzour e miz Eost 1608 abalamour m'en devoa gloazet ur marc'heg. Skarzhet eus an Urzh e voe ha bac'het e [[Valletta]], met diflipañ a eure ha tec'hel da Sikilia. Eno e labouras al livour (''Seppellimento di santa Lucia'' ("Beziadur santez Lusia", 1608), ''Resurrezione di Lazzaro'' ("Dasoc'h Lazar, 1609), ''Adorazione dei pastori'' ("Azeuladeg ar vesaerion", 1609), endra deue iskisoc'h-iskisañ e emzalc'h : kousket gwisket-holl hag armet-holl, distruj e labour kerkent goude an disterañ burutelladenn hag ober goap ouzh livourien Sikilia. Goude nav miz en enez e tistroas da Napoli. E palez Costanza e Napoli e voe o chom pa zistroas di en hañv [[1609]]. Kaoz eus an darempredoù-se a gaver en holl vuhezskridoù<ref>Da skouer hini Catherine Puglisi, ''Caravaggio', p. 258, ha hini Helen Langdon, ''Caravaggio: A Life'', pennadoù 12 ha 15, ha Peter Robb, ''M: The Man Who Became Caravaggio'', pp. 398 sqq. ha 459 sqq., a ro resisadurioù.</ref>. Eno e voe arsailhet e miz Here, marteze gant tud a oa gopraet gant ar marc'heg en devoa gloazet e Malta ; distreset e voe e zremm. D'ar mare-se e livas ''Davide con la testa di Golia'' ("David gant penn Goliath", 1609-1610), penn ar [[ramz]] o vezañ un emboltred. Goude bloaz e Napoli e tistroas Caravaggio da Roma en hañv 1610, ha d'an 28 a viz Gouere e voe embannet gant un ''avviso'', ur gazetenn brevez, e oa marvet al livour. <gallery> Burial of Saint Lucy-Caravaggio (1608).jpg|''Seppellimento di santa Lucia'' Michelangelo Caravaggio 006.jpg|''Resurrezione di Lazzaro'' Michelangelo Caravaggio 004.jpg|''Adorazione dei pastori'' Michelangelo Caravaggio 018.jpg|''Davide con la testa di Golia'' </gallery> Klañv e oa Caravaggio da neuze, hogen meur a rendaet zo bet a-zivout pennabeg e dremenvan : un dial, [[kleñved Naplez]], [[Kleñved ar paludoù|malaria]], [[kleñved Malta]] hag all. Beziet e voe e bered San Sebastiano e Porto Ercole ; pa voe serret er bered e [[1956]] e voe treuzkaset e relegoù er bered Sant'Erasmo, e Porto Ercole bepred. Eno e voent dielfennet e [[2001]] gant skiantourien a un abeg all da dremenvan al livour : pistriet e vije bet gant ar [[plom]] a oa e livioù e vare ; anavezet mat eo ar c'hleñved-se evit degas feulster en dud<ref>{{en}} [https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jun/16/caravaggio-italy-remains-ravenna-art ''The Guardian'', 16/06/2010]</ref>. Enklaskoù all a lakaas da soñjal e vije bet marvet Caravaggio diwar [[sepsis]]<ref>Anvet "septikemiezh" gwechall.</ref> en devije bet dre ''[[Staphylococcus aureus]]'' a-c'houde un emgann e Napoli<ref>{{en}} [https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(18)30571-1/fulltext ''The Lancet'', 17/08/2018]</ref>. E [[2002]], ar [[Vatikan]] a embannas dihelloù hag a skore un abeg all : peuzlazhet e vije bet Caravaggio dre ur ''vendetta'' paeet gant familh Raniccio Tomassoni, a oa bet muntret gant al livour abalamour d'ar batromez [[Fillide Melandroni]], ar vaouez yaouan a weler en dolenn ''Giuditta e Oloferne''<ref>{{en}} [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/1396127/Red-blooded-Caravaggio-killed-love-rival-in-bungled-castration-attempt.html ''The Telegraph'', 02/06/2022]</ref>. ==Levezon== Caravaggio "a lakaas an deñvalijenn en damsklêrijenn."<ref>Lambert, p. 11.</ref> ''Chiaroscuro'' a veze implijet a-werso, met Caravaggio an hini a ziazezas da vat an doare-se da livañ. Adal ma voe diskouezet livadurioù Sant Vazhev e chapel Contarelli en iliz San Luigi dei Francesi e Roma e krogas o levezon war an arzourien yaouank, ar voe lesanvet ''i Caravaggisti''. Brud Caravaggio ne chomas ket war-lerc'h e dremenvan e 1610. An doareoù nevez degaset gantañ a voe implijet en doare ''barocco'', nemet ha pa voe implijet ar ''chiaroscuro'' e voe dilezet ar gwirvoud [[Bredoniezh|bredoniel]] a oa e taolennoù ar mestr. Levezoniñ a reas doare-livañ e geneil [[Orazio Gentileschi]], ha hini e verc'h [[Artemisia Gentileschi]], hag a-bell hini ar C'hallaoued [[Georges de La Tour]] ha [[Simon Vouet]], koulz ha hini ar Spagnol [[José de Ribera]]. Koulskoude, meur a zek vloaz war-lerc'h, e veze lakaet e oberoù war-gont livourien "dereatoc"h", pe e veze graet fae warno. An doare barok, kenijinet gantañ, a oa aet war-raok, kemmet e oa ar gizioù, met ne oa ket bet savet stal ebet gant Caravaggio, evel en devoa graet [[Annibale Carraci]] ([[1560]]-[[1609]]), ha ne oa bet skol ebet o legadiñ e zoare-livañ da ziskibien feal. Er [[bloavezhioù 1920]] ez eo an arzvarnour Roberto Longhi a roas brud en-dro da anv Caravaggio, hag a roas e lec'h dezhañ en istor liverezh Europa : "Ribera, [[Johannes Vermeer|Vermeer]], La Tour ha [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] ne vije ket bet anezho panevetañ. Hag arz [[Eugène Delacroix|Delacroix]], [[Gustave Courbet|Courbet]] ha [[Édouard Manet|Manet]] a vije bet disheñvel-rik."<ref>Roberto Longhi, meneget e Lambert, ''op. cit.'', p. 15</ref> A-du gantañ e oa an istorour war an arzoù [[Bernard Berenson]] ([[1965]]-[[1959]]) pa skrive : ''War-bouez [[Michelangelo]] n'eus bet livour italian ebet dezhañ ken bras levezon.''<ref>Bernard Berenson, in Lambert, ''op. cit.', p. 8</ref> E kalz a virdioù, e [[Stadoù-Unanet Amerika]] zoken ([[Detroit]] ha [[New York]]), e kaver livadurioù a-leizh graet e doare Caravaggio : un darvoud da noz, gouloù teñval, tud ordinal, livañ ar wirionez naturel. Livourien vodern evel an [[Norvegia|Norvegad]] [[Odd Nerdrum]] (bet ganet e [[1944]]) pe an [[Hungaria|Hungarad]] [[Tibor Csernus]] ([[1927]]-[[2007]]) n'o deus biskoazh kuzhet o deus klasket kevezañ gantañ, hag al livour stadunanat [[Dougl Ohlson]] ([[1936]]-[[2010]]) a oa anaoudek-meurbet ouzh Caravaggio. Al livour (ha falser) [[Izelvroioù|izelvroat]] [[Han van Meegeren]] ([[1889]]-[[1947]]) en deus implijet taolennoù Caravaggio en e labour war ar Vistri Gozh. Ar filmaozer [[Bro-Saoz|Saoz]] [[Derek Jarman]] ([[1942]]-[[1994]]) en deus sevenet e [[1986]] ar film ''Caravaggio'' diwar-benn buhez an arzour<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0090798/?ref_=fn_al_tt_1 ''Internet Movie Database'']</ref>. [[Restr:Uqueen3.jpg|thumb|''Vocazione dei santi Pietro e Andrea'', lakaet war anv Caravaggio ("1603-1606" ?)]] En deiz a hiziv ne chom nemet 77 taolenn a zo diwar zorn Caravaggio hep mar ebet. Unan, ''Vocazione dei santi Pietro e Andrea'' ("Galvidigezh ar sent Pêr hag Andrev", 1603-1606), zo bet lakaet war anv Caravaggio e [[1943]] gant Roberto Longhi, hogen tennet eo bet eus roll oberennù an arzour e [[2009]]<ref>{{fr}} Ebert-Schifferer, Sybille : ''Caravage''. Paris : Éditions Hazan, 2009 {{ISBN|978-2-7541-0399-2}}</ref>. Prenet e oa bet gant ar roue [[Charlez Iañ (Bro-Saoz)|Charles I Bro-Saoz]] e [[1637]], gwerzhet da c'houde hag adprenet gant [[Charlez II (Bro-Saoz)|Charles II]] ha lakaet a-gostez e palez Hampton Court er mervent da [[Londrez]], ma kave d'an dud e oa un eillivadur. Un toullad livadurioù gant Caravaggio zo bet kollet moarvat abaoe e varv. [[Richard Francis Burton]] an hini en deus skrivet diwar-benn "un daolenn eus ar Rozera Santel (e mirdi personel dug meur [[Toskana]]) ma weled ur c'helc'hiad tregont den ''turpiter ligati''<ref>"Kenliammet en un doare mezhus"</ref>" ha ne chom roud ebet anezhi. Un daolenn all eus un ael a zo bet distrujet e-kerzh bombezadeg [[Dresden]], ha ne chom nemet luc'hskeudennoù gwenn-ha-du anezhi. == Oberennoù == ===Gwiriekaet (77 taolenn)=== Lod taolennoù zo bet graet meur a wech (da skouer : 8 taolenn zo anvet ''San Giovanni Battista''). *1592 : ''Ragazzo che monda un frutto'' *1593-1594 : ''Fanciullo con canestro di frutta'' • ''[[Bacchino malato]]'' *1594 : ''[[I bari]]'' *1594-1595 : ''San Francesco in estasi'' • ''[[Maddalena penitente (Caravaggio)|Maddalena penitente]]'' • ''[[Al lennerez planedennoù|Buona ventura]]'' *1595 : ''[[Concerto]]'' *1595-1596 : ''Suonatore di liuto'' • ''Ragazzo morso da un ramarro'' • ''Riposo durante la fuga in Egitto'''' *1596-1597 : ''[[Al lennerez planedennoù|Buona ventura]]'' • ''[[Bacchus (Caravaggio)|Bacco]]'' • ''Buona ventura'' *1597 : ''[[Riposo durante la fuga in Egitto]]'' • ''[[Ritratto di Cortigiana (Caravaggio)|Ritratto di Fillide Melandroni]]'' *1597-1598 : ''Canestra di frutta'' • ''Davide e Golia'' • ''[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]'' *1597-1599 : ''[[Narciso (Caravaggio)|Narciso]]'' *1598 : ''[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]'' • ''[[Medusa (Caravaggio)|Testa di Medusa]]'' • ''La vocazione dei santi Pietro e Andrea'' • ''Cristo alla colonna'' • ''Conversione della Maddalena ([[Marta e Maria Maddalena]])'' • ''[[Yann ar Badezour, Toledo, Spagn|San Giovanni Battista]]'' *1598-1599 : ''[[Santez Katell (Caravaggio)|Santa Caterina d'Alessandria]]'' *1599 : ''Giuditta e Oloferne'' *1599-1600 : ''Vocazione di San Matteo'' *1600 : ''Conversione di san Paolo'' • ''[[Natività con i santi Lorenzo e Francesco d'Assisi]]'' *1600-1601 : ''Martirio di San Matteo'' • ''Conversione di San Paolo'' • ''Crocifissione di San Pietro'' • ''Incredulità di San Tommaso'' *1601-1602 : ''[[Koan en Emmaus|Cena in Emmaus]]'' *1602 : ''San Matteo e l'angelo'' • ''Cattura di Cristo'' • ''[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]'' *1602-1603 : ''Coronazione di spine'' • ''[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor vincit omnia]]'' *1602-1604 : ''Deposizione'' *1603 : ''[[Kurunidigezh gant spern|Incoronazione di spine]]'' • ''[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]'' *1604 : ''Morte della Vergine'' • ''[[Yann ar Badezour, Kansas City, Missouri|San Giovanni Battista]]'' • ''[[Yann ar Badezour, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma|San Giovanni Battista]]'' *1604-1606 : ''Madonna dei pellegrini (Madonna di Loreto)'' *1605 : ''San Francesco in meditazione'' *1605-1606: ''Madonna dei palafrenieri (Madonna col Bambino e Sant'Anna)'' • ''Sacra Famiglia con San Giovanni Battista'' • ''San Gerolamo scrivente'' (Roma) • ''San Francesco in meditazione'' *1606 : ''[[Cena in Emmaus]]'' • ''[[Ecce Homo]]'' *1607 : ''Madonna del Rosario'' • ''[[Davide con la testa di Golia (Caravaggio Vienna)|Davide con la testa di Golia]]'' • ''Salomè con la testa del Battista'' • ''Sette opere di Misericordia'' • ''Crocefissione di Sant'Andrea'' • ''Flagellazione'' *1607-1608 : ''Flagellazione di Cristo'' • ''Giovanni Battista alla sorgente'' *1608 : ''Ritratto di Alof de Wignacourt'' • ''Decollazione di San Giovanni Battista'' • ''San Girolamo scrivente'' (Malta) • ''[[Kupidon en e gousk|Amorino dormiente]]'' • ''Seppellimento di Santa Lucia'' *1608-1609 : ''Ritratto di fra Antonio Martelli, Cavaliere di Malta'' *1609 : ''Resurrezione di Lazzaro'' • ''Adorazione dei pastori'' *1609-1610 : ''Annunciazione'' • ''Negazione di San Pietro'' • ''Martirio di Sant'Orsola'' • ''[[Davide con la testa di Golia (Caravaggio Roma)|Davide con la testa di Golia]]'' *1610 : ''[[Sant Yann-Vadezour (Caravaggio)|San Giovanni Battista]]'' [[Restr:Michelangelo Merisi da Caravaggio - Portrait of Pope Urban VIII. (Maffeo Barberini).jpg|thumb|upright 0.9|''Ritratto di Maffeo Barberini'']] ===Lakaet war e gont (10 taolenn)=== * ''Giove, Nettuno e Plutone'', Casino della Villa Ludovisi, Roma * ''Ritratto di papa Paolo V'' ([[Paol V]]), Palazzo Borghese, Roma * ''Ritratto di Maffeo Barberini (Il [[Urban VIII|papa Urbano VIII]])'', Firenze, dastumad prevez * ''Salomè con la testa del Battista'', National Gallery, Londrez * ''Salomè con la testa di san Giovanni nel bacile'', dastumad prevez * ''San Giovanni Battista'', Nelson Gallery, [[Kansas City]] * ''San Giovanni Battista'', Palazzo Corsini, Roma * ''San Giovannino alla sorgente con agnello'', dastumad prevez * ''San Girolamo'', [[Manati Montserrat]], [[Katalonia]] * ''Vocazione dei santi Pietro e Andrea'', palez Hampton Court, Londrez, tiegezh real Breizh-Veur ==Skeudennaoueg== Amañ e kavor taolennoù ha n'int ket bet diskouezet uheloc'h. Diglok eo ar skeudennaoueg, evel-just. ===Taolennoù relijiel=== ;An [[Testamant Kozh]] <gallery> David and Goliath by Caravaggio.jpg|''Davide e Golia'' (1597-1598) Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|''Sacrificio di Isacco'' (1598) </gallery> ;An [[Testamant Nevez]] <gallery> Michelangelo Caravaggio 038.jpg|''Crocifissione di san Pietro'' (1600) Caravaggio-Nativity(1600).jpg|''Natività con i santi Lorenzo e Francesco d'Assisi'' (1600) Caravaggio incredulity.jpg|''Incredulità di san Tommaso'' (1600-1601) Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg|''Cena di Emmaus'' (1601-1602) Caravaggio - Taking of Christ - Odessa.jpg|''Cattura di Cristo'' (1602) Michelangelo Merisi da Caravaggio, Saint John the Baptist (Youth with a Ram) (c. 1602, Yorck Project).jpg|''[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]'' (1602)) The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|''Ar beziadur'' (1602-1603) Michelangelo Caravaggio 055 - color enhanced.jpg|''Sacra Famiglia con san Giovannino'' (1605-1606) Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|''[[Koan en Emmaus|Cena di Emmaus]]'' (1606) Ecce Homo-Caravaggio (c. 1605).jpg|''[[Ecce Homo]]'' (1606) Salome with the Head of John the Baptist-Caravaggio (1610).jpg| ''Salomè con la testa del Battista (1607)) Caravaggio Baptist Collezione Bonello, Malta.jpg|''Giovanni Battista alla sorgente'' (1607-1608) The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|''Decollazione di san Giovanni Battista'' (1608) The Denial of Saint Peter-Caravaggio (1610).jpg|''Negazione di san Pietro'' (1609-1610) </gallery> ;Ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez]] <gallery> Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|''Morte della Vergine'' (1604) Madonna di Loreto-Caravaggio (c.1604-6).jpg|''Madonna dei pellegrini'' (1604-1606) Madonna and Child with St. Anne-Caravaggio (c. 1605-6).jpg|''Madonna dei palafrenieri'' (1605-1606) Michelangelo Merisi, called Caravaggio - Madonna of the Rosary - Google Art Project.jpg|''Madonna del Rosario'' (1607) </gallery> ;Sent <gallery> Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|''Vocazione di san Matteo'' (1599-1600) The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|''[[Merzherinti Mazhev|Martirio di san Matteo]]'' (1600-1601) Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|''San Matteo e l'angelo'' (1602) Saint Jerome Writing-Caravaggio (1605-6).jpg|''San Girolamo scrivente ''(Roma, 1605) Michelangelo Caravaggio 056.jpg|''San Girolamo scrivente'' (Malta, 1608) </gallery> ===Taolennoù direlijiel=== ;Mojennoù [[Henc'hes]] ha [[Henroma]] <gallery> Michelangelo Caravaggio 065.jpg|''Narciso'' (1597-1599) Medusa by Carvaggio.jpg| ''[[Medusa (Caravaggio)|Testa di Medusa]]'' (1598) </gallery> ;Poltredoù <gallery> Portrait of a Courtesan by Caravaggio.jpg|''[[Ritratto di Cortigiana (Caravaggio)|Ritratto di Cortigiana]]'' (1597) </gallery> ;Dodennoù all <gallery> Canestra di frutta (Caravaggio).jpg|''Canestra di frutta'' (1597-1598) Michelangelo Caravaggio 029.jpg|''Sette opere di Misericordia'' (1606-1607) </gallery> == Menegoù == === Mammskridoù === * {{it}} Mancini, Giulio (1619-28) : ''Considerazioni sulla pittura''. * {{it}} Baglione, Giovanni 1642) : ''[https://archive.org/details/bub_gb_zZr_4cyPppYC/page/n3/mode/2up Le vite de' pittori, scultori, architetti, ed intagliatori, dal pontificato di Gregorio 13. del 1572. sino a 'tempi di papa Urbano 8. nel 1642.]''. * {{it}} Bellori, Giovanni Pietro (1672) : ''[https://archive.org/details/levitedepittoris00bell/page/n5/mode/2up Le Vite de' pittori, scultori et architetti moderni]''. === Levrioù diwar e benn === ;{{en}} * Calvesi, Maurizio : ''Caravaggio''. Firenze : Giunti Editore, 1998 {{ISBN|978-88-09-76268-8}} * Friedlaender, Walter : ''Caravaggio Studies''. New York : Schocken Books Inc., 1970 {{ISBN|978-0-8052-0243-4}} * Gash, John : ''Caravaggio''. London : Chaucer Press, 2004 {{ISBN|978-1-904449-22-5}} * Giorgi, Rosa : ''Caravaggio: Master of light and dark - his life in paintings''. London : Dorling Kindersley, 1999 {{ISBN|978-0-7894-4138-6}} * Hibbard, Howard : ''Caravaggio''. Cheltenham : Icon Publishing, 1983 {{ISBN|978-0-06-433322-1}} * Lambert, Gilles : ''Caravaggio''. Los Angeles : Taschen America, 2000 {{ISBN|978-3-8228-6305-3}} * Langdon, Helen : ''Caravaggio: A Life''. New York : Farrar, Straus and Giroux, 1999 {{ISBN|978-0-374-11894-5}} * Moir, Alfred : ''The Italian Followers of Caravaggio''. Cambridge : Harvard University Press, 1967 (Div levrenn)<ref>ISBN ebet, peogwir e voe embannet [[ISBN|a-raok 1970]].</ref> * Puglisi, Catherine : ''Caravaggio''. London : Phaidon Press, 1998 {{ISBN|978-0-7148-3966-0}} * Robb, Peter Robb : ''M: The Man Who Became Caravaggio''. London : Henry Holt & Co., 2000 {{ISBN|978-0-8050-6356-1}} * Spike, John Spike & Kahn Spike, Michèle : ''Caravaggio''. Nw York : Abbeville Press, 2001 {{ISBN|978-0-7892-0639-8}} ;{{fr}} * Esteban, Claude : ''L'ordre donné à la nuit''. Lagrasse : Éditions Verdier, 2005 {{ISBN|978-2-86432-447-8}} * Hilaire, Michel : ''Caravage, le sacré et la vie''. Paris : Éditions Herscher, 1995 {{ISBN|978-2-7335-0251-8}} * Longhi, Roberto (1927) : ''Le Caravage''. Paris : Éditions du Regard, 2004 {{ISBN|978-2-84105-169-4}} ;{{it}} * Macchi, Alberto : ''L'uomo Caravaggio - Atto unico''. Roma : AETAS, Roma 1995 {{ISBN|978-88-85172-19-7}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Michelangelo Merisi da Caravaggio}} * {{en}} [http://webexhibits.org/hockneyoptics/post/grundy7.html ''Caravaggio and the camera obscura''] * {{en}} [https://www.caravaggio.org/ ''Caravaggio and his paintings''] * {{fr}} [http://agora.qc.ca/mot.nsf/Dossiers/Caravage ''Caravage''] * {{fr}} https://web.archive.org/web/20070408015203/http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/F/index.html ''Caravage''] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Rummad:Livourien italian ar XVIvet kantved]] [[Rummad:Livourien italian ar XVIIvet kantved]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1571]] [[Rummad:Marvioù 1610]] 8j0z7qsmv82iwlvdw0fs273js72z6ug 0 33826 2197744 2197670 2026-08-10T16:07:45Z J.C EVEN 691 /* Ardamezeg ar familhoù */ Anneix, aotrounez Souvenel 2197744 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Mousterel}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Mousterel-ar-Gwast | anvYezh = ''Montroelh-le-Gast'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Montreuil-le-Gast'' | skeudenn = Montreuil-le-Gast (35) Mairie.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Meled|Meled]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Traoñ an Il]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Lionel Henry | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 9.14 | hedred = -1.72555555556 | ledred = 48.2477777778 | uk = 95 | ubi = 65 | ubr = 122 }} '''Mousterel-ar-Gwast''' (''{{lang|fr|Montreuil-le-Gast}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[kanton Meled]], e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. En un 20 km bennak en norzh da [[Roazhon]] emañ. == Douaroniezh == == Ardamezioù == == Gerdarzh == == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,38% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11022 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=532369 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> : Émile Lefeuvre. Daoust ma n'eus nemet e anv war ar savadur koun ez eus tri faotr all marvet e-pad an Eil Brezel-bed : Alfred Baudrier (ganet d'an 22 a viz Du 1912 e Mousterel, minor d'e dad marvet e stourmoù ar Brezel-bed kentañ, marvet d'an 23 a viz C'hwevrer 1945 e [[Bergen-Belsen]]) ; Jules Deshoux (ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1920 e Mousterel ha marvet d'an 9 a viz Du 1942 a-vaez da [[Casablanca|Gasablanca]], e [[Maroko]], o talañ ouzh [[Oberiadur-brezel Torch|dilestradeg ar Gevredidi e Norzh Afrika]] ; Arsène Hardy (ganet d'ar 17 a viz Kerzu 1897 e Mousterel ha marvet d'ar 6 a viz Meurzh 1943 e Roazhon diwar ur vombezadeg stadunanat). Jules Deshoux hag Arsène Hardy a zo bet anavezet evel "Marv evit ar vro / Morts pour la France". ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar [[5 a viz Genver]] [[1962]] e [[Darguinah]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5330981 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 3,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 374</ref>. * Sinet he deus ar gumun ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] e 2024 da dizhout al live 1. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Montreuil-le-Gast (35) Église 01.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Suleg'', savet en XIX{{Vet}} kantved diwar tresoù Léonce Couétoux. <gallery> Montreuil-le-Gast (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11022 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=71901 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2100 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |bl9=2017 |bl10=2023 |p1=507 |p2=513 |p3=801 |p4=1136 |p5=1580 |p6=1604 |p7=1931 |p8=1908 |p9=1936 |p10=2080 |mammenn=EBSSA }} == Maered ha melestradurezh == * 1983-1995 : Jean-Yves Chenard * 1995-2008 : Alain Marsac * 2008-2020 : Jean-Yves Billon * 2020-2026 : [[Lionel Henry]] * 2026- : Lionel Henry == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Anneix.png|80px]] |'''Anneix''' Aotrounez Souvenel |''En glazur e steredenn en argant, heuliet gant teir groazigan pavek ivez en argant'' |- | | | |- | | | |} ==Festoù== *Fest ar [[rozegez]], e miz Gwengolo. == Gevelliñ == {{Gevelliñ|Montalto|Italia|Italy}} == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{commonscat|Montreuil-le-Gast}} * {{fr}}[https://montreuil-le-gast.bzh/ Lec'hienn web ar gumun] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] 883aq4r2gfw7bzj8fvauc2ctt5mixts 2197745 2197744 2026-08-10T16:13:52Z J.C EVEN 691 /* Gerdarzh */ monasteriolum 2197745 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Mousterel}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Mousterel-ar-Gwast | anvYezh = ''Montroelh-le-Gast'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Montreuil-le-Gast'' | skeudenn = Montreuil-le-Gast (35) Mairie.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Meled|Meled]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Traoñ an Il]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Lionel Henry | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 9.14 | hedred = -1.72555555556 | ledred = 48.2477777778 | uk = 95 | ubi = 65 | ubr = 122 }} '''Mousterel-ar-Gwast''' (''{{lang|fr|Montreuil-le-Gast}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[kanton Meled]], e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. En un 20 km bennak en norzh da [[Roazhon]] emañ. == Douaroniezh == == Ardamezioù == == Gerdarzh == * Jean-Yves Le Moing (1990) : '''Mosterol''', 1158; '''Mosterol le Gast''', XIIè. * diwar latin ''monasteriolum'', mouster bihan, ha gastin, gastil ː douar fraost. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,38% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11022 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=532369 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> : Émile Lefeuvre. Daoust ma n'eus nemet e anv war ar savadur koun ez eus tri faotr all marvet e-pad an Eil Brezel-bed : Alfred Baudrier (ganet d'an 22 a viz Du 1912 e Mousterel, minor d'e dad marvet e stourmoù ar Brezel-bed kentañ, marvet d'an 23 a viz C'hwevrer 1945 e [[Bergen-Belsen]]) ; Jules Deshoux (ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1920 e Mousterel ha marvet d'an 9 a viz Du 1942 a-vaez da [[Casablanca|Gasablanca]], e [[Maroko]], o talañ ouzh [[Oberiadur-brezel Torch|dilestradeg ar Gevredidi e Norzh Afrika]] ; Arsène Hardy (ganet d'ar 17 a viz Kerzu 1897 e Mousterel ha marvet d'ar 6 a viz Meurzh 1943 e Roazhon diwar ur vombezadeg stadunanat). Jules Deshoux hag Arsène Hardy a zo bet anavezet evel "Marv evit ar vro / Morts pour la France". ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar [[5 a viz Genver]] [[1962]] e [[Darguinah]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5330981 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 3,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 374</ref>. * Sinet he deus ar gumun ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] e 2024 da dizhout al live 1. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Montreuil-le-Gast (35) Église 01.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Suleg'', savet en XIX{{Vet}} kantved diwar tresoù Léonce Couétoux. <gallery> Montreuil-le-Gast (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11022 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=71901 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2100 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |bl9=2017 |bl10=2023 |p1=507 |p2=513 |p3=801 |p4=1136 |p5=1580 |p6=1604 |p7=1931 |p8=1908 |p9=1936 |p10=2080 |mammenn=EBSSA }} == Maered ha melestradurezh == * 1983-1995 : Jean-Yves Chenard * 1995-2008 : Alain Marsac * 2008-2020 : Jean-Yves Billon * 2020-2026 : [[Lionel Henry]] * 2026- : Lionel Henry == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Anneix.png|80px]] |'''Anneix''' Aotrounez Souvenel |''En glazur e steredenn en argant, heuliet gant teir groazigan pavek ivez en argant'' |- | | | |- | | | |} ==Festoù== *Fest ar [[rozegez]], e miz Gwengolo. == Gevelliñ == {{Gevelliñ|Montalto|Italia|Italy}} == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{commonscat|Montreuil-le-Gast}} * {{fr}}[https://montreuil-le-gast.bzh/ Lec'hienn web ar gumun] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] a4pwk16kk4etts3lp5ipv21iqu6bhcg 2197748 2197745 2026-08-10T16:31:12Z Ar choler 52661 kemmadur 2197748 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Mousterel}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Mousterel-ar-Gwast | anvYezh = ''Montroelh-le-Gast'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Montreuil-le-Gast'' | skeudenn = Montreuil-le-Gast (35) Mairie.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Meled|Meled]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Traoñ an Il]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Lionel Henry | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 9.14 | hedred = -1.72555555556 | ledred = 48.2477777778 | uk = 95 | ubi = 65 | ubr = 122 }} '''Mousterel-ar-Gwast''' (''{{lang|fr|Montreuil-le-Gast}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[kanton Meled]], e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. En un 20 km bennak en norzh da [[Roazhon]] emañ. == Douaroniezh == == Ardamezioù == == Gerdarzh == * Jean-Yves Le Moing (1990) : ''Mosterol'', 1158 ; ''Mosterol le Gast'', {{XIIvet kantved}}. * Diwar al [[latin}} ''monasteriolum'' : "mouster bihan", ha ''gastin'', ''gastil'' ː douar fraost. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,38% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11022 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=532369 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> : Émile Lefeuvre. Daoust ma n'eus nemet e anv war ar savadur koun ez eus tri faotr all marvet e-pad an Eil Brezel-bed : Alfred Baudrier (ganet d'an 22 a viz Du 1912 e Mousterel, minor d'e dad marvet e stourmoù ar Brezel-bed kentañ, marvet d'an 23 a viz C'hwevrer 1945 e [[Bergen-Belsen]]) ; Jules Deshoux (ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1920 e Mousterel ha marvet d'an 9 a viz Du 1942 a-vaez da [[Casablanca|Gasablanca]], e [[Maroko]], o talañ ouzh [[Oberiadur-brezel Torch|dilestradeg ar Gevredidi e Norzh Afrika]] ; Arsène Hardy (ganet d'ar 17 a viz Kerzu 1897 e Mousterel ha marvet d'ar 6 a viz Meurzh 1943 e Roazhon diwar ur vombezadeg stadunanat). Jules Deshoux hag Arsène Hardy a zo bet anavezet evel "Marv evit ar vro / Morts pour la France". ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar [[5 a viz Genver]] [[1962]] e [[Darguinah]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5330981 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 3,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 374</ref>. * Sinet he deus ar gumun ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] e 2024 da dizhout al live 1. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Montreuil-le-Gast (35) Église 01.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Suleg'', savet en XIX{{Vet}} kantved diwar tresoù Léonce Couétoux. <gallery> Montreuil-le-Gast (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11022 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=71901 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2100 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |bl9=2017 |bl10=2023 |p1=507 |p2=513 |p3=801 |p4=1136 |p5=1580 |p6=1604 |p7=1931 |p8=1908 |p9=1936 |p10=2080 |mammenn=EBSSA }} == Maered ha melestradurezh == * 1983-1995 : Jean-Yves Chenard * 1995-2008 : Alain Marsac * 2008-2020 : Jean-Yves Billon * 2020-2026 : [[Lionel Henry]] * 2026- : Lionel Henry == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Anneix.png|60px]] | :;Anneix :Aotrounez Souvenel :''En glazur e steredenn en argant, heuliet gant teir c'hroazigan pavek ivez en argant.'' |} ==Festoù== *Fest ar [[rozegez]], e miz Gwengolo. == Gevelliñ == {{Gevelliñ|Montalto|Italia|Italy}} == Liammoù diavaez == {{commonscat|Montreuil-le-Gast}} * {{fr}}[https://montreuil-le-gast.bzh/ Lec'hienn web ar gumun] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] 9qb8frl9671f9jr7q07y4zoe52vizig 0 40922 2197785 2077535 2026-08-11T11:20:05Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197785 wikitext text/x-wiki [[Restr:Gizeh Cheops BW 1.jpg|300px|thumb|Piramidenn C'houfou.]] '''Piramidenn vras Gizah''' eo an hini goshañ ha brasañ eus teir [[Piramidenn (Egipt)|firamidenn]] [[Nekropol Gizah|bered-veur Gizah]] e-kichen [[Kaero]] hiziv, en [[Egipt]]. A-douez [[Seizh Marzh ar Bed]] eo an hini nemetañ hag a zo chomet en e sav. Soñjal a reer e oa savet da veziañ [[C'houfou]], ur faraon eus ar [[VIe tierniezh Henegipt|VI{{e}} tierniezh]] (hellenekaet e Χεωψ, C'heops). Savet e oa e-korf 20 vloaz hag echuet e-tro [[-2560|2560]] kent JK<ref name="wonder">Ashmawy, Alaa, [http://www.authenticwonders.com/Wonders/pyramid.html "The Great Pyramid of Giza"], ''The Seven Wonders'', 2004, lennet d'ar 4 a viz Here 2007</ref>. Bet eo bet ar savadur brasañ savet gant mab-den e-pad 3 800 vloaz. A-wezhioù e vez anvet '''Piramidenn C'houfou'''<ref name="oxford1">''The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt''. Oxford University Press, New York, 2001. embannet gant Dana M Collins. levrenn II, Pajenn 234.</ref>. == Kenarroud == [[Restr:giza.PNG|thumb|left|200px|Piramidenn C'houfou evel ma oa ijinet gant gant un arzour izelvroat eus ar {{XVIvet}} kantved, Maarten van Heemskerck.]] Piramidenn vras Gizah zo ul lodenn eus ur strollad savadurioù, en o zouez daou [[templ kañv|dempl kañv]] savet en enor da [[C'houfou]] (Unan tost d'ar biramidenn hag unan all e-tal an [[Nil]]), teir firamidenn bihanoc'h savet evit gwragez C'houfou, ha piramidennoù bihanoc'h memes, ur chaoser evit mont eus an eil templ d'egile, ha [[mastaba]]où bihan evit an noblañs. En unan eus ar piramidennoù bihan emañ bez ar rouanez [[Heteferes]] (dizoloet e 1925), c'hoar ha gwreg Sneferou ha mamm C'houfou. Ur gêr a oa bet savet evit al labourerien e [[Gizah]], enni ur vered, bouloñjerezhioù, ur vreserezh hag un deuzerezh kouevr. Muioc'h a savadurioù zo bet dizoloet gant ar raktres kartennaouiñ eus Gizah. Un nebeud kantadoù a vetradoù er gevred d'ar biramidenn vras emañ [[Piramidenn C'hafra]], un tammm bihanoc'h, Unan eus warlerc'hidi C'houfou a vez sellet outañ evel saver ar [[Sfiñs bras Gizah|Sfiñs bras]], hag un tamm pelloc'h er mervent emañ [[Piramidenn Menkaoura]], warlec'hiad C'hafra, zo un hanter gwezh bihanoc'h war vete nebeut. Soñjal a ra ar pep brasañ eus ar skiantourien e oa echuet e 2560 kent J.-K.<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/nova/pyramid/explore/khufustory.html ]</ref>. Daoust ma'z a an deiziad-se a-enep ar [[Amzeriatadur dre radiokarbon|bloaziadur dre radiokarbon]], ez eo harpet gant ar fed ma ne gaver ket roudoù arkeologel eus bezañs ur sevenadurezh hag ur boblañs bras a-walc'h pe eus barregezhioù tekenek en tolead-se kent ar pevare tierniezh. Krediñ a ra lod e vije bet [[Vizir (Henegipt)|vizir]] C'houfou, [[Hemiounou]], a vije bet tisavour ar biramidenn<ref>Kimmelman, Michael, [http://www.library.cornell.edu/colldev/mideast/egpart.htm "Egyptian Art: The Mysterious Lure of an Old Friend"], ''The New York Times'', 17 a viz Gwengolo 1999</ref> == Notennoù == {{Daveoù}} == Skeudennoù == <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [http://www.wikimapia.org/#y=29978338&x=31134417&z=16&l=0&m=s Skeudennoù eus piramidenn C'houfou dre loarell (29°58'51"N 31°09'00"E)] - war WikiMapia = Google maps + wiki * [https://web.archive.org/web/20080123215011/http://www.gizapyramid.com/newtour1.htm Gweladenn eus ar biramidenn vras e skeudennoù] gant ar [http://www.gizapyramid.com/ Great Pyramid of Giza Research Association]. * Fullscreen Quicktime VR Panorama' [https://web.archive.org/web/20080204153503/http://www.panoramas.dk/fullscreen/fullscreen38.html Piramidenn Gizah] * [https://web.archive.org/web/20080201202716/http://www.travel.tatariunas.com/p_pyramid_of_giza.html Skeudennoù eus piramidenn Gizah] * [http://www.pyramidcam.com Pyramidcam!] * [https://web.archive.org/web/20061026125722/http://egypt.ebeling.ee/ digital.egypt] - QTVR fullscreen panoramas on Giza Plateau * [https://web.archive.org/web/20060902142719/http://egypt.travel-photo.org/cairo/pyramids-in-giza.html Egypt Pyramids] Skeudennoù eus piramidenn Gizah embannet dindan "Creative Commons License" </div> [[Rummad:Piramidennoù Henegipt]] [[Rummad:Seizh Marzh ar bed|Piramidenn vras Gizah]] [[Rummad:Savadurioù Egipt]] o3tpaujwlfy4wbpoi60l5q3knsjse2s 0 43721 2197771 2055307 2026-08-11T01:13:14Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197771 wikitext text/x-wiki [[Restr:Errol Flynn1.jpg|thumb|'''Errol Flynn''' war-dro 1940]] [[Restr:Errol Flynn in The Charge of the Light Brigade trailer.JPG|thumb|E ''La Charge de la Brigade Légère'' (1936)]] [[Restr:Errol Flynn in Captain Blood trailer.JPG|thumb|E ''Capitaine Blood'' (1935)]] '''Errol Leslie Thomson Flynn''' a oa un aktour hag ur skriver-senario [[aostralia]]n-ha-[[stadunanat]]. Ganet eo bet d'an [[20 a viz Mezheven]] [[1909]] en [[Hobart]] (Aostralia). Aet eo d'an anaon d'ar [[14 a viz Here]] [[1959]]) e [[Vancouver]] ([[Kanada]]). == Roll-filmoù == ===Aktour=== * [[1933]] : ''[[In the wake of the Bounty]]'', gant [[Charles Chauvel]] * [[1934]] : ''[[Murder at Monte Carlo]]'', gant [[Ralph Ince]] * [[1935]] : ''[[The Case of the curious bride]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1935]] : ''[[Don't bet on blondes]]'', gant [[Robert Florey]] * [[1935]] : ''[[Captain Blood]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1936]] : ''[[The Charge of the Light Brigade]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1937]] : ''[[Green light]]'', gant [[Frank Borzage]] * [[1937]] : ''[[The Prince and the Pauper (film, 1937)|The Prince and the Pauper]]'', gant [[William Keighley]] * [[1937]] : ''[[Another Dawn]]'', gant [[William Dieterle]] * [[1938]] : ''[[The Perfect Specimen]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1938]] : ''[[Adventures of Robin Hood (1938)|Adventures of Robin Hood]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1938]] : ''[[Four's a Crowd]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1938]] : ''[[The Sisters]]'', gant [[Anatole Litvak]] * [[1938]] : ''[[The Dawn Patrol]]'', gant [[Edmund Goulding]] * [[1939]] : ''[[Dodge City]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1939]] : ''[[The Private Lives of Elizabeth and Essex]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1940]] : ''[[Virginia City]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1940]] : ''[[Santa Fe trail]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1941]] : ''[[Footsteps in the Dark]]'', gant [[Lloyd Bacon]] * [[1941]] : ''[[Dive Bomber]]'', gant [[Michael Curtiz]] * [[1941]] : ''[[They died with their boots on]]'', gant [[Raoul Walsh]] * [[1942]] : ''[[Desperate journey]]'', gant [[Raoul Walsh]] * [[1942]] : ''[[Gentleman Jim]]'', gant [[Raoul Walsh]] * [[1943]] : ''[[Edge of Darkness]]'', gant [[Lewis Milestone]] * [[1943]] : ''[[Thank Your Lucky Stars]]'', gant [[David Butler (sevener)|David Butler]] * [[1943]] : ''[[Northern pursuit]]'', gant [[Raoul Walsh]] * [[1944]] : ''[[Uncertain glory]]'', gant [[Raoul Walsh]] * [[1945]] : ''[[Objective Burma]]'', gant [[Raoul Walsh]] * [[1945]] : ''[[San Antonio (film, 1945)|San Antonio]]'', gant [[David Butler]] * [[1946]] : ''[[Never Say Goodbye (film, 1946)|Never Say Goodbye]]'', gant [[James V. Kern]] * [[1947]] : ''[[Cry Wolf (film, 1947)|Cry Wolf]]'', gant [[Peter Godfrey]] * [[1947]] : ''[[Escape Me Never]]'', gant [[Peter Godfrey]] ha [[LeRoy Prinz]] * [[1948]] : ''[[Silver River]]'', gant [[Raoul Walsh]] * [[1948]] : ''[[Adventures of Don Juan]]'', gant [[Vincent Sherman]] * [[1949]] : ''[[That Forsyte Woman (film, 1949)|That Forsyte Woman]]'', gant [[Compton Bennett]] * [[1950]] : ''[[Montana (film)|Montana]]'', gant [[Ray Enright]] * [[1950]] : ''[[Rocky Mountain]]'', gant William Keighley * [[1950]] : ''[[Kim (film)|Kim]]'', gant [[Victor Saville]] * [[1951]] : ''[[Hello God]]'', gant [[William Marshall]] * [[1951]] : ''[[Adventures of Captain Fabian]]'', gant [[William Marshall (II)]] * [[1952]] : ''[[Mara Maru]]'', gant [[Gordon Douglas]] * [[1952]] : ''[[Against all flags]]'', gant [[George Sherman]] * [[1953]] : ''[[The Story of William Tell]]'', gant [[Jack Cardiff]] * [[1953]] : ''[[The Master of Ballantrae]]'', gant [[William Keighley]] * [[1954]] : ''[[Il Maestro di Don Giovanni]]'', gant [[Milton Krims]] * [[1954]] : ''[[Lilacs in the Spring]]'', gant [[Herbert Wilcox]] * [[1955]] : ''[[The Dark avenger]]'', gant [[Henry Levin]] * [[1955]] : ''[[King's Rhapsody]]'', gant [[Herbert Wilcox]] * [[1957]] : ''[[Istanbul (film, 1957)|Istanbul]]'', gant [[Joseph Pevney]] * [[1957]] : ''[[The Big Boodle]]'', gant [[Richard Wilson]] * [[1957]] : ''[[The Sun Also Rises (film, 1957)|The Sun Also Rises]]'', gant [[Henry King]] * [[1958]] : ''[[Too Much, Too Soon]]'', gant [[Art Napoleon]] * [[1958]] : ''[[The Roots of Heaven (film)|Les Racines du ciel]]'', gant [[John Huston]] * [[1958]] : ''[[Cuban Rebel Girls]]'', gant [[Barry Mahon]] ===Senarioour=== * [[1951]] : ''[[La Taverne de la Nouvelle-Orléans]]'' (''Adventures of Captain Fabian'') gant [[William Marshall (II)|William Marshall]] == Liammoù diavaez == * [http://www.cmgworldwide.com/stars/flynn/home.php Lec'hienn ofisiel Errol Flynn (en saozneg)] * [https://web.archive.org/web/20090114151027/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=584 Fotoioù Errol Flynn] {{DEFAULTSORT:Flynn, Errol}} ***** [[Rummad:Sinema SUA]] [[Rummad:Aktourien SUA]] [[Rummad:Aktourien Aostralia]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1909]] [[Rummad:Marvioù 1959]] 3opvqbr0bx7yvth8cjfjxa2e2tvtac2 0 49290 2197778 1635907 2026-08-11T07:01:30Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197778 wikitext text/x-wiki [[Restr:Villa_Tugendhat-20070429.jpeg|250px|thumb|right|Kenkiz Tugendhat]] '''Kenkiz Tugendhat''' ([[Brno]], [[Republik Tchek]]) a zo ur c'henkiz bet savet etre [[1929]] ha [[1930]] evit Fritz Tugendhat hag e wreg Alfreda, diwar ur steuñv bet aozet gant [[Ludwig Mies van der Rohe]]. Gwelet e vez evel unan eus pennoberennoù van der Rohe, hag enskrivet eo war listenn glad ar bed gant [[UNESCO]] abaoe [[2001]], evel unan eus skouerioù peurvat ar [[stil etrevroadel]] a ziwanas er bloavezhioù 1920. == Ar c'henkiz hag e istor == [[Restr:Villa Tugendhat front.JPG|thumb|Talbenn]][[Restr:Villa Tugendhat entrance.JPG|thumb|Mont-tre ar c'henkiz]][[Restr:Villa Tugendhat side.JPG|thumb|Kostez ar c'henkiz]] Savet eo bet ar c'henkiz e diavaez [[Brno]], war un dachenn war zinaou. Rez an douar (estaj ar servijoù eo, gant ar c'hambreier) a sko war ar straed, hag ar salioù a vever enno a zo en estaj dindan, e rez al liorzh. [[Ludwig Mies van der Rohe]] a implijas e vennozhioù diwar-benn ar [[steñv dieub]] a-benn aozañ ar c'henkiz : kement sal a zo gouestlet d'ur perzh resis (sal-debriñ, burev, saloñs...) hep speurenn ebet. Ur framm dir a zo (evel e pennti Alamagn a voe e diskouezadeg etrevroadel Barcelona e [[1929]]) : peulioù stumm ur groaz dezho, ha gwisket gant inoks. Koad gwez sitroñs hag eben a zo bet implijet en diabarzh. Gwarezet eo ar burev diouzh gouloù an heol gant un tamm oniks. An talbenn a sko war al liorzh a zo savet gant prinistri gwer bras-tre, evit ma teufe ar sklerijenn e-barzh ar savadur. [[Ludwig Mies van der Rohe]] a dresas kement tra a zo e-barzh ar c'henkiz : ar [[kador Tugendhat|gador Tugendhat]] da skouer. Ar re Dugendhat a rankas tec'hout kuit e [[1938]], rak yuzevien e oant. Ne zistrojont biken d'o zi. E-pad an [[Eil Brezel Bed]] e voe staliet burevioù [[Messerschmitt]] er c'henkiz. Pa voe trec'het an nazied e vo aloubet ar savadur gant ar Rused, ha preizhet e voe. E [[1955]] e teuas ar c'henkiz da vezañ perc'hennet gant ar stad, hag ennañ un ti adklenne d'ar re yaouank. E [[1963]] e voe lakaet ar c'henkiz da savadur sevenadurel gant ar stad, ha kempennet e voe. E [[1992]] en em gavas [[Vaclav Klaus]] ha [[Vladimir Meciar]] ennañ a-benn rannañ [[Tchekoslovakia]]. Abaoe [[1994]] eo digor ar c'henkiz d'ar weladennerien, ennañ ez eus ur mirdi. == Gwelout ivez == * [[Ludwig Mies van der Rohe]] * [[Bauhaus]] == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20100107225003/http://www.tugendhat-villa.cz/ Lec'hienn ofisiel] * [http://whc.unesco.org/fr/list/1052 pennad war lec'hienn UNESCO] {{commonscat|Villa Tugendhat}} [[Rummad:Bauhaus]] [[Rummad:Savouriezh]] [[Rummad:Tiez]] [[Rummad:Savadurioù ar Republik Tchek]] 1srutna0od2oeog3f0ktq6b1deq0flm 0 49976 2197767 2126042 2026-08-10T22:42:22Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197767 wikitext text/x-wiki [[Image:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|thumbnail|150px|[[Ernesto Guevara]] a voe anvet ''el Che'' dre an abeg ma teue an estlammadell-se gantañ alies hervez boaz tud [[Arc'hantina]]<ref>[http://www.elmundo.es/encuentros/invitados/2003/06/778/ Encuentro digital con Pacho O'Donell - 25 de Junio de 2003 - elmundo.es ]</ref>.]] '''Che''' (distaget tʃe) zo un [[estlammadell]] [[spagnolek]], a glever e spagnoleg tud Amerika ar C'hreisteiz ([[Arc'hantina]], ha kornioù zo eus [[Uruguay]], [[Paraguay]], [[Perou]], ha [[Bolivia]]), hag a zo bet brudet dre ar bed en anv [[Che Guevara]]. <br /> Anavezet eo ivez e [[Kumuniezh València|Bro-Valencia]], e [[Spagn]], skrivet ''xe'', ha ''xa'' e [[katalaneg]]. Melldroaderien [[Valencia CF]] a vez graet "Els Xes" (ar "cheed" anezho. <br /> Anavezet eo c'hoazh er [[portugaleg]] komzet e [[stad]] [[Rio Grande do Sul]] e [[Brazil]] nemet e vez skrivet ''tchê'', hervez ar reolennoù da skrivañ portugaleg<ref>[https://web.archive.org/web/20071128113458/http://www.dicionarioinformal.com.br/definicao.php?palavra=tch%EA&id=2839 Dicionário inFormal]</ref>. ==Ster hag implij== Un estlammadell eo hag a vez taolet da verkañ souezh pe da c'houlenn evezh ar c'hengomzer. Klotañ a ra gant ''e'' pe ''ac'hanta'' pe ''sell 'ta'', pe ''paotr'' e brezhoneg. Klevet e vo da skouer ''"Che, está buena la cerveza."'' pe ''"Vamos a buscar unas cervezas, che."'' (''Ac'hanta, mat eo ar bier'', pe ''Deomp da gerc'hat bier, sell'') E broioù zo eus Kreisteizamerika e reer Che eus tud Arc'hantina. Kement-se a c'hoarvezas gant [[Che Guevara|Ernesto Guevara]] a dapas e lesanv abalamour ma teue ar ger-se gantañ. Hiziv eo anavezet Guevara evel ''el Che''. == Notennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20080916121514/http://www.ciudadseva.com/textos/cuentos/esp/borges/trama.htm La trama], kontadenn berr-berrik gant [[Jorge Luis Borges]] ma weler implij an estlammadell "che" e doare Arc'hantina hag Uruguay. *[https://web.archive.org/web/20080703224224/http://www.manueltalens.com/articulos/rebelion/29checarranza.htm Che Carranza], pennad gant Manuel Talens diwar-benn ar ''che'' spagnol e Bro-Valencia hag an hini kreisteziamerikan en Arc'hantina hag Uruguay. *[http://etimologias.dechile.net/?che Etimología de CHE] *[https://web.archive.org/web/20081025095516/http://www.asihablamos.com/word/palabra/Che.php AsiHablamos.com, Diccionario de variaciones del español en América Latina ] [[Rummad:Gerioù spagnolek]] gi4prstoqguysfnoflp9rmsxqtbwnnt 0 50175 2197786 2055354 2026-08-11T11:54:16Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197786 wikitext text/x-wiki '''Proviñs Treviso''' zo unan eus 7 proviñs rannvro [[Veneto]], en [[Italia]], ha kêr [[Treviso]] eo ar pennlec'h anezhi. 95 kumun zo er broviñs. {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Proviñs Treviso'''</big><br /> ''' ''' |- | style="background:#f9f9f9;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" style="padding-top: 0.5em;" |- | align="center" colspan=2 | <br /><small> </small> |} |- |Lec'hiadur en [[Italia]] |[[Restr:Treviso posizione.png|right|thumb|200px]] |- |Stad |{{Italia}} |- |Rannvro |{{R. Veneto}} |- | '''[[Yezh ofisiel]]''' | [[Italianeg]] |- | '''[[Kêr-benn]]''' | [[Treviso]] |- | '''Berradur''' |TV |- | '''Prezidant ar broviñs'''<br /><small>''(presidente)''</small>||Leonardo Muraro ([[Lega Nord]]) |- |'''Gorread''' |2 476,68 km² |- |'''Poblañs'''<br /> -Stankter |880 295 <small> (31.12.2008) </small><br /> 355,4 a./km² |- |'''Lec'hienn''' | [https://web.archive.org/web/20090919055250/http://www.provincia.treviso.it/ Pr. Treviso] |} {{Kumunioù Proviñs Treviso}} [[Rummad:Proviñs Treviso| ]] 34kfa27ad8gawyamhrathmvz1ymkar5 0 52133 2197784 2197304 2026-08-11T11:05:01Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197784 wikitext text/x-wiki '''Pennie Smith''' a zo ul luc'hskeudennerez bet ganet e [[Londrez]] ([[Rouantelezh-Unanet]]). Brudet eo a-drugarez d'he luc'hskeudennoù a denn da ved ar sonerezh [[rock]]. Luc'hskeudennoù e gwenn ha du a vez tapet ganti. Hiziv an deiz e vez o chom en un ti-gar dilezet, adoazet ganti (pa oa studierez) ha deuet da vezañ ur studio, e kornôg [[Londrez]]. Smith az eas da skol-arzoù [[Twickenham]] e dibenn ar bloavezhioù 1960, hag eno e studias ar graferezh hag an arzoù-aker. Asambles gant ar c'hazetenner sonerezh [[Nick Kent]] ha Barney Bubbles e reas war-dro ar gelaouenn [[Friends, (Radical Magazine)|Friends]] etre [[1969]] ha [[1972]]. E [[1970]] ec'h aozas golo ar bladenn Never Never Land evit ar strollad [[Pink Fairies]]. Unan eus a c'hefridioù kentañ kinniget dezhi a voe luc'hskeudenniñ [[Led Zeppelin]] e-pad un droiad aozet e [[1970]]. Labourat a reas evel luc'hskeudennerez evit ar gelaouenn [[NME]] betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1980. Tro he deus bet Pennie Smith da luc'hskeudenniñ arzourien vrudetañ ar sonerezh rock, en o zouez : [[Led Zeppelin]], [[The Rolling Stones]], [[The Who]], [[Iggy Pop]], [[The Clash]], [[The Jam]], [[Siouxsie Sioux]], [[Debbie Harry]], [[U2]], [[Morrissey]], [[The Stone Roses]], [[Primal Scream]], [[Manic Street Preachers]], [[Radiohead]], [[Oasis]] pe c'hoazh [[The Strokes]]. Ouzhpenn ar poltredoù he deus bet tro da luc'hskeudenniñ mareoù pouezus-tre en istor ar sonerezh rock e-keit ma heulie ar strolladoù pa roent sonadegoù er bed a-bezh. He luc'hskeudenn vrudetañ eo an hini a ziskouez [[Paul Simonon]] ([[The Clash]]) o tistruj e c'hitar boud war al leurenn e [[New York]] e-pad troiad [[1979]] ar strollad.<ref>{{cite book | last = Green | first = Johnny | coauthors = Garry Barker | title = A Riot of Our Own: Night and Day with The Clash | url = https://archive.org/details/riotofourownnigh0000gree | origyear = 1997 | accessdate = 2007-11-20 | edition = 3rd edition | year = 2003 | publisher = Orion | location = London | pages = [https://archive.org/details/riotofourownnigh0000gree/page/195 195]–196 }}</ref>{{,}}<ref name="uncut70">Sweeting, Adam. "Death or Glory". ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]''. Miz Here 2004. p.70.</ref> Al luc'hskeudenn-se a voe implijet da c'holo ar bladenn ''[[London Calling]]'', ha lakaet eo bet da "Greatest Rock ‘n’ Roll Photograph of All-Time" ([[2002]]) gant kazetennerien [[Q magazine]]<ref>Judd, Terri. [https://web.archive.org/web/20070701175533/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20020124/ai_n9669465 "One hundred timeless rock'n'roll moments, and the photographers who..."]. ''[[The Independent]]''. 24 a viz Genver 2002.</ref>. Oberennoù Pennie Smith a zo bet implijet evit skeudenniñ [[NME]], goloioù pladennoù, danvez bruderezh ha levrioù. ''The Clash, Before and After'', ([[1980]]) eo al levr savet ganti a zo bet gwerzhet ar muiañ.<ref name="The_Clash-Before_After">{{cite book | last=Smith | first=Pennie | title=The Clash: Before and After | url=https://archive.org/details/clashbeforeafter0000smit | date= | year=1980 | month= | publisher=Little, Brown |location=Boston | ref=_note-The_Clash-Before_After}}</ref> ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== *[http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?LinkID=mp14251&role=art Pennie Smith e National Portrait Gallery] *[https://web.archive.org/web/20050831121852/http://www.repeatfanzine.co.uk/Rants/Penniesmith.htm Atersadennn Pennie Smith] {{DEFAULTSORT:Smith, Pennie}} [[Rummad:Ganedigezhioù an XXvet kantved]] [[Rummad:Luc'hskeudennerien]] khdls8ja4mo4cag2i5zy1le4jjl2ami 0 52198 2197753 2178128 2026-08-10T17:27:06Z SpinnerLaserzthe2nd 63527 ([[c:GR|GR]]) [[File:BaleCampagne-coat of arms.svg]] → [[File:CHE Basel-Landschaft COA.svg]] 2197753 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} [[Skeudenn :Karte Kanton Baselland.png|left|thumb|Kumunioù Kanton Basel-Landschaf]] {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" ! colspan="2" style="background-color: #adafda" |'''Kantonioù Suis''' |- |- align="center" |Lec'hiadur e [[Suis]] |[[Skeudenn:Switzerland Locator Map BL.svg|200px]] |- align="center" |Anv |'''Kanton Basel-Landschaft''' |- align="center" |Skoed-ardamez |[[Skeudenn:CHE Basel-Landschaft COA.svg|100px]] |- align="center" |[[Riez]] |{{Suis}} |- align="center" |Berradur |BL |- align="center" |Bloaz emezelañ er [[Suis|gengevredigezh]] |[[1501]] |- align="center" |Pennlec'h |[[Liestal]] |- align="center" | Yezh ofisiel |[[alamaneg]] |- align="center" | Poblañs |269 145 (2007) |- align="center" |Gorread |517,5&nbsp;km² |- align="center" | Stankter |520 a./km² |- align="center" | Lec'h uhelañ |[[Hinteri Egg]] |- align="center" | Uhelder brasañ |1 169 m |- align="center" | Lec'h izelañ | kember ar [[Birs]] hag ar [[Roen]] e [[Birsfelden]] |- align="center" | Uhelder bihanañ |246 m |- |} '''Kanton Basel-Landschaft''' a zo ur c'hanton eus [[Suis]]. === Bannoù === Pemp bann a zo er c’hanton ; anvet int diwar o fennlec’h : *[[Bann Arlesheim]] *[[Bann Laufen]] *[[Bann Liestal]] *[[Bann Sissach]] *[[Bann Waldenburg]] {{Kantonioù Suis}} [[Rummad:Kantonioù Suis|Basel-Landschaft]] 3kveyy4s0gqxjiwmnjgfr2d07rmaviw 2197761 2197753 2026-08-10T20:20:12Z Ar choler 52661 hizivaat an infobox 2197761 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="background-color:#abcdef; color:#000; font-size:1.2em; text-align:center;"| Kantonioù Suis |- {{Infobox/Titl|Kanton Basel-Landschaft|f00|talbenn map|fff}} |- | colspan="2"| [[file:CHE Basel-Landschaft COA.svg|80px|center]] ---- |- | colspan="2" style="text-align:center;"| [[File:Switzerland Locator Map BL.svg|260px]] Lec'hiadur e Suis ---- |- | [[Riez]] || {{Suis}} |- | Berradur || BL |- | Bloaz emezelañ er [[Suis|gengevread]] || [[1501]] |- align="center" | Pennlec'h || [[Liestal]] |- | Yezh ofisiel || [[alamaneg]] |- | Poblañs || {{formatnum:303037}} (30/09/2025) |- | Gorread || 517,67 km² |- | Stankter || 585 den/km² |- | Lec'h uhelañ |[[Hinteri Egg]] |- | Uhelder brasañ || {{formatnum:1169}} m |- | Lec'h izelañ || [[Kember]] ar [[Birs]] hag ar [[Roen]] e [[Birsfelden]] |- | Uhelder bihanañ || 246 m |} '''Kanton Basel-Landschaft''' a zo ur c'hanton eus [[Suis]]. === Bannoù === Pemp bann a zo er c’hanton ; anvet int diwar o fennlec’h. *[[Bann Arlesheim]] *[[Bann Laufen]] *[[Bann Liestal]] *[[Bann Sissach]] *[[Bann Waldenburg]] <gallery mode="packed" heights="400px">Karte Kanton Baselland.png|Kumunioù Kanton Basel-Landschaf</gallery> |} {{Kantonioù Suis}} [[Rummad:Kantonioù Suis|Basel-Landschaft]] o806jnx562f15h55df25hia6gwpk6oc 0 59871 2197782 1717251 2026-08-11T10:35:32Z Couiros22 27307 2197782 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen|Kalao Hemprich|Hornbill, Tigray (14381336556).jpg|statud=LC|''Lophoceros hemprichii''}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Aves}} {{Taxobox Ordo|Bucerotiformes}} {{Taxobox Familia|Bucerotidae}} {{Taxobox Genus|Lophoceros}} {{Taxobox Anv skiantel|Lophoceros hemprichii|([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], [[1833]])}} {{Taxobox Echu}} Ar '''c'halao Hemprich'''{{Daveoù a vank}} a zo ur [[spesad]] [[evned]], ''Lophoceros hemprichii'' (''Tockus hemprichii'' kent) an anv skiantel anezhañ. Anvet e voe ''Buceros (Lophoceros) Hemprichii'' (kentanv) da gentañ-penn (e [[1833]]) gant ar [[skiant]]our [[alaman]] [[Christian Gottfried Ehrenberg]] ([[1795]]-[[1876]]) : dougen a ra anv an naturour alaman [[Friedrich Wilhelm Hemprich]] ([[1796]]-[[1825]]). ==Doareoù pennañ== [[Restr:A monograph of the Bucerotidæ, or family of the hornbills (Plate LII) (7090238811).jpg|kleiz|thumb|''Lophoceros hemprichii'',<br>treset gant [[Daniel Giraud Elliot|Elliot]] ([[1882]]).]] ==Boued== ==Annez== [[Restr:Tockus hemprichii - Distribution.png|thumb|centre|{{legend|#0000ff|Tiriad ''Lophoceros hemprichii''.}}]] Kavout a reer ar spesad eus takadoù roc'hellek [[Etiopia]] da walarn [[Kenya]] hag [[Ouganda]]<ref>{{en}} [http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=BR&avibaseid=6D72B23C7185EA1A ''Tockus hemprichii'' war al lec'hienn ''Avibase''.]</ref>. ==Liammoù diavaez== *{{en}} [http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22682409 ''Lophoceros hemprichii'' war al lec'hienn BirdLife International.] *{{en}} [http://www.iucnredlist.org/details/22682409/0 ''Lophoceros hemprichii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).] {{Commonscat|Lophoceros hemprichii}} ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Bucerotidae]] [[Rummad:Evned Eritrea]] [[Rummad:Evned Etiopia]] [[Rummad:Evned Kenya]] k5w7i3qqhex2ygcqelql88audrr0jfy 0 82546 2197781 2193914 2026-08-11T10:12:05Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197781 wikitext text/x-wiki '''Neue Deutsche Welle''' (''Gwagenn nevez alaman'', alies berraet e '''NDW''') a oa ul luskad sonerezh [[Alamagn|alaman]] diazezet war ar sonerezh [[punk]] ha [[new wave]]<ref>Nancy Kilpatrick, ''The Goth Bible: A Compendium for the Darkly Inclined'', New York: St. Martin's Griffin, 2004, pennad 5, "Music of the Macabre," p. 84.</ref>. An droienn "Neue Deutsche Welle" a voe krouet gant ar c'hazetenner [[Alfred Hilsberg]], en e bennad "Neue Deutsche Welle &mdash; Aus grauer Städte Mauern" bet embannet er gelaouenn alaman ''[[Sounds (magazin alaman)|Sounds]]'' e [[1979]]. == Istor == Div lodenn a ya d'ober istor Neue Deutsche Welle. Eus ar penn-kentañ betek [[1981]] e voe dreist-holl ul luskad [[underground]] levezonet gant ar sonerezh punk ha ''new wave'' [[Breizh-Veur|breizhveuriat]]. Buan e kemmas hag e teuas da vezañ dibar, diazezet peurliesañ war luskoù ha sonioù an [[alamaneg]]. NDW a ziwanas d'ar mare-se e [[Berlin]], [[Düsseldorf]], [[Hamburg]], [[Hannover]] ha [[Hagen]] hag ivez e rannvro [[Frankfurt Rhein-Main]], [[Limburg an der Lahn]] ha [[Vienna]] ([[Aostria]]). E-tro 1980 e voe merzet al luskad gant pennoù an embregerezhioù embann pladennoù. Met klask a rejont sevel strolladoù nevez a-benn gwerzhañ pladennoù, e-lec'h brudañ ar strolladoù a oa anezho c'hoazh. Krouet e voe neuze strolladoù a voe brudet gant ur ganaouenn hag a voe disoñjet ken buan all. Lakaet e voe an dikedenn NDW war kement strollad pe soner a gane en alamaneg, memes ma n'o doa tamm liamm ebet gant al luskad. Buan ez eas al luskad da netra neuze, hag echu e vo e-tro [[1983]]-[[1984]]. Addizoloet e voe al luskad e [[2003]] pa voe embannet an dastumad "New Deutsch" gant [[DJ Hell]]<ref>[https://web.archive.org/web/20081015234453/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20030831/ai_n12743960 Laurence Phelan, ''The Independent'', 31 a viz Eost 2003]</ref>. Gwelet e vez NDW evel unan eus al luskadoù a gasas goude d'an [[dañs-punk]], [[EBM]] hag [[electroclash]]. Er bloavezhioù 2000 e voe implijet an droienn en-dro gant tud an ti-embann pladennoù hip-hop [[Aggro Berlin]] da envel ul luskad hip-hop alaman nevez. Lakaat a rejont embann ar bladenn ''Neue Deutsche Welle'' e [[2005]]. == Strolladoù hag arzourien vrudet == === Underground === * [[1.Futurologischer Congress]] * [[Abwärts]] * [[Andreas Dorau]] * [[Andy Giorbino]] * [[Daälbers]] * [[Die Klopferbande]] * [[Die Unbekannten]] * [[Deutsch Amerikanische Freundschaft|Deutsch Amerikanische Freundschaft / DAF]] * [[Fehlfarben]] * [[FSK]] * [[Grosse Freiheit]] * [[Grauzone]] * [[Ja Ja Ja]] * [[KeinMenscH!]] * [[Kosmonautentraum]] * [[Liaisons Dangereuses]] * [[Malaria!]] * [[Male]] * [[Mittagspause]] * [[Palais Schaumburg]] * [[Der Plan]] * [[Pyrolator]] * [[Saal 2]] * [[Stahlnetz]] * [[S.Y.P.H.]] * [[Sprung Aus Den Wolken]] * [[Die Tödliche Doris]] * [[The Wirtschaftswunder]] * [[Die Zimmermänner]] * [[Xmal Deutschland]] Notenn : daoust ma reer e underground eus ar strolladoù-se e reas berzh ul lodenn vras anezho === Luskad pennañ === * [[Alphaville (strollad)|Alphaville]] * [[Andreas Dorau]] * [[Combo Colossale]] * [[D.E.F.]] * [[DÖF]] ("Deutsch-österreichisches Feingefühl": [[Joesi Prokopetz]], [[Manfred Tauchen]], [[Annette Humpe]]) * [[Extrabreit]] * [[Falco (soner)|Falco]] * [[Felix De Luxe]] * [[Foyer des arts]] * [[Fräulein Menke]] * [[Gänsehaut]] * [[Ideal (strollad alaman)|Ideal]] * [[Insisters]] * [[Ixi (kaner)|Ixi]] * [[Geier Sturzflug]] * [[Grauzone]] * [[Hubert Kah]] * [[Jawoll]] * [[Joachim Witt]] * [[KIZ]] * [[Klaus Nomi]] * [[Kraftwerk]] * [[Modern Talking]] * [[Nena]] * [[Neue Heimat]] * [[Nichts]] * [[Nickerbocker & Biene]] * [[Nina Hagen]] * [[Paso Doble (strollad)|Paso Doble]] * [[Peter Schilling]] * [[Relax (strollad alaman)|Relax]] * [[Spider Murphy Gang]] * [[Spliff (strollad)|Spliff]] * [[Steinwolke]] * [[Trio (strollad)|Trio]], a gave gwelloc'h ober gant ''Neue Deutsche Fröhlichkeit'' * [[UKW (strollad)|UKW]] * [[United Balls]] == Notennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * [http://www.ichwillspass.de/ IchWillSpass.de - Die Neue Deutsche Welle en Internet] * [http://www.punk-disco.com/ Punk-Disco : holl bladennoù strolladoù punk ha NDW] * [https://web.archive.org/web/20100824134429/http://www.backagain.de/ Back Again – titouroù diwar-benn ar strolladoù NDW] * [http://avant-avant.net/tag/neue-deutsche-welle/ Neue Deutsche Welle e lec'hienn Avant-Avant.net] [[Rummad:Sonerezh rock‎]] [[Rummad:Punk‎]] p3yirld3mg52fyo7qxp16d9a95utx64 0 91861 2197773 2189383 2026-08-11T02:59:10Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197773 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Francisco Franco 1930.jpg|thumb|upright=1.2|Francisco Franco e 1930.]] '''Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde''', ent-berr '''Francisco Franco''' ([fɾanˈθisko ˈfɾaŋko]), ganet d’ar [[4 a viz Kerzu]] [[1892]] e [[Ferrol]] ([[Galiza]]) ha marvet d'an [[20 a viz Du]] [[1975]] e [[Madrid]], a oa ur jeneral [[Arme Spagn|spagnol]]. Tizhout a reas ar galloud evel ezel pennañ al luskad eus an [[Tu-dehou pellañ]] anvet [[Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista|ar Falañs]]. Penn Stad [[Spagn]] a voe etre [[1939]] ha [[1975]] ma renas e vro evel un [[diktatour]] (graet e vez ar renad [[frankoouriezh|frankoour]] eus ar marevezh-se) gant an titl a ''[[Caudillo]]'' (sturier): ''Generalísimo Francisco Franco, Caudillo de España por la Gracia de Dios'' (ar Jeneralisim Francisco Franco, Sturier Spagn dre c'hras Doue). Alies e vez keñveriet gant diktatour Portugal [[António de Oliveira Salazar]]. == E vuhez == Franco a oa ganet en ur familh soudarded, ha daoust ma felle dezhañ servijout er [[morlu]] ez eas da soudard en arme zouar. Kemer a reas perzh e [[Brezel ar Rif]] e [[Maroko spagnol|Maroko]], hag e teuas da vezañ jeneral yaouankañ Europa e 1926<ref name="spa">{{cite web |url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWfranco.htm|publisher=Spartacus.Schoolnet.co.uk|title=Francisco Franco|accessdate=2 December 2009}}</ref>. Goude e zistro er vro-benn e renas mougadur feuls un harz-labour renet gant an [[Anarkouriezh|anarkourien]] e 1934, dindan gouarnamant mirour [[Niceto Alcalá-Zamora|Alcalá-Zamora]]. Da-heul savidigezh ur gouarnamant [[Talbenn ar Bobl (Spagn)|Talbenn ar Bobl]], ennañ strolladoù disheñvel eus an tu kleiz, e kreskas ar feulster er vro. Kreñvoc'h e teuas ar feulster da vezañ etre ar strolladoù emsaverien bolitikel pa oa drouklazhet unan eus pennoù al luskad mirour er parlamant, [[José Calvo Sotelo]], da zialañ muntr [[José Castillo (Brezel diabarzh Spagn)|José Castillo]]<ref>Beevor, Anthony. ''The Spanish Civil War''. London: Penguin, 1982. p 49.</ref>. Franco hag e geniriennerien a implijas marv Calvo evel o digarez da loc'hañ ar brezel, daoust m'o doa dija savet o steuñv d'en em sevel<ref>Beevor, Anthony. ''The Spanish Civil War''. London: Penguin, 1982. p 51.</ref>. [[Restr:Franco dando un discurso en Éibar en 1949.jpg|thumb|Franco o prezegenniñ en [[Éibar]] e 1949.]] Franco hag an arme a glaskas seveniñ un taol-Stad a-enep gouarnamant an Talbenn broadel. C'hwitañ a reas an taol-Stad ha tarzhañ a reas [[Brezel diabarzh Spagn]]. E-pad ar stourm etre ar vroadelourien hag ar Republikaned e teuas Franco da vezañ penn e gostezenn. Goude m'en doe gounezet ar brezel diabarzh gant skoazell vilourel [[Italia]] hag [[Trede Reich|Alamagn]] e tivodas Parlamant Bro-Spagn. Diazezañ a reas neuze un diktatouriezh eus an tu-dehou a badas betek 1978, pa oa savet ur [[Bonreizh|vonreizh]] nevez. E-doug an [[Eil Brezel-bed]] e heulias Franco, ent-ofisiel, ur politikerezh divrezelekaerezh ha diwezhatoc'h ur politikerezh neptuegezh, abalamour ma ne oa ket adsavet Spagn diwar distrujoù bras ar brezel diabarzh. Koulskoude e harpas emouestlidi ar [[División Azul|rannarme c'hlas]] a stourmas a-du gant armeoù [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|an Ahel]] e [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|Talbenn ar Reter]]. Displijout a rae kenañ da [[Fulgencio Batista]], a ginnigas, e-pad an Eil Brezel-bed, ur gevredadenn etre ar [[Stadoù-Unanet]] ha broioù [[Suamerika]] da argadiñ Spagn ha diskar renad Franco<ref>[https://web.archive.org/web/20130826011532/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html "Batista's Boost"], ''Time'', {{Nowrap|January 18}}, 1943. Retrieved {{Nowrap|March 2}}, 2010.</ref>. Goude fin an [[Eil Brezel-bed]] e talc'has Franco e c'halloud e Bro-Spagn a-drugarez da vuzulioù strizh : lemel en un doare sistematek ar soñjoù eneberezh dre gontrollerezh ar c'hazetennoù ha rediezh an dud<ref>Sinova, J. La censura de prensa durante el franquismo/ The Media Censorship During Franco Regime. Random House Mondadori. ISBN 84-8346-134-X.</ref>{{,}}<ref>Lázaro, A. ''James Joyce's encounters with Spanish censorship'', 1939–1966. Joyce Studies Annual, 1 Jan 2001.</ref>, prizoniañ an enebourien d'e ideologiezh e kampoù er vro a-bezh (evel ''Los Merinales'' e Seville, ''San Marcos'' e León, ''Castuera'' e Extremadura, ha ''Miranda de Ebro'')<ref>Rodrigo, J. ''Cautivos: Campos de concentración en la España franquista, 1936–1947'', Editorial Crítica.</ref>, al labour ret er prizonioù<ref>Gastón Aguas, J. M. & Mendiola Gonzalo, F. (eds.) "Los trabajos forzados en la dictadura franquista: Bortxazko lanak diktadura frankistan." ISBN 978-84-611-8354-8</ref>, hag implij ar c'hastiz a varv hag eus kastizoù prizon pounner da zibennadiñ e enebourien bolitikel<ref>Duva, J. ''Octavio Alberola, jefe de los libertarios ajusticiados en 1963, regresa a España para defender su inocencia'' Diario El País, 9 November 1998</ref>. E-pad ar [[Brezel yen]] e savas ar [[Stadoù-Unanet]] ur c'hevredad diplomatek ha kenwerzh gant Bro-Spagn, abalamour da bolitikerezh enepkomunour Franco. Ar prezidant amerikan [[Richard Nixon]] a evas memes da yec'hed Franco<ref>John T. Woolley and Gerhard Peters, [https://web.archive.org/web/20110821071656/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=2693 Toasts of the President and General Francisco Franco of Spain at a State Dinner in Madrid], The American Presidency Project. Santa Barbara, California: University of California (hosted), Gerhard Peters (database). Lennet enlinenn d'ar 24 a viz Mae 2008.</ref>, ha, goude marv Franco, e tisklêrias : ''«Ar jeneral Franco a oa ur mignon hag ur c'hevredad leal eus ar Stadoù-Unanet»''<ref>''New York Times''. "Nixon Asserts Franco Won Respect for Spain." 21 a viz Du 1975, Gwener, p 16.</ref>. Goude e varv e krogas Bro-Spagn da vont tamm-ha-tamm trema an demokratiezh. Hiziv e vefe difennet gant al lezenn arouezioù renad Franco, evel an ardamezioù broadel a veze implijet dindan e renad pe ar banniel e erer impalaerel, e Bro-Spagn{{Daveoù a vank}}. [[Restr:Portada de Arriba, 20 de noviembre de 1975.png|thumb|20 a viz Du 1975, kazetenn o embann marv Franco.]] == Marv ha kudenn ar c'horf == D'ar [[24 a viz Here]] [[2019]] e voe fiñvet relegoù Franco ha beziet anezho e bez e wreg en Mingorrubio, beziet e oa bet hag un-dro e-pad ul lid prevez<ref>https://www.theguardian.com/world/2019/oct/23/francos-remains-to-finally-leave-spains-valley-of-the-fallen</ref>. == Pennadoù kar == * [[Brezel Spagn]] == Notennoù == {{Commons|Category:Francisco Franco}} {{daveoù}} {{DEFAULTSORT:Franco, Francisco}} [[Rummad:Istor Spagn]] [[Rummad:Politikourien Spagn]] [[Rummad:Diktatourien]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1892]] [[Rummad:Marvioù 1975]] [[Rummad:Francisco Franco]] [[Rummad:Komandourien al Lejion a enor]] azexaspj0hdmgif55xzjhfi3pvkb4o0 0 95837 2197737 1909356 2026-08-10T13:17:58Z Ch. Rogel 46 Tali penn evit daou seurt bezhin. 2197737 wikitext text/x-wiki '''Tali''' a vez graet eus meur a spesad [[bezhin]] gell dastumet e Breizh. En o zouez, ar re bennañ, ''[[Laminaria digitata]]'' a vez graet eus outo [[Tali moan]], ''[[Laminaria hyperborea]]'' a vez graet resisoc'h eus outo [[Tali penn]]<ref>Roet ivez gant [[Alan-Gwenog Berr|Alain Le Berre]], ''Influence des noms de goémon en breton sur la toponymie nautique des côtes du Bas-Léon''. E-barzh ''Études celtiques'', XII, 1968-69.) evit ''Saccorhiza polyschides'')<ref> Devri : Tali-penn § 2.</ref>, ha ''[[Laminaria saccharina]] = [[Saccharina latissima]]'', a vez graet resisoc'h eus outo [[Tali friz]]. Implijet e vezont evit bezañ debret poazh an aliesañ, ha gwerzhet dindan an anv [[japanenek]] [[kombu]] (昆布), pe evit bezañ treuzfeurmet da vezañ implijet gant embregerezhioù ar boued (tud ha loened) dindan anvioù [[alginat]] ha [[mannitol]], pe embregerezhioù ar yec'hed hag ar [[gwezelad]]où. == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Bezhin]] [[Rummad:Boued]] 3mac51r1078sb26birzz0dphtz5jfez 2197738 2197737 2026-08-10T13:55:22Z Huñvreüs 54570 vk 2197738 wikitext text/x-wiki '''Tali''' a vez graet eus meur a spesad [[bezhin]] gell dastumet e Breizh. En o zouez, ar re bennañ, ''[[Laminaria digitata]]'' a vez graet eus outo [[Tali moan]], ''[[Laminaria hyperborea]]'' a vez graet resisoc'h eus outo [[Tali penn]]<ref>Roet ivez gant [[Alan-Gwenog Berr|Alain Le Berre]], ''Influence des noms de goémon en breton sur la toponymie nautique des côtes du Bas-Léon''. E-barzh ''Études celtiques'', XII, 1968-69.) evit ''Saccorhiza polyschides'')<ref> Devri : Tali-penn § 2.</ref>, ha ''[[Laminaria saccharina]] = [[Saccharina latissima]]'', a vez graet resisoc'h eus outo [[Tali friz]]. Implijet e vezont evit bezañ debret poazh an aliesañ, ha gwerzhet dindan an anv [[japanek]] [[kombu]] (昆布), pe evit bezañ treuzfeurmet da vezañ implijet gant embregerezhioù ar boued (tud ha loened) dindan anvioù [[alginat]] ha [[mannitol]], pe embregerezhioù ar yec'hed hag ar [[gwezelad]]où. == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Bezhin]] [[Rummad:Boued]] szgyncjbleo6y5cisn2yfys3q7znbwo 2197741 2197738 2026-08-10T15:26:19Z Kestenn 14086 2197741 wikitext text/x-wiki '''Tali''' a vez graet eus meur a spesad [[bezhin]] gell dastumet e Breizh. En o zouez, ar re bennañ, ''[[Laminaria digitata]]'' a vez graet eus outo [[Tali moan]], ''[[Laminaria hyperborea]]'' a vez graet resisoc'h eus outo [[Tali penn]]<ref>Roet ivez gant [[Alan-Gwenog Berr|Alain Le Berre]], ''Influence des noms de goémon en breton sur la toponymie nautique des côtes du Bas-Léon''. E-barzh ''Études celtiques'', XII, 1968-69 (evit ''Saccorhiza polyschides'').</ref><ref>Devri : Tali-penn § 2.</ref>, ha ''[[Laminaria saccharina]] = [[Saccharina latissima]]'', a vez graet resisoc'h eus outo [[Tali friz]]. Implijet e vezont evit bezañ debret poazh an aliesañ, ha gwerzhet dindan an anv [[japanek]] [[kombu]] (昆布), pe evit bezañ treuzfurmet da vezañ implijet gant embregerezhioù ar boued (tud ha loened) dindan anvioù [[alginat]] ha [[mannitol]], pe embregerezhioù ar yec'hed hag ar [[gwezelad]]où. == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Bezhin]] [[Rummad:Boued]] odxlyfhwejynz5ts9yq7y9o6eeosv2p 0 105295 2197775 2175850 2026-08-11T05:04:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197775 wikitext text/x-wiki [[Restr:Clock, Parliament House, Canberra.jpg|thumb|Un horolaj gant bizied]] Un '''horolaj''' zo ur benveg da vuzuliañ an [[amzer]] ha da ziskouez an [[eur]]. Gant an darn vrasañ eus an horolajoù e vez diskouezet an [[eur]]ioù hag ar [[munutenn]]où, gant re all e vez diskouezet an eilennoù ivez ha gant lod a-wechoù e vez merket an deiziad. Er {{XVvet kantved}} e voe ijinet an horolajoù modern. A-raok e oa bet implijet doareoù all da vuzuliañ an amzer : an [[horolaj-heol]], ma weler an eur diskouezet gant skeud ur vazhig taolet ouzh ur maen ront, a veze implijet kalz en [[Henamzer]]. An [[eurier-dour|eurieroù-dour]] a oa un doare implijet kalz ivez gwechall : ganto e veze muzuliet an amzer lakaet gant ur c’hementad dour da dremen e-barzh pe e-maez ul lestr. Er Grennamzer e veze graet e broioù Europa gant horolajoù dre achaperezh, un dra bet ijinet e Sina : gant an horolaj e veze kontet brañselladennoù ur momeder. Nerzh luskell ar momeder a lakae ar mekanik da dreiñ hag evel-se e veze muzuliet an amzer o tremens, diskouezet gant bizied ouzh un dremm peurliesañ. Ret e veze sevel ar pouezioù ingal avat, evit ma talc’hfe an horolaj da vont en-dro. Er {{XVvet kantved}} e voe ijinet an horolajoù modern, gant ur winterell enno. Gant ar stignad-se ne oa ket ezhomm da gaout ur momeder ken. Gant nerzh luskell ar winterell e veze lakaet ar mekanik da dreiñ ha muzuliet an amzer o tremen. Diwar ar mare-se e c’halle an horolajoù bezañ bras pe vihan. Adalek neuze ivez e voe eurieroù munut, anvet [[montr]]où, gant an dud. Betek ar [[bloavezhioù 1970]] e oa horolajoù mekanikel evel-se eus an darn vrasañ eus an horolajoù. Abaoe e reer muioc'h-mui gant horolajoù elektronek a c’hall bezañ bihanoc’h ha marc’hadmatoc’h ivez. Enno ez eus ur [[strinkenn]] [[kouarz]] a froum ingal ha dibaouez pa vez karget gant [[tredan]]. Kontet e vez ar froumadennoù-se hag evel-se e c’haller muzuliañ an amzer a dremen. Gant horolajoù modern e vez muzuliet froumadennoù [[atom]]où, da skouer atomoù [[keziom]]. == Gwelet ivez == * [[Horolaj-dorn]] * [[Horolaj-dour]] * [[Horolaj-heol]] * [[Eurier-traezh]] * [[Dihuner]] * [[Montr]] <gallery> Restr:Concarneau horloge ville close-2007-09-29.jpg|Horolaj ouzh mogerioù ar gêr gloz e [[Konk-Kernev]]. Restr:Machynlleth Clock Tower.jpg|Horolaj e [[Machynlleth]]. Restr:Big Ben Closeup.jpg|''Big Ben'', horolaj tour [[Palez Westminster]]. Restr:Cathedral of our Lady 7 (Piotr Kuczynski).jpg|Horolaj iliz-veur [[Antwerpen]]. Restr:Zytglogge 01.jpg|''Zytglogge'' (tour an horolaj) e [[Bern]]. Restr:Eisenuhr USK.jpg|Horolaj kozh e Gewerbemuseum, e [[Winterthur]]. Restr:24 hour analog clock rua 24 horas curitiba brasil.jpg|Horolaj 24 eur, e ti-gar [[Curitiba]], e Brazil File:Salle des horloges Saint-Nicolas- Musée de l'horlogerie de Saint-Nicolas d'Aliermont.JPG|Dastumad horolajoù e mirdi [[Saint-Nicolas-d’Aliermont]], e Seine-Maritime File:Kuckucksuhr.JPG|Un horolaj “koukoug”, eus ar [[Schwarzwald]], en Alamagn File:Radiocontrolledclock.jpg|Un horolaj niverel </gallery> == Liammoù diavaez == {{wikeriadur}} {{Commonscat|Clocks}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/121951/clock Pennad “clock” en Encyclopaedia Britannica] (saozneg) * [https://web.archive.org/web/20130914174700/http://www.info-uhren.de/ Uhrenseiten (alamaneg)] * [https://web.archive.org/web/20131016073732/http://culturesciencesphysique.ens-lyon.fr/XML/db/csphysique/metadata/LOM_CSP_Horloges.xml Les horloges, e lec’hienn Eduscol] (galleg) [[Rummad:Eurieroù]] [[Rummad:Binvioù-muzuliañ]] skxk1zns5zonomkag0prgkdb6i7pu24 0 110133 2197762 2191864 2026-08-10T20:40:02Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197762 wikitext text/x-wiki [[Restr:1000-ast.png|140px|right|link=https://br.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pennadoù_a_ra_diouer_d%27ar_Wiki-mañ]] {| class="infobox" cellspacing="2" style="width:250px; font-size:90%;" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color:{{#if:{{{bgcolour|}}}|<nowiki/>{{{bgcolour}}}|<nowiki/>DarkRed}}; color:#FFFFFF;font-family:Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 120%;"| <div style="float:right;">[[Skeudenn:2-Dice-Icon.svg|28px]]</div><big>'''{{{nom|{{PAGENAME}}}}}'''</big> |- | colspan="2" | [[Skeudenn:Backgammon board.jpg|220px|center|Backgammon]] |- align="center" | colspan="2" | <small>Ur c'hoari ''backgammon'', ennañ un tablez,<br>daou re 15 jedouer, daou rumm diñsoù,<br>un diñs doublañ ha daou gorned''</small> |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Embanner :''' | domani foran |- | colspan="2" | <hr> |- valign="top" | '''Doare :''' | C'hoari tablez<br>C'hoari redadeg<br>C'hoari diñsoù |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Niver a dud :''' | 2 |- | '''Oad :''' | adalek 6 vloaz |- | width="110px" | '''Amzer staliañ :''' | berroc'h eget 1 [[eilenn|mn]] |- | '''Padelezh :''' | 5 - 60 mn |- | width="110px" | '''Perzh ar chañs :''' | krenn (diñsoù) |- valign="top" |'''Barregezhioù :''' | strategiezh,<br>kadouriezh,<br>jedoniezh,<br>tebegouriezh |- | colspan="2" | <hr> |- | colspan="2" align="center" | '''Kampionad ar bed [[2016]]''' |- valign="top" | '''Gwazed :''' | Jörgen Granstedt {{Sveden}} |- valign="top" | '''Maouezed :''' | Cecilia Sparke<br>{{Bro-Saoz}} |- |} Unan eus ar [[c'hoari stroll|c'hoarioù stroll]] koshañ evit daou zen eo ar '''''backgammon''''' ([[IPA|distaget]] {{IPA|/'bæk,gæmən/ pe /bæk'gæmən/}} e saozneg).<br> Hervez disoc'h bannadennoù [[diñsoù]] e vez c'hoariet, ha trec'h eo an den kentañ a zeu a-benn da dennañ e holl jedoueroù a-ziwar an tablez. Un ezel kozh eus familh koshoc'h c'hoazh ar [[c'hoari tablez|c'hoarioù tablez]] eo ar ''backgammon''. Daoust da berzh ar chañs e red hag e disoc'h un taol ez eo pouezusoc'h hini ar strategiezh war hirdemen<ref>''Backgammon Luck'' Vs. ''Backgammon Skill'', [https://web.archive.org/web/20110314131358/http://www.backgammon.org/articles/backgammonluckskill ''Backgammon.org''] {{en}}</ref>. Da bep bannadenn an diñsoù e rank pep den diuzañ a-douez meur a zibab evit dilec'hiañ e jedoueroù ha rakjediñ enepfiñvoù a-berzh an den arall.<br> Bez' ez eus eus ul listennad eus ar c'haderezhioù hag an degouezhioù a c'hoarvez an aliesañ. Evel an [[echedoù]] ez eo bet studiet-pizh ar ''backgammon'' gant ar [[urzhiataerezh|stlennegourion]], ha da zisoc'h o enklaskoù ez eus bet embannet [[meziant]]où galloudusoc'h-galloudusañ, betek bout trec'h war gwellañ c'hoarierion ar bed. == Gerdarzh == Ur ger [[saozneg|saoznek]] eo ''backgammon'', testeniekaet abaoe [[1640]]. * ''Back'' "kil" eo elfenn gentañ ar ger, abalamour ma rank lod jedoueroù kilañ a-wechoù ; eus ar c'hrennsaozneg ''gamen'', en deus roet ''game'' "c'hoari" e teu eil elfenn ''backgammon''. * ''Tables'' "taolioù" (ar pezhioù-arrebeuri, kar d'ar brezhoneg "tablez" a-hend-all) e oa anv ar c'hoari eus an {{XIIIvet kantved}} betek ar {{XVIIvet kantved}}.<ref name="OLED">[http://www.etymonline.com/ ''OnLine Etymology Dictionary'']</ref> * Kement ha "trec'h er c'hoari ''backgammon''" e talvez an anv-kadarn ivez, pa vez tric'hementet an niver a boentoù pergen. En hevelep degouezh ec'h implijer ar verb ''to backgammon'', "bout trec'h dre dric'hementiñ an niver a boentoù er c'hoari ''backgammon''".<ref name="OLED" /> == Istor == [[Restr:Roman Game of 12 Lines Board - Aphrodisias.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">''Ludus duodecim scriptorum''<br><small>[[IIvet kantved]], [[Afrodisias]]</small></div>]] [[Restr:Backgammon set,around the 10th century, China.JPG|thumb|<div style="text-align:center;">''Shuāng liù''<br><small>War-dro an {{Xvet kantved}}</small></div>]] [[Restr:Hikone Sugoroku.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">''Sugoroku''<br><small>War-dro [[1650]]</small></div>]] [[Restr:Old Backgammon Vasa Edit.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">''Brädspel'' ("c'hoari tablez") bet kavet el lestr [[Sveden|svedat]] ''Vasa'' a reas peñse e [[1628]]</div>]] E lec'hienn hengêr [[Persia|bersan]] Shahr-e Sukhteh (شهر سوخته, "Ar Geoded Devet") en [[Iran]] ez eus bet kavet ur c'hoari ''backgammon'' ken kozh ha 3 000 bloavezh : un tablez kinklet gant skant [[naer]]on, kevret gant daou ziñs ha 60 jedouer ; 100 pe 200 vloaz koshoc'h eget ar c'hoarioù a zo bet kavet en hengêr [[Ur (Mezopotamia)|Ur]] ([[Mezopotamia]]) eo neuze.<ref name="Payvand">''World's Oldest Backgammon Discovered In Burnt City'', [https://web.archive.org/web/20101129194822/http://www.payvand.com/news/04/dec/1029.html ''Payvand News'', 04/12/2004] {{en}}</ref>{{,}}<ref name="Iranica">Ulrich Schädler & Anne-Elizabeth Dunn-Vaturi, ''Board games in pre-Islamic Persia'', [http://www.iranicaonline.org/articles/board-games-in-pre-islamic-persia ''Encyclopedia Iranica''] {{en}}</ref><br> En [[India]] e kaver ar meneg kentañ eus ar c'hoari, er skrid ''Vairāgya śatakam'' "Ar c'hant gwerzenn war divoud an dizalc'h" bet aozet e dibenn ar {{VIvet kantved}} pe e deroù ar {{VIIvet kantved}} gant ar [[barzhoniezh|barzh]] Bhartrihari Bhartrihari<ref>Bhartrihari Bhartrihari (troidigezh 1916), ''Vairāgya śatakam, or the Hundred Verses on Renunciation'', Nabu Press, 2010, ISBN 978-1-149-57600-7 {{en}} * Kentel c'hallek : ''La centurie du renoncement'', La Différence, 1997, ISBN 978-1-149-57600-7</ref>, ar pezh a glot gant arver an diñsoù, a veze diouzh ar c'hiz en hen India. En ur skrid [[perseg|krennbersek]] avat e kaver ar meneg kentañ eus reolennoù ar c'hoari : e ''Wizārišn čatrang ud Nihišn Nēw-Ardaxšīr'' ("Danevell an echedoù hag an tablez roueel")<ref>Troet e saozneg gant C. J. Brunner (1978), ''The Middle Persian Explanation of Chess and Invention of Backgammon'', en ''The Journal of Ancient Near Eastern Society of Columbia University'', levrenn 10, pp. 45-53 {{en}} * Kentel [[italianeg|italianek]] : Antonio Panaino (1999), ''La novella degli scacchi e della tavola reale'', Mimesis, ISBN 978-88-87231-26-7 {{it}}</ref>, a voe aozet er {{VIvet kantved}}, e lenner penaos e vije bet ijinet ar ''backgammon'' gant ar fur persan [[Bozorgmehr]], a oa pennkuzulier ar roue [[Kosroes Iañ]]. Hervez ar vojenn e kasas ar roue indian Dewisarm e bennkuzulier Taksritos da Bersia gant ur c'hoari echedoù hag ul lizher hag a c'hourc'hemenne d'ar roue persan kompren poell ar c'hoari. Tri devezh-pad e klaskas ar roue hag e lez hep dont a-benn, betek ma voe diskoulmet ar gudenn gant Bozorgmehr. Evit respont da zael ar roue indian ec'h ijinas ar pennkuzulier persan ar c'hoari ''nard'' – hendad ar ''backgammon'' – ha dic'houest e voe an Indianed da zirouestlañ poell ar c'hoari nevez<ref>Touraj Daryaee (2006), er pennad ''Backgammon'' en ''Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia'', Routledge, ISBN 0415966906 {{en}}</ref> Er ''Shahnameh'', ur skrid persek eus an {{XIvet kantved}}, ec'h adkaver an hevelep mojenn istorel.<ref name="Murray">Harold James Ruthven Murray (1952), ''A History of Board-Games Other than Chess'', Hacker Art Books, 1978, ISBN 978-0-87817-211-5 {{en}}</ref>. Hiziv c'hoazh ez eo an ''nard'' doare persan ar ''backgammon'' ; disheñvel avat eo digor ha pal ar c'hoari<ref>Pouya Alimagham (2006), ''Double six – Backgammon... more than a game'', [https://web.archive.org/web/20140123034258/http://iranian.com/Alimagham/2006/February/Backgammon/index.html ''Iranian.com''] {{en}}</ref>. Er [[Reter-nesañ]] a-bezh e kaver c'hoarioù ''backgammon'' er c'hafedioù. En [[Henroma]] e oa meur a c'hoari damheñvel ouzh ar ''backgammon''. * ''Ludus duodecim scriptorum'', "c'hoari an daouzek merk", a veze c'hoariet war un tablez warnañ teir renkad daouzet merk. * Un deverad dioutañ e voe ar c'hoari ''tabula'', bet ijinet gant ur soudard [[Henc'hres|gresian]] anvet ''Alea'', hervez [[Isodoros a Sevilla]] (~[[560]]-[[636]])<ref>Isodoros a Sevilla, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Isidore/home.html ''Etymologiae''] {{en}} (rakskrid) {{la}} (skrid</ref>{{,}}<ref>''Tabula'' : [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Isidore/18*.html#60 Levr XVIII, ''"De bello et ludis''", §60] {{la}}</ref> Pevarzek poent a oa war an tablez, ha pal ar c'hoari e oa bout an den kentañ o lemel e jedoueroù a-ziwar an ''tabula'' dre vannañ tri diñs. E [[Sina]] an hevelep mare e oa ur c'hoari damheñvel, anvet 双陆 ''shuāng liù'' "div wech c'hwec'h" (daou ziñs), a voe dilezet tamm-ha-tamm da c'hoari 象棋 ''xiàng qí'', an [[echedoù]] sinaat.<br> Er {{VIvet kantved}} e veajas ''shuāng liù'' betek [[Japan]], ma voe anvet すごろく ''sugoroku'' "div wech c'hwec'h" (daou ziñs) ivez. Dre ma veze lakaet [[moneiz]] e klaoustre e voe berzet ar c'hoari meur a wech, setu e lakaas an dud o arc'hant er c'hoari 丁半''chō-han'' a veze c'hoariet gant daou ziñs ivez. Adal an {{XIIIvet kantved}} avat e kuitaas ar c'hoari 囲碁 ''[[Go (c'hoari)|go]]'' palezioù ar vrientinien da vont gant ar werin. E [[Bro-C'hall]] e voe hendadoù kentañ ar ''backgammon'', ar ''jeux de tables'' ("c'hoarioù tablez"), e-kerzh an {{XIvet kantved}}. E [[1254]] ec'h embannas ar roue [[Loeiz IX (Bro-C'hall)|Loeiz IX]] un dekred a verze ar c'hoarioù-se, an ''[[trictrac]]'' dreist-holl.<ref name="Murray" /><ref>Meredith Parsons Lillich (1983), ''The Tric-Trac Window of Le Mans'', [http://www.jstor.org/discover/10.2307/3050296?uid=2&uid=4&sid=21103987568673 ''The Art Bulletin''] {{en}}</ref> En {{XIIvet kantved}} e veze c'hoariet en [[Alamagn]], hag er c'hantved war-lerc'h e voe en [[Island]]. E [[1283]] e voe embannet e [[Spagn]] al ''Libro de los juegos'' "Levr ar c'hoarioù", anvet ivez ''Libro de axedrez, dados e tablas'' "Levr echedoù, diñsoù ha tablezioù", bet skrivet diwar c'hourc'hemenn ar roue [[Alfonso X Kastilha|Alfonso X Kastilha, Galiza ha León]]<ref>[http://www.scriptorium.net/facsimil-pergamino/libro-juegos-ajedrez-damas-y-tablas-alfonso-el-sabio.php ''Libro de ajedrez, dados y tablas''] {{es}}</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20160309090020/http://museodeljuego.org/wp-content/uploads/contenidos_0000000567_docu1.pdf ''Museo de los juegos''] {{es}}</ref>. Er {{XVIIvet kantved}} e oa erru ar c'hoari e [[Sveden]]. Alies en e weler war taolennoù livourion ar mare : [[Pieter Brueghel gozh]] (~[[1525]]-[[1569]]), [[Caravaggio|Michelangelo Merisi da Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]) ha [[Jan Steen]] ([[1625]]/[[1626]]-[[1679]]), a-douez reoù arall. <gallery mode="packed" heights="180px;"> Restr:The Triumph of Death by Pieter Bruegel the Elder.jpg|Pieter Brueghel gozh<br>''De triomf van de dood''<br><small>"Peurdrec'h ar Marv" ~[[1562]]<br>''[[Mirdi ar Prado]]'' [[Madrid]]</small> Restr:Caravaggio - The Cardsharps (1596-97) Kimbell Art Museum.jpg|Caravaggio<br>''I bari''<br><small> "An drucherion" [[1594]]<br>''Kimbell Art Museum'',<br>[[Fort Worth (Texas)|Fort Worth]]</small> Restr:Steen Argument over a Card Game.jpg|Jan Steen<br>''Vechtende kaartspelers''<br><small>"Kabaduilh etre<br>c'hoarierion kartoù" [[1671]]<br>''Staatliche Museum'', [[Berlin]]</small> </gallery> En hevelep mare ivez e voe berzet ar c'hoari ''tables'' e [[Bro-Saoz]] hag en [[Iwerzhon]] dindan ren [[Elesbed Iañ (Bro-Saoz)|Elizabeth Iañ Bro-Saoz]] ([[1533]]-[[1603]], ren [[1558]]-[[1603]]), dre lezennoù ar rouantelezh ha re an Iliz. En {{XVIIIvet kantved}} avat e reas berzh e-touez ar [[kloer|c'hloer]] saoz.<ref name="Murray" /> E [[1743]] ec'h embannas ar skrivagner saoz Edmond Hoyle ([[1672]]-[[1769]]) ''A Short Treatise on the Game of Back-Gammon'' "Ur Pleustrad Berr a-zivout ar C'hoari ''Backgammon''", a zeskrive reolennoù ha strategiezh ar c'hoari<ref>Edmond Hoyle (1743), ''A Short Treatise on the Game of Back-Gammon'', Gale Ecco (2010), ISBN 978-1-140-65146-8 {{en}}</ref>. E [[Stadoù-Unanet Amerika]] e veze c'hoariet ''backgammon'' evit gounit arc'hant. Er [[bloavezhioù 1920]] e voe degaset un dra nevez d'ar c'hoari e [[New York]] : an diñs doublañ ar skodenn. Ret e voe d'ar c'hoarierion neuze, ouzhpenn dibab ar fiñvadenn wellañ, brasjediñ [[tebegezhioù (jedoniezh)|tebegezh]] galloud trec'hiñ o dibab<ref>Bill Robertie (2000), ''501 Essential Backgammon Problems'', Cardoza, ISBN 978-1-58042-019-8 {{en}}</ref> An [[dug meur]] [[Dmitriy Pavlovitch a Rusia]] ([[1891]]-[[1941]]) eo a ijinas an diñs nevez-se.<ref>[https://web.archive.org/web/20140302162043/http://www.gammonlife.com/news/the_inventor_of_doubling_in_backgammon.htm ''Gammonlife''] {{en}}</ref>. == Rikoù == * Un tablez, a vez kinniget alies a stumm ur valizennig a zigorer kent he lakaat a-blaen, ennañ daou gombodad daouzek bir. * Daou rumm 15 jedouer ; diheñvel diouzh hini egile eo liv pep rumm, ruz ha du alies. * Daou rumm diñsoù boutin (6 tal niverennet ag 1 da 6), ur rumm da bep den. * Un diñs doublañ, warnañ an niveroù 2, 4, 8, 16, 32 ha 64. * Ur c'horned, ma rank pep den meskañ an diñsoù teir gwech da nebeutañ kent o bannañ. Daou zen zo ret evit c'hoari un taol ''backgammon''. == Reolennoù == Liesdoare eo reolennoù ar ''backgammon'', gant nebeut a gemm etrezo avat. Dav eo da bep den lemel e holl jedoueroù a-ziwar an tablez kent ma vije graet heñvel gant an den all.<br> Un doare resis zo da lakaat ar jedoueroù war an tablez kent kregiñ da c'hoari. Termenet eo an tu ma redont war an tablez, ha diouzh disoc'h bannadennoù an diñsoù e reont. E-kerzh o hent war-du an ezkerzh e c'hall jedoueroù un den bout stanket pe foetet gant re an den all.<br> Dre m'eo berr amzer c'hoari pep den, hag a-benn digreskiñ lodenn ar chañs, e vez c'hoariet a-grogadoù alies, ha trec'h e vez disklêriet an den en deus dastumet ar muiañ a boentoù dreist 3 e-lec'h gortoz ma vije bet lamet an holl jedoueroù diouzh un tu. Meur a grogad a vez ret evit tizhout ar gont.<br> Gallout a ra pep den goulenn pe nac'hañ ma vije doublet pe zoken pevarc'hementet poentoù-diazez an trec'h ; daou efed zo da gement-se : kresket e vez lodenn ar strategiezh hag ar bredadur, digresket e vez padelezh pep krogad, rak koll e vezer raktal goude bout nac'het ur goulenn. === Staliadur === [[Restr:Bg-start.svg|thumb|<div style="text-align:center;">Digor ar c'hoari<br><small>''Gant notennadur fiñvoù ar re zu<br>e klot an niveradur''</small></div>]] War bep tu d'an tablez ez eus 12 [[tric'horn]] anvet "biroù", "kombodoù", "poentoù" ; daoust d'ar speurenn a zo e-kreiz an tablez e c'haller lakaat ar jedoueroù da dremen eus an eil tu d'egile : ur redva stummet evel un [[houarn-marc'h]] 24 bir e hirder eo an tablez neuze. Eus 1 da 24 eo niverennet ar biroù evit pep den, niverenn 1 an eil o vout niverenn 24 egile.<br> Ar staliadur boutinañ evit pep den eo lakaat daou jedouer war e vir 24 foent, pemp jedouer war e vir 13 poent, tri jedouer war e vir 8 poent ha pemp all war e vir 6 poent. <div style="text-align:center;"> {| class="wikitable" |+ Anvioù ar poentoù<ref name="BFW">Bill Robertie, ''Backgammon for Winners'' (2002), Cardoza, ISBN 978-1-58042-043-3 {{en}}</ref> ! scope="col" | ! scope="col" | 1 betek 6 ! scope="col" | 7 betek 12 ! scope="col" | 7 ! scope="col" | 13 |- | '''Saozneg''' | align="center" | ''Home board''<br>''Inner board'' | align="center" | ''Outer board'' | align="center" | ''Bar point'' || ''Midpoint'' |- | '''Brezhoneg'''<br>(kinnigoù) | align="center" | "Diabarzh" | align="center" | "Diavaez" | align="center" | "Poent ar speurenn" | align="center" | "Poent kreiz" |- |} </div> War ar speurenn e lakaer an diñs doublañ, gant e du 64 war ziskouez : "kreizet war 1" emañ neuze. === Fiñvoù === [[Restr:Bg-movement.svg|thumb|<div style="text-align:center;">Hent fiñvoù ar re ruz hag ar re zu<br>adal digor ar c'hoari</div>]] E deroù ar c'hrogad e vann pep den un diñs en doare ma kouezhfe a-blad war tu dehoù an tablez, hep stekiñ ouzh jedouer ebet.<br> An disoc'h uhelañ a ro aotre d'an den da zilec'hiañ jedoueroù hervez disoc'h an daou ziñs a zo bet bannet. Mard eus rampo e rank an daou zen advannañ an diñsoù, rak berzet eo kregiñ dre un doubl.<br> Pep hini d'e dro e c'hoari an daou zen neuze, dre vannañ e daou ziñs. Gin-ouzh-gin e fiñv ar jedoueroù, eus ar poent 24 war-du ar poent 1.<ref name="BFW" /> Mar gall e rank pep den dilec'hiañ e jedoueroù diouzh disoc'h ar vannadenn. Da skouer : mard eo 6 ha 3 an niveroù diskouezet gant an diñsoù (notennet 6-3) e rank an den kas ur jedouer 6 poent war-raok, hag ur jedouer 3 foent war-raok ; aotreet eo ober gant ur jedouer hepken, a vo kaset 9 foent war-raok neuze, gant ma vo rannet an eil tro diouzh egile : 6 da gentañ ha 3 da c'houde, pe 3 da gentañ ha 6 da c'houde.<br> Mar bann un doubl, da lavaret eo an hevelep niver war pep diñs, e rank an den c'hoari pep diñs div wech ; da skouer : mard eo 5-5 ar vannadenn e rank an den kas 4 jedouer, pe nebeutoc'h, 5 poent war-raok.<br> Mar gall un den kas e jedoueroù diouzh disoc'h ar vannadenn e rank en ober ; mar ne c'hall c'hoari hini ebet eus disoc'hoù an diñsoù ez eo tro an den all da c'hoari. Mar galler c'hoari diouzh disoc'h un diñs hepken ha n'eo ket diouzh hini ar rumm e ranker c'hoari an niver uhelañ : da skouer, mar banner 6-3 ha mar ne c'haller c'hoari nemet 6 pe 3 e ranker c'hoari 6 ; mar ne c'haller ket c'hoari 6 e ranker c'hoari 3, mard eo dic'hallus en ober e chomer hep c'hoari.<br> Difennet groñs eo en em zibabfe un den evit chom hep c'hoari gant an daou ziñs ; pa c'haller c'hoari an daou e ranker ober. Da skouer : diwar 6-3 ne c'haller ket c'hoari 3 gant ur jedouer war-eeun, met gallus eo en ober goude bout c'hoariet 6 gant ur jedouer all : ret eo ober neuze. ==== Saotroù ==== [[Restr:Backgammon example.ogv|thumb|<div style="text-align:center;">Video :<br>fiñvoù, saotroù, doublañ, ezkerzh</div>]] War e hent war-du an ezkerzh e c'hall jedouer un den erruout war ur bir diac'hub, pe ac'hubet gant jedoueroù a-liv gantañ. Arabat eo ec'h errufe ur jedouer war ur bir ac'hubet gant muioc'h eget 1 jedouer enebour ; ne vez morse daou liv war ur bir eta.<ref name="BFW" /><br> Bez' e c'hall avat erruout war ur bir a zo ac'hubet gant 1 jedouer enebour, a anver ur "saotr" (''blot'' e saozneg). "Foetet" eo ar jedouer-se neuze, tennet a-ziwar ar bir ha lakaet war ar speurenn a zo e-kreiz an tablez.<ref name="BFW" /><br> Goude bout bet foetet ha lakaet war ar speurenn e tistro ar jedoueroù war an tablez dre an tu diabarzh enebour, diouzh tennadennoù diñsoù : dre 1 e tistro ar jedouer war bir 24 an tu arall, dre 2 ez a war ar ar bir 23, hag evel-se betek 6 en e gas d'ar bir 19 — hep disoñjal, ne c'hallo ket ac'hubiñ ur poent ac'hubet gant jedoueroù enebour. Evel-just, mard eus ur saotr war ar ar bir e vo foetet ha lakaet war ar speurenn d'e dro.<br> Meur a jedouer a c'hall en em gavout war ar speurenn neuze, ha ne c'hall ket an den dilec'hiañ jedoueroù keit ha m'en deus lod war ar speurenn.<ref name="BFW" /><br> Mard emañ "serr" (''closed'' e saozneg) tachenn diabarzh an eil den, da lavaret eo mard eus da nebeutañ daou jedouer war pep unan eus ar 6 bir anezhi, ne c'hall ket egile adlakaat e jedouaeroù foetet er c'hoari a-ziwar ar speurenn, ha ret eo dezhañ paouez da c'hoari keit ha ma ne vo ket un digor er biroù enebour, dieub pe ac'hubet gant 1 jedouer hepken neuze. E-keit-se e c'hall ar jedoueroù enebour beajiñ war-du an ezkerzh. ==== Ezkerzh ==== Pa 'z eo deuet un den a-benn da lakaat e holl jedoueroù en e ziabarzh e c'hall kregiñ d'o lemel a-ziwar an tablez.<br> Ur vanadenn 1 a ro aotre da lemel ur jedouer a-ziwar ar bir 1, un 2 a skarzho ar bir 2, ha kement zo. Bez' e c'haller ivez lakaat ur jedouer da gilañ e-lec'h goullonderiñ ur bir. Ne c'haller ket avat implijout niver ''n'' ur vannadenn evit skarzhañ ur bir ''n-1'', nemet ha goullo e vije ar biroù brasoc'h o niverenn.<ref name="BFW" />. Da skouer : mar banner 6-5 pa vez goullo ar bir 6 tra ma chom 2 jedouer war ar bir 5 e ranker implijout ar 6 hag ar 5 da lemel an daou jedouer a-ziwar ar bir 5.<br> Pa skarzher an diabarzh e c'haller ivez fiñval diouzh ar vannadenn izelañ kent ober gant an hini uhelañ, zoken mar ne reer ket gant talvoudegezh leun ar vannadenn uhelañ ; da skouer : 1 jedouer a chom war ar bir 6, ha 6-1 eo ar vannadenn ; gallout a reer dilec'hiañ ar jedouer 6 d'ar bir 5 hervez disoc'h 1 ar vannadenn, ha goude-se lemel ar jedouer-se a-ziwar ar bir 5 dre ober gant ar vannadenn 6. Un taol kadouriezh e c'hall bout a-wechoù. Pa n'eus bet lamet jedouer ebet gant un den e-keit ha m'eo bet lamet e 15 re gant an den arall ez eus bet kollet ur ''gammon'' (ur c'hoari) a gont div wech kement hag ur c'holl boutin. Ouzhpenn da se, mar chom jedoueroù gant ar c'holler war ar speurenn pe war dachenn diabarzh an den arall ez eus bet kollet ur ''backgammon'', da lavaret eo teir gwech kement hag ur c'holl boutin.<ref name="BFW" /> === Diñs doublañ === [[Restr:Backgammon DoublingCube.jpg|thumb|left|150px|<div style="text-align:center;">Un diñs doublañ</div>]] Un diñs doublañ zo bet degaset er c'hoari a-benn buanaat ar c'hrogadoù ha degas un tamm strategiezh.<br> Kent bannañ e rumm diñsoù e c'hall un den goulenn ma vije doublet ar skodenn. Daou zibab a chom d'an den arall neuze : asantiñ, pe dilezel ar c'hrogad. Mard asant e lakaer an diñs doublañ diouzh e du, gant an 2 war ziskouez, hag eñ hepken a c'hallo kinnig doublañ ar skodenn a-nevez. Mar nac'h e koll kement ha talvoudegezh ar skodenn kent ar c'hinnig (mard eo 4, hag 8 zo bet kinniget, 4 e vo ar c'holl, da lavaret eo peder gwech talvoudegezh ar skodenn orin).<ref name="BFW" /> Dibaot a wech ez eer dreist liskementiñ dre 4, met evel-just e c'haller pignat betek 64, ha c'hoazh betek 128, 256, 512... N'eus harz ebet e gwirionez.<br> Daou zoare da ober gant an diñs doublañ a vez lakaet e pleustr alies, pa c'hoarier a-benn gounez moneiz, petra bennak ma n'emaint ket e reolennoù ofisiel ar ''backgammon'' : ''beaver'' ("[[avank]]") ha ''racoon'' ("[[rakoun]]"). * ''Beaver'' : gallout a ra un den addoublañ diouzhtu ha mirout an diñs doublañ pa ginnig an den arall doublañ adarre ; dre 4 e-lec'h 2 e vez lieskementet ar skodenn neuze. * ''Racoon'' : kinnig doublañ a ra un den, asantiñ a ra an den arall hag ober ''beaver'' raktal, ha raktal ivez e toubl an den kentañ en ur lezel an diñs doublañ d'an den enebour ; dre 8 e vez lieskementet ar skodenn diouzhtu neuze, ar pezh a gresk riskloù an doublañ. == Strategiezh ha kadouriezh == [[Restr:Backgammon door.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">Un nor e [[Bakou]], [[Azerbaidjan]]</div>]] Bez' ez eus eus damkaniezh an digoradurioù evit ar ''backgammon'', n'eo ket ken klok ha hini an echedoù avat rak buan e kresk gwezennad ar gallusterioù en abeg da niver ar bannadennoù diñsoù ha da hini ar fiñvoù a c'haller ober bewech. A-drugarez d'ar [[urzhiataerezh|stlenneg]] ez eo bet gwellaet an damkaniezh, hogen buan ec'h erruer e kalon ur c'hrogad. Goude an digoradur ez eur boaz da c'hoari gant strategiezhoù anavezet mat, en ur dremen eus an eil d'eben a-benn azasaat an dibaboù ouzh red ar c'hrogad. Ar strategiezh eeunañ eo klask chom hep bout foetet, stanket pe zalc'het e-maez ar c'hoari. Unan all, a zo paot a-walc'h, eo kas ur redadeg : fiñval ar buanañ ar gwellañ war-du an ezkerzh, ha seul vuioc'h a lañs, seul spletusoc'h ar redadeg.<ref name="PDM">Paul D. Magriel Jr. (1976), ''Backgammon'', Quadrangle/The New York Times (2004), ISBN 978-0-8129-0615-8 {{en}}</ref><br> Un doare all eo delc'her da vestroniañ unan eus ar biroù enebour, a anver un "eor" neuze (''anchor'' e saozneg). Diwar an eor-se e c'haller foetañ ar saotroù enebour, pe lakaat jedoueroù an eor da dec'hel en ur redadeg dre vannañ doubloù.<ref name="PDM" /> "Stankañ" a c'haller ober ivez, da lavaret eo sevel ur vogerenn jedoueroù war ur steudad biroù a-benn mirout ouzh ar re enebour ag he distremen : ne c'hall ket ur jedouer stanket a-dreñv ur voger astennet war 6 bir he distremen kent na vefe torret.<ref name="PDM" /><br> Pelloc'h e c'haller mont avat, dre c'holeiñ an tu diabarzh enebour ker buan ha ma c'haller en ur zelc'her jedouroù an den arall war ar speurenn. Alies e c'hounezer ur ''gammon'' en doare-se, pa ne c'hall ket ar jedoueroù enebour kuitaat ar speurenn pe mont er-maez.<ref name="BFW" /> Ur strategiezh arall eo sevel ur vogerenn en tu diabarzh ha, war an dro, lakaat eorioù en diabarzh enebour : stanket eo ar jedoueroù enebour, hag aesoc'h eo o foetañ. "Kilc'hoari" ''(backgame)'' a reer eus kement-se ; n'a ket en-dro gwall alies pa vez implijet adalek deroù ur c'hrogad, gwelloc'h eo e arverañ pa ranker en em dennañ eus ur pleg fall. "Eiladiñ" a c'haller ober ivez, da lavaret eo lec'hiañ ar jedoueroù en doare ma rank an enebour tennañ an hevelep niveroù gant an diñsoù a-benn tizhout e bal. Da skouer : lec'hiañ pep saotr a-benn rediañ an enebour da dennañ un 2 evit foetañ hini pe hini, ar pezh a zigresk ar gallusted da vout foetet aliesoc'h eget ur wech<ref name="BFW" /> Un astenn d'an eiladiñ eo an "diseurteladur", pa redier an enebour da dennañ meur a niver.<ref name="PDM" /> A-hed pep krogad e rank pep c'hoarier delc'her kont eus ar poentoù a zo rekis evit lemel ar jedoueroù a-ziwar an tablez. Diwar ar gont-se e c'haller gouzout piv zo gouest da c'hounez, ha neuze divizout ha spletus eo doublañ, distreiñ d'an diabarzh, kregiñ da lemel ar jedoueroù.<ref name="PDM" /> == Kevezadegoù == Evel forzh pe sport (an echedoù hag ar go en o zouez) ez eus kleuboù ''backgammon'' er bed a-bezh, a zo bodet e kevreadoù gant ar pal aozañ kevezadegoù rannvroel, broadel hag etrebroadel. C'hoarierion a-vicher zo. ===Kampionad ar Bed=== Abaoe [[1967]] e vez aozet Kampionad ar Bed bep bloaz (n'eus ket bet e [[1970]]).<br> E [[Las Vegas]] e voe aozet betek [[1974]], er [[Bahamas]] evit ar Stadoù-Unanet hag e [[Monte Carlu]] evit [[Europa|Europiz]] eus [[1975]] betek [[1978]] ; abaoe [[1979]] e vez dalc'het e Monte Carlu hepken. Div vaouez a voe trec'h etre 1967 ha [[2007]] : Carol Crawford e [[1973]] ha Katie Scalamandre e [[2000]] ; adalek [[2008]] e voe daou gampionad, unan evit ar wazed hag unan evit ar maouezed. {| |- valign="top" | {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable"|Bloaz ! Kampion ! Lec'h |- ! 1967 | rowspan="2"| [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Tim Holland || rowspan="2" | [[Las Vegas]] |- ! 1968 |- ! 1969 !! colspan="3" rowspan="2"| ''Kampionad ebet'' |- ! 1970 |- valign="top" ! 1971 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Tim Holland || rowspan="4" | Las Vegas |- ! 1972 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Oswald Jacoby |- ! 1973 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Carol Crawford |- ! 1974 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Claude Beer |- valign="top" ! 1975 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Billy Eisenberg || rowspan="4" | [[Bahamas]] |- ! 1976 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Baron Vernon Ball |- ! 1977 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Ken Goodman |- ! 1978 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Paul Magriel |- valign="top" ! 1979 | [[File:Flag of Italy.svg|20px|link=Italia]] Luigi Villa || rowspan="2" | [[Monte Carlu]] |- ! 1980 | [[File:Flag of Mexico.svg|20px|link=Mec'hiko]] Walter Coratella |} | {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable"|Bloaz ! Kampion ! Lec'h |- valign="top" ! 1981 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Lee Genud | rowspan="14"| Monte Carlu |- ! 1982 | [[File:Flag of Switzerland.svg|20px|link=Suis]] Jacques Michel |- ! 1983 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Bill Robertie |- ! 1984 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Mike Svobodny |- ! 1985 | [[File:Flag of Italy.svg|20px|link=Italia]] Charles-Henri Sabet |- ! 1986 | [[File:Flag of Italy.svg|20px|link=Italia]] Clement Palacci |- ! 1987 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Bill Robertie |- ! 1988 | [[File:Flag of Germany.svg|20px|link=Alamagn]] Phillip Marmorstein |- ! 1989 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Joe Russell |- ! 1990 | [[File:Flag of Canada.svg|20px|link=Kanada]] Hal Heinrich |- ! 1991 | [[File:Flag of Germany.svg|20px|link=Alamagn]] Michael Meyburg |- ! 1992 | [[File:Flag of Romania.svg|20px|link=Roumania]] Ion Ressu |- ! 1993 | [[File:Flag of Denmark.svg|20px|link=Danmark]] Peter Jes Thomsen |- ! 1994 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Frank Frigo |} | {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable"|Bloaz ! Kampion ! Lec'h |- valign="top" ! 1995 | [[File:Flag of Israel.svg|20px|link=Israel]] David Ben-Zion | rowspan="13"| Monte Carlu |- ! 1996 | [[File:Flag of Italy.svg|20px|link=Italia]][[File:Flag of Monaco.svg|20px|Monaco|link=Monaco]] David Nahmad |- ! 1997 | [[File:Flag of Sweden.svg|20px|link=Sveden]] Jerry Grandell |- ! 1998 | [[File:Flag of Germany.svg|20px|link=Alamagn]] Michael Meyburg |- ! 1999 | [[File:Flag of Sweden.svg|20px|link=Sveden]] Jörgen Granstedt |- ! 2000 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Katie Scalamandre |- ! 2001 | [[File:Flag of Sweden.svg|20px|link=Sveden]] Jörgen Granstedt |- ! 2002 | [[File:Flag of Denmark.svg|20px|link=Danmark]] Mads Andersen |- ! 2003 | [[File:Flag of Norway.svg|20px|link=Norvegia]] Jon Kristian Røyset |- ! 2004 | [[File:Flag of Denmark.svg|20px|link=Danmark]] Peter Hallberg |- ! 2005 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Dennis Carlston |- ! 2006 | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|link=Izelvroioù]] Philip Vischjager |- ! 2007 | [[File:Flag of Argentina.svg|20px|link=Arc'hantina]] Jorge Pan |} |} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- ! class="unsortable"|Bloaz ! Kampion ! Kampionez ! Lec'h |- valign="top" ! 2008 | [[File:Flag of Denmark.svg|20px|link=Danmark]] Lars Trabolt | [[File:Flag of France.svg|20px|link=Bro-C'hall]] Scarlett Serrero | rowspan="12"| Monte Carlu |- ! 2009 | [[File:Flag of Japan.svg|20px|link=Japan]] Masayuki Mochizuki | [[File:Flag of Sweden.svg|20px|link=Sveden]] Sara Utku |- ! 2010 | [[File:Flag of Denmark.svg|20px|link=Danmark]] Lars Bentzon | [[File:Flag of United Kingdom.svg|20px|Rouantelezh-Unanet|link=Rouantelezh-Unanet]] Zoe Cunningham |- ! 2011 | [[File:Flag of Japan.svg|20px|link=Japan]] Takumitsu Suzuki | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Lynn Ehrlich |- valign="top" ! 2012 | [[File:Flag of Denmark.svg|20px|link=Danmark]] Nevzat Dogan | rowspan="4" | [[File:Flag of Italy.svg|20px|link=Italia]] Laura Monaco |- ! 2013 | [[File:Flag of Ukraine.svg|20px|Ukraina|link=Ukraina]] Vyacheslav Pryadkin |- ! 2014 | [[File:Flag of Japan.svg|20px|link=Japan]] Akiko Yazawa |- ! 2015 | [[File:Flag of Turkey.svg|20px|Turkia|link=Turkia]] Ali Cihangir Çetinel |- ! 2016 | [[File:Flag of Sweden.svg|20px|link=Sveden]] Jörgen Granstedt | [[File:Flag of England.svg|20px|Bro-Saoz|link=Bro-Saoz]] Cecilia Sparke |- ! 2017 | [[File:Flag of France.svg|20px|link=Bro-C'hall]] Didier Assaraf | [[File:Flag of England.svg|20px|Bro-Saoz|link=Bro-Saoz]] Anna Clarke |- ! 2018 | [[File:Flag of Japan.svg|20px|link=Japan]] Akiko Yazawa | [[File:Flag of Romania.svg|20px|link=Roumania]] Alexandra Knupfer |- ! 2019 | [[File:Flag of Israel.svg|20px|link=Israel]] Eli Roymi | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Antoinette Williams |- ! 2020 !! colspan="3"| ''Kampionad ebet'' |- valign="top" ! 2021 | [[File:Flag of Japan.svg|20px|link=Japan]] Masayuki Mochizuki | rowspan="2"| [[File:Flag of Italy.svg|20px|link=Italia]] Annalisa Agosti | rowspan="4'| Monte Carlu |- ! 2022 | [[File:Flag of Denmark.svg|20px|link=Danmark]] Sander Lylloff |- ! 2023 | [[File:Flag of the United States.svg|20px|link=Stadoù-Unanet Amerika]] Frank Frigo | [[File:Flag of England.svg|20px|Bro-Saoz|link=Bro-Saoz]] Cecilia Sparke |- ! 2024 | |} |} == Urzhiataerezh == Abred-tre e voe dedennet skiantourien an [[urzhiataerezh]] gant ar ''backgammon'' hag e gedaozadoù niverus.<br> D'ar [[15 a viz Gouere]] [[1979]], e Monte Carlu, e voe trec'het kampion nevez ar bed, Luigi Villa, gant ar [[meziant]] BKG 9.8 a oa bet savet gant Hans Berliner eus ''Carnegie-Mellon University'' e [[Pittsburgh]].<br> Mat e voe c'hoari ar meziant, gwelloc'h avat e voe hini an den, met BKG 9.8 a c'hounezas dre 7 ouzh 1 en abeg da elfennoù chañs niverusoc'h<ref>{{en}} Hans Berliner, ''Backgammon Program Beats World Champ'', ACM SIGART Bulletin #69, Genver 1980, [http://www.bkgm.com/articles/Berliner/BackgammonProgramBeatsWorldChamp/ ''Backgammon Galore!''].</ref>. == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} == Deskiñ ''backgammon'' == * Chris Bray (2008), ''Backgammon for Dummies'', John Wiley & Sons, ISBN 978-0-470-77085-6 {{en}} :Kentel c'hallek : ''Apprendre le backgammon'', Marie-Line Hillairet (2013), ISBN 978-1-4723-3413-8 {{fr}} * Urbain Faligot (2001), ''Comment jouer au backgammon, au jacquet et au trictrac'', De Vecchi, ISBN 978-2-7328-0444-6 {{fr}} * Jacques Elibia (2002), ''Le backgammon'', Bornemann, ISBN 978-2-85182-655-8 {{fr}} * Philippe Lemaire (2008), ''Débutez au backgammon'', Micro Applications, ISBN 978-2-300-01511-3 {{fr}} * N. Guiton (2012), ''Traité complet du jeu de Trictrac, suivi d'un Traité du jeu de Backgammon'', Maxtor, ISBN 978-84-90001-075-4 {{fr}} == Liammoù diavaez == * [http://www.world-backgammon-association.com/ ''World Backgammon Association (WBA)''] {{en}} * [http://www.ffbg.fr/ ''Fédération française de backgammon (FFBG)''] {{fr}} :N'eus kleub ''backgammon'' ebet e Breizh. * C'hoari ''backgammon'' war an [[Internet]] : [http://www.fibs.com/ ''First Internet Backgammon Server (FIBS)''] {{en}}, {{fr}} <small>(ha yezhoù arall).</small> == Pennadoù kar == * ''[[Jacquet]]'' * ''[[Trictrac]]'' {{Commonscat}} [[Rummad:C'hoarioù stroll]] [[Rummad:C'hoarioù tablez]] [[Rummad:C'hoarioù strategiezh]] sdvpxj9sn9kt67tcmei4xry7wh46ggx 0 122868 2197757 2183458 2026-08-10T19:16:40Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197757 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#78e" style="font-size:2em; color:#fff;" | '''Amished''' |- | colspan="2" align="center" | [[Restr:Amish - On the way to school by Gadjoboy-crop.jpg|250px]]<br>Bugale amish o vont d'ar skol (2006) ---- |- valign="top" | '''Poblañsouriezh''' || 300 000<br><small>''(Old Order Amish'', 2015)</small> |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Diazezer''' || [[Jakob Ammann]]<br />(c.&nbsp;[[1656]]–[[1730]]) |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Lec'hiadurioù<br />pennañ''' | {{SUA}} *[[Pennsylvania]] *[[Ohio]] *[[Indiana]] {{Kanada}} *[[Ontario]] |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Relijion''' || [[Advadezouriezh]] |- | colspan="2" | <hr> |- | '''Skritur santel''' || [[Bibl|Ar Bibl]] |- | colspan="2" | <hr> |- valign="top" | '''Yezhoù''' || Alamaneg Pennsylvania<br>Alamaneg Bern<br>Alamaneg Elzas<br>Uhelalemaneg amish<br>Saozneg |} An '''Amished''' a zo ur strollad kumuniezhioù [[kristeniezh|kristen]] [[advadezour]] hengounelour, liammet ouzh an ilizoù [[Mennonidi|mennonat]] met distag diouto. Brudet eo an Amished evit o doare eeun da vevañ, o dilhad diglink ha o diegi d'ober gant kalz eus teknologiezhioù ar bed a-vremañ. Istor an [[Iliz (ensavadur)|Iliz]] amish a grogas e [[Suis]] gant ur skism en ur strollad advadezourien [[elzasat]] ha suis renet gant [[Jakob Ammann]] e [[1693]]. ''Amish'' e voe lesanvet heulierien Ammann. E penn-kentañ an [[XVIIIvet kantved]] e tivroas kalz Amished mennoat trema [[Pennsylvania]] evit meur a abeg.  Ar re hengounelourañ eus o diskennidi a gomz bepred ''Pennsylvania Dutch'', "[[alamaneg Pennsylvania]]", petra bennak ma vez komzet ivez ur stumm alamaneg a Vro-Suis gant izili eus an ''Old Order Amish Mennonite Church'' (OOAMC) en Adams County en [[Indiana]]<ref>{{en}} ZOOK, Noah & YODER Samuel L. (1998) : [http://www.gameo.org/encyclopedia/contents/B4762.html ''Berne, Indiana, Old Order Amish Settlement''] - Tizhet 18 KZU 2015.</ref>. E [[2012]] e oa ouzhpenn 180&nbsp;000 ezel gour eus an OOAMC dasparzhet e 22 Stad eus [[Stadoù-Unanet]] (45&nbsp;000 en [[Ohio]] hepken), ha 1&nbsp;500 e mervent [[Ontario]] e [[Kanada]]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20210108224603/http://www.religioustolerance.org/amish.htm ''The Amish: history, beliefs, practices, etc''].</ref>. E [[2008]], ur studiadenn a zamvenege e oa kresket o niver da 227&nbsp;000<ref>{{en}} SCOLFORO, Mark (2008) : [http://www.usatoday.com/news/nation/2008-08-20-3770622862_x.htm ''Amish population nearly doubles in 16 years''] - Tizhet 18 KZU 2015.</ref>, hag unan all e [[2010]] a zamvenege e oa kresket eus 10% e-kerzh an daou vloavezh evit tizhout 249&nbsp;000, gant staliadurioù muioc'h-mui war-du ar c'hornôg<ref>{{en}} SCOLFORO, Mark (2010) : [http://www.huffingtonpost.com/2010/07/29/amish-population-growth-n_n_663323.html ''Amish Population Growth: Numbers Increasing, Heading West''] - Tizhet 18 KZU 2015.</ref>. P'emañ ar feur-genel re izel evit mirout stabil niver an dud e-touez an Amerikaned dre vras abaoe ar [[bloavezhioù 1970]], e kendalc'h an darn vrasañ eus an Amished da c'henel 6–7 bugel dre familh a-drugarez da wellaennoù e-keñver yec'hed ar mammoù hag ar vugale nevez c'hanet en {{XXvet kantved}}. Etre [[1992]] ha [[2013]] e kreskas niver an Amished eus 120%<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20140809121653/http://www2.etown.edu/amishstudies/PDF/Statistics/Population_Change_1992_2013.pdf ''Amish Studies''] - Tizhet 18 KZU 2015.</ref>, pa greske niver an annezidi er Stadoù-Unanet eus 23% hepken. Dre ar [[badeziant|vadeziant]] e teuer da vezañ ezel eus an Iliz amish, d'un oad etre 16 vloaz ha 25 bloaz peurliesañ. Un dra ret eo evit gellout dimeziñ en Iliz amish. Ur wech badezet n'hell den dimeziñ en diavaez. E pep kumuniezh e kaver etre 20 ha 40 tiegezh, dalc'het e vez ul lid bep Sul e ti un ezel. Renet eo ar gumuniezh gant un [[eskob]], skoazellet gant ministred ha [[diagoniezh|diagoned]]. Dleout a ra pep ezel sentiñ ouzh reolennoù an Iliz, an ''[[Ordnung]]'', a bled gant tost pep degouezh eus ar vuhez pemdez, a verz implij an tredan, ar pellgomz hag ar c'hirri-tan peurgetket, hag a reoilh an doareoù d'en em wiskañ. An darn vrasañ eus an Amished ne brenont kretadur ebet, ha n'int ket gwarezet gant Surentez Sokial ar Stadoù-Unanet. Evel an Advadezourien ne respontont ket d'an tagadennoù ha ne reont servij soudard ebet. Priziañ a ra an Amished ar vuhez war ar maez, al labour dorn hag an uvelded, o ren o buhez hervez ar pezh a soñjont bezañ komzoù [[Doue]]. Eskumunuget e vez an izili na reont ket ar pezh a c'houlenn ar gumuniezh diganto ha na vezont ket kendrec'het da geuziñ. Ouzhpenn bezañ eskumunuget e c'hell bezañ goulennet digant holl izili ar gumuniezh nac'hañ kaout darempred ebet ganto ''(shunning'' e [[saozneg]], ''meidung'' en [[alamaneg]])<ref name=PBSAE>''{{en}} BELTON, David (2012) : [https://web.archive.org/web/20151229160742/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/amish/player/ ''The Amish''], teulfilm.</ref> evit ober mezh dezho hag o broudañ da zistreiñ d'an Iliz. Tost da 90% eus ar grennarded amish a c'houlenn bezañ badezet ha degemeret en Iliz.<ref name=PBSAE /> E-kerzh ar c'hrennoad ''([[rumspringa]]'' "kantren"), e lod kumuniezhioù e vez asantet da emzalc'hioù o dije laket un oadour badezet da vezañ kastizet.<!--<ref>{{en}} [http://channel.nationalgeographic.com/series/inside/3660/amish-rumspringa ''Amisch Teenagers Experience the World'']</ref>--404 16 KZU 15--> Klask a ra ar strolladoù amish chom hep meskañ betek re gant ar bed nann-amish, da lavaret eo ar gevredigezh amerikan pe ganadian. Pouez bras a roont d'al liammoù iliz ha familh peurliesañ. O skolioù dezho o deus, ha paouez a reont gant ar skoliata "klasel" goude an eizhvet live, da 13 pe 14 vloaz.<ref name=PBSAE /> Adalek an oad a 16 vloaz e pak ar re yaouank ur varregezh gant harp o zud, ar gumuniezh hag ar mestr-skol. ==Istor== [[File:Amish cover.jpg|thumb|<div class="center">Golo ar gelaouenn ''The Amish and the Mennonites'', 1938</div>]] [[File:amish cemetery.gif|thumb|<div class="center">Ur vered amish kozh e kontelezh Lancaster e Pennsylvania, 1941</div>]] Luskad an Amished vennoat a zeu eus kumuniezh ar Vreudeur Suis, bet krouet e [[1525]] dre ur skism el luskad advadezour, pa bellaas [[Felix Manz]] (c.&nbsp;[[1498]]–[[1527]]) ha [[Conrad Grebel]] (c.&nbsp;[[1498]]–[[1526]]) diouzh [[Huldrych Zwingli]]. Advadezourien e oa ar Vreudeur Suis neuze, ha gwelet e vezont alies evel perzhidi e lodenn grenn an [[Disivoud protestant]]. Kement hag "unan a vadez en-dro" e talvez "advadezour" ''(anabaptist'' e saozneg) — un dave d'ar re a oa bet badezet pa oant babiged hag a droas goude wardu ur "vadeziant a greder" hag a c'houlennas bezañ badezet en-dro en o oad gour. Diwar [[Jakob Ammann]] (c.&nbsp;[[1656]]–[[1730]]), ul levier mennonat suis, eo deveret an anv ''Amish''. Krediñ a rae da Ammann e oa advadezourien beoc'hgarour an [[Izelvroioù]] hag [[Alamagn]] o pellaat diouzh kelennadurezh [[Menno Simons]] ha [[Disklêriadur a Feiz Dordrecht]] e [[1632]]. Ali e oa Ammann gant ur genurzh kreñvoc'h en Iliz gant implij strishoc'h an doare da lakaat a-gostez an izili eskumunuget ''(shunning)'' peurgetket. Gwallgaset oa bet advadezourien Suis ha strewet en oant en [[Elzas]] ha war douaroù [[Pfalz]]. Biskoazh n'o doa implijet doare strizh an eskumunugenn ''(meidung)'' evel ma rae lod advadezourien en Izelvroioù. Pouezañ a rae Ammann war an doare-se betek gortoz ma nac'hfe priedoù debriñ an eil gant egile ha betek ma tiskouezfe keuz an hini bet eskumunuget. An doare strizh-se da sentiñ ouzh ar reolennoù war an dachenn-se kenkoulz ha war re all a zegasas disrann e-touez mennonidi Su Alamagn, [[Suis]] hag [[Elzas]] e [[1693]], hag a lakaas heulierien Ammann da guitaat. Adalek ar prantad-se e kreskas daou skourr kenstur e metoù advadezourien Suis. Ar re a yeas da-heul a voe anavezet dindan an anv ''Amished'' pe ''mennonidi amish''. Ar re all a voe diazez Kevre Mennonidi Suis. O hêrezh boutin a ra e chom kalz heñvelderioù etre Amished ha mennoidi. Ar re a guita ar skourr amish a zo techet da vont war-du kumuniezhioù mennoat strizh. E-kerzh an {{XVIIIvet kantved}} e krogas mennoidi amish da zivroañ war-du Pennsylvania, ul lodenn eus un divroadeg ledanoc'h eus Pfalz hag an trowardroioù. E-touez abegoù an degouezh-se e oa ar brezelioù [[relijion|relijiel]], ar baourentez hag an heskinerezh relijiel. An enbroidi amish kentañ a reas o annez e kontelezh [[Berks]] e Pennsylvania. Dilojañ a rejont diwezhatoc'h abalamour da gudennoù a-zivout an douar ha diwar aon evit o surentez liammet ouzh ar brezel ouzh ar C'hallaoued hag an Indianed. Kalz a reas goude o annez e kontelezh [[Lancaster]] e Pennsylvania. Strolladoù a yeas diwezhatoc'h da [[Alabama]], [[Delaware]], [[Illinois]], [[Indiana]], [[Iowa]], [[Kansas]], [[Kentucky]], [[Michigan]], [[Minnesota]], [[Mississippi]], [[Missouri]], [[Montana]], [[Nebraska]], [[Stad New York]], [[Ohio]], [[Maryland]], [[Tennessee]], [[Wisconsin]], [[Maine]] hag [[Ontario]]. Ar c'humuniezhioù amish chomet en [[Europa]] a gemmeskas tamm-ha-tamm gant ar vennonidi. Ar gumuniezh diwezhañ o kendeuziñ a voe Amished [[Ixheim]], a gendeuzias gant an Iliz mennonat nesañ e [[1937]]. Un toullad eus ar c'humuniezhioù mennonat, kalz en Elzas peurgetket, a ziskenn war-eeun eus kumuniezhioù amish kent. An darn vrasañ eus ar c'humuniezhioù staliet e [[Norzhamerika]] a zilezas tamm-ha-tamm o identelezh amish. Er [[bloavezhioù 1860]] e c'hoarvezas an disrann diazez vrasañ deuet diwar ar c'holl identelezh-se. E-kerzh an dekvloaziad-se e voe bodet Senedoù Ministred ''(Dienerversammlungen)'' e kontelezh [[Wayne]] en Ohio evit divizout penaos e c'hellje an Amished ober gant gwask ar gevredigezh vodern. Ur mennozh araokour e oa ar bodadegoù-se e gwirionez. Un dra nevez en Iliz amish e voe gwelet an eskibien oc'h en em vodañ evit divizout traoù mat evit an holl gumuniezhioù.<br /> Goude an emvodoù kentañ e tivizas an eskibien mirourañ chom hep kemer perzh ken. Al lodenn araokour, anezhi un div drederenn bennak eus ar c'humuniezhioù, a gemeras an anv ''[[Amished mennonat]]''. Kalz eus ar c'humuniezhioù-se a kendeuzas goude gant an Iliz vennoat ''(Mennonite Church)'' pe strolladoù mennonat all, dreist-holl e penn-kentañ an {{XXvet kantved}}. ''Old Order Amish'' "Urzh Kozh Amish" a voe graet eus ar re a oa chomet tostañ d'an hengoun. ==Buhez relijiel== [[File:De Ausbund 329.jpg|thumb|220px|<div class="center">Ur bajenn eus ''Diß Lied haben die sieben Brüder im Gefängnüß zu Gmünd gemacht''</div>]] [[File:DSCN4624 holmescountyamishbuggy e.jpg|thumb|<div class="center">Ur c'houblad Amished en ur ''buggy'' e [[Kontelezh Holmes]] (Ohio), Gwengolo 2004</div>]] Daou veizad a sikour da gompren sell an Amished war ar relijion : argas a reont an ''Hochmut'' (al lorc'h, ar rogentez) ha reiñ a reont un dalvoudegezh uhel-kenañ d'an ''Demut'' (an uvelded) ha d'ar ''Gelassenheit'' (an habaskted, ar mestroniañ e emzalc'h, ar sioulder), troet alies gant "sujidigezh" pe "lezel ober". ''Gelassenheit'' a vefe komprenet gwelloc'h marteze evel an diegi d'en em lakaat en a-raok, da glask tapout brud, d'en em ziskouez. Fellout a ra d'an Amished plegañ da "Youl [[Jezuz]]". En ober a reont dre reolennoù o c'hevredigezh, a zo kontrol d'an hiniennelegezh ken pouezus evit ar [[sevenadur]] amerikan. Dre ma'z int enep-hiniennelour e vezont douget da argas an teknologiezhioù a skañva al labour dre zieubiñ an den eus an ezhomm eus sikour ar gumuniezh. Nevezadurioù evel an [[tredan]] a c'hell degas d'an den ar c'hoant da gaout madoù a ziskouez e stad er gevredigezh, al luc'hskeudennoù a c'hell magañ al lorc'h, ''[[et caetera]]''. ==An Amished e Norzhamerika== Disrannoù a voe e-kerzh ar bloavezhioù, evit abegoù doktrinel peurliesañ. An ''Old Order'' eo ar strollad brasañ er Stadoù-Unanet. Kuitaet o doa an Amished all er bloavezhioù 1860 evit chom tostoc'h d'an doareoù hengounel. Lod gouizieien zo a wel an ''[[New Order Amish]]'' evel ur rann eus an ''Old Order Amish'', daoust d'o anv. E [[2010]], un nebeud strolladoù relijiel a gemmas an doare da gontañ o izili evit klotañ gwelloc'h gant doareoù izili an ''Association of Statisticians of American Religious Bodies (ASARB)'' ; an Amished peurgetket a sevenas ar c'hemm-se. Mar konter an holl rummadoù Amished – ha n'eo ket izili an ''Old Order Amish'' hepken – e oa war-dro 241&nbsp;000 Amish e 28 Stad e e 2010<ref>{{en}} MANNS, Molly (2012) : [http://www.incontext.indiana.edu/2012/nov-dec/article2.asp ''Indiana's Amish Population''] - Tizhet 18 KZU 2015.</ref>. Eizh rummad pennañ a gaver e ''The Old Order Amish'' :<ref>KRAYBILL, Donald B. & JOHNSON-WEINER, Karen M. & NOLT Steven M. : ''The Amish'', Johns Hopkins University Press, 2013, page 139 {{ISBN|978-2-}}</ref> *Kumuniezhioù a gaver e 27 Stad eus SUA hag en Ontario (Kanada). En Ohio emañ ar stollad brasañ, 55&nbsp;000 ezel enni ; e Pennsylvania emañ an eil brasañ (51&nbsp;000), heuliet gant Indiana (38 000)<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120119095833/http://www2.etown.edu/amishstudies/Population_by_State_2008.asp ''Amish Population by State (2008)''] - Tizhet 18 KZU 2015.</ref>. *Ar strolladoù brasañ o deus graet o annez e kontelezh Holmes e biz Ohio, e kontelezh Lancaster e gevred Pennsylvania hag e kontelezhioù [[Kontelezh Elkhart]] ha [[Kontelezh Lagrange]] e biz Indiana.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120119100056/http://www2.etown.edu/amishstudies/Largest_Settlements_2008.asp ''The Twelve Largest Amish Settlements (2008)''] - Tizhet 18 KZU 2015</ref> *E kornôg [[Mississippi (stad)|Mississippi]] e kaver ar brasañ strollad, e [[Missouri]] hag un toullad annezadennoù e reter [[Iowa]] hag e mervent [[Minnesota]]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120119100112/http://www2.etown.edu/amishstudies/Population_by_State_2009.asp ''Amish Population by State (2009)] - Tizhet 18 KZU 2015</ref>. *E-kichen [[Kalona]] ha [[Bloomfield]] emañ an annezadennoù brasañ en Iowa<ref>{{en}} [http://amishamerica.com/iowa-amish/ ''Amish America''] - Tizhet 18 KZU 2015</ref>. *Un annezadenn vras all 10&nbsp;000 ezel eus an ''Old Order Amish'' enni zo e kornôg kreiz [[Wisconsin]]<ref>{{en}} BARRIONUEVO, Alexei (2005) : [http://www.nytimes.com/2005/10/18/national/18manure.html ''Amish May Be Good Neighbors, but Not Their Horses''] - Tizhet 18 KZU 2015</ref>. Abalamour da gresk herr niver an dud er c'humuniezhioù amish e tleont krouiñ annezadennoù all evit kaout douar-labour. Abegoù all a c'heller kavout evit an annezadennoù nevez : mont da lec'hioù un tamm distro evit gellout labourat ha bevañ hervez o doareoù, mirout darempredoù gant o familhoù pe strolladoù amish all, kavout un diskoulm da zizemglevioù diabarzh. ===Strolladoù ''Para-Amish''=== Bez' ez eus un nebeud strolladoù, anvet ''Para-Amish'' gant an istorour amerikan George Calvin Waldrep ha tud all, hag o deus kalz a voazioù boutin gant an Amished (implijout kezeg evit mont ha dont, dilhad eeun, komz alamaneg). Amish eo o orin, hogen n'en em glevont ket gant ar strolladoù all abalamour da zibaboù [[doueoniezh|doueoniel]] pe da reolennoù bevañ n'int ket degemeret gant ar skourr brasañ. Kumuniezh [[Bergholz]] a zo unan anezho. ===Emezelañ en Iliz=== Bihan eo niver an diavaezourien a zo deuet da vezañ Amish. Abaoe [[1950]], 75 a dud hepken a emezelas hag a chomas Amished.<ref name="DBK">KRAYBILL, Donald B. & JOHNSON-WEINER, Karen M. & NOLT, Steven M. : ''The Amish'', Johns Hopkins University Press, 2013 {{ISBN|978-1-4214-0914-6}}</ref> Abaoe [[1990]], un 20 bennak a dud a orin mennoat [[Rusia]]n a yeas gant an Amished en [[Aylmer (Ontario)|Aylmer]] en Ontario.<ref name="DBK" /> Daou strollad kristen en o fezh zo deuet da vezañ amish : an Iliz e [[Smyrna]], [[Maine]], unan eus ar pemp ''Christian Communities of Elmo Stoll'' "Kumuniezh Kristen Elmo Stoll" a oa bet diazezet goude marv [[Elmo Stoll]] ([[1944]]-[[1998]]), anezhañ unan eus eskibien an ''Old Order Amish''.<ref name="GCW">{{en}} WALDREP, George Calvin : ''The New Order Amish And Para-Amish Groups: Spiritual Renewal Within Tradition'', e [https://web.archive.org/web/20160304215926/https://www.goshen.edu/mqr/pastissues/july08.html ''Mennonite Quarterly Review 3'' (Gouhere 2008)].</ref>{{,}}<ref>{{en}} HOOVER, Peter : [https://web.archive.org/web/20171228232654/http://www.scrollpublishing.com/store/peterhoover-real-anabaptists-4.html ''Radical Anabaptists Today – Part 4'']</ref> hag an Iliz e [[Manton]], [[Michigan]], a oa ezel eus ur gumuniezh bet krouet gant Harry Wanner ([[1935]]–[[2012]]), ur pastor deuet eus ar ''[[Stauffer Old Order Mennonite]]''.<ref name="GCW" /> An div Iliz-se a oa ezel eus Ilizoù Michigan, a zo brudet evit bezañ digoroc'h d'an dud c'hounezet eget ar strolladoù all. Kalz tud o deus tañvaet doareoù bevañ an Amished evit meur a abeg e-pad sizhunvezhioù, mizvezhioù pe vloavezhioù hep divizout emezelañ a-benn ar fin.<ref name="DBK" /> ===Strolladoù damheñvel=== N'eus ket Amished eus ar strolladoù ''Old Order Mennonite'', ''Russian Mennonites'', 'Hutterites'', ''Old German Baptist Brethren'', ''[[Old Order German Baptist Brethren]]'' hag ''Old Brethren German Baptists''. Deuet int holl eus Europa, met gant doareoù alamaneg liesseurt ha hengounioù sevenadurel ha relijiel disheñvel<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120117005305/http://www.etown.edu/centers/young-center/ ''Elizabethtown College&nbsp;— Young Center''] - Tizhet 18 KZU 2015</ref> Da skouer : a-stroll e vev an Hutterited<ref>{{en}} [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/277694/Hutterites ''Britannica Online''] - Tizhet 18 KZU 2015</ref> ha peurliesañ e tegemeront an teknologiezhioù<ref>{{en}} LAVERDURE, Paul (2006) : [https://web.archive.org/web/20081013223110/http://esask.uregina.ca/entry/hutterites.html ''Hutterites''] – ''Encyclopedia of Saskatchewan'' - Tizhet 18 KZU 2015</ref> ; ken heñvel eo doareoù an ''Noah Hoover Mennonites'' ouzh re an Amished (dilhad, barvioù, kezeg ha ''buggy'', diegi ouzh an teknologiezhioù a-vremañ, alamaneg Pennsylvania) ma vezont gwelet evel Amished alies<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20141015123500/http://www.7newsbelize.com/sstory.php?nid=25261 ''7 News Belize'']</ref>{{,}}<ref>[http://www.gameo.org/encyclopedia/contents/S72788ME.html ''Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online''] - Tizhet 17 KZU 2015</ref>. Al luskad ''[[Kevredigezh relijius ar Vignoned|Quaker]]'' en deus doareoù bevañ heñvel ouzh re an Amished e meur a geñver, met n'eus liamm ebet ganto. Gant an anabaptisted e voe levezonet ar Vignoned kentañ, ha levezonet o deus d'o zro an Amished da vare an trevadennoù saoz e Pennsylvania. An darn vrasañ anezho ne zougont ket o dilhad hengounel ken. ===Yezh=== {{Main|Alamaneg Pennsylvania}} [[File:Pennsylvania German Sticker.svg|thumb|<div class="center">Pegsun e Pennsylvania :<br>"Ni a gomz ar yezh-vamm c'hoazh"</div>]] An darn vrasañ eus Amished Pennsylvania a gomz ''Pennsylvania Dutch'', alamaneg Pennsylvania, hag a ra ''English'' eus ar re n'int ket Amished, forzh piv e vefent. Ul lod eus an Amished a zeuas d'ar Stadoù-Unanet er [[bloavezhioù 1850]] a gomze [[yezhoù alemanek izel]] evel hini [[Bern]] (Suis) pe hini Elzas. Hervez un imbourc'her, tost holl Amished Pennsylvania a oar saozneg ha ''dutch'' met da bep yezh he zachenn. Alamaneg Pennsylvania a vez implijet e diabarzh ar gumuniezh, e-kerzh ar predoù hag el lidoù relijiel da skouer. E saozneg peurliesañ e vez lennet ha skrivet. Saozneg eo yezh ar skolioù, hini ar c'henwerzh ha, dre vras, hini an holl zarempredoù gant an dud n'int ket Amished. En alamaneg skoueriek e vez lennet ar pedennoù ha kanet ar c'hantikoù kanet ; ''Hochdeitsch'' "alamaneg uhel" eo anv an alamaneg skoueriek en alamaneg Pennsylvania. Ur sikour kreñv evit an identelezh amish eo implij an teir yezh e degouezhioù disheñvel.<ref name="HMcC">{{en}} HURST, Charles E. & McCONNELL, David L. : ''An Amish Paradox: Diversity and Change in the World's Largest Amish Community'', The Johns Hopkins University Press, 2010 {{ISBN|978-0-8018-9398-8}}.</ref> Daoust d'ar saozneg bezañ implijet muioc'h-mui, alamaneg Pennsylvania zo unan eus an nebeud yezhoù bihanniverel eus ar Stadoù-Unanet n'eo na lakaet en arvar na kreñvaet gant an enbroidi nevez.<ref name="HMcC" /> ===Orin=== A orin alaman pe Suis eo ar brasañ niver eus Amished ar Stadoù-Unanet<ref>GINGERICH, Hugh F. & KREIDER, Rachel W. : ''Revised Amish and Amish Mennonite Genealogies'', Masthof Press, 2007, ASIN: B0006EMYZO.</ref>. Ar ger "Amish" a implijont peurliesañ evit komz eus izili o strollad relijiel, ha n'eo ket a-zivout un orin [[kenel]]el. Evel Amished e vez kontet an dud a zibab dont da vezañ izili eus an Iliz hag ar vugale ganet e familhoù amish met re yaouank evit bezañ izili. En un toullad Ilizoù mennoat ez eus un niver bras a izili a oa a-raok izili eus strolladoù amish. Daoust ma voe niverusoc'h an Amished a zeuas d'ar Stadoù-Unanet en XIXvet kantved eget en XVIIIvet, an darn vrasañ eus an Amished a-vremañ zo diskennidi eus enbroidi an XVIIIvet kantved a vire startoc'h d'o hengounioù. ===Doareoù bevañ=== [[File:AmishFamilyNiagaraFalls.jpg|thumb|<div class="center">Un tiegezh '''amish''' e 2007</div>]] An ''[[ordnung]]'' "an urzh" eo a reoilh doareoù bevañ an Amished<ref name=PBSAE /> ; disheñvel un tamm e c'hell bezañ eus ur gumuniezh d'eben hag, en ur gumuniezh, eus ur bastell-vro d'eben. Traoù a vez degemeret en ur gumuniezh na vezont ket en unan all. Genel bugale, o desevel, kaout darempredoù gant kerent hag amezeien eo kargoù pouezusañ un tiegezh amish. Evit an holl Amished ez eo familhoù niverus ur bennozh a-berzh Doue. ====Keginerezh==== Brudet eo keginerezh an Amished evit e eeunded hag e berzhioù mat hengounel. Pouezus eo ar boued e buhez kevredigezhel an Amished. Ur bern degouezhioù a ro tro da aozañ predoù<ref>{{en}} EICHER, Lovina : ''The Amish Cook's Anniversary Book: 20 Years of Food, Family an Faith'', Andrews McMeel Publishing, 2010 {{ISBN|978-0-7407-9765-1}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} VINCENT, Bill : ''Traditional Amish Recipes: Homemade Food'', CreateSpace Independant Publishing Platform, 2012 {{ISBN| 978-1-4681-7191-4}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} ZONDERVAN, Sherry Gore : ''Simply Delicious Amish Cooking: Recipes and stories from the Amish of Sarasota, Florida'', Zondervan, 2013 {{ISBN|978-0-310-33555-9}}</ref>. Kalz boued amish a vez gwerzhet war ar marc'hadoù : tartezennoù, [[boued-mir]], [[bara]] a bep seurt, boued miret er [[gwinêgr]], dibennoù-pred ha boestadoù-mir peurgetket. Kalz kumuniezhioù amish o deus digoret pretioù evit ar weladennerien. ====Yec'hed==== Tizhet e vez an Amished gant un toullad kleñvedoù pe gudennoù yec'hed, muioc'h eget en dud all. Dibar eo ingaladur ar rummadoù [[gwad]] en o metoù. War an dachenn c'henetek ez eo serret ar c'humuniezhioù warno o-unan. Peogwir e tiskenn kazi an holl Amished eus un 200 bennak a enbroidi an XVIIIvet kantved ez eus en o zouez kalz kudennoù genetek abalamour d'ar genwadelezh, er c'humuniezhioù distro dresit-holl. Ral eo lod dizurzhioù yec'hed, met grevus a-walc'h evit kreskiñ feur-mervel ar vugale amish. Anavezout a ra an Amished perzhioù mat an ezpriediñ met dimeziñ a reont etrezo evit abegoù relijiel<ref>{{en}} RUDER, Katherine "Kate", [http://www.genomenewsnetwork.org/articles/2004/07/23/sids.php ''Genomics in Amish Country''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. An darn vrasañ anezho a asant d'an traoù evel ''Gottes Wille'' "youl Doue"; nac'hañ a reont ar prouadoù genetek a-raok eurediñ hag an enklaskoù evit gouzout ha tizhet ez eus un danvez krouadur. Koulskoude e fell dezho kemer perzh e studiadennoù a-zivout ar c'hleñvedoù genetek. Istor o familhoù niverus a zegas danvez a-bouez d'an imbourc'herien war gleñvedoù evel hini [[Kleñved Alzheimer|Alzheimer]] pe hini [[Kleñved Parkinson|Parkinson]]. [[File:Amish farm morristown new york.jpg|thumb|<div class="center">Un ti-feurm amish e-kichen [[Morristown]], [[New York (Stad)|New York]]</div>]] Mard eo techet an Amished d'ar c'hleñvedoù genetek, un toullad imbourc'herien o deus kavet ez eo o doare eeun ha kempouez da vevañ un abeg evit bezañ yac'hoc'h. Izeloc'h eo feur ar [[Krign-bev|c'hrign-bev]] e-touez Amished Ohio eget e-touez an holl oadourien er Stad : 72% eus feur an dud all evit ar c'hrign-bev dre vras, ha 37% evit ar c'hrign-bev degaset gant ar [[butun]]. Gwarezet int diouzh meur a stumm krign-bev dre o genennoù marteze, ha dre o doare bevañ. Talvezout a ra evit krign-bev ar c'hroc'hen zoken, daoust dezho labourat er-maez ha dindan an heol. O boaz da gaout dilhad gant milginoù hir ha togoù ledan a warez anezho<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20100616103822/http://www.internalmedicine.osu.edu/genetics/article.cfm?id=5307 ''Amish Have Lower Rates of Cancer, Ohio State Study Shows''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. Ober war-dro ar c'hudennoù genetek eo labour ''Clinic for Special Children'' e [[Strasburg]], Pennsylvania. Darempredet e vez gant kalz Amished peogwir e vir outo da guitaat ar gumuniezh evit ma vo graet mat war-dro o bugale, ar pezh a c'hellfe degas warno ar ''meidung'' ''(shunning)''. ''DDC Clinic for Special Needs Children'' zo ur glinikenn all lec'hiet e [[Middlefield]],Ohio, a bled gant ar vugale tizhet gant kleñvedoù genetek<ref>{{en}} [http://ddcclinic.org/ ''DDC Clinic for Special Needs Children''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. Kinnig a ra prederiadurioù, imbourc'h, servijoù deskadurezh d'ar vugale amish ha nann-amish ha d'o familhoù. ''People's Helpers'' zo ur rouedad amish a dud a sikour ar familhoù da dalañ ouzh kleñvedoù ar spered hag a gas war-du kuzulierien a vicher. Feur an emlazhioù e-touez an Amished a zo an hanter eus hini peurrest an dud<ref>{{en}} KRAYBILL, Donald B. : ''Suicide Patterns in a Religious Subculture: The Old Order Amish'', Journals Ltd, 1986 ASIN: B0007BZ89U</ref>. N'eus kretadur-yec'hed ebet gant an ''Old Order Amish''.<ref name = "Post">{{en}} RUBINKAM, Michael (2008) : [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/05/AR2006100501360.html ''Amish Reluctantly Accept Donations'' The Washington Post] – Tizhet 18 KZU 15</ref>{{,}}<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20130212110331/http://www2.etown.edu/amishstudies/Beliefs.asp ''Young Center for Anabaptist & Pietist Studies''] – Tizhet 18 KZU 15</ref> Un nebeud ospitalioù amerikan o deus savet programmoù arbennik evit sikour an Amished adalek kreiz ar [[bloavezhioù 1990]]. Petra bennak ma n'eo ket berzet, ne vez doare hilastaliñ ebet gant an darn vrasañ eus an Amished. Enep an diforc'h-bugale e savont, hag e kavont ez a an ensperiadur kalvezadel, an enklaskoù war ar genennoù, ar bongelligoù, an heouennouriezh, enep talvoudoù ha kredennoù an Amished<ref>{{en}} ANDREWS, Margaret M. & BOYLE, Joyceen : ''Transcultural concepts in nursing care'', Lippincott illiams & Wilkins, 2002 {{ISBN|978-0-7817-3680-0}}</ref>. ====Doare bevañ an Amished hag ar bed a-vremañ==== A-hed an amzer ez eo kresket gwask ar bed a-vremañ war an Amished. Tachennoù evel an tailhoù, ar skoliata, al lezenn hag an doare d'he lakaat da dalvezout, an droukziforc'h hag an enebiezh diskouzet en o c'heñver ur wech an amzer zo kement a dachennoù a ziaesterioù. [[File:Traditional Amish buggy.jpg|thumb|<div class="center">Ur ''buggy'' hengounel amish war un hent bras<br><small>Evel ur c'harr a-vremañ ez eo terket : kilsellerioù, gouleier, blinkerioù ha katafotoù.</small></div>]] [[File:Amish School near Rebersburg PA.jpg|thumb|<div class="center">Ur skol amish e-kichen Rebersburg, Pennsylvania</div>]] Brasaet spontus eo an diforc'h etre doare bevañ an Amished ha hini ar gevredigezh dre vras a-hed ar bloavezhioù. Ur wech an amzer e tegas kement-se oberoù a zroukziforc'h pe enebiezh a-berzh o amezeien : stlepel mein war o c'hezeg pa vezont war an hent, da skouer<ref>{{en}} [https://news.google.com/newspapers?id=-15ZAAAAIBAJ&sjid=gUgNAAAAIBAJ&pg=6383,209217&dq=amish+stoning+-fulham+-muslim&hl=en ''Stone Amish'' (12 GWE 49)] – Tizhet 18 KZU 15</ref>{{,}}<ref>{{en}} [cite news|title=|url=https://news.google.com/newspapers?id=q8Q_AAAAIBAJ&sjid=z1cMAAAAIBAJ&dq=amish%20stoning%20-fulham%20-muslim&pg=2772%2C3130040 ''State Police Arrest 25 Boys in Rural Areas'' (25 HER 58)] – Tizhet 18 KZU 15</ref>{{,}}<ref>{{en}} ISEMAN, David (18 MAE 88) : [https://news.google.com/newspapers?id=1uBRAAAAIBAJ&sjid=GoUMAAAAIBAJ&pg=5866,396113&hl=en ''Trumbull probes attack on woman, Amish buggy''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. Ne gas ket an Amished o bugale d'ar skol goude an eizhvet live peurliesañ, o soñjal e ro an deskadurezh diazez bet betek al live-se peadra d'ober e hent hervez doare bevañ an Amished. N'eus tost Amish ebet o vont da skolioù eil derez pe skolioù-meur. Kalz kumuniezhioù o deus o skolioù dezho. Peurvuiañ e kaver ur skol gant ur sal nemetken. Merc'hed yaouank dizimez eus ar gumuniezh a vez o kelenn peurliesañ. D'an [[19 a viz Mae]] [[1972]], Jonas Yoder ha Wallace Miller, eus an ''Old Order Amish'', hag Adin Yutzy eus ar strollad ''Conservative Amish Mennonite Church'', a voe kondaonet da baeañ $5 pep hini peogwir e nac'hent kas o bugale 14 ha 15 vloaz d'ar skolaj. En he barnadenn ''Wisconsin v. Yoder'', Lez-varn Uhelañ [[Wisconsin]] a dorras an diviz<ref>{{en}} [https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/406/205 ''Legal Information Institue''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>, ha kadarnaet e voe ar varnadenn-se gant hini Lez-varn Uhelañ ar [[Stadoù-Unanet]] abalamour ma ne oa ket trawalc'h arguzenn perzhioù mat an deskadurezh evit an holl evit enebiñ ouzh ar frankiz roet gant kentañ reizhadenn Bonreizh ar Stadoù-Unanet<ref>{{en}} [http://www.casebriefs.com/blog/law/family-law/family-law-keyed-to-weisberg/state-regulation-of-the-parent-child-relationship/wisconsin-v-yoder/ ''Wisconsin v. Yoder'', 406 U.S. 205, 32 L.Ed.2d 15, 92 S.Ct. 1526 (1972)] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. Paeañ a ra an Amished telloù war ar gwerzhioù hag ar madoù. Peogwir n'o deus karr-tan ebet pe dost ne baeont tell ebet war ar c'hirri hag an tireoul. Dre vras ne gredont ket e talvoudegezh ar Surentez Sokial ha ne blij ket dezho ar c'hretadurioù evit abegoù relijiel<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20130419054904/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/general-article/amish-faq/ ''Top Ten FAQ (about the Amish)''] – Tizhet 18 KZU 15</ref> War an diazez-se e asantas e [[1961]] servijoù tailhoù ar Stadoù-Unanet ''(Internal Revenue Service /IRS)'' chom hep lakaat an Amished da baeañ an telloù liammet ouzh Surentez Sokial ar [[Stadoù-Unanet]]. E [[1965]] e voe kadarnaet ar politikerezh-se gant ul lezenn<ref>{{en}} [http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode26/usc_sec_26_00001402----000-.html ''U.S. Code collection''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. En un toullad strolladoù relijiel, al labourerien hiniennel ne baeont netra d'ar Surentez Sokial amerikan ha ne resevont netra diganti. Talvezout a ra ar reolenn-se evit ar strolladoù relijiel a sav enep pep kretadur en un doare emskiantek, a ro ul live bevañ dereat d'o izili hag a zo bezant er Stadoù-Unanet abaoe an [[31 a viz Kerzu]] [[1950]] hep ehan<ref>{{en}} [http://www.irs.gov/pub/irs-pdf/f4029.pdf ''Application for Exemption From Social Security and Medicare Taxes and Waiver of Benefits'' – IRS, 2006] – Tizhet 18 KZU 15</ref> Lez-varn Uhelañ ar Stadoù-Unanet a lakaas sklaer e [[1982]] ne dalveze ket ar reolenn-se evit an Amished a c'hopre tud<ref>{{en}} [http://www.ssa.gov/OP_Home/rulings/oasi/45/SSR82-44-oasi-45.html ''U.S. v. Lee, 102 S. Ct. 1051 (1982)''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. ====Embann==== E [[1964]] e voe krouet an ti-embann ''Pathway Publishers'' gant daou labourer-douar amish evit embann muioc'h a-zivout an Amished hag an advadezourien dre vras. Lec'hiet eo e Lagrange, Indiana, hag en Aylmer, Ontario. Deuet eo ''Pathway'' da vezañ an ti-embann brasañ a zanvez amish. Embann a ra kalz levrioù-skol, levrioù all ha kelaouennoù. Un toullad tiez-embann bihan all a embann kalzik traoù : levrioù a bep seurt hag advoulladurioù eus testennoù kozh a bouez bras evit an tiegezhioù amish<ref>{{en}} [http://gameo.org/index.php?title=Pathway_Publishers ''Pathway Publishers at Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online''] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. Lod Amished a lenn ar gazetenn ''Hiwwe wie Driwwe'', a zo en alamaneg Pennsylvania, ha lod eus al lennerien a sav pennadoù e ''Pennsylvania Dutch'' evit ar gazetenn-se. ==En Europa== ===En Iwerzhon=== Bez' ez eus ur gumuniezh vihan, ''Beachy Amish'', a zo liammet ouzh ar ''Weavertown Amish Mennonite Church'' en [[Iwerzhon]]<ref>{{en}} CLIFFORD, Michael : [https://web.archive.org/web/20100901100419/http://www.tribune.ie/archive/article/2000/aug/06/at-ease-with-the-alternative-amish-way ''At ease with the alternative Amish way'' – Sunday Tribune, 6 EOS 00] – Tizhet 18 KZU 15</ref>. ===E Frañs=== E dibenn ar {{XVIIvet kantved}}, goude ar [[Brezel Tregont Vloaz]] ([[1618]]-[[1648]]), e klaskas ar [[kontelezh|c'hont]] elzasat ha [[Protestantiezh|protestant]] Jean-Jacques de Ribeaupierre ([[1598]]-[[1673]]) kavout kouerien evit labourat e zouaroù, a oa bet drastet gant ar brezel. Un tri-ugent tiegezh advadezour mennoat bennak, a oa o paouez bezañ argaset eus kanton Bern e Suis, a gavas repu eno. Ober a rejont o annez e-kichen kumuniezh [[Sainte-Marie-aux-Mines]] en [[Elzas]] er [[Vojoù|Vogezoù]] ma oa advadezourien o chom dija. Ne voe ket goulennet diganto mont da soudarded gant ma chomjent hep klask gounit diskibien. An darn vrasañ eus an anaptisted-se staliet e Frañs a zivizas heuliañ an eskob [[Jakob Ammann]] e [[1693]] pa grouas ur gumuniezh disranner strishoc'h ha fealoc'h d'ar pennaennoù diazez, an Amished. E [[1712]] e fellas da [[Loeiz XIV]] argas an enbroidi amish-se a gomze alamaneg. Ar brasañ niver eus an Amished a gavas repu e [[priñselezh Montbéliard]], a oa d'ar c'houlz-se un dachenn brotestant dizalc'h. Dibab a reas un toullad chom e bro Sainte-Marie-aux-Mines daoust da urzh ar roue. Pa bignas [[Loeiz XV]] war an tron e tistroas un nebeud repuidi da Elzas. Da vare an Dispac'h gall e tremenas Montbeliard dindan beli Frañs. E [[1792]] o doe an aotre da chom hep mont d'an arme c'hoazh, met [[Napoleon Iañ]] a dennas ar gwir-se diganto e penn kentañ an XIXvet kantved. O welout pegen diaes e oa bevañ hervez o fennaennoù e Frañs e kuitaas an darn vrasañ anezho ar vro evit mont d'ober o annez er Stadoù-Unanet pe e Kanada. Ar re a zibabas chom e Frañs a rankas asantiñ d'ar servij soudard. E [[1850]] e oa 5000 Amish e Frañs ; ne chome nemet 3000 e [[1900]]. E-kerzh an XIXvet kantved e oa aet 14 kumuniezh da get hag ar familhoù a oa pellaet an eil re diouzh a re all. N'helle reoù a oa delc'her ul lid nemet ur wech ar miz. E [[1907]] e tilezas Amished Frañs, a oa nebeutoc'h nebeutañ, ar ger "Amish" evit ober gant "mennoidi" evit diskouez e oant unanet d'ar Vennoidi. Un toullad hengounioù amish, evel gwalc'hidigezh an treid, a voe miret e-pad un toullad bloavezhioù daoust d'an unvanidigezh. Un toullad Ilizoù mennoat e Frañs hirie a gav o orin er c'humuniezhioù amish-se. ==Ur film== Gellout a reer kaout ur sell war an Amished dre sellout ouzh ar film ''Witness'' bet savet e [[1985]] gant [[Peter Weir]]. Kontañ a ra istor ur paotr bihan amish (Samuel Lapp, c'hoariet gant Lukas Hass) bet, dre zegouezh, test ur muntr ha gwarezet gant ur poliser (John Book, c'hoariet gant [[Harrison Ford]]), a rank klask repu e-touez an Amished. [[Maurice Jarre]] eo aozer ar sonerezh. E-touez an aktourien e kaver ivez [[Kelly McGillis]] o c'hoari mamm Samuel. Kalz prizioù zo bet tapet gant ar film. ==Levrlennadur== * {{br}} [[Paol ar Meur|Ar Meur, Paol]] : ''An Amished'', [[Al Lanv]], niv.135, Here 2015. * {{en}} Hamm, Thomas D. : ''Amish Society'', Columbia University Press, 2003 {{ISBN|0-231-12362-0}} * {{en}} Hostetler, John A. : ''Amish Society'', Johns Hopkins University Press, 1993 {{ISBN|978-0-8018-4442-3}} * {{en}} Kraybill, Donald B. & Johnson-Weiner, Karen M. & Nolt, Steven M. : ''The Amish'', Johns Hopkins University Press, 2013 {{ISBN|978-1-4214-0914-6}} * {{en}} Kraybill, Donald B. & Olshan, Marc A : ''The Amish Struggle with Modernity'', University Press of New England, 1994 {{ISBN|978-0-87451-684-5}}|page=304}}. * {{en}} Kraybill, Donald B. : ''Anabaptist World USA'', Herald Press, 2001 {{ISBN|0-8361-9163-3}} * {{en}} Kraybill, Donald B. : ''The Riddle of Amish Culture'', Johns Hopkins University Press, 2001 {{ISBN|978-0-8018-6772-9}}. * {{en}} Mackall, Joe : ''Plain Secrets: An Outsider among the Amish'', Beacon Press, 2007 {{ISBN|978-0-8070-1064-8}} * {{en}} Nolt, Steven M. : ''A History of the Amish'', Good Books, 2016 {{ISBN|978-1-68099-065-2}} * {{en}} Smith, Henry C. : ''Smith's Story of the Mennonites'', Faith and Life Press, 1981 {{ISBN|0-87303-069-9}}. ==Liammoù diavaez== * {{en}} [https://amishamerica.com/ ''Amish America''] == Daveoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Pobloù Norzhamerika]] [[Rummad:Germaned]] [[Rummad:Stadoù-Unanet Amerika]] [[Rummad:Advadezouriezh]] 18ozxjwdf3kaqek1dh4edxvmen7yzsc 0 132428 2197768 2103506 2026-08-10T22:54:35Z CommonsDelinker 424 Lamet kuit eo bet ar restr ''Lee_and_yip_chi_sau.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Infrogmation evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Lee and yip chi sau.jpg|]] 2197768 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Bruce Lee 1973.jpg|thumb|Bruce Lee e 1973.]] '''Lee Jun-fan''' (sinaeg: 李振藩), ganet d'ar [[7 a viz Du]] [[1940]] hag aet da Anaon d'an [[20 a viz Gouhere]] [[1973]], brudet dre e anv micherel '''Bruce Lee''', a oa un arzour brezel, aktour, produer filmoù, prederour a orin eus [[Hong Kong]] ha stadunanad. Krouet en doa ivez an arz-emgannañ anvet [[Jeet Kune Do]]. Lee a oa mab d'ar c'haner opera kantonat [[Lee Hoi-chuen]]. En desped d'e varv trumm ez eo chomet brudet evel unan eus brasañ mistri an arzoù-emgannañ en deus bet ul levezon ramzel dre ar bed, met ivez un ikon pop culture eus an {{XXvet}} kantved. Lakaet e vez alies diwar e benn en deus sikouret kalz an doare ma oa taolennet tud Azia er filmoù stadunanat. {{DEFAULTSORT:Lee, Bruce}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1940]] [[Rummad:Marvioù 1973]] [[Rummad:Aktourien Hong Kong]] 6bv6ggu2ayh82wyjbcox6aqmhe20l70 0 140251 2197769 1978781 2026-08-11T00:47:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197769 wikitext text/x-wiki [[Restr:Cadets at New Market.jpg|thumb|upright=2|Yaouaerien ar VMI e-pad Emgann New Market]] '''Emgann New Market''' a voe stourmet d'ar [[15 a viz Mae]] [[1864]], e [[Virginia]] e-pad [[Kampagnoù traoñienn Shenandoah (1864)|Kampagnoù traoñienn Shenandoah]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]. Ul lu [[Stadoù Kengevreet Amerika|kengevreet]] savet buan-ha-buan gant 4100 soudard, gant yaouaerien eus ar [[Virginia Military Institute]] (VMI), a voe trec'h war ar major jeneral [[Franz Sigel]] hag e [[Army of the Shenandoah]]. Ar yaouerien dre o youl dibleg a oa bet ar re o devoa degaset an trec'h evit an tu kengevreet en New Market. [[Restr:Field of Lost Shoes.jpg|thumb|Ar "Field of Lost Shoes" war dachenn Emgann New Market hiziv-an-deiz]] Ur wech trec'het, Sigel, a voe disammet diouzh e garg hag erlec'hiet gant ar major jeneral [[David Hunter]]. == Kolloù ar VMI == 47 yaouaer eus ar VMI a voe gloazet e-pad an emgann (e-tro 23%)<ref>Knight, p. 246.</ref>. Dek anezho a oa bet lazhet war an taol pe marvet goude-se: {| class="wikitable" ! Cadet [https://web.archive.org/web/20070102070013/http://www.vmi.edu/archives/Civil_War/NewMarket/nmdied.html] ! Lec'h ganedigezh ! Renk ha kompagnunezh ! Notenn(où) |- | [[VMI Cadets at New Market|Samuel Francis Atwill]]<br>Class of 1866 (Sophomore) | [[Montross (Virginia)]] | Yaouaer [[Corporal]]<br>Company A | Marvet d'an 20 a viz Gouhere e ti an Dr. Stribling e Staunton. Beziet er VMI. ‣ Uhelaet d'ar renk a yaouaer Third Sergeant, Company C d'ar 27 a viz Even 1864 |- | [[VMI Cadets at New Market|William Henry Cabell]]<br>Class of 1865 (Junior) | [[Richmond (Virginia)]] | Yaouaer [[First Sergeant]]<br>Company D | Lazhet en emgann. Beziet en Hollywood Cemetery, [[Richmond (Virginia)]] |- | Charles Gay Crockett<br>Class of 1867 (Freshman) | [[Wythe County, Virginia]] | Yaouaer soudard<br>Company D | Lazhet en emgann. Adveziet er VMI e 1960. |- | Alva Curtis Hartsfield<br>Class of 1866 (Sophomore) | [[Wake County, North Carolina]] | Yaouaer soudard<br>Company D | Marvet d'ar 26 a viz Even en ospital Petersburg hospital. Beziet en ur bez dianav e Blandford Church Cemetery, Petersburg. ‣ Skrivet er Company B war ar mein koun. |- | Luther Cary Haynes<br>Class of 1867 (Freshman) | [[Essex County, Virginia]] | Yaouaer soudard<br>Company B | Marvet d'ar 15 a viz Even en old Powhatan Hotel Hospital, Richmond. Beziet e ti e dud e “Sunny Side”. |- | [[VMI Cadets at New Market|Thomas Garland Jefferson]]<br>Class of 1867 (Freshman) | [[Amelia County, Virginia]] | Yaouaer soudard<br>Company B | Marvet tri devezh goude an emgann nepell diouzh e di. Beziet er VMI. |- | Henry Jenner Jones<br>Class of 1867 (Freshman) | [[King William County, Virginia]] | Yaouaer soudard<br>Company D | Lazhet en emgann. Beziet er VMI. |- | [[VMI Cadets at New Market|William Hugh McDowell]]<br>Class of 1867 (Freshman)<br>(''The Ghost Cadet'' gant [[Elaine M. Alphin|Elaine Marie Alphin]]) | [[Iredell County, North Carolina|Beattie's Ford, North Carolina]] | Yaouaer soudard<br>Company B | Lazhet en emgann. Beziet er VMI. |- | [[VMI Cadets at New Market|Jaqueline Beverly Stanard]]<br>Class of 1867 (Freshman) | [[Orange (Virginia)]] | Yaouaer soudard<br>Company B | Lazhet en emgann. Beziet er VMI. Orange, Virginia. |- | Joseph Christopher Wheelwright<br>Class of 1867 (Freshman) | [[Westmoreland County, Virginia]] | Yaouaer soudard<br>Company C | Marvet d'an 2 a viz Even e ti an doktor en Harrisonburg. Beziet er VMI. |} [[Restr:Virginia Museum of the Civil War.jpg|thumb|right|Ar Virginia Civil War Museum hag an New Market Battlefield State Historical Park lec'h ma vez un adsevel istorel eus an argadenn.]] An New Market Day ceremony zo ul lid bloaziek dalc'het er VMI e-tal mein-koun ar ''Virginia Mourning Her Dead'', en New Market Corps. Kizellet eo bet gant ar c'hizeller [[Moses Jacob Ezekiel|Cavaliere Moses Ritter von Ezekiel]], eus klasad 1866 ar VMI, en doa kemeret perzh en emgann. Anv an holl yaouaerien eus ar c'horfadoù eus 1864 a zo bet skrivet ouzh ar monument. C'hwec'h a-ziwar dek marvet e-pad an emgann zo beziet el lec'h koun. E-pad al lid e vez degemennet anvioù ar re marvet en Emgann New Market, un enoriñ kroget e 1887. Pa vez embannet anv un den marvet, ur c'hannad eus ar memes gompanunezh a-vremañ a respont, "Died on the Field of Honor, Sir." Un [[3 zenn a enor]] a zo tennet gant gwarded yaouaerien, ouzhpenn-se e vez sonet gant un drompilh war an dachenn dibunañ. E fin al lid e vez ar c'horfad a-bezh o tibunañ dirak ar mein-koun ''Virginia Mourning Her Dead''<ref>Davis, pp. 174–176.</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Emgannoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|New Market]] [[Rummad:1864]] fkbus5mpe9ig05guovoem1xtod8dtty 0 140453 2197763 2038697 2026-08-10T20:46:43Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197763 wikitext text/x-wiki [[Restr:Flag of the Front National de Libération de la Martinique.svg|thumb|Banniel Martinik]] [[Restr:Snake Flag of Martinique.svg|thumb|"Banniel an naeron", implijet gwechall er vro]] [[Restr:Flag of the Territorial Collectivity of Martinique.svg|thumb|Ar banniel savet e 2019 evit strollegezh Martinik]] '''Banniel [[Martinik]]''', ur vro dramor stag ouzh [[Bro-C'hall]], zo warnañ un tric'horn ruz ha div vandenn a-led, gwer ha du. Degemeret eo bet da vanniel ofisiel d'an 2 a viz C'hwevrer 2023, dre ur vot gant dilennidi [[Bodadenn Martinik]]. An [[Banniel Bro-C'hall|triliv gall]] zo ofisiel er vro ivez. Meur a vanniel zo bet implijet evit aroueziañ Martinik. "Banniel an naeron" zo glas gant ur groaz wenn hag un naer wenn e pep karter. ''Bothrops lanceolatus'', un naer hag a gaver en enezenn, eo a zo treset evel-se. Implijet e veze an arouez-se war lifreoù an archerien ha war lod eus savadurioù ofisiel ar vro. Eus 1766 e vefe an arouez-se : en amzer-hont e veze implijet da bavilhon gant listri gall Martinik. Ne blij ket nemeur ar banniel-se d'an dud bremañ, rak gant al listri-se e veze kemeret perzh e kenwerzh ar sklaved<ref>[http://www.une-autre-histoire.org/le-drapeau-de-la-martinique-symbole-esclavagiste/ ''Le drapeau de la Martinique, symbole esclavagiste ?'', une-autre-histoire.org, Ebrel 2007]</ref>. E dibenn 2018 e oa bet dilezet gant an archerien<ref>[https://www.sudouest.fr/2018/10/17/martinique-la-gendarmerie-n-arborera-plus-l-embleme-aux-serpents-vestige-du-passe-esclavagiste-5488063-10407.php ''Martinique : la gendarmerie n’arborera plus l’emblème aux serpents, vestige du passé esclavagiste'', Sud-Ouest, 17/10/2018]</ref>. Ur banniel all, ruz, gwer ha du, zo bet implijet muioc'h-mui, abaoe eil hanterenn an {{XXvet kantved}}. Implijet e veze gant an holl luskadoù broadelour, war-bouez ar [[Mouvement Indépendantiste Martiniquais]] (MIM). Implijet e vefe bet al livioù-se kerkent hag an emsavadegoù [[sklav]]ed kentañ e 1665, e 1801 hag e 1870. Adimplijet e voent gant ar strolladoù dizalc'hour er bloavezhioù 1960 ha 1970. Talvezout a ra al liv ruz da aroueziañ ar vuhez hag ar sokialouriezh, al liv du da aroueziañ stourm ar re zu, hag al liv gwer, an douar hag ar beizanted. Bez' ez int ivez livioù hag a gaver e [[Livioù panafrikan|kalz bannieloù eus Afrika]]. Deuet eo ar banniel-se da vezañ arouez an darn vrasañ eus ar strolladoù dizalc'hour ha broadelour e Martinik bremañ. Implijet e vez en holl vanifestadegoù ha lakaet eo bet ouzh an tiez-kêr ivez<ref>[https://la1ere.francetvinfo.fr/martinique/fort-de-france/drapeau-nationaliste-martiniquais-bientot-edifices-publics-fort-france-684724.html ''Le drapeau nationaliste martiniquais bientôt sur les édifices publics de Fort-de-France'', Martinique 1ère, 27/02/2019]</ref>. E deroù an {{XXIvet kantved}}, melestradurezh Martinik, renet gant [[Alfred Marie-Jeanne]] eus ar MIM, en deus kinniget e vije treset ur banniel nevez da aroueziañ ar vro, e-lec'h "banniel an naeron"<ref>[https://la1ere.francetvinfo.fr/martinique/drapeaux-hymnes-soumis-au-vote-martiniquais-ont-ete-devoiles-698508.html ''Les drapeaux et hymnes soumis au vote des Martiniquais ont été dévoilés'', Martinique 1ère, 08/04/2019]</ref>{{,}}<ref>[https://la1ere.francetvinfo.fr/martinique/drapeau-martinique-partisans-du-drapeau-rougevertnoir-voient-toutes-couleurs-658713.html ''Drapeau de Martinique : les partisans du drapeau Rouge/Vert/Noir voient de toutes les couleurs'', Martinique 1ère, 03/12/2018]</ref>. Met ar banniel choazet evel-se e 2019 n'eo ket bet degemeret gwall vat gant an holl dud<ref>[https://la1ere.francetvinfo.fr/martinique/drapeau-martinique-recoit-accueil-mitige-population-martiniquaise-709355.html ''Le drapeau de la Martinique reçoit un accueil mitigé de la population martiniquaise'', Martinique 1ère, 12/05/2019]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200407163401/https://la1ere.francetvinfo.fr/martinique/action-juridique-engagee-contre-drapeau-choisi-executif-ctm-713367.html ''Une action juridique engagée contre le drapeau choisi par l'exécutif de la CTM'', Martinique 1ère, 22/05/2019]</ref>. Choazet e oa bet dre un enklask e-touez an dud, war atiz prezidant strollegezh Martinik. Gant lez-varn ar velestradurezh e oa bet nullet ar choaz-se. A-benn ar fin ez eo banniel triliv ar vroadelourien a zo bet lakaet da arouez ofisiel Martinik gant an dilennidi e deroù 2023. ==Liamm diavaez== *[https://www.cairn.info/revue-autrepart-2007-2-page-181.htm ''Le drapeau rouge-vert-noir en Martinique : un emblème national ?'', Autrepart 2007/2] *[https://www.radiofrance.fr/franceculture/la-martinique-se-dote-d-un-nouveau-drapeau-4981935 ''La Martinique se dote d’un nouveau drapeau'', Radio France, 6/02/2023] ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Bannieloù broadel|Martinik]] [[Rummad:Martinik]] gv4sxf300c9zzlyg29j2hy8971c3e68 0 150212 2197770 1991366 2026-08-11T00:51:42Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197770 wikitext text/x-wiki [[Restr:Raffaello,_ritratto_di_maria_pia_da_montefeltro.jpg|thumb|upright|[[Poltred Emilia Pia da Montefeltro]], gant [[Raffaello Sanzio]]. ]] '''Emilia Pia da Montefeltro''', pe '''Emilia Pio di Savoia''' ([[Carpi]], ... – [[Cantiano]], [[1520]]) a oa un itron a wad uhel en [[Italia]] ar {{XVIvet kantved}}. Merc'h e oa da Marco II Pio (?-[[1493]]), mab da Giberto (?-[[1466]]) hag Alda da Polenta. Desavet e voe e lez Carpi a oa ul lec'h a sevenadur a bouez en amzer-se. E [[1475]] e voe dimezet da [[Antonio da Montefeltro]] ([[1445]]-[[1508]]), ha henezh a voe ''kabiten an armoù'' e ti he zad e-pad dek vloaz.<br> Goude marv he fried e teuas Emilia da vezañ unan eus brasañ mignonezed he c'hoar-gaer [[Elisabetta Gonzaga (1471-1526)]] ; bevañ a rae etre [[Urbino]] ha Cantiano, ober a rae war-dro he c'hastell, ma varvas e 1520. Brudet eo gant ur poltred anezhi a voe graet gant [[Raffaello Sanzio]] e [[1504]] pe [[1505]], ''[[Poltred Emilia Pia da Montefeltro|Ritratto di Emilia Pia da Montefeltro]]''. Hi marteze ivez a weler er poltred all anvet ''[[La Gravida]]'', er Galleria Palatina e [[Firenze]]. == Levrlennadur == * {{it}} [https://web.archive.org/web/20210923185945/https://notedipastoralegiovanile.it/images/ZIBALDONE/Le_donne_nei_ritratti_di_Raffaello.pdf '' Le donne nei ritratti di Raffaello'' . ] [[Rummad:Marvioù 1520]] [[Rummad:Tiegezh Montefeltro]] [[Rummad:Noblañsoù italian]] py0qg4akmrl65x9xogpn5c6jrebb2so 0 160138 2197765 2165579 2026-08-10T21:35:11Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197765 wikitext text/x-wiki Ur '''bodad-lenn brezhonek''' zo un degouezh sokial a gaver e lec'hioù a zo, tiez kumuniezhiel evel [[Ti ar Vro|Tier ar Vro]] peurvuiañ, ma teu [[brezhoneg]]erien enno evit komz diwar-benn levrioù. Un anadenn nevez a-walc'h eo e [[Breizh]], liammet ouzh diorroadur an [[embann brezhoneg]] a zo bet arc'hantaet muioc'h muiañ gant ar [[strollegezh publik|strollegezhioù publik]]. Harpet eo bet ivez gant diorroadur Tier ar Vro hag al [[levraoueg]]où foran. Pa vez tu e vez goulennet digant oberour al levr a vo kinniget dont ha dispakañ e soñjoù war e vod da skrivañ. Darvoudoù lennegel a vez aozet a-wezhioù gant ar bodad-lenn dindan framm an aozadur herberc’hiañ.<br> Ma n’eo ket nevez ar mennoz e kaver anezhañ displeget gant [[Pêr Denez]] e 1984 : «  An diskoulm (da ziouer a dud a bren levrioù ha kelaouennoù brezhonek) a vefe, moarvat, krouiñ kelc’hioù lennerien evit brudañ an dud da lenn »<ref>''Al Liamm'', niv. 226, p. 297. Notenn da geñver Bodad Veur [[Kevredigezh ar Skrivagnerien]], 21 Gouere 1984.</ref>. == Bodadoù-lenn brezhonek oberiant == === Bodad-lenn [[an Alre]] === === Bodad-lenn [[Brest]] === Goude bezañ bet dalc'het e sez [[Sked]] (''Ti ar brezhoneg ha sevenadur Breizh bro Brest'')<ref>[https://sked.bzh/ Lec'hienn Sked].</ref> hag e sez kreiz kozh levraoueg-kêr Vrest e vez bodet bodad-lenn Brest, ''Lipouserien gerioù'' e anv, e [[Mediaoueg ar Gapusined]] a ra war-dro an aozadur<ref>Notenn en''Al Liamm'', nn 455, p. 108.</ref>. D'an 18 a viz C'hwewrer 2022, da-geñver 30{{vet}} deiz-ha-bloaz Sked, e voe aozet gant ar [[mediaoueg|vediaoueg]] gant harp ar bodad-lenn ur [[kendael|c'hendael]] diwar-benn "Brest el lennegezh vrezhonek" dindan renerezh [[Fulup Lannuzel]]. Kouviet e oa bet [[Jorj Abherve-Gwegen]], [[Yann Bijer]], [[Paskal Hervio]], [[Erwan Hupel]], [[Pierrette Kermoal]], [[Goulc'han Kervella]], Fulup Lannuzel, [[Laurence Lavrand]], [[Paol ar Meur]] ha [[Filip Oillo]]. === Bodad-lenn [[Gwened]] === === Bodad-lenn [[Kawan]] === Dalc'het e vez bep miz e [[Ti ar Vro Treger ha Goueloù]] dindan atebegezh levraoueger(ez) an ti.<ref>[https://www.tiarvro22.bzh/index.php/ti-ar-vro/ Ti ar Vro Treger ha Goueloù]</ref>. === Bodad-lenn [[Kemper]] === Savet eo bet e 2005 ha dalc'het e vez bep eil Merc'her ar miz e [[Ti ar Vro Kemper]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230325180047/https://tiarvro-kemper.bzh/br/darvoud/bodad-lenn-miz-ebrel-2023/ Ti ar Vro Kemper]</ref>. Ul levr lakaet an diviz warnañ e pep emgav goude bezañ bet savet ur roll a-stroll evit pep miz en trimiziad kent. === Bodad-lenn [[Landerne]] === Savet e voe e 2022 ha dalc'het bep Merc'her kentañ ar miz e meur a lec'h e bro Landerne-Daoulaz, dindan paeroniezh [[Ti ar Vro Landerne-Daoulaz]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230225211136/http://tiarvrolandernedaoulaz.bzh/bodad-lenn/ Ti ar Vro Landerne-Daoulaz]</ref>. E-barzh levraouegoù foran e vez bodet ar berzhidi peurvuiañ<ref>Lizher digant Serj an Huede, ''Al Liamm'', niv. 456, p. 102.</ref>. === Bodad-lenn [[Lesneven]] === === Bodad-lenn an [[Naoned]] === Savet eo bet e 2010 gant sikour [[Kentelioù an Noz]]. Dalc'het e vez bep eil miz er Greizenn [[Yezhoù ha Sevenadur]] ([[Sant-Ervlan]] pe en un [[tavarn|davarn]] bennak. Bewech e vez kinniget daou levr, unan aes da lenn hag unan a live uheloc'h<ref>Lizher digant [[Pierre-Emmanuel Marais]]-Jegat, ''Al Liamm'', niv 456, pp. 101-102.</ref>. === Bodad-lenn [[Plougerne]] === Dalc'het e ved bodad-lenn Plougerne bep trimiziad e Mediaoueg Plougerne<ref>Notenn en ''Al Liamm'', niv. 455, p. 108.</ref>. === Bodad-lenn [[Roazhon]] === E 2005 e voe savet bodad-lenn Roazhon, ''Lenn a-stroll'' e anv, bep miz e sez [[Skol an Emsav]]<ref>Notenn en ''Al Liamm'', niv. 455, p. 108. </ref>. == Levrlennadur == *{{fr}} {{cite web|url=https://www.enssib.fr/services-et-ressources/questions-reponses/comment-organiser-un-cercle-de-lecture |title=''Comment organiser un cercle de lecture''|accessdate=6 a viz Meurzh 2023}}. == Pennadoù kar == * [[Bodad-lenn]] * [[Embann brezhoneg]] * [[Ti ar Vro]] ==Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Lenn]] buifsk8vw9istjasbxwy1wfi0248cly 0 165751 2197783 2120731 2026-08-11T11:01:43Z Juan carlos perez rodriguez 80737 /* Kampioned */ 2197783 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Kampionad serb an echedoù''' eo kampionad an [[echedoù]] e [[Serbia]]. E [[2007]] e voe graet evit ar wech kentañ. Aozet e vez gant Kevredigezh serb an echedoù. E [[1992]] e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]] ken . Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez: [[Kampionad bosniat an echedoù|Bosnia ha Herzegovina]], [[Kampionad kroatiat an echedoù|Kroatia]], [[Kampionad makedonian an echedoù|Makedonia]], [[Kampionad slovenat an echedoù|Slovenia]] ha [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù| Republik Kevreadel Yougoslavia]], hag, en dibenn e voe savet ar stad [[Kampionad montenegrat an echedoù|montenegrat]], dispartiet diouzh Serbia. == Kampioned == === Republik Sokialour Serbia === :{| class="sortable wikitable" ! Nn !! Bloaz !! Kêr !! Kampion |- | 1 || 1943 || [[Beograd]] || Petar Trifunovic |- | rowspan=3|Amatour || 1946 || [[Beograd]] || Dragoljub Janosević - ?.Simonić |- | 1947 || [[Čačak]] || Dragutin Djaja - Srecko Nedeljković |- | 1948 || [[Kragujevac]] || Ljubinko Majstorović |- | 2 || 1952 || rowspan=8|[[Beograd]] || Aleksandr Bozić |- |} :{| class="sortable wikitable" ! Nn !! Bloaz !! Open !! Maouezi |- | 1 || 2007 || [[Miloš Perunović]] || [[Anđelija Stojanović]] |- | 2 || 2008 || [[Ivan Ivanišević]] || [[Anđelija Stojanović]] |- | 3 || 2009 || [[Ivan Ivanišević]] || [[Sandra Đukić]] |- | 4 || 2010 || [[Nikola Sedlak]] || [[Anđelija Stojanović]] |- | 5 || 2011 || [[Ivan Ivanišević]] || [[Jovana Erić]] |- | 6 || 2012 || [[Ivan Ivanišević]] || [[Marija Rakić]] |- | 7 || 2013 || [[Boban Bogosavljević]] || [[Maria Manakova]] |- | 8 || 2014 || [[Aleksandar Inđić]] || [[Jovana Vojinović]] |- | 9 || 2015 || [[Dejan Antić]] || [[Marija Rakić]] |- | 10 || 2016 || [[Miroslav Marković (c'hoarier echedoù)|Miroslav Marković]] || [[Ljilja Drljević]] |- | 11 || 2017 || [[Ivan Ivanišević]] || [[Adela Velikić]] |- | 12 || 2018 || [[Aleksandar Inđić]]|| [[Teodora Injac]]<ref>{{Cite web |title=Alexandar Indjic and Teodora Injac win Serbian championship |url=https://www.fide.com/news/854 |access-date=2021-07-25 |website=www.fide.com |language=en}}</ref> |- | 13 || 2019 || [[Ivan Ivanišević]] || [[Teodora Injac]] |- | 14 || 2020 || [[Aleksandar Inđić]] || [[Teodora Injac]] |- | 15 || 2021 || [[Velimir Ivić]] || [[Jovana Erić]] |- | 16 || 2022 || [[Velimir Ivić]] || [[Irina Chelushkina]] |- | 17 || 2023 || [[Aleksandar Inđić]] || [[Marina Gajcin]]<ref>{{Cite web |title=Serbian Championship: Aleksandar Indjic and Marina Gajcin clinch titles |url=https://www.fide.com/news/2458 |access-date=2023-08-17 |website=www.fide.com |language=en}}</ref> |- | 18 || 2024 || [[Aleksandar Inđić]] || [[Irina Chelushkina]] |} == Pennadoù kar == * [[Kampionad bosniat an echedoù]] * [[Kampionad kroatiat an echedoù]] * [[Kampionad makedonian an echedoù]] * [[Kampionad montenegrat an echedoù]] * [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù]] * [[Kampionad slovenat an echedoù]] * [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]] == Notennoù == {{daveoù}} == Liamm diavaez == * [https://web.archive.org/web/20070806233356/http://sah.vrsac.com/Aktuelno/Koviljaca.asp sahvrsac.com] [[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Serbia]] iepiaoy5eak63hodazkas8chkq03spy 0 172070 2197754 2190234 2026-08-10T18:18:48Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197754 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|.38 ACP}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.380 ACP|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:380 ACP - FMJ - SB - 2.jpg|frameless|250x250px]] <br /><br />Ur gartouchenn '''.380 ACP''', stumm ''FMJ'' (''Full Metal Jacket'') |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù |- ! scope="row" width="50%" |Kalibr |.380 / 9,65 mm |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}}<br>{{Belgia}} (hervez ar CIP) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |9 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |8,8 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |9,5 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,5 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,5 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,1 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |17,3 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |25 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |3 - 6 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |312 - 559 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |275 - 457 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''.380 ACP''' (evit ''Automatic Colt Pistol''), anvet ivez '''.380 Auto''', '''9 × 17 mm''', '''9 mm Browning''', hag hervez ar broioù '''9 mm Short''', '''9 mm Kurz''', '''9 mm Corto''' pe '''9 mm Browning Court''' (e anv ofisiel hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]) zo ur [[munision]] evit an armoù-dorn ijinet gant [[John Browning]] ha kinniget gant an embregerezh [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] e 1908 evit e bistolenn [[Colt M1903 Pocket Hammerless|Colt Model 1903 Pocket Hammerless]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 213</ref>. Deveret eo eus ar c'hartouchennoù [[.38 ACP]]. == Implij == Gwerzhet e voe er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] adalek 1908 hag en [[Europa (kevandir)|Europa]] adalek 1912. Implijet e voe evel kartouchenn standart gant armeoù un nebeud broioù a-raok an [[Eil Brezel-bed]] : [[Tchekoslovakia]], [[Hungaria]], [[Italia]] (er [[Beretta M1934]]), an [[Izelvroioù]] ha [[Yougoslavia]]. Kemeret e voe e blas gant ar c'hartouchennoù galloudusoc'h [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] ha [[9 × 18 mm Makarov|9 mm Makarov]] hervez ar broioù goude ar brezel. Kalz ofiserien eus ar [[Wehrmacht]] a implije anezhañ e pistolennoù [[Walther PPK]] prenet gante o-unan. An .380 ACP zo e-touez ar c'halibroù poblekañ evit an armoù-dorn goude an 9 mm Parabellum hag ar [[.45 ACP]]<ref name=":0">{{En}} HODGDON Michael, ''[https://web.archive.org/web/20240824070201/https://www.sspfirearms.com/2023/08/28/top-5-most-popular-handgun-calibers/?srsltid=AfmBOoovYVBj_ddpJ51QpgnbyUP4-ToHV--YxbCczcMTFVZjqb58JRee Top 5 most popular handgun calibers, SSP Firearms]'' (lennet d'an 22/08/2024)</ref>. An holl broduerien armoù-dorn brudet a-vremañ ([[Glock (embregerezh)|Glock]], [[Česká zbrojovka a.s.|CZ]] pe [[SIG Sauer]] en o zouez) a werzh armoù kambret er c'halibr-mañ. Gellet a ra bezañ implijet e armoù-dorn bihan pe etre a-drugarez d'e hirder ha d'e ledander izel<ref name=":0" />. Al [[Liberator (pistolenn)|Liberator]], unan eus an armoù kentañ a c'halled fardañ gant ur voullerez 3D, a zo kambret e .380 ACP<ref>{{En}} GREENBERG Andy'', [https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/05/05/meet-the-liberator-test-firing-the-worlds-first-fully-3d-printed-gun/ Meet The 'Liberator': Test-Firing The World First Fully-Printed 3D Gun]'', war Forbes, 06/05/2013 (lennet d'an 23/08/2024)</ref>. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page24.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:380 ACP}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] h35sjlc3nsk6uy0hwssbqq2ftudruwu 0 172298 2197774 2177164 2026-08-11T03:23:43Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197774 wikitext text/x-wiki [[Restr:Luger19062iq.jpg|dehou|264x264px]] '''Georg Johann Luger''', ganet d’ar 6 a viz Meurzh 1849 e [[Steinach am Brenner]] ([[Impalaeriezh Aostria]]) ha marvet d’an 22 a viz Kerzu 1923 e Fichtenau (hiziv an deiz e [[Schöneiche bei Berlin]], [[Alamagn]]), a oa ur soudard hag un ijinour [[Arm-tan|armoù-tan]] aostrian. Brudet eo evit bezañ ijinet ar bistolenn [[Luger P08]], hag ar munision [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] implijet kalz er bed hiziv-an-deiz c’hoazh. == Buhez == === Yaouankiz ha prantad en arme aostrian === Surjian e oa e dad Bartholomaeus Luger pa voe ganet Georg e 1849<ref name=":0">{{En}} ''[https://web.archive.org/web/20240919113207/https://www.lugerforum.com/luger.html Georg Luger]'', war Luger Forum (lennet d'an 19/09/2024)</ref>. Studiañ a reas Georg Luger e [[Padova]] ([[Italia]]) hag en ur skol genwerzh e [[Vienna]] en e yaouankiz<ref name=":1">{{En}} JACOBS Sam, ''[https://ammo.com/articles/georg-luger-pistol-9mm-ammo-9x19mm-ammunition-designer-history Georg Luger: The Forgotten History of the Man Who Designed the Luger Pistol and 9mm Ammo]'', war Ammo (lennet d'an 19/09/2024)</ref>. D’an 19 a viz Kerzu 1867 e rollas en 78vet Rejimant Linenn aostrian. Anvet e voe da gaporal e miz Even 1868. Abalamour ma oa un tenner ampart e voe kaset d’ar skol war an armoù-tan<ref name=":0" /> a oa e [[Bruckneudorf]]. Kontaouer e teuas da vezañ eno. Er skol e kreskas e interest evit an armoù-tan damaotomatek a groge da vezañ savet er bed d’ar poent-se. E 1871 e voe anvet da letanant adarme ha dieubet eus an arme. Labourat a reas evel kontaouer e Vienna<ref name=":1" />. Eno e timezas gant Elisabeth Josefa Dufek. Tri bugel a voe ganet war-lerc’h diwar o eured<ref name=":0" />. === Gwerzher hag ijiner armoù === [[Restr:Luger IMG 6768-retouched.jpg|kleiz|thumb|180x180px|Ur bistolenn '''Luger P08'''.]] Georg Luger en doa kejet gant [[Ferdinand Mannlicher]], ur saver-armoù brudet, da vare e amzer-soudard. Kregiñ a reas da labourat evit an embregerezh Loewe en ur werzhañ fuzuilhoù [[Mannlicher M118]] da Italia, dre ma oare italianeg goude e vloavezhioù-studi e Padova. E miz Du 1894 e voe kaset d'ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] evit klask gwerzhañ pistolennoù damaotomatek [[Borchardt C93]] d’an [[Morlu ar Stadoù-Unanet|US Navy]]. Ne voe ket dibabet an arm gant ar Stadunaniz, met diwar an alioù bet klevet digante e labouras Georg Luger evit gwellaat ar bistolenn. E 1898 e kinnigas un arm nevez a voe anvet ''[[Luger 1900|Parabellum]]'', diwar an droienn latin ''Si vis pacem, para bellum''. Meur a stumm anezhañ a voe implijet gant armeoù a bep seurt er bed adalek 1900, ha lesanvet e voent pistolennoù Luger<ref name=":0" />. An hini brudetañ anezhe eo al [[Luger P08]] implijet gant Alamagn er [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]<ref name=":1" />. Produet e voe gant an [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]], ar strollad en doa kemeret plas al [[Ludwig Loewe & Co.]] e 1896 hag a implije Georg Luger. Ijinañ a reas Luger ar munisionoù [[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 × 21 mm]] ha [[9 × 19 mm Parabellum]]<ref name=":1" />. Hennezh a zo e-touez ar re werzhetañ er bed hiziv. Implijet e vez e kalz [[Pistolenn|pistolennoù]] ha [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] abaoe kard kentañ an XX{{Vet}} kantved. Kartouchenn arm-dorn standart broioù an [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] eo c’hoazh. Rivinet e voe Georg Luger goude ar Brezel-bed Kentañ abalamour da fin e vrevedoù war e ijinadennoù hag abalamour en doa prenet kalz boñioù-brezel alaman gant e arc’hant. Mervel a reas e Fichtenau (land [[Brandenburg]], nepell diouzh [[Berlin]]) e 1923<ref name=":0" />. == Ijinadennoù == === Pistolennoù<ref>{{Fr}} Hervez [http://www.armeetpassion.com/sommaire.html roll] al lec'hienn Arme et Passion (lennet d'an 19/09/2024)</ref> === * [[Luger 1900]] * [[Luger 1902]] * [[Luger P04]] * [[Luger P08]] === Armoù-skoaz === * [[Karabinenn-bistolenn Luger]] * Fuzuilh damaotomatek arnodel [[Luger Selbstlader Model 06]] === Munisionoù === * [[7,65 × 21 mm Parabellum]] * [[9 × 19 mm Parabellum]] ==Daveennoù== <references/> {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:Luger, Georg}} [[Rummad:Krouerien armoù-tan]] [[Rummad:Ijinourien Aostria]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1848]] [[Rummad:Marvioù 1923]] 9w8n07aftwo8mkbq1dqs3aergz7qzqk 0 174765 2197756 2148473 2026-08-10T18:26:07Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197756 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|4,6 × 30 mm|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:4.6x30mm, 5.7x28mm, .30 M1 Carbine.jpg|liamm=Restr:4.6x30mm, 5.7x28mm, .30 M1 Carbine.jpg|alt=Skeudenn ar pennad 4,6 × 30 mm|frameless|250x250px]]<br>A gleiz da zehou : kartouchennoù '''4,6 × 30 mm''', [[5,7 × 28 mm]] ha [[.30 Carbine]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Alamagn}} |- ! scope="row" |Saver |[[Heckler & Koch]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1999 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |4,65 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |4,52 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |5,31 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |7,75 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |8,02 mm |- ! scope="row" |Ø strad |8,00 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |30,50 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |38,50 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |1,7 - 2,7 g<br>Boled standart : 2 g |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez V₀ |600-735 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |447 - 540 J |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} Ar '''4,6 × 30 mm''', anvet ivez '''4,6 × 30 mm HK''', zo ur [[munision]] savet e 1999 gant an embregerezh alaman [[Heckler & Koch]] evit talañ ouzh ar c'hartouchennoù [[5,7 × 28 mm]] kinniget gant an [[FN Herstal]] belgiat. An daou vunision, dezhe un [[argil]] izel hag ur galloud-toullañ uhel betek 200 metr, a zo bet soñjet evit an armoù [[Personal defense weapon|PDW]]. Ar bistolenn-vindrailher [[Heckler & Koch MP7|MP7]] kinniget gant Heckler & Koch a voe an hini gentañ kambret evit ar 4,6 × 30 mm<ref name=":0">{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/4,6%20x%2030-1.html 4,6 x 30 mm]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 05/05/2025)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20241204121342/https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/4-6-x-30-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Alamagn]] 4t02n7twshvj6jyz9ys8utwuhcnscdn 0 176214 2197755 2154580 2026-08-10T18:19:26Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197755 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.577 Snider|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:577 Snider cn 1st model.jpg|frameless|250x250px]] <br /><br />Ur gartouchenn '''.577 Snider''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |bourled, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Rouantelezh-Unanet}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø kolier |15,3 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |10,19 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |16,8 mm |- ! scope="row" |Ø strad |19 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,7 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |51 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |62 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |29 g |- ! scope="row" |Tizh o vont e-maez V₀ |400 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |2.290 J |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |D |} Ar '''.577 Snider''' zo ur [[munision]] produet adalek 1866 e [[Breizh-Veur]] evit ar fuzuilhoù [[Snider-Enfield]]. Ijinet e voent gant ar c'horonal Boxer<ref>{{En}} BODINSON Holt, ''[https://web.archive.org/web/20090827012731/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BQY/is_3_52/ai_n26738487/ Britain's big .577 Snider]'' (diell), Guns Magazine, miz Meurzh 2006 (lennet d'an 18/08/2025)</ref>, a oa neuze e penn [[Royal Arsenal|arsanailh Woolwich]]. Ar c'hartouchennoù metalek kentañ e voent e servij er [[British Army]]. Karget e oant gant [[poultr du]], hag emdreiñ a reas danvez o [[Douilhez (elfenn munision)|douilhezioù]] hervez ar mare<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/577%20snider-1.html .577 Snider]'', Arme et Passion (lennet d'an 18/08/2025)</ref>. Ar munisionoù [[.577/450 Martini-Henry]] a gemeras o flas en arme er bloavezhioù 1870. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-ii/tabiical-fr-page129.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:577 Snider}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù ar Rouantelezh-Unanet]] 9u8smdvhxtloodznpjzvni2p1o5tryk 0 178169 2197776 2193805 2026-08-11T05:12:22Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197776 wikitext text/x-wiki [[Restr:Héctor Decio Rossetto.jpg|right|140px|Héctor Rossetto.]] '''Héctor Decio Rossetto''' ([[Bahía Blanca]] ([[Arc'hantina]]), 8 a viz Gwengolo 1922 - [[Buenos Aires]] (Arc'hantina), 23 a viz Genver 2009) a oa ur c'hoarier [[echedoù]] arc'hantinat<ref>{{es}}[http://www.ajedrezargentina.org/biografias/rosetto.html E fichenn en Argedrez]</ref>. == Kevezadegoù == === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe pemp gwezh : e [[Buenos Aires]] ha [[Ciudad de Nueve de Julio|Nueve de Julio]] e 1941, e Buenos Aires e 1944, e 1947, e 1961 hag e 1972, ar wezh-se hep partienn gollet ebet. === Kampionad amerikan hiniennel === <gallery> Héctor Rossetto y Marlene Dietrich.jpg|Rossetto gant [[Marlene Dietrich]]. </gallery> C'hoari a reas e Tournamant [[Hollywood]] ([[SUA]]) e 1945, tapout a reas ar c'hwec'hvet plas, 6,5/12 (+ 4, = 5, - 3)<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20260103052056/https://liquipedia.net/chess/Pan_American_Chess_Championship/1945 Liquipedia]</ref>. Eno en em gavas gant [[Humphrey Bogart]], [[Marlene Dietrich]] ha [[Carmen Miranda]]. Lod eus an tournamanttoù a c'hounezas: [[Porto Alegre]] 1948 <ref>[https://www.brasilbase.pro.br/tb1948.pa.htm Porto Alegre 1948]</ref>, [[Mar del Plata]] 1949 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=61378 Mar del Plata 1949]</ref>, [[Rio de Janeiro]] 1952 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=36156 Rio de Janeiro 1952]</ref>, [[Barcelona]] 1952 <ref>[https://clubescacssantandreu.blogspot.com/2012/11/torneo-internacional-de-ajedrez.html Barcelona 1952]</ref>, [[Tarragona]] 1952 <ref>[https://web.archive.org/web/20260608205202/http://www.historiadelajedrezespanol.es/torneos/tarragona_52.htm Tarragona 1952]</ref>, [[Atlántida]] 1960 <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Atlantida_1960/25539 Atlantida 1960]</ref>, [[Montevideo]] 1961 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=51503 Montevideo 1961]</ref>, [[Fortaleza]] 1963 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=101665 Fortaleza 1963]</ref>. === [[Olimpiadoù echedoù]] === C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina <ref>[https://federacionargentinadeajedrez.org/?page_id=2523 Olimpiadoù echedoù 1950-1972]</ref>: * e 1950, en 9{{vet}} Olimpiad e [[Dubrovnik]] ([[Yougoslavia]]) asambles gant [[Miguel Najdorf]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]] hag [[Herman Pilnik]], ar skipailh a dapas an eil plas war-lec'h hini Yougoslavia, * e 1952, en 10{{vet}} Olimpiad en [[Helsinki]] ([[Finland]]), 80% eus ar poentoù, tapout a reas ar vedalenn aour hiniennel, e skipailh a dapas an eil plas war-lerc'h ar Soviediz, * e 1954, en 11{{vet}} Olimpiad en [[Amsterdam]] ([[Izelvroioù]]), * e 1962, er 15{{vet}} Olimpiad e [[Varna]] ([[Bulgaria]]), * e 1968, en 18{{vet}} Olimpiad e [[Lugano]] ([[Suis]]), * e 1972, en 20{{vet}} Olimpiad e [[Skopje]] ([[Yougoslavia]]). == Luc'hskeudennoù == <gallery> Héctor Rossetto y Ernesto Che Guevara.jpg|[[Che Guevara]] o sellet ouzh Rossetto e-doug ur bartienn echedoù e [[Kuba]]. Héctor Rossetto y Viktor Korchnói.jpg|Ur bartienn etre Héctor Rossetto ha [[Viktor Kortchnoy]]. </gallery> == Notennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=11231 411 partienn '''Héctor Rossetto''' e Chess Games] {{DEFAULTSORT:Rossetto, Héctor}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1922]] [[Rummad:Marvioù 2009]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] 1vslba1hc954dalydc5zr9tfj5txv2c 0 179820 2197779 2190772 2026-08-11T09:11:05Z Tanjee 563 2197779 wikitext text/x-wiki [[Rajpipla]] a oa ur briñselezh gwarezet gant Breizh-Veur en [[India]]. En he fenn e oa ur roue anvet ''[[maharana]]'' ha goude-se ''maharaja'', an daou c’her o talvezout « Roue meur ». Diazezet war-dro 1340, ar briñselezh a chomas bev betek 1948, pa voe ebarzhet e stad [[Gujarat]], e [[Republik India]]. Tri zimbr zo bet embannet gant melestradurezh Rajpipla e 1880, pep hini anezho gant tresadenn ur c’hleze en e sav, e-kreiz ur c’helc’h lakaet e-kreiz ur c’hwec’hkogn. An talvoudegzhioù-gwerzh a save da 1 penny, 2 ha 4 [[anna]]. Moullet e oant bet gant teknik ar [[maendreserezh]] ha kranellet ivez. [[File:Maharaja Vijaysinhji in regalia - high res.jpg|thumb|right|upright 0.7|Ar Maharaja Vijaysinhji]] Timbroù-taos gant poltred Shri Vijaysinhji, hennezh maharaja Rajpipla, a gaver ivez. == Pennad kar == * [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Rajpipla]] [[Rummad:Timbroù India|Rajpipla]] qbybqjg72ydyyv7vbuabjtt4jfhc5lo 2197780 2197779 2026-08-11T10:04:33Z Ar choler 52661 2197780 wikitext text/x-wiki [[File:Maharaja Vijaysinhji in regalia - high res.jpg|thumb|right|upright 0.7|Ar Maharaja Vijaysinhji]] [[Rajpipla]] a oa ur briñselezh gwarezet gant Breizh-Veur en [[India]]. En he fenn e oa ur roue anvet ''[[maharana]]'' ha goude-se ''maharaja'', an daou c’her o talvezout « Roue meur ». Diazezet war-dro 1340, ar briñselezh a chomas bev betek 1948, pa voe ebarzhet e stad [[Gujarat]], e [[Republik India]]. Tri zimbr zo bet embannet gant melestradurezh Rajpipla e 1880, pep hini anezho gant tresadenn ur c’hleze en e sav, e-kreiz ur c’helc’h lakaet e-kreiz ur c’hwec’hkogn. An talvoudegzhioù-gwerzh a save da 1 penny, 2 ha 4 [[anna]]. Moullet e oant bet gant teknik ar [[maendreserezh]] ha kranellet ivez. Timbroù-taos gant poltred Shri Vijaysinhji, hennezh maharaja Rajpipla, a gaver ivez. == Pennad kar == * [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Rajpipla]] [[Rummad:Timbroù India|Rajpipla]] f928qo0v9kll2q4aehquytb84pvht46 0 180347 2197736 2197723 2026-08-10T12:10:31Z Huñvreüs 54570 h bihan 2197736 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Magnifica humanitas''}} {{databox}} '''''{{lang|la|Magnifica humanitas}}''''' ([[brezhoneg]] : ''Denelezh hollgaer'') eo kentañ [[kelc'hlizher]] ar [[pab]] [[Leon XIV]], hag a bled gant gwareziñ [[Mab-den]] e-kerzh marevezh an [[naouegezh artifisiel]]. Embannet e oa bet d'ar 25 a viz Mae 2026.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18/05/2026|access-date=18/05/2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18/05/2026|access-date=20/05/2026}}</ref> Leon XIV en doa graet ar choaz da ginnig ar c'helc'hlizher e-unan er [[Keoded ar Vatikan|Vatikan]],<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 a viz Mae 2026| accessdate =25/05/2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> ar pezh a gemm gant ar bibien all a roe d'en ober d'ar [[Kardinal|gardinaled]]. Arvestet e oa bet al lennadenn gant arbennigourien war an naouegezh artifisiel, evel [[Chris Olah]], kengrouer [[Anthropic]].<ref name="bbc"/> Ar c'helc'hlizher eo ar c'hentañ hini o vezañ bet embannet hep un droidigezh ofisiel e latin. An tu a oa bet d'en ober dre ur c'hemm nevez 'zo er Vatikan hag a aotre da embann restroù e yezhoù all. == Kenarroud hag embann == [[Restr:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|thumb|right|alt=Painting of Pope Leo XIII|''Magnifica humanitas'' a oa bet embannet devezh ar 135vet deiz-ha-bloaz eus ar c'helc'hlizher ''Rerum novarum'' gant ar pab [[Leon XIII]] ''(skeudennet)''.]] Abeo penn kentañ e [[Pontifex|resped]], ar pab Leon XIV en doa embannet prederioù a-zivout [[Boum an naouegezh artifisiel|dasorc'hidigezh an naouegezh artifisiel]], ar bec'hioù tro-dro d'an [[dellezegezh]] denel, hag al [[liestuegezh]]. Devezh embannadur ar c'helc'hlizher a oa bet choazet evit bezañ hini 135vet deiz-ha-bloaz embannadur ''[[Rerum novarum]]'',<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> ur c'helc'hlizher hag a blede gant ar [[greanteladur]] ha skrivet gant ar pab Leon XIII.<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 May 2026}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kelc'hlizhiri ar bibien]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Riskl buhezel]] eb2mvnu877rsg59eyent114ofg7ihii 2197749 2197736 2026-08-10T16:56:50Z Ar choler 52661 2197749 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Magnifica humanitas''}} {{databox}} '''''{{lang|la|Magnifica humanitas}}''''' ([[brezhoneg]] : ''Denelezh hollgaer'') eo titl ar c'hentañ kelc'hlizher digant ar [[pab]] [[Leon XIV]], hag a bled gant gwareziñ [[Mab-den]] e-kerzh marevezh an [[naouegezh artifisiel]]. Embannet e oa bet d'ar 25 a viz Mae [[2026]].<ref>{{en}} {{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18/05/2026|access-date=18/05/2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18/05/2026|access-date=20/05/2026}}</ref> Leon XIV en doa dibabet kinnig e-unan al lizher-meur e [[Keoded ar Vatikan]]<ref name="bbc">{{en}} {{cite web|url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 a viz Mae 2026| accessdate =25/05/2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref>, ar pezh a zaskemm diouzh doare ar bibien all, a roe d'en ober d'ar [[Kardinal|gardinaled]]. Arvestet e oa bet al lennadenn gant arbennigourien war an naouegezh artifisiel, evel [[Chris Olah]], kengrouer [[Anthropic]].<ref name="bbc" /> ''Magnifica humanitas'' eo ar c'hentañ kelc'hlizher o vezañ bet embannet hep un droidigezh ofisiel e [[latin]]. An tu a oa bet d'en ober dre ur c'hemm nevez er Vatikan hag a aotre da embann restroù e yezhoù all. == Kenarroud hag embann == [[Restr:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|thumb|''Magnifica humanitas'' zo bet embannet da zevezh 135{{vet}} deiz-ha-bloaz ar c'helc'hlizher ''Rerum novarum'' gant ar pab Leon XIII ''(skeudennet)''.]] Abaoe penn-kentañ e babiezh, Leon XIV en doa embannet prederioù a-zivout [[bomm an naouegezh artifisiel]], ar bec'hioù tro-dro d'an [[dellezegezh]] denel, hag al [[liestuegezh]]. Devezh embannadur al lizher-meur a oa bet dibabet evit bezañ hini 135{{vet}} deiz-ha-bloaz embannadur ''[[Rerum novarum]]''<ref name="auto">{{en}} {{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> ur c'helc'hlizher all skrivet gant ar pab [[Leon XIII]] hag a blede gant ar [[greanteladur]]<ref name="auto" /><ref name="mh">{{en}} {{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 May 2026}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kelc'hlizhiri ar bibien]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Riskl buhezel]] fmjwnibx5o65aqb3cgzu91vv9d6p7el 2197750 2197749 2026-08-10T17:14:50Z Ar choler 52661 resisadenn 2197750 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Magnifica humanitas''}} {{databox}} '''''{{lang|la|Magnifica humanitas}}''''' ([[brezhoneg]] : ''Denelezh hollgaer'') eo titl ar c'hentañ kelc'hlizher<ref>Er relijion [[katoligiezh|gatolik]], ur c'helc'hlizher, anvet "lizher-meur" ivez, zo ul lizhet skrivet gant ur pab ha kaset d'an holl [[eskob|eskibien]].</ref> digant ar [[pab]] [[Leon XIV]], hag a bled gant gwareziñ [[Mab-den]] e-kerzh marevezh an [[naouegezh artifisiel]]. Embannet e oa bet d'ar 25 a viz Mae [[2026]].<ref>{{en}} {{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18/05/2026|access-date=18/05/2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18/05/2026|access-date=20/05/2026}}</ref> Leon XIV en doa dibabet kinnig e-unan al lizher-meur e [[Keoded ar Vatikan]]<ref name="bbc">{{en}} {{cite web|url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 a viz Mae 2026| accessdate =25/05/2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref>, ar pezh a zaskemm diouzh doare ar bibien all, a roe d'en ober d'ar [[Kardinal|gardinaled]]. Arvestet e oa bet al lennadenn gant arbennigourien war an naouegezh artifisiel, evel [[Chris Olah]], kengrouer [[Anthropic]].<ref name="bbc" /> ''Magnifica humanitas'' eo ar c'hentañ kelc'hlizher o vezañ bet embannet hep un droidigezh ofisiel e [[latin]]. An tu a oa bet d'en ober dre ur c'hemm nevez er Vatikan hag a aotre da embann restroù e yezhoù all. == Kenarroud hag embann == [[Restr:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|thumb|''Magnifica humanitas'' zo bet embannet da zevezh 135{{vet}} deiz-ha-bloaz ar c'helc'hlizher ''Rerum novarum'' gant ar pab Leon XIII ''(skeudennet)''.]] Abaoe penn-kentañ e babiezh, Leon XIV en doa embannet prederioù a-zivout [[bomm an naouegezh artifisiel]], ar bec'hioù tro-dro d'an [[dellezegezh]] denel, hag al [[liestuegezh]]. Devezh embannadur al lizher-meur a oa bet dibabet evit bezañ hini 135{{vet}} deiz-ha-bloaz embannadur ''[[Rerum novarum]]''<ref name="auto">{{en}} {{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> ur c'helc'hlizher all skrivet gant ar pab [[Leon XIII]] hag a blede gant ar [[greanteladur]]<ref name="auto" /><ref name="mh">{{en}} {{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 May 2026}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kelc'hlizhiri ar bibien]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Riskl buhezel]] fgo513r6e1yhcudcagqvdi3l3a87efs 2197751 2197750 2026-08-10T17:15:08Z Ar choler 52661 2197751 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Magnifica humanitas''}} {{databox}} '''''{{lang|la|Magnifica humanitas}}''''' ([[brezhoneg]] : ''Denelezh hollgaer'') eo titl ar c'hentañ kelc'hlizher<ref>Er relijion [[katoligiezh|gatolik]], ur c'helc'hlizher, anvet "lizher-meur" ivez, zo ul lizher skrivet gant ur pab ha kaset d'an holl [[eskob|eskibien]].</ref> digant ar [[pab]] [[Leon XIV]], hag a bled gant gwareziñ [[Mab-den]] e-kerzh marevezh an [[naouegezh artifisiel]]. Embannet e oa bet d'ar 25 a viz Mae [[2026]].<ref>{{en}} {{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=[[Vatican News]]|date=18/05/2026|access-date=18/05/2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=[[Holy See Press Office]]|date=18/05/2026|access-date=20/05/2026}}</ref> Leon XIV en doa dibabet kinnig e-unan al lizher-meur e [[Keoded ar Vatikan]]<ref name="bbc">{{en}} {{cite web|url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo|title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 a viz Mae 2026| accessdate =25/05/2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref>, ar pezh a zaskemm diouzh doare ar bibien all, a roe d'en ober d'ar [[Kardinal|gardinaled]]. Arvestet e oa bet al lennadenn gant arbennigourien war an naouegezh artifisiel, evel [[Chris Olah]], kengrouer [[Anthropic]].<ref name="bbc" /> ''Magnifica humanitas'' eo ar c'hentañ kelc'hlizher o vezañ bet embannet hep un droidigezh ofisiel e [[latin]]. An tu a oa bet d'en ober dre ur c'hemm nevez er Vatikan hag a aotre da embann restroù e yezhoù all. == Kenarroud hag embann == [[Restr:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|thumb|''Magnifica humanitas'' zo bet embannet da zevezh 135{{vet}} deiz-ha-bloaz ar c'helc'hlizher ''Rerum novarum'' gant ar pab Leon XIII ''(skeudennet)''.]] Abaoe penn-kentañ e babiezh, Leon XIV en doa embannet prederioù a-zivout [[bomm an naouegezh artifisiel]], ar bec'hioù tro-dro d'an [[dellezegezh]] denel, hag al [[liestuegezh]]. Devezh embannadur al lizher-meur a oa bet dibabet evit bezañ hini 135{{vet}} deiz-ha-bloaz embannadur ''[[Rerum novarum]]''<ref name="auto">{{en}} {{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 May 2026|website=[[Commonweal (magazine)|Commonweal]]}}</ref> ur c'helc'hlizher all skrivet gant ar pab [[Leon XIII]] hag a blede gant ar [[greanteladur]]<ref name="auto" /><ref name="mh">{{en}} {{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 May 2026}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kelc'hlizhiri ar bibien]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Riskl buhezel]] 3ufg5piljfkgiq42sslwg5bs9sm7nvq 0 180794 2197740 2197715 2026-08-10T14:49:04Z Dakbzh 58931 /* Kevezadegoù hiniennel */ 2197740 wikitext text/x-wiki [[Restr:Anna_Zatonskih.jpg|right|140px|Hanna Vitaliivna Zatonskih.]] '''Hanna Vitaliivna Zatonskih''', en [[ukraineg]] : '''Ганна Віталіївна Затонських''' ([[Marioupol]], [[RSS Ukraina]], [[URSS]], 17 a viz Gouhere [[1987]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] ukrainat ha [[stadunanat]].<br>Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2017, Mestr Etrebroadel eo abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1995, Gourdoner FIDE eo abaoe 2025<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 318 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Gouhere 2026, 2 306 he renk ''Fonnapl'' ha 2 294 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 537 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2011. === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad ukrainat an echedoù|Kampionad ukrainat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2001 e [[Kramatorsk]]. ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 2006, e 2008, e 2009 hag e 2011. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib ukrainat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoari a reas ur wezh.  {| class="wikitable" !Bloaz||Kleub||Tablezenn||Niverenn ar Gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||Mriya Grandmaster School Kyiv||1||7||[[Alushta]]||2/4 (+ 1, = 2, - 1)||50||7||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999ua/1999mrgs.html 7th Ukrainian Team Chess Championship: Alushta 1999 - Olimp Base]</ref>. |-  |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Ukraina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Du – Kerzu 1999||2||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||3||arem||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999u/1999ukr.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2001||2||4||{{Spagn}}, [[León (Spagn)|León]]||3/6 (+ 3, = 0, - 3)||50||17||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2001u/2001ukr.html 4th European Team Chess Championship (women): Leon 2001 - Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet he deus div wezh e skipailh [[Ukraina]] ha c'hwec'h gwezh e skipailh [[SUA]]. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |2000||2||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||7/11 (+ 7, = 4, - 2)||63,6||9||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2000w/2000ukr.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]</ref>. |- |2002||3||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||3,5/7 (+2, =3, -2)||50||-||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2002w/2002ukr.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]</ref>.  |- |2004||3||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||9,5/14 (+7, =5, -2)||67,9||10||-||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2004w/2004usa.html 36th Chess Olympiad (women): Calvià 2004 – Olimp Base]</ref>.  |- |2006||1||37||{{Italia}}, [[Torino]]||5/11 (+2, =6, -3)||45,5||59||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>.  |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||8/10 (+6, =4, -0)||80||1||aour||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |2010||2||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||6,5/10 (+4,=5,-1)||65||4||-||5||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2010w/2010usa.html 39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref>.  |- |2012||1||40||{{Turkia}}[[Istanbul]]||6,5/10 (+6, =1, -3)||65||20||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |2014||2||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||7,5/10 (+6, =3, -1)||75||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2014w/2014usa.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh SUA.  {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||2||2||{{Sina}} Ningbo||2/7 (+ 0, = 4, - 3)||28,6||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.html World Team Chess Championship (women): 2009 - Olimp Base]</ref>. |-  |2013||1||4||{{Kazakstan}} Astana||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||31,3||8||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2013v/2013usa.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref>.  |-  |2017||1||6||{{Rusia}} Khanty-Mansiysk||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||2||-||7||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2017v/2017usa.html 6th World Team Chess Championship (women): Khanty-Mansiysk 2017 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} {{EloChart|Q14101572}} == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE] * {{en}} [https://www.chessgames.com/player/50074 He c'hoari e Chess Games] * {{en}} [https://www.365chess.com/players/Anna_Zatonskih He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Zatonskih, Hanna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù ukrainat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] qt6rhopk41vq2h5twqkducl5gfme0uy 2197758 2197740 2026-08-10T19:25:37Z Dakbzh 58931 + Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi). 2197758 wikitext text/x-wiki [[Restr:Anna_Zatonskih.jpg|right|140px|Hanna Vitaliivna Zatonskih.]] '''Hanna Vitaliivna Zatonskih''', en [[ukraineg]] : '''Ганна Віталіївна Затонських''' ([[Marioupol]], [[RSS Ukraina]], [[URSS]], 17 a viz Gouhere [[1987]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] ukrainat ha [[stadunanat]].<br>Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2017, Mestr Etrebroadel eo abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1995, Gourdoner FIDE eo abaoe 2025<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 318 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Gouhere 2026, 2 306 he renk ''Fonnapl'' ha 2 294 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 537 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2011. === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad ukrainat an echedoù|Kampionad ukrainat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2001 e [[Kramatorsk]]. ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 2006, e 2008, e 2009 hag e 2011. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib ukrainat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoari a reas ur wezh.  {| class="wikitable" !Bloaz||Kleub||Tablezenn||Niverenn ar Gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||Mriya Grandmaster School Kyiv||1||7||[[Alushta]]||2/4 (+ 1, = 2, - 1)||50||7||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999ua/1999mrgs.html 7th Ukrainian Team Chess Championship: Alushta 1999 - Olimp Base]</ref>. |-  |} ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ====  C'hoariet he deus eizh gwezh.  {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Tablezenn||Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Mae – Even 1996||erlec'hierez||Grandmaster School Kyiv||1||{{Yougoslavia}}, [[Smederevska Palanka]]||2/2 (+ 2, = 0, - 0)||100||-||5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996gsky.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1997||4||Grandmaster School Kyiv||2||{{Kroatia}}, [[Rijeka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||-||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997b/1997gsky.html 2nd European Chess Club Cup (women): Rijeka 1997 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1998||3||Grandmaster School Kyiv||3||{{Alamagn}}, [[Wuppertal]]||3/6 (+ 1, = 4, - 1)||50||-||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998b/1998gsky.html 3rd European Chess Club Cup (women): Wuppertal 1998 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Even – Gouhere 1999||1|||Grandmaster School Kyiv|4||{{Slovenia}}, [[Nova Gorica]]||3,5/7 (+ 3, = 1, - 3)||50||7||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999b/1999gsky.html 4th European Chess Club Cup (women): Nova Gorica 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 2000||1||DANKO-Donbass Donetsk||5||{{Alamagn}}, [[Halle (Saale)|Halle]]||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||9||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000b/2000dndn.html 5th European Chess Club Cup (women): Halle 2000 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Here 2008||2||EPAM Systems Minsk||13||{{Gres}}, [[Kallithea]]||3,5/6 (+ 5, = 2, - 0)||58,3||7||6||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008b/2008epam.html 13th European Chess Club Cup (women): Kallithea 2008 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Gwengolo – Here 2011||2||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Slovenia}}, [[Rogaška Slatina]]||4/7 (+ 2, = 4, - 1)||57,1||6||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011b/2011alti.html16th European Chess Club Cup (women): Rogaška Slatina 2011 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Ukraina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Du – Kerzu 1999||2||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||3||arem||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999u/1999ukr.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2001||2||4||{{Spagn}}, [[León (Spagn)|León]]||3/6 (+ 3, = 0, - 3)||50||17||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2001u/2001ukr.html 4th European Team Chess Championship (women): Leon 2001 - Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet he deus div wezh e skipailh [[Ukraina]] ha c'hwec'h gwezh e skipailh [[SUA]]. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |2000||2||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||7/11 (+ 7, = 4, - 2)||63,6||9||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2000w/2000ukr.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]</ref>. |- |2002||3||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||3,5/7 (+2, =3, -2)||50||-||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2002w/2002ukr.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]</ref>.  |- |2004||3||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||9,5/14 (+7, =5, -2)||67,9||10||-||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2004w/2004usa.html 36th Chess Olympiad (women): Calvià 2004 – Olimp Base]</ref>.  |- |2006||1||37||{{Italia}}, [[Torino]]||5/11 (+2, =6, -3)||45,5||59||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>.  |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||8/10 (+6, =4, -0)||80||1||aour||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |2010||2||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||6,5/10 (+4,=5,-1)||65||4||-||5||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2010w/2010usa.html 39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref>.  |- |2012||1||40||{{Turkia}}[[Istanbul]]||6,5/10 (+6, =1, -3)||65||20||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |2014||2||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||7,5/10 (+6, =3, -1)||75||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2014w/2014usa.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh SUA.  {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||2||2||{{Sina}} Ningbo||2/7 (+ 0, = 4, - 3)||28,6||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.html World Team Chess Championship (women): 2009 - Olimp Base]</ref>. |-  |2013||1||4||{{Kazakstan}} Astana||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||31,3||8||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2013v/2013usa.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref>.  |-  |2017||1||6||{{Rusia}} Khanty-Mansiysk||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||2||-||7||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2017v/2017usa.html 6th World Team Chess Championship (women): Khanty-Mansiysk 2017 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} {{EloChart|Q14101572}} == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE] * {{en}} [https://www.chessgames.com/player/50074 He c'hoari e Chess Games] * {{en}} [https://www.365chess.com/players/Anna_Zatonskih He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Zatonskih, Hanna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù ukrainat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] 4ctbc75s1qr9yzh6h9kjef1txv866j6 2197760 2197758 2026-08-10T20:00:08Z Dakbzh 58931 2197760 wikitext text/x-wiki [[Restr:Anna_Zatonskih.jpg|right|140px|Hanna Vitaliivna Zatonskih.]] '''Hanna Vitaliivna Zatonskih''', en [[ukraineg]] : '''Ганна Віталіївна Затонських''' ([[Marioupol]], [[RSS Ukraina]], [[URSS]], 17 a viz Gouhere [[1987]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] ukrainat ha [[stadunanat]].<br>Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2017, Mestr Etrebroadel eo abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1995, Gourdoner FIDE eo abaoe 2025<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 318 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Gouhere 2026, 2 306 he renk ''Fonnapl'' ha 2 294 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 537 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2011. === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad ukrainat an echedoù|Kampionad ukrainat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2001 e [[Kramatorsk]]. ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 2006, e 2008, e 2009 hag e 2011. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib ukrainat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoari a reas ur wezh.  {| class="wikitable" !Bloaz||Kleub||Tablezenn||Niverenn ar Gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||Mriya Grandmaster School Kyiv||1||7||[[Alushta]]||2/4 (+ 1, = 2, - 1)||50||7||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999ua/1999mrgs.html 7th Ukrainian Team Chess Championship: Alushta 1999 - Olimp Base]</ref>. |-  |} ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ====  C'hoariet he deus eizh gwezh.  {| class="wikitable" !Miz ha bloaz||Tablezenn||Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Mae – Even 1996||erlec'hierez||Grandmaster School Kyiv||1||{{Yougoslavia}}, [[Smederevska Palanka]]||2/2 (+ 2, = 0, - 0)||100||-||5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996gsky.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1997||4||Grandmaster School Kyiv||2||{{Kroatia}}, [[Rijeka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||-||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997b/1997gsky.html 2nd European Chess Club Cup (women): Rijeka 1997 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1998||3||Grandmaster School Kyiv||3||{{Alamagn}}, [[Wuppertal]]||3/6 (+ 1, = 4, - 1)||50||-||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998b/1998gsky.html 3rd European Chess Club Cup (women): Wuppertal 1998 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Even – Gouhere 1999||1|||Grandmaster School Kyiv||4||{{Slovenia}}, [[Nova Gorica]]||3,5/7 (+ 3, = 1, - 3)||50||7||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999b/1999gsky.html 4th European Chess Club Cup (women): Nova Gorica 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 2000||1||DANKO-Donbass Donetsk||5||{{Alamagn}}, [[Halle (Saale)|Halle]]||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||9||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000b/2000dndn.html 5th European Chess Club Cup (women): Halle 2000 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Here 2008||2||EPAM Systems Minsk||13||{{Gres}}, [[Kallithea]]||3,5/6 (+ 5, = 2, - 0)||58,3||7||6||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008b/2008epam.html 13th European Chess Club Cup (women): Kallithea 2008 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Gwengolo – Here 2011||2||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Slovenia}}, [[Rogaška Slatina]]||4/7 (+ 2, = 4, - 1)||57,1||6||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011b/2011alti.html16th European Chess Club Cup (women): Rogaška Slatina 2011 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Ukraina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Du – Kerzu 1999||2||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||3||arem||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999u/1999ukr.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2001||2||4||{{Spagn}}, [[León (Spagn)|León]]||3/6 (+ 3, = 0, - 3)||50||17||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2001u/2001ukr.html 4th European Team Chess Championship (women): Leon 2001 - Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet he deus div wezh e skipailh [[Ukraina]] ha c'hwec'h gwezh e skipailh [[SUA]]. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |2000||2||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||7/11 (+ 7, = 4, - 2)||63,6||9||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2000w/2000ukr.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]</ref>. |- |2002||3||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||3,5/7 (+2, =3, -2)||50||-||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2002w/2002ukr.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]</ref>.  |- |2004||3||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||9,5/14 (+7, =5, -2)||67,9||10||-||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2004w/2004usa.html 36th Chess Olympiad (women): Calvià 2004 – Olimp Base]</ref>.  |- |2006||1||37||{{Italia}}, [[Torino]]||5/11 (+2, =6, -3)||45,5||59||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>.  |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||8/10 (+6, =4, -0)||80||1||aour||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |2010||2||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||6,5/10 (+4,=5,-1)||65||4||-||5||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2010w/2010usa.html 39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref>.  |- |2012||1||40||{{Turkia}}[[Istanbul]]||6,5/10 (+6, =1, -3)||65||20||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |2014||2||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||7,5/10 (+6, =3, -1)||75||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2014w/2014usa.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh SUA.  {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||2||2||{{Sina}} Ningbo||2/7 (+ 0, = 4, - 3)||28,6||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.html World Team Chess Championship (women): 2009 - Olimp Base]</ref>. |-  |2013||1||4||{{Kazakstan}} Astana||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||31,3||8||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2013v/2013usa.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref>.  |-  |2017||1||6||{{Rusia}} Khanty-Mansiysk||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||2||-||7||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2017v/2017usa.html 6th World Team Chess Championship (women): Khanty-Mansiysk 2017 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} {{EloChart|Q14101572}} == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE] * {{en}} [https://www.chessgames.com/player/50074 He c'hoari e Chess Games] * {{en}} [https://www.365chess.com/players/Anna_Zatonskih He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Zatonskih, Hanna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù ukrainat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] bvx4ela3lx5gir306w4ytb1u8avxzul 2197764 2197760 2026-08-10T21:11:39Z Dakbzh 58931 /* Kevezadegoù dre skipailh */ 2197764 wikitext text/x-wiki [[Restr:Anna_Zatonskih.jpg|right|140px|Hanna Vitaliivna Zatonskih.]] '''Hanna Vitaliivna Zatonskih''', en [[ukraineg]] : '''Ганна Віталіївна Затонських''' ([[Marioupol]], [[RSS Ukraina]], [[URSS]], 17 a viz Gouhere [[1987]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] ukrainat ha [[stadunanat]].<br>Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2017, Mestr Etrebroadel eo abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1995, Gourdoner FIDE eo abaoe 2025<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 318 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Gouhere 2026, 2 306 he renk ''Fonnapl'' ha 2 294 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 537 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2011. === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad ukrainat an echedoù|Kampionad ukrainat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2001 e [[Kramatorsk]]. ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 2006, e 2008, e 2009 hag e 2011. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib ukrainat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoari a reas ur wezh.  {| class="wikitable" !Bloaz||Kleub||Tablezenn||Niverenn ar Gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||Mriya Grandmaster School Kyiv||1||7||[[Alushta]]||2/4 (+ 1, = 2, - 1)||50||7||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999ua/1999mrgs.html 7th Ukrainian Team Chess Championship: Alushta 1999 - Olimp Base]</ref>. |-  |} ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ====  C'hoariet he deus eizh gwezh.  {| class="wikitable" !Miz ha bloaz||Tablezenn||Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Mae – Even 1996||erlec'hierez||Grandmaster School Kyiv||1||{{Yougoslavia}}, [[Smederevska Palanka]]||2/2 (+ 2, = 0, - 0)||100||-||5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996gsky.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1997||4||Grandmaster School Kyiv||2||{{Kroatia}}, [[Rijeka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||-||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997b/1997gsky.html 2nd European Chess Club Cup (women): Rijeka 1997 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1998||3||Grandmaster School Kyiv||3||{{Alamagn}}, [[Wuppertal]]||3/6 (+ 1, = 4, - 1)||50||-||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998b/1998gsky.html 3rd European Chess Club Cup (women): Wuppertal 1998 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Even – Gouhere 1999||1|||Grandmaster School Kyiv||4||{{Slovenia}}, [[Nova Gorica]]||3,5/7 (+ 3, = 1, - 3)||50||7||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999b/1999gsky.html 4th European Chess Club Cup (women): Nova Gorica 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 2000||1||DANKO-Donbass Donetsk||5||{{Alamagn}}, [[Halle (Saale)|Halle]]||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||9||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000b/2000dndn.html 5th European Chess Club Cup (women): Halle 2000 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Here 2008||2||EPAM Systems Minsk||13||{{Gres}}, [[Kallithea]]||3,5/6 (+ 5, = 2, - 0)||58,3||7||6||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008b/2008epam.html 13th European Chess Club Cup (women): Kallithea 2008 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Gwengolo – Here 2011||2||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Slovenia}}, [[Rogaška Slatina]]||4/7 (+ 2, = 4, - 1)||57,1||6||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011b/2011alti.html16th European Chess Club Cup (women): Rogaška Slatina 2011 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Ukraina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Du – Kerzu 1999||2||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||3||arem||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999u/1999ukr.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2001||2||4||{{Spagn}}, [[León (Spagn)|León]]||3/6 (+ 3, = 0, - 3)||50||17||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2001u/2001ukr.html 4th European Team Chess Championship (women): Leon 2001 - Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet he deus div wezh e skipailh [[Ukraina]] ha c'hwec'h gwezh e skipailh [[SUA]]. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |2000||2||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||7/11 (+ 7, = 4, - 2)||63,6||9||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2000w/2000ukr.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]</ref>. |- |2002||3||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||3,5/7 (+2, =3, -2)||50||-||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2002w/2002ukr.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]</ref>.  |- |2004||3||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||9,5/14 (+7, =5, -2)||67,9||10||-||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2004w/2004usa.html 36th Chess Olympiad (women): Calvià 2004 – Olimp Base]</ref>.  |- |2006||1||37||{{Italia}}, [[Torino]]||5/11 (+2, =6, -3)||45,5||59||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>.  |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||8/10 (+6, =4, -0)||80||1||aour||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |2010||2||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||6,5/10 (+4,=5,-1)||65||4||-||5||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2010w/2010usa.html 39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref>.  |- |2012||1||40||{{Turkia}}[[Istanbul]]||6,5/10 (+6, =1, -3)||65||20||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |2014||2||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||7,5/10 (+6, =3, -1)||75||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2014w/2014usa.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh SUA.  {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||2||2||{{Sina}} Ningbo||2/7 (+ 0, = 4, - 3)||28,6||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.html World Team Chess Championship (women): 2009 - Olimp Base]</ref>. |-  |2013||1||4||{{Kazakstan}} Astana||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||31,3||8||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2013v/2013usa.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref>.  |-  |2017||1||6||{{Rusia}} Khanty-Mansiysk||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||2||-||7||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2017v/2017usa.html 6th World Team Chess Championship (women): Khanty-Mansiysk 2017 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} {{EloChart|Q14101572}} == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE] * {{en}} [https://www.chessgames.com/player/50074 He c'hoari e Chess Games] * {{en}} [https://www.365chess.com/players/Anna_Zatonskih He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Zatonskih, Hanna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù ukrainat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] e7djc9e3tkygkk1nn8mmjgapqffcrn8 2197777 2197764 2026-08-11T05:42:52Z Dakbzh 58931 2197777 wikitext text/x-wiki [[Restr:Anna_Zatonskih.jpg|right|140px|Hanna Vitaliivna Zatonskih.]] '''Hanna Vitaliivna Zatonskih''', en [[ukraineg]] : '''Ганна Віталіївна Затонських''' ([[Marioupol]], [[RSS Ukraina]], [[URSS]], 17 a viz Gouhere [[1987]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] ukrainat ha [[stadunanat]].<br>Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2017, Mestr Etrebroadel eo abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1995, Gourdoner FIDE eo abaoe 2025<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 318 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Gouhere 2026, 2 306 he renk ''Fonnapl'' ha 2 294 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 537 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2011. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad ukrainat an echedoù|Kampionad ukrainat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2001 e [[Kramatorsk]]. ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 2006, e 2008, e 2009 hag e 2011. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib ukrainat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoari a reas ur wezh.  {| class="wikitable" !Bloaz||Kleub||Tablezenn||Niverenn ar Gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||Mriya Grandmaster School Kyiv||1||7||[[Alushta]]||2/4 (+ 1, = 2, - 1)||50||7||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999ua/1999mrgs.html 7th Ukrainian Team Chess Championship: Alushta 1999 - Olimp Base]</ref>. |-  |} ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ====  C'hoariet he deus eizh gwezh.  {| class="wikitable" !Miz ha bloaz||Tablezenn||Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Mae – Even 1996||erlec'hierez||Grandmaster School Kyiv||1||{{Yougoslavia}}, [[Smederevska Palanka]]||2/2 (+ 2, = 0, - 0)||100||-||5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996gsky.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1997||4||Grandmaster School Kyiv||2||{{Kroatia}}, [[Rijeka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||-||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997b/1997gsky.html 2nd European Chess Club Cup (women): Rijeka 1997 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1998||3||Grandmaster School Kyiv||3||{{Alamagn}}, [[Wuppertal]]||3/6 (+ 1, = 4, - 1)||50||-||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998b/1998gsky.html 3rd European Chess Club Cup (women): Wuppertal 1998 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Even – Gouhere 1999||1|||Grandmaster School Kyiv||4||{{Slovenia}}, [[Nova Gorica]]||3,5/7 (+ 3, = 1, - 3)||50||7||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1999b/1999gsky.html 4th European Chess Club Cup (women): Nova Gorica 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 2000||1||DANKO-Donbass Donetsk||5||{{Alamagn}}, [[Halle (Saale)|Halle]]||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||9||3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000b/2000dndn.html 5th European Chess Club Cup (women): Halle 2000 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Here 2008||2||EPAM Systems Minsk||13||{{Gres}}, [[Kallithea]]||3,5/6 (+ 5, = 2, - 0)||58,3||7||6||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008b/2008epam.html 13th European Chess Club Cup (women): Kallithea 2008 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Gwengolo – Here 2011||2||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Slovenia}}, [[Rogaška Slatina]]||4/7 (+ 2, = 4, - 1)||57,1||6||2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011b/2011alti.html16th European Chess Club Cup (women): Rogaška Slatina 2011 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Ukraina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |Du – Kerzu 1999||2||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||3||arem||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1999u/1999ukr.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2001||2||4||{{Spagn}}, [[León (Spagn)|León]]||3/6 (+ 3, = 0, - 3)||50||17||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2001u/2001ukr.html 4th European Team Chess Championship (women): Leon 2001 - Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet he deus div wezh e skipailh [[Ukraina]] ha c'hwec'h gwezh e skipailh [[SUA]]. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |2000||2||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||7/11 (+ 7, = 4, - 2)||63,6||9||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2000w/2000ukr.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]</ref>. |- |2002||3||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||3,5/7 (+2, =3, -2)||50||-||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2002w/2002ukr.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]</ref>.  |- |2004||3||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||9,5/14 (+7, =5, -2)||67,9||10||-||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2004w/2004usa.html 36th Chess Olympiad (women): Calvià 2004 – Olimp Base]</ref>.  |- |2006||1||37||{{Italia}}, [[Torino]]||5/11 (+2, =6, -3)||45,5||59||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>.  |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||8/10 (+6, =4, -0)||80||1||aour||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |2010||2||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||6,5/10 (+4,=5,-1)||65||4||-||5||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2010w/2010usa.html 39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref>.  |- |2012||1||40||{{Turkia}}[[Istanbul]]||6,5/10 (+6, =1, -3)||65||20||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |2014||2||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||7,5/10 (+6, =3, -1)||75||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2014w/2014usa.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh SUA.  {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-  |1999||2||2||{{Sina}} Ningbo||2/7 (+ 0, = 4, - 3)||28,6||9||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.html World Team Chess Championship (women): 2009 - Olimp Base]</ref>. |-  |2013||1||4||{{Kazakstan}} Astana||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||31,3||8||-||6||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2013v/2013usa.html 4th World Team Chess Championship (women): Astana 2013 - Olimp Base]</ref>.  |-  |2017||1||6||{{Rusia}} Khanty-Mansiysk||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||2||-||7||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/2017v/2017usa.html 6th World Team Chess Championship (women): Khanty-Mansiysk 2017 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} {{EloChart|Q14101572}} == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/14101572 He fichenn FIDE] * {{en}} [https://www.chessgames.com/player/50074 He c'hoari e Chess Games] * {{en}} [https://www.365chess.com/players/Anna_Zatonskih He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Zatonskih, Hanna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù ukrainat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] 1zjelex8jfa3vxgpj0r6s923pjuyfup 3 180860 2197735 2026-08-10T12:09:22Z Huñvreüs 54570 degemer mat 2197735 wikitext text/x-wiki {{degemermat nevez}} a2ln234bc5j2bz6cg63p80sxnsdfktl 0 180861 2197739 2026-08-10T13:58:45Z Ch. Rogel 46 Boulc’hadur ar bajenn 2197739 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} An '''estoue''' (a-wezhioù ''dalc’h'') zo saviad un den tapet gant ur c'hleñved hag a ya da vezañ nammet pe dic'houest, un den kozh, pe un den nammet hag a rank bezañ kemeret e karg gant tredeourien evit kempouezañ e ziouer a [[emrenerezh]]. Ar vezegiezh, ar [[gerontologiezh]] hag an dud a vicher hag a labour war dachenn an nammidi a gemer e kont pegen dalc'het e vez an dud. == Termenadurezh == An ''estoue'' zo ur saviad e-lec'h m'emañ un den hag a zo en abeg da zivizoù pe trubuilhoù a bep seurt, dic'houest da ren ur vuhez pemdeziek hep emellout tredeourien<ref>[http://www.med.univ-rennes1.fr/sisrai/dico/1340.html Définition] www.med.univ-rennes1.fr.</ref>{{,}}<ref>[http://aidants.mesdebuts.fr/103-etre-dependant.html Etre dépendant, c’est quoi ?] Fiche sur aidants.mesdebuts.fr, 25 mai 2010.</ref>. N'eo ket enebet meizadoù an « estoue » hag an « emrenerezh » ha klokaat a reont an eil egile<ref>{{pdf}} [http://www.chups.jussieu.fr/polys/geriatrie/tome1/08_dependance.pdf Autonomie et dépendance, chapitre 8] Ressources d'enseignement, Corpus de Gériatrie, sur www.chups.jussieu.fr/polys/geriatrie.</ref>. == Pennadoù nes == * Den kozh * Emrenerezh * [[Namm]] * Ti-departamant an Dud Nammet == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Estoue]] hta8r8bj220yur2b31er2k40eojmtur 2197772 2197739 2026-08-11T01:18:19Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2197772 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} An '''estoue''' (a-wezhioù ''dalc’h'') zo saviad un den tapet gant ur c'hleñved hag a ya da vezañ nammet pe dic'houest, un den kozh, pe un den nammet hag a rank bezañ kemeret e karg gant tredeourien evit kempouezañ e ziouer a [[emrenerezh]]. Ar vezegiezh, ar [[gerontologiezh]] hag an dud a vicher hag a labour war dachenn an nammidi a gemer e kont pegen dalc'het e vez an dud. == Termenadurezh == An ''estoue'' zo ur saviad e-lec'h m'emañ un den hag a zo en abeg da zivizoù pe trubuilhoù a bep seurt, dic'houest da ren ur vuhez pemdeziek hep emellout tredeourien<ref>[https://web.archive.org/web/20100906093656/http://www.med.univ-rennes1.fr/sisrai/dico/1340.html Définition] www.med.univ-rennes1.fr.</ref>{{,}}<ref>[http://aidants.mesdebuts.fr/103-etre-dependant.html Etre dépendant, c’est quoi ?] Fiche sur aidants.mesdebuts.fr, 25 mai 2010.</ref>. N'eo ket enebet meizadoù an « estoue » hag an « emrenerezh » ha klokaat a reont an eil egile<ref>{{pdf}} [https://web.archive.org/web/20130418074230/http://www.chups.jussieu.fr/polys/geriatrie/tome1/08_dependance.pdf Autonomie et dépendance, chapitre 8] Ressources d'enseignement, Corpus de Gériatrie, sur www.chups.jussieu.fr/polys/geriatrie.</ref>. == Pennadoù nes == * Den kozh * Emrenerezh * [[Namm]] * Ti-departamant an Dud Nammet == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Estoue]] 5g693eb9vexw5ctak904nl29zgtw51u 1 180862 2197742 2026-08-10T15:59:46Z Huñvreüs 54570 /* Titl ar bajenn */ rann nevez 2197742 wikitext text/x-wiki == Titl ar bajenn == Anavezout a ran ar ger ''estoue'' gant ster un ezhomm eus un dramm. Implijet eo e ster ar pennad ivez? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 15:59 (UTC) 7c0xc9xlh8gzm1fdr66x8xnrhly213b 2197747 2197742 2026-08-10T16:26:13Z Ar choler 52661 /* Titl ar bajenn */ Respont 2197747 wikitext text/x-wiki == Titl ar bajenn == Anavezout a ran ar ger ''estoue'' gant ster un ezhomm eus un dramm. Implijet eo e ster ar pennad ivez? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 15:59 (UTC) :Er § Termenadurezh, ''saviad e-lec'h m'emañ un den hag a zo en abeg da zivizoù pe trubuilhoù a bep seurt, dic'houest da ren ur vuhez pemdeziek hep emellout tredeourien'' = '''amzalc'h''' e geriadur Ménard /''dépendance'', ≠ estoue = ''addiction''. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 16:26 (UTC) 7ynqp10hv2azy0k78wsstvtt29v6jiq