ISO

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ISO</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1191</id>
    <revision>
      <id>2199372</id>
      <parentid>2180922</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="0prj560kpd852p9ioecdtlzyyf43f0w" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
{{databox}}
An '''ISO''' ([[Aozadur etrebroadel evit ar reolatañ]] pe e [[saozneg]] ''International organization for standardization'') a zo un aozadur gant dileuridi aozadurioù ar [[reolad|reolatañ]] e pep stad hag he fal a zo embann [[reolad]]où etrebroadel evit ar [[kenwerzh|c'henwerzh]] hag ar [[greanterezh]]. Emañ sekretourva kreiz an ISO e Jeneva e Suis. Reiñ harp a ra da bep ezel war tachennoù melestradurel ha teknikel hag e kenurzh ar programm digreizennet evit sevel ar reoladoù. Embann a ra ar reoladoù etrebroadel.

Notenn : Lod a ra gant ''norm'' evit reolad.

Bez ez' eus meur a seurt izili :

* Ar [[kengor|c'hengor]] ezel rik hag a zo an aozadur reolatañ gant perzh dileuriñ e pep stad
* An ezel kenskriver evit ar stadoù n'o-deus ket un aozadur broadel gant perzh dileuriñ
* An ezel koumanantet (Stadoù gwan o [[armerzh]])


Evit Bro-C'hall, an ezel rik a zo an AFNOR.

Ur fazi a vez graet alies pa intenter an anv ISO evel pennlizherennoù ''International Standards Organization'' pa zeu evit gwir eus ar ger [[gresianeg]] ''isos'' hag e talvez kevatal. Dibabet eo bet an dra-se ma ne vo ket a diforc'hioù evit envel an aozadur e pep yezh.


== Sell ivez ==
* [[List of ISO standards]]
* [[standardization]]
* [[International Electrotechnical Commission|IEC]]
* [[Film speed|ISO film speed rating]]

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.iso.org/ ISO's official website] (posupl eo braslenn katalog ar reoladoù hep galloud lenn o endalc'h)
* [https://web.archive.org/web/20080515120251/http://www.standardsglossary.com/ Spisc'heriadur an ISO]
* [https://web.archive.org/web/20090105163230/http://jtc1.org/ ISO/IEC JTC1]

[[Rummad:Reoladoù ISO]]</text>
      <sha1>0prj560kpd852p9ioecdtlzyyf43f0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Goulenn adenvel</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9661</id>
    <revision>
      <id>2199318</id>
      <parentid>2198211</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <comment>/* Estoue da adenvel Amzalc'h */</comment>
      <origin>2199318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16498" sha1="7luyjhs1jzoox435fpm8uobilxrhdku" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Wikipedia:Goulenn ouzh ar verourien/Taolenn}}
Pal ar bajenn-mañ eo goulenn ma vo adanvet ur pennad bennak. Evit goulenn un dra bennak all ouzh ar verourien, klikit [[Wikipedia:goulenn ouzh ar verourien|amañ]].

== Implijout ar bajenn-mañ ==
{{/Implij}}
* [[/Dielloù|Sellet ouzh an dielloù]]
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; style=&quot;border: 2px solid #3366BB; background:#FFF0FF;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:2.5em;&quot;&gt; [{{SERVER}}{{localurl:Wikipedia:{{PAGENAME}}|action=edit&amp;section=new}} Goulenn ma vo adanvet ur bajenn] &lt;/span&gt;
|}
&lt;/div&gt;


__TOC__
= Goulennoù bet respontet dezho =

== Hallelujah ==
s.o. [[Kaozeal:Hallelujah]] [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 C'hwe 2024 da 08:19 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 C'hwe 2024 da 12:08 (UTC)

== Timbroù dre vro ==
s.o. [[Kaozeal:Timbroù dre vro]] [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 C'hwe 2024 da 08:19 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 C'hwe 2024 da 12:08 (UTC)

== [[Armor Magazine (US Army)]] ==

Da adenvel [[Armor (magazin an US Army)]]. Gwelout ar [[Kaozeal:Armor Magazine (US Army)|bajenn gaozeal]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 C'hwe 2024 da 07:59 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 Du 2025 da 15:58 (UTC)

== [[Timbroù Saksonia]] da adenvel [[Timbroù Saks]] ==

&quot;Saks&quot; eo an anv brezhonek reizh hervez [https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/46098 KerOfis] [[Implijer:Adriendelucca|Dren ar Frankig]] ([[Kaozeadenn Implijer:Adriendelucca|kaozeal]]) 17 Meu 2024 da 11:20 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 Du 2025 da 15:58 (UTC)

== [[Fungi]] da adenvel [[Foue]] ==

An anv brezhonek eo a zo ar muiañ anavezet. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 23 Gwe 2019 da 17:43 (UTC)
:Me 'gav din e aesoc'h fungi da gompren evit Yann vrezhoneger.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 14 Mae 2022 da 20:41 (UTC)
:: Goulenn nullet, kenasant ebet. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 16:56 (UTC)

== [[Garigell]] ==
Da adenvel ere-loer. N'eus ket eus *garigell. Lavaret e vez arigell ha n'eo ket gwall stank ar ger-se evit doare.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 16 Mae 2022 da 18:00 (UTC)
::Sellet ouzh ar gaozeadenn a-raok evel-just.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 17 Mae 2022 da 22:45 (UTC)
:::'''Arigell''' eo ar ger e Devri, geriadur Brezhoneg An Here ha geriadur Le Gléau. Arabat eo fiziout e Glosbe, da 'm soñj. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 21 Du 2025 da 16:42 (UTC)
:::: Adanvet '''arigell''' neuze. Memes tra evit [[Urzh an arigell]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 16:56 (UTC)

== [[:Paludoù Gwenrann]]==
Da adenvel &quot;Paludoù-holen Gwenrann&quot;. Ur palud n'eo ket ur palud-holen hepken hag eus an dra-se ez eus kaoz. Un adkas &quot;[[:Paludoù-holen Gwenrann]]&quot; zo dija. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 21 Ebr 2024 da 15:52 (UTC)
&lt;br&gt;{{graet}} Graet : [[Paludoù-holen Gwenrann]]. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:23 (UTC)

== [[Lanyugon-Kumun-Nevez]] da adenvel [[Lanyugon]] hepken ==
[[Lanyugon-Kumun-Nevez]] zo bet adanvet [[Lanyugon]] hepken d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2024 (sellet ouzh [https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/86876 Kerofis]]) --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 2 Du 2025 da 04:55 (UTC)
: {{ping|Fulup|VIGNERON|Lekemok|Huñvreüs|Kestenn}} Mar plij {{mousc'hoarzh}}. --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 3 Du 2025 da 08:50 (UTC)
::{{Graet}} Graet eo. Ur goulenn war ar pennad-mañ : petra a dalvez &quot;kevanet&quot; (el lodenn &quot;Istor&quot; : ''[...]en deus kevanet ar gumun nevez'') ? A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 3 Du 2025 da 09:10 (UTC)
::: Trugarez. Kavet em eus &quot;'''kevanañ''' : intégrer, annexer ('''ouzh''' à)&quot; e geriadur Ménard-Cornillet. {{ping|Arko}} gallout a ri kadarnaat marteze ? --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 3 Du 2025 da 09:25 (UTC)

==[[Islavarenn]]==
[[Islavarenn stag]] a vefe da adenvel [[Islavarenn]] hepmuiken ([[:en:Dependent clause]], [[:it:Proposizione subordinata]]). Evit ar mare ne c'haller ket rak an titl ''islavarenn'' zo dija. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Gen 2017 da 20:42 (UTC)
:Renket eo bet ar gudenn a gav din.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 21 Ebr 2024 da 15:52 (UTC)
&lt;br&gt; Renket ar gudenn. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:29 (UTC)

== [[Azereg (yezh)]] da adenvel [[Azerbaidjaneg]] ==

Diwar an anvioù pobl pe an anvioù annezidi eo e vez savet an anvioù yezhoù enne al lostger ''-eg'', ha ne gaver nemet ''Azerbaidjaneg'' hag ''azeri'' e Termofis. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 4 Ebr 2017 da 23:04 (UTC)
:Azerbaidjaneg, diwar anv ar vro, zo gwall hir: kalz gwelloc'h eo [[azereg]], diwar anv ar bobl, div silabenn nebeutoc'h, aesoc'h da zistripañ. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bianchi-Bihan|kaozeal]]) 5 Ebr 2017 da 04:36 (UTC)
::Diwar anv ar bobl : ''Azerbaidjanad'' a ro ar bennrann ''azerbaidjan-'' (hep al losger ''-ad''), hag alese an anv yezh ''azerbaidjaneg''. Pa vez amprestet un anv yezh e vez diezhomm al lostger ''-eg'' : ''azeri'' (evel ''latin'', ''gresim'', ''nahuatl''…). An anv berr ''azeri'' eo a gaver e [http://www.ofis-bzh.org/upload/travail_paragraphe/fichier/37fichier.pdf Yezhoù – Langues – Languages]. Drol e kavan ar brezhonekadur ''azereg''. Ma vefe graet gant ''Azeri'' evit an annezidi, evel e saozneg pe e galleg, e teufe *''azerieg''. Piv a ra gant ''azereg'' ? [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 01:33 (UTC)
:Piv a ra gant an eil pe egile?  Keit ma ne vo ket graet un enklask gant hon akademiezh ne vo ket aes gouzout. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bianchi-Bihan|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 17:29 (UTC)
::Gouzout a ran e-men em eus kavet ''azerbaidjaneg'' hag ''azeri''. Ma ne gaver ar ger ''azereg'' nemet e Gwikipedia, ne dalv ket ar boan ober gantañ, rak n'eus ket a ziouer a c'herioù aze. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 19:55 (UTC)
Biken ne rafen gant ''azerbaidjaneg'' (6 silabenn) pa c'haller larout berroc'h : [[azerieg]], savet evel brezhoneg, galleg, alamaneg zo kalz gwell, ha reishoc'h eget ''azereg'', gwir eo. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bianchi-Bihan|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 20:11 (UTC)
:Ar ger ''azeri'' eo a vefe an hini berrañ. Ar ger ''azerieg'' ne seblant ket fall, nemet ne 'm eus ket kavet ''Azeri'' (ls ''-ed'') evit ar bobl : ''Azerbaidjanad'' (ls ''-iz'') eo a gaver e-barzh geriadurioù unyezhek An Here. Evit ar ger ''azereg'', moarvat ez eo bet savet gant an implijer Neal hag en doa skrivet ur frazenn enni ar ger-se (dre fazi ?) war-lerc'h ''azerieg'' pa oa o kregiñ da skrivañ ar pennad, evel ma weler [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Azereg_(yezh)&amp;diff=next&amp;oldid=11097 amañ] . [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 20:55 (UTC)
Kendalc'het e vo ar gaozeadenn [[Kaozeal:Azeri|amañ]]. Da c'hortoz fin ar gaozeadenn em eus adanvet ar bajenn : ''azeri''. Mar bez cheñchet an anv en-dro e talvezo an adkas, ne vern penaos. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 21:18 (UTC)
:{{graet}} Klozañ a ran an afer amañ, n'eus bet ouzhpennet soñj ebet abaoe 2017 goude ar c'hemm degaset. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:36 (UTC)

== boest implijer VS Patrom implijourien ==

Savet zo bet ganin ur rummad hag am eus graet &quot;boest implijer&quot; anezhañ.
N'ouzon dare ma ne vefe ket gwelloc'h pe komprenusoc'h gant tout an dud e lakaat dindan an anv &quot;Patrom implijourien&quot;, pe c'hoazh &quot;Boestoù implijourien&quot; ?
Nag a goulennoù...
--[[Implijer:C'hwil-du siferniet|C&amp;#39;hwil-du siferniet]] 14 Ebr 2006 da 08:31 (UTC)
: N’eus ket eus ar rummad meneget. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Meu 2026 da 09:32 (UTC)

==[[Na Trioblóidí]]==
Titl diaes da gompren. Da adenvel &quot;Brezel Norzhiwerzhon&quot;, sklaeroc'h. Sellit ouzh ar bajenn [[Kaozeal:Na Trioblóidí]]. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Meu 2026 da 18:40 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Meu 2026 da 09:32 (UTC)

== [[Vogalenn digor-etre a-raok plaen]] da adenvel [[Vogalenn damzigor a-raok plaen]] ==

An droienn “digor-etre” a zo ur saoznegadur souezhus evit “open mid”. Ma vije troet mat an daou barzh e teufe “etre-digor” pe “digoretre”. Kavet em eus gwelloc'h ober gant “damzigor” hag a gaver en dezenn ''Studi fonologel brezhoneg Lanijen'' (Evenou, 1987). [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 20 Eos 2019 da 23:51 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:37 (UTC)

== [[Kensonenn dre fri]] da adenvel [[Kensonenn fri]] ==

Er mod-se e vez lavaret. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 25 Eos 2019 da 21:44 (UTC)
:Ali on ganit--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:28 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:33 (UTC)

==[[Odeta Chevillottez]]==
Da adenvel ''Odette Chevillotte''. Sellit ouzh ar bajenn 
[[Kaozeal:Odeta Chevillottez]]. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Meu 2026 da 18:40 (UTC)
:graet--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:27 (UTC)

== [[Ardèche (stêr)]] → [[Ardecha (stêr)]] ==

Da glotañ gant anv an departamant : [[Ardecha (departamant)]]. --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 25 Du 2025 da 08:30 (UTC)

:Ali on ganit [[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:19 (UTC)

:{{Graet}} [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 08:06 (UTC)

==[[Cassiopeia (steredeg)|Cassiopeia]]==
Souezhet on o lenn an doare skrivañ-mañ, Cassiopeia, amprestet war-eeun digant a latin pe ar saozneg. Kasiopeia eo ar furm implijet en testennoù brezhoneg da envel ar steredeg ha ret e vefe adenvel ar pennad. Sellet ouzh ''An oabl gant red an amzer'', troet gant Ofis ar brezhoneg, 2007. 
E Barr-Heol 31, 1962, pp. 18-19 e lenner : &quot;Stered hag o deus kalz eus ar Vretoned ankounachaet o anv : ar Sterenn gant an daou Garr-kamm hag etrezo ar Sarpant, neuze linennoù kamm-jilgamm Kasiopeia, ar Yar gant hech Evned bihan, ar Rastell, ar Rod-archant, ar Chi bras gant e lagad chlas, ar Chi bihan, ar Maen-Forn, an daou Vreur Gevell, Kroaz ar Chreisteiz&quot;--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 06:32 (UTC)

:Demat, ali on ganit cheñch ivez. Ober a rin - hag evit Kefeüs ivez - nemet ma vije skrivet alioù all. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 07:27 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:33 (UTC)

==[[Cepheus (steredeg)]]==
Souezhus ivez doare-skrivañ ar pennger-mañ. Hervez an divizoù diwar-benn doare treuzskrivañ an anvioù gresianek, ne zlefe ket bezañ skrivet evel-henn. Cepheus a zeu eus &quot;Κηφεύς&quot; (=Kephéus) a dreuzskriver Kefeüs amañ. Ouzhpenn e-barzh ''An oabl gant red an amzer'', troet gant Ofis ar brezhoneg, 2007 e lenner ivez an doare-skrivañ &quot;Kefeüs&quot;. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 06:32 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:33 (UTC)

== [[Enez-Vriad]] → Enez-Vriad (kumun) ==

''Enez-Vriad'' ar gumun hag ''Enez-Vriad'' an enezenn n'int ket ar memes tra. Er gumun e kaver ur bern enezennoù all estreget Enez-Vriad.

c.f. Er Wikipedia gallek ez eus daou bennad: ''[[:fr:Île-de-Bréhat|Île-de-Bréhat]]'' evit ar gumun ha ''[[:fr:Bréhat|Bréhat]]'' evit an enezenn. [[Implijer:Adriendelucca|Dren ar Frankig]] ([[Kaozeadenn Implijer:Adriendelucca|kaozeal]]) 14 Meu 2024 da 19:11 (UTC)
:Marteze ez eus moaien d'ober gant ar memes pajenn memes tra dre ma n'eo ket founnus an danvez. Ouzhpenn-se ez eus ur pennad all diwar-benn [[enezeg Briad]]--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:17 (UTC)
: N’eus ket ezhomm eus ar verourien evit ar goulenn-mañ, pep hini a c’hall krouiñ ur pennad nevez. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:37 (UTC)

== [[Lanriware]] == 
Da adenvel [[Lañriware]] (stumm erbedet gant Kerofis) nemet anv un adkas eo dija ha n'hallan ket ober ma-unan.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 14 Mae 2022 da 20:45 (UTC)
:Daoust hag e ouije unan bennak petra zo skrivet ouzh panell mont tre kêr ? A galon.--[[Dibar:Degasadennoù/2A01:CB08:8BB7:F100:DB2:2FF7:1BF8:58CA|2A01:CB08:8BB7:F100:DB2:2FF7:1BF8:58CA]] 16 Mae 2022 da 10:19 (UTC)
: ''Lanrivoaré'' hepken. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 9 Gouere 2026 da 15:18 (UTC)
::Daveoù zo e pajenn ar gaozeadenn evel kustum --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 17 Mae 2022 da 22:45 (UTC)
::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:41 (UTC)
::::Kement-se zo kontrol d'ar boaz da skrivañ &quot;Lan-&quot; dirak R : Lanrodeg, Lanrieg, Lanroz, Lanruz... --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 10 Gouere 2026 da 19:23 (UTC)
:::::D’am soñj e vo muioc’h a dud o teurel evezh ouzh pajenn kaozeal ar pennad eget ouzh ur goulenn adenvel kozh-Noe. @[[Implijer:Kestenn|Kestenn]] m’az peus c’hoant ober war-dro ar goulenn adenvel a zeuio war lerc’h homañ primoc’h egedon e ranki hen ober araok miz Du 2030, ret e vo bezañ prest. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Gouere 2026 da 20:09 (UTC)
== Marzhan ==
s.o. [[Kaozeal:Marzhan]] [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 C'hwe 2024 da 08:19 (UTC)
:roet em eus ma soñj eno--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:04 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:41 (UTC)
== [[Estoue]] da adenvel [[Amzalc'h]] ==
Sellit ouzh [[Kaozeal:Estoue]]. Roet am eus ma ali, neuze ne adanvin ket. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 08:59 (UTC)

:{{Graet}} [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 20 Eost 2026 da 19:24 (UTC)


==[[Pevar-c'hard]] da adenvel gwastell-amann==
Sellit ouzh [[Kaozeal:Pevar-c'hard]]]. 4 den o deus roet o soñj dija. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 6 Gwengolo 2026 da 12:08 (UTC)

= Goulennoù d'ober war o zro =

[[Rummad:Ober war-dro ar pennadoù|{{PAGENAME}}]]
[[rummad:Merañ Wikipedia|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>7luyjhs1jzoox435fpm8uobilxrhdku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199325</id>
      <parentid>2199318</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pevar-c'hard da adenvel gwastell-amann */ Respont</comment>
      <origin>2199325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16626" sha1="apzoj10l920j0mgodg4p5zp0xvfsp6q" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Wikipedia:Goulenn ouzh ar verourien/Taolenn}}
Pal ar bajenn-mañ eo goulenn ma vo adanvet ur pennad bennak. Evit goulenn un dra bennak all ouzh ar verourien, klikit [[Wikipedia:goulenn ouzh ar verourien|amañ]].

== Implijout ar bajenn-mañ ==
{{/Implij}}
* [[/Dielloù|Sellet ouzh an dielloù]]
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; &gt;
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; style=&quot;border: 2px solid #3366BB; background:#FFF0FF;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:2.5em;&quot;&gt; [{{SERVER}}{{localurl:Wikipedia:{{PAGENAME}}|action=edit&amp;section=new}} Goulenn ma vo adanvet ur bajenn] &lt;/span&gt;
|}
&lt;/div&gt;


__TOC__
= Goulennoù bet respontet dezho =

== Hallelujah ==
s.o. [[Kaozeal:Hallelujah]] [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 C'hwe 2024 da 08:19 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 C'hwe 2024 da 12:08 (UTC)

== Timbroù dre vro ==
s.o. [[Kaozeal:Timbroù dre vro]] [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 C'hwe 2024 da 08:19 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 C'hwe 2024 da 12:08 (UTC)

== [[Armor Magazine (US Army)]] ==

Da adenvel [[Armor (magazin an US Army)]]. Gwelout ar [[Kaozeal:Armor Magazine (US Army)|bajenn gaozeal]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 C'hwe 2024 da 07:59 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 Du 2025 da 15:58 (UTC)

== [[Timbroù Saksonia]] da adenvel [[Timbroù Saks]] ==

&quot;Saks&quot; eo an anv brezhonek reizh hervez [https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/46098 KerOfis] [[Implijer:Adriendelucca|Dren ar Frankig]] ([[Kaozeadenn Implijer:Adriendelucca|kaozeal]]) 17 Meu 2024 da 11:20 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 Du 2025 da 15:58 (UTC)

== [[Fungi]] da adenvel [[Foue]] ==

An anv brezhonek eo a zo ar muiañ anavezet. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 23 Gwe 2019 da 17:43 (UTC)
:Me 'gav din e aesoc'h fungi da gompren evit Yann vrezhoneger.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 14 Mae 2022 da 20:41 (UTC)
:: Goulenn nullet, kenasant ebet. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 16:56 (UTC)

== [[Garigell]] ==
Da adenvel ere-loer. N'eus ket eus *garigell. Lavaret e vez arigell ha n'eo ket gwall stank ar ger-se evit doare.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 16 Mae 2022 da 18:00 (UTC)
::Sellet ouzh ar gaozeadenn a-raok evel-just.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 17 Mae 2022 da 22:45 (UTC)
:::'''Arigell''' eo ar ger e Devri, geriadur Brezhoneg An Here ha geriadur Le Gléau. Arabat eo fiziout e Glosbe, da 'm soñj. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 21 Du 2025 da 16:42 (UTC)
:::: Adanvet '''arigell''' neuze. Memes tra evit [[Urzh an arigell]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 16:56 (UTC)

== [[:Paludoù Gwenrann]]==
Da adenvel &quot;Paludoù-holen Gwenrann&quot;. Ur palud n'eo ket ur palud-holen hepken hag eus an dra-se ez eus kaoz. Un adkas &quot;[[:Paludoù-holen Gwenrann]]&quot; zo dija. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 21 Ebr 2024 da 15:52 (UTC)
&lt;br&gt;{{graet}} Graet : [[Paludoù-holen Gwenrann]]. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:23 (UTC)

== [[Lanyugon-Kumun-Nevez]] da adenvel [[Lanyugon]] hepken ==
[[Lanyugon-Kumun-Nevez]] zo bet adanvet [[Lanyugon]] hepken d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2024 (sellet ouzh [https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/86876 Kerofis]]) --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 2 Du 2025 da 04:55 (UTC)
: {{ping|Fulup|VIGNERON|Lekemok|Huñvreüs|Kestenn}} Mar plij {{mousc'hoarzh}}. --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 3 Du 2025 da 08:50 (UTC)
::{{Graet}} Graet eo. Ur goulenn war ar pennad-mañ : petra a dalvez &quot;kevanet&quot; (el lodenn &quot;Istor&quot; : ''[...]en deus kevanet ar gumun nevez'') ? A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 3 Du 2025 da 09:10 (UTC)
::: Trugarez. Kavet em eus &quot;'''kevanañ''' : intégrer, annexer ('''ouzh''' à)&quot; e geriadur Ménard-Cornillet. {{ping|Arko}} gallout a ri kadarnaat marteze ? --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 3 Du 2025 da 09:25 (UTC)

==[[Islavarenn]]==
[[Islavarenn stag]] a vefe da adenvel [[Islavarenn]] hepmuiken ([[:en:Dependent clause]], [[:it:Proposizione subordinata]]). Evit ar mare ne c'haller ket rak an titl ''islavarenn'' zo dija. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Gen 2017 da 20:42 (UTC)
:Renket eo bet ar gudenn a gav din.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 21 Ebr 2024 da 15:52 (UTC)
&lt;br&gt; Renket ar gudenn. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:29 (UTC)

== [[Azereg (yezh)]] da adenvel [[Azerbaidjaneg]] ==

Diwar an anvioù pobl pe an anvioù annezidi eo e vez savet an anvioù yezhoù enne al lostger ''-eg'', ha ne gaver nemet ''Azerbaidjaneg'' hag ''azeri'' e Termofis. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 4 Ebr 2017 da 23:04 (UTC)
:Azerbaidjaneg, diwar anv ar vro, zo gwall hir: kalz gwelloc'h eo [[azereg]], diwar anv ar bobl, div silabenn nebeutoc'h, aesoc'h da zistripañ. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bianchi-Bihan|kaozeal]]) 5 Ebr 2017 da 04:36 (UTC)
::Diwar anv ar bobl : ''Azerbaidjanad'' a ro ar bennrann ''azerbaidjan-'' (hep al losger ''-ad''), hag alese an anv yezh ''azerbaidjaneg''. Pa vez amprestet un anv yezh e vez diezhomm al lostger ''-eg'' : ''azeri'' (evel ''latin'', ''gresim'', ''nahuatl''…). An anv berr ''azeri'' eo a gaver e [http://www.ofis-bzh.org/upload/travail_paragraphe/fichier/37fichier.pdf Yezhoù – Langues – Languages]. Drol e kavan ar brezhonekadur ''azereg''. Ma vefe graet gant ''Azeri'' evit an annezidi, evel e saozneg pe e galleg, e teufe *''azerieg''. Piv a ra gant ''azereg'' ? [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 01:33 (UTC)
:Piv a ra gant an eil pe egile?  Keit ma ne vo ket graet un enklask gant hon akademiezh ne vo ket aes gouzout. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bianchi-Bihan|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 17:29 (UTC)
::Gouzout a ran e-men em eus kavet ''azerbaidjaneg'' hag ''azeri''. Ma ne gaver ar ger ''azereg'' nemet e Gwikipedia, ne dalv ket ar boan ober gantañ, rak n'eus ket a ziouer a c'herioù aze. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 19:55 (UTC)
Biken ne rafen gant ''azerbaidjaneg'' (6 silabenn) pa c'haller larout berroc'h : [[azerieg]], savet evel brezhoneg, galleg, alamaneg zo kalz gwell, ha reishoc'h eget ''azereg'', gwir eo. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bianchi-Bihan|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 20:11 (UTC)
:Ar ger ''azeri'' eo a vefe an hini berrañ. Ar ger ''azerieg'' ne seblant ket fall, nemet ne 'm eus ket kavet ''Azeri'' (ls ''-ed'') evit ar bobl : ''Azerbaidjanad'' (ls ''-iz'') eo a gaver e-barzh geriadurioù unyezhek An Here. Evit ar ger ''azereg'', moarvat ez eo bet savet gant an implijer Neal hag en doa skrivet ur frazenn enni ar ger-se (dre fazi ?) war-lerc'h ''azerieg'' pa oa o kregiñ da skrivañ ar pennad, evel ma weler [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Azereg_(yezh)&amp;diff=next&amp;oldid=11097 amañ] . [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 20:55 (UTC)
Kendalc'het e vo ar gaozeadenn [[Kaozeal:Azeri|amañ]]. Da c'hortoz fin ar gaozeadenn em eus adanvet ar bajenn : ''azeri''. Mar bez cheñchet an anv en-dro e talvezo an adkas, ne vern penaos. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 16 Ebr 2017 da 21:18 (UTC)
:{{graet}} Klozañ a ran an afer amañ, n'eus bet ouzhpennet soñj ebet abaoe 2017 goude ar c'hemm degaset. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:36 (UTC)

== boest implijer VS Patrom implijourien ==

Savet zo bet ganin ur rummad hag am eus graet &quot;boest implijer&quot; anezhañ.
N'ouzon dare ma ne vefe ket gwelloc'h pe komprenusoc'h gant tout an dud e lakaat dindan an anv &quot;Patrom implijourien&quot;, pe c'hoazh &quot;Boestoù implijourien&quot; ?
Nag a goulennoù...
--[[Implijer:C'hwil-du siferniet|C&amp;#39;hwil-du siferniet]] 14 Ebr 2006 da 08:31 (UTC)
: N’eus ket eus ar rummad meneget. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Meu 2026 da 09:32 (UTC)

==[[Na Trioblóidí]]==
Titl diaes da gompren. Da adenvel &quot;Brezel Norzhiwerzhon&quot;, sklaeroc'h. Sellit ouzh ar bajenn [[Kaozeal:Na Trioblóidí]]. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Meu 2026 da 18:40 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Meu 2026 da 09:32 (UTC)

== [[Vogalenn digor-etre a-raok plaen]] da adenvel [[Vogalenn damzigor a-raok plaen]] ==

An droienn “digor-etre” a zo ur saoznegadur souezhus evit “open mid”. Ma vije troet mat an daou barzh e teufe “etre-digor” pe “digoretre”. Kavet em eus gwelloc'h ober gant “damzigor” hag a gaver en dezenn ''Studi fonologel brezhoneg Lanijen'' (Evenou, 1987). [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 20 Eos 2019 da 23:51 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:37 (UTC)

== [[Kensonenn dre fri]] da adenvel [[Kensonenn fri]] ==

Er mod-se e vez lavaret. [[Implijer:Baleer|Baleer]] ([[Kaozeadenn Implijer:Baleer|kaozeal]]) 25 Eos 2019 da 21:44 (UTC)
:Ali on ganit--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:28 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:33 (UTC)

==[[Odeta Chevillottez]]==
Da adenvel ''Odette Chevillotte''. Sellit ouzh ar bajenn 
[[Kaozeal:Odeta Chevillottez]]. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Meu 2026 da 18:40 (UTC)
:graet--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:27 (UTC)

== [[Ardèche (stêr)]] → [[Ardecha (stêr)]] ==

Da glotañ gant anv an departamant : [[Ardecha (departamant)]]. --[[Implijer:Yun|Yun]] &lt;small&gt;[[Kaozeadenn Implijer:Yun|(kaozeal)]]&lt;/small&gt; 25 Du 2025 da 08:30 (UTC)

:Ali on ganit [[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:19 (UTC)

:{{Graet}} [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 08:06 (UTC)

==[[Cassiopeia (steredeg)|Cassiopeia]]==
Souezhet on o lenn an doare skrivañ-mañ, Cassiopeia, amprestet war-eeun digant a latin pe ar saozneg. Kasiopeia eo ar furm implijet en testennoù brezhoneg da envel ar steredeg ha ret e vefe adenvel ar pennad. Sellet ouzh ''An oabl gant red an amzer'', troet gant Ofis ar brezhoneg, 2007. 
E Barr-Heol 31, 1962, pp. 18-19 e lenner : &quot;Stered hag o deus kalz eus ar Vretoned ankounachaet o anv : ar Sterenn gant an daou Garr-kamm hag etrezo ar Sarpant, neuze linennoù kamm-jilgamm Kasiopeia, ar Yar gant hech Evned bihan, ar Rastell, ar Rod-archant, ar Chi bras gant e lagad chlas, ar Chi bihan, ar Maen-Forn, an daou Vreur Gevell, Kroaz ar Chreisteiz&quot;--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 06:32 (UTC)

:Demat, ali on ganit cheñch ivez. Ober a rin - hag evit Kefeüs ivez - nemet ma vije skrivet alioù all. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 07:27 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:33 (UTC)

==[[Cepheus (steredeg)]]==
Souezhus ivez doare-skrivañ ar pennger-mañ. Hervez an divizoù diwar-benn doare treuzskrivañ an anvioù gresianek, ne zlefe ket bezañ skrivet evel-henn. Cepheus a zeu eus &quot;Κηφεύς&quot; (=Kephéus) a dreuzskriver Kefeüs amañ. Ouzhpenn e-barzh ''An oabl gant red an amzer'', troet gant Ofis ar brezhoneg, 2007 e lenner ivez an doare-skrivañ &quot;Kefeüs&quot;. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 13 Mezheven 2026 da 06:32 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:33 (UTC)

== [[Enez-Vriad]] → Enez-Vriad (kumun) ==

''Enez-Vriad'' ar gumun hag ''Enez-Vriad'' an enezenn n'int ket ar memes tra. Er gumun e kaver ur bern enezennoù all estreget Enez-Vriad.

c.f. Er Wikipedia gallek ez eus daou bennad: ''[[:fr:Île-de-Bréhat|Île-de-Bréhat]]'' evit ar gumun ha ''[[:fr:Bréhat|Bréhat]]'' evit an enezenn. [[Implijer:Adriendelucca|Dren ar Frankig]] ([[Kaozeadenn Implijer:Adriendelucca|kaozeal]]) 14 Meu 2024 da 19:11 (UTC)
:Marteze ez eus moaien d'ober gant ar memes pajenn memes tra dre ma n'eo ket founnus an danvez. Ouzhpenn-se ez eus ur pennad all diwar-benn [[enezeg Briad]]--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:17 (UTC)
: N’eus ket ezhomm eus ar verourien evit ar goulenn-mañ, pep hini a c’hall krouiñ ur pennad nevez. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:37 (UTC)

== [[Lanriware]] == 
Da adenvel [[Lañriware]] (stumm erbedet gant Kerofis) nemet anv un adkas eo dija ha n'hallan ket ober ma-unan.--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 14 Mae 2022 da 20:45 (UTC)
:Daoust hag e ouije unan bennak petra zo skrivet ouzh panell mont tre kêr ? A galon.--[[Dibar:Degasadennoù/2A01:CB08:8BB7:F100:DB2:2FF7:1BF8:58CA|2A01:CB08:8BB7:F100:DB2:2FF7:1BF8:58CA]] 16 Mae 2022 da 10:19 (UTC)
: ''Lanrivoaré'' hepken. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 9 Gouere 2026 da 15:18 (UTC)
::Daveoù zo e pajenn ar gaozeadenn evel kustum --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 17 Mae 2022 da 22:45 (UTC)
::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:41 (UTC)
::::Kement-se zo kontrol d'ar boaz da skrivañ &quot;Lan-&quot; dirak R : Lanrodeg, Lanrieg, Lanroz, Lanruz... --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 10 Gouere 2026 da 19:23 (UTC)
:::::D’am soñj e vo muioc’h a dud o teurel evezh ouzh pajenn kaozeal ar pennad eget ouzh ur goulenn adenvel kozh-Noe. @[[Implijer:Kestenn|Kestenn]] m’az peus c’hoant ober war-dro ar goulenn adenvel a zeuio war lerc’h homañ primoc’h egedon e ranki hen ober araok miz Du 2030, ret e vo bezañ prest. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Gouere 2026 da 20:09 (UTC)
== Marzhan ==
s.o. [[Kaozeal:Marzhan]] [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 C'hwe 2024 da 08:19 (UTC)
:roet em eus ma soñj eno--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 29 Mae 2026 da 17:04 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 28 Mezheven 2026 da 15:41 (UTC)
== [[Estoue]] da adenvel [[Amzalc'h]] ==
Sellit ouzh [[Kaozeal:Estoue]]. Roet am eus ma ali, neuze ne adanvin ket. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 08:59 (UTC)

:{{Graet}} [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 20 Eost 2026 da 19:24 (UTC)


==[[Pevar-c'hard]] da adenvel gwastell-amann==
Sellit ouzh [[Kaozeal:Pevar-c'hard]]]. 4 den o deus roet o soñj dija. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 6 Gwengolo 2026 da 12:08 (UTC)

:{{Graet}} Trugarez dit. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 Gwengolo 2026 da 12:49 (UTC)

= Goulennoù d'ober war o zro =

[[Rummad:Ober war-dro ar pennadoù|{{PAGENAME}}]]
[[rummad:Merañ Wikipedia|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>apzoj10l920j0mgodg4p5zp0xvfsp6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dispac'h an EDSA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10939</id>
    <revision>
      <id>2199376</id>
      <parentid>2106647</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lamet kuit eo bet ar restr ''Kaakbay_Protest_Against_Human_Rights_Abuses.png'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Abzeronow evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Gloriamacapagal|]]</comment>
      <origin>2199376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="8xf2jaf7q1nd3wz502obe0quie5m7uv" xml:space="preserve">[[Rummad:Istor Filipinez]]
'''Dispac'h an EDSA''', anvet ivez ''Dispac'h Galloud ar Bobl'' pe ''Dispac'h Filipinez [[1986]]'', a raer eus ur vanifestadeg bras-spontus, peoc'hus evit ar pep brasañ, bet dalc'het e [[Filipinez]]. Padet eo pevar devezh e [[Metro Manila]] ha milionoù a Filipineziz o deus kemeret perzh enni. Da-heul ar vanifestadeg-se e voe rediet ar Prezidant [[Ferdinand Marcos]] da reiñ e zilez ha dilennet e voe [[Corazon Aquino]] en e lec'h da brezidantez ar Republik. Talvezout a ra [[Epifanio de los Santos Avenue (EDSA)|EDSA]] kement ha ''Epifanio de los Santos Avenue'' unan eus gourhentoù pennañ [[Metro Manila]] hag an hent pennañ evit manifestiñ.

==Gwelet ivez==
* [[EDSA II]]
* [[Epifanio de los Santos Avenue (EDSA)]]

[[Rummad:Metro Manila]]
[[Rummad:Istor Filipinez]]
[[Rummad:1986]]</text>
      <sha1>8xf2jaf7q1nd3wz502obe0quie5m7uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gwitreg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11563</id>
    <revision>
      <id>2199367</id>
      <parentid>2192421</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16893" sha1="96xxnohg2x79i7nw06at9zuqdh6mard" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
| anv = Gwitreg
| anvYezh = ''Vitrae'' pe ''Vitrë''&lt;ref&gt;{{Fr}} &quot;[https://www.chubri-galo.bzh/chubri-galo_dictionnaire-gallo-francais_ChubEndret-toponymie_fr.htm Vitrë]&quot; hervez ''ChubEndret — Dictionnaire de noms de lieux en gallo''&lt;/ref&gt;
| Yezh = gallaouek
| anvOfisiel = ''Vitré''
| skeudenn = Chateau-de-Vitre-IMG 2135.jpg
| alc'hwez = Kastell Gwitreg.
| ardamezioù = Blason ville fr Vitré (Ille-et-Vilaine).svg
| bro = {{Bro-Roazhon}}
| departamant = {{Il-ha-Gwilen}}
| arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]]
| etrekumuniezh = [[Gwitreg Kumuniezh]]
| bro velestradurel = [[Bro Gwitreg]]
| kanton = [[Kanton Gwitreg|Gwitreg]] &lt;small&gt;([[Pennlec'h]])&lt;/small&gt;
| maer = Pierre Léonardi
| amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]]
| gorread = 37.19
| hedred = -1.210000
| ledred = 48.120000
| uk = 89
| ubi = 67
| ubr = 127
}}'''Gwitreg''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]] e [[Breizh-Uhel]], tost d'an [[harz]]où gant [[Bro-C'hall]], war an hent bras a gas da [[Pariz|Bariz]].
Anv an dud: ''Gwitregad (Gwitregiz), Gwitregadez (-ed)''.
== Douaroniezh ==
=== Kumunioù amezek ===
{{Lec'hiadur kêr|kêr=''Gwitreg''|gwalarn=[[Mousterel-ar-Veineg]]|norzh=[[Belezeg]]|biz=[[Sant-Merve]],&lt;br/&gt;([[Ar Chapel-Ervoreg]])|kornôg=|reter=[[Ervored]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Valière (stêr)|Valière]]''}},&lt;br/&gt;([[Argantred-ar-Genkiz]])|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Valière (stêr)|Valière]]''}},&lt;br/&gt;[[Stredell]]|mervent=[[Pozieg]]|enklozadur=}}
== Anv ==
Erwan Vallerie ː '''Vitriacum''', 1070
== Ardamezioù ==
{|
|-
|[[Restr:Blason ville fr Vitré (Ille-et-Vilaine).svg|60px]]
|
:''« En gul e leon en argant kurunet en aour »''
|}
== Istor ==
=== Orin ===
* Savet eo kêr Gwitreg en-dro d'ar [[kastell|c'hastell-kreñv]] adal an {{XIvet kantved}}; koulskoude, pa weler ar [[peulvan]]où nepell ha [[dismantr]]où un atant galian-roman nes, eo anat eo hir istor pobladur en [[ardremez]]. Lec'hiet evel ma oa war harzoù breizh e oa dezhi da zifenn ar vro diouzh an amezeien (Maine, [[Anjev]], [[Normandi]] ha [[Bro-C'hall]]). Hevelep karg a oa ivez gant kêrioù ([[Felger]], [[Sant-Albin-an-Hiliber]], [[Gwerc'h-Breizh]], [[Kastell-Briant]], [[Ankiniz]] ha [[Klison]]).
=== {{XIIIvet}} kantved ===
Etre [[1220]] ha [[1240]] e voe savet [[moger-difenn|mogerioù-difenn]]. Kreskiñ a reas [[fabourzh]]ioù: Rachapt, Sainte-Croix, Saint-Martin, La Mériais, Hellerie). 
Adalek [[1251]], gant dimezioù etre an tiegezhioù Gwitreg ha Laval, ha dre vras tiegezhioù uhel Breizh ha re Vro-C'hall, a gaso da stagidigezh [[Breizh]] ouzh [[Bro-C'hall]] en [[1532]].
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwitreg da benn un distrig&lt;ref&gt;{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106&lt;/ref&gt;.
==={{XXvet kantved}}===
====[[Brezel-bed kentañ]]====
* Mervel a reas 315 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 2,97% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
* Fuzuilhet e voe ur milour breizhat bet o vevañ er gumun gant al lu [[gall]]] d'ar 17 a viz Meurzh [[1915]]&lt;ref&gt;{{fr}}R.-G. Réau, ''Les crimes des conseils de guerre'', Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925&lt;/ref&gt;.
====[[Eil Brezel-bed]]====
* Mervel a reas 47 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
* D'ar [[14 Mezheven|14 a viz Even]] [[1940]] e kouezhas un nijerez ''[[Fairey Battle]]'', marilhet L5513 ha kodet PM-L, eus ar ''103th Squadron'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e '''Gwitreg'''; he zri nijour a c'hellas en em gavet gant o c'henseurted&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF] &lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111115111523/http://www.absa39-45.com/15%20juin%201940/fairey_battle_l5513_.htm Luc'hskeudennoù]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.epibreren.com/ww2/raf/103_squadron.html Traces of World War 2 RAF - No. 103 Squadron] &lt;/ref&gt;.
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Tri soudard a varvas&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Daou vilour a varvas &lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
== Brezhoneg ==
* Hervez ur studiadenn gant [[Ofis ar Brezhoneg]] e vije 150 brezhoneger e korn-bro Gwitreg&lt;ref&gt;{{br}}[https://web.archive.org/web/20070211064034/http://www.ofis-bzh.org/bzh/services/observatoire/travaux.php?travail_id=82 Ofis Publik ar Brezhoneg]&lt;/ref&gt;.
=== Deskadurezh ===
* E distro-skol 2025 e oa 75 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (4,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)&lt;ref&gt;[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]&lt;/ref&gt;. 
=== Kelenn d'an oadourien ===
* Dalc'het e vez kentelioù-noz brezhoneg gant [[Skol an Emsav]], abaoe miz [[Gwengolo]] [[2010]].

=== Ya d'ar brezhoneg ===

* D'an 1 a viz C'hwevrer 2023 e oa sinet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant ar gumun da dizhout al live 1.

== Poblañs ==
=== Emdroadur ar boblañs abaoe 1762 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!align=&quot;left&quot;|GWITREG
!1762!!1790!!1800!!1836!!1856!!1881!!1901!!1921!!1936!!1954
!1962!!1968!!1975!!1982!!1990!!1999!!2012
|-align=&quot;right&quot;
!align=&quot;left&quot;|Poblañs
|14&amp;nbsp;000|| 10&amp;nbsp;850|| 8&amp;nbsp;809|| 8&amp;nbsp;901|| 8&amp;nbsp;854||10&amp;nbsp;314||10&amp;nbsp;775|| 8&amp;nbsp;154|| 8&amp;nbsp;506|| 9&amp;nbsp;611
|10&amp;nbsp;380||11&amp;nbsp;343||12&amp;nbsp;322||13&amp;nbsp;046||14&amp;nbsp;488||15&amp;nbsp;313||17&amp;nbsp;177
|-
!colspan=&quot;17&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Andon : INSEE, « Vitré »: ROBERT-GUÉDON D., LE GOFF D., BORDILLON H. Ouest-France&lt;/small&gt;
|}
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1750  text:1750
  bar:1751
  bar:1752
  bar:1753
  bar:1754
  bar:1755
  bar:1756
  bar:1757
  bar:1758
  bar:1759
  bar:1760
  bar:1761
  bar:1762  text:1762
  bar:1763
  bar:1764
  bar:1765
  bar:1766
  bar:1767
  bar:1768
  bar:1769
  bar:1770 
  bar:1771
  bar:1772 
  bar:1773
  bar:1774
  bar:1775
  bar:1776
  bar:1777
  bar:1778
  bar:1779
  bar:1780  text:1780
  bar:1781 
  bar:1782
  bar:1783
  bar:1784
  bar:1785
  bar:1786
  bar:1787
  bar:1788
  bar:1789
  bar:1790 
  bar:1791
  bar:1792
  bar:1793 text:1793
  bar:1794
  bar:1795
  bar:1796
  bar:1797
  bar:1798
  bar:1799
  bar:1800 
  bar:1801
  bar:1802
  bar:1803
  bar:1804
  bar:1805
  bar:1806 text:1806
  bar:1807
  bar:1808
  bar:1809
  bar:1810
  bar:1811
  bar:1812
  bar:1813
  bar:1814
  bar:1815
  bar:1816
  bar:1817
  bar:1818
  bar:1819
  bar:1820 
  bar:1821 text:1821
  bar:1822
  bar:1823
  bar:1824
  bar:1825
  bar:1826
  bar:1827
  bar:1828
  bar:1829
  bar:1830 
  bar:1831 
  bar:1832
  bar:1833
  bar:1834
  bar:1835
  bar:1836 text:1836
  bar:1837
  bar:1838
  bar:1839
  bar:1840 
  bar:1841 
  bar:1842
  bar:1843
  bar:1844
  bar:1845
  bar:1846 text:1846
  bar:1847
  bar:1848
  bar:1849
  bar:1850 
  bar:1851
  bar:1852
  bar:1853
  bar:1854
  bar:1855
  bar:1856 text:1856
  bar:1857
  bar:1858
  bar:1859
  bar:1860 
  bar:1861 
  bar:1862
  bar:1863
  bar:1864
  bar:1865
  bar:1866 text:1866
  bar:1867
  bar:1868
  bar:1869
  bar:1870 
  bar:1871
  bar:1872 
  bar:1873
  bar:1874
  bar:1875
  bar:1876 text:1876
  bar:1877
  bar:1878
  bar:1879
  bar:1880 
  bar:1881 
  bar:1882
  bar:1883
  bar:1884
  bar:1885
  bar:1886 text:1886
  bar:1887
  bar:1888
  bar:1889
  bar:1890 
  bar:1891 
  bar:1892
  bar:1893
  bar:1894
  bar:1895
  bar:1896 text:1896
  bar:1897
  bar:1898
  bar:1899
  bar:1900 
  bar:1901 
  bar:1902
  bar:1903
  bar:1904
  bar:1905
  bar:1906 text:1906
  bar:1907
  bar:1908
  bar:1909
  bar:1910
  bar:1911 
  bar:1912
  bar:1913
  bar:1914
  bar:1915
  bar:1916
  bar:1917
  bar:1918
  bar:1919
  bar:1920 
  bar:1921 text:1921
  bar:1922
  bar:1923
  bar:1924
  bar:1925
  bar:1926 
  bar:1927
  bar:1928
  bar:1929
  bar:1930 
  bar:1931 text:1931
  bar:1932
  bar:1933
  bar:1934
  bar:1935
  bar:1936 
  bar:1937
  bar:1938
  bar:1939
  bar:1940 
  bar:1941
  bar:1942
  bar:1943
  bar:1944
  bar:1945
  bar:1946 text:1946
  bar:1947
  bar:1948
  bar:1949
  bar:1950 
  bar:1951
  bar:1952
  bar:1953
  bar:1954 
  bar:1955
  bar:1956
  bar:1957
  bar:1958
  bar:1959
  bar:1960 
  bar:1961
  bar:1962 text:1962
  bar:1963
  bar:1964
  bar:1965
  bar:1966
  bar:1967
  bar:1968 
  bar:1969
  bar:1970 
  bar:1971
  bar:1972
  bar:1973
  bar:1974
  bar:1975 text:1975
  bar:1976
  bar:1977
  bar:1978
  bar:1979
  bar:1980 
  bar:1981
  bar:1982 
  bar:1983
  bar:1984
  bar:1985
  bar:1986
  bar:1987
  bar:1988
  bar:1989
  bar:1990 text:1990
  bar:1991
  bar:1992
  bar:1993
  bar:1994
  bar:1995
  bar:1996
  bar:1997
  bar:1998
  bar:1999 text:1999
  bar:2000 
  bar:2001
  bar:2002
  bar:2003
  bar:2004
  bar:2005
  bar:2006
  bar:2007
  bar:2008
  bar:2009
  bar:2010
  bar:2011
  bar:2012 
  bar:2013 text:2013
PlotData=
 color:barra width:10 align:left 
 bar:1762 from:0 till:14000 
 bar:1793 from:0 till:10790
 bar:1800 from:0 till: 8809
 bar:1806 from:0 till: 8381
 bar:1821 from:0 till: 8844
 bar:1831 from:0 till: 8856
 bar:1836 from:0 till: 8901
 bar:1841 from:0 till: 8610
 bar:1846 from:0 till: 8621
 bar:1851 from:0 till: 8800
 bar:1856 from:0 till: 8854
 bar:1861 from:0 till: 8904
 bar:1866 from:0 till: 8937
 bar:1872 from:0 till: 8937
 bar:1876 from:0 till: 9870
 bar:1881 from:0 till:10314
 bar:1886 from:0 till:10447
 bar:1891 from:0 till:10607
 bar:1896 from:0 till:10584
 bar:1901 from:0 till:10775
 bar:1906 from:0 till:10092
 bar:1911 from:0 till:10613
 bar:1921 from:0 till: 8154
 bar:1926 from:0 till: 8363
 bar:1931 from:0 till: 8212
 bar:1936 from:0 till: 8506
 bar:1946 from:0 till: 9367
 bar:1954 from:0 till: 9611
 bar:1962 from:0 till:10380
 bar:1968 from:0 till:11343
 bar:1975 from:0 till:12318
 bar:1982 from:0 till:13042
 bar:1990 from:0 till:14486
 bar:1999 from:0 till:15313
 bar:2012 from:0 till:17177
 bar:2013 from:0 till:17463
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:Cassini hag EBSSA
&lt;/timeline&gt;
&lt;/div&gt;
=== Tud ===
* [[Pierre Landais]].
* [[Lucien Lechat]] (21 a viz Ebrel 1891-1915), unan eus ''Pevar C'haporal Souains'', bet fuzuilhet d'ar 17 a viz Meurzh [[1915]] evit ''laoskentez'' gant al Lu [[Bro-C'hall|gall]] e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]], bet roet o enor dezhe en-dro e 1935; mavour e oa e Gwitreg&lt;ref&gt;{{fr}}R.-G. Réau, ''Les crimes des conseils de guerre'', Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925 &lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YToxMDp7czoxMDoidHlwZV9mb25kcyI7czoxMzoic3BlY2lmX2NsaWVudCI7czoxMDoic3BlY2lmX2ZjdCI7czoyMzoiQXJrTURIVmlzaW9ubmV1c2VJbWFnZXMiO3M6MTg6InNwZWNpZl9uYXZfcGFyX2xvdCI7czoyMjoiQXJrTURITmF2aWdhdGlvblBhckxvdCI7czoxMzoibWRoX2ZvbmRzX2NsZSI7aToxO3M6NDoicmVmMiI7czo2OiI3NTczOTYiO3M6MTI6ImlkX2Fya19maWNoZSI7czo2OiI3NTczOTYiO3M6OToicHlyYW1pZGFsIjtiOjA7czoxMjoiaW1hZ2VfZGVwYXJ0IjtpOjA7czoxNjoidmlzaW9ubmV1c2VfaHRtbCI7YjoxO3M6MjE6InZpc2lvbm5ldXNlX2h0bWxfbW9kZSI7czo0OiJwcm9kIjt9#uielem_move=304.1875%2C69&amp;uielem_islocked=0&amp;uielem_zoom=40&amp;uielem_brightness=0&amp;uielem_contrast=0&amp;uielem_isinverted=0&amp;uielem_rotate=F Mémoire des hommes] &lt;/ref&gt;.
* [[Pierre Méhaignerie]].
* [[Markizez Sévigné]].
==== Tud bet ganet eno ====
* [[1483]] : [[Jacques Collebaut]], sonaozour.
* [[1519]] : [[Bertrand d'Argentré]], istorour ha gwiraour.
* [[1827]] : [[Arthur Le Moyne de la Borderie]]. [[istor]]our [[Breizh]] ha [[diellouriezh|diellour]].
* [[1879]] : [[Jean Choleau]], armerzhour hag emsaver.
* [[1900]] : [[Morvan Marchal]], tisavour hag emsaver.
* [[1925]] : [[Michelle Lorraine]], skrivagnerez.
* [[1979]] : [[Jérôme Lebouc]], melldroader.

==== Tud bet marvet eno ====
* [[Arthur Le Moyne de la Borderie]], [[istor]]our [[Breizh]] ha [[diellouriezh|diellour]], [[17 a viz C'hwevrer]] [[1901]].
==== Ardamezeg ar familhoù ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[Restr:Abelin.gif|80px]]
|'''Guillaume Abelin'''
Senesal Gwitreg e 1382
|''En glazur e sourin en argant karget gant ul leon en gul, hag heuliet ouzh kab gant ur vlourdilizenn en aour''
|-
|[[Restr:De Rosmadec.gif|80px]]
|'''Guillaume de Rosmadec'''
Gouarnour Gwitreg 
(marvet e 1608)
|''En aour e deir eilenn en gul''
|}
== Monumantoù ha traoù heverk ==
[[Restr:Panorama Vitré-nord.jpg|center|thumb|800px|Ar gêr gozh]]
* [[Kastell Gwitreg]].
* [[Kastell Reier Sevigneg]].
* [[Iliz an Itron-Varia (Gwitreg)|Iliz katolik an ''Intron-Varia'']], {{XIVvet kantved}}.
* [[Iliz sant Varzhin (Gwitreg)|Iliz katolik ''Sant Varzhin'']], {{XVvet kantved}}.
* [[Chapel sant Nikolaz (Gwitreg)|Chapel Sant-Nikolaz]].
* Monumant ar re varv {{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=10304 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
* Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi.
== Gevelliñ ==
Gevellet eo gant 8 kêr :
{|border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
|-valign=&quot;top&quot;
|
* [[Restr:Flag of England.svg|border|20px]] [[Lymington]] ([[Bro-Saoz]]) abaoe 1981.
* [[Restr:Flag of the United States.svg|20px]] [[Greece]] ([[New York (Stad)|Stad New York]], [[Stadoù-Unanet]]) abaoe 1990.
* [[Restr:Flag of Germany.svg|20px]] [[Helmstedt]] ([[Alamagn]]) abaoe 1979.
* [[Restr:Flag of Mali.svg|20px]] [[Djenné]] ([[Mali]]) abaoe 1987.
* [[Restr:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Środa Wielkopolska]] ([[Polonia]]) abaoe 1998.
* [[Restr:Flag of Romania.svg|20px]] [[Talmaciu]] ([[Roumania]]) abaoe 1999.
* [[Restr:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Terrebonne]] ([[Kebek]]) abaoe 1983.
* [[Restr:Flag of Spain.svg|20px]] [[Villajoyosa]] ([[Spagn]]) abaoe 1989.
|}
== Sport ==
=== &lt;small&gt;Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn&lt;/small&gt; ===
* [[30 a viz Mezheven]] [[1985]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre [[an Oriant]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Rudy Matthijs]] ([[Belgia]]).
* [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1985]] : 3&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre Gwitreg ha [[Felger]] (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo [[La Vie Claire]].
* [[3 a viz Gouere]] [[1995]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1995|Tro Bro-C'hall]] etre [[Perroz-Gireg]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Mario Cippolini]] ([[Italia]]).
* [[5 a viz Gouere]] [[2000]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] etre [[Gwened]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Marcel Wüst]] ([[Alamagn]]).
* [[6 a viz Gouere]] [[2000]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] eus Gwitreg war-du [[Teurgn]] ([[Indre-et-Loire]]).
* [[7 a viz Gouere]] [[2006]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2006|Tro Bro-C'hall]] etre [[Lisieux]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Robbie McEwen]] ([[Aostralia]])
== Liammoù diavaez ==
{{commons|Vitré|Gwitreg}}
* [https://www.vitre.bzh/ Lec'hienn an ti-kêr]
* [https://web.archive.org/web/20100130070927/http://www.ot-vitre.fr/ Lec'hienn ti an douristed]
* [http://jumelage-vitre.com Lec'hienn ar gevelliñ]
* [https://web.archive.org/web/20061230170826/http://www.vitre.maville.com/ Keleier kêr]
* [http://www.paysdevitre.org Lec'hienn bro Gwitreg]
* [https://web.archive.org/web/20061125181608/http://www.vpah.culture.fr/vpah/bretagne/vitre-pr.htm Gweladenniñ Gwitreg]
* [https://web.archive.org/web/20061129123354/http://pharouest.ac-rennes.fr/e350053T/afaccueil.htm Lise Bertrand d'Argentré]
== Levrlennadur ==
* {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995
== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Gwitreg]]
[[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]]
[[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]</text>
      <sha1>96xxnohg2x79i7nw06at9zuqdh6mard</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jakez Konan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15758</id>
    <revision>
      <id>2199375</id>
      <parentid>2188369</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13799" sha1="3shwizdlalxf3rdpzgwcx39s2f4w3pj" xml:space="preserve">&lt;!--KAVET EO E-BARZH PAJENNOù GOULENNET D'AR 14/06/2006 ER RANN LENNEGEZH GANT 84.4.242.159--&gt;
{{Infobox Skrivagner
 | anv              = Jakez Konan
 | skeudenn         = Jakez_1978.jpg
 | ment             = 280
 | alc'hwez         = Jakez Konan nevez deuet en-dro da [[Breizh|Vreizh]] e [[1978]]
 | anv mat          = 
 | anv pluenn       = 
 | obererezh        = romanter, daneveller, troer, barzh
 | deiziad ganet    = d'ar {{deiziad|6|Kerzu|1910|el lennegezh}}
 | lec'h ganet      = e [[Perroz-Gireg]], {{Breizh}}
 | deiziad marv     = d'an {{deiziad|11|Eost|2003|el lennegezh}}
 | lec'h marv       = e [[Perroz-Gireg]], {{Breizh}}
 | yezh             = [[Brezhoneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = Priz Langleiz
 | oberennoù pennañ = 
* ''[[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]''
* ''[[Ur marc'hadour a Vontroulez]]''
* ''Kenavo Amerika''
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = 
}}
Ur skrivagner brezhonek eo '''Jakez Konan''', ganet e [[Perroz-Gireg]] ([[Bro-Dreger]] - [[Aodoù-an-Arvor]]) d'ar [[6 a viz Kerzu]] [[1910]] ha marvet d'an [[11 Eost|11 a viz Eost]] [[2003]] e Perroz ivez. Mab e oa da [[Yves Connan|Ewan Gonan]], a zeuas da vezañ maer e Perroz e 1935&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20181209124937/http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=18311 Listenn maered Perroz]&lt;/ref&gt; ha kar-e-yezh, ha da Varguerite Goubault, eus [[Pariz]]. Skrivet en deus kalz war meur a dachenn, er c'helaouennoù peurvuiañ, met un nebeud romantoù pe danevelloù diwar e bluenn a zo bet embannet e stumm [[levr]]ioù.
[[Skeudenn:Sklaerd48-08-15.jpg|thumb|right|290px|Jakez Konan o seniñ goude an [[Eil Brezel-Bed]], e [[Landreger]] e [[1948]]]]

==Buhez==
Ganet eo e [[Perroz-Gireg]] ([[Bro-Dreger]] - [[Aodoù-an-Arvor]]) e [[1910]] ha marvet d'an [[11 Eost|11 a viz Eost]] [[2003]]. Mab e oa da [[Yves Connan|Ewan Gonan]] , bet maer e Perroz (1935-1944) ha da Varguerite Goubault. Savet e voe e penn-kentañ e vuhez e Perroz, met da bevar bloaz ez eas gant e dud da [[Sannois]] e-kichen Pariz, hag e vevas eno betek 1918. E dud a oa marc'hadourien had a bep seurt, hag e dad a oa mestr-skol dre ma vanke kement a skolaerien en abeg d'ar brezel oc'h ober e reuz.

D'an oad a eizh vloaz e c'houlennas digant e dud kas anezhañ da Berroz da di e vamm-gozh, Eno eo e peurzeskas ar yezh. Kaset e voe neuze e pañsion da [[Skolaj Sant-Jozef Lannuon|Skolaj Sant-Jozef]] e Lannuon. Un eñvor fall e viras eus ar c'houlzad-mañ. Evelkent e reas anaoudegezh gant kalzik a dud kar-o-bro er skolaj-mañ, tud evel [[Maodez Glanndour]], [[Pêr Bourdellez]] ha kalz a reoù all a oa krog da vezañ dedennet-mat gant ar yezh hag ar vro.

Tapet live ar [[bachelouriezh|vachelouriezh]] gantañ, ez eas da dremen un hanter bloavezh da Vro-[[Alamagn]] e [[1928]] da zeskiñ [[alamaneg]] dre un eskemm etre familhoù. An darvoud-mañ a sikouras anezhañ diwezhatoc'h da dreiñ testennoù diwar ar yezh-se.

Goude-se, deuet en-dro d’ar vro, ez eas da labourat en un [[ti-bank]], ar [[Bank Peron]]. Eno eo e reas anaoudegezh gant e wreg, ha dimeziñ a reas gant Anna-Vari Glou eus [[Perroz-Gireg]] ivez e [[1932]]. Bet o deus pemp a vugale : [[Ivona Konan|Ivona]], [[Erwan Konan|Erwan]], [[Herve Konan|Herve]], Annaig (1946-1949) ha [[Gireg Konan|Gireg]].

Diwezhatoc'h e voe gwerzher tiez hag asurañsoù, kelaouenner, sekretour ti-kêr pe c'hoazh sekretour-kontour en un embregerezh eus ar vro.

Deskiñ a reas seniñ gant ar [[binioù]] hag e voe unan eus krouerien [[kelc’h keltiek]] [[Perroz-Gireg|Perroz]] en [[1935]] asambles gant [[James Bouillé]] an tisavour, d'ar c'houlz ma oa gwir gelc'hioù a sevenadur vrezhon anezho. Reiñ a rae kentelioù brezhoneg, aozañ pezhioù-c'hoari brezhonek ha kas en-dro ar strollad dañserien. Kemer a rejont perzh e [[Diskouezadeg Hollvedel]] Pariz [[1937]].

Evel an holl, e treuzvevas ar familh e-pad ar brezel. Labourat a reas en [[La Dépêche de Brest|Dépêche]] hag er gelaouenn [[Bretagne]], kelaouenn renet gant [[Yann Fouéré]] e [[Montroulez]] evel kelaouenner, ar pezh a voe drastus evitañ goude ar brezel da gavout labour. Goude ar brezel e klaskas labour, met siwazh ne veze kinniget dezhañ ken nemet postoù war verr-dermen. Neuze, e-skeud-se, un toullad bloavezhioù goude ar [[Eil brezel bed|brezel]], dre ma oa un enkadenn ekonomikel ha kalz a zilabour, ouzhpenn ma veze lemet e labour digantañ abalamour d'e vennozhioù breizhat, e kuitaas [[Breizh]] gant e familh e 1952.

Bevañ a reas gant e familh e Bro-Gebek, Kanada, eus 1952 betek 1976. Eno e laboure evel implijad kontouriezh. Kenderc'hel a rae da studiañ ar yezh,da lenn kalz ha da skrivañ. Krouiñ a reas Kelc'h Keltiek Montréal, a badas un dek vloaz bennak.

Lazhet e voe e wreg Anna-Vari hag e verc'h Ivona gant ur c'harr-tan, hag int o-div o vale war ar riblenn hent, d'an 3 a viz C'hwevrer 1973. Goude tapout e leve-kozhni da 65 bloaz e tistroas da [[Breizh|Vreizh]] e miz Eost 1976..

Da glozañ, e c'heller lavarout ez eo bet feal d'e soñjoù a-hed d'e vuhez. N'eo ket hepken skrivañ brezhoneg en deus bet graet met bevañ e brezhoneg en deus graet ivez.

==Oberenn lennegel==
Skrivet en deus kalz war meur a dachenn, er c'helaouennoù peurvuiañ, met un nebeud romantoù pe danevelloù a zo bet embannet gant Al Liamm e stumm ul [[levr]] ([[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]) e [[1980]].
Brudet eo Jakez Konan e bed ar [[brezhoneg]] dre m’en deus skrivet kalzik a draoù, romantoù, danevelloù, pezhioù-c’hoari... e [[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]], [[Feiz ha Breiz]] hag [[Arvor (kazetenn)|Arvor]] da gentañ ha goude ar [[Eil brezel bed|brezel]] en [[Al Liamm]], en [[Ar Bed Keltiek]] hag e [[Barr-Heol]]. Klasket en deus bepred liammañ yezh ar bobl, – e vrezhoneg zo liv an tregerieg warnañ -, gant ar brezhoneg skrivet ha [[peurunvan]], o prouiñ dre-se nend eus moger ebet etre ar yezh skrivet hag ar peurrest eus ar brezhoneg pa c’hell an eil pinvidikaat egile. Stummet eo e zoare skrivañ gant rikted ha pervezhted ar yezh lennek unvanet ha gant nerzh ha buhez ar yezh pobl, hini [[Treger]], ur rannyezh a anaveze mat-kenañ.

Modern eo ivez spered e skridoù, pa 'z int graet evit an amzer o ren, lod anezhe zo savet evit ar radio, evel e bezhioù-c'hoari da skouer.

==Levrlennadur==
;Romantoù
* ''[[Ur marc'hadour a Vontroulez]]'', [[Al Liamm]]. Romant evit ar yaouankizoù hag a dremen en {{XVIIIvet kantved}}. 
* ''Kenavo Amerika'', Al Liamm ([[Priz Langleiz]]). Romant post-atomel na oa ket bet barnet eus ar c'hentañ bepred pa oa deuet er-maez, e gaou evelkent rak plijus eo an dibun anezhañ ha divoas an danvez-se e brezhoneg. 
* ''Muntr ar gourmarc'had'', [[Romant polis|romant-polis]], [[Al Liamm]], 1994 ; [[An Alarc'h (ti-embann)|An Alarc'h embannadurioù]], 2015. 
;Kontadennoù, danevelloù
* ''[[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]'', Al Liamm
;Troidigezhioù
* ''[[Ali Baba hag an daou-ugent laer|Ali Baba]]'', Al Liamm. Ar gontadenn vrudet tennet eus levr kontadennoù &quot;[[Ar mil nozvezh hag unan|ar 1001 nozvezh]]&quot;. 
* ''Ar Vilin Du'', Mouladurioù Hor Yezh: romant skrivet gant [[Jurij Brězan]]. Setu ur romant lec'hiet en un aergelc'h [[krennamzer]]el met e gwirionez o kaout da dem pennañ an hollveli, an unveli pe diktatorelezh, pe e vefe komunour pe nazi.
* ''[[Pikoù mab e dad]]'', levr [[Édouard Ollivro]], a zo tapet c'hwek ennañ buhez ur skolajiad eus bro Lannuon etre an daou vrezel...
* ''5 mojenn eus bro ar Sorabed'', troidigezh, embannadur diabarzh Skolioù [[Diwan]]. Adembannet eo bet dre ar rouedad internet gant ''Difetis'' e 2014.
* ''Ar marc'h glas'', gant [[Jurij Brězan]], troidigezh, diembann.
;Danevelloù
* ''Lannevern e kañv'', Gwalarn niverenn 133, C'hwevrer 1941.
* ''Ar bazhvalan'', Arvor, 17 a viz Gouere 1941
* ''Sant Erwan e-touez e beorien''Arvor 20 a viz Gouere 1941.
* ''Tro-noz va Niz'', Arvor, 21 a viz Gwengolo 1941.
* ''Bez' em boa ur c'hamarad'', Arvor 19 a viz Here 1941.
* ''Bouchig, gavr Elived ar C'hwitorell'', Arvor, 19 a viz Gouere 1942.
* ''Ar maen e lenn Rottne'', [[Selma Lagerlöf]] &amp; *Jakez Konan, 23/6, [[Al Liamm]]
* ''Ali Baba hag an Daou-ugent Laer'', *Jakez Konan, 36/11, Al Liamm
* ''An den-meur'', 43/14, Al Liamm
* ''An diwezh-sizhun'', 64/6, Al Liamm
* ''Noz ar Pellgent'', 65/9, Al Liamm
* ''An hini kozh'', 70/329, Al Liamm
* ''Ar Bioloñsour'', Selma Ottilia Loeiza Lagerlof &amp; *Jakez Konan. 71/442, Al Liamm
* ''Ar c'hi'', 74/175, Al Liamm
* ''Barr-Heol war Hentoù ar Bed-Nevez'', 105/254, Al Liamm
* ''Noblañs'', 107/410, Al Liamm
* ''Ur beurevezh kaer a viz Ebrel'', 143/439, Al Liamm
* ''Kevrin Lord Pennejen'', [[Stephen B. Leacock]] &amp; *Jakez Konan, 157/124, Al Liamm
* ''Penaos gounit ur million a zollarded'', Stephen Leacock &amp; *Jakez Konan, 157/131, Al Liamm
* ''O foetañ hent dre Iwerzhon'', Gweltaz ar Bozeg &amp; *Jakez Konan, 203/450, Al Liamm
* ''Skrij ha nij en noz'', 211/123, Al Liamm 
* ''Mendès-Breizh'', 218/170, Al Liamm
* ''Diwallit ouzh al latar'', Edwarz Ollivro &amp; *Jakez Konan, 222/20, Al Liamm 
* ''A,B ha C, an elfenn denel er jedoniezh'', Stephen Leacock&amp;*Jakez Konan, 230/206, Al Liamm
* ''N'emañ ket ar C'hudenneg aze ?'', 235/88, Al Liamm
* ''Ar c'hwiled-derv'', 242/173, Al Liamm
* ''Al lorberez'', [[Pelham Granville Wodehouse]] &amp;*Jakez Konan, 273/288, Al Liamm
* ''Souvenir from Paris'', 275/441, Al Liamm
* ''Muntr ar gourmarc'had'' (1/2), 282/11, Al Liamm 
* ''Muntr ar gourmarc'had'' (2/2), 283/108, Al Liamm
* ''Ur mennad a bouez'', 296/205, Al Liamm
;C'hoariva
* ''Nebeud a dra'', pezh-c'hoari diwar marvailh [[Ivon Krog]], ''[[Feiz ha Breiz]]'', Gwengolo 1934.
* ''Marianna'', diembann. C'hoariet eo bet ar pezh-c'hoari-mañ e Perroz.
* ''Marc'had kuzh'', Gwalarn niverenn 161
* ''Un Taol-Strap'', 74/202, Al Liamm
;Barzhonegoù
* ''Barzh nen on...'', 78/3, Al Liamm
* ''Buhez'', 78/4, Al Liamm
* ''Nevez-amzer'', 78/4, Al Liamm
* ''Evnig, allas !...'', 126/5, Al Liamm
* ''Al Lorelei'', [[Heinrich Heine]] &amp; *Jakez Konan, 250/245, Al Liamm
* ''Diskar-amzer'', 281/388, Al Liamm
* ''Breudeur'', [[Heinrich Lersch]] &amp; *Jakez Konan. 284/200, Al Liamm
* ''O terriñ kleuz'', 335/5, Al Liamm
* ''Ar vagig'', 336/3, Al Liamm
* ''Marv an eostig'', 337/7, Al Liamm
* ''An hent'',337/8, Al Liamm
* ''[[Kanenn d'al Levenez]]'', Barzhoneg [[Friedrich Von Schiller]] &amp; *Jakez Konan, 338/3, Al Liamm
;Studiadennoù
* ''Notennoù diwar-benn an tregerieg'', Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941.
* ''Rimadelloù bugale gornbro Berroz, Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941.
* ''Pedennoù iskis klevet er Sklaerder'', Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941.
* ''Kontouriezh'', 66/41, Al Liamm
* ''Hag anaout a rit-hu ar Gorriganed ?'', T5/9, Al Liamm
* ''Selma Lagerlof'', 71/437, Al Liamm
* ''[[Louis Eunius|Loeiz Eunius]]'', 71/458, Al Liamm
* ''Al lavar reizh'', 114/29, Al Liamm
* ''En em gelenn diwar lenn'', 117/270, Al Liamm
* ''A-dreuz lenn : O foeta bro er C’hanada'', 209/422, Al Liamm
* ''Notennoù Yezh'', 246/53, Al Liamm
* ''[[Roparz Hemon]], rener ar gelaouenn Arvor, Studi [[Yann Glevareg]] &amp; *Jakez Konan 251, 365 Al Liamm
* ''Eus [[Nikolai Grundtvig|Grundtvig]] da [[Roparz Hemon]], Studi Yann Glevareg &amp; ¤Jakez Konan 252, 42, Al Liamm 
* ''Geriadur an henvrezhoneg, Studi 	 Jakez Konan 253 	140Al Liamm
* ''A-dreuz lenn : Notennoù Brezel Studi (Ar Yeoded), Jakez Konan 258 	60Al Liamm 
* ''Notennoù yezh'', 259/143, Al Liamm
* ''[[Kistreberzh]], Kistrebiarh, Questembert'', 265/156, Al Liamm
* ''Notennoù Yezh'', 283/166, Al Liamm
* ''Sant C'hireg'', [[Hor Yezh]] niv. 222 (Mezheven 2000)
* ''Diwar-benn an anvioù-tiegezh'', [[Hor Yezh]] niv. 223 (Gwengolo 2000)
* ''Ar bromese fervant'', [[Hor Yezh]] niv. 225 (Meurzh 2001)
;Pennadoù kelaouennerezh
* ''Ar Jentilez, gwarezlec'h an evned'', Gwalarn, niverenn 138, Eost 1941.
* ''Traoù dibaot ar bed : Al Lenn-sall Veur'', Ar Bed Keltiek, kaset d'an 8 a viz Genver 1965.
* Bremañ
;Kanaouennoù
* ''Janig Kerlaou'', troidigezh diwar ur ganaouenn iwerzhonat-amerikan
* ''O gwezenn sapr'', troidigezh diwar ur ganaouenn alaman
* ''Lammit ma loutig'', ur ganaouenn &quot;western&quot; amerikan evit ar vugale
* ''Un devezh a viz Mae'', troidigezh ur ganaouenn a vro-Devon, [[Barr-Heol]]
* ''Ma zad a oa glas, gwenn ha ruz''
* ''O Marilou'', ur ganaouenn nevez giz &quot;country&quot;
* ''Al Laer'', ur ganaouenn nevez evit ar grennarded war un ton an-dro.
* ''[[Kanenn d'al Levenez]]'', diwar Friedrich Von Schiller, kan [[Unvaniezh Europa]]...
;Kanaouennoù Pobl
* ''Tro ma C'hanton'', dastumad kanaouennoù ha danvez pobl eus bro Berroz e Treger, Jakez Konan hag e vibien Erwan, Herve ha Gireg, Dastum Bro-Dreger, 2004. &quot;Bez’ez eo al levr-mañ istor ur familh entanet ha hini mirourien eñvor ur vroig vihan. Brudet eo tud Konan en kanton Perroz abaoe meur a rummad. A-viskoazh int bet troet gant sevenadur ar bobl, yezh ar vro ha dre se gant ar baotred hag ar merc’hed a oa desket war se, setu m’o deus dastumet e skeud-se, treuzkrivet, adskrivet eñvor ar vro e-pad pemzek vloaz ha tri-ugent... . Ur c’hant kanaouenn bennak a zo bet dastumet el levr-mañ, gwerzioù, sonioù, disputoù, kantikoù, dañsoù hag en tu-hont da se kontadennoù, awidelloù, rimadelloù… gwir vemor [[Aod ar Vein-Ruz]].&quot; Strollet ha kinniget gant [[Gireg Konan]] (Al Levrig)
;Labourioù all
* ''Ul lizher'', 210/84, Al Liamm
*En un DVD savet gant Blaz Produktion hag embannet gant TES e 2008 gant brezhonegerien eus Treger-Goueloù e klever Jakez Konan e-touez ur bern tud all.

==Notennoù==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Konan, Jakez}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1910]]
[[Rummad:Marvioù 2003]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]]
[[Rummad:Troourien vrezhonek]]
[[Rummad:Aozerien romantoù polis]]
[[Rummad:Priz Langleiz]]</text>
      <sha1>3shwizdlalxf3rdpzgwcx39s2f4w3pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinosaor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22946</id>
    <revision>
      <id>2199361</id>
      <parentid>2191947</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lamet kuit eo bet ar restr ''Parasaurolophus_silhouette.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Infrogmation evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Parasaurolophus silhouette.jpg|]]</comment>
      <origin>2199361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48451" sha1="ri8b2yude2wf7z2pjtdrvn6u42bkqjz" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|''Dinosauria''|cc9|talbenn default|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:DMSN_dinosaurs.jpg|280px|center]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | Relegoù ''[[Allosaurus]]'' ha ''[[Stegosaurus]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Denver Museum of Science and Nature''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Denver]], [[Colorado]], [[SUA]]&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''[[Rummatadur (loened)|Rummatadur klasel]]'''
|-
| '''[[Riezad]]''' || [[Animalia|Loened]]
|-
| '''[[Skourrad]]''' || [[Chordata]]
|-
| '''[[Skourrad|Is-skourrad]]''' || ''[[Vertebrata]]''
|-
| '''[[Kevrennad]]''' || [[Sauropsida]]
|-
| '''[[Kevrennad|Iskevrennad]]''' || ''[[Diapsida]]''
|-
| '''[[Kevrennad|Dangevrennad]]''' || ''[[Archosauromorpha]]''
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''Usurzhad'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''''Dinosauria'''''&lt;br&gt;[[Richard Owen|Owen]], [[1842]]
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;&quot; | '''Kladoù izeloc'h''' 
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Saurischia]]
** [[Herrerasauridae]]
** [[Sauropodomorpha]]
*** [[Prosauropoda]]
*** [[Sauropoda]]
** [[Theropoda]]
*** [[Coelophysoidea]]
*** [[Ceratosauria]]
*** [[Tetanurae]]
* [[Ornithischia]]
** [[Heterodontosauridae]]
** [[Genasauria]]
*** [[Thyreophora]]
*** [[Cerapoda]]
**** [[Ornithopoda]]
**** [[Marginocephalia]]
|- bgcolor=&quot;#ffffe0&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #87555e; text-align:center;&quot;| D'ar [[bevoniezh|vevoniezh]]&lt;br&gt;[[Restr:AlphaHelixSection (yellow).svg|24px]]&amp;emsp;[[Restr:Kantarell, Iduns kokbok.jpg|22px]]&amp;emsp;[[Restr:Symbole-Zoo.png|24px]]&lt;br&gt;e tenn ar pennad-mañ.
|}
An '''dinosaored''' (''Dinosauria'' o anv skiantel) zo [[loen]]ed eus &lt;abbr title=&quot;Strollad meur a skourroù boudoù bev aozet heñvel hag o deus emdroet diwar un hendad hepken ; « unlignezek/monofiletek » eo an hendad-se neuze.&quot;&gt;klad&lt;/abbr&gt; ar ''[[Sauropsida]]'', a vod an holl [[stlejvil]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Reptilia]]''), an holl [[evn]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Aves]]'') hag ul lodenn hepken eus an henstlejviled, an holl anezho o tiskenn eus un hendad hepken. Kalz spesadoù dinosaored a oa, liesseurt ha disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all. Ar re vrudetañ a vevas adalek diwezh an [[Triaseg]] (-251 milion a vloavezhioù/Mav) betek fin ar [[Kretase|C'hretase]] (-65,5 Mav), e-pad an oadvezh [[Mezozoeg]] pe Eil hoalad (-251 Mav – -65,5 Mav).&lt;br&gt;
Kavadennoù graet nevez zo a laka da soñjal ez eus bet dinosaored abaoe an Triaseg Izel (deroù : -251 Mav) pe an Triaseg Kreiz (diwezh : -228 Mav), pe zoken adalek ar [[Permian]] (-299 Mav – -248 Mav). Trevadennet eo bet an holl [[Kevandir|gevandiroù]] gant an dinosaored abalamour ma ne oa ket dispartiet c'hoazh ar c'hevandir nemetañ, [[Pangea]] e anv, da vare an Triaseg, ha ma'z int en em strewet dre-holl d'ar mare-se hep kaout ezhomm da dreuziñ [[mor]] ebet.

Abred pe abretoc'h eo aet an holl zinosaored da get – war-bouez an evned – e-kerzh ar Mezozoeg ; e-pad enkadenn ar C'hretase hag an Trede hoalad (anvet ivez «&amp;nbsp;enkadenn K-T&amp;nbsp;») ez eo steuziet an dinosaored a veve da vare ar C'hretase uhel (-99,6 Mav – -65,5 Mav)&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume Lecointre &amp; Hervé Le Guyader, ''Classification phylogénétique du vivant'', skeudennaouet gant Dominique Visset, levrenn 1, Belin, Pariz, 2006 {{ISBN|978-2-7011-4273-9}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [www.tolweb.org ''Tree of Life'']&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel [[1842]] e voe kinniget an anv ''dinosaor'' gant ar [[Paleontologiezh|paleontologour]] [[Bro-Saoz|saoz]] [[Richard Owen]] ([[1804]]-[[1892]]), diwar an [[henc'hresianeg]] ''saura'' &quot;glazard, stlejvil&quot; ha ''deinos'' &quot;spontus, braouac'hus&quot; abalamour ma oa bras-kenañ (en tu all da 15 [[metr|m]]) ar pep brasañ eus an dinosaored a oa bet dizoloet gantañ. Daoust d'an dra-se e c'halle an dinosaored bezañ bihan-kenañ o ment, betek un nebeud santimetroù.&lt;br&gt;
Kerkent ha kreiz an {{XIXvet kantved}} ha betek ar [[bloavezhioù 1970]], an dinosaored a veze gwelet gant ar skiantourien evel loened yen o gwad, dizampart ha goustad, aet da get abalamour d'o sotoni. E [[1969]], ar paleontologour [[SUA|stadunanat]] [[John Ostrom]] ([[1928]]-[[2005]]) a roas lañs da « azginivelezh an dinosaored », a sachas evezh ur bern tud war studi an dinosaored, a voe gwelet adalek neuze evel loened oberiant, &lt;abbr title=&quot;a genderc'h o-unan tommder o c'horf.&quot;&gt;emwrezek&lt;/abbr&gt; gant emzalc'hioù kevredigezhel kemplezh.

Abaoe ma voe anavezet ar c'hentañ dinosaor, en {{XIXvet kantved}}, al loened-se o deus desachet ur bern tud er mirdioù e pep lec'h war an Douar, da welet ar relegoù adsavet eno. Plijout a reont kenañ d'ar vugale koulz ha d'an oadourien. Deuet int da vezañ ul lodenn eus sevenadur pobl an {{XXvet}} hag an {{XXIvet kantved}}, hag o c'havout a reer taolennet e levrioù hag e filmoù stank-kenañ. Danvez pennañ levrioù ha filmoù brudet ez int, evel ''[[Jurassic Park]]'' pe ''[[Ice Age 3]]'', ha kaoz a vez ingal eus ar c'havadennoù nevez diwar o fenn er [[media]].

Alies e vez implijet ar ger &quot;dinosaor&quot; war ar pemdez evit komz eus stlejviled all eus ar [[ragistor]], evel ar [[genad]]où ''[[Dimetrodon]]'', ''[[Ichthyosaurus]]'', ''[[Mosasaurus]]'', ''[[Plesiosaurus]]'' ha ''[[Pterosaurus]]'', petra bennak ma ne oa ket dinosaored anezho tamm ebet.

=== Termenadur a-vremañ ===
[[Restr:Triceratops AMNH 01.jpg|left|thumb|225px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Relegenn ''[[Triceratops]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''American Museum of Natural History'', [[New York]]&lt;/small&gt;&lt;hr&gt;• &lt;small&gt;Fazius eo an adstrolladur-se, hervez lod skiantourien, en abeg d'an divrec'h troet war an tu-skarzh ha da aozadur ar bizied.&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Hervez ar [[renkadur filogenetek]] e vez termenet an dinosaored evel strollad diskennidi an hendad nevesañ boutin da ''[[Triceratops|Driceratops]]'' ha d'an evned a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} Randall B.Irmis, [http://socrates.berkeley.edu/~irmisr/sylbrad.pdf ''A reappraisal of the phylogeny of early dinosaurs'']&lt;/ref&gt;. Lavaret eo bet ivez e c'hallfe strollad an dinosaored bezañ termenet evel diskennidi hendad nevesañ ''[[Megalosaurus]]'' hag ''[[Iguanodon]]'', abalamour ma'z int daou eus an tri [[spesad]] a zo bet meneget gant Richard Owen p'en doa goveliet ar ger ''dinosaurus''&lt;ref&gt;{{en}} George Olshevsky (2000), ''An annotated checklist of dinosaur species by continent'', skeudennaouet gant Tracy Lee Ford, [https://openlibrary.org/works/OL4004927W/An_annotated_checklist_of_dinosaur_species_by_continent ''Mesozoic Meanderings'' #3]&lt;/ref&gt;. Gant an daou dermenadur avat en em gaver gant ar memes strollad loened anvet &quot;dinosaored&quot;. Savet eo bet an termenadurioù-se a-benn klotañ gant meizadoù ar skiantourien kent implij ar filogenetik a-vremañ, kuit da zroukveskañ talvoudegezh ar ger &quot;dinosaor&quot;.

Rummatadur an dinosaored a laka kemm etre daou glad bras hervez [[morfologiezh|neuziadurezh]] [[lestr (korfadurezh)|lestr]] o c'horf : ''[[Ornithischia]]'' (&quot;listri evned&quot;) ha ''[[Saurischia]]'' (&quot;listri stlejviled&quot;) eo ar c'hladoù-se.
* ''Ornithischia'' a reer eus an holl c'heotdebrerien rannet e tri [[urzhad|isurzhad]] gant ar baleontologourien :
**''[[Ornithopoda]]'' a vod dinosaored daoudroadek peurliesañ, en o zouez an dinosaored o «&amp;nbsp;figos [[houad]]&amp;nbsp;» (pe ''[[Hadrosauridae]]''),
**''[[Marginocephalia]]'', en o zouez an dinosaored gant gouzougennoù pe tokoù eskern war lein o fenn (''[[Ceratopsia]]'' ha ''[[Pachycephalosauria]]''),
**''[[Thyreophora]]'', a oa dinosaored pevarzroadek gant «&amp;nbsp;harnezioù&amp;nbsp;», pikoù ha plakennoù eskern war o c'hein hag o lost (''[[Ankylosauria]]'' ha ''[[Stegosauria]]'').
* ''Saurischia'' zo rannet e daou c'hlad disheñvel-mat :
**''[[Theropoda]]'', dinosaored daoudroadek a vez kigdebrerien peurliesañ hag an dinosaored pluñvek (an evned),
**''[[Sauropodomorpha]]'', dinosaored pevarzroadek peurliesañ ha bras-kenañ o ment, dezho gouzougoù hir, ur penn bihan hag ul lost hir. 
Emglev zo etre hogos an holl baleontologourien da lâret e tiskenn an evned diouzh an dinosaored ''Theropoda''. Hervez termenadur rik ar c'hladoù e ranker lakaat holl ziskennidi ur memes hendad boutin er memes strollad evit ma vefe savet ar strollad e-giz ma tere : dinosaored eo an evned ha n'eo ket aet an dinosaored da get eta. Renket e vez an evned gant ar pep brasañ eus ar baleontologourien er c'hlad ''[[Maniraptora]]'', anezho ''[[Coelurosauria]]'', da lâret eo ''Theropoda'', a zo ivez ''Saurischia'', dinosaored anezho&lt;ref&gt;{{en}} Padian, K. (2004), ''Basal Avialae'', en : David B. Weishampel, ''The Dinosauria'' (eil embannadur), University of California Press, 2004 {{ISBN|978-0-520-24209-8}}&lt;/ref&gt;.

Dinosaored eo al laboused eta, hervez termenadur ar c'hladoù ; er yezh pemdez avat ne vez ket anv eus al laboused pa gomzer eus &quot;dinosaored&quot;. A-benn bezañ sklaeroc'h e vo implijet ar ger « dinosaor » er pennad-mañ evel heñvelster « dinosaor n'eo ket un evn ». Implijet e vo « dinosaor n'eo ket un evn » pa vo ezhomm pouezañ war ar fed-mañ.&lt;br&gt;
Reizh eo en un doare teknikel evel-just lakaat an dinosaored da strollad disheñvel pa implijer renkadur [[Carl von Linné]], ar reizhiad koshañ evit renkadur skiantel ar spesadoù, a zegemer [[takson]]où [[Parafiletegezh|parafiletek]] na endalc'hont ket holl ziskennidi ur memes hendad.

== Dinosaored ha ragistor ==
Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger &quot;ragistor&quot; a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur [[Mab-Den]] d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored ha n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha ''[[Hominidae|Hominideg]]'' ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus er Mezozoeg int, ha loened ragistorel n'int ket.

== Deskrivadur ==
=== • Ment ===
[[Restr:Diplodocus size comparison.png|thumb|320px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Ment ''[[Diplodocus]]'' e-keñver hini ''[[Homo sapiens]]''&lt;/div&gt;]]
Diouzh ar [[Karrekaenn|c'harrekaennoù]] a zo bet kavet e c'haller lavaret e oa ur strollad loened bras eus an dinosaored daoust ma kemmas o ment keitat e-pad an Triaseg, ar Juraseg hag ar C'hretase&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20110927155159/http://dml.cmnh.org/1998May/msg00048.html ''Dinosaur size varied in different periods''].&lt;/ref&gt;. Hervez ar paleontologour Bill Erickson ([[1928]]-[[1987]]) emañ keidenn o fouez etre 9 [[kilogram|kg]] ha 5 tonenn. Ur studiadenn nevez diwar-benn 63 genad dinosaored he deus roet ur geidenn a 850&amp;nbsp;kg (ur pouez a c'haller keñveriañ ouzh hini un [[Ursus arctos horribilis|arzh louet]]) hag ur pouez etre eus tost div donenn, da lâret eo kement hag ur [[jirafenn]]. Da 863 g e sav pouez keitat ar [[bronneg]]ed, da lâret eo hini ur [[Krigner|c'hrigner]] bras. Brasoc'h evit an div drederenn eus ar bronneged a-vremañ e oa an dinosaored bihanañ. Brasoc'h e oa ivez ar pep muiañ eus an dinosaored evit 98% eus ar bronneged a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} William Carnell Erickson (2001) : [https://web.archive.org/web/20170809122656/http://www.dogjudging.com/wp-content/uploads/2014/08/On-the-Origin-of-Dinosaurs-and-Mammals.pdf ''On the Origin of Dinosaurs and Mammals'']&lt;/ref&gt;.

==== An dinosaored brasañ ha bihanañ ====
[[Restr:Sauroposeidon dinosaur.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Sauroposeidon]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Human-eoraptor size comparison.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Eoraptor]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Dinosaur leg.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Pav un dinosaor&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Royal Tyrrell Museum'', Drummheller, [[Alberta]], [[Kanada]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
N'eus nemet ul lodenn vihan eus al loened marv a ya da [[karrekaenn|garrekaennoù]], hag ul lodenn vihan hepken eus ar re a vez dizoloet zo klok. Eskern hepken a gaver peurliesañ. Ral-kenañ eo roudoù ar c'hroc'henoù pe ar gwiadennoù. Un arz diresis eo adsevel relegenn ur spesad dre geñveriañ ment ha morfologiezh an eskern gant re ur spesad all, ha gwall ziaes eo klask adsevel organoù ha kigennoù. Biken eta ne ouiimp en un doare asur petra e oa ment an dinosaored brasañ ha bihanañ.

E-touez an dinosaored, ar ''[[Sauropoda]]'' a oa loened bras-meurbet, ar re vrasañ a oa brasoc'h evit an holl loened o deus bevet war an Douar abaoe. Korred en o c'hichen e oa bronneged ragistorel evel ''[[Indricotherium]]'' pe ar [[mammout]] [[kolombia]]n. N'eus ken un dornadig loened-mor hiziv zo dezhe tost ar memes ment pe unan vrasoc'h, evel ar [[balum glas]] a zo 180 tonenn a bouez ennañ hag a dizh 31 metr hirder d'ar muiañ.

Ar brasañ hag ar pounnerañ dinosaor anavet diwar relegoù klok pe dost eo ''[[Brachiosaurus|Brachiosaurus brancai]]'' (anvet ivez ''[[Giraffatitan]]'')&lt;ref&gt;{{en}} Edwin H. Colbert, ''Men and Dinosaurs: The Search in Field and Laboratory'', Penguin Books, 1971 {{ISBN|978-0-14-021288-4}}&lt;/ref&gt;. Daouzek metr e oa e uhelder, 22,5 metr e hirder, ha pouezet en dije etre 30 ha 60 tonenn – un [[olifant]] [[afrika]]n, al loen brasañ a vev war an Douar hiziv, a bouez 7,7 tonenn well-wazh. An dinosaor hirañ en deus lezet ur garrekaenn glok eo ''[[Diplodocus]]'' a oa 27 metr e hirder ; emañ e ''Carnegie Museum of Natural History'', [[Pittsburgh]], [[Pennsylvania]] abaoe [[1907]].

Dinosaored brasoc'h a oa, met ne chom anezhe ken un nebeud karrekaennoù diglok peurliesañ. An darn vrasañ anezhe a oa geotdebrerien a zo bet kavet er bloavezhioù 1970 pe diwezhatoc'h, ''[[Argentinosaurus]]'' en o zouez, en dije tizhet etre 80 ha 100 tonenn. An hini uhelañ, ''[[Sauroposeidon]]'', a oa 18 metr, en dije gallet tizhout ur prenestr er 6vet solier.
[[Restr:Longest_dinosaurs1.png|center|600px|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''Ment ar [[Sauropoda]] hirañ anavet'''&lt;br&gt;(ment un den war an tu kleiz)&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
{{legend|#c33|''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' • 30-39,7 m}}
{{legend|#6c6|''[[Turiasaurus riodevensis]]'' • 30-39 m}}
{{legend|#f96|''[[Mamenchisaurus sinocanadorum]]'' • 26-35 m}}
{{legend|#99c|''[[Supersaurus vivianae]]'' • 32.5-34 m}}
{{legend|#69c|''[[Sauroposeidon proteles]]'' • 28-34 m}}]]
Un dinosaor brasoc'h c'hoazh, ''[[Amphicoelias|Amphicoelias fragillimus]]'', anavet hepken dre un nebeud karrekaennoù melloù-kein dizoloet e [[1878]], a c'hallje bezañ tizhet 58 metr hirder ha 120 tonenn a bouez&lt;ref&gt;{{en}} Carpenter, K. (2006). [https://web.archive.org/web/20071202033905/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/Amphicoelias.pdf ''Biggest of the bog: a critical re-evaluation of the mega-sauropod] ''Amphicoelias fragillimus'',en : J. R. Foster &amp; S. G. Lucas, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation'', New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36/131–138.&lt;/ref&gt;. An hini pounnerañ a c'hallje bezañ bet ''[[Bruhathkayosaurus]]'', anavezet fall ha danvez breutadennoù etre an arbennigourien anezhañ c'hoazh, a vije bet dezhañ etre 175 ha 220 tonenn. Peurliesañ e lavarer hiziv ne oa ket en tu all da 139 zonenn, evit 34 metr hirder da ''[[Bruhathkayosaurus|Vruhathkayosaurus matleyi]]''.

Ar c'higdebrer brasañ e oa ''[[Spinosaurus]]'', dezhañ etre 16 ha 18 metr ha 9 zonenn&lt;ref&gt;{{en}} C. dal Sasso &amp; S. Maganuco &amp; E. Buffetaut &amp; M. A. Mendez (2006), ''New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its sizes and affinities'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'', 25(4)/888–896.&lt;/ref&gt;. Kigdebrerien bras all e oa ''[[Giganotosaurus]]'', ''[[Mapusaurus]]'', ''[[Tyrannosaurus rex]]'' ha ''[[Carcharodontosaurus]]''.
 
Pa ne gemerer ket e kont an evned a-vremañ evel an [[Trochilidae|evned-kelien]], an dinosaored bihanañ e oa dezhe ment ur [[bran|vran]] pe ur [[yar|penn-yar]]. An Theropoda ''[[Microraptor]]'' ha ''[[Parvicursor]]'' a oa nebeutoc'h evit 60&amp;nbsp;cm hirder dezhe.

=== • Emzalc'h ===
[[Restr:Maiasaura nest (2).jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Un neizh ''[[Maiasaurae]]'' kavet e [[1978]]&lt;/div&gt;]]
Diazezet e vez ar preder war emzalc'h an dinosaored war ar c'harrekaennoù kavet, [[metoù]] al loened, adsavadennoù dre [[urzhiataer]] eus o [[bevmekanikerezh]], ha keñveriadennoù gant al loened a-vremañ a vev er memes [[log ekologel]]. Diwar kalz martezeadennoù ez eo diazezet ar pezh a soñjomp diwar-benn emzalc'h an dinosaored eta, ha breud a vo diwar-benn lod anezhe e-pad pell c'hoazh moarvat. Emglev zo etre ar skiantourien avat da soñjal e kaver emzalc'hioù boas e-touez ar [[Krokodil|c'hrokodiled]] hag al laboused a c'haller adkavout ivez e-touesk an dinosaored.

==== Bagadoù ====
E 1878 e voe kavet e [[Bernissart]], [[Belgia]], ar c'hentañ prouenn eus bagadoù dinosaored. Eno e voe kavet 31 ''[[Iguanodon]]'' a oa ar stumm warne da vezañ marvet goude bezañ kouezhet en un toull don hag int beuzet en dour&lt;ref&gt;{{en}} Johan Yans, Jean Dejax, Denise Pons, Christian Dupuis, Philippe Taquet : ''Palaeontological and geodynamical implications of the palynological dating of the wealden facies sediments of Bernissart (Mons Basin, Belgium)''. ''C. R. Palevol 4 (2005)'' 135–150.&lt;/ref&gt;. Petra bennak ma voe dizoloet da c'houde e teue an dilerc'hioù-se diwar tri darvoud disheñvel&lt;ref&gt;{{en}} ''Deposition of ''Iguanodon'' skeletons occurred in at least 3 different events. [http://dml.cmnh.org/2001Jul/msg00103.html ''Bernissart Iguanodons and their significance''] 04 GOU 2001.&lt;/ref&gt;, e voe kavet lec'hioù all ma oa marvet dinosaored a-vagadoù.

Ar roudoù karrekaet niverus a laka da soñjal e oa paot-kenañ ar bagadoù hag ar strolladoù e kalz spesadoù. Roudoù kantadoù pe miliadoù a c'heotdebrerien a ziskouez e c'halle an ''[[Hadrosauridae]]'' bale a-vagadoù bras, evel ar [[bizon]]ed pe ar [[springbok]]ed hiziv. Roudoù ''[[Sauropoda]]'' o deus diskouezet e veaje al loened a-vagadoù a vode meur a spesad a-wezhioù&lt;ref&gt;{{en}} J. J. Day &amp; P. Upchurch (2002), ''Sauropod Trackways, Evolution, and Behavior'', ''Science'' 296:1659. [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0529_020529_sauropods.html ''National Geographic'']&lt;/ref&gt;, ha re all a zalc'he o re vihan e kreiz ar bagad d'o gwareziñ, diouzh ar roudoù dizoloet e Davenport Ranch, [[Texas]].

==== Neizhioù ====
Pa voe dizolet e 1978 un neizh ''[[Maiasaura]]'' (&quot;dinosaor mamm vat&quot;) gant ar paleontologour [[Jack Horner]] (*[[1946]]) e [[Montana]] e voe diskouezet e talc'he loened an isurzhiad ''[[Ornithopoda]]'' d'ober war-dro o re vihan goude ma oa digloret ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} J. R. Horner &amp; R. Makela (1979) : ''Nest of Juveniles Provides Evidence of Family-Structure Among Dinosaurs'', ''Nature'' 282 (5736): 296–298&lt;/ref&gt;. Prouennoù zo ivez en em zalc'he heñvel dinosaored all eus ar C'hretase, evel ''[[Saltasaurus]]'', bet dizoloet e [[1997]] e [[Patagonia]], hag en em vode al loened-se a-viliadoù er memes lec'h da neizhañ, evel ar [[Mank impalaerel|Manked impalaerel]].&lt;br&gt;
''[[Oviraptor]]'' [[Mongolia]] a voe dizoloet e [[1993]] gant ur relegenn o tozviñ evel ur yar, ar pezh a dalvez e oa warnañ ur gwiskad pluñv a domme ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} [http://search.eb.com/dinosaurs/dinosaurs/BRa.html ''Digging Around for a Social Life'']&lt;/ref&gt;. Roudoù karrekaet o deus kadarnaet an emzalc'h a vamm e-touez ar ''Sauropoda'' hag an ''Ornithopoda'' eus [[Enez Sgitheanach]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3255494.stm ''Dinosaur family footprints found'']&lt;/ref&gt;. Kavet ez eus bet vioù ha neizhioù eus ar pep brasañ eus ar strolladoù dinaosored, gwirheñvel eo e kehente an dinosaored gant o re vihan en un doare heñvel ouzh hini an evned hag ar c'hrokodiled a-vremañ.

Lod eus an dinosaored a save o neizhioù e-kichen mammennoù &lt;abbr title=&quot;Tomm, pa gomzer eus eien.&quot;&gt;havel&lt;/abbr&gt;, ar pezh a roe an tu da gaout ur wrez azas hag ingal evit ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} Gerald Grellet-Tinner &amp; Lucas E. Fiorelli : [http://www.nature.com/ncomms/journal/v1/n3/full/ncomms1031.html ''A new Argentinean nesting site showing neosauropod dinosaur reproduction in a Cretaceous hydrothermal environment''], ''Nature Communications'' Vol.1, Art. 32 ; DOI:doi:10.1038/ncomms1031 ; 29 MEZ 2010&lt;/ref&gt;.

==== Paradur ha kehentezh ====
[[Restr:Centrosaurus dinosaur.png|thumb|250px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Daou ''[[Centrosaurus]]'', [[Ceratopsidae]] geotdebrer eus diwezh ar C'hretase e [[Norzhamerika]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Gwel un arzour&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Re vresk evit an emgannoù e oa krib lod eus an dinosaored, evel re ar c'hlad ''[[Marginocephalia]]'', re isurzhiad ''[[Theropoda]]'' ar c'hlad ''[[Eusaurischia]], ha re ar genad ''[[Hadrosaurus]]'' ; moarvat e talveze o c'hrib da sachañ ar parezed pe da spontañ an enebourien, daoust m'hon eus nebeut a elfennoù diwar-benn emzalc'h tachennoù ha paradur an dinosaored.&lt;br&gt;
N'ouzer ket kennebeut penaos e kehente an dinosaored etrezo, met kavadennoù nevez a laka da soñjal e laboure marteze krib kleuz ar spesadoù ''[[Lambeosaurinae]]'' evel ur [[kef-dasson|c'hef-dasson]] implijet evit leuskel kriadennoù a bep seurt.

==== Chase ====
Unan eus ar c'harrekaennoù pouezusañ a voe kavet e gouelec'h [[Gobi]] e [[1971]]. Bez' e oa ur ''[[Velociraptor]]'' hag a dage ur ''[[Protoceratops]]''. Dizoloadenn an daou loen krog-ha-krog a brou kalz martezeadennoù&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.amnh.org/exhibitions/fightingdinos/ex-fd.html ''Joined forever in death'']&lt;/ref&gt; Diskouez a ra e tage hag e tebre an dinosaored an eil re ar re all, petra bennak ma ne oa ket ur souezhadenn evit ar pezh a sell ouzh an ''[[Theropoda]]''&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1219_021219_dinocannibal.html ''Cannibalistic Dinosaur : The Mystery of a Dinosaur Cannibal'']&lt;/ref&gt;. Kadarnaet eo bet gant roudoù dent war ur garrekaenn ''[[Majungatholus]]'' e Madagaskar e [[2003]]&lt;ref&gt;{{en}} R. R. Rogers, D. W. Krause &amp; K. C. Rogers (2003) : ''Cannibalism in the Madagascan dinosaur Majungatholus atopus'' [http://www.nsf.gov/od/lpa/news/03/pr0336.htm ''OLPA Dinosaur Cannibal Unearthed in Madagascar''] ''Nature'' 422:515-518.&lt;/ref&gt;.

==== Kerzhed ====
Hervez an dizoladennoù graet hiziv an deiz ne vije bet spesad dinosaor turier ebet, ha nebeut a zinosaored kraper. Evel ma'z eus bet kavet ur bern roudoù spesadoù bronneged a durie hag a grape er [[Kenozoeg|C'henozoeg]], an diouer a brouennoù diwar-benn spesadoù dinosaored heñvel zo un tamm souezhus.

Un doare mat da gompren emzalc'h ar spesadoù dinosaored eo deskiñ penaos e tilec'hient. Ar bevmekanikerezh peurgetket en deus pourchaset kalz elfennoù evel, da skouer, gouzout pegen buan e rede an dinosaored diwar studi labour ar c'higennoù ha levezon ar [[gravitadur|c'herc'hellder]] war framm o relegoù&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20070711053858/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Palaeofiles/Tracks/Report7/Speed.html ''Gait and Dinosaur speed''] – Formulennoù da jediñ tizh an dinosaored&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20050305102542/http://www.shef.ac.uk/~es/DINOC01/dinocal1.html ''Calculate your own Dinosaur speed''] – Formulennoù all&lt;/ref&gt;, gouzout hag eñ e ranke an Theropoda ramz mont goustatoc'h pa vezent o redek war-lerc'h o freizh kuit da vezañ gloazet&lt;ref&gt;{{en}} J. Hecht (1998) : ''The deadly dinos that took a dive'', ''New Scientist'' 2130. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/78905.stm ''BBC Dino-sore'']&lt;/ref&gt;, ha gouzout hag-eñ e oa gouest ar ''sauropoda'' da chom war-neuñv&lt;ref&gt;D. M. Henderson (2003) : ''Effects of stomach stones on the buoyancy and equilibrium of a floating crocodilian: A computational analysis'' [https://web.archive.org/web/20051029174713/http://www.nserc.ca/news/features/dinosaurs_e.htm ''The “Inflatable” Dinosaurs of the Mesozoic''], ''Canadian Journal of Zoology'' 81:1346–1357&lt;/ref&gt;.

==== Kelc'hiad buhez ====
Betek-henn e lavare ar skiantourien e oa an dinosaored loened a veve diouzh an deiz, e-skoaz ar bronneged kentañ a oa loened bihan a rene o buhez er beuznoz pe diouzh an noz kuit da vezañ taget&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.maxisciences.com/dinosaure/certains-dinosaures-vivaient-surtout-la-nuit_art13995.html ''Certains dinosaures vivaient surtout la nuit'']&lt;/ref&gt;.

E [[2011]] e voe renet ur studiadenn baleontologek diwar-benn framm lagad an dinosaored : muzuliet e voe hirder poulloù-lagad ha treuzkiz lagadenn [[Lagad|sklera]] 33 spesad ''[[Archosauria]]'', keñveriet gant re 164 spesad a hiziv, en o zouez stlejviled, evned ha bronneged. Diskouezet e voe e veve an dinosaored kigdebrer hanter diouzh an noz, an dinosaored a nije ha ''[[Pterosauria]]'' diouzh an deiz dreist-holl, hag e veve an dinosaored geotdebrer koulz an noz hag an deiz.&lt;0ref&gt;{{en}} Lars Schmitz &amp; Ryosuke Motani, ''Nocturnality in Dinosaurs Inferred from Scleral Ring and Orbit Morphology'', [http://www.sciencemag.org/content/early/2011/04/13/science.1200043 ''Science'', 14 EBR 2011]&lt;/ref&gt;

=== Metabolegezh ===
A-zivout [[Metabolegezh|kennevid]] an dinosaored, ur studiadenn c'hall diwar-benn aozadur [[izotop]]ek an [[oksigen]] e dent hag eskern 80 dinosaor eus ar C'hretase (''[[Theropoda]]'', ''[[Sauropoda]]'', ''[[Ornithopoda]]'' ha ''[[Ceratopsia]]''&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.futura-sciences.com/fr/sinformer/actualites/news/t/paleontologie/d/des-dinosaures-a-sang-chaud-au-cretace_9127/ ''Des dinosaures à sang chaud au Crétacé ?'']&lt;/ref&gt;) hag a zeue eus Norzhamerika, Afrika, [[Europa]] hag Azia he deus diskouezet e rankent kaout korfoù [[Emwrezadezh|emwrezat]]. Feur an &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O e-keñver hini an &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O — a zo diouzh [[gwrezverk]] diabarzh al loened bev — a oa heñvel ouzh hini ar bronneged hag an evned, a zo emwrezat, ha disheñvel a-grenn diouzh hini ar stlejviled a-vremañ, loened [[Gwreztaolusted|gwreztaolus]] anezhe, diouzh hini ''[[Chelonii]]'' ha hini ''[[Crocodilia]]'' karrekaet eus ar C'hretase.

Bezañs [[Framm Havers|frammoù Havers]], anezho mikrokanolioù gronnet gant ur gwiskad eskern kengreiz e-barzh ar relegoù, en eskern karrekaet a vefe un elfenn ouzhpenn a lakafe da soñjal o doa korfoù emwrezat&lt;ref&gt;{{fr}} R. Amiot, ''Les dinosaures avaient le sang chaud'', ''Pour la science'', Here 2006, pp. 70-74.&lt;/ref&gt;.

Ur skipailh eus [[Florida]] en deus jedet e oa kenfeur ar gwrezverk ouzh an tolzennad hag ouzh ar feur kreskiñ, eus 25&amp;nbsp;°C evit an dinosaored bihan betek 41&amp;nbsp;°C evit ar re vrasañ&lt;ref&gt;{{en}} James F. Gillooly, Andrew P. Allen &amp; Eric L. Charnov (2006) : [http://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.0040248 ''Dinosaur Fossils Predict Body Temperatures'']&lt;/ref&gt;. Implijet o deus ur patrom [[Matematik|niverel]] da jediñ gwrezverk ar c'horf diouzh ar ment hag ar feur kreskiñ, evit 8 spesad, eus ''[[Psittacosaurus mongoliensis]]'', 12&amp;nbsp;kg ennañ, betek ''[[Apatosaurus excelsus]]'', 2&amp;nbsp;6000&amp;nbsp;kg ennañ. Hervez ar skipailh e tizhe gwrezverk diabarzh ''Sauroposeidon proteles'', ar pounnerañ eus an dinosaored anavet (60 tonenn), betek 48&amp;nbsp;°C moarvat. Prouiñ a rafe ar patrom-se e vefe tommaet an dinosaored bras dre « emwrezadezh [[anniñv]]el ».

== Rummatadur an dinosaored ==
N'eus ket keit-se e renked ''Ichthyosauria'', ''Pliosaurus'', ''Plesiosauria'' (3 strollad stlejviled dour) ha ''Pterosauraia'' (stleviled-nij) e strollad an dinosaored ; hiziv e vez sellet oute evel lignezioù disheñvel diouzh an dinosaored.&lt;br&gt;
Ur strollad loened liesseurt e oa an dinosaored. Hervez ur studiadenn eus [[2006]] e oa bet deskrivet 527 genad asur disheñvel, hag ouzhpenn 1&amp;nbsp;844 genad a chom c'hoazh da renkañ&lt;ref&gt;{{en}} Henry Fountain, [http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2006/09/12/science/12observ.html&amp;OQ=_rQ3D1Q26refQ3Dscience&amp;OP=72daafdfQ2FQ25Q3BQ7CQ2AQ25ml(bQ5BllQ7DQ2BQ25Q2B))3Q25)9Q25BQ2BQ25b(rQ7C8(Q7CQ25BQ2BlQ2AbQ7CQ5Bjf-Q7Dga ''Many more dinosaurs still to be found'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} S. C. Wang &amp; P. Dodson, P. (2006) : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=retrieve&amp;db=pubmed&amp;list_uids=16954187&amp;dopt=Abstract NCBI ''Estimating the Diversity of Dinosaurs'']&lt;/ref&gt;.

=== Taolenn hollek ===
Hervez ar [[Kod Etrebroadel Rummatadur al Loened]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp ''ICZN'']&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{fr}} [http://iczn.org/sites/iczn.org/files/Code%20International%20de%20Nomenclature%20Zoologique.pdf ''CINZ'']&lt;/ref&gt; e c'haller anavout etre 630 ha 650 genad dinosaored, gant meur a viliadoù spesadoù ; deskrivet e vez war-dro tregont spesad nevez bep bloaz. Un tamm muioc'h evit an hanter eus ar spesadoù n'int anavezet ken gant ur standilhon, diglok peurliesañ, ha nebeutoc'h evit 20% eus ar spesadoù zo anavezet gant muioc'h evit 5 standilhon.&lt;br&gt;
An daolenn hollek da-heul a ro liammoù etre ar strolladoù dinosaored pennañ. Kavout a reor un nebeud genadoù da reiñ un alberz eus an urzhiadoù hag eus ar c'herentiadoù meneget.

{| border=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;text-align:center; border-collapse:collapse; border:1px solid #111;&quot;
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Saurischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Herrerasauridae]]
| align=center|[[Restr:Herrerasil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Herrerasaurus]] [[Staurikosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Theropoda]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Coelophysoidea]]
| align=center|[[Restr:Coelophysis silhouette.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Coelophysis]] [[Liliensternus]] [[Dilophosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Neotheropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratosauria]]
| align=center|[[Restr:Ceratosil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Ceratosaurus]] [[Majungasaurus]] [[Carnotaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Tetanurae]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Megalosauroidea]]
| align=center|[[Restr:Spinosaurus_silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Spinosaurus]] [[Suchomimus]] [[Torvosaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Avetheropoda]]
| align=center|[[Restr:Tyrannosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Allosaurus]] [[Tyrannosaurus]] [[Velociraptor]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Sauropodomorpha]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Prosauropoda]]
| align=center|[[Restr:Massospondylus silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Anchisaurus]] [[Plateosaurus]] [[Massospondylus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Sauropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Sauropoda diazez]]
| align=center|[[Restr:Basal sauropod silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Mamenchisaurus]] [[Shunosaurus]] [[Omeiosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Neosauropoda]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Diplodocoidea]]
| align=center|[[Restr:Diplosil.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Diplodocus]] [[Apatosaurus]] [[Amargasaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Macronaria]]
| align=center|[[Restr:Brachiosaurus silhouette.svg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Brachiosaurus]] [[Camarasaurus]] [[Ampelosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Ornithischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Heterodontosauridae]]
| align=center|[[Restr:Heterodontosaurus silhouette.jpg|50px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Heterodontosaurus]] [[Abrictosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;7&quot; align=center|[[Genasauria]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=center| [[Thyreophora]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Thyreophora diazez]] 
| align=center|[[Restr:Scelidosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Scelidosaurus]] [[Scutellosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Eurypoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Stegosauria]]
| align=center|[[Restr:Stegosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Stegosaurus]] [[Kentrosaurus]] [[Huayangosaurus]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ankylosauria]]
| align=center|[[Restr:Ankylosaurus silhouette01.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Euoplocephalus]] [[Edmontonia]] [[Ankylosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Cerapoda]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Marginocephalia]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Pachycephalosauria]] 
| align=center|[[Restr:Pachycephalosauria silhouette.png|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Prenocephale]] [[Pachycephalosaurus]] [[Stegoceras]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratopsia]]
| align=center|[[Restr:Protoceratops silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Trikeratops]] [[Protoceratops]] [[Torosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Ornithopoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Ornithopoda diazez]] 
|align=center|[[Restr:Hypsilophodon silhouette.jpg|70px]]
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Hypsilophodon]] [[Agilisaurus]] [[Leaellynasaura|Leællynasaura]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Iguanodontia]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Iguanodon]] [[Edmontosaurus]] [[Parasaurolophus]]''
|}
|}

== Istor naturel ==
=== Orin an dinosaored ===
Diwanet eo an dinosaored e-barzh usurzhad ar stlejviled ''[[Archosauria]]'', ur strollad stlejviled bihan [[Diapsidegezh|diapsidek]] a veve e diwezh ar Permian ha dreist-holl e deroù an Triaseg.

E diwezh ar Permian, war-dro -250 milion a vloavezhioù zo, e voe un enkadenn drumm hag a gasas war-dro 90% eus spesadoù ar mare da get, ar pezh a roas o zu d'ar spesadoù loened ha plant a chome da vleuniañ ha da emdreiñ da c'hounit tachennoù nevez, an [[amniot]]ed peurgetket. E-touez ar re-se edo hendadoù an dinosaored, ar stlejviled hag ar bronneged a wezhall hag a vremañ.

Ar stlejviled bihan diapsidek, da lâret eo dezho daou goublad prenestradenn en o c'hlopenn, a-drek poulloù o daoulagad, o deus eskern rakdentel e lodenn a-raok o c'harvanoù hag, evel holl stlejviled ar mare-se, izili a-dreuzkiz pe hanter-savet. Anvet int ''Thecodontia'' abalamour d'ar c'hentañ perzh-se. Aloubiñ a rejont an holl veteier, ha rannet e vezont e tri c'herentiad bras :
* ''Pterosauria'', pe stlejviled-nij ;
* ''Crocodila'', a zo chomet bev betek bremañ ;
* ''Dinosauria'', an dinosaored eta, a oa gouest da vale war an douar, o devoa pavioù savet war ur blaenenn kenstur gant plaenenn a-saezh o c'horf. Diwezh un emdroadur prim par da hini an evned hag ar bronneged eo o emstummoù. Gallout a reer gwelet an diforc'hioù etre ar strolladoù-se pa zielfenner framm o [[Lestr (korfadurezh)|lestr]], ennañ tri askorn par : [[askorn]] ar glun, an askorn kaezour hag an askorn koazez. Ar paleontologour [[Harry Govier Seeley]] en deus merzet kerkent ha [[1887]]&lt;ref name=&quot;Seeley1887&quot;&gt;{{en}} H. G. Seeley, ''On the Classification of the Fossil Animals Commonly Named Dinosauria'', ''Proceedings of the Royal Society of London'' Vol.43, 1887-1888, pp. 165-171 [http://www.jstor.org/stable/114526 ''JSTOR'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Allain2009&quot;&gt;{{fr}} Ronan Allain &amp; Émilie Läng, [http://www.sciencedirect.com/science/article/B6X1G-4VFBYBR-1/2/4e17ec6a3714b6168213faeee0998fc8 ''Origine et évolution des saurischiens'']&lt;/ref&gt; ar c'hemm bras a c'haller lakaat etre :
** ''[[Saurischia]]'', ger-ha-ger &quot;eskern koazez stlejviled dezho&quot;, rak triskinek eo o eskern koazez ;
** ''[[Ornithischia]]'', &quot;eskern koazez evned dezho&quot;, rak bez'z ez eus korfadurioù m'emañ an askorn kaezour kenstur gant an askorn koazez war-du an traoñ ha war-du an adreñv ; skañvik e chom ar geñveriadenn-se evelato.

=== Kentañ dinosaored ===
Kigdebrerien eo an dinosaored koshañ a anavezer, etre 225 ha 230 milion a vloavezhioù dezho : ''[[Eoraptor]]'' ha ''[[Herrerasaurus]]''. Arbennikaet eo an daou dija, rak ''Saurischia'' int, ur strollad a zo diwanet goude ma savas kemm etre an dinosaored ''Ornithischia'' ha ''Saurischia''. Homodontek evel ar stlejviled all eo an holl zinosaored.&lt;br&gt;
''[[Herrerasaurus]]'' zo ezel eus an urzhiad ''Saurischiea'', met ivez eus an isurzhiad ''Theropoda''&lt;ref&gt;{{en}} P. C. Sereno, F. E. Novas, A. B. Arcucci &amp; C. Yu (1988) : ''New Evidence on Dinosaur and Mammal Origins from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic, Argentina)'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'' Levr. 8, niv. 3.&lt;/ref&gt;.

Anavout a reer roudoù pavioù karrekaet koshoc'h, ha lezet gant dinosaored moarvat. Lezet e oa bet ar re goshañ war-dro 248 milion a vloazioù zo gant « ''stlejviled bihan pevarzroadek, a vent gant ur c'hazh, a lezas o louc'hoù er pri e-tro 250 milion vloaz zo [...]. Dizoloet e oa ar pazioù-se e [[mervent]] [[Polonia]], er menezioù Kroaz-santel. [...] Lezet e oa bet al louc'hoù [...] gant stlejviled eus ar genad ''[[Prorotodactylus]]'', loened pevarzroadek dezho pemp biz, ha sanket donoc'h eo louc'h an tri biz kreiz el leur. Tost an eil re diouzh ar re all, ar roudoù-se zo disheñvel diouzh re stlejviled all eus strollad ar c'hrokodiled hag ar stlejviled'' ».&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot;&gt;{{fr}} [http://www.sciencesetavenir.fr/actualite/archeo-paleo/20101007.OBS0946/dans-les-petits-pas-des-premiers-dinosaures-terrestres.html ''Sciences et Avenir'', 07 HER 10].&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{en}} Stephen L. Brusatte, Grzegorz Niedźwiedzki &amp; Richard J. Butler (06 HER 10) : [http://www.jstor.org/stable/41148734?seq=1#page_scan_tab_contents ''Footprints pull origin and diversification of dinosaur stem lineage deep into Early Triassic''].&lt;/ref&gt;

« 246 milion a vloavezhioù eo oad roudoù all bet kavet gant [...] skipailh Grzegorz Niedzwiedzki eus Skol-Veur [[Varsovia|Warszawa]]. Brasoc'h int, war-dro 15 santimetr, ha lezet e vijent bet gant dinosaored eus ar genad ''[[Sphingopus]]'' daoudroadek&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot; /&gt; ». Ar roudoù-se a laka moarvat ar c'hentañ spesad dinosaored hep kemm etre ''Ornithischia'' ha ''Saurischiea'' da vevañ un nebeud milionoù a vloavezhioù abretoc'h, da lâret eo adalek diwezh ar Permian.

[[Steuzidigezh an Triaseg-Juraseg]] en deus roet an tu d'ar spesadoù nevez-se da baotañ ha da gemer al logoù ekologel dieub.

=== Enkadenn an Triaseg-Juraseg ===
Steuzidigezh an dinosaored, war-dro 65 milion a vloavezhioù zo, he deus lakaet an dud da sevel meur a vartezeadenn d'he displegañ abaoe ar bloavezhioù 1970, lod anezhe droch-pitilh evel distruj an dinosaored gant [[Buhez ezdouarat|ezdouaridi]], lod gwirheñveloc'h hag a c'haller gwiriañ en un doare skiantel. Ret eo derc'hel soñj avat ez eo «&amp;nbsp;steuzidigezh an dinosaored&amp;nbsp;» un doare da gaozeal ha netra ken : n'eo ket aet an dinosaored da get penn-da-benn peogwir e chom evned c'hoazh hiziv an deiz.&lt;br&gt;
Daoust da se ez eus bet un enkadenn veur e diwezh ar C'hretase, 65 milion a vloavezhioù zo. Honnezh avat he deus bet un efed bihanoc'h war ar [[bevliesseurted|vevliesseurted]] dre vras evit enkadenn veur ar Permian-ha-Triaseg pe zoken hini an [[Ordovisian]]) ; diouennet he deus loened ha plant mor dreist-holl, evel ar [[skourrad]] ''[[Foraminifera]]'', pe an isurzhiad ''[[Ammonoidea]], ha pas kement a organegoù hag a veve war an douar. Kalz izeloc'h eo feur ar spesadoù douar-se a ya da get evit hini ar spesadoù-mor. Abalamour da donkad an dinosaored avat ez eo deuet an enkadenn-se da vezañ brudet.
 
Setu amañ abegoù gwirheñvelañ an enkadenn K-T.
[[Restr:Chicxulub radar topography.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;[[Krater Chicxulub]], e penn ledenez [[Yucatan]]&lt;br&gt;Ar stokadenn a grouas ar c'hrater-se a c'hallfe bezañ kaset an dinosaored da get.&lt;/div&gt;]]
* Un [[asteroidenn]] pe ur [[steredenn-lostek]] dezhi un dek kilometr bennak treuzkiz a vije kouezhet war an Douar, ar pezh a vije bet heuliet gant ur gwallreuz bras. Gant an [[Douarouriezh|douarour]] stadunanat [[Walter Alvarez]] hag e dad, ar [[fizik]]our Luis Alvarez, e voe embannet an damkaniezh-se e [[1980]]. Lavaret a rejont e oa bet ur c'hresk trumm e live an [[iridiom]] dre ar bed e gouelezennoù eus mare ar steuzidigezh, hag e oa ur brouenn eus ar stokadenn&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/do80di.html ''A Science Odyssey'']&lt;/ref&gt;. Stoket e vije bet an Douar gant ur c'horf dezhañ war-dro 5 pe 15 kilometr led e-kichen ledenez [[Yucatán]], hag en dije krouet [[krater Chicxulub]], dezhañ 180&amp;nbsp;km treuzkiz. Ouzhpenn an distrujoù graet gant ar stokadenn hag ar pezh a c'hoarvezas ([[tsunami]]où ha kement zo) e vije bet taolet an Douar a-bezh en deñvalijenn hag er yenien e-pad meur a vloaz abalamour d'an drailhoù strinket en aergelc'h gant ar stokadenn, o viret ouzh bannoù an [[Heol]] da dremen. An deñvalijenn en dije miret ivez ouzh al [[fotosintezenn|luc'hgevaoz]]. Heuliet e vije bet gant marv ur bern plant, hini ar [[plankton]] pergen, ha goude-se hini ur bern spesadoù n'o doa ket boued ken.
:Ar vartezeadenn-se, harpet gant kalz arguzennoù hiziv, a ro tro da zisplegañ, un tamm, ar c'hemmoù er feurioù steuzidigezh disheñvel hervez an taksonoù. Ouzhpenn, a-drugarez da gavadenn &quot;kenosferennoù&quot; – a zo pellennoù mikroskopek a sav pa losk ar glaou hag an eoul-maen krai - e [[gouelezenn]]où an enkadenn K-T e miz Ebrel 1980, ar skiantourien e soñj dezhe e c'hallje bezañ kouezhet ar maen-kurun e-kreiz ur gwelead eoul-maen, hag kaset en dije en aergelc'h kementadoù bras a eoul-douar entanet. Un abeg ouzhpenn e vefe evit steuzidigezh trumm ur bern spesadoù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20080501194250/http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/sciences/sciences_de_la_terre/20080430.OBS2093/la_fin_des_dinosaures.html ''Science &amp; Anvenir'', 30 EBR 2008]&lt;/ref&gt;. 
:Petra bennak ma n'haller ket divinout tizh steuzidigezh an dinosaored a-drugarez d'ar [[karrekaenn|c'harrekaenno]]ù hepken, ar patromoù zo bet savet a laka da soñjal e c'hoarvezas buan-kenañ, en ur prantad amzer kontet en eurvezhioù kentoc'h evit e bloavezhioù&lt;ref&gt;{{en}} D. S. Robertson, [http://webh01.ua.ac.be/funmorph/raoul/macroevolutie/Robertson2004.pdf ''Survival in the first hours of the Cenozoic''], ''Geological Society of America Bulletin'', 30 GWE 2003, levrenn 116, niv. 5/6, pp. 760–768]].&lt;/ref&gt;.
E miz Gwengolo 2007, ur skipailh klaskerien amerikan renet gant William Bottke eus ar ''Southwest Research Institute'' e [[Boulder]], [[Colorado]], ha skiantourien [[Republik Techek|dchek]] a implijas drevezadennoù dre urzhiataer da c'houzout eus pelec'h e teue an asteroidenn he doa krouet krater Chicxulub. Jedet o deus gant 90% gwirheñvelder e oa bet darc'haouet war-dro 160 milion a vloavezhioù zo un asteroidenn ramzel anvet ''[[(298) Baptistina]]'', dezhi tro 170&amp;nbsp;km treuzkiz, e kelc'htro e gourizad asteroidennoù a zo etre [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]] ha [[Yaou (planedenn)|Yaou]], gant un asteroidenn vihanoc'h ha dizanv dezhi 55&amp;nbsp;km treuzkiz. Drailhet e voe (298) Baptistina gant ar stokadenn, ha krouet e voe ur strollad asteroidennoù anvet «&amp;nbsp;tiegezh Baptistina&amp;nbsp;». Hervez ar jedadennoù, lod eus an drailhennoù a oa kaset e kelc'htroioù a dreuze hent an Douar. Unan anezhe e oa ar maen-kurun 10&amp;nbsp;km led a skoas ledenez Yucatán 66 milion a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.lemonde.fr/sciences/article/2013/02/07/la-chute-d-un-meteorite-a-bien-ete-fatale-aux-dinosaures_1828886_1650684.html ''Le Monde'', 07 C'HWE 13].&lt;/ref&gt;
:Un displegadenn damheñvel met a sav dael diwarni a lavar e vije kouezhet ur bern stered-lostek abalamour d'ar steredenn [[Nemesis (steredenn)|Nemesis]] o treuziñ [[koumoulennad Oort]]. Unan pe vuioc'h eus ar stered-lostek-se he dije skoet ouzh an Douar d'ar memes mare tamm-pe-damm. Evel e kalz stokadenn un asteroidenn hepken e vije bet heuliet gant gwrezverkoù o tiskenn trumm hag o tegas ur prantad yen&lt;ref&gt;{{en}} Adriana Ocampo, Vivi Vajda &amp; Eric Buffetaut, ''Unravelling the Cretaceous-Paleogene (KT) Turnover, Evidence from Flora, Fauna and Geology'', in ''BiologicalProcesses Associated with Impact Events'', Springer, 2006 {{ISBN|978-3-540-25735-6}}&lt;/ref&gt;.
:Koulskoude, ar studiadennoù renet diwar-benn ar c'hrater a ro da soñjal e vefe bet kleuzet 300 000 vloaz a-raok ma c'hoarvezfe an enkadenn veur. Kement-se ne dalvez ket ne c'hoarias ket an asteroidenn ur roll e diwezh an dinosaored, met dont a ra da vezañ ul lodenn eus un damkaniezh, enni meur a elfenn hag a ra ivez al liamm gant ar c'hemmoù en [[hin]]. Ar stokadenn-se a chom neoazh an devouder nemetañ a gement a zo gouest da zisplegañ ez eas kement a spesadoù da get ken buan e-pad an enkadenn-se.
* Dislonkadennoù ur [[gourtanvenez]] e diwezh ar C'hretase, abalamour d'un [[poent tomm]], hiziv dindan [[Enez ar Reünion]]. Krouiñ a rejont [[trapp]]où an [[Dekkan]] en [[India]] e-pad ur prantad berr a-walc'h diouzh skeuliad an amzerioù douarouriezhel (ur milion a vloavezhioù d'an nebeutañ), ha degas ur gwallreustl er bed a-bezh dre gemmañ an hin ha dre digreskiñ al luc'hgevaoz abalamour d'ar c'houmoul ludu ha d'ar brumennoù [[sulfur]]ek a oa taolet. Ken solut eo an damkaniezh-se hag an hini a-raok. Harpet eo gant oad trappoù an Dekkan (–65 million a vloavezhioù), o ec'honad a 500&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km², ha gant disoc'hoù diwar-benn digresk ar gouloù war gorre an Douar e-pad dislonkadenn ar menez-tan [[Pinatubo]] e miz Ebrel [[1991]] er [[Filipinez]]. Darn eus an damkaniezh-se a glot gant an hini a zo diwar-benn efedoù stokadenn ar mein-gurun war an hin.
* Digreskoù bras-kenañ eus live ar morioù e fin ar C'hretase a gemmas stumm ha ment an aodoù hag ar morioù en ur lakaat an hin da gemmañ kalz. Gouzout a reer en un doare asur e tigreskas kalz ar morioù da vare ar [[Kretase|C'hretase uhelañ]].

Diazezet eo an teir damkaniezh-se war fedoù solut hag enkadenn veur ar C'hretase a c'hallfe bezañ c'hoarvezet goude degouezh an tri darvoud-se d'ar memes mare.

=== An dinosaored er bed a vremañ ===
[[Restr:SArchaeopteryxBerlin2.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Arkeopteriks, [[Berlin]], [[1863]]&lt;/div&gt;]]
E [[1861]] e voe kavet e [[Bavaria]] ar garrekaenn evn gentañ, an [[Arkaeopteryks|arkeopteriks]], ur spesad eus ar [[Juraseg|Juraseg uhelañ]]. Dre ma oa heñvel-kenañ ouzh an dinosaored bihan daoudroadek, evel ''[[Compsognathus]]'', ec'h anadas diouzhtu an damkaniezh e tiskenne al laboused eus ur strollad dinosaored e-touez ar c'hlad ''[[Cœlurosauria]]''.

E-pad ur c'hantved e voe ur rendael diwar-benn an damkaniezh-se, a voe distaolet gant lod klaskerien. [[Ibil-skoaz|Ibilioù-skoaz]] zo d'an evned, emezo, padal n'eus ket da Cœlurosauria. Re a bouez a voe roet da ezvezañs an ibiloù-skoaz, koulskoude, pa n'eus reoù ebet d'ar bronneged kigdebrerien, n'int stlejviled evit kement-se.

Abaoe ar bloavezhioù 1970 ez eus bet kavet ''Cœlurosauria'' gant ibiloù-skoaz, ha zoken e strolladoù na oant ket emdroet ken : trec'h war ar re all e voe damkaniezh an dinosaored hendadoù d'an evned.

Er [[bloavezhioù 1990]] e voe kavet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek e [[Sina]], e bro Liaoning ; kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned.&lt;br&gt;
Abalamour d'an dizoloadennoù-se e soñjer e tiorroas perzh nevez ar pluñv en unan pe e meur a spesad Cœlurosauria, en hendad ar C'hœlurosauria e-unan zoken, hep implijout anezhañ da nijal war a seblant, hag engehentet en deus spesadoù niverus a-walc'h a zinosaored pluñvek. Diwar unan eus ar spesadoù dinosaored pluñvek-se e vije diwanet hendad an holl laboused, meur a vilion a vloavezhioù diwezhatoc'h.

Petra bennak ma'z eo degemeret an damkaniezh-se gant ar pep brasañ eus ar skiantourien ez eus un nebeud klaskerien a sav a-enep c'hoazh.

== Stlejviled a veve da vare an dinosaored ==
Kalz stlejviled a veve d'ar memes mare hag an dinosaored, ha kemmesket int bet gante er [[sinema]] hag el [[lennegezh]], daoust ma n'int renket evel-se gant ar skiantourien : ''[[Pterosauria]]'' (&quot;stlejviled-nij&quot;, en o zouez ''[[Pteranodon]]'' ha ''[[Pterodactylus]]), ''[[Plesiosauria]]'', ''[[Pliosauridae]]'', ''[[Mosasauridae]] '' hag ''[[Ichthyosauria]]'' (stlejviled mor) eo ar re vrudetañ.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Dinosaored]]</text>
      <sha1>ri8b2yude2wf7z2pjtdrvn6u42bkqjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199362</id>
      <parentid>2199361</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lamet kuit eo bet ar restr ''Hypsilophodon_silhouette.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Infrogmation evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Hypsilophodon silhouette.jpg|]]</comment>
      <origin>2199362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48409" sha1="4rptsp78bv2dt88aqvozbfyc9cxyewj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|''Dinosauria''|cc9|talbenn default|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:DMSN_dinosaurs.jpg|280px|center]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | Relegoù ''[[Allosaurus]]'' ha ''[[Stegosaurus]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Denver Museum of Science and Nature''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Denver]], [[Colorado]], [[SUA]]&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''[[Rummatadur (loened)|Rummatadur klasel]]'''
|-
| '''[[Riezad]]''' || [[Animalia|Loened]]
|-
| '''[[Skourrad]]''' || [[Chordata]]
|-
| '''[[Skourrad|Is-skourrad]]''' || ''[[Vertebrata]]''
|-
| '''[[Kevrennad]]''' || [[Sauropsida]]
|-
| '''[[Kevrennad|Iskevrennad]]''' || ''[[Diapsida]]''
|-
| '''[[Kevrennad|Dangevrennad]]''' || ''[[Archosauromorpha]]''
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''Usurzhad'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''''Dinosauria'''''&lt;br&gt;[[Richard Owen|Owen]], [[1842]]
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;&quot; | '''Kladoù izeloc'h''' 
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Saurischia]]
** [[Herrerasauridae]]
** [[Sauropodomorpha]]
*** [[Prosauropoda]]
*** [[Sauropoda]]
** [[Theropoda]]
*** [[Coelophysoidea]]
*** [[Ceratosauria]]
*** [[Tetanurae]]
* [[Ornithischia]]
** [[Heterodontosauridae]]
** [[Genasauria]]
*** [[Thyreophora]]
*** [[Cerapoda]]
**** [[Ornithopoda]]
**** [[Marginocephalia]]
|- bgcolor=&quot;#ffffe0&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #87555e; text-align:center;&quot;| D'ar [[bevoniezh|vevoniezh]]&lt;br&gt;[[Restr:AlphaHelixSection (yellow).svg|24px]]&amp;emsp;[[Restr:Kantarell, Iduns kokbok.jpg|22px]]&amp;emsp;[[Restr:Symbole-Zoo.png|24px]]&lt;br&gt;e tenn ar pennad-mañ.
|}
An '''dinosaored''' (''Dinosauria'' o anv skiantel) zo [[loen]]ed eus &lt;abbr title=&quot;Strollad meur a skourroù boudoù bev aozet heñvel hag o deus emdroet diwar un hendad hepken ; « unlignezek/monofiletek » eo an hendad-se neuze.&quot;&gt;klad&lt;/abbr&gt; ar ''[[Sauropsida]]'', a vod an holl [[stlejvil]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Reptilia]]''), an holl [[evn]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Aves]]'') hag ul lodenn hepken eus an henstlejviled, an holl anezho o tiskenn eus un hendad hepken. Kalz spesadoù dinosaored a oa, liesseurt ha disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all. Ar re vrudetañ a vevas adalek diwezh an [[Triaseg]] (-251 milion a vloavezhioù/Mav) betek fin ar [[Kretase|C'hretase]] (-65,5 Mav), e-pad an oadvezh [[Mezozoeg]] pe Eil hoalad (-251 Mav – -65,5 Mav).&lt;br&gt;
Kavadennoù graet nevez zo a laka da soñjal ez eus bet dinosaored abaoe an Triaseg Izel (deroù : -251 Mav) pe an Triaseg Kreiz (diwezh : -228 Mav), pe zoken adalek ar [[Permian]] (-299 Mav – -248 Mav). Trevadennet eo bet an holl [[Kevandir|gevandiroù]] gant an dinosaored abalamour ma ne oa ket dispartiet c'hoazh ar c'hevandir nemetañ, [[Pangea]] e anv, da vare an Triaseg, ha ma'z int en em strewet dre-holl d'ar mare-se hep kaout ezhomm da dreuziñ [[mor]] ebet.

Abred pe abretoc'h eo aet an holl zinosaored da get – war-bouez an evned – e-kerzh ar Mezozoeg ; e-pad enkadenn ar C'hretase hag an Trede hoalad (anvet ivez «&amp;nbsp;enkadenn K-T&amp;nbsp;») ez eo steuziet an dinosaored a veve da vare ar C'hretase uhel (-99,6 Mav – -65,5 Mav)&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume Lecointre &amp; Hervé Le Guyader, ''Classification phylogénétique du vivant'', skeudennaouet gant Dominique Visset, levrenn 1, Belin, Pariz, 2006 {{ISBN|978-2-7011-4273-9}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [www.tolweb.org ''Tree of Life'']&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel [[1842]] e voe kinniget an anv ''dinosaor'' gant ar [[Paleontologiezh|paleontologour]] [[Bro-Saoz|saoz]] [[Richard Owen]] ([[1804]]-[[1892]]), diwar an [[henc'hresianeg]] ''saura'' &quot;glazard, stlejvil&quot; ha ''deinos'' &quot;spontus, braouac'hus&quot; abalamour ma oa bras-kenañ (en tu all da 15 [[metr|m]]) ar pep brasañ eus an dinosaored a oa bet dizoloet gantañ. Daoust d'an dra-se e c'halle an dinosaored bezañ bihan-kenañ o ment, betek un nebeud santimetroù.&lt;br&gt;
Kerkent ha kreiz an {{XIXvet kantved}} ha betek ar [[bloavezhioù 1970]], an dinosaored a veze gwelet gant ar skiantourien evel loened yen o gwad, dizampart ha goustad, aet da get abalamour d'o sotoni. E [[1969]], ar paleontologour [[SUA|stadunanat]] [[John Ostrom]] ([[1928]]-[[2005]]) a roas lañs da « azginivelezh an dinosaored », a sachas evezh ur bern tud war studi an dinosaored, a voe gwelet adalek neuze evel loened oberiant, &lt;abbr title=&quot;a genderc'h o-unan tommder o c'horf.&quot;&gt;emwrezek&lt;/abbr&gt; gant emzalc'hioù kevredigezhel kemplezh.

Abaoe ma voe anavezet ar c'hentañ dinosaor, en {{XIXvet kantved}}, al loened-se o deus desachet ur bern tud er mirdioù e pep lec'h war an Douar, da welet ar relegoù adsavet eno. Plijout a reont kenañ d'ar vugale koulz ha d'an oadourien. Deuet int da vezañ ul lodenn eus sevenadur pobl an {{XXvet}} hag an {{XXIvet kantved}}, hag o c'havout a reer taolennet e levrioù hag e filmoù stank-kenañ. Danvez pennañ levrioù ha filmoù brudet ez int, evel ''[[Jurassic Park]]'' pe ''[[Ice Age 3]]'', ha kaoz a vez ingal eus ar c'havadennoù nevez diwar o fenn er [[media]].

Alies e vez implijet ar ger &quot;dinosaor&quot; war ar pemdez evit komz eus stlejviled all eus ar [[ragistor]], evel ar [[genad]]où ''[[Dimetrodon]]'', ''[[Ichthyosaurus]]'', ''[[Mosasaurus]]'', ''[[Plesiosaurus]]'' ha ''[[Pterosaurus]]'', petra bennak ma ne oa ket dinosaored anezho tamm ebet.

=== Termenadur a-vremañ ===
[[Restr:Triceratops AMNH 01.jpg|left|thumb|225px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Relegenn ''[[Triceratops]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''American Museum of Natural History'', [[New York]]&lt;/small&gt;&lt;hr&gt;• &lt;small&gt;Fazius eo an adstrolladur-se, hervez lod skiantourien, en abeg d'an divrec'h troet war an tu-skarzh ha da aozadur ar bizied.&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Hervez ar [[renkadur filogenetek]] e vez termenet an dinosaored evel strollad diskennidi an hendad nevesañ boutin da ''[[Triceratops|Driceratops]]'' ha d'an evned a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} Randall B.Irmis, [http://socrates.berkeley.edu/~irmisr/sylbrad.pdf ''A reappraisal of the phylogeny of early dinosaurs'']&lt;/ref&gt;. Lavaret eo bet ivez e c'hallfe strollad an dinosaored bezañ termenet evel diskennidi hendad nevesañ ''[[Megalosaurus]]'' hag ''[[Iguanodon]]'', abalamour ma'z int daou eus an tri [[spesad]] a zo bet meneget gant Richard Owen p'en doa goveliet ar ger ''dinosaurus''&lt;ref&gt;{{en}} George Olshevsky (2000), ''An annotated checklist of dinosaur species by continent'', skeudennaouet gant Tracy Lee Ford, [https://openlibrary.org/works/OL4004927W/An_annotated_checklist_of_dinosaur_species_by_continent ''Mesozoic Meanderings'' #3]&lt;/ref&gt;. Gant an daou dermenadur avat en em gaver gant ar memes strollad loened anvet &quot;dinosaored&quot;. Savet eo bet an termenadurioù-se a-benn klotañ gant meizadoù ar skiantourien kent implij ar filogenetik a-vremañ, kuit da zroukveskañ talvoudegezh ar ger &quot;dinosaor&quot;.

Rummatadur an dinosaored a laka kemm etre daou glad bras hervez [[morfologiezh|neuziadurezh]] [[lestr (korfadurezh)|lestr]] o c'horf : ''[[Ornithischia]]'' (&quot;listri evned&quot;) ha ''[[Saurischia]]'' (&quot;listri stlejviled&quot;) eo ar c'hladoù-se.
* ''Ornithischia'' a reer eus an holl c'heotdebrerien rannet e tri [[urzhad|isurzhad]] gant ar baleontologourien :
**''[[Ornithopoda]]'' a vod dinosaored daoudroadek peurliesañ, en o zouez an dinosaored o «&amp;nbsp;figos [[houad]]&amp;nbsp;» (pe ''[[Hadrosauridae]]''),
**''[[Marginocephalia]]'', en o zouez an dinosaored gant gouzougennoù pe tokoù eskern war lein o fenn (''[[Ceratopsia]]'' ha ''[[Pachycephalosauria]]''),
**''[[Thyreophora]]'', a oa dinosaored pevarzroadek gant «&amp;nbsp;harnezioù&amp;nbsp;», pikoù ha plakennoù eskern war o c'hein hag o lost (''[[Ankylosauria]]'' ha ''[[Stegosauria]]'').
* ''Saurischia'' zo rannet e daou c'hlad disheñvel-mat :
**''[[Theropoda]]'', dinosaored daoudroadek a vez kigdebrerien peurliesañ hag an dinosaored pluñvek (an evned),
**''[[Sauropodomorpha]]'', dinosaored pevarzroadek peurliesañ ha bras-kenañ o ment, dezho gouzougoù hir, ur penn bihan hag ul lost hir. 
Emglev zo etre hogos an holl baleontologourien da lâret e tiskenn an evned diouzh an dinosaored ''Theropoda''. Hervez termenadur rik ar c'hladoù e ranker lakaat holl ziskennidi ur memes hendad boutin er memes strollad evit ma vefe savet ar strollad e-giz ma tere : dinosaored eo an evned ha n'eo ket aet an dinosaored da get eta. Renket e vez an evned gant ar pep brasañ eus ar baleontologourien er c'hlad ''[[Maniraptora]]'', anezho ''[[Coelurosauria]]'', da lâret eo ''Theropoda'', a zo ivez ''Saurischia'', dinosaored anezho&lt;ref&gt;{{en}} Padian, K. (2004), ''Basal Avialae'', en : David B. Weishampel, ''The Dinosauria'' (eil embannadur), University of California Press, 2004 {{ISBN|978-0-520-24209-8}}&lt;/ref&gt;.

Dinosaored eo al laboused eta, hervez termenadur ar c'hladoù ; er yezh pemdez avat ne vez ket anv eus al laboused pa gomzer eus &quot;dinosaored&quot;. A-benn bezañ sklaeroc'h e vo implijet ar ger « dinosaor » er pennad-mañ evel heñvelster « dinosaor n'eo ket un evn ». Implijet e vo « dinosaor n'eo ket un evn » pa vo ezhomm pouezañ war ar fed-mañ.&lt;br&gt;
Reizh eo en un doare teknikel evel-just lakaat an dinosaored da strollad disheñvel pa implijer renkadur [[Carl von Linné]], ar reizhiad koshañ evit renkadur skiantel ar spesadoù, a zegemer [[takson]]où [[Parafiletegezh|parafiletek]] na endalc'hont ket holl ziskennidi ur memes hendad.

== Dinosaored ha ragistor ==
Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger &quot;ragistor&quot; a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur [[Mab-Den]] d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored ha n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha ''[[Hominidae|Hominideg]]'' ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus er Mezozoeg int, ha loened ragistorel n'int ket.

== Deskrivadur ==
=== • Ment ===
[[Restr:Diplodocus size comparison.png|thumb|320px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Ment ''[[Diplodocus]]'' e-keñver hini ''[[Homo sapiens]]''&lt;/div&gt;]]
Diouzh ar [[Karrekaenn|c'harrekaennoù]] a zo bet kavet e c'haller lavaret e oa ur strollad loened bras eus an dinosaored daoust ma kemmas o ment keitat e-pad an Triaseg, ar Juraseg hag ar C'hretase&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20110927155159/http://dml.cmnh.org/1998May/msg00048.html ''Dinosaur size varied in different periods''].&lt;/ref&gt;. Hervez ar paleontologour Bill Erickson ([[1928]]-[[1987]]) emañ keidenn o fouez etre 9 [[kilogram|kg]] ha 5 tonenn. Ur studiadenn nevez diwar-benn 63 genad dinosaored he deus roet ur geidenn a 850&amp;nbsp;kg (ur pouez a c'haller keñveriañ ouzh hini un [[Ursus arctos horribilis|arzh louet]]) hag ur pouez etre eus tost div donenn, da lâret eo kement hag ur [[jirafenn]]. Da 863 g e sav pouez keitat ar [[bronneg]]ed, da lâret eo hini ur [[Krigner|c'hrigner]] bras. Brasoc'h evit an div drederenn eus ar bronneged a-vremañ e oa an dinosaored bihanañ. Brasoc'h e oa ivez ar pep muiañ eus an dinosaored evit 98% eus ar bronneged a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} William Carnell Erickson (2001) : [https://web.archive.org/web/20170809122656/http://www.dogjudging.com/wp-content/uploads/2014/08/On-the-Origin-of-Dinosaurs-and-Mammals.pdf ''On the Origin of Dinosaurs and Mammals'']&lt;/ref&gt;.

==== An dinosaored brasañ ha bihanañ ====
[[Restr:Sauroposeidon dinosaur.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Sauroposeidon]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Human-eoraptor size comparison.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Eoraptor]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Dinosaur leg.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Pav un dinosaor&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Royal Tyrrell Museum'', Drummheller, [[Alberta]], [[Kanada]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
N'eus nemet ul lodenn vihan eus al loened marv a ya da [[karrekaenn|garrekaennoù]], hag ul lodenn vihan hepken eus ar re a vez dizoloet zo klok. Eskern hepken a gaver peurliesañ. Ral-kenañ eo roudoù ar c'hroc'henoù pe ar gwiadennoù. Un arz diresis eo adsevel relegenn ur spesad dre geñveriañ ment ha morfologiezh an eskern gant re ur spesad all, ha gwall ziaes eo klask adsevel organoù ha kigennoù. Biken eta ne ouiimp en un doare asur petra e oa ment an dinosaored brasañ ha bihanañ.

E-touez an dinosaored, ar ''[[Sauropoda]]'' a oa loened bras-meurbet, ar re vrasañ a oa brasoc'h evit an holl loened o deus bevet war an Douar abaoe. Korred en o c'hichen e oa bronneged ragistorel evel ''[[Indricotherium]]'' pe ar [[mammout]] [[kolombia]]n. N'eus ken un dornadig loened-mor hiziv zo dezhe tost ar memes ment pe unan vrasoc'h, evel ar [[balum glas]] a zo 180 tonenn a bouez ennañ hag a dizh 31 metr hirder d'ar muiañ.

Ar brasañ hag ar pounnerañ dinosaor anavet diwar relegoù klok pe dost eo ''[[Brachiosaurus|Brachiosaurus brancai]]'' (anvet ivez ''[[Giraffatitan]]'')&lt;ref&gt;{{en}} Edwin H. Colbert, ''Men and Dinosaurs: The Search in Field and Laboratory'', Penguin Books, 1971 {{ISBN|978-0-14-021288-4}}&lt;/ref&gt;. Daouzek metr e oa e uhelder, 22,5 metr e hirder, ha pouezet en dije etre 30 ha 60 tonenn – un [[olifant]] [[afrika]]n, al loen brasañ a vev war an Douar hiziv, a bouez 7,7 tonenn well-wazh. An dinosaor hirañ en deus lezet ur garrekaenn glok eo ''[[Diplodocus]]'' a oa 27 metr e hirder ; emañ e ''Carnegie Museum of Natural History'', [[Pittsburgh]], [[Pennsylvania]] abaoe [[1907]].

Dinosaored brasoc'h a oa, met ne chom anezhe ken un nebeud karrekaennoù diglok peurliesañ. An darn vrasañ anezhe a oa geotdebrerien a zo bet kavet er bloavezhioù 1970 pe diwezhatoc'h, ''[[Argentinosaurus]]'' en o zouez, en dije tizhet etre 80 ha 100 tonenn. An hini uhelañ, ''[[Sauroposeidon]]'', a oa 18 metr, en dije gallet tizhout ur prenestr er 6vet solier.
[[Restr:Longest_dinosaurs1.png|center|600px|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''Ment ar [[Sauropoda]] hirañ anavet'''&lt;br&gt;(ment un den war an tu kleiz)&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
{{legend|#c33|''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' • 30-39,7 m}}
{{legend|#6c6|''[[Turiasaurus riodevensis]]'' • 30-39 m}}
{{legend|#f96|''[[Mamenchisaurus sinocanadorum]]'' • 26-35 m}}
{{legend|#99c|''[[Supersaurus vivianae]]'' • 32.5-34 m}}
{{legend|#69c|''[[Sauroposeidon proteles]]'' • 28-34 m}}]]
Un dinosaor brasoc'h c'hoazh, ''[[Amphicoelias|Amphicoelias fragillimus]]'', anavet hepken dre un nebeud karrekaennoù melloù-kein dizoloet e [[1878]], a c'hallje bezañ tizhet 58 metr hirder ha 120 tonenn a bouez&lt;ref&gt;{{en}} Carpenter, K. (2006). [https://web.archive.org/web/20071202033905/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/Amphicoelias.pdf ''Biggest of the bog: a critical re-evaluation of the mega-sauropod] ''Amphicoelias fragillimus'',en : J. R. Foster &amp; S. G. Lucas, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation'', New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36/131–138.&lt;/ref&gt;. An hini pounnerañ a c'hallje bezañ bet ''[[Bruhathkayosaurus]]'', anavezet fall ha danvez breutadennoù etre an arbennigourien anezhañ c'hoazh, a vije bet dezhañ etre 175 ha 220 tonenn. Peurliesañ e lavarer hiziv ne oa ket en tu all da 139 zonenn, evit 34 metr hirder da ''[[Bruhathkayosaurus|Vruhathkayosaurus matleyi]]''.

Ar c'higdebrer brasañ e oa ''[[Spinosaurus]]'', dezhañ etre 16 ha 18 metr ha 9 zonenn&lt;ref&gt;{{en}} C. dal Sasso &amp; S. Maganuco &amp; E. Buffetaut &amp; M. A. Mendez (2006), ''New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its sizes and affinities'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'', 25(4)/888–896.&lt;/ref&gt;. Kigdebrerien bras all e oa ''[[Giganotosaurus]]'', ''[[Mapusaurus]]'', ''[[Tyrannosaurus rex]]'' ha ''[[Carcharodontosaurus]]''.
 
Pa ne gemerer ket e kont an evned a-vremañ evel an [[Trochilidae|evned-kelien]], an dinosaored bihanañ e oa dezhe ment ur [[bran|vran]] pe ur [[yar|penn-yar]]. An Theropoda ''[[Microraptor]]'' ha ''[[Parvicursor]]'' a oa nebeutoc'h evit 60&amp;nbsp;cm hirder dezhe.

=== • Emzalc'h ===
[[Restr:Maiasaura nest (2).jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Un neizh ''[[Maiasaurae]]'' kavet e [[1978]]&lt;/div&gt;]]
Diazezet e vez ar preder war emzalc'h an dinosaored war ar c'harrekaennoù kavet, [[metoù]] al loened, adsavadennoù dre [[urzhiataer]] eus o [[bevmekanikerezh]], ha keñveriadennoù gant al loened a-vremañ a vev er memes [[log ekologel]]. Diwar kalz martezeadennoù ez eo diazezet ar pezh a soñjomp diwar-benn emzalc'h an dinosaored eta, ha breud a vo diwar-benn lod anezhe e-pad pell c'hoazh moarvat. Emglev zo etre ar skiantourien avat da soñjal e kaver emzalc'hioù boas e-touez ar [[Krokodil|c'hrokodiled]] hag al laboused a c'haller adkavout ivez e-touesk an dinosaored.

==== Bagadoù ====
E 1878 e voe kavet e [[Bernissart]], [[Belgia]], ar c'hentañ prouenn eus bagadoù dinosaored. Eno e voe kavet 31 ''[[Iguanodon]]'' a oa ar stumm warne da vezañ marvet goude bezañ kouezhet en un toull don hag int beuzet en dour&lt;ref&gt;{{en}} Johan Yans, Jean Dejax, Denise Pons, Christian Dupuis, Philippe Taquet : ''Palaeontological and geodynamical implications of the palynological dating of the wealden facies sediments of Bernissart (Mons Basin, Belgium)''. ''C. R. Palevol 4 (2005)'' 135–150.&lt;/ref&gt;. Petra bennak ma voe dizoloet da c'houde e teue an dilerc'hioù-se diwar tri darvoud disheñvel&lt;ref&gt;{{en}} ''Deposition of ''Iguanodon'' skeletons occurred in at least 3 different events. [http://dml.cmnh.org/2001Jul/msg00103.html ''Bernissart Iguanodons and their significance''] 04 GOU 2001.&lt;/ref&gt;, e voe kavet lec'hioù all ma oa marvet dinosaored a-vagadoù.

Ar roudoù karrekaet niverus a laka da soñjal e oa paot-kenañ ar bagadoù hag ar strolladoù e kalz spesadoù. Roudoù kantadoù pe miliadoù a c'heotdebrerien a ziskouez e c'halle an ''[[Hadrosauridae]]'' bale a-vagadoù bras, evel ar [[bizon]]ed pe ar [[springbok]]ed hiziv. Roudoù ''[[Sauropoda]]'' o deus diskouezet e veaje al loened a-vagadoù a vode meur a spesad a-wezhioù&lt;ref&gt;{{en}} J. J. Day &amp; P. Upchurch (2002), ''Sauropod Trackways, Evolution, and Behavior'', ''Science'' 296:1659. [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0529_020529_sauropods.html ''National Geographic'']&lt;/ref&gt;, ha re all a zalc'he o re vihan e kreiz ar bagad d'o gwareziñ, diouzh ar roudoù dizoloet e Davenport Ranch, [[Texas]].

==== Neizhioù ====
Pa voe dizolet e 1978 un neizh ''[[Maiasaura]]'' (&quot;dinosaor mamm vat&quot;) gant ar paleontologour [[Jack Horner]] (*[[1946]]) e [[Montana]] e voe diskouezet e talc'he loened an isurzhiad ''[[Ornithopoda]]'' d'ober war-dro o re vihan goude ma oa digloret ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} J. R. Horner &amp; R. Makela (1979) : ''Nest of Juveniles Provides Evidence of Family-Structure Among Dinosaurs'', ''Nature'' 282 (5736): 296–298&lt;/ref&gt;. Prouennoù zo ivez en em zalc'he heñvel dinosaored all eus ar C'hretase, evel ''[[Saltasaurus]]'', bet dizoloet e [[1997]] e [[Patagonia]], hag en em vode al loened-se a-viliadoù er memes lec'h da neizhañ, evel ar [[Mank impalaerel|Manked impalaerel]].&lt;br&gt;
''[[Oviraptor]]'' [[Mongolia]] a voe dizoloet e [[1993]] gant ur relegenn o tozviñ evel ur yar, ar pezh a dalvez e oa warnañ ur gwiskad pluñv a domme ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} [http://search.eb.com/dinosaurs/dinosaurs/BRa.html ''Digging Around for a Social Life'']&lt;/ref&gt;. Roudoù karrekaet o deus kadarnaet an emzalc'h a vamm e-touez ar ''Sauropoda'' hag an ''Ornithopoda'' eus [[Enez Sgitheanach]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3255494.stm ''Dinosaur family footprints found'']&lt;/ref&gt;. Kavet ez eus bet vioù ha neizhioù eus ar pep brasañ eus ar strolladoù dinaosored, gwirheñvel eo e kehente an dinosaored gant o re vihan en un doare heñvel ouzh hini an evned hag ar c'hrokodiled a-vremañ.

Lod eus an dinosaored a save o neizhioù e-kichen mammennoù &lt;abbr title=&quot;Tomm, pa gomzer eus eien.&quot;&gt;havel&lt;/abbr&gt;, ar pezh a roe an tu da gaout ur wrez azas hag ingal evit ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} Gerald Grellet-Tinner &amp; Lucas E. Fiorelli : [http://www.nature.com/ncomms/journal/v1/n3/full/ncomms1031.html ''A new Argentinean nesting site showing neosauropod dinosaur reproduction in a Cretaceous hydrothermal environment''], ''Nature Communications'' Vol.1, Art. 32 ; DOI:doi:10.1038/ncomms1031 ; 29 MEZ 2010&lt;/ref&gt;.

==== Paradur ha kehentezh ====
[[Restr:Centrosaurus dinosaur.png|thumb|250px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Daou ''[[Centrosaurus]]'', [[Ceratopsidae]] geotdebrer eus diwezh ar C'hretase e [[Norzhamerika]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Gwel un arzour&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Re vresk evit an emgannoù e oa krib lod eus an dinosaored, evel re ar c'hlad ''[[Marginocephalia]]'', re isurzhiad ''[[Theropoda]]'' ar c'hlad ''[[Eusaurischia]], ha re ar genad ''[[Hadrosaurus]]'' ; moarvat e talveze o c'hrib da sachañ ar parezed pe da spontañ an enebourien, daoust m'hon eus nebeut a elfennoù diwar-benn emzalc'h tachennoù ha paradur an dinosaored.&lt;br&gt;
N'ouzer ket kennebeut penaos e kehente an dinosaored etrezo, met kavadennoù nevez a laka da soñjal e laboure marteze krib kleuz ar spesadoù ''[[Lambeosaurinae]]'' evel ur [[kef-dasson|c'hef-dasson]] implijet evit leuskel kriadennoù a bep seurt.

==== Chase ====
Unan eus ar c'harrekaennoù pouezusañ a voe kavet e gouelec'h [[Gobi]] e [[1971]]. Bez' e oa ur ''[[Velociraptor]]'' hag a dage ur ''[[Protoceratops]]''. Dizoloadenn an daou loen krog-ha-krog a brou kalz martezeadennoù&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.amnh.org/exhibitions/fightingdinos/ex-fd.html ''Joined forever in death'']&lt;/ref&gt; Diskouez a ra e tage hag e tebre an dinosaored an eil re ar re all, petra bennak ma ne oa ket ur souezhadenn evit ar pezh a sell ouzh an ''[[Theropoda]]''&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1219_021219_dinocannibal.html ''Cannibalistic Dinosaur : The Mystery of a Dinosaur Cannibal'']&lt;/ref&gt;. Kadarnaet eo bet gant roudoù dent war ur garrekaenn ''[[Majungatholus]]'' e Madagaskar e [[2003]]&lt;ref&gt;{{en}} R. R. Rogers, D. W. Krause &amp; K. C. Rogers (2003) : ''Cannibalism in the Madagascan dinosaur Majungatholus atopus'' [http://www.nsf.gov/od/lpa/news/03/pr0336.htm ''OLPA Dinosaur Cannibal Unearthed in Madagascar''] ''Nature'' 422:515-518.&lt;/ref&gt;.

==== Kerzhed ====
Hervez an dizoladennoù graet hiziv an deiz ne vije bet spesad dinosaor turier ebet, ha nebeut a zinosaored kraper. Evel ma'z eus bet kavet ur bern roudoù spesadoù bronneged a durie hag a grape er [[Kenozoeg|C'henozoeg]], an diouer a brouennoù diwar-benn spesadoù dinosaored heñvel zo un tamm souezhus.

Un doare mat da gompren emzalc'h ar spesadoù dinosaored eo deskiñ penaos e tilec'hient. Ar bevmekanikerezh peurgetket en deus pourchaset kalz elfennoù evel, da skouer, gouzout pegen buan e rede an dinosaored diwar studi labour ar c'higennoù ha levezon ar [[gravitadur|c'herc'hellder]] war framm o relegoù&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20070711053858/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Palaeofiles/Tracks/Report7/Speed.html ''Gait and Dinosaur speed''] – Formulennoù da jediñ tizh an dinosaored&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20050305102542/http://www.shef.ac.uk/~es/DINOC01/dinocal1.html ''Calculate your own Dinosaur speed''] – Formulennoù all&lt;/ref&gt;, gouzout hag eñ e ranke an Theropoda ramz mont goustatoc'h pa vezent o redek war-lerc'h o freizh kuit da vezañ gloazet&lt;ref&gt;{{en}} J. Hecht (1998) : ''The deadly dinos that took a dive'', ''New Scientist'' 2130. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/78905.stm ''BBC Dino-sore'']&lt;/ref&gt;, ha gouzout hag-eñ e oa gouest ar ''sauropoda'' da chom war-neuñv&lt;ref&gt;D. M. Henderson (2003) : ''Effects of stomach stones on the buoyancy and equilibrium of a floating crocodilian: A computational analysis'' [https://web.archive.org/web/20051029174713/http://www.nserc.ca/news/features/dinosaurs_e.htm ''The “Inflatable” Dinosaurs of the Mesozoic''], ''Canadian Journal of Zoology'' 81:1346–1357&lt;/ref&gt;.

==== Kelc'hiad buhez ====
Betek-henn e lavare ar skiantourien e oa an dinosaored loened a veve diouzh an deiz, e-skoaz ar bronneged kentañ a oa loened bihan a rene o buhez er beuznoz pe diouzh an noz kuit da vezañ taget&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.maxisciences.com/dinosaure/certains-dinosaures-vivaient-surtout-la-nuit_art13995.html ''Certains dinosaures vivaient surtout la nuit'']&lt;/ref&gt;.

E [[2011]] e voe renet ur studiadenn baleontologek diwar-benn framm lagad an dinosaored : muzuliet e voe hirder poulloù-lagad ha treuzkiz lagadenn [[Lagad|sklera]] 33 spesad ''[[Archosauria]]'', keñveriet gant re 164 spesad a hiziv, en o zouez stlejviled, evned ha bronneged. Diskouezet e voe e veve an dinosaored kigdebrer hanter diouzh an noz, an dinosaored a nije ha ''[[Pterosauria]]'' diouzh an deiz dreist-holl, hag e veve an dinosaored geotdebrer koulz an noz hag an deiz.&lt;0ref&gt;{{en}} Lars Schmitz &amp; Ryosuke Motani, ''Nocturnality in Dinosaurs Inferred from Scleral Ring and Orbit Morphology'', [http://www.sciencemag.org/content/early/2011/04/13/science.1200043 ''Science'', 14 EBR 2011]&lt;/ref&gt;

=== Metabolegezh ===
A-zivout [[Metabolegezh|kennevid]] an dinosaored, ur studiadenn c'hall diwar-benn aozadur [[izotop]]ek an [[oksigen]] e dent hag eskern 80 dinosaor eus ar C'hretase (''[[Theropoda]]'', ''[[Sauropoda]]'', ''[[Ornithopoda]]'' ha ''[[Ceratopsia]]''&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.futura-sciences.com/fr/sinformer/actualites/news/t/paleontologie/d/des-dinosaures-a-sang-chaud-au-cretace_9127/ ''Des dinosaures à sang chaud au Crétacé ?'']&lt;/ref&gt;) hag a zeue eus Norzhamerika, Afrika, [[Europa]] hag Azia he deus diskouezet e rankent kaout korfoù [[Emwrezadezh|emwrezat]]. Feur an &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O e-keñver hini an &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O — a zo diouzh [[gwrezverk]] diabarzh al loened bev — a oa heñvel ouzh hini ar bronneged hag an evned, a zo emwrezat, ha disheñvel a-grenn diouzh hini ar stlejviled a-vremañ, loened [[Gwreztaolusted|gwreztaolus]] anezhe, diouzh hini ''[[Chelonii]]'' ha hini ''[[Crocodilia]]'' karrekaet eus ar C'hretase.

Bezañs [[Framm Havers|frammoù Havers]], anezho mikrokanolioù gronnet gant ur gwiskad eskern kengreiz e-barzh ar relegoù, en eskern karrekaet a vefe un elfenn ouzhpenn a lakafe da soñjal o doa korfoù emwrezat&lt;ref&gt;{{fr}} R. Amiot, ''Les dinosaures avaient le sang chaud'', ''Pour la science'', Here 2006, pp. 70-74.&lt;/ref&gt;.

Ur skipailh eus [[Florida]] en deus jedet e oa kenfeur ar gwrezverk ouzh an tolzennad hag ouzh ar feur kreskiñ, eus 25&amp;nbsp;°C evit an dinosaored bihan betek 41&amp;nbsp;°C evit ar re vrasañ&lt;ref&gt;{{en}} James F. Gillooly, Andrew P. Allen &amp; Eric L. Charnov (2006) : [http://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.0040248 ''Dinosaur Fossils Predict Body Temperatures'']&lt;/ref&gt;. Implijet o deus ur patrom [[Matematik|niverel]] da jediñ gwrezverk ar c'horf diouzh ar ment hag ar feur kreskiñ, evit 8 spesad, eus ''[[Psittacosaurus mongoliensis]]'', 12&amp;nbsp;kg ennañ, betek ''[[Apatosaurus excelsus]]'', 2&amp;nbsp;6000&amp;nbsp;kg ennañ. Hervez ar skipailh e tizhe gwrezverk diabarzh ''Sauroposeidon proteles'', ar pounnerañ eus an dinosaored anavet (60 tonenn), betek 48&amp;nbsp;°C moarvat. Prouiñ a rafe ar patrom-se e vefe tommaet an dinosaored bras dre « emwrezadezh [[anniñv]]el ».

== Rummatadur an dinosaored ==
N'eus ket keit-se e renked ''Ichthyosauria'', ''Pliosaurus'', ''Plesiosauria'' (3 strollad stlejviled dour) ha ''Pterosauraia'' (stleviled-nij) e strollad an dinosaored ; hiziv e vez sellet oute evel lignezioù disheñvel diouzh an dinosaored.&lt;br&gt;
Ur strollad loened liesseurt e oa an dinosaored. Hervez ur studiadenn eus [[2006]] e oa bet deskrivet 527 genad asur disheñvel, hag ouzhpenn 1&amp;nbsp;844 genad a chom c'hoazh da renkañ&lt;ref&gt;{{en}} Henry Fountain, [http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2006/09/12/science/12observ.html&amp;OQ=_rQ3D1Q26refQ3Dscience&amp;OP=72daafdfQ2FQ25Q3BQ7CQ2AQ25ml(bQ5BllQ7DQ2BQ25Q2B))3Q25)9Q25BQ2BQ25b(rQ7C8(Q7CQ25BQ2BlQ2AbQ7CQ5Bjf-Q7Dga ''Many more dinosaurs still to be found'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} S. C. Wang &amp; P. Dodson, P. (2006) : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=retrieve&amp;db=pubmed&amp;list_uids=16954187&amp;dopt=Abstract NCBI ''Estimating the Diversity of Dinosaurs'']&lt;/ref&gt;.

=== Taolenn hollek ===
Hervez ar [[Kod Etrebroadel Rummatadur al Loened]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp ''ICZN'']&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{fr}} [http://iczn.org/sites/iczn.org/files/Code%20International%20de%20Nomenclature%20Zoologique.pdf ''CINZ'']&lt;/ref&gt; e c'haller anavout etre 630 ha 650 genad dinosaored, gant meur a viliadoù spesadoù ; deskrivet e vez war-dro tregont spesad nevez bep bloaz. Un tamm muioc'h evit an hanter eus ar spesadoù n'int anavezet ken gant ur standilhon, diglok peurliesañ, ha nebeutoc'h evit 20% eus ar spesadoù zo anavezet gant muioc'h evit 5 standilhon.&lt;br&gt;
An daolenn hollek da-heul a ro liammoù etre ar strolladoù dinosaored pennañ. Kavout a reor un nebeud genadoù da reiñ un alberz eus an urzhiadoù hag eus ar c'herentiadoù meneget.

{| border=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;text-align:center; border-collapse:collapse; border:1px solid #111;&quot;
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Saurischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Herrerasauridae]]
| align=center|[[Restr:Herrerasil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Herrerasaurus]] [[Staurikosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Theropoda]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Coelophysoidea]]
| align=center|[[Restr:Coelophysis silhouette.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Coelophysis]] [[Liliensternus]] [[Dilophosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Neotheropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratosauria]]
| align=center|[[Restr:Ceratosil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Ceratosaurus]] [[Majungasaurus]] [[Carnotaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Tetanurae]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Megalosauroidea]]
| align=center|[[Restr:Spinosaurus_silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Spinosaurus]] [[Suchomimus]] [[Torvosaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Avetheropoda]]
| align=center|[[Restr:Tyrannosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Allosaurus]] [[Tyrannosaurus]] [[Velociraptor]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Sauropodomorpha]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Prosauropoda]]
| align=center|[[Restr:Massospondylus silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Anchisaurus]] [[Plateosaurus]] [[Massospondylus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Sauropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Sauropoda diazez]]
| align=center|[[Restr:Basal sauropod silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Mamenchisaurus]] [[Shunosaurus]] [[Omeiosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Neosauropoda]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Diplodocoidea]]
| align=center|[[Restr:Diplosil.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Diplodocus]] [[Apatosaurus]] [[Amargasaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Macronaria]]
| align=center|[[Restr:Brachiosaurus silhouette.svg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Brachiosaurus]] [[Camarasaurus]] [[Ampelosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Ornithischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Heterodontosauridae]]
| align=center|[[Restr:Heterodontosaurus silhouette.jpg|50px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Heterodontosaurus]] [[Abrictosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;7&quot; align=center|[[Genasauria]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=center| [[Thyreophora]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Thyreophora diazez]] 
| align=center|[[Restr:Scelidosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Scelidosaurus]] [[Scutellosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Eurypoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Stegosauria]]
| align=center|[[Restr:Stegosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Stegosaurus]] [[Kentrosaurus]] [[Huayangosaurus]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ankylosauria]]
| align=center|[[Restr:Ankylosaurus silhouette01.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Euoplocephalus]] [[Edmontonia]] [[Ankylosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Cerapoda]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Marginocephalia]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Pachycephalosauria]] 
| align=center|[[Restr:Pachycephalosauria silhouette.png|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Prenocephale]] [[Pachycephalosaurus]] [[Stegoceras]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratopsia]]
| align=center|[[Restr:Protoceratops silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Trikeratops]] [[Protoceratops]] [[Torosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Ornithopoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Ornithopoda diazez]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Hypsilophodon]] [[Agilisaurus]] [[Leaellynasaura|Leællynasaura]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Iguanodontia]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Iguanodon]] [[Edmontosaurus]] [[Parasaurolophus]]''
|}
|}

== Istor naturel ==
=== Orin an dinosaored ===
Diwanet eo an dinosaored e-barzh usurzhad ar stlejviled ''[[Archosauria]]'', ur strollad stlejviled bihan [[Diapsidegezh|diapsidek]] a veve e diwezh ar Permian ha dreist-holl e deroù an Triaseg.

E diwezh ar Permian, war-dro -250 milion a vloavezhioù zo, e voe un enkadenn drumm hag a gasas war-dro 90% eus spesadoù ar mare da get, ar pezh a roas o zu d'ar spesadoù loened ha plant a chome da vleuniañ ha da emdreiñ da c'hounit tachennoù nevez, an [[amniot]]ed peurgetket. E-touez ar re-se edo hendadoù an dinosaored, ar stlejviled hag ar bronneged a wezhall hag a vremañ.

Ar stlejviled bihan diapsidek, da lâret eo dezho daou goublad prenestradenn en o c'hlopenn, a-drek poulloù o daoulagad, o deus eskern rakdentel e lodenn a-raok o c'harvanoù hag, evel holl stlejviled ar mare-se, izili a-dreuzkiz pe hanter-savet. Anvet int ''Thecodontia'' abalamour d'ar c'hentañ perzh-se. Aloubiñ a rejont an holl veteier, ha rannet e vezont e tri c'herentiad bras :
* ''Pterosauria'', pe stlejviled-nij ;
* ''Crocodila'', a zo chomet bev betek bremañ ;
* ''Dinosauria'', an dinosaored eta, a oa gouest da vale war an douar, o devoa pavioù savet war ur blaenenn kenstur gant plaenenn a-saezh o c'horf. Diwezh un emdroadur prim par da hini an evned hag ar bronneged eo o emstummoù. Gallout a reer gwelet an diforc'hioù etre ar strolladoù-se pa zielfenner framm o [[Lestr (korfadurezh)|lestr]], ennañ tri askorn par : [[askorn]] ar glun, an askorn kaezour hag an askorn koazez. Ar paleontologour [[Harry Govier Seeley]] en deus merzet kerkent ha [[1887]]&lt;ref name=&quot;Seeley1887&quot;&gt;{{en}} H. G. Seeley, ''On the Classification of the Fossil Animals Commonly Named Dinosauria'', ''Proceedings of the Royal Society of London'' Vol.43, 1887-1888, pp. 165-171 [http://www.jstor.org/stable/114526 ''JSTOR'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Allain2009&quot;&gt;{{fr}} Ronan Allain &amp; Émilie Läng, [http://www.sciencedirect.com/science/article/B6X1G-4VFBYBR-1/2/4e17ec6a3714b6168213faeee0998fc8 ''Origine et évolution des saurischiens'']&lt;/ref&gt; ar c'hemm bras a c'haller lakaat etre :
** ''[[Saurischia]]'', ger-ha-ger &quot;eskern koazez stlejviled dezho&quot;, rak triskinek eo o eskern koazez ;
** ''[[Ornithischia]]'', &quot;eskern koazez evned dezho&quot;, rak bez'z ez eus korfadurioù m'emañ an askorn kaezour kenstur gant an askorn koazez war-du an traoñ ha war-du an adreñv ; skañvik e chom ar geñveriadenn-se evelato.

=== Kentañ dinosaored ===
Kigdebrerien eo an dinosaored koshañ a anavezer, etre 225 ha 230 milion a vloavezhioù dezho : ''[[Eoraptor]]'' ha ''[[Herrerasaurus]]''. Arbennikaet eo an daou dija, rak ''Saurischia'' int, ur strollad a zo diwanet goude ma savas kemm etre an dinosaored ''Ornithischia'' ha ''Saurischia''. Homodontek evel ar stlejviled all eo an holl zinosaored.&lt;br&gt;
''[[Herrerasaurus]]'' zo ezel eus an urzhiad ''Saurischiea'', met ivez eus an isurzhiad ''Theropoda''&lt;ref&gt;{{en}} P. C. Sereno, F. E. Novas, A. B. Arcucci &amp; C. Yu (1988) : ''New Evidence on Dinosaur and Mammal Origins from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic, Argentina)'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'' Levr. 8, niv. 3.&lt;/ref&gt;.

Anavout a reer roudoù pavioù karrekaet koshoc'h, ha lezet gant dinosaored moarvat. Lezet e oa bet ar re goshañ war-dro 248 milion a vloazioù zo gant « ''stlejviled bihan pevarzroadek, a vent gant ur c'hazh, a lezas o louc'hoù er pri e-tro 250 milion vloaz zo [...]. Dizoloet e oa ar pazioù-se e [[mervent]] [[Polonia]], er menezioù Kroaz-santel. [...] Lezet e oa bet al louc'hoù [...] gant stlejviled eus ar genad ''[[Prorotodactylus]]'', loened pevarzroadek dezho pemp biz, ha sanket donoc'h eo louc'h an tri biz kreiz el leur. Tost an eil re diouzh ar re all, ar roudoù-se zo disheñvel diouzh re stlejviled all eus strollad ar c'hrokodiled hag ar stlejviled'' ».&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot;&gt;{{fr}} [http://www.sciencesetavenir.fr/actualite/archeo-paleo/20101007.OBS0946/dans-les-petits-pas-des-premiers-dinosaures-terrestres.html ''Sciences et Avenir'', 07 HER 10].&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{en}} Stephen L. Brusatte, Grzegorz Niedźwiedzki &amp; Richard J. Butler (06 HER 10) : [http://www.jstor.org/stable/41148734?seq=1#page_scan_tab_contents ''Footprints pull origin and diversification of dinosaur stem lineage deep into Early Triassic''].&lt;/ref&gt;

« 246 milion a vloavezhioù eo oad roudoù all bet kavet gant [...] skipailh Grzegorz Niedzwiedzki eus Skol-Veur [[Varsovia|Warszawa]]. Brasoc'h int, war-dro 15 santimetr, ha lezet e vijent bet gant dinosaored eus ar genad ''[[Sphingopus]]'' daoudroadek&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot; /&gt; ». Ar roudoù-se a laka moarvat ar c'hentañ spesad dinosaored hep kemm etre ''Ornithischia'' ha ''Saurischiea'' da vevañ un nebeud milionoù a vloavezhioù abretoc'h, da lâret eo adalek diwezh ar Permian.

[[Steuzidigezh an Triaseg-Juraseg]] en deus roet an tu d'ar spesadoù nevez-se da baotañ ha da gemer al logoù ekologel dieub.

=== Enkadenn an Triaseg-Juraseg ===
Steuzidigezh an dinosaored, war-dro 65 milion a vloavezhioù zo, he deus lakaet an dud da sevel meur a vartezeadenn d'he displegañ abaoe ar bloavezhioù 1970, lod anezhe droch-pitilh evel distruj an dinosaored gant [[Buhez ezdouarat|ezdouaridi]], lod gwirheñveloc'h hag a c'haller gwiriañ en un doare skiantel. Ret eo derc'hel soñj avat ez eo «&amp;nbsp;steuzidigezh an dinosaored&amp;nbsp;» un doare da gaozeal ha netra ken : n'eo ket aet an dinosaored da get penn-da-benn peogwir e chom evned c'hoazh hiziv an deiz.&lt;br&gt;
Daoust da se ez eus bet un enkadenn veur e diwezh ar C'hretase, 65 milion a vloavezhioù zo. Honnezh avat he deus bet un efed bihanoc'h war ar [[bevliesseurted|vevliesseurted]] dre vras evit enkadenn veur ar Permian-ha-Triaseg pe zoken hini an [[Ordovisian]]) ; diouennet he deus loened ha plant mor dreist-holl, evel ar [[skourrad]] ''[[Foraminifera]]'', pe an isurzhiad ''[[Ammonoidea]], ha pas kement a organegoù hag a veve war an douar. Kalz izeloc'h eo feur ar spesadoù douar-se a ya da get evit hini ar spesadoù-mor. Abalamour da donkad an dinosaored avat ez eo deuet an enkadenn-se da vezañ brudet.
 
Setu amañ abegoù gwirheñvelañ an enkadenn K-T.
[[Restr:Chicxulub radar topography.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;[[Krater Chicxulub]], e penn ledenez [[Yucatan]]&lt;br&gt;Ar stokadenn a grouas ar c'hrater-se a c'hallfe bezañ kaset an dinosaored da get.&lt;/div&gt;]]
* Un [[asteroidenn]] pe ur [[steredenn-lostek]] dezhi un dek kilometr bennak treuzkiz a vije kouezhet war an Douar, ar pezh a vije bet heuliet gant ur gwallreuz bras. Gant an [[Douarouriezh|douarour]] stadunanat [[Walter Alvarez]] hag e dad, ar [[fizik]]our Luis Alvarez, e voe embannet an damkaniezh-se e [[1980]]. Lavaret a rejont e oa bet ur c'hresk trumm e live an [[iridiom]] dre ar bed e gouelezennoù eus mare ar steuzidigezh, hag e oa ur brouenn eus ar stokadenn&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/do80di.html ''A Science Odyssey'']&lt;/ref&gt;. Stoket e vije bet an Douar gant ur c'horf dezhañ war-dro 5 pe 15 kilometr led e-kichen ledenez [[Yucatán]], hag en dije krouet [[krater Chicxulub]], dezhañ 180&amp;nbsp;km treuzkiz. Ouzhpenn an distrujoù graet gant ar stokadenn hag ar pezh a c'hoarvezas ([[tsunami]]où ha kement zo) e vije bet taolet an Douar a-bezh en deñvalijenn hag er yenien e-pad meur a vloaz abalamour d'an drailhoù strinket en aergelc'h gant ar stokadenn, o viret ouzh bannoù an [[Heol]] da dremen. An deñvalijenn en dije miret ivez ouzh al [[fotosintezenn|luc'hgevaoz]]. Heuliet e vije bet gant marv ur bern plant, hini ar [[plankton]] pergen, ha goude-se hini ur bern spesadoù n'o doa ket boued ken.
:Ar vartezeadenn-se, harpet gant kalz arguzennoù hiziv, a ro tro da zisplegañ, un tamm, ar c'hemmoù er feurioù steuzidigezh disheñvel hervez an taksonoù. Ouzhpenn, a-drugarez da gavadenn &quot;kenosferennoù&quot; – a zo pellennoù mikroskopek a sav pa losk ar glaou hag an eoul-maen krai - e [[gouelezenn]]où an enkadenn K-T e miz Ebrel 1980, ar skiantourien e soñj dezhe e c'hallje bezañ kouezhet ar maen-kurun e-kreiz ur gwelead eoul-maen, hag kaset en dije en aergelc'h kementadoù bras a eoul-douar entanet. Un abeg ouzhpenn e vefe evit steuzidigezh trumm ur bern spesadoù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20080501194250/http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/sciences/sciences_de_la_terre/20080430.OBS2093/la_fin_des_dinosaures.html ''Science &amp; Anvenir'', 30 EBR 2008]&lt;/ref&gt;. 
:Petra bennak ma n'haller ket divinout tizh steuzidigezh an dinosaored a-drugarez d'ar [[karrekaenn|c'harrekaenno]]ù hepken, ar patromoù zo bet savet a laka da soñjal e c'hoarvezas buan-kenañ, en ur prantad amzer kontet en eurvezhioù kentoc'h evit e bloavezhioù&lt;ref&gt;{{en}} D. S. Robertson, [http://webh01.ua.ac.be/funmorph/raoul/macroevolutie/Robertson2004.pdf ''Survival in the first hours of the Cenozoic''], ''Geological Society of America Bulletin'', 30 GWE 2003, levrenn 116, niv. 5/6, pp. 760–768]].&lt;/ref&gt;.
E miz Gwengolo 2007, ur skipailh klaskerien amerikan renet gant William Bottke eus ar ''Southwest Research Institute'' e [[Boulder]], [[Colorado]], ha skiantourien [[Republik Techek|dchek]] a implijas drevezadennoù dre urzhiataer da c'houzout eus pelec'h e teue an asteroidenn he doa krouet krater Chicxulub. Jedet o deus gant 90% gwirheñvelder e oa bet darc'haouet war-dro 160 milion a vloavezhioù zo un asteroidenn ramzel anvet ''[[(298) Baptistina]]'', dezhi tro 170&amp;nbsp;km treuzkiz, e kelc'htro e gourizad asteroidennoù a zo etre [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]] ha [[Yaou (planedenn)|Yaou]], gant un asteroidenn vihanoc'h ha dizanv dezhi 55&amp;nbsp;km treuzkiz. Drailhet e voe (298) Baptistina gant ar stokadenn, ha krouet e voe ur strollad asteroidennoù anvet «&amp;nbsp;tiegezh Baptistina&amp;nbsp;». Hervez ar jedadennoù, lod eus an drailhennoù a oa kaset e kelc'htroioù a dreuze hent an Douar. Unan anezhe e oa ar maen-kurun 10&amp;nbsp;km led a skoas ledenez Yucatán 66 milion a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.lemonde.fr/sciences/article/2013/02/07/la-chute-d-un-meteorite-a-bien-ete-fatale-aux-dinosaures_1828886_1650684.html ''Le Monde'', 07 C'HWE 13].&lt;/ref&gt;
:Un displegadenn damheñvel met a sav dael diwarni a lavar e vije kouezhet ur bern stered-lostek abalamour d'ar steredenn [[Nemesis (steredenn)|Nemesis]] o treuziñ [[koumoulennad Oort]]. Unan pe vuioc'h eus ar stered-lostek-se he dije skoet ouzh an Douar d'ar memes mare tamm-pe-damm. Evel e kalz stokadenn un asteroidenn hepken e vije bet heuliet gant gwrezverkoù o tiskenn trumm hag o tegas ur prantad yen&lt;ref&gt;{{en}} Adriana Ocampo, Vivi Vajda &amp; Eric Buffetaut, ''Unravelling the Cretaceous-Paleogene (KT) Turnover, Evidence from Flora, Fauna and Geology'', in ''BiologicalProcesses Associated with Impact Events'', Springer, 2006 {{ISBN|978-3-540-25735-6}}&lt;/ref&gt;.
:Koulskoude, ar studiadennoù renet diwar-benn ar c'hrater a ro da soñjal e vefe bet kleuzet 300 000 vloaz a-raok ma c'hoarvezfe an enkadenn veur. Kement-se ne dalvez ket ne c'hoarias ket an asteroidenn ur roll e diwezh an dinosaored, met dont a ra da vezañ ul lodenn eus un damkaniezh, enni meur a elfenn hag a ra ivez al liamm gant ar c'hemmoù en [[hin]]. Ar stokadenn-se a chom neoazh an devouder nemetañ a gement a zo gouest da zisplegañ ez eas kement a spesadoù da get ken buan e-pad an enkadenn-se.
* Dislonkadennoù ur [[gourtanvenez]] e diwezh ar C'hretase, abalamour d'un [[poent tomm]], hiziv dindan [[Enez ar Reünion]]. Krouiñ a rejont [[trapp]]où an [[Dekkan]] en [[India]] e-pad ur prantad berr a-walc'h diouzh skeuliad an amzerioù douarouriezhel (ur milion a vloavezhioù d'an nebeutañ), ha degas ur gwallreustl er bed a-bezh dre gemmañ an hin ha dre digreskiñ al luc'hgevaoz abalamour d'ar c'houmoul ludu ha d'ar brumennoù [[sulfur]]ek a oa taolet. Ken solut eo an damkaniezh-se hag an hini a-raok. Harpet eo gant oad trappoù an Dekkan (–65 million a vloavezhioù), o ec'honad a 500&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km², ha gant disoc'hoù diwar-benn digresk ar gouloù war gorre an Douar e-pad dislonkadenn ar menez-tan [[Pinatubo]] e miz Ebrel [[1991]] er [[Filipinez]]. Darn eus an damkaniezh-se a glot gant an hini a zo diwar-benn efedoù stokadenn ar mein-gurun war an hin.
* Digreskoù bras-kenañ eus live ar morioù e fin ar C'hretase a gemmas stumm ha ment an aodoù hag ar morioù en ur lakaat an hin da gemmañ kalz. Gouzout a reer en un doare asur e tigreskas kalz ar morioù da vare ar [[Kretase|C'hretase uhelañ]].

Diazezet eo an teir damkaniezh-se war fedoù solut hag enkadenn veur ar C'hretase a c'hallfe bezañ c'hoarvezet goude degouezh an tri darvoud-se d'ar memes mare.

=== An dinosaored er bed a vremañ ===
[[Restr:SArchaeopteryxBerlin2.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Arkeopteriks, [[Berlin]], [[1863]]&lt;/div&gt;]]
E [[1861]] e voe kavet e [[Bavaria]] ar garrekaenn evn gentañ, an [[Arkaeopteryks|arkeopteriks]], ur spesad eus ar [[Juraseg|Juraseg uhelañ]]. Dre ma oa heñvel-kenañ ouzh an dinosaored bihan daoudroadek, evel ''[[Compsognathus]]'', ec'h anadas diouzhtu an damkaniezh e tiskenne al laboused eus ur strollad dinosaored e-touez ar c'hlad ''[[Cœlurosauria]]''.

E-pad ur c'hantved e voe ur rendael diwar-benn an damkaniezh-se, a voe distaolet gant lod klaskerien. [[Ibil-skoaz|Ibilioù-skoaz]] zo d'an evned, emezo, padal n'eus ket da Cœlurosauria. Re a bouez a voe roet da ezvezañs an ibiloù-skoaz, koulskoude, pa n'eus reoù ebet d'ar bronneged kigdebrerien, n'int stlejviled evit kement-se.

Abaoe ar bloavezhioù 1970 ez eus bet kavet ''Cœlurosauria'' gant ibiloù-skoaz, ha zoken e strolladoù na oant ket emdroet ken : trec'h war ar re all e voe damkaniezh an dinosaored hendadoù d'an evned.

Er [[bloavezhioù 1990]] e voe kavet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek e [[Sina]], e bro Liaoning ; kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned.&lt;br&gt;
Abalamour d'an dizoloadennoù-se e soñjer e tiorroas perzh nevez ar pluñv en unan pe e meur a spesad Cœlurosauria, en hendad ar C'hœlurosauria e-unan zoken, hep implijout anezhañ da nijal war a seblant, hag engehentet en deus spesadoù niverus a-walc'h a zinosaored pluñvek. Diwar unan eus ar spesadoù dinosaored pluñvek-se e vije diwanet hendad an holl laboused, meur a vilion a vloavezhioù diwezhatoc'h.

Petra bennak ma'z eo degemeret an damkaniezh-se gant ar pep brasañ eus ar skiantourien ez eus un nebeud klaskerien a sav a-enep c'hoazh.

== Stlejviled a veve da vare an dinosaored ==
Kalz stlejviled a veve d'ar memes mare hag an dinosaored, ha kemmesket int bet gante er [[sinema]] hag el [[lennegezh]], daoust ma n'int renket evel-se gant ar skiantourien : ''[[Pterosauria]]'' (&quot;stlejviled-nij&quot;, en o zouez ''[[Pteranodon]]'' ha ''[[Pterodactylus]]), ''[[Plesiosauria]]'', ''[[Pliosauridae]]'', ''[[Mosasauridae]] '' hag ''[[Ichthyosauria]]'' (stlejviled mor) eo ar re vrudetañ.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Dinosaored]]</text>
      <sha1>4rptsp78bv2dt88aqvozbfyc9cxyewj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199363</id>
      <parentid>2199362</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lamet kuit eo bet ar restr ''Heterodontosaurus_silhouette.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Infrogmation evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Heterodontosaurus silhouette.jpg|]]</comment>
      <origin>2199363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48362" sha1="01ibnok69sntwhy6zgzfzk1wrergn0r" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|''Dinosauria''|cc9|talbenn default|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:DMSN_dinosaurs.jpg|280px|center]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | Relegoù ''[[Allosaurus]]'' ha ''[[Stegosaurus]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Denver Museum of Science and Nature''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Denver]], [[Colorado]], [[SUA]]&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''[[Rummatadur (loened)|Rummatadur klasel]]'''
|-
| '''[[Riezad]]''' || [[Animalia|Loened]]
|-
| '''[[Skourrad]]''' || [[Chordata]]
|-
| '''[[Skourrad|Is-skourrad]]''' || ''[[Vertebrata]]''
|-
| '''[[Kevrennad]]''' || [[Sauropsida]]
|-
| '''[[Kevrennad|Iskevrennad]]''' || ''[[Diapsida]]''
|-
| '''[[Kevrennad|Dangevrennad]]''' || ''[[Archosauromorpha]]''
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''Usurzhad'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''''Dinosauria'''''&lt;br&gt;[[Richard Owen|Owen]], [[1842]]
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;&quot; | '''Kladoù izeloc'h''' 
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Saurischia]]
** [[Herrerasauridae]]
** [[Sauropodomorpha]]
*** [[Prosauropoda]]
*** [[Sauropoda]]
** [[Theropoda]]
*** [[Coelophysoidea]]
*** [[Ceratosauria]]
*** [[Tetanurae]]
* [[Ornithischia]]
** [[Heterodontosauridae]]
** [[Genasauria]]
*** [[Thyreophora]]
*** [[Cerapoda]]
**** [[Ornithopoda]]
**** [[Marginocephalia]]
|- bgcolor=&quot;#ffffe0&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #87555e; text-align:center;&quot;| D'ar [[bevoniezh|vevoniezh]]&lt;br&gt;[[Restr:AlphaHelixSection (yellow).svg|24px]]&amp;emsp;[[Restr:Kantarell, Iduns kokbok.jpg|22px]]&amp;emsp;[[Restr:Symbole-Zoo.png|24px]]&lt;br&gt;e tenn ar pennad-mañ.
|}
An '''dinosaored''' (''Dinosauria'' o anv skiantel) zo [[loen]]ed eus &lt;abbr title=&quot;Strollad meur a skourroù boudoù bev aozet heñvel hag o deus emdroet diwar un hendad hepken ; « unlignezek/monofiletek » eo an hendad-se neuze.&quot;&gt;klad&lt;/abbr&gt; ar ''[[Sauropsida]]'', a vod an holl [[stlejvil]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Reptilia]]''), an holl [[evn]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Aves]]'') hag ul lodenn hepken eus an henstlejviled, an holl anezho o tiskenn eus un hendad hepken. Kalz spesadoù dinosaored a oa, liesseurt ha disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all. Ar re vrudetañ a vevas adalek diwezh an [[Triaseg]] (-251 milion a vloavezhioù/Mav) betek fin ar [[Kretase|C'hretase]] (-65,5 Mav), e-pad an oadvezh [[Mezozoeg]] pe Eil hoalad (-251 Mav – -65,5 Mav).&lt;br&gt;
Kavadennoù graet nevez zo a laka da soñjal ez eus bet dinosaored abaoe an Triaseg Izel (deroù : -251 Mav) pe an Triaseg Kreiz (diwezh : -228 Mav), pe zoken adalek ar [[Permian]] (-299 Mav – -248 Mav). Trevadennet eo bet an holl [[Kevandir|gevandiroù]] gant an dinosaored abalamour ma ne oa ket dispartiet c'hoazh ar c'hevandir nemetañ, [[Pangea]] e anv, da vare an Triaseg, ha ma'z int en em strewet dre-holl d'ar mare-se hep kaout ezhomm da dreuziñ [[mor]] ebet.

Abred pe abretoc'h eo aet an holl zinosaored da get – war-bouez an evned – e-kerzh ar Mezozoeg ; e-pad enkadenn ar C'hretase hag an Trede hoalad (anvet ivez «&amp;nbsp;enkadenn K-T&amp;nbsp;») ez eo steuziet an dinosaored a veve da vare ar C'hretase uhel (-99,6 Mav – -65,5 Mav)&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume Lecointre &amp; Hervé Le Guyader, ''Classification phylogénétique du vivant'', skeudennaouet gant Dominique Visset, levrenn 1, Belin, Pariz, 2006 {{ISBN|978-2-7011-4273-9}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [www.tolweb.org ''Tree of Life'']&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel [[1842]] e voe kinniget an anv ''dinosaor'' gant ar [[Paleontologiezh|paleontologour]] [[Bro-Saoz|saoz]] [[Richard Owen]] ([[1804]]-[[1892]]), diwar an [[henc'hresianeg]] ''saura'' &quot;glazard, stlejvil&quot; ha ''deinos'' &quot;spontus, braouac'hus&quot; abalamour ma oa bras-kenañ (en tu all da 15 [[metr|m]]) ar pep brasañ eus an dinosaored a oa bet dizoloet gantañ. Daoust d'an dra-se e c'halle an dinosaored bezañ bihan-kenañ o ment, betek un nebeud santimetroù.&lt;br&gt;
Kerkent ha kreiz an {{XIXvet kantved}} ha betek ar [[bloavezhioù 1970]], an dinosaored a veze gwelet gant ar skiantourien evel loened yen o gwad, dizampart ha goustad, aet da get abalamour d'o sotoni. E [[1969]], ar paleontologour [[SUA|stadunanat]] [[John Ostrom]] ([[1928]]-[[2005]]) a roas lañs da « azginivelezh an dinosaored », a sachas evezh ur bern tud war studi an dinosaored, a voe gwelet adalek neuze evel loened oberiant, &lt;abbr title=&quot;a genderc'h o-unan tommder o c'horf.&quot;&gt;emwrezek&lt;/abbr&gt; gant emzalc'hioù kevredigezhel kemplezh.

Abaoe ma voe anavezet ar c'hentañ dinosaor, en {{XIXvet kantved}}, al loened-se o deus desachet ur bern tud er mirdioù e pep lec'h war an Douar, da welet ar relegoù adsavet eno. Plijout a reont kenañ d'ar vugale koulz ha d'an oadourien. Deuet int da vezañ ul lodenn eus sevenadur pobl an {{XXvet}} hag an {{XXIvet kantved}}, hag o c'havout a reer taolennet e levrioù hag e filmoù stank-kenañ. Danvez pennañ levrioù ha filmoù brudet ez int, evel ''[[Jurassic Park]]'' pe ''[[Ice Age 3]]'', ha kaoz a vez ingal eus ar c'havadennoù nevez diwar o fenn er [[media]].

Alies e vez implijet ar ger &quot;dinosaor&quot; war ar pemdez evit komz eus stlejviled all eus ar [[ragistor]], evel ar [[genad]]où ''[[Dimetrodon]]'', ''[[Ichthyosaurus]]'', ''[[Mosasaurus]]'', ''[[Plesiosaurus]]'' ha ''[[Pterosaurus]]'', petra bennak ma ne oa ket dinosaored anezho tamm ebet.

=== Termenadur a-vremañ ===
[[Restr:Triceratops AMNH 01.jpg|left|thumb|225px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Relegenn ''[[Triceratops]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''American Museum of Natural History'', [[New York]]&lt;/small&gt;&lt;hr&gt;• &lt;small&gt;Fazius eo an adstrolladur-se, hervez lod skiantourien, en abeg d'an divrec'h troet war an tu-skarzh ha da aozadur ar bizied.&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Hervez ar [[renkadur filogenetek]] e vez termenet an dinosaored evel strollad diskennidi an hendad nevesañ boutin da ''[[Triceratops|Driceratops]]'' ha d'an evned a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} Randall B.Irmis, [http://socrates.berkeley.edu/~irmisr/sylbrad.pdf ''A reappraisal of the phylogeny of early dinosaurs'']&lt;/ref&gt;. Lavaret eo bet ivez e c'hallfe strollad an dinosaored bezañ termenet evel diskennidi hendad nevesañ ''[[Megalosaurus]]'' hag ''[[Iguanodon]]'', abalamour ma'z int daou eus an tri [[spesad]] a zo bet meneget gant Richard Owen p'en doa goveliet ar ger ''dinosaurus''&lt;ref&gt;{{en}} George Olshevsky (2000), ''An annotated checklist of dinosaur species by continent'', skeudennaouet gant Tracy Lee Ford, [https://openlibrary.org/works/OL4004927W/An_annotated_checklist_of_dinosaur_species_by_continent ''Mesozoic Meanderings'' #3]&lt;/ref&gt;. Gant an daou dermenadur avat en em gaver gant ar memes strollad loened anvet &quot;dinosaored&quot;. Savet eo bet an termenadurioù-se a-benn klotañ gant meizadoù ar skiantourien kent implij ar filogenetik a-vremañ, kuit da zroukveskañ talvoudegezh ar ger &quot;dinosaor&quot;.

Rummatadur an dinosaored a laka kemm etre daou glad bras hervez [[morfologiezh|neuziadurezh]] [[lestr (korfadurezh)|lestr]] o c'horf : ''[[Ornithischia]]'' (&quot;listri evned&quot;) ha ''[[Saurischia]]'' (&quot;listri stlejviled&quot;) eo ar c'hladoù-se.
* ''Ornithischia'' a reer eus an holl c'heotdebrerien rannet e tri [[urzhad|isurzhad]] gant ar baleontologourien :
**''[[Ornithopoda]]'' a vod dinosaored daoudroadek peurliesañ, en o zouez an dinosaored o «&amp;nbsp;figos [[houad]]&amp;nbsp;» (pe ''[[Hadrosauridae]]''),
**''[[Marginocephalia]]'', en o zouez an dinosaored gant gouzougennoù pe tokoù eskern war lein o fenn (''[[Ceratopsia]]'' ha ''[[Pachycephalosauria]]''),
**''[[Thyreophora]]'', a oa dinosaored pevarzroadek gant «&amp;nbsp;harnezioù&amp;nbsp;», pikoù ha plakennoù eskern war o c'hein hag o lost (''[[Ankylosauria]]'' ha ''[[Stegosauria]]'').
* ''Saurischia'' zo rannet e daou c'hlad disheñvel-mat :
**''[[Theropoda]]'', dinosaored daoudroadek a vez kigdebrerien peurliesañ hag an dinosaored pluñvek (an evned),
**''[[Sauropodomorpha]]'', dinosaored pevarzroadek peurliesañ ha bras-kenañ o ment, dezho gouzougoù hir, ur penn bihan hag ul lost hir. 
Emglev zo etre hogos an holl baleontologourien da lâret e tiskenn an evned diouzh an dinosaored ''Theropoda''. Hervez termenadur rik ar c'hladoù e ranker lakaat holl ziskennidi ur memes hendad boutin er memes strollad evit ma vefe savet ar strollad e-giz ma tere : dinosaored eo an evned ha n'eo ket aet an dinosaored da get eta. Renket e vez an evned gant ar pep brasañ eus ar baleontologourien er c'hlad ''[[Maniraptora]]'', anezho ''[[Coelurosauria]]'', da lâret eo ''Theropoda'', a zo ivez ''Saurischia'', dinosaored anezho&lt;ref&gt;{{en}} Padian, K. (2004), ''Basal Avialae'', en : David B. Weishampel, ''The Dinosauria'' (eil embannadur), University of California Press, 2004 {{ISBN|978-0-520-24209-8}}&lt;/ref&gt;.

Dinosaored eo al laboused eta, hervez termenadur ar c'hladoù ; er yezh pemdez avat ne vez ket anv eus al laboused pa gomzer eus &quot;dinosaored&quot;. A-benn bezañ sklaeroc'h e vo implijet ar ger « dinosaor » er pennad-mañ evel heñvelster « dinosaor n'eo ket un evn ». Implijet e vo « dinosaor n'eo ket un evn » pa vo ezhomm pouezañ war ar fed-mañ.&lt;br&gt;
Reizh eo en un doare teknikel evel-just lakaat an dinosaored da strollad disheñvel pa implijer renkadur [[Carl von Linné]], ar reizhiad koshañ evit renkadur skiantel ar spesadoù, a zegemer [[takson]]où [[Parafiletegezh|parafiletek]] na endalc'hont ket holl ziskennidi ur memes hendad.

== Dinosaored ha ragistor ==
Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger &quot;ragistor&quot; a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur [[Mab-Den]] d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored ha n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha ''[[Hominidae|Hominideg]]'' ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus er Mezozoeg int, ha loened ragistorel n'int ket.

== Deskrivadur ==
=== • Ment ===
[[Restr:Diplodocus size comparison.png|thumb|320px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Ment ''[[Diplodocus]]'' e-keñver hini ''[[Homo sapiens]]''&lt;/div&gt;]]
Diouzh ar [[Karrekaenn|c'harrekaennoù]] a zo bet kavet e c'haller lavaret e oa ur strollad loened bras eus an dinosaored daoust ma kemmas o ment keitat e-pad an Triaseg, ar Juraseg hag ar C'hretase&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20110927155159/http://dml.cmnh.org/1998May/msg00048.html ''Dinosaur size varied in different periods''].&lt;/ref&gt;. Hervez ar paleontologour Bill Erickson ([[1928]]-[[1987]]) emañ keidenn o fouez etre 9 [[kilogram|kg]] ha 5 tonenn. Ur studiadenn nevez diwar-benn 63 genad dinosaored he deus roet ur geidenn a 850&amp;nbsp;kg (ur pouez a c'haller keñveriañ ouzh hini un [[Ursus arctos horribilis|arzh louet]]) hag ur pouez etre eus tost div donenn, da lâret eo kement hag ur [[jirafenn]]. Da 863 g e sav pouez keitat ar [[bronneg]]ed, da lâret eo hini ur [[Krigner|c'hrigner]] bras. Brasoc'h evit an div drederenn eus ar bronneged a-vremañ e oa an dinosaored bihanañ. Brasoc'h e oa ivez ar pep muiañ eus an dinosaored evit 98% eus ar bronneged a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} William Carnell Erickson (2001) : [https://web.archive.org/web/20170809122656/http://www.dogjudging.com/wp-content/uploads/2014/08/On-the-Origin-of-Dinosaurs-and-Mammals.pdf ''On the Origin of Dinosaurs and Mammals'']&lt;/ref&gt;.

==== An dinosaored brasañ ha bihanañ ====
[[Restr:Sauroposeidon dinosaur.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Sauroposeidon]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Human-eoraptor size comparison.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Eoraptor]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Dinosaur leg.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Pav un dinosaor&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Royal Tyrrell Museum'', Drummheller, [[Alberta]], [[Kanada]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
N'eus nemet ul lodenn vihan eus al loened marv a ya da [[karrekaenn|garrekaennoù]], hag ul lodenn vihan hepken eus ar re a vez dizoloet zo klok. Eskern hepken a gaver peurliesañ. Ral-kenañ eo roudoù ar c'hroc'henoù pe ar gwiadennoù. Un arz diresis eo adsevel relegenn ur spesad dre geñveriañ ment ha morfologiezh an eskern gant re ur spesad all, ha gwall ziaes eo klask adsevel organoù ha kigennoù. Biken eta ne ouiimp en un doare asur petra e oa ment an dinosaored brasañ ha bihanañ.

E-touez an dinosaored, ar ''[[Sauropoda]]'' a oa loened bras-meurbet, ar re vrasañ a oa brasoc'h evit an holl loened o deus bevet war an Douar abaoe. Korred en o c'hichen e oa bronneged ragistorel evel ''[[Indricotherium]]'' pe ar [[mammout]] [[kolombia]]n. N'eus ken un dornadig loened-mor hiziv zo dezhe tost ar memes ment pe unan vrasoc'h, evel ar [[balum glas]] a zo 180 tonenn a bouez ennañ hag a dizh 31 metr hirder d'ar muiañ.

Ar brasañ hag ar pounnerañ dinosaor anavet diwar relegoù klok pe dost eo ''[[Brachiosaurus|Brachiosaurus brancai]]'' (anvet ivez ''[[Giraffatitan]]'')&lt;ref&gt;{{en}} Edwin H. Colbert, ''Men and Dinosaurs: The Search in Field and Laboratory'', Penguin Books, 1971 {{ISBN|978-0-14-021288-4}}&lt;/ref&gt;. Daouzek metr e oa e uhelder, 22,5 metr e hirder, ha pouezet en dije etre 30 ha 60 tonenn – un [[olifant]] [[afrika]]n, al loen brasañ a vev war an Douar hiziv, a bouez 7,7 tonenn well-wazh. An dinosaor hirañ en deus lezet ur garrekaenn glok eo ''[[Diplodocus]]'' a oa 27 metr e hirder ; emañ e ''Carnegie Museum of Natural History'', [[Pittsburgh]], [[Pennsylvania]] abaoe [[1907]].

Dinosaored brasoc'h a oa, met ne chom anezhe ken un nebeud karrekaennoù diglok peurliesañ. An darn vrasañ anezhe a oa geotdebrerien a zo bet kavet er bloavezhioù 1970 pe diwezhatoc'h, ''[[Argentinosaurus]]'' en o zouez, en dije tizhet etre 80 ha 100 tonenn. An hini uhelañ, ''[[Sauroposeidon]]'', a oa 18 metr, en dije gallet tizhout ur prenestr er 6vet solier.
[[Restr:Longest_dinosaurs1.png|center|600px|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''Ment ar [[Sauropoda]] hirañ anavet'''&lt;br&gt;(ment un den war an tu kleiz)&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
{{legend|#c33|''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' • 30-39,7 m}}
{{legend|#6c6|''[[Turiasaurus riodevensis]]'' • 30-39 m}}
{{legend|#f96|''[[Mamenchisaurus sinocanadorum]]'' • 26-35 m}}
{{legend|#99c|''[[Supersaurus vivianae]]'' • 32.5-34 m}}
{{legend|#69c|''[[Sauroposeidon proteles]]'' • 28-34 m}}]]
Un dinosaor brasoc'h c'hoazh, ''[[Amphicoelias|Amphicoelias fragillimus]]'', anavet hepken dre un nebeud karrekaennoù melloù-kein dizoloet e [[1878]], a c'hallje bezañ tizhet 58 metr hirder ha 120 tonenn a bouez&lt;ref&gt;{{en}} Carpenter, K. (2006). [https://web.archive.org/web/20071202033905/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/Amphicoelias.pdf ''Biggest of the bog: a critical re-evaluation of the mega-sauropod] ''Amphicoelias fragillimus'',en : J. R. Foster &amp; S. G. Lucas, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation'', New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36/131–138.&lt;/ref&gt;. An hini pounnerañ a c'hallje bezañ bet ''[[Bruhathkayosaurus]]'', anavezet fall ha danvez breutadennoù etre an arbennigourien anezhañ c'hoazh, a vije bet dezhañ etre 175 ha 220 tonenn. Peurliesañ e lavarer hiziv ne oa ket en tu all da 139 zonenn, evit 34 metr hirder da ''[[Bruhathkayosaurus|Vruhathkayosaurus matleyi]]''.

Ar c'higdebrer brasañ e oa ''[[Spinosaurus]]'', dezhañ etre 16 ha 18 metr ha 9 zonenn&lt;ref&gt;{{en}} C. dal Sasso &amp; S. Maganuco &amp; E. Buffetaut &amp; M. A. Mendez (2006), ''New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its sizes and affinities'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'', 25(4)/888–896.&lt;/ref&gt;. Kigdebrerien bras all e oa ''[[Giganotosaurus]]'', ''[[Mapusaurus]]'', ''[[Tyrannosaurus rex]]'' ha ''[[Carcharodontosaurus]]''.
 
Pa ne gemerer ket e kont an evned a-vremañ evel an [[Trochilidae|evned-kelien]], an dinosaored bihanañ e oa dezhe ment ur [[bran|vran]] pe ur [[yar|penn-yar]]. An Theropoda ''[[Microraptor]]'' ha ''[[Parvicursor]]'' a oa nebeutoc'h evit 60&amp;nbsp;cm hirder dezhe.

=== • Emzalc'h ===
[[Restr:Maiasaura nest (2).jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Un neizh ''[[Maiasaurae]]'' kavet e [[1978]]&lt;/div&gt;]]
Diazezet e vez ar preder war emzalc'h an dinosaored war ar c'harrekaennoù kavet, [[metoù]] al loened, adsavadennoù dre [[urzhiataer]] eus o [[bevmekanikerezh]], ha keñveriadennoù gant al loened a-vremañ a vev er memes [[log ekologel]]. Diwar kalz martezeadennoù ez eo diazezet ar pezh a soñjomp diwar-benn emzalc'h an dinosaored eta, ha breud a vo diwar-benn lod anezhe e-pad pell c'hoazh moarvat. Emglev zo etre ar skiantourien avat da soñjal e kaver emzalc'hioù boas e-touez ar [[Krokodil|c'hrokodiled]] hag al laboused a c'haller adkavout ivez e-touesk an dinosaored.

==== Bagadoù ====
E 1878 e voe kavet e [[Bernissart]], [[Belgia]], ar c'hentañ prouenn eus bagadoù dinosaored. Eno e voe kavet 31 ''[[Iguanodon]]'' a oa ar stumm warne da vezañ marvet goude bezañ kouezhet en un toull don hag int beuzet en dour&lt;ref&gt;{{en}} Johan Yans, Jean Dejax, Denise Pons, Christian Dupuis, Philippe Taquet : ''Palaeontological and geodynamical implications of the palynological dating of the wealden facies sediments of Bernissart (Mons Basin, Belgium)''. ''C. R. Palevol 4 (2005)'' 135–150.&lt;/ref&gt;. Petra bennak ma voe dizoloet da c'houde e teue an dilerc'hioù-se diwar tri darvoud disheñvel&lt;ref&gt;{{en}} ''Deposition of ''Iguanodon'' skeletons occurred in at least 3 different events. [http://dml.cmnh.org/2001Jul/msg00103.html ''Bernissart Iguanodons and their significance''] 04 GOU 2001.&lt;/ref&gt;, e voe kavet lec'hioù all ma oa marvet dinosaored a-vagadoù.

Ar roudoù karrekaet niverus a laka da soñjal e oa paot-kenañ ar bagadoù hag ar strolladoù e kalz spesadoù. Roudoù kantadoù pe miliadoù a c'heotdebrerien a ziskouez e c'halle an ''[[Hadrosauridae]]'' bale a-vagadoù bras, evel ar [[bizon]]ed pe ar [[springbok]]ed hiziv. Roudoù ''[[Sauropoda]]'' o deus diskouezet e veaje al loened a-vagadoù a vode meur a spesad a-wezhioù&lt;ref&gt;{{en}} J. J. Day &amp; P. Upchurch (2002), ''Sauropod Trackways, Evolution, and Behavior'', ''Science'' 296:1659. [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0529_020529_sauropods.html ''National Geographic'']&lt;/ref&gt;, ha re all a zalc'he o re vihan e kreiz ar bagad d'o gwareziñ, diouzh ar roudoù dizoloet e Davenport Ranch, [[Texas]].

==== Neizhioù ====
Pa voe dizolet e 1978 un neizh ''[[Maiasaura]]'' (&quot;dinosaor mamm vat&quot;) gant ar paleontologour [[Jack Horner]] (*[[1946]]) e [[Montana]] e voe diskouezet e talc'he loened an isurzhiad ''[[Ornithopoda]]'' d'ober war-dro o re vihan goude ma oa digloret ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} J. R. Horner &amp; R. Makela (1979) : ''Nest of Juveniles Provides Evidence of Family-Structure Among Dinosaurs'', ''Nature'' 282 (5736): 296–298&lt;/ref&gt;. Prouennoù zo ivez en em zalc'he heñvel dinosaored all eus ar C'hretase, evel ''[[Saltasaurus]]'', bet dizoloet e [[1997]] e [[Patagonia]], hag en em vode al loened-se a-viliadoù er memes lec'h da neizhañ, evel ar [[Mank impalaerel|Manked impalaerel]].&lt;br&gt;
''[[Oviraptor]]'' [[Mongolia]] a voe dizoloet e [[1993]] gant ur relegenn o tozviñ evel ur yar, ar pezh a dalvez e oa warnañ ur gwiskad pluñv a domme ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} [http://search.eb.com/dinosaurs/dinosaurs/BRa.html ''Digging Around for a Social Life'']&lt;/ref&gt;. Roudoù karrekaet o deus kadarnaet an emzalc'h a vamm e-touez ar ''Sauropoda'' hag an ''Ornithopoda'' eus [[Enez Sgitheanach]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3255494.stm ''Dinosaur family footprints found'']&lt;/ref&gt;. Kavet ez eus bet vioù ha neizhioù eus ar pep brasañ eus ar strolladoù dinaosored, gwirheñvel eo e kehente an dinosaored gant o re vihan en un doare heñvel ouzh hini an evned hag ar c'hrokodiled a-vremañ.

Lod eus an dinosaored a save o neizhioù e-kichen mammennoù &lt;abbr title=&quot;Tomm, pa gomzer eus eien.&quot;&gt;havel&lt;/abbr&gt;, ar pezh a roe an tu da gaout ur wrez azas hag ingal evit ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} Gerald Grellet-Tinner &amp; Lucas E. Fiorelli : [http://www.nature.com/ncomms/journal/v1/n3/full/ncomms1031.html ''A new Argentinean nesting site showing neosauropod dinosaur reproduction in a Cretaceous hydrothermal environment''], ''Nature Communications'' Vol.1, Art. 32 ; DOI:doi:10.1038/ncomms1031 ; 29 MEZ 2010&lt;/ref&gt;.

==== Paradur ha kehentezh ====
[[Restr:Centrosaurus dinosaur.png|thumb|250px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Daou ''[[Centrosaurus]]'', [[Ceratopsidae]] geotdebrer eus diwezh ar C'hretase e [[Norzhamerika]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Gwel un arzour&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Re vresk evit an emgannoù e oa krib lod eus an dinosaored, evel re ar c'hlad ''[[Marginocephalia]]'', re isurzhiad ''[[Theropoda]]'' ar c'hlad ''[[Eusaurischia]], ha re ar genad ''[[Hadrosaurus]]'' ; moarvat e talveze o c'hrib da sachañ ar parezed pe da spontañ an enebourien, daoust m'hon eus nebeut a elfennoù diwar-benn emzalc'h tachennoù ha paradur an dinosaored.&lt;br&gt;
N'ouzer ket kennebeut penaos e kehente an dinosaored etrezo, met kavadennoù nevez a laka da soñjal e laboure marteze krib kleuz ar spesadoù ''[[Lambeosaurinae]]'' evel ur [[kef-dasson|c'hef-dasson]] implijet evit leuskel kriadennoù a bep seurt.

==== Chase ====
Unan eus ar c'harrekaennoù pouezusañ a voe kavet e gouelec'h [[Gobi]] e [[1971]]. Bez' e oa ur ''[[Velociraptor]]'' hag a dage ur ''[[Protoceratops]]''. Dizoloadenn an daou loen krog-ha-krog a brou kalz martezeadennoù&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.amnh.org/exhibitions/fightingdinos/ex-fd.html ''Joined forever in death'']&lt;/ref&gt; Diskouez a ra e tage hag e tebre an dinosaored an eil re ar re all, petra bennak ma ne oa ket ur souezhadenn evit ar pezh a sell ouzh an ''[[Theropoda]]''&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1219_021219_dinocannibal.html ''Cannibalistic Dinosaur : The Mystery of a Dinosaur Cannibal'']&lt;/ref&gt;. Kadarnaet eo bet gant roudoù dent war ur garrekaenn ''[[Majungatholus]]'' e Madagaskar e [[2003]]&lt;ref&gt;{{en}} R. R. Rogers, D. W. Krause &amp; K. C. Rogers (2003) : ''Cannibalism in the Madagascan dinosaur Majungatholus atopus'' [http://www.nsf.gov/od/lpa/news/03/pr0336.htm ''OLPA Dinosaur Cannibal Unearthed in Madagascar''] ''Nature'' 422:515-518.&lt;/ref&gt;.

==== Kerzhed ====
Hervez an dizoladennoù graet hiziv an deiz ne vije bet spesad dinosaor turier ebet, ha nebeut a zinosaored kraper. Evel ma'z eus bet kavet ur bern roudoù spesadoù bronneged a durie hag a grape er [[Kenozoeg|C'henozoeg]], an diouer a brouennoù diwar-benn spesadoù dinosaored heñvel zo un tamm souezhus.

Un doare mat da gompren emzalc'h ar spesadoù dinosaored eo deskiñ penaos e tilec'hient. Ar bevmekanikerezh peurgetket en deus pourchaset kalz elfennoù evel, da skouer, gouzout pegen buan e rede an dinosaored diwar studi labour ar c'higennoù ha levezon ar [[gravitadur|c'herc'hellder]] war framm o relegoù&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20070711053858/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Palaeofiles/Tracks/Report7/Speed.html ''Gait and Dinosaur speed''] – Formulennoù da jediñ tizh an dinosaored&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20050305102542/http://www.shef.ac.uk/~es/DINOC01/dinocal1.html ''Calculate your own Dinosaur speed''] – Formulennoù all&lt;/ref&gt;, gouzout hag eñ e ranke an Theropoda ramz mont goustatoc'h pa vezent o redek war-lerc'h o freizh kuit da vezañ gloazet&lt;ref&gt;{{en}} J. Hecht (1998) : ''The deadly dinos that took a dive'', ''New Scientist'' 2130. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/78905.stm ''BBC Dino-sore'']&lt;/ref&gt;, ha gouzout hag-eñ e oa gouest ar ''sauropoda'' da chom war-neuñv&lt;ref&gt;D. M. Henderson (2003) : ''Effects of stomach stones on the buoyancy and equilibrium of a floating crocodilian: A computational analysis'' [https://web.archive.org/web/20051029174713/http://www.nserc.ca/news/features/dinosaurs_e.htm ''The “Inflatable” Dinosaurs of the Mesozoic''], ''Canadian Journal of Zoology'' 81:1346–1357&lt;/ref&gt;.

==== Kelc'hiad buhez ====
Betek-henn e lavare ar skiantourien e oa an dinosaored loened a veve diouzh an deiz, e-skoaz ar bronneged kentañ a oa loened bihan a rene o buhez er beuznoz pe diouzh an noz kuit da vezañ taget&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.maxisciences.com/dinosaure/certains-dinosaures-vivaient-surtout-la-nuit_art13995.html ''Certains dinosaures vivaient surtout la nuit'']&lt;/ref&gt;.

E [[2011]] e voe renet ur studiadenn baleontologek diwar-benn framm lagad an dinosaored : muzuliet e voe hirder poulloù-lagad ha treuzkiz lagadenn [[Lagad|sklera]] 33 spesad ''[[Archosauria]]'', keñveriet gant re 164 spesad a hiziv, en o zouez stlejviled, evned ha bronneged. Diskouezet e voe e veve an dinosaored kigdebrer hanter diouzh an noz, an dinosaored a nije ha ''[[Pterosauria]]'' diouzh an deiz dreist-holl, hag e veve an dinosaored geotdebrer koulz an noz hag an deiz.&lt;0ref&gt;{{en}} Lars Schmitz &amp; Ryosuke Motani, ''Nocturnality in Dinosaurs Inferred from Scleral Ring and Orbit Morphology'', [http://www.sciencemag.org/content/early/2011/04/13/science.1200043 ''Science'', 14 EBR 2011]&lt;/ref&gt;

=== Metabolegezh ===
A-zivout [[Metabolegezh|kennevid]] an dinosaored, ur studiadenn c'hall diwar-benn aozadur [[izotop]]ek an [[oksigen]] e dent hag eskern 80 dinosaor eus ar C'hretase (''[[Theropoda]]'', ''[[Sauropoda]]'', ''[[Ornithopoda]]'' ha ''[[Ceratopsia]]''&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.futura-sciences.com/fr/sinformer/actualites/news/t/paleontologie/d/des-dinosaures-a-sang-chaud-au-cretace_9127/ ''Des dinosaures à sang chaud au Crétacé ?'']&lt;/ref&gt;) hag a zeue eus Norzhamerika, Afrika, [[Europa]] hag Azia he deus diskouezet e rankent kaout korfoù [[Emwrezadezh|emwrezat]]. Feur an &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O e-keñver hini an &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O — a zo diouzh [[gwrezverk]] diabarzh al loened bev — a oa heñvel ouzh hini ar bronneged hag an evned, a zo emwrezat, ha disheñvel a-grenn diouzh hini ar stlejviled a-vremañ, loened [[Gwreztaolusted|gwreztaolus]] anezhe, diouzh hini ''[[Chelonii]]'' ha hini ''[[Crocodilia]]'' karrekaet eus ar C'hretase.

Bezañs [[Framm Havers|frammoù Havers]], anezho mikrokanolioù gronnet gant ur gwiskad eskern kengreiz e-barzh ar relegoù, en eskern karrekaet a vefe un elfenn ouzhpenn a lakafe da soñjal o doa korfoù emwrezat&lt;ref&gt;{{fr}} R. Amiot, ''Les dinosaures avaient le sang chaud'', ''Pour la science'', Here 2006, pp. 70-74.&lt;/ref&gt;.

Ur skipailh eus [[Florida]] en deus jedet e oa kenfeur ar gwrezverk ouzh an tolzennad hag ouzh ar feur kreskiñ, eus 25&amp;nbsp;°C evit an dinosaored bihan betek 41&amp;nbsp;°C evit ar re vrasañ&lt;ref&gt;{{en}} James F. Gillooly, Andrew P. Allen &amp; Eric L. Charnov (2006) : [http://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.0040248 ''Dinosaur Fossils Predict Body Temperatures'']&lt;/ref&gt;. Implijet o deus ur patrom [[Matematik|niverel]] da jediñ gwrezverk ar c'horf diouzh ar ment hag ar feur kreskiñ, evit 8 spesad, eus ''[[Psittacosaurus mongoliensis]]'', 12&amp;nbsp;kg ennañ, betek ''[[Apatosaurus excelsus]]'', 2&amp;nbsp;6000&amp;nbsp;kg ennañ. Hervez ar skipailh e tizhe gwrezverk diabarzh ''Sauroposeidon proteles'', ar pounnerañ eus an dinosaored anavet (60 tonenn), betek 48&amp;nbsp;°C moarvat. Prouiñ a rafe ar patrom-se e vefe tommaet an dinosaored bras dre « emwrezadezh [[anniñv]]el ».

== Rummatadur an dinosaored ==
N'eus ket keit-se e renked ''Ichthyosauria'', ''Pliosaurus'', ''Plesiosauria'' (3 strollad stlejviled dour) ha ''Pterosauraia'' (stleviled-nij) e strollad an dinosaored ; hiziv e vez sellet oute evel lignezioù disheñvel diouzh an dinosaored.&lt;br&gt;
Ur strollad loened liesseurt e oa an dinosaored. Hervez ur studiadenn eus [[2006]] e oa bet deskrivet 527 genad asur disheñvel, hag ouzhpenn 1&amp;nbsp;844 genad a chom c'hoazh da renkañ&lt;ref&gt;{{en}} Henry Fountain, [http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2006/09/12/science/12observ.html&amp;OQ=_rQ3D1Q26refQ3Dscience&amp;OP=72daafdfQ2FQ25Q3BQ7CQ2AQ25ml(bQ5BllQ7DQ2BQ25Q2B))3Q25)9Q25BQ2BQ25b(rQ7C8(Q7CQ25BQ2BlQ2AbQ7CQ5Bjf-Q7Dga ''Many more dinosaurs still to be found'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} S. C. Wang &amp; P. Dodson, P. (2006) : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=retrieve&amp;db=pubmed&amp;list_uids=16954187&amp;dopt=Abstract NCBI ''Estimating the Diversity of Dinosaurs'']&lt;/ref&gt;.

=== Taolenn hollek ===
Hervez ar [[Kod Etrebroadel Rummatadur al Loened]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp ''ICZN'']&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{fr}} [http://iczn.org/sites/iczn.org/files/Code%20International%20de%20Nomenclature%20Zoologique.pdf ''CINZ'']&lt;/ref&gt; e c'haller anavout etre 630 ha 650 genad dinosaored, gant meur a viliadoù spesadoù ; deskrivet e vez war-dro tregont spesad nevez bep bloaz. Un tamm muioc'h evit an hanter eus ar spesadoù n'int anavezet ken gant ur standilhon, diglok peurliesañ, ha nebeutoc'h evit 20% eus ar spesadoù zo anavezet gant muioc'h evit 5 standilhon.&lt;br&gt;
An daolenn hollek da-heul a ro liammoù etre ar strolladoù dinosaored pennañ. Kavout a reor un nebeud genadoù da reiñ un alberz eus an urzhiadoù hag eus ar c'herentiadoù meneget.

{| border=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;text-align:center; border-collapse:collapse; border:1px solid #111;&quot;
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Saurischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Herrerasauridae]]
| align=center|[[Restr:Herrerasil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Herrerasaurus]] [[Staurikosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Theropoda]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Coelophysoidea]]
| align=center|[[Restr:Coelophysis silhouette.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Coelophysis]] [[Liliensternus]] [[Dilophosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Neotheropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratosauria]]
| align=center|[[Restr:Ceratosil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Ceratosaurus]] [[Majungasaurus]] [[Carnotaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Tetanurae]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Megalosauroidea]]
| align=center|[[Restr:Spinosaurus_silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Spinosaurus]] [[Suchomimus]] [[Torvosaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Avetheropoda]]
| align=center|[[Restr:Tyrannosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Allosaurus]] [[Tyrannosaurus]] [[Velociraptor]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Sauropodomorpha]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Prosauropoda]]
| align=center|[[Restr:Massospondylus silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Anchisaurus]] [[Plateosaurus]] [[Massospondylus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Sauropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Sauropoda diazez]]
| align=center|[[Restr:Basal sauropod silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Mamenchisaurus]] [[Shunosaurus]] [[Omeiosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Neosauropoda]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Diplodocoidea]]
| align=center|[[Restr:Diplosil.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Diplodocus]] [[Apatosaurus]] [[Amargasaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Macronaria]]
| align=center|[[Restr:Brachiosaurus silhouette.svg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Brachiosaurus]] [[Camarasaurus]] [[Ampelosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Ornithischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Heterodontosauridae]]
| align=center| 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Heterodontosaurus]] [[Abrictosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;7&quot; align=center|[[Genasauria]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=center| [[Thyreophora]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Thyreophora diazez]] 
| align=center|[[Restr:Scelidosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Scelidosaurus]] [[Scutellosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Eurypoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Stegosauria]]
| align=center|[[Restr:Stegosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Stegosaurus]] [[Kentrosaurus]] [[Huayangosaurus]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ankylosauria]]
| align=center|[[Restr:Ankylosaurus silhouette01.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Euoplocephalus]] [[Edmontonia]] [[Ankylosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Cerapoda]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Marginocephalia]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Pachycephalosauria]] 
| align=center|[[Restr:Pachycephalosauria silhouette.png|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Prenocephale]] [[Pachycephalosaurus]] [[Stegoceras]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratopsia]]
| align=center|[[Restr:Protoceratops silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Trikeratops]] [[Protoceratops]] [[Torosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Ornithopoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Ornithopoda diazez]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Hypsilophodon]] [[Agilisaurus]] [[Leaellynasaura|Leællynasaura]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Iguanodontia]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Iguanodon]] [[Edmontosaurus]] [[Parasaurolophus]]''
|}
|}

== Istor naturel ==
=== Orin an dinosaored ===
Diwanet eo an dinosaored e-barzh usurzhad ar stlejviled ''[[Archosauria]]'', ur strollad stlejviled bihan [[Diapsidegezh|diapsidek]] a veve e diwezh ar Permian ha dreist-holl e deroù an Triaseg.

E diwezh ar Permian, war-dro -250 milion a vloavezhioù zo, e voe un enkadenn drumm hag a gasas war-dro 90% eus spesadoù ar mare da get, ar pezh a roas o zu d'ar spesadoù loened ha plant a chome da vleuniañ ha da emdreiñ da c'hounit tachennoù nevez, an [[amniot]]ed peurgetket. E-touez ar re-se edo hendadoù an dinosaored, ar stlejviled hag ar bronneged a wezhall hag a vremañ.

Ar stlejviled bihan diapsidek, da lâret eo dezho daou goublad prenestradenn en o c'hlopenn, a-drek poulloù o daoulagad, o deus eskern rakdentel e lodenn a-raok o c'harvanoù hag, evel holl stlejviled ar mare-se, izili a-dreuzkiz pe hanter-savet. Anvet int ''Thecodontia'' abalamour d'ar c'hentañ perzh-se. Aloubiñ a rejont an holl veteier, ha rannet e vezont e tri c'herentiad bras :
* ''Pterosauria'', pe stlejviled-nij ;
* ''Crocodila'', a zo chomet bev betek bremañ ;
* ''Dinosauria'', an dinosaored eta, a oa gouest da vale war an douar, o devoa pavioù savet war ur blaenenn kenstur gant plaenenn a-saezh o c'horf. Diwezh un emdroadur prim par da hini an evned hag ar bronneged eo o emstummoù. Gallout a reer gwelet an diforc'hioù etre ar strolladoù-se pa zielfenner framm o [[Lestr (korfadurezh)|lestr]], ennañ tri askorn par : [[askorn]] ar glun, an askorn kaezour hag an askorn koazez. Ar paleontologour [[Harry Govier Seeley]] en deus merzet kerkent ha [[1887]]&lt;ref name=&quot;Seeley1887&quot;&gt;{{en}} H. G. Seeley, ''On the Classification of the Fossil Animals Commonly Named Dinosauria'', ''Proceedings of the Royal Society of London'' Vol.43, 1887-1888, pp. 165-171 [http://www.jstor.org/stable/114526 ''JSTOR'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Allain2009&quot;&gt;{{fr}} Ronan Allain &amp; Émilie Läng, [http://www.sciencedirect.com/science/article/B6X1G-4VFBYBR-1/2/4e17ec6a3714b6168213faeee0998fc8 ''Origine et évolution des saurischiens'']&lt;/ref&gt; ar c'hemm bras a c'haller lakaat etre :
** ''[[Saurischia]]'', ger-ha-ger &quot;eskern koazez stlejviled dezho&quot;, rak triskinek eo o eskern koazez ;
** ''[[Ornithischia]]'', &quot;eskern koazez evned dezho&quot;, rak bez'z ez eus korfadurioù m'emañ an askorn kaezour kenstur gant an askorn koazez war-du an traoñ ha war-du an adreñv ; skañvik e chom ar geñveriadenn-se evelato.

=== Kentañ dinosaored ===
Kigdebrerien eo an dinosaored koshañ a anavezer, etre 225 ha 230 milion a vloavezhioù dezho : ''[[Eoraptor]]'' ha ''[[Herrerasaurus]]''. Arbennikaet eo an daou dija, rak ''Saurischia'' int, ur strollad a zo diwanet goude ma savas kemm etre an dinosaored ''Ornithischia'' ha ''Saurischia''. Homodontek evel ar stlejviled all eo an holl zinosaored.&lt;br&gt;
''[[Herrerasaurus]]'' zo ezel eus an urzhiad ''Saurischiea'', met ivez eus an isurzhiad ''Theropoda''&lt;ref&gt;{{en}} P. C. Sereno, F. E. Novas, A. B. Arcucci &amp; C. Yu (1988) : ''New Evidence on Dinosaur and Mammal Origins from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic, Argentina)'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'' Levr. 8, niv. 3.&lt;/ref&gt;.

Anavout a reer roudoù pavioù karrekaet koshoc'h, ha lezet gant dinosaored moarvat. Lezet e oa bet ar re goshañ war-dro 248 milion a vloazioù zo gant « ''stlejviled bihan pevarzroadek, a vent gant ur c'hazh, a lezas o louc'hoù er pri e-tro 250 milion vloaz zo [...]. Dizoloet e oa ar pazioù-se e [[mervent]] [[Polonia]], er menezioù Kroaz-santel. [...] Lezet e oa bet al louc'hoù [...] gant stlejviled eus ar genad ''[[Prorotodactylus]]'', loened pevarzroadek dezho pemp biz, ha sanket donoc'h eo louc'h an tri biz kreiz el leur. Tost an eil re diouzh ar re all, ar roudoù-se zo disheñvel diouzh re stlejviled all eus strollad ar c'hrokodiled hag ar stlejviled'' ».&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot;&gt;{{fr}} [http://www.sciencesetavenir.fr/actualite/archeo-paleo/20101007.OBS0946/dans-les-petits-pas-des-premiers-dinosaures-terrestres.html ''Sciences et Avenir'', 07 HER 10].&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{en}} Stephen L. Brusatte, Grzegorz Niedźwiedzki &amp; Richard J. Butler (06 HER 10) : [http://www.jstor.org/stable/41148734?seq=1#page_scan_tab_contents ''Footprints pull origin and diversification of dinosaur stem lineage deep into Early Triassic''].&lt;/ref&gt;

« 246 milion a vloavezhioù eo oad roudoù all bet kavet gant [...] skipailh Grzegorz Niedzwiedzki eus Skol-Veur [[Varsovia|Warszawa]]. Brasoc'h int, war-dro 15 santimetr, ha lezet e vijent bet gant dinosaored eus ar genad ''[[Sphingopus]]'' daoudroadek&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot; /&gt; ». Ar roudoù-se a laka moarvat ar c'hentañ spesad dinosaored hep kemm etre ''Ornithischia'' ha ''Saurischiea'' da vevañ un nebeud milionoù a vloavezhioù abretoc'h, da lâret eo adalek diwezh ar Permian.

[[Steuzidigezh an Triaseg-Juraseg]] en deus roet an tu d'ar spesadoù nevez-se da baotañ ha da gemer al logoù ekologel dieub.

=== Enkadenn an Triaseg-Juraseg ===
Steuzidigezh an dinosaored, war-dro 65 milion a vloavezhioù zo, he deus lakaet an dud da sevel meur a vartezeadenn d'he displegañ abaoe ar bloavezhioù 1970, lod anezhe droch-pitilh evel distruj an dinosaored gant [[Buhez ezdouarat|ezdouaridi]], lod gwirheñveloc'h hag a c'haller gwiriañ en un doare skiantel. Ret eo derc'hel soñj avat ez eo «&amp;nbsp;steuzidigezh an dinosaored&amp;nbsp;» un doare da gaozeal ha netra ken : n'eo ket aet an dinosaored da get penn-da-benn peogwir e chom evned c'hoazh hiziv an deiz.&lt;br&gt;
Daoust da se ez eus bet un enkadenn veur e diwezh ar C'hretase, 65 milion a vloavezhioù zo. Honnezh avat he deus bet un efed bihanoc'h war ar [[bevliesseurted|vevliesseurted]] dre vras evit enkadenn veur ar Permian-ha-Triaseg pe zoken hini an [[Ordovisian]]) ; diouennet he deus loened ha plant mor dreist-holl, evel ar [[skourrad]] ''[[Foraminifera]]'', pe an isurzhiad ''[[Ammonoidea]], ha pas kement a organegoù hag a veve war an douar. Kalz izeloc'h eo feur ar spesadoù douar-se a ya da get evit hini ar spesadoù-mor. Abalamour da donkad an dinosaored avat ez eo deuet an enkadenn-se da vezañ brudet.
 
Setu amañ abegoù gwirheñvelañ an enkadenn K-T.
[[Restr:Chicxulub radar topography.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;[[Krater Chicxulub]], e penn ledenez [[Yucatan]]&lt;br&gt;Ar stokadenn a grouas ar c'hrater-se a c'hallfe bezañ kaset an dinosaored da get.&lt;/div&gt;]]
* Un [[asteroidenn]] pe ur [[steredenn-lostek]] dezhi un dek kilometr bennak treuzkiz a vije kouezhet war an Douar, ar pezh a vije bet heuliet gant ur gwallreuz bras. Gant an [[Douarouriezh|douarour]] stadunanat [[Walter Alvarez]] hag e dad, ar [[fizik]]our Luis Alvarez, e voe embannet an damkaniezh-se e [[1980]]. Lavaret a rejont e oa bet ur c'hresk trumm e live an [[iridiom]] dre ar bed e gouelezennoù eus mare ar steuzidigezh, hag e oa ur brouenn eus ar stokadenn&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/do80di.html ''A Science Odyssey'']&lt;/ref&gt;. Stoket e vije bet an Douar gant ur c'horf dezhañ war-dro 5 pe 15 kilometr led e-kichen ledenez [[Yucatán]], hag en dije krouet [[krater Chicxulub]], dezhañ 180&amp;nbsp;km treuzkiz. Ouzhpenn an distrujoù graet gant ar stokadenn hag ar pezh a c'hoarvezas ([[tsunami]]où ha kement zo) e vije bet taolet an Douar a-bezh en deñvalijenn hag er yenien e-pad meur a vloaz abalamour d'an drailhoù strinket en aergelc'h gant ar stokadenn, o viret ouzh bannoù an [[Heol]] da dremen. An deñvalijenn en dije miret ivez ouzh al [[fotosintezenn|luc'hgevaoz]]. Heuliet e vije bet gant marv ur bern plant, hini ar [[plankton]] pergen, ha goude-se hini ur bern spesadoù n'o doa ket boued ken.
:Ar vartezeadenn-se, harpet gant kalz arguzennoù hiziv, a ro tro da zisplegañ, un tamm, ar c'hemmoù er feurioù steuzidigezh disheñvel hervez an taksonoù. Ouzhpenn, a-drugarez da gavadenn &quot;kenosferennoù&quot; – a zo pellennoù mikroskopek a sav pa losk ar glaou hag an eoul-maen krai - e [[gouelezenn]]où an enkadenn K-T e miz Ebrel 1980, ar skiantourien e soñj dezhe e c'hallje bezañ kouezhet ar maen-kurun e-kreiz ur gwelead eoul-maen, hag kaset en dije en aergelc'h kementadoù bras a eoul-douar entanet. Un abeg ouzhpenn e vefe evit steuzidigezh trumm ur bern spesadoù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20080501194250/http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/sciences/sciences_de_la_terre/20080430.OBS2093/la_fin_des_dinosaures.html ''Science &amp; Anvenir'', 30 EBR 2008]&lt;/ref&gt;. 
:Petra bennak ma n'haller ket divinout tizh steuzidigezh an dinosaored a-drugarez d'ar [[karrekaenn|c'harrekaenno]]ù hepken, ar patromoù zo bet savet a laka da soñjal e c'hoarvezas buan-kenañ, en ur prantad amzer kontet en eurvezhioù kentoc'h evit e bloavezhioù&lt;ref&gt;{{en}} D. S. Robertson, [http://webh01.ua.ac.be/funmorph/raoul/macroevolutie/Robertson2004.pdf ''Survival in the first hours of the Cenozoic''], ''Geological Society of America Bulletin'', 30 GWE 2003, levrenn 116, niv. 5/6, pp. 760–768]].&lt;/ref&gt;.
E miz Gwengolo 2007, ur skipailh klaskerien amerikan renet gant William Bottke eus ar ''Southwest Research Institute'' e [[Boulder]], [[Colorado]], ha skiantourien [[Republik Techek|dchek]] a implijas drevezadennoù dre urzhiataer da c'houzout eus pelec'h e teue an asteroidenn he doa krouet krater Chicxulub. Jedet o deus gant 90% gwirheñvelder e oa bet darc'haouet war-dro 160 milion a vloavezhioù zo un asteroidenn ramzel anvet ''[[(298) Baptistina]]'', dezhi tro 170&amp;nbsp;km treuzkiz, e kelc'htro e gourizad asteroidennoù a zo etre [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]] ha [[Yaou (planedenn)|Yaou]], gant un asteroidenn vihanoc'h ha dizanv dezhi 55&amp;nbsp;km treuzkiz. Drailhet e voe (298) Baptistina gant ar stokadenn, ha krouet e voe ur strollad asteroidennoù anvet «&amp;nbsp;tiegezh Baptistina&amp;nbsp;». Hervez ar jedadennoù, lod eus an drailhennoù a oa kaset e kelc'htroioù a dreuze hent an Douar. Unan anezhe e oa ar maen-kurun 10&amp;nbsp;km led a skoas ledenez Yucatán 66 milion a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.lemonde.fr/sciences/article/2013/02/07/la-chute-d-un-meteorite-a-bien-ete-fatale-aux-dinosaures_1828886_1650684.html ''Le Monde'', 07 C'HWE 13].&lt;/ref&gt;
:Un displegadenn damheñvel met a sav dael diwarni a lavar e vije kouezhet ur bern stered-lostek abalamour d'ar steredenn [[Nemesis (steredenn)|Nemesis]] o treuziñ [[koumoulennad Oort]]. Unan pe vuioc'h eus ar stered-lostek-se he dije skoet ouzh an Douar d'ar memes mare tamm-pe-damm. Evel e kalz stokadenn un asteroidenn hepken e vije bet heuliet gant gwrezverkoù o tiskenn trumm hag o tegas ur prantad yen&lt;ref&gt;{{en}} Adriana Ocampo, Vivi Vajda &amp; Eric Buffetaut, ''Unravelling the Cretaceous-Paleogene (KT) Turnover, Evidence from Flora, Fauna and Geology'', in ''BiologicalProcesses Associated with Impact Events'', Springer, 2006 {{ISBN|978-3-540-25735-6}}&lt;/ref&gt;.
:Koulskoude, ar studiadennoù renet diwar-benn ar c'hrater a ro da soñjal e vefe bet kleuzet 300 000 vloaz a-raok ma c'hoarvezfe an enkadenn veur. Kement-se ne dalvez ket ne c'hoarias ket an asteroidenn ur roll e diwezh an dinosaored, met dont a ra da vezañ ul lodenn eus un damkaniezh, enni meur a elfenn hag a ra ivez al liamm gant ar c'hemmoù en [[hin]]. Ar stokadenn-se a chom neoazh an devouder nemetañ a gement a zo gouest da zisplegañ ez eas kement a spesadoù da get ken buan e-pad an enkadenn-se.
* Dislonkadennoù ur [[gourtanvenez]] e diwezh ar C'hretase, abalamour d'un [[poent tomm]], hiziv dindan [[Enez ar Reünion]]. Krouiñ a rejont [[trapp]]où an [[Dekkan]] en [[India]] e-pad ur prantad berr a-walc'h diouzh skeuliad an amzerioù douarouriezhel (ur milion a vloavezhioù d'an nebeutañ), ha degas ur gwallreustl er bed a-bezh dre gemmañ an hin ha dre digreskiñ al luc'hgevaoz abalamour d'ar c'houmoul ludu ha d'ar brumennoù [[sulfur]]ek a oa taolet. Ken solut eo an damkaniezh-se hag an hini a-raok. Harpet eo gant oad trappoù an Dekkan (–65 million a vloavezhioù), o ec'honad a 500&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km², ha gant disoc'hoù diwar-benn digresk ar gouloù war gorre an Douar e-pad dislonkadenn ar menez-tan [[Pinatubo]] e miz Ebrel [[1991]] er [[Filipinez]]. Darn eus an damkaniezh-se a glot gant an hini a zo diwar-benn efedoù stokadenn ar mein-gurun war an hin.
* Digreskoù bras-kenañ eus live ar morioù e fin ar C'hretase a gemmas stumm ha ment an aodoù hag ar morioù en ur lakaat an hin da gemmañ kalz. Gouzout a reer en un doare asur e tigreskas kalz ar morioù da vare ar [[Kretase|C'hretase uhelañ]].

Diazezet eo an teir damkaniezh-se war fedoù solut hag enkadenn veur ar C'hretase a c'hallfe bezañ c'hoarvezet goude degouezh an tri darvoud-se d'ar memes mare.

=== An dinosaored er bed a vremañ ===
[[Restr:SArchaeopteryxBerlin2.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Arkeopteriks, [[Berlin]], [[1863]]&lt;/div&gt;]]
E [[1861]] e voe kavet e [[Bavaria]] ar garrekaenn evn gentañ, an [[Arkaeopteryks|arkeopteriks]], ur spesad eus ar [[Juraseg|Juraseg uhelañ]]. Dre ma oa heñvel-kenañ ouzh an dinosaored bihan daoudroadek, evel ''[[Compsognathus]]'', ec'h anadas diouzhtu an damkaniezh e tiskenne al laboused eus ur strollad dinosaored e-touez ar c'hlad ''[[Cœlurosauria]]''.

E-pad ur c'hantved e voe ur rendael diwar-benn an damkaniezh-se, a voe distaolet gant lod klaskerien. [[Ibil-skoaz|Ibilioù-skoaz]] zo d'an evned, emezo, padal n'eus ket da Cœlurosauria. Re a bouez a voe roet da ezvezañs an ibiloù-skoaz, koulskoude, pa n'eus reoù ebet d'ar bronneged kigdebrerien, n'int stlejviled evit kement-se.

Abaoe ar bloavezhioù 1970 ez eus bet kavet ''Cœlurosauria'' gant ibiloù-skoaz, ha zoken e strolladoù na oant ket emdroet ken : trec'h war ar re all e voe damkaniezh an dinosaored hendadoù d'an evned.

Er [[bloavezhioù 1990]] e voe kavet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek e [[Sina]], e bro Liaoning ; kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned.&lt;br&gt;
Abalamour d'an dizoloadennoù-se e soñjer e tiorroas perzh nevez ar pluñv en unan pe e meur a spesad Cœlurosauria, en hendad ar C'hœlurosauria e-unan zoken, hep implijout anezhañ da nijal war a seblant, hag engehentet en deus spesadoù niverus a-walc'h a zinosaored pluñvek. Diwar unan eus ar spesadoù dinosaored pluñvek-se e vije diwanet hendad an holl laboused, meur a vilion a vloavezhioù diwezhatoc'h.

Petra bennak ma'z eo degemeret an damkaniezh-se gant ar pep brasañ eus ar skiantourien ez eus un nebeud klaskerien a sav a-enep c'hoazh.

== Stlejviled a veve da vare an dinosaored ==
Kalz stlejviled a veve d'ar memes mare hag an dinosaored, ha kemmesket int bet gante er [[sinema]] hag el [[lennegezh]], daoust ma n'int renket evel-se gant ar skiantourien : ''[[Pterosauria]]'' (&quot;stlejviled-nij&quot;, en o zouez ''[[Pteranodon]]'' ha ''[[Pterodactylus]]), ''[[Plesiosauria]]'', ''[[Pliosauridae]]'', ''[[Mosasauridae]] '' hag ''[[Ichthyosauria]]'' (stlejviled mor) eo ar re vrudetañ.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Dinosaored]]</text>
      <sha1>01ibnok69sntwhy6zgzfzk1wrergn0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199364</id>
      <parentid>2199363</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lamet kuit eo bet ar restr ''Scelidosaurus_silhouette.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Infrogmation evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Scelidosaurus silhouette.jpg|]]</comment>
      <origin>2199364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48319" sha1="t37682phocf25g5ia6avuy7r21rvb20" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|''Dinosauria''|cc9|talbenn default|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:DMSN_dinosaurs.jpg|280px|center]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | Relegoù ''[[Allosaurus]]'' ha ''[[Stegosaurus]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Denver Museum of Science and Nature''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Denver]], [[Colorado]], [[SUA]]&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''[[Rummatadur (loened)|Rummatadur klasel]]'''
|-
| '''[[Riezad]]''' || [[Animalia|Loened]]
|-
| '''[[Skourrad]]''' || [[Chordata]]
|-
| '''[[Skourrad|Is-skourrad]]''' || ''[[Vertebrata]]''
|-
| '''[[Kevrennad]]''' || [[Sauropsida]]
|-
| '''[[Kevrennad|Iskevrennad]]''' || ''[[Diapsida]]''
|-
| '''[[Kevrennad|Dangevrennad]]''' || ''[[Archosauromorpha]]''
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''Usurzhad'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''''Dinosauria'''''&lt;br&gt;[[Richard Owen|Owen]], [[1842]]
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;&quot; | '''Kladoù izeloc'h''' 
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Saurischia]]
** [[Herrerasauridae]]
** [[Sauropodomorpha]]
*** [[Prosauropoda]]
*** [[Sauropoda]]
** [[Theropoda]]
*** [[Coelophysoidea]]
*** [[Ceratosauria]]
*** [[Tetanurae]]
* [[Ornithischia]]
** [[Heterodontosauridae]]
** [[Genasauria]]
*** [[Thyreophora]]
*** [[Cerapoda]]
**** [[Ornithopoda]]
**** [[Marginocephalia]]
|- bgcolor=&quot;#ffffe0&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #87555e; text-align:center;&quot;| D'ar [[bevoniezh|vevoniezh]]&lt;br&gt;[[Restr:AlphaHelixSection (yellow).svg|24px]]&amp;emsp;[[Restr:Kantarell, Iduns kokbok.jpg|22px]]&amp;emsp;[[Restr:Symbole-Zoo.png|24px]]&lt;br&gt;e tenn ar pennad-mañ.
|}
An '''dinosaored''' (''Dinosauria'' o anv skiantel) zo [[loen]]ed eus &lt;abbr title=&quot;Strollad meur a skourroù boudoù bev aozet heñvel hag o deus emdroet diwar un hendad hepken ; « unlignezek/monofiletek » eo an hendad-se neuze.&quot;&gt;klad&lt;/abbr&gt; ar ''[[Sauropsida]]'', a vod an holl [[stlejvil]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Reptilia]]''), an holl [[evn]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Aves]]'') hag ul lodenn hepken eus an henstlejviled, an holl anezho o tiskenn eus un hendad hepken. Kalz spesadoù dinosaored a oa, liesseurt ha disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all. Ar re vrudetañ a vevas adalek diwezh an [[Triaseg]] (-251 milion a vloavezhioù/Mav) betek fin ar [[Kretase|C'hretase]] (-65,5 Mav), e-pad an oadvezh [[Mezozoeg]] pe Eil hoalad (-251 Mav – -65,5 Mav).&lt;br&gt;
Kavadennoù graet nevez zo a laka da soñjal ez eus bet dinosaored abaoe an Triaseg Izel (deroù : -251 Mav) pe an Triaseg Kreiz (diwezh : -228 Mav), pe zoken adalek ar [[Permian]] (-299 Mav – -248 Mav). Trevadennet eo bet an holl [[Kevandir|gevandiroù]] gant an dinosaored abalamour ma ne oa ket dispartiet c'hoazh ar c'hevandir nemetañ, [[Pangea]] e anv, da vare an Triaseg, ha ma'z int en em strewet dre-holl d'ar mare-se hep kaout ezhomm da dreuziñ [[mor]] ebet.

Abred pe abretoc'h eo aet an holl zinosaored da get – war-bouez an evned – e-kerzh ar Mezozoeg ; e-pad enkadenn ar C'hretase hag an Trede hoalad (anvet ivez «&amp;nbsp;enkadenn K-T&amp;nbsp;») ez eo steuziet an dinosaored a veve da vare ar C'hretase uhel (-99,6 Mav – -65,5 Mav)&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume Lecointre &amp; Hervé Le Guyader, ''Classification phylogénétique du vivant'', skeudennaouet gant Dominique Visset, levrenn 1, Belin, Pariz, 2006 {{ISBN|978-2-7011-4273-9}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [www.tolweb.org ''Tree of Life'']&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel [[1842]] e voe kinniget an anv ''dinosaor'' gant ar [[Paleontologiezh|paleontologour]] [[Bro-Saoz|saoz]] [[Richard Owen]] ([[1804]]-[[1892]]), diwar an [[henc'hresianeg]] ''saura'' &quot;glazard, stlejvil&quot; ha ''deinos'' &quot;spontus, braouac'hus&quot; abalamour ma oa bras-kenañ (en tu all da 15 [[metr|m]]) ar pep brasañ eus an dinosaored a oa bet dizoloet gantañ. Daoust d'an dra-se e c'halle an dinosaored bezañ bihan-kenañ o ment, betek un nebeud santimetroù.&lt;br&gt;
Kerkent ha kreiz an {{XIXvet kantved}} ha betek ar [[bloavezhioù 1970]], an dinosaored a veze gwelet gant ar skiantourien evel loened yen o gwad, dizampart ha goustad, aet da get abalamour d'o sotoni. E [[1969]], ar paleontologour [[SUA|stadunanat]] [[John Ostrom]] ([[1928]]-[[2005]]) a roas lañs da « azginivelezh an dinosaored », a sachas evezh ur bern tud war studi an dinosaored, a voe gwelet adalek neuze evel loened oberiant, &lt;abbr title=&quot;a genderc'h o-unan tommder o c'horf.&quot;&gt;emwrezek&lt;/abbr&gt; gant emzalc'hioù kevredigezhel kemplezh.

Abaoe ma voe anavezet ar c'hentañ dinosaor, en {{XIXvet kantved}}, al loened-se o deus desachet ur bern tud er mirdioù e pep lec'h war an Douar, da welet ar relegoù adsavet eno. Plijout a reont kenañ d'ar vugale koulz ha d'an oadourien. Deuet int da vezañ ul lodenn eus sevenadur pobl an {{XXvet}} hag an {{XXIvet kantved}}, hag o c'havout a reer taolennet e levrioù hag e filmoù stank-kenañ. Danvez pennañ levrioù ha filmoù brudet ez int, evel ''[[Jurassic Park]]'' pe ''[[Ice Age 3]]'', ha kaoz a vez ingal eus ar c'havadennoù nevez diwar o fenn er [[media]].

Alies e vez implijet ar ger &quot;dinosaor&quot; war ar pemdez evit komz eus stlejviled all eus ar [[ragistor]], evel ar [[genad]]où ''[[Dimetrodon]]'', ''[[Ichthyosaurus]]'', ''[[Mosasaurus]]'', ''[[Plesiosaurus]]'' ha ''[[Pterosaurus]]'', petra bennak ma ne oa ket dinosaored anezho tamm ebet.

=== Termenadur a-vremañ ===
[[Restr:Triceratops AMNH 01.jpg|left|thumb|225px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Relegenn ''[[Triceratops]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''American Museum of Natural History'', [[New York]]&lt;/small&gt;&lt;hr&gt;• &lt;small&gt;Fazius eo an adstrolladur-se, hervez lod skiantourien, en abeg d'an divrec'h troet war an tu-skarzh ha da aozadur ar bizied.&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Hervez ar [[renkadur filogenetek]] e vez termenet an dinosaored evel strollad diskennidi an hendad nevesañ boutin da ''[[Triceratops|Driceratops]]'' ha d'an evned a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} Randall B.Irmis, [http://socrates.berkeley.edu/~irmisr/sylbrad.pdf ''A reappraisal of the phylogeny of early dinosaurs'']&lt;/ref&gt;. Lavaret eo bet ivez e c'hallfe strollad an dinosaored bezañ termenet evel diskennidi hendad nevesañ ''[[Megalosaurus]]'' hag ''[[Iguanodon]]'', abalamour ma'z int daou eus an tri [[spesad]] a zo bet meneget gant Richard Owen p'en doa goveliet ar ger ''dinosaurus''&lt;ref&gt;{{en}} George Olshevsky (2000), ''An annotated checklist of dinosaur species by continent'', skeudennaouet gant Tracy Lee Ford, [https://openlibrary.org/works/OL4004927W/An_annotated_checklist_of_dinosaur_species_by_continent ''Mesozoic Meanderings'' #3]&lt;/ref&gt;. Gant an daou dermenadur avat en em gaver gant ar memes strollad loened anvet &quot;dinosaored&quot;. Savet eo bet an termenadurioù-se a-benn klotañ gant meizadoù ar skiantourien kent implij ar filogenetik a-vremañ, kuit da zroukveskañ talvoudegezh ar ger &quot;dinosaor&quot;.

Rummatadur an dinosaored a laka kemm etre daou glad bras hervez [[morfologiezh|neuziadurezh]] [[lestr (korfadurezh)|lestr]] o c'horf : ''[[Ornithischia]]'' (&quot;listri evned&quot;) ha ''[[Saurischia]]'' (&quot;listri stlejviled&quot;) eo ar c'hladoù-se.
* ''Ornithischia'' a reer eus an holl c'heotdebrerien rannet e tri [[urzhad|isurzhad]] gant ar baleontologourien :
**''[[Ornithopoda]]'' a vod dinosaored daoudroadek peurliesañ, en o zouez an dinosaored o «&amp;nbsp;figos [[houad]]&amp;nbsp;» (pe ''[[Hadrosauridae]]''),
**''[[Marginocephalia]]'', en o zouez an dinosaored gant gouzougennoù pe tokoù eskern war lein o fenn (''[[Ceratopsia]]'' ha ''[[Pachycephalosauria]]''),
**''[[Thyreophora]]'', a oa dinosaored pevarzroadek gant «&amp;nbsp;harnezioù&amp;nbsp;», pikoù ha plakennoù eskern war o c'hein hag o lost (''[[Ankylosauria]]'' ha ''[[Stegosauria]]'').
* ''Saurischia'' zo rannet e daou c'hlad disheñvel-mat :
**''[[Theropoda]]'', dinosaored daoudroadek a vez kigdebrerien peurliesañ hag an dinosaored pluñvek (an evned),
**''[[Sauropodomorpha]]'', dinosaored pevarzroadek peurliesañ ha bras-kenañ o ment, dezho gouzougoù hir, ur penn bihan hag ul lost hir. 
Emglev zo etre hogos an holl baleontologourien da lâret e tiskenn an evned diouzh an dinosaored ''Theropoda''. Hervez termenadur rik ar c'hladoù e ranker lakaat holl ziskennidi ur memes hendad boutin er memes strollad evit ma vefe savet ar strollad e-giz ma tere : dinosaored eo an evned ha n'eo ket aet an dinosaored da get eta. Renket e vez an evned gant ar pep brasañ eus ar baleontologourien er c'hlad ''[[Maniraptora]]'', anezho ''[[Coelurosauria]]'', da lâret eo ''Theropoda'', a zo ivez ''Saurischia'', dinosaored anezho&lt;ref&gt;{{en}} Padian, K. (2004), ''Basal Avialae'', en : David B. Weishampel, ''The Dinosauria'' (eil embannadur), University of California Press, 2004 {{ISBN|978-0-520-24209-8}}&lt;/ref&gt;.

Dinosaored eo al laboused eta, hervez termenadur ar c'hladoù ; er yezh pemdez avat ne vez ket anv eus al laboused pa gomzer eus &quot;dinosaored&quot;. A-benn bezañ sklaeroc'h e vo implijet ar ger « dinosaor » er pennad-mañ evel heñvelster « dinosaor n'eo ket un evn ». Implijet e vo « dinosaor n'eo ket un evn » pa vo ezhomm pouezañ war ar fed-mañ.&lt;br&gt;
Reizh eo en un doare teknikel evel-just lakaat an dinosaored da strollad disheñvel pa implijer renkadur [[Carl von Linné]], ar reizhiad koshañ evit renkadur skiantel ar spesadoù, a zegemer [[takson]]où [[Parafiletegezh|parafiletek]] na endalc'hont ket holl ziskennidi ur memes hendad.

== Dinosaored ha ragistor ==
Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger &quot;ragistor&quot; a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur [[Mab-Den]] d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored ha n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha ''[[Hominidae|Hominideg]]'' ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus er Mezozoeg int, ha loened ragistorel n'int ket.

== Deskrivadur ==
=== • Ment ===
[[Restr:Diplodocus size comparison.png|thumb|320px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Ment ''[[Diplodocus]]'' e-keñver hini ''[[Homo sapiens]]''&lt;/div&gt;]]
Diouzh ar [[Karrekaenn|c'harrekaennoù]] a zo bet kavet e c'haller lavaret e oa ur strollad loened bras eus an dinosaored daoust ma kemmas o ment keitat e-pad an Triaseg, ar Juraseg hag ar C'hretase&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20110927155159/http://dml.cmnh.org/1998May/msg00048.html ''Dinosaur size varied in different periods''].&lt;/ref&gt;. Hervez ar paleontologour Bill Erickson ([[1928]]-[[1987]]) emañ keidenn o fouez etre 9 [[kilogram|kg]] ha 5 tonenn. Ur studiadenn nevez diwar-benn 63 genad dinosaored he deus roet ur geidenn a 850&amp;nbsp;kg (ur pouez a c'haller keñveriañ ouzh hini un [[Ursus arctos horribilis|arzh louet]]) hag ur pouez etre eus tost div donenn, da lâret eo kement hag ur [[jirafenn]]. Da 863 g e sav pouez keitat ar [[bronneg]]ed, da lâret eo hini ur [[Krigner|c'hrigner]] bras. Brasoc'h evit an div drederenn eus ar bronneged a-vremañ e oa an dinosaored bihanañ. Brasoc'h e oa ivez ar pep muiañ eus an dinosaored evit 98% eus ar bronneged a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} William Carnell Erickson (2001) : [https://web.archive.org/web/20170809122656/http://www.dogjudging.com/wp-content/uploads/2014/08/On-the-Origin-of-Dinosaurs-and-Mammals.pdf ''On the Origin of Dinosaurs and Mammals'']&lt;/ref&gt;.

==== An dinosaored brasañ ha bihanañ ====
[[Restr:Sauroposeidon dinosaur.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Sauroposeidon]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Human-eoraptor size comparison.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Eoraptor]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Dinosaur leg.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Pav un dinosaor&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Royal Tyrrell Museum'', Drummheller, [[Alberta]], [[Kanada]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
N'eus nemet ul lodenn vihan eus al loened marv a ya da [[karrekaenn|garrekaennoù]], hag ul lodenn vihan hepken eus ar re a vez dizoloet zo klok. Eskern hepken a gaver peurliesañ. Ral-kenañ eo roudoù ar c'hroc'henoù pe ar gwiadennoù. Un arz diresis eo adsevel relegenn ur spesad dre geñveriañ ment ha morfologiezh an eskern gant re ur spesad all, ha gwall ziaes eo klask adsevel organoù ha kigennoù. Biken eta ne ouiimp en un doare asur petra e oa ment an dinosaored brasañ ha bihanañ.

E-touez an dinosaored, ar ''[[Sauropoda]]'' a oa loened bras-meurbet, ar re vrasañ a oa brasoc'h evit an holl loened o deus bevet war an Douar abaoe. Korred en o c'hichen e oa bronneged ragistorel evel ''[[Indricotherium]]'' pe ar [[mammout]] [[kolombia]]n. N'eus ken un dornadig loened-mor hiziv zo dezhe tost ar memes ment pe unan vrasoc'h, evel ar [[balum glas]] a zo 180 tonenn a bouez ennañ hag a dizh 31 metr hirder d'ar muiañ.

Ar brasañ hag ar pounnerañ dinosaor anavet diwar relegoù klok pe dost eo ''[[Brachiosaurus|Brachiosaurus brancai]]'' (anvet ivez ''[[Giraffatitan]]'')&lt;ref&gt;{{en}} Edwin H. Colbert, ''Men and Dinosaurs: The Search in Field and Laboratory'', Penguin Books, 1971 {{ISBN|978-0-14-021288-4}}&lt;/ref&gt;. Daouzek metr e oa e uhelder, 22,5 metr e hirder, ha pouezet en dije etre 30 ha 60 tonenn – un [[olifant]] [[afrika]]n, al loen brasañ a vev war an Douar hiziv, a bouez 7,7 tonenn well-wazh. An dinosaor hirañ en deus lezet ur garrekaenn glok eo ''[[Diplodocus]]'' a oa 27 metr e hirder ; emañ e ''Carnegie Museum of Natural History'', [[Pittsburgh]], [[Pennsylvania]] abaoe [[1907]].

Dinosaored brasoc'h a oa, met ne chom anezhe ken un nebeud karrekaennoù diglok peurliesañ. An darn vrasañ anezhe a oa geotdebrerien a zo bet kavet er bloavezhioù 1970 pe diwezhatoc'h, ''[[Argentinosaurus]]'' en o zouez, en dije tizhet etre 80 ha 100 tonenn. An hini uhelañ, ''[[Sauroposeidon]]'', a oa 18 metr, en dije gallet tizhout ur prenestr er 6vet solier.
[[Restr:Longest_dinosaurs1.png|center|600px|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''Ment ar [[Sauropoda]] hirañ anavet'''&lt;br&gt;(ment un den war an tu kleiz)&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
{{legend|#c33|''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' • 30-39,7 m}}
{{legend|#6c6|''[[Turiasaurus riodevensis]]'' • 30-39 m}}
{{legend|#f96|''[[Mamenchisaurus sinocanadorum]]'' • 26-35 m}}
{{legend|#99c|''[[Supersaurus vivianae]]'' • 32.5-34 m}}
{{legend|#69c|''[[Sauroposeidon proteles]]'' • 28-34 m}}]]
Un dinosaor brasoc'h c'hoazh, ''[[Amphicoelias|Amphicoelias fragillimus]]'', anavet hepken dre un nebeud karrekaennoù melloù-kein dizoloet e [[1878]], a c'hallje bezañ tizhet 58 metr hirder ha 120 tonenn a bouez&lt;ref&gt;{{en}} Carpenter, K. (2006). [https://web.archive.org/web/20071202033905/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/Amphicoelias.pdf ''Biggest of the bog: a critical re-evaluation of the mega-sauropod] ''Amphicoelias fragillimus'',en : J. R. Foster &amp; S. G. Lucas, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation'', New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36/131–138.&lt;/ref&gt;. An hini pounnerañ a c'hallje bezañ bet ''[[Bruhathkayosaurus]]'', anavezet fall ha danvez breutadennoù etre an arbennigourien anezhañ c'hoazh, a vije bet dezhañ etre 175 ha 220 tonenn. Peurliesañ e lavarer hiziv ne oa ket en tu all da 139 zonenn, evit 34 metr hirder da ''[[Bruhathkayosaurus|Vruhathkayosaurus matleyi]]''.

Ar c'higdebrer brasañ e oa ''[[Spinosaurus]]'', dezhañ etre 16 ha 18 metr ha 9 zonenn&lt;ref&gt;{{en}} C. dal Sasso &amp; S. Maganuco &amp; E. Buffetaut &amp; M. A. Mendez (2006), ''New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its sizes and affinities'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'', 25(4)/888–896.&lt;/ref&gt;. Kigdebrerien bras all e oa ''[[Giganotosaurus]]'', ''[[Mapusaurus]]'', ''[[Tyrannosaurus rex]]'' ha ''[[Carcharodontosaurus]]''.
 
Pa ne gemerer ket e kont an evned a-vremañ evel an [[Trochilidae|evned-kelien]], an dinosaored bihanañ e oa dezhe ment ur [[bran|vran]] pe ur [[yar|penn-yar]]. An Theropoda ''[[Microraptor]]'' ha ''[[Parvicursor]]'' a oa nebeutoc'h evit 60&amp;nbsp;cm hirder dezhe.

=== • Emzalc'h ===
[[Restr:Maiasaura nest (2).jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Un neizh ''[[Maiasaurae]]'' kavet e [[1978]]&lt;/div&gt;]]
Diazezet e vez ar preder war emzalc'h an dinosaored war ar c'harrekaennoù kavet, [[metoù]] al loened, adsavadennoù dre [[urzhiataer]] eus o [[bevmekanikerezh]], ha keñveriadennoù gant al loened a-vremañ a vev er memes [[log ekologel]]. Diwar kalz martezeadennoù ez eo diazezet ar pezh a soñjomp diwar-benn emzalc'h an dinosaored eta, ha breud a vo diwar-benn lod anezhe e-pad pell c'hoazh moarvat. Emglev zo etre ar skiantourien avat da soñjal e kaver emzalc'hioù boas e-touez ar [[Krokodil|c'hrokodiled]] hag al laboused a c'haller adkavout ivez e-touesk an dinosaored.

==== Bagadoù ====
E 1878 e voe kavet e [[Bernissart]], [[Belgia]], ar c'hentañ prouenn eus bagadoù dinosaored. Eno e voe kavet 31 ''[[Iguanodon]]'' a oa ar stumm warne da vezañ marvet goude bezañ kouezhet en un toull don hag int beuzet en dour&lt;ref&gt;{{en}} Johan Yans, Jean Dejax, Denise Pons, Christian Dupuis, Philippe Taquet : ''Palaeontological and geodynamical implications of the palynological dating of the wealden facies sediments of Bernissart (Mons Basin, Belgium)''. ''C. R. Palevol 4 (2005)'' 135–150.&lt;/ref&gt;. Petra bennak ma voe dizoloet da c'houde e teue an dilerc'hioù-se diwar tri darvoud disheñvel&lt;ref&gt;{{en}} ''Deposition of ''Iguanodon'' skeletons occurred in at least 3 different events. [http://dml.cmnh.org/2001Jul/msg00103.html ''Bernissart Iguanodons and their significance''] 04 GOU 2001.&lt;/ref&gt;, e voe kavet lec'hioù all ma oa marvet dinosaored a-vagadoù.

Ar roudoù karrekaet niverus a laka da soñjal e oa paot-kenañ ar bagadoù hag ar strolladoù e kalz spesadoù. Roudoù kantadoù pe miliadoù a c'heotdebrerien a ziskouez e c'halle an ''[[Hadrosauridae]]'' bale a-vagadoù bras, evel ar [[bizon]]ed pe ar [[springbok]]ed hiziv. Roudoù ''[[Sauropoda]]'' o deus diskouezet e veaje al loened a-vagadoù a vode meur a spesad a-wezhioù&lt;ref&gt;{{en}} J. J. Day &amp; P. Upchurch (2002), ''Sauropod Trackways, Evolution, and Behavior'', ''Science'' 296:1659. [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0529_020529_sauropods.html ''National Geographic'']&lt;/ref&gt;, ha re all a zalc'he o re vihan e kreiz ar bagad d'o gwareziñ, diouzh ar roudoù dizoloet e Davenport Ranch, [[Texas]].

==== Neizhioù ====
Pa voe dizolet e 1978 un neizh ''[[Maiasaura]]'' (&quot;dinosaor mamm vat&quot;) gant ar paleontologour [[Jack Horner]] (*[[1946]]) e [[Montana]] e voe diskouezet e talc'he loened an isurzhiad ''[[Ornithopoda]]'' d'ober war-dro o re vihan goude ma oa digloret ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} J. R. Horner &amp; R. Makela (1979) : ''Nest of Juveniles Provides Evidence of Family-Structure Among Dinosaurs'', ''Nature'' 282 (5736): 296–298&lt;/ref&gt;. Prouennoù zo ivez en em zalc'he heñvel dinosaored all eus ar C'hretase, evel ''[[Saltasaurus]]'', bet dizoloet e [[1997]] e [[Patagonia]], hag en em vode al loened-se a-viliadoù er memes lec'h da neizhañ, evel ar [[Mank impalaerel|Manked impalaerel]].&lt;br&gt;
''[[Oviraptor]]'' [[Mongolia]] a voe dizoloet e [[1993]] gant ur relegenn o tozviñ evel ur yar, ar pezh a dalvez e oa warnañ ur gwiskad pluñv a domme ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} [http://search.eb.com/dinosaurs/dinosaurs/BRa.html ''Digging Around for a Social Life'']&lt;/ref&gt;. Roudoù karrekaet o deus kadarnaet an emzalc'h a vamm e-touez ar ''Sauropoda'' hag an ''Ornithopoda'' eus [[Enez Sgitheanach]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3255494.stm ''Dinosaur family footprints found'']&lt;/ref&gt;. Kavet ez eus bet vioù ha neizhioù eus ar pep brasañ eus ar strolladoù dinaosored, gwirheñvel eo e kehente an dinosaored gant o re vihan en un doare heñvel ouzh hini an evned hag ar c'hrokodiled a-vremañ.

Lod eus an dinosaored a save o neizhioù e-kichen mammennoù &lt;abbr title=&quot;Tomm, pa gomzer eus eien.&quot;&gt;havel&lt;/abbr&gt;, ar pezh a roe an tu da gaout ur wrez azas hag ingal evit ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} Gerald Grellet-Tinner &amp; Lucas E. Fiorelli : [http://www.nature.com/ncomms/journal/v1/n3/full/ncomms1031.html ''A new Argentinean nesting site showing neosauropod dinosaur reproduction in a Cretaceous hydrothermal environment''], ''Nature Communications'' Vol.1, Art. 32 ; DOI:doi:10.1038/ncomms1031 ; 29 MEZ 2010&lt;/ref&gt;.

==== Paradur ha kehentezh ====
[[Restr:Centrosaurus dinosaur.png|thumb|250px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Daou ''[[Centrosaurus]]'', [[Ceratopsidae]] geotdebrer eus diwezh ar C'hretase e [[Norzhamerika]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Gwel un arzour&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Re vresk evit an emgannoù e oa krib lod eus an dinosaored, evel re ar c'hlad ''[[Marginocephalia]]'', re isurzhiad ''[[Theropoda]]'' ar c'hlad ''[[Eusaurischia]], ha re ar genad ''[[Hadrosaurus]]'' ; moarvat e talveze o c'hrib da sachañ ar parezed pe da spontañ an enebourien, daoust m'hon eus nebeut a elfennoù diwar-benn emzalc'h tachennoù ha paradur an dinosaored.&lt;br&gt;
N'ouzer ket kennebeut penaos e kehente an dinosaored etrezo, met kavadennoù nevez a laka da soñjal e laboure marteze krib kleuz ar spesadoù ''[[Lambeosaurinae]]'' evel ur [[kef-dasson|c'hef-dasson]] implijet evit leuskel kriadennoù a bep seurt.

==== Chase ====
Unan eus ar c'harrekaennoù pouezusañ a voe kavet e gouelec'h [[Gobi]] e [[1971]]. Bez' e oa ur ''[[Velociraptor]]'' hag a dage ur ''[[Protoceratops]]''. Dizoloadenn an daou loen krog-ha-krog a brou kalz martezeadennoù&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.amnh.org/exhibitions/fightingdinos/ex-fd.html ''Joined forever in death'']&lt;/ref&gt; Diskouez a ra e tage hag e tebre an dinosaored an eil re ar re all, petra bennak ma ne oa ket ur souezhadenn evit ar pezh a sell ouzh an ''[[Theropoda]]''&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1219_021219_dinocannibal.html ''Cannibalistic Dinosaur : The Mystery of a Dinosaur Cannibal'']&lt;/ref&gt;. Kadarnaet eo bet gant roudoù dent war ur garrekaenn ''[[Majungatholus]]'' e Madagaskar e [[2003]]&lt;ref&gt;{{en}} R. R. Rogers, D. W. Krause &amp; K. C. Rogers (2003) : ''Cannibalism in the Madagascan dinosaur Majungatholus atopus'' [http://www.nsf.gov/od/lpa/news/03/pr0336.htm ''OLPA Dinosaur Cannibal Unearthed in Madagascar''] ''Nature'' 422:515-518.&lt;/ref&gt;.

==== Kerzhed ====
Hervez an dizoladennoù graet hiziv an deiz ne vije bet spesad dinosaor turier ebet, ha nebeut a zinosaored kraper. Evel ma'z eus bet kavet ur bern roudoù spesadoù bronneged a durie hag a grape er [[Kenozoeg|C'henozoeg]], an diouer a brouennoù diwar-benn spesadoù dinosaored heñvel zo un tamm souezhus.

Un doare mat da gompren emzalc'h ar spesadoù dinosaored eo deskiñ penaos e tilec'hient. Ar bevmekanikerezh peurgetket en deus pourchaset kalz elfennoù evel, da skouer, gouzout pegen buan e rede an dinosaored diwar studi labour ar c'higennoù ha levezon ar [[gravitadur|c'herc'hellder]] war framm o relegoù&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20070711053858/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Palaeofiles/Tracks/Report7/Speed.html ''Gait and Dinosaur speed''] – Formulennoù da jediñ tizh an dinosaored&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20050305102542/http://www.shef.ac.uk/~es/DINOC01/dinocal1.html ''Calculate your own Dinosaur speed''] – Formulennoù all&lt;/ref&gt;, gouzout hag eñ e ranke an Theropoda ramz mont goustatoc'h pa vezent o redek war-lerc'h o freizh kuit da vezañ gloazet&lt;ref&gt;{{en}} J. Hecht (1998) : ''The deadly dinos that took a dive'', ''New Scientist'' 2130. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/78905.stm ''BBC Dino-sore'']&lt;/ref&gt;, ha gouzout hag-eñ e oa gouest ar ''sauropoda'' da chom war-neuñv&lt;ref&gt;D. M. Henderson (2003) : ''Effects of stomach stones on the buoyancy and equilibrium of a floating crocodilian: A computational analysis'' [https://web.archive.org/web/20051029174713/http://www.nserc.ca/news/features/dinosaurs_e.htm ''The “Inflatable” Dinosaurs of the Mesozoic''], ''Canadian Journal of Zoology'' 81:1346–1357&lt;/ref&gt;.

==== Kelc'hiad buhez ====
Betek-henn e lavare ar skiantourien e oa an dinosaored loened a veve diouzh an deiz, e-skoaz ar bronneged kentañ a oa loened bihan a rene o buhez er beuznoz pe diouzh an noz kuit da vezañ taget&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.maxisciences.com/dinosaure/certains-dinosaures-vivaient-surtout-la-nuit_art13995.html ''Certains dinosaures vivaient surtout la nuit'']&lt;/ref&gt;.

E [[2011]] e voe renet ur studiadenn baleontologek diwar-benn framm lagad an dinosaored : muzuliet e voe hirder poulloù-lagad ha treuzkiz lagadenn [[Lagad|sklera]] 33 spesad ''[[Archosauria]]'', keñveriet gant re 164 spesad a hiziv, en o zouez stlejviled, evned ha bronneged. Diskouezet e voe e veve an dinosaored kigdebrer hanter diouzh an noz, an dinosaored a nije ha ''[[Pterosauria]]'' diouzh an deiz dreist-holl, hag e veve an dinosaored geotdebrer koulz an noz hag an deiz.&lt;0ref&gt;{{en}} Lars Schmitz &amp; Ryosuke Motani, ''Nocturnality in Dinosaurs Inferred from Scleral Ring and Orbit Morphology'', [http://www.sciencemag.org/content/early/2011/04/13/science.1200043 ''Science'', 14 EBR 2011]&lt;/ref&gt;

=== Metabolegezh ===
A-zivout [[Metabolegezh|kennevid]] an dinosaored, ur studiadenn c'hall diwar-benn aozadur [[izotop]]ek an [[oksigen]] e dent hag eskern 80 dinosaor eus ar C'hretase (''[[Theropoda]]'', ''[[Sauropoda]]'', ''[[Ornithopoda]]'' ha ''[[Ceratopsia]]''&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.futura-sciences.com/fr/sinformer/actualites/news/t/paleontologie/d/des-dinosaures-a-sang-chaud-au-cretace_9127/ ''Des dinosaures à sang chaud au Crétacé ?'']&lt;/ref&gt;) hag a zeue eus Norzhamerika, Afrika, [[Europa]] hag Azia he deus diskouezet e rankent kaout korfoù [[Emwrezadezh|emwrezat]]. Feur an &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O e-keñver hini an &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O — a zo diouzh [[gwrezverk]] diabarzh al loened bev — a oa heñvel ouzh hini ar bronneged hag an evned, a zo emwrezat, ha disheñvel a-grenn diouzh hini ar stlejviled a-vremañ, loened [[Gwreztaolusted|gwreztaolus]] anezhe, diouzh hini ''[[Chelonii]]'' ha hini ''[[Crocodilia]]'' karrekaet eus ar C'hretase.

Bezañs [[Framm Havers|frammoù Havers]], anezho mikrokanolioù gronnet gant ur gwiskad eskern kengreiz e-barzh ar relegoù, en eskern karrekaet a vefe un elfenn ouzhpenn a lakafe da soñjal o doa korfoù emwrezat&lt;ref&gt;{{fr}} R. Amiot, ''Les dinosaures avaient le sang chaud'', ''Pour la science'', Here 2006, pp. 70-74.&lt;/ref&gt;.

Ur skipailh eus [[Florida]] en deus jedet e oa kenfeur ar gwrezverk ouzh an tolzennad hag ouzh ar feur kreskiñ, eus 25&amp;nbsp;°C evit an dinosaored bihan betek 41&amp;nbsp;°C evit ar re vrasañ&lt;ref&gt;{{en}} James F. Gillooly, Andrew P. Allen &amp; Eric L. Charnov (2006) : [http://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.0040248 ''Dinosaur Fossils Predict Body Temperatures'']&lt;/ref&gt;. Implijet o deus ur patrom [[Matematik|niverel]] da jediñ gwrezverk ar c'horf diouzh ar ment hag ar feur kreskiñ, evit 8 spesad, eus ''[[Psittacosaurus mongoliensis]]'', 12&amp;nbsp;kg ennañ, betek ''[[Apatosaurus excelsus]]'', 2&amp;nbsp;6000&amp;nbsp;kg ennañ. Hervez ar skipailh e tizhe gwrezverk diabarzh ''Sauroposeidon proteles'', ar pounnerañ eus an dinosaored anavet (60 tonenn), betek 48&amp;nbsp;°C moarvat. Prouiñ a rafe ar patrom-se e vefe tommaet an dinosaored bras dre « emwrezadezh [[anniñv]]el ».

== Rummatadur an dinosaored ==
N'eus ket keit-se e renked ''Ichthyosauria'', ''Pliosaurus'', ''Plesiosauria'' (3 strollad stlejviled dour) ha ''Pterosauraia'' (stleviled-nij) e strollad an dinosaored ; hiziv e vez sellet oute evel lignezioù disheñvel diouzh an dinosaored.&lt;br&gt;
Ur strollad loened liesseurt e oa an dinosaored. Hervez ur studiadenn eus [[2006]] e oa bet deskrivet 527 genad asur disheñvel, hag ouzhpenn 1&amp;nbsp;844 genad a chom c'hoazh da renkañ&lt;ref&gt;{{en}} Henry Fountain, [http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2006/09/12/science/12observ.html&amp;OQ=_rQ3D1Q26refQ3Dscience&amp;OP=72daafdfQ2FQ25Q3BQ7CQ2AQ25ml(bQ5BllQ7DQ2BQ25Q2B))3Q25)9Q25BQ2BQ25b(rQ7C8(Q7CQ25BQ2BlQ2AbQ7CQ5Bjf-Q7Dga ''Many more dinosaurs still to be found'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} S. C. Wang &amp; P. Dodson, P. (2006) : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=retrieve&amp;db=pubmed&amp;list_uids=16954187&amp;dopt=Abstract NCBI ''Estimating the Diversity of Dinosaurs'']&lt;/ref&gt;.

=== Taolenn hollek ===
Hervez ar [[Kod Etrebroadel Rummatadur al Loened]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp ''ICZN'']&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{fr}} [http://iczn.org/sites/iczn.org/files/Code%20International%20de%20Nomenclature%20Zoologique.pdf ''CINZ'']&lt;/ref&gt; e c'haller anavout etre 630 ha 650 genad dinosaored, gant meur a viliadoù spesadoù ; deskrivet e vez war-dro tregont spesad nevez bep bloaz. Un tamm muioc'h evit an hanter eus ar spesadoù n'int anavezet ken gant ur standilhon, diglok peurliesañ, ha nebeutoc'h evit 20% eus ar spesadoù zo anavezet gant muioc'h evit 5 standilhon.&lt;br&gt;
An daolenn hollek da-heul a ro liammoù etre ar strolladoù dinosaored pennañ. Kavout a reor un nebeud genadoù da reiñ un alberz eus an urzhiadoù hag eus ar c'herentiadoù meneget.

{| border=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;text-align:center; border-collapse:collapse; border:1px solid #111;&quot;
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Saurischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Herrerasauridae]]
| align=center|[[Restr:Herrerasil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Herrerasaurus]] [[Staurikosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Theropoda]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Coelophysoidea]]
| align=center|[[Restr:Coelophysis silhouette.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Coelophysis]] [[Liliensternus]] [[Dilophosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Neotheropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratosauria]]
| align=center|[[Restr:Ceratosil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Ceratosaurus]] [[Majungasaurus]] [[Carnotaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Tetanurae]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Megalosauroidea]]
| align=center|[[Restr:Spinosaurus_silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Spinosaurus]] [[Suchomimus]] [[Torvosaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Avetheropoda]]
| align=center|[[Restr:Tyrannosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Allosaurus]] [[Tyrannosaurus]] [[Velociraptor]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Sauropodomorpha]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Prosauropoda]]
| align=center|[[Restr:Massospondylus silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Anchisaurus]] [[Plateosaurus]] [[Massospondylus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Sauropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Sauropoda diazez]]
| align=center|[[Restr:Basal sauropod silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Mamenchisaurus]] [[Shunosaurus]] [[Omeiosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Neosauropoda]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Diplodocoidea]]
| align=center|[[Restr:Diplosil.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Diplodocus]] [[Apatosaurus]] [[Amargasaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Macronaria]]
| align=center|[[Restr:Brachiosaurus silhouette.svg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Brachiosaurus]] [[Camarasaurus]] [[Ampelosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Ornithischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Heterodontosauridae]]
| align=center| 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Heterodontosaurus]] [[Abrictosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;7&quot; align=center|[[Genasauria]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=center| [[Thyreophora]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Thyreophora diazez]] 
| align=center| 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Scelidosaurus]] [[Scutellosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Eurypoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Stegosauria]]
| align=center|[[Restr:Stegosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Stegosaurus]] [[Kentrosaurus]] [[Huayangosaurus]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ankylosauria]]
| align=center|[[Restr:Ankylosaurus silhouette01.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Euoplocephalus]] [[Edmontonia]] [[Ankylosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Cerapoda]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Marginocephalia]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Pachycephalosauria]] 
| align=center|[[Restr:Pachycephalosauria silhouette.png|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Prenocephale]] [[Pachycephalosaurus]] [[Stegoceras]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratopsia]]
| align=center|[[Restr:Protoceratops silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Trikeratops]] [[Protoceratops]] [[Torosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Ornithopoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Ornithopoda diazez]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Hypsilophodon]] [[Agilisaurus]] [[Leaellynasaura|Leællynasaura]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Iguanodontia]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Iguanodon]] [[Edmontosaurus]] [[Parasaurolophus]]''
|}
|}

== Istor naturel ==
=== Orin an dinosaored ===
Diwanet eo an dinosaored e-barzh usurzhad ar stlejviled ''[[Archosauria]]'', ur strollad stlejviled bihan [[Diapsidegezh|diapsidek]] a veve e diwezh ar Permian ha dreist-holl e deroù an Triaseg.

E diwezh ar Permian, war-dro -250 milion a vloavezhioù zo, e voe un enkadenn drumm hag a gasas war-dro 90% eus spesadoù ar mare da get, ar pezh a roas o zu d'ar spesadoù loened ha plant a chome da vleuniañ ha da emdreiñ da c'hounit tachennoù nevez, an [[amniot]]ed peurgetket. E-touez ar re-se edo hendadoù an dinosaored, ar stlejviled hag ar bronneged a wezhall hag a vremañ.

Ar stlejviled bihan diapsidek, da lâret eo dezho daou goublad prenestradenn en o c'hlopenn, a-drek poulloù o daoulagad, o deus eskern rakdentel e lodenn a-raok o c'harvanoù hag, evel holl stlejviled ar mare-se, izili a-dreuzkiz pe hanter-savet. Anvet int ''Thecodontia'' abalamour d'ar c'hentañ perzh-se. Aloubiñ a rejont an holl veteier, ha rannet e vezont e tri c'herentiad bras :
* ''Pterosauria'', pe stlejviled-nij ;
* ''Crocodila'', a zo chomet bev betek bremañ ;
* ''Dinosauria'', an dinosaored eta, a oa gouest da vale war an douar, o devoa pavioù savet war ur blaenenn kenstur gant plaenenn a-saezh o c'horf. Diwezh un emdroadur prim par da hini an evned hag ar bronneged eo o emstummoù. Gallout a reer gwelet an diforc'hioù etre ar strolladoù-se pa zielfenner framm o [[Lestr (korfadurezh)|lestr]], ennañ tri askorn par : [[askorn]] ar glun, an askorn kaezour hag an askorn koazez. Ar paleontologour [[Harry Govier Seeley]] en deus merzet kerkent ha [[1887]]&lt;ref name=&quot;Seeley1887&quot;&gt;{{en}} H. G. Seeley, ''On the Classification of the Fossil Animals Commonly Named Dinosauria'', ''Proceedings of the Royal Society of London'' Vol.43, 1887-1888, pp. 165-171 [http://www.jstor.org/stable/114526 ''JSTOR'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Allain2009&quot;&gt;{{fr}} Ronan Allain &amp; Émilie Läng, [http://www.sciencedirect.com/science/article/B6X1G-4VFBYBR-1/2/4e17ec6a3714b6168213faeee0998fc8 ''Origine et évolution des saurischiens'']&lt;/ref&gt; ar c'hemm bras a c'haller lakaat etre :
** ''[[Saurischia]]'', ger-ha-ger &quot;eskern koazez stlejviled dezho&quot;, rak triskinek eo o eskern koazez ;
** ''[[Ornithischia]]'', &quot;eskern koazez evned dezho&quot;, rak bez'z ez eus korfadurioù m'emañ an askorn kaezour kenstur gant an askorn koazez war-du an traoñ ha war-du an adreñv ; skañvik e chom ar geñveriadenn-se evelato.

=== Kentañ dinosaored ===
Kigdebrerien eo an dinosaored koshañ a anavezer, etre 225 ha 230 milion a vloavezhioù dezho : ''[[Eoraptor]]'' ha ''[[Herrerasaurus]]''. Arbennikaet eo an daou dija, rak ''Saurischia'' int, ur strollad a zo diwanet goude ma savas kemm etre an dinosaored ''Ornithischia'' ha ''Saurischia''. Homodontek evel ar stlejviled all eo an holl zinosaored.&lt;br&gt;
''[[Herrerasaurus]]'' zo ezel eus an urzhiad ''Saurischiea'', met ivez eus an isurzhiad ''Theropoda''&lt;ref&gt;{{en}} P. C. Sereno, F. E. Novas, A. B. Arcucci &amp; C. Yu (1988) : ''New Evidence on Dinosaur and Mammal Origins from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic, Argentina)'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'' Levr. 8, niv. 3.&lt;/ref&gt;.

Anavout a reer roudoù pavioù karrekaet koshoc'h, ha lezet gant dinosaored moarvat. Lezet e oa bet ar re goshañ war-dro 248 milion a vloazioù zo gant « ''stlejviled bihan pevarzroadek, a vent gant ur c'hazh, a lezas o louc'hoù er pri e-tro 250 milion vloaz zo [...]. Dizoloet e oa ar pazioù-se e [[mervent]] [[Polonia]], er menezioù Kroaz-santel. [...] Lezet e oa bet al louc'hoù [...] gant stlejviled eus ar genad ''[[Prorotodactylus]]'', loened pevarzroadek dezho pemp biz, ha sanket donoc'h eo louc'h an tri biz kreiz el leur. Tost an eil re diouzh ar re all, ar roudoù-se zo disheñvel diouzh re stlejviled all eus strollad ar c'hrokodiled hag ar stlejviled'' ».&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot;&gt;{{fr}} [http://www.sciencesetavenir.fr/actualite/archeo-paleo/20101007.OBS0946/dans-les-petits-pas-des-premiers-dinosaures-terrestres.html ''Sciences et Avenir'', 07 HER 10].&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{en}} Stephen L. Brusatte, Grzegorz Niedźwiedzki &amp; Richard J. Butler (06 HER 10) : [http://www.jstor.org/stable/41148734?seq=1#page_scan_tab_contents ''Footprints pull origin and diversification of dinosaur stem lineage deep into Early Triassic''].&lt;/ref&gt;

« 246 milion a vloavezhioù eo oad roudoù all bet kavet gant [...] skipailh Grzegorz Niedzwiedzki eus Skol-Veur [[Varsovia|Warszawa]]. Brasoc'h int, war-dro 15 santimetr, ha lezet e vijent bet gant dinosaored eus ar genad ''[[Sphingopus]]'' daoudroadek&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot; /&gt; ». Ar roudoù-se a laka moarvat ar c'hentañ spesad dinosaored hep kemm etre ''Ornithischia'' ha ''Saurischiea'' da vevañ un nebeud milionoù a vloavezhioù abretoc'h, da lâret eo adalek diwezh ar Permian.

[[Steuzidigezh an Triaseg-Juraseg]] en deus roet an tu d'ar spesadoù nevez-se da baotañ ha da gemer al logoù ekologel dieub.

=== Enkadenn an Triaseg-Juraseg ===
Steuzidigezh an dinosaored, war-dro 65 milion a vloavezhioù zo, he deus lakaet an dud da sevel meur a vartezeadenn d'he displegañ abaoe ar bloavezhioù 1970, lod anezhe droch-pitilh evel distruj an dinosaored gant [[Buhez ezdouarat|ezdouaridi]], lod gwirheñveloc'h hag a c'haller gwiriañ en un doare skiantel. Ret eo derc'hel soñj avat ez eo «&amp;nbsp;steuzidigezh an dinosaored&amp;nbsp;» un doare da gaozeal ha netra ken : n'eo ket aet an dinosaored da get penn-da-benn peogwir e chom evned c'hoazh hiziv an deiz.&lt;br&gt;
Daoust da se ez eus bet un enkadenn veur e diwezh ar C'hretase, 65 milion a vloavezhioù zo. Honnezh avat he deus bet un efed bihanoc'h war ar [[bevliesseurted|vevliesseurted]] dre vras evit enkadenn veur ar Permian-ha-Triaseg pe zoken hini an [[Ordovisian]]) ; diouennet he deus loened ha plant mor dreist-holl, evel ar [[skourrad]] ''[[Foraminifera]]'', pe an isurzhiad ''[[Ammonoidea]], ha pas kement a organegoù hag a veve war an douar. Kalz izeloc'h eo feur ar spesadoù douar-se a ya da get evit hini ar spesadoù-mor. Abalamour da donkad an dinosaored avat ez eo deuet an enkadenn-se da vezañ brudet.
 
Setu amañ abegoù gwirheñvelañ an enkadenn K-T.
[[Restr:Chicxulub radar topography.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;[[Krater Chicxulub]], e penn ledenez [[Yucatan]]&lt;br&gt;Ar stokadenn a grouas ar c'hrater-se a c'hallfe bezañ kaset an dinosaored da get.&lt;/div&gt;]]
* Un [[asteroidenn]] pe ur [[steredenn-lostek]] dezhi un dek kilometr bennak treuzkiz a vije kouezhet war an Douar, ar pezh a vije bet heuliet gant ur gwallreuz bras. Gant an [[Douarouriezh|douarour]] stadunanat [[Walter Alvarez]] hag e dad, ar [[fizik]]our Luis Alvarez, e voe embannet an damkaniezh-se e [[1980]]. Lavaret a rejont e oa bet ur c'hresk trumm e live an [[iridiom]] dre ar bed e gouelezennoù eus mare ar steuzidigezh, hag e oa ur brouenn eus ar stokadenn&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/do80di.html ''A Science Odyssey'']&lt;/ref&gt;. Stoket e vije bet an Douar gant ur c'horf dezhañ war-dro 5 pe 15 kilometr led e-kichen ledenez [[Yucatán]], hag en dije krouet [[krater Chicxulub]], dezhañ 180&amp;nbsp;km treuzkiz. Ouzhpenn an distrujoù graet gant ar stokadenn hag ar pezh a c'hoarvezas ([[tsunami]]où ha kement zo) e vije bet taolet an Douar a-bezh en deñvalijenn hag er yenien e-pad meur a vloaz abalamour d'an drailhoù strinket en aergelc'h gant ar stokadenn, o viret ouzh bannoù an [[Heol]] da dremen. An deñvalijenn en dije miret ivez ouzh al [[fotosintezenn|luc'hgevaoz]]. Heuliet e vije bet gant marv ur bern plant, hini ar [[plankton]] pergen, ha goude-se hini ur bern spesadoù n'o doa ket boued ken.
:Ar vartezeadenn-se, harpet gant kalz arguzennoù hiziv, a ro tro da zisplegañ, un tamm, ar c'hemmoù er feurioù steuzidigezh disheñvel hervez an taksonoù. Ouzhpenn, a-drugarez da gavadenn &quot;kenosferennoù&quot; – a zo pellennoù mikroskopek a sav pa losk ar glaou hag an eoul-maen krai - e [[gouelezenn]]où an enkadenn K-T e miz Ebrel 1980, ar skiantourien e soñj dezhe e c'hallje bezañ kouezhet ar maen-kurun e-kreiz ur gwelead eoul-maen, hag kaset en dije en aergelc'h kementadoù bras a eoul-douar entanet. Un abeg ouzhpenn e vefe evit steuzidigezh trumm ur bern spesadoù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20080501194250/http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/sciences/sciences_de_la_terre/20080430.OBS2093/la_fin_des_dinosaures.html ''Science &amp; Anvenir'', 30 EBR 2008]&lt;/ref&gt;. 
:Petra bennak ma n'haller ket divinout tizh steuzidigezh an dinosaored a-drugarez d'ar [[karrekaenn|c'harrekaenno]]ù hepken, ar patromoù zo bet savet a laka da soñjal e c'hoarvezas buan-kenañ, en ur prantad amzer kontet en eurvezhioù kentoc'h evit e bloavezhioù&lt;ref&gt;{{en}} D. S. Robertson, [http://webh01.ua.ac.be/funmorph/raoul/macroevolutie/Robertson2004.pdf ''Survival in the first hours of the Cenozoic''], ''Geological Society of America Bulletin'', 30 GWE 2003, levrenn 116, niv. 5/6, pp. 760–768]].&lt;/ref&gt;.
E miz Gwengolo 2007, ur skipailh klaskerien amerikan renet gant William Bottke eus ar ''Southwest Research Institute'' e [[Boulder]], [[Colorado]], ha skiantourien [[Republik Techek|dchek]] a implijas drevezadennoù dre urzhiataer da c'houzout eus pelec'h e teue an asteroidenn he doa krouet krater Chicxulub. Jedet o deus gant 90% gwirheñvelder e oa bet darc'haouet war-dro 160 milion a vloavezhioù zo un asteroidenn ramzel anvet ''[[(298) Baptistina]]'', dezhi tro 170&amp;nbsp;km treuzkiz, e kelc'htro e gourizad asteroidennoù a zo etre [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]] ha [[Yaou (planedenn)|Yaou]], gant un asteroidenn vihanoc'h ha dizanv dezhi 55&amp;nbsp;km treuzkiz. Drailhet e voe (298) Baptistina gant ar stokadenn, ha krouet e voe ur strollad asteroidennoù anvet «&amp;nbsp;tiegezh Baptistina&amp;nbsp;». Hervez ar jedadennoù, lod eus an drailhennoù a oa kaset e kelc'htroioù a dreuze hent an Douar. Unan anezhe e oa ar maen-kurun 10&amp;nbsp;km led a skoas ledenez Yucatán 66 milion a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.lemonde.fr/sciences/article/2013/02/07/la-chute-d-un-meteorite-a-bien-ete-fatale-aux-dinosaures_1828886_1650684.html ''Le Monde'', 07 C'HWE 13].&lt;/ref&gt;
:Un displegadenn damheñvel met a sav dael diwarni a lavar e vije kouezhet ur bern stered-lostek abalamour d'ar steredenn [[Nemesis (steredenn)|Nemesis]] o treuziñ [[koumoulennad Oort]]. Unan pe vuioc'h eus ar stered-lostek-se he dije skoet ouzh an Douar d'ar memes mare tamm-pe-damm. Evel e kalz stokadenn un asteroidenn hepken e vije bet heuliet gant gwrezverkoù o tiskenn trumm hag o tegas ur prantad yen&lt;ref&gt;{{en}} Adriana Ocampo, Vivi Vajda &amp; Eric Buffetaut, ''Unravelling the Cretaceous-Paleogene (KT) Turnover, Evidence from Flora, Fauna and Geology'', in ''BiologicalProcesses Associated with Impact Events'', Springer, 2006 {{ISBN|978-3-540-25735-6}}&lt;/ref&gt;.
:Koulskoude, ar studiadennoù renet diwar-benn ar c'hrater a ro da soñjal e vefe bet kleuzet 300 000 vloaz a-raok ma c'hoarvezfe an enkadenn veur. Kement-se ne dalvez ket ne c'hoarias ket an asteroidenn ur roll e diwezh an dinosaored, met dont a ra da vezañ ul lodenn eus un damkaniezh, enni meur a elfenn hag a ra ivez al liamm gant ar c'hemmoù en [[hin]]. Ar stokadenn-se a chom neoazh an devouder nemetañ a gement a zo gouest da zisplegañ ez eas kement a spesadoù da get ken buan e-pad an enkadenn-se.
* Dislonkadennoù ur [[gourtanvenez]] e diwezh ar C'hretase, abalamour d'un [[poent tomm]], hiziv dindan [[Enez ar Reünion]]. Krouiñ a rejont [[trapp]]où an [[Dekkan]] en [[India]] e-pad ur prantad berr a-walc'h diouzh skeuliad an amzerioù douarouriezhel (ur milion a vloavezhioù d'an nebeutañ), ha degas ur gwallreustl er bed a-bezh dre gemmañ an hin ha dre digreskiñ al luc'hgevaoz abalamour d'ar c'houmoul ludu ha d'ar brumennoù [[sulfur]]ek a oa taolet. Ken solut eo an damkaniezh-se hag an hini a-raok. Harpet eo gant oad trappoù an Dekkan (–65 million a vloavezhioù), o ec'honad a 500&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km², ha gant disoc'hoù diwar-benn digresk ar gouloù war gorre an Douar e-pad dislonkadenn ar menez-tan [[Pinatubo]] e miz Ebrel [[1991]] er [[Filipinez]]. Darn eus an damkaniezh-se a glot gant an hini a zo diwar-benn efedoù stokadenn ar mein-gurun war an hin.
* Digreskoù bras-kenañ eus live ar morioù e fin ar C'hretase a gemmas stumm ha ment an aodoù hag ar morioù en ur lakaat an hin da gemmañ kalz. Gouzout a reer en un doare asur e tigreskas kalz ar morioù da vare ar [[Kretase|C'hretase uhelañ]].

Diazezet eo an teir damkaniezh-se war fedoù solut hag enkadenn veur ar C'hretase a c'hallfe bezañ c'hoarvezet goude degouezh an tri darvoud-se d'ar memes mare.

=== An dinosaored er bed a vremañ ===
[[Restr:SArchaeopteryxBerlin2.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Arkeopteriks, [[Berlin]], [[1863]]&lt;/div&gt;]]
E [[1861]] e voe kavet e [[Bavaria]] ar garrekaenn evn gentañ, an [[Arkaeopteryks|arkeopteriks]], ur spesad eus ar [[Juraseg|Juraseg uhelañ]]. Dre ma oa heñvel-kenañ ouzh an dinosaored bihan daoudroadek, evel ''[[Compsognathus]]'', ec'h anadas diouzhtu an damkaniezh e tiskenne al laboused eus ur strollad dinosaored e-touez ar c'hlad ''[[Cœlurosauria]]''.

E-pad ur c'hantved e voe ur rendael diwar-benn an damkaniezh-se, a voe distaolet gant lod klaskerien. [[Ibil-skoaz|Ibilioù-skoaz]] zo d'an evned, emezo, padal n'eus ket da Cœlurosauria. Re a bouez a voe roet da ezvezañs an ibiloù-skoaz, koulskoude, pa n'eus reoù ebet d'ar bronneged kigdebrerien, n'int stlejviled evit kement-se.

Abaoe ar bloavezhioù 1970 ez eus bet kavet ''Cœlurosauria'' gant ibiloù-skoaz, ha zoken e strolladoù na oant ket emdroet ken : trec'h war ar re all e voe damkaniezh an dinosaored hendadoù d'an evned.

Er [[bloavezhioù 1990]] e voe kavet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek e [[Sina]], e bro Liaoning ; kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned.&lt;br&gt;
Abalamour d'an dizoloadennoù-se e soñjer e tiorroas perzh nevez ar pluñv en unan pe e meur a spesad Cœlurosauria, en hendad ar C'hœlurosauria e-unan zoken, hep implijout anezhañ da nijal war a seblant, hag engehentet en deus spesadoù niverus a-walc'h a zinosaored pluñvek. Diwar unan eus ar spesadoù dinosaored pluñvek-se e vije diwanet hendad an holl laboused, meur a vilion a vloavezhioù diwezhatoc'h.

Petra bennak ma'z eo degemeret an damkaniezh-se gant ar pep brasañ eus ar skiantourien ez eus un nebeud klaskerien a sav a-enep c'hoazh.

== Stlejviled a veve da vare an dinosaored ==
Kalz stlejviled a veve d'ar memes mare hag an dinosaored, ha kemmesket int bet gante er [[sinema]] hag el [[lennegezh]], daoust ma n'int renket evel-se gant ar skiantourien : ''[[Pterosauria]]'' (&quot;stlejviled-nij&quot;, en o zouez ''[[Pteranodon]]'' ha ''[[Pterodactylus]]), ''[[Plesiosauria]]'', ''[[Pliosauridae]]'', ''[[Mosasauridae]] '' hag ''[[Ichthyosauria]]'' (stlejviled mor) eo ar re vrudetañ.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Dinosaored]]</text>
      <sha1>t37682phocf25g5ia6avuy7r21rvb20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199365</id>
      <parentid>2199364</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>424</id>
      </contributor>
      <comment>Lamet kuit eo bet ar restr ''Coelophysis_silhouette.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Infrogmation evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Coelophysis silhouette.jpg|]]</comment>
      <origin>2199365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48277" sha1="os4hb1fwy1eqagbl8spqbzd3exchgiv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|''Dinosauria''|cc9|talbenn default|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:DMSN_dinosaurs.jpg|280px|center]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | Relegoù ''[[Allosaurus]]'' ha ''[[Stegosaurus]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Denver Museum of Science and Nature''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Denver]], [[Colorado]], [[SUA]]&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''[[Rummatadur (loened)|Rummatadur klasel]]'''
|-
| '''[[Riezad]]''' || [[Animalia|Loened]]
|-
| '''[[Skourrad]]''' || [[Chordata]]
|-
| '''[[Skourrad|Is-skourrad]]''' || ''[[Vertebrata]]''
|-
| '''[[Kevrennad]]''' || [[Sauropsida]]
|-
| '''[[Kevrennad|Iskevrennad]]''' || ''[[Diapsida]]''
|-
| '''[[Kevrennad|Dangevrennad]]''' || ''[[Archosauromorpha]]''
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''Usurzhad'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''''Dinosauria'''''&lt;br&gt;[[Richard Owen|Owen]], [[1842]]
|- bgcolor=&quot;#cc9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;&quot; | '''Kladoù izeloc'h''' 
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Saurischia]]
** [[Herrerasauridae]]
** [[Sauropodomorpha]]
*** [[Prosauropoda]]
*** [[Sauropoda]]
** [[Theropoda]]
*** [[Coelophysoidea]]
*** [[Ceratosauria]]
*** [[Tetanurae]]
* [[Ornithischia]]
** [[Heterodontosauridae]]
** [[Genasauria]]
*** [[Thyreophora]]
*** [[Cerapoda]]
**** [[Ornithopoda]]
**** [[Marginocephalia]]
|- bgcolor=&quot;#ffffe0&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #87555e; text-align:center;&quot;| D'ar [[bevoniezh|vevoniezh]]&lt;br&gt;[[Restr:AlphaHelixSection (yellow).svg|24px]]&amp;emsp;[[Restr:Kantarell, Iduns kokbok.jpg|22px]]&amp;emsp;[[Restr:Symbole-Zoo.png|24px]]&lt;br&gt;e tenn ar pennad-mañ.
|}
An '''dinosaored''' (''Dinosauria'' o anv skiantel) zo [[loen]]ed eus &lt;abbr title=&quot;Strollad meur a skourroù boudoù bev aozet heñvel hag o deus emdroet diwar un hendad hepken ; « unlignezek/monofiletek » eo an hendad-se neuze.&quot;&gt;klad&lt;/abbr&gt; ar ''[[Sauropsida]]'', a vod an holl [[stlejvil]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Reptilia]]''), an holl [[evn]]ed a-vremañ (ar gevrennad ''[[Aves]]'') hag ul lodenn hepken eus an henstlejviled, an holl anezho o tiskenn eus un hendad hepken. Kalz spesadoù dinosaored a oa, liesseurt ha disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all. Ar re vrudetañ a vevas adalek diwezh an [[Triaseg]] (-251 milion a vloavezhioù/Mav) betek fin ar [[Kretase|C'hretase]] (-65,5 Mav), e-pad an oadvezh [[Mezozoeg]] pe Eil hoalad (-251 Mav – -65,5 Mav).&lt;br&gt;
Kavadennoù graet nevez zo a laka da soñjal ez eus bet dinosaored abaoe an Triaseg Izel (deroù : -251 Mav) pe an Triaseg Kreiz (diwezh : -228 Mav), pe zoken adalek ar [[Permian]] (-299 Mav – -248 Mav). Trevadennet eo bet an holl [[Kevandir|gevandiroù]] gant an dinosaored abalamour ma ne oa ket dispartiet c'hoazh ar c'hevandir nemetañ, [[Pangea]] e anv, da vare an Triaseg, ha ma'z int en em strewet dre-holl d'ar mare-se hep kaout ezhomm da dreuziñ [[mor]] ebet.

Abred pe abretoc'h eo aet an holl zinosaored da get – war-bouez an evned – e-kerzh ar Mezozoeg ; e-pad enkadenn ar C'hretase hag an Trede hoalad (anvet ivez «&amp;nbsp;enkadenn K-T&amp;nbsp;») ez eo steuziet an dinosaored a veve da vare ar C'hretase uhel (-99,6 Mav – -65,5 Mav)&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume Lecointre &amp; Hervé Le Guyader, ''Classification phylogénétique du vivant'', skeudennaouet gant Dominique Visset, levrenn 1, Belin, Pariz, 2006 {{ISBN|978-2-7011-4273-9}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [www.tolweb.org ''Tree of Life'']&lt;/ref&gt;.

E miz Ebrel [[1842]] e voe kinniget an anv ''dinosaor'' gant ar [[Paleontologiezh|paleontologour]] [[Bro-Saoz|saoz]] [[Richard Owen]] ([[1804]]-[[1892]]), diwar an [[henc'hresianeg]] ''saura'' &quot;glazard, stlejvil&quot; ha ''deinos'' &quot;spontus, braouac'hus&quot; abalamour ma oa bras-kenañ (en tu all da 15 [[metr|m]]) ar pep brasañ eus an dinosaored a oa bet dizoloet gantañ. Daoust d'an dra-se e c'halle an dinosaored bezañ bihan-kenañ o ment, betek un nebeud santimetroù.&lt;br&gt;
Kerkent ha kreiz an {{XIXvet kantved}} ha betek ar [[bloavezhioù 1970]], an dinosaored a veze gwelet gant ar skiantourien evel loened yen o gwad, dizampart ha goustad, aet da get abalamour d'o sotoni. E [[1969]], ar paleontologour [[SUA|stadunanat]] [[John Ostrom]] ([[1928]]-[[2005]]) a roas lañs da « azginivelezh an dinosaored », a sachas evezh ur bern tud war studi an dinosaored, a voe gwelet adalek neuze evel loened oberiant, &lt;abbr title=&quot;a genderc'h o-unan tommder o c'horf.&quot;&gt;emwrezek&lt;/abbr&gt; gant emzalc'hioù kevredigezhel kemplezh.

Abaoe ma voe anavezet ar c'hentañ dinosaor, en {{XIXvet kantved}}, al loened-se o deus desachet ur bern tud er mirdioù e pep lec'h war an Douar, da welet ar relegoù adsavet eno. Plijout a reont kenañ d'ar vugale koulz ha d'an oadourien. Deuet int da vezañ ul lodenn eus sevenadur pobl an {{XXvet}} hag an {{XXIvet kantved}}, hag o c'havout a reer taolennet e levrioù hag e filmoù stank-kenañ. Danvez pennañ levrioù ha filmoù brudet ez int, evel ''[[Jurassic Park]]'' pe ''[[Ice Age 3]]'', ha kaoz a vez ingal eus ar c'havadennoù nevez diwar o fenn er [[media]].

Alies e vez implijet ar ger &quot;dinosaor&quot; war ar pemdez evit komz eus stlejviled all eus ar [[ragistor]], evel ar [[genad]]où ''[[Dimetrodon]]'', ''[[Ichthyosaurus]]'', ''[[Mosasaurus]]'', ''[[Plesiosaurus]]'' ha ''[[Pterosaurus]]'', petra bennak ma ne oa ket dinosaored anezho tamm ebet.

=== Termenadur a-vremañ ===
[[Restr:Triceratops AMNH 01.jpg|left|thumb|225px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Relegenn ''[[Triceratops]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''American Museum of Natural History'', [[New York]]&lt;/small&gt;&lt;hr&gt;• &lt;small&gt;Fazius eo an adstrolladur-se, hervez lod skiantourien, en abeg d'an divrec'h troet war an tu-skarzh ha da aozadur ar bizied.&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Hervez ar [[renkadur filogenetek]] e vez termenet an dinosaored evel strollad diskennidi an hendad nevesañ boutin da ''[[Triceratops|Driceratops]]'' ha d'an evned a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} Randall B.Irmis, [http://socrates.berkeley.edu/~irmisr/sylbrad.pdf ''A reappraisal of the phylogeny of early dinosaurs'']&lt;/ref&gt;. Lavaret eo bet ivez e c'hallfe strollad an dinosaored bezañ termenet evel diskennidi hendad nevesañ ''[[Megalosaurus]]'' hag ''[[Iguanodon]]'', abalamour ma'z int daou eus an tri [[spesad]] a zo bet meneget gant Richard Owen p'en doa goveliet ar ger ''dinosaurus''&lt;ref&gt;{{en}} George Olshevsky (2000), ''An annotated checklist of dinosaur species by continent'', skeudennaouet gant Tracy Lee Ford, [https://openlibrary.org/works/OL4004927W/An_annotated_checklist_of_dinosaur_species_by_continent ''Mesozoic Meanderings'' #3]&lt;/ref&gt;. Gant an daou dermenadur avat en em gaver gant ar memes strollad loened anvet &quot;dinosaored&quot;. Savet eo bet an termenadurioù-se a-benn klotañ gant meizadoù ar skiantourien kent implij ar filogenetik a-vremañ, kuit da zroukveskañ talvoudegezh ar ger &quot;dinosaor&quot;.

Rummatadur an dinosaored a laka kemm etre daou glad bras hervez [[morfologiezh|neuziadurezh]] [[lestr (korfadurezh)|lestr]] o c'horf : ''[[Ornithischia]]'' (&quot;listri evned&quot;) ha ''[[Saurischia]]'' (&quot;listri stlejviled&quot;) eo ar c'hladoù-se.
* ''Ornithischia'' a reer eus an holl c'heotdebrerien rannet e tri [[urzhad|isurzhad]] gant ar baleontologourien :
**''[[Ornithopoda]]'' a vod dinosaored daoudroadek peurliesañ, en o zouez an dinosaored o «&amp;nbsp;figos [[houad]]&amp;nbsp;» (pe ''[[Hadrosauridae]]''),
**''[[Marginocephalia]]'', en o zouez an dinosaored gant gouzougennoù pe tokoù eskern war lein o fenn (''[[Ceratopsia]]'' ha ''[[Pachycephalosauria]]''),
**''[[Thyreophora]]'', a oa dinosaored pevarzroadek gant «&amp;nbsp;harnezioù&amp;nbsp;», pikoù ha plakennoù eskern war o c'hein hag o lost (''[[Ankylosauria]]'' ha ''[[Stegosauria]]'').
* ''Saurischia'' zo rannet e daou c'hlad disheñvel-mat :
**''[[Theropoda]]'', dinosaored daoudroadek a vez kigdebrerien peurliesañ hag an dinosaored pluñvek (an evned),
**''[[Sauropodomorpha]]'', dinosaored pevarzroadek peurliesañ ha bras-kenañ o ment, dezho gouzougoù hir, ur penn bihan hag ul lost hir. 
Emglev zo etre hogos an holl baleontologourien da lâret e tiskenn an evned diouzh an dinosaored ''Theropoda''. Hervez termenadur rik ar c'hladoù e ranker lakaat holl ziskennidi ur memes hendad boutin er memes strollad evit ma vefe savet ar strollad e-giz ma tere : dinosaored eo an evned ha n'eo ket aet an dinosaored da get eta. Renket e vez an evned gant ar pep brasañ eus ar baleontologourien er c'hlad ''[[Maniraptora]]'', anezho ''[[Coelurosauria]]'', da lâret eo ''Theropoda'', a zo ivez ''Saurischia'', dinosaored anezho&lt;ref&gt;{{en}} Padian, K. (2004), ''Basal Avialae'', en : David B. Weishampel, ''The Dinosauria'' (eil embannadur), University of California Press, 2004 {{ISBN|978-0-520-24209-8}}&lt;/ref&gt;.

Dinosaored eo al laboused eta, hervez termenadur ar c'hladoù ; er yezh pemdez avat ne vez ket anv eus al laboused pa gomzer eus &quot;dinosaored&quot;. A-benn bezañ sklaeroc'h e vo implijet ar ger « dinosaor » er pennad-mañ evel heñvelster « dinosaor n'eo ket un evn ». Implijet e vo « dinosaor n'eo ket un evn » pa vo ezhomm pouezañ war ar fed-mañ.&lt;br&gt;
Reizh eo en un doare teknikel evel-just lakaat an dinosaored da strollad disheñvel pa implijer renkadur [[Carl von Linné]], ar reizhiad koshañ evit renkadur skiantel ar spesadoù, a zegemer [[takson]]où [[Parafiletegezh|parafiletek]] na endalc'hont ket holl ziskennidi ur memes hendad.

== Dinosaored ha ragistor ==
Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger &quot;ragistor&quot; a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur [[Mab-Den]] d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored ha n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha ''[[Hominidae|Hominideg]]'' ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus er Mezozoeg int, ha loened ragistorel n'int ket.

== Deskrivadur ==
=== • Ment ===
[[Restr:Diplodocus size comparison.png|thumb|320px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Ment ''[[Diplodocus]]'' e-keñver hini ''[[Homo sapiens]]''&lt;/div&gt;]]
Diouzh ar [[Karrekaenn|c'harrekaennoù]] a zo bet kavet e c'haller lavaret e oa ur strollad loened bras eus an dinosaored daoust ma kemmas o ment keitat e-pad an Triaseg, ar Juraseg hag ar C'hretase&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20110927155159/http://dml.cmnh.org/1998May/msg00048.html ''Dinosaur size varied in different periods''].&lt;/ref&gt;. Hervez ar paleontologour Bill Erickson ([[1928]]-[[1987]]) emañ keidenn o fouez etre 9 [[kilogram|kg]] ha 5 tonenn. Ur studiadenn nevez diwar-benn 63 genad dinosaored he deus roet ur geidenn a 850&amp;nbsp;kg (ur pouez a c'haller keñveriañ ouzh hini un [[Ursus arctos horribilis|arzh louet]]) hag ur pouez etre eus tost div donenn, da lâret eo kement hag ur [[jirafenn]]. Da 863 g e sav pouez keitat ar [[bronneg]]ed, da lâret eo hini ur [[Krigner|c'hrigner]] bras. Brasoc'h evit an div drederenn eus ar bronneged a-vremañ e oa an dinosaored bihanañ. Brasoc'h e oa ivez ar pep muiañ eus an dinosaored evit 98% eus ar bronneged a-vremañ&lt;ref&gt;{{en}} William Carnell Erickson (2001) : [https://web.archive.org/web/20170809122656/http://www.dogjudging.com/wp-content/uploads/2014/08/On-the-Origin-of-Dinosaurs-and-Mammals.pdf ''On the Origin of Dinosaurs and Mammals'']&lt;/ref&gt;.

==== An dinosaored brasañ ha bihanañ ====
[[Restr:Sauroposeidon dinosaur.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Sauroposeidon]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Human-eoraptor size comparison.svg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''[[Eoraptor]]'' hag un den&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Dinosaur leg.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Pav un dinosaor&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Royal Tyrrell Museum'', Drummheller, [[Alberta]], [[Kanada]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
N'eus nemet ul lodenn vihan eus al loened marv a ya da [[karrekaenn|garrekaennoù]], hag ul lodenn vihan hepken eus ar re a vez dizoloet zo klok. Eskern hepken a gaver peurliesañ. Ral-kenañ eo roudoù ar c'hroc'henoù pe ar gwiadennoù. Un arz diresis eo adsevel relegenn ur spesad dre geñveriañ ment ha morfologiezh an eskern gant re ur spesad all, ha gwall ziaes eo klask adsevel organoù ha kigennoù. Biken eta ne ouiimp en un doare asur petra e oa ment an dinosaored brasañ ha bihanañ.

E-touez an dinosaored, ar ''[[Sauropoda]]'' a oa loened bras-meurbet, ar re vrasañ a oa brasoc'h evit an holl loened o deus bevet war an Douar abaoe. Korred en o c'hichen e oa bronneged ragistorel evel ''[[Indricotherium]]'' pe ar [[mammout]] [[kolombia]]n. N'eus ken un dornadig loened-mor hiziv zo dezhe tost ar memes ment pe unan vrasoc'h, evel ar [[balum glas]] a zo 180 tonenn a bouez ennañ hag a dizh 31 metr hirder d'ar muiañ.

Ar brasañ hag ar pounnerañ dinosaor anavet diwar relegoù klok pe dost eo ''[[Brachiosaurus|Brachiosaurus brancai]]'' (anvet ivez ''[[Giraffatitan]]'')&lt;ref&gt;{{en}} Edwin H. Colbert, ''Men and Dinosaurs: The Search in Field and Laboratory'', Penguin Books, 1971 {{ISBN|978-0-14-021288-4}}&lt;/ref&gt;. Daouzek metr e oa e uhelder, 22,5 metr e hirder, ha pouezet en dije etre 30 ha 60 tonenn – un [[olifant]] [[afrika]]n, al loen brasañ a vev war an Douar hiziv, a bouez 7,7 tonenn well-wazh. An dinosaor hirañ en deus lezet ur garrekaenn glok eo ''[[Diplodocus]]'' a oa 27 metr e hirder ; emañ e ''Carnegie Museum of Natural History'', [[Pittsburgh]], [[Pennsylvania]] abaoe [[1907]].

Dinosaored brasoc'h a oa, met ne chom anezhe ken un nebeud karrekaennoù diglok peurliesañ. An darn vrasañ anezhe a oa geotdebrerien a zo bet kavet er bloavezhioù 1970 pe diwezhatoc'h, ''[[Argentinosaurus]]'' en o zouez, en dije tizhet etre 80 ha 100 tonenn. An hini uhelañ, ''[[Sauroposeidon]]'', a oa 18 metr, en dije gallet tizhout ur prenestr er 6vet solier.
[[Restr:Longest_dinosaurs1.png|center|600px|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''Ment ar [[Sauropoda]] hirañ anavet'''&lt;br&gt;(ment un den war an tu kleiz)&lt;/div&gt;&lt;hr&gt;
{{legend|#c33|''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' • 30-39,7 m}}
{{legend|#6c6|''[[Turiasaurus riodevensis]]'' • 30-39 m}}
{{legend|#f96|''[[Mamenchisaurus sinocanadorum]]'' • 26-35 m}}
{{legend|#99c|''[[Supersaurus vivianae]]'' • 32.5-34 m}}
{{legend|#69c|''[[Sauroposeidon proteles]]'' • 28-34 m}}]]
Un dinosaor brasoc'h c'hoazh, ''[[Amphicoelias|Amphicoelias fragillimus]]'', anavet hepken dre un nebeud karrekaennoù melloù-kein dizoloet e [[1878]], a c'hallje bezañ tizhet 58 metr hirder ha 120 tonenn a bouez&lt;ref&gt;{{en}} Carpenter, K. (2006). [https://web.archive.org/web/20071202033905/https://scientists.dmns.org/sites/kencarpenter/PDFs%20of%20publications/Amphicoelias.pdf ''Biggest of the bog: a critical re-evaluation of the mega-sauropod] ''Amphicoelias fragillimus'',en : J. R. Foster &amp; S. G. Lucas, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation'', New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36/131–138.&lt;/ref&gt;. An hini pounnerañ a c'hallje bezañ bet ''[[Bruhathkayosaurus]]'', anavezet fall ha danvez breutadennoù etre an arbennigourien anezhañ c'hoazh, a vije bet dezhañ etre 175 ha 220 tonenn. Peurliesañ e lavarer hiziv ne oa ket en tu all da 139 zonenn, evit 34 metr hirder da ''[[Bruhathkayosaurus|Vruhathkayosaurus matleyi]]''.

Ar c'higdebrer brasañ e oa ''[[Spinosaurus]]'', dezhañ etre 16 ha 18 metr ha 9 zonenn&lt;ref&gt;{{en}} C. dal Sasso &amp; S. Maganuco &amp; E. Buffetaut &amp; M. A. Mendez (2006), ''New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its sizes and affinities'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'', 25(4)/888–896.&lt;/ref&gt;. Kigdebrerien bras all e oa ''[[Giganotosaurus]]'', ''[[Mapusaurus]]'', ''[[Tyrannosaurus rex]]'' ha ''[[Carcharodontosaurus]]''.
 
Pa ne gemerer ket e kont an evned a-vremañ evel an [[Trochilidae|evned-kelien]], an dinosaored bihanañ e oa dezhe ment ur [[bran|vran]] pe ur [[yar|penn-yar]]. An Theropoda ''[[Microraptor]]'' ha ''[[Parvicursor]]'' a oa nebeutoc'h evit 60&amp;nbsp;cm hirder dezhe.

=== • Emzalc'h ===
[[Restr:Maiasaura nest (2).jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Un neizh ''[[Maiasaurae]]'' kavet e [[1978]]&lt;/div&gt;]]
Diazezet e vez ar preder war emzalc'h an dinosaored war ar c'harrekaennoù kavet, [[metoù]] al loened, adsavadennoù dre [[urzhiataer]] eus o [[bevmekanikerezh]], ha keñveriadennoù gant al loened a-vremañ a vev er memes [[log ekologel]]. Diwar kalz martezeadennoù ez eo diazezet ar pezh a soñjomp diwar-benn emzalc'h an dinosaored eta, ha breud a vo diwar-benn lod anezhe e-pad pell c'hoazh moarvat. Emglev zo etre ar skiantourien avat da soñjal e kaver emzalc'hioù boas e-touez ar [[Krokodil|c'hrokodiled]] hag al laboused a c'haller adkavout ivez e-touesk an dinosaored.

==== Bagadoù ====
E 1878 e voe kavet e [[Bernissart]], [[Belgia]], ar c'hentañ prouenn eus bagadoù dinosaored. Eno e voe kavet 31 ''[[Iguanodon]]'' a oa ar stumm warne da vezañ marvet goude bezañ kouezhet en un toull don hag int beuzet en dour&lt;ref&gt;{{en}} Johan Yans, Jean Dejax, Denise Pons, Christian Dupuis, Philippe Taquet : ''Palaeontological and geodynamical implications of the palynological dating of the wealden facies sediments of Bernissart (Mons Basin, Belgium)''. ''C. R. Palevol 4 (2005)'' 135–150.&lt;/ref&gt;. Petra bennak ma voe dizoloet da c'houde e teue an dilerc'hioù-se diwar tri darvoud disheñvel&lt;ref&gt;{{en}} ''Deposition of ''Iguanodon'' skeletons occurred in at least 3 different events. [http://dml.cmnh.org/2001Jul/msg00103.html ''Bernissart Iguanodons and their significance''] 04 GOU 2001.&lt;/ref&gt;, e voe kavet lec'hioù all ma oa marvet dinosaored a-vagadoù.

Ar roudoù karrekaet niverus a laka da soñjal e oa paot-kenañ ar bagadoù hag ar strolladoù e kalz spesadoù. Roudoù kantadoù pe miliadoù a c'heotdebrerien a ziskouez e c'halle an ''[[Hadrosauridae]]'' bale a-vagadoù bras, evel ar [[bizon]]ed pe ar [[springbok]]ed hiziv. Roudoù ''[[Sauropoda]]'' o deus diskouezet e veaje al loened a-vagadoù a vode meur a spesad a-wezhioù&lt;ref&gt;{{en}} J. J. Day &amp; P. Upchurch (2002), ''Sauropod Trackways, Evolution, and Behavior'', ''Science'' 296:1659. [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0529_020529_sauropods.html ''National Geographic'']&lt;/ref&gt;, ha re all a zalc'he o re vihan e kreiz ar bagad d'o gwareziñ, diouzh ar roudoù dizoloet e Davenport Ranch, [[Texas]].

==== Neizhioù ====
Pa voe dizolet e 1978 un neizh ''[[Maiasaura]]'' (&quot;dinosaor mamm vat&quot;) gant ar paleontologour [[Jack Horner]] (*[[1946]]) e [[Montana]] e voe diskouezet e talc'he loened an isurzhiad ''[[Ornithopoda]]'' d'ober war-dro o re vihan goude ma oa digloret ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} J. R. Horner &amp; R. Makela (1979) : ''Nest of Juveniles Provides Evidence of Family-Structure Among Dinosaurs'', ''Nature'' 282 (5736): 296–298&lt;/ref&gt;. Prouennoù zo ivez en em zalc'he heñvel dinosaored all eus ar C'hretase, evel ''[[Saltasaurus]]'', bet dizoloet e [[1997]] e [[Patagonia]], hag en em vode al loened-se a-viliadoù er memes lec'h da neizhañ, evel ar [[Mank impalaerel|Manked impalaerel]].&lt;br&gt;
''[[Oviraptor]]'' [[Mongolia]] a voe dizoloet e [[1993]] gant ur relegenn o tozviñ evel ur yar, ar pezh a dalvez e oa warnañ ur gwiskad pluñv a domme ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} [http://search.eb.com/dinosaurs/dinosaurs/BRa.html ''Digging Around for a Social Life'']&lt;/ref&gt;. Roudoù karrekaet o deus kadarnaet an emzalc'h a vamm e-touez ar ''Sauropoda'' hag an ''Ornithopoda'' eus [[Enez Sgitheanach]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3255494.stm ''Dinosaur family footprints found'']&lt;/ref&gt;. Kavet ez eus bet vioù ha neizhioù eus ar pep brasañ eus ar strolladoù dinaosored, gwirheñvel eo e kehente an dinosaored gant o re vihan en un doare heñvel ouzh hini an evned hag ar c'hrokodiled a-vremañ.

Lod eus an dinosaored a save o neizhioù e-kichen mammennoù &lt;abbr title=&quot;Tomm, pa gomzer eus eien.&quot;&gt;havel&lt;/abbr&gt;, ar pezh a roe an tu da gaout ur wrez azas hag ingal evit ar vioù&lt;ref&gt;{{en}} Gerald Grellet-Tinner &amp; Lucas E. Fiorelli : [http://www.nature.com/ncomms/journal/v1/n3/full/ncomms1031.html ''A new Argentinean nesting site showing neosauropod dinosaur reproduction in a Cretaceous hydrothermal environment''], ''Nature Communications'' Vol.1, Art. 32 ; DOI:doi:10.1038/ncomms1031 ; 29 MEZ 2010&lt;/ref&gt;.

==== Paradur ha kehentezh ====
[[Restr:Centrosaurus dinosaur.png|thumb|250px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Daou ''[[Centrosaurus]]'', [[Ceratopsidae]] geotdebrer eus diwezh ar C'hretase e [[Norzhamerika]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Gwel un arzour&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Re vresk evit an emgannoù e oa krib lod eus an dinosaored, evel re ar c'hlad ''[[Marginocephalia]]'', re isurzhiad ''[[Theropoda]]'' ar c'hlad ''[[Eusaurischia]], ha re ar genad ''[[Hadrosaurus]]'' ; moarvat e talveze o c'hrib da sachañ ar parezed pe da spontañ an enebourien, daoust m'hon eus nebeut a elfennoù diwar-benn emzalc'h tachennoù ha paradur an dinosaored.&lt;br&gt;
N'ouzer ket kennebeut penaos e kehente an dinosaored etrezo, met kavadennoù nevez a laka da soñjal e laboure marteze krib kleuz ar spesadoù ''[[Lambeosaurinae]]'' evel ur [[kef-dasson|c'hef-dasson]] implijet evit leuskel kriadennoù a bep seurt.

==== Chase ====
Unan eus ar c'harrekaennoù pouezusañ a voe kavet e gouelec'h [[Gobi]] e [[1971]]. Bez' e oa ur ''[[Velociraptor]]'' hag a dage ur ''[[Protoceratops]]''. Dizoloadenn an daou loen krog-ha-krog a brou kalz martezeadennoù&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.amnh.org/exhibitions/fightingdinos/ex-fd.html ''Joined forever in death'']&lt;/ref&gt; Diskouez a ra e tage hag e tebre an dinosaored an eil re ar re all, petra bennak ma ne oa ket ur souezhadenn evit ar pezh a sell ouzh an ''[[Theropoda]]''&lt;ref&gt;{{en}} [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1219_021219_dinocannibal.html ''Cannibalistic Dinosaur : The Mystery of a Dinosaur Cannibal'']&lt;/ref&gt;. Kadarnaet eo bet gant roudoù dent war ur garrekaenn ''[[Majungatholus]]'' e Madagaskar e [[2003]]&lt;ref&gt;{{en}} R. R. Rogers, D. W. Krause &amp; K. C. Rogers (2003) : ''Cannibalism in the Madagascan dinosaur Majungatholus atopus'' [http://www.nsf.gov/od/lpa/news/03/pr0336.htm ''OLPA Dinosaur Cannibal Unearthed in Madagascar''] ''Nature'' 422:515-518.&lt;/ref&gt;.

==== Kerzhed ====
Hervez an dizoladennoù graet hiziv an deiz ne vije bet spesad dinosaor turier ebet, ha nebeut a zinosaored kraper. Evel ma'z eus bet kavet ur bern roudoù spesadoù bronneged a durie hag a grape er [[Kenozoeg|C'henozoeg]], an diouer a brouennoù diwar-benn spesadoù dinosaored heñvel zo un tamm souezhus.

Un doare mat da gompren emzalc'h ar spesadoù dinosaored eo deskiñ penaos e tilec'hient. Ar bevmekanikerezh peurgetket en deus pourchaset kalz elfennoù evel, da skouer, gouzout pegen buan e rede an dinosaored diwar studi labour ar c'higennoù ha levezon ar [[gravitadur|c'herc'hellder]] war framm o relegoù&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20070711053858/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Palaeofiles/Tracks/Report7/Speed.html ''Gait and Dinosaur speed''] – Formulennoù da jediñ tizh an dinosaored&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20050305102542/http://www.shef.ac.uk/~es/DINOC01/dinocal1.html ''Calculate your own Dinosaur speed''] – Formulennoù all&lt;/ref&gt;, gouzout hag eñ e ranke an Theropoda ramz mont goustatoc'h pa vezent o redek war-lerc'h o freizh kuit da vezañ gloazet&lt;ref&gt;{{en}} J. Hecht (1998) : ''The deadly dinos that took a dive'', ''New Scientist'' 2130. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/78905.stm ''BBC Dino-sore'']&lt;/ref&gt;, ha gouzout hag-eñ e oa gouest ar ''sauropoda'' da chom war-neuñv&lt;ref&gt;D. M. Henderson (2003) : ''Effects of stomach stones on the buoyancy and equilibrium of a floating crocodilian: A computational analysis'' [https://web.archive.org/web/20051029174713/http://www.nserc.ca/news/features/dinosaurs_e.htm ''The “Inflatable” Dinosaurs of the Mesozoic''], ''Canadian Journal of Zoology'' 81:1346–1357&lt;/ref&gt;.

==== Kelc'hiad buhez ====
Betek-henn e lavare ar skiantourien e oa an dinosaored loened a veve diouzh an deiz, e-skoaz ar bronneged kentañ a oa loened bihan a rene o buhez er beuznoz pe diouzh an noz kuit da vezañ taget&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.maxisciences.com/dinosaure/certains-dinosaures-vivaient-surtout-la-nuit_art13995.html ''Certains dinosaures vivaient surtout la nuit'']&lt;/ref&gt;.

E [[2011]] e voe renet ur studiadenn baleontologek diwar-benn framm lagad an dinosaored : muzuliet e voe hirder poulloù-lagad ha treuzkiz lagadenn [[Lagad|sklera]] 33 spesad ''[[Archosauria]]'', keñveriet gant re 164 spesad a hiziv, en o zouez stlejviled, evned ha bronneged. Diskouezet e voe e veve an dinosaored kigdebrer hanter diouzh an noz, an dinosaored a nije ha ''[[Pterosauria]]'' diouzh an deiz dreist-holl, hag e veve an dinosaored geotdebrer koulz an noz hag an deiz.&lt;0ref&gt;{{en}} Lars Schmitz &amp; Ryosuke Motani, ''Nocturnality in Dinosaurs Inferred from Scleral Ring and Orbit Morphology'', [http://www.sciencemag.org/content/early/2011/04/13/science.1200043 ''Science'', 14 EBR 2011]&lt;/ref&gt;

=== Metabolegezh ===
A-zivout [[Metabolegezh|kennevid]] an dinosaored, ur studiadenn c'hall diwar-benn aozadur [[izotop]]ek an [[oksigen]] e dent hag eskern 80 dinosaor eus ar C'hretase (''[[Theropoda]]'', ''[[Sauropoda]]'', ''[[Ornithopoda]]'' ha ''[[Ceratopsia]]''&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.futura-sciences.com/fr/sinformer/actualites/news/t/paleontologie/d/des-dinosaures-a-sang-chaud-au-cretace_9127/ ''Des dinosaures à sang chaud au Crétacé ?'']&lt;/ref&gt;) hag a zeue eus Norzhamerika, Afrika, [[Europa]] hag Azia he deus diskouezet e rankent kaout korfoù [[Emwrezadezh|emwrezat]]. Feur an &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O e-keñver hini an &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O — a zo diouzh [[gwrezverk]] diabarzh al loened bev — a oa heñvel ouzh hini ar bronneged hag an evned, a zo emwrezat, ha disheñvel a-grenn diouzh hini ar stlejviled a-vremañ, loened [[Gwreztaolusted|gwreztaolus]] anezhe, diouzh hini ''[[Chelonii]]'' ha hini ''[[Crocodilia]]'' karrekaet eus ar C'hretase.

Bezañs [[Framm Havers|frammoù Havers]], anezho mikrokanolioù gronnet gant ur gwiskad eskern kengreiz e-barzh ar relegoù, en eskern karrekaet a vefe un elfenn ouzhpenn a lakafe da soñjal o doa korfoù emwrezat&lt;ref&gt;{{fr}} R. Amiot, ''Les dinosaures avaient le sang chaud'', ''Pour la science'', Here 2006, pp. 70-74.&lt;/ref&gt;.

Ur skipailh eus [[Florida]] en deus jedet e oa kenfeur ar gwrezverk ouzh an tolzennad hag ouzh ar feur kreskiñ, eus 25&amp;nbsp;°C evit an dinosaored bihan betek 41&amp;nbsp;°C evit ar re vrasañ&lt;ref&gt;{{en}} James F. Gillooly, Andrew P. Allen &amp; Eric L. Charnov (2006) : [http://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.0040248 ''Dinosaur Fossils Predict Body Temperatures'']&lt;/ref&gt;. Implijet o deus ur patrom [[Matematik|niverel]] da jediñ gwrezverk ar c'horf diouzh ar ment hag ar feur kreskiñ, evit 8 spesad, eus ''[[Psittacosaurus mongoliensis]]'', 12&amp;nbsp;kg ennañ, betek ''[[Apatosaurus excelsus]]'', 2&amp;nbsp;6000&amp;nbsp;kg ennañ. Hervez ar skipailh e tizhe gwrezverk diabarzh ''Sauroposeidon proteles'', ar pounnerañ eus an dinosaored anavet (60 tonenn), betek 48&amp;nbsp;°C moarvat. Prouiñ a rafe ar patrom-se e vefe tommaet an dinosaored bras dre « emwrezadezh [[anniñv]]el ».

== Rummatadur an dinosaored ==
N'eus ket keit-se e renked ''Ichthyosauria'', ''Pliosaurus'', ''Plesiosauria'' (3 strollad stlejviled dour) ha ''Pterosauraia'' (stleviled-nij) e strollad an dinosaored ; hiziv e vez sellet oute evel lignezioù disheñvel diouzh an dinosaored.&lt;br&gt;
Ur strollad loened liesseurt e oa an dinosaored. Hervez ur studiadenn eus [[2006]] e oa bet deskrivet 527 genad asur disheñvel, hag ouzhpenn 1&amp;nbsp;844 genad a chom c'hoazh da renkañ&lt;ref&gt;{{en}} Henry Fountain, [http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2006/09/12/science/12observ.html&amp;OQ=_rQ3D1Q26refQ3Dscience&amp;OP=72daafdfQ2FQ25Q3BQ7CQ2AQ25ml(bQ5BllQ7DQ2BQ25Q2B))3Q25)9Q25BQ2BQ25b(rQ7C8(Q7CQ25BQ2BlQ2AbQ7CQ5Bjf-Q7Dga ''Many more dinosaurs still to be found'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} S. C. Wang &amp; P. Dodson, P. (2006) : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=retrieve&amp;db=pubmed&amp;list_uids=16954187&amp;dopt=Abstract NCBI ''Estimating the Diversity of Dinosaurs'']&lt;/ref&gt;.

=== Taolenn hollek ===
Hervez ar [[Kod Etrebroadel Rummatadur al Loened]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp ''ICZN'']&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{fr}} [http://iczn.org/sites/iczn.org/files/Code%20International%20de%20Nomenclature%20Zoologique.pdf ''CINZ'']&lt;/ref&gt; e c'haller anavout etre 630 ha 650 genad dinosaored, gant meur a viliadoù spesadoù ; deskrivet e vez war-dro tregont spesad nevez bep bloaz. Un tamm muioc'h evit an hanter eus ar spesadoù n'int anavezet ken gant ur standilhon, diglok peurliesañ, ha nebeutoc'h evit 20% eus ar spesadoù zo anavezet gant muioc'h evit 5 standilhon.&lt;br&gt;
An daolenn hollek da-heul a ro liammoù etre ar strolladoù dinosaored pennañ. Kavout a reor un nebeud genadoù da reiñ un alberz eus an urzhiadoù hag eus ar c'herentiadoù meneget.

{| border=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;text-align:center; border-collapse:collapse; border:1px solid #111;&quot;
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Saurischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Herrerasauridae]]
| align=center|[[Restr:Herrerasil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Herrerasaurus]] [[Staurikosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Theropoda]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Coelophysoidea]]
| align=center| 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Coelophysis]] [[Liliensternus]] [[Dilophosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Neotheropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratosauria]]
| align=center|[[Restr:Ceratosil.jpg|100px]] 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Ceratosaurus]] [[Majungasaurus]] [[Carnotaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Tetanurae]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Megalosauroidea]]
| align=center|[[Restr:Spinosaurus_silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Spinosaurus]] [[Suchomimus]] [[Torvosaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Avetheropoda]]
| align=center|[[Restr:Tyrannosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Allosaurus]] [[Tyrannosaurus]] [[Velociraptor]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Sauropodomorpha]]
| colspan=&quot;3&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Prosauropoda]]
| align=center|[[Restr:Massospondylus silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Anchisaurus]] [[Plateosaurus]] [[Massospondylus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=center|[[Sauropoda]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Sauropoda diazez]]
| align=center|[[Restr:Basal sauropod silhouette.jpg|100px]] 
| bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130| ''[[Mamenchisaurus]] [[Shunosaurus]] [[Omeiosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Neosauropoda]]
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Diplodocoidea]]
| align=center|[[Restr:Diplosil.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Diplodocus]] [[Apatosaurus]] [[Amargasaurus]]''
|}
|-
|
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Macronaria]]
| align=center|[[Restr:Brachiosaurus silhouette.svg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; align=center width=130|''[[Brachiosaurus]] [[Camarasaurus]] [[Ampelosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Ornithischia]]
| colspan=&quot;4&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Heterodontosauridae]]
| align=center| 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Heterodontosaurus]] [[Abrictosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;7&quot; align=center|[[Genasauria]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=center| [[Thyreophora]]
| colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Thyreophora diazez]] 
| align=center| 
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Scelidosaurus]] [[Scutellosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center|[[Eurypoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Stegosauria]]
| align=center|[[Restr:Stegosaurus silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Stegosaurus]] [[Kentrosaurus]] [[Huayangosaurus]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ankylosauria]]
| align=center|[[Restr:Ankylosaurus silhouette01.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Euoplocephalus]] [[Edmontonia]] [[Ankylosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=center|[[Cerapoda]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Marginocephalia]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Pachycephalosauria]] 
| align=center|[[Restr:Pachycephalosauria silhouette.png|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Prenocephale]] [[Pachycephalosaurus]] [[Stegoceras]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
| align=center|[[Ceratopsia]]
| align=center|[[Restr:Protoceratops silhouette.jpg|100px]]
| align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Trikeratops]] [[Protoceratops]] [[Torosaurus]]''
|}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=center| [[Ornithopoda]]
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Ornithopoda diazez]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Hypsilophodon]] [[Agilisaurus]] [[Leaellynasaura|Leællynasaura]]''
|}
|-
| align=right | 
{| border=&quot;0&quot; width=100%
|align=center|[[Iguanodontia]] 
|align=center| 
|align=center bgcolor=&quot;#eeeecc&quot; width=130|''[[Iguanodon]] [[Edmontosaurus]] [[Parasaurolophus]]''
|}
|}

== Istor naturel ==
=== Orin an dinosaored ===
Diwanet eo an dinosaored e-barzh usurzhad ar stlejviled ''[[Archosauria]]'', ur strollad stlejviled bihan [[Diapsidegezh|diapsidek]] a veve e diwezh ar Permian ha dreist-holl e deroù an Triaseg.

E diwezh ar Permian, war-dro -250 milion a vloavezhioù zo, e voe un enkadenn drumm hag a gasas war-dro 90% eus spesadoù ar mare da get, ar pezh a roas o zu d'ar spesadoù loened ha plant a chome da vleuniañ ha da emdreiñ da c'hounit tachennoù nevez, an [[amniot]]ed peurgetket. E-touez ar re-se edo hendadoù an dinosaored, ar stlejviled hag ar bronneged a wezhall hag a vremañ.

Ar stlejviled bihan diapsidek, da lâret eo dezho daou goublad prenestradenn en o c'hlopenn, a-drek poulloù o daoulagad, o deus eskern rakdentel e lodenn a-raok o c'harvanoù hag, evel holl stlejviled ar mare-se, izili a-dreuzkiz pe hanter-savet. Anvet int ''Thecodontia'' abalamour d'ar c'hentañ perzh-se. Aloubiñ a rejont an holl veteier, ha rannet e vezont e tri c'herentiad bras :
* ''Pterosauria'', pe stlejviled-nij ;
* ''Crocodila'', a zo chomet bev betek bremañ ;
* ''Dinosauria'', an dinosaored eta, a oa gouest da vale war an douar, o devoa pavioù savet war ur blaenenn kenstur gant plaenenn a-saezh o c'horf. Diwezh un emdroadur prim par da hini an evned hag ar bronneged eo o emstummoù. Gallout a reer gwelet an diforc'hioù etre ar strolladoù-se pa zielfenner framm o [[Lestr (korfadurezh)|lestr]], ennañ tri askorn par : [[askorn]] ar glun, an askorn kaezour hag an askorn koazez. Ar paleontologour [[Harry Govier Seeley]] en deus merzet kerkent ha [[1887]]&lt;ref name=&quot;Seeley1887&quot;&gt;{{en}} H. G. Seeley, ''On the Classification of the Fossil Animals Commonly Named Dinosauria'', ''Proceedings of the Royal Society of London'' Vol.43, 1887-1888, pp. 165-171 [http://www.jstor.org/stable/114526 ''JSTOR'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Allain2009&quot;&gt;{{fr}} Ronan Allain &amp; Émilie Läng, [http://www.sciencedirect.com/science/article/B6X1G-4VFBYBR-1/2/4e17ec6a3714b6168213faeee0998fc8 ''Origine et évolution des saurischiens'']&lt;/ref&gt; ar c'hemm bras a c'haller lakaat etre :
** ''[[Saurischia]]'', ger-ha-ger &quot;eskern koazez stlejviled dezho&quot;, rak triskinek eo o eskern koazez ;
** ''[[Ornithischia]]'', &quot;eskern koazez evned dezho&quot;, rak bez'z ez eus korfadurioù m'emañ an askorn kaezour kenstur gant an askorn koazez war-du an traoñ ha war-du an adreñv ; skañvik e chom ar geñveriadenn-se evelato.

=== Kentañ dinosaored ===
Kigdebrerien eo an dinosaored koshañ a anavezer, etre 225 ha 230 milion a vloavezhioù dezho : ''[[Eoraptor]]'' ha ''[[Herrerasaurus]]''. Arbennikaet eo an daou dija, rak ''Saurischia'' int, ur strollad a zo diwanet goude ma savas kemm etre an dinosaored ''Ornithischia'' ha ''Saurischia''. Homodontek evel ar stlejviled all eo an holl zinosaored.&lt;br&gt;
''[[Herrerasaurus]]'' zo ezel eus an urzhiad ''Saurischiea'', met ivez eus an isurzhiad ''Theropoda''&lt;ref&gt;{{en}} P. C. Sereno, F. E. Novas, A. B. Arcucci &amp; C. Yu (1988) : ''New Evidence on Dinosaur and Mammal Origins from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic, Argentina)'', ''Journal of Vertebrate Paleontology'' Levr. 8, niv. 3.&lt;/ref&gt;.

Anavout a reer roudoù pavioù karrekaet koshoc'h, ha lezet gant dinosaored moarvat. Lezet e oa bet ar re goshañ war-dro 248 milion a vloazioù zo gant « ''stlejviled bihan pevarzroadek, a vent gant ur c'hazh, a lezas o louc'hoù er pri e-tro 250 milion vloaz zo [...]. Dizoloet e oa ar pazioù-se e [[mervent]] [[Polonia]], er menezioù Kroaz-santel. [...] Lezet e oa bet al louc'hoù [...] gant stlejviled eus ar genad ''[[Prorotodactylus]]'', loened pevarzroadek dezho pemp biz, ha sanket donoc'h eo louc'h an tri biz kreiz el leur. Tost an eil re diouzh ar re all, ar roudoù-se zo disheñvel diouzh re stlejviled all eus strollad ar c'hrokodiled hag ar stlejviled'' ».&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot;&gt;{{fr}} [http://www.sciencesetavenir.fr/actualite/archeo-paleo/20101007.OBS0946/dans-les-petits-pas-des-premiers-dinosaures-terrestres.html ''Sciences et Avenir'', 07 HER 10].&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;{{en}} Stephen L. Brusatte, Grzegorz Niedźwiedzki &amp; Richard J. Butler (06 HER 10) : [http://www.jstor.org/stable/41148734?seq=1#page_scan_tab_contents ''Footprints pull origin and diversification of dinosaur stem lineage deep into Early Triassic''].&lt;/ref&gt;

« 246 milion a vloavezhioù eo oad roudoù all bet kavet gant [...] skipailh Grzegorz Niedzwiedzki eus Skol-Veur [[Varsovia|Warszawa]]. Brasoc'h int, war-dro 15 santimetr, ha lezet e vijent bet gant dinosaored eus ar genad ''[[Sphingopus]]'' daoudroadek&lt;ref name=&quot;S&amp;A&quot; /&gt; ». Ar roudoù-se a laka moarvat ar c'hentañ spesad dinosaored hep kemm etre ''Ornithischia'' ha ''Saurischiea'' da vevañ un nebeud milionoù a vloavezhioù abretoc'h, da lâret eo adalek diwezh ar Permian.

[[Steuzidigezh an Triaseg-Juraseg]] en deus roet an tu d'ar spesadoù nevez-se da baotañ ha da gemer al logoù ekologel dieub.

=== Enkadenn an Triaseg-Juraseg ===
Steuzidigezh an dinosaored, war-dro 65 milion a vloavezhioù zo, he deus lakaet an dud da sevel meur a vartezeadenn d'he displegañ abaoe ar bloavezhioù 1970, lod anezhe droch-pitilh evel distruj an dinosaored gant [[Buhez ezdouarat|ezdouaridi]], lod gwirheñveloc'h hag a c'haller gwiriañ en un doare skiantel. Ret eo derc'hel soñj avat ez eo «&amp;nbsp;steuzidigezh an dinosaored&amp;nbsp;» un doare da gaozeal ha netra ken : n'eo ket aet an dinosaored da get penn-da-benn peogwir e chom evned c'hoazh hiziv an deiz.&lt;br&gt;
Daoust da se ez eus bet un enkadenn veur e diwezh ar C'hretase, 65 milion a vloavezhioù zo. Honnezh avat he deus bet un efed bihanoc'h war ar [[bevliesseurted|vevliesseurted]] dre vras evit enkadenn veur ar Permian-ha-Triaseg pe zoken hini an [[Ordovisian]]) ; diouennet he deus loened ha plant mor dreist-holl, evel ar [[skourrad]] ''[[Foraminifera]]'', pe an isurzhiad ''[[Ammonoidea]], ha pas kement a organegoù hag a veve war an douar. Kalz izeloc'h eo feur ar spesadoù douar-se a ya da get evit hini ar spesadoù-mor. Abalamour da donkad an dinosaored avat ez eo deuet an enkadenn-se da vezañ brudet.
 
Setu amañ abegoù gwirheñvelañ an enkadenn K-T.
[[Restr:Chicxulub radar topography.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;[[Krater Chicxulub]], e penn ledenez [[Yucatan]]&lt;br&gt;Ar stokadenn a grouas ar c'hrater-se a c'hallfe bezañ kaset an dinosaored da get.&lt;/div&gt;]]
* Un [[asteroidenn]] pe ur [[steredenn-lostek]] dezhi un dek kilometr bennak treuzkiz a vije kouezhet war an Douar, ar pezh a vije bet heuliet gant ur gwallreuz bras. Gant an [[Douarouriezh|douarour]] stadunanat [[Walter Alvarez]] hag e dad, ar [[fizik]]our Luis Alvarez, e voe embannet an damkaniezh-se e [[1980]]. Lavaret a rejont e oa bet ur c'hresk trumm e live an [[iridiom]] dre ar bed e gouelezennoù eus mare ar steuzidigezh, hag e oa ur brouenn eus ar stokadenn&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/do80di.html ''A Science Odyssey'']&lt;/ref&gt;. Stoket e vije bet an Douar gant ur c'horf dezhañ war-dro 5 pe 15 kilometr led e-kichen ledenez [[Yucatán]], hag en dije krouet [[krater Chicxulub]], dezhañ 180&amp;nbsp;km treuzkiz. Ouzhpenn an distrujoù graet gant ar stokadenn hag ar pezh a c'hoarvezas ([[tsunami]]où ha kement zo) e vije bet taolet an Douar a-bezh en deñvalijenn hag er yenien e-pad meur a vloaz abalamour d'an drailhoù strinket en aergelc'h gant ar stokadenn, o viret ouzh bannoù an [[Heol]] da dremen. An deñvalijenn en dije miret ivez ouzh al [[fotosintezenn|luc'hgevaoz]]. Heuliet e vije bet gant marv ur bern plant, hini ar [[plankton]] pergen, ha goude-se hini ur bern spesadoù n'o doa ket boued ken.
:Ar vartezeadenn-se, harpet gant kalz arguzennoù hiziv, a ro tro da zisplegañ, un tamm, ar c'hemmoù er feurioù steuzidigezh disheñvel hervez an taksonoù. Ouzhpenn, a-drugarez da gavadenn &quot;kenosferennoù&quot; – a zo pellennoù mikroskopek a sav pa losk ar glaou hag an eoul-maen krai - e [[gouelezenn]]où an enkadenn K-T e miz Ebrel 1980, ar skiantourien e soñj dezhe e c'hallje bezañ kouezhet ar maen-kurun e-kreiz ur gwelead eoul-maen, hag kaset en dije en aergelc'h kementadoù bras a eoul-douar entanet. Un abeg ouzhpenn e vefe evit steuzidigezh trumm ur bern spesadoù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20080501194250/http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/sciences/sciences_de_la_terre/20080430.OBS2093/la_fin_des_dinosaures.html ''Science &amp; Anvenir'', 30 EBR 2008]&lt;/ref&gt;. 
:Petra bennak ma n'haller ket divinout tizh steuzidigezh an dinosaored a-drugarez d'ar [[karrekaenn|c'harrekaenno]]ù hepken, ar patromoù zo bet savet a laka da soñjal e c'hoarvezas buan-kenañ, en ur prantad amzer kontet en eurvezhioù kentoc'h evit e bloavezhioù&lt;ref&gt;{{en}} D. S. Robertson, [http://webh01.ua.ac.be/funmorph/raoul/macroevolutie/Robertson2004.pdf ''Survival in the first hours of the Cenozoic''], ''Geological Society of America Bulletin'', 30 GWE 2003, levrenn 116, niv. 5/6, pp. 760–768]].&lt;/ref&gt;.
E miz Gwengolo 2007, ur skipailh klaskerien amerikan renet gant William Bottke eus ar ''Southwest Research Institute'' e [[Boulder]], [[Colorado]], ha skiantourien [[Republik Techek|dchek]] a implijas drevezadennoù dre urzhiataer da c'houzout eus pelec'h e teue an asteroidenn he doa krouet krater Chicxulub. Jedet o deus gant 90% gwirheñvelder e oa bet darc'haouet war-dro 160 milion a vloavezhioù zo un asteroidenn ramzel anvet ''[[(298) Baptistina]]'', dezhi tro 170&amp;nbsp;km treuzkiz, e kelc'htro e gourizad asteroidennoù a zo etre [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]] ha [[Yaou (planedenn)|Yaou]], gant un asteroidenn vihanoc'h ha dizanv dezhi 55&amp;nbsp;km treuzkiz. Drailhet e voe (298) Baptistina gant ar stokadenn, ha krouet e voe ur strollad asteroidennoù anvet «&amp;nbsp;tiegezh Baptistina&amp;nbsp;». Hervez ar jedadennoù, lod eus an drailhennoù a oa kaset e kelc'htroioù a dreuze hent an Douar. Unan anezhe e oa ar maen-kurun 10&amp;nbsp;km led a skoas ledenez Yucatán 66 milion a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.lemonde.fr/sciences/article/2013/02/07/la-chute-d-un-meteorite-a-bien-ete-fatale-aux-dinosaures_1828886_1650684.html ''Le Monde'', 07 C'HWE 13].&lt;/ref&gt;
:Un displegadenn damheñvel met a sav dael diwarni a lavar e vije kouezhet ur bern stered-lostek abalamour d'ar steredenn [[Nemesis (steredenn)|Nemesis]] o treuziñ [[koumoulennad Oort]]. Unan pe vuioc'h eus ar stered-lostek-se he dije skoet ouzh an Douar d'ar memes mare tamm-pe-damm. Evel e kalz stokadenn un asteroidenn hepken e vije bet heuliet gant gwrezverkoù o tiskenn trumm hag o tegas ur prantad yen&lt;ref&gt;{{en}} Adriana Ocampo, Vivi Vajda &amp; Eric Buffetaut, ''Unravelling the Cretaceous-Paleogene (KT) Turnover, Evidence from Flora, Fauna and Geology'', in ''BiologicalProcesses Associated with Impact Events'', Springer, 2006 {{ISBN|978-3-540-25735-6}}&lt;/ref&gt;.
:Koulskoude, ar studiadennoù renet diwar-benn ar c'hrater a ro da soñjal e vefe bet kleuzet 300 000 vloaz a-raok ma c'hoarvezfe an enkadenn veur. Kement-se ne dalvez ket ne c'hoarias ket an asteroidenn ur roll e diwezh an dinosaored, met dont a ra da vezañ ul lodenn eus un damkaniezh, enni meur a elfenn hag a ra ivez al liamm gant ar c'hemmoù en [[hin]]. Ar stokadenn-se a chom neoazh an devouder nemetañ a gement a zo gouest da zisplegañ ez eas kement a spesadoù da get ken buan e-pad an enkadenn-se.
* Dislonkadennoù ur [[gourtanvenez]] e diwezh ar C'hretase, abalamour d'un [[poent tomm]], hiziv dindan [[Enez ar Reünion]]. Krouiñ a rejont [[trapp]]où an [[Dekkan]] en [[India]] e-pad ur prantad berr a-walc'h diouzh skeuliad an amzerioù douarouriezhel (ur milion a vloavezhioù d'an nebeutañ), ha degas ur gwallreustl er bed a-bezh dre gemmañ an hin ha dre digreskiñ al luc'hgevaoz abalamour d'ar c'houmoul ludu ha d'ar brumennoù [[sulfur]]ek a oa taolet. Ken solut eo an damkaniezh-se hag an hini a-raok. Harpet eo gant oad trappoù an Dekkan (–65 million a vloavezhioù), o ec'honad a 500&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km², ha gant disoc'hoù diwar-benn digresk ar gouloù war gorre an Douar e-pad dislonkadenn ar menez-tan [[Pinatubo]] e miz Ebrel [[1991]] er [[Filipinez]]. Darn eus an damkaniezh-se a glot gant an hini a zo diwar-benn efedoù stokadenn ar mein-gurun war an hin.
* Digreskoù bras-kenañ eus live ar morioù e fin ar C'hretase a gemmas stumm ha ment an aodoù hag ar morioù en ur lakaat an hin da gemmañ kalz. Gouzout a reer en un doare asur e tigreskas kalz ar morioù da vare ar [[Kretase|C'hretase uhelañ]].

Diazezet eo an teir damkaniezh-se war fedoù solut hag enkadenn veur ar C'hretase a c'hallfe bezañ c'hoarvezet goude degouezh an tri darvoud-se d'ar memes mare.

=== An dinosaored er bed a vremañ ===
[[Restr:SArchaeopteryxBerlin2.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Arkeopteriks, [[Berlin]], [[1863]]&lt;/div&gt;]]
E [[1861]] e voe kavet e [[Bavaria]] ar garrekaenn evn gentañ, an [[Arkaeopteryks|arkeopteriks]], ur spesad eus ar [[Juraseg|Juraseg uhelañ]]. Dre ma oa heñvel-kenañ ouzh an dinosaored bihan daoudroadek, evel ''[[Compsognathus]]'', ec'h anadas diouzhtu an damkaniezh e tiskenne al laboused eus ur strollad dinosaored e-touez ar c'hlad ''[[Cœlurosauria]]''.

E-pad ur c'hantved e voe ur rendael diwar-benn an damkaniezh-se, a voe distaolet gant lod klaskerien. [[Ibil-skoaz|Ibilioù-skoaz]] zo d'an evned, emezo, padal n'eus ket da Cœlurosauria. Re a bouez a voe roet da ezvezañs an ibiloù-skoaz, koulskoude, pa n'eus reoù ebet d'ar bronneged kigdebrerien, n'int stlejviled evit kement-se.

Abaoe ar bloavezhioù 1970 ez eus bet kavet ''Cœlurosauria'' gant ibiloù-skoaz, ha zoken e strolladoù na oant ket emdroet ken : trec'h war ar re all e voe damkaniezh an dinosaored hendadoù d'an evned.

Er [[bloavezhioù 1990]] e voe kavet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek e [[Sina]], e bro Liaoning ; kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned.&lt;br&gt;
Abalamour d'an dizoloadennoù-se e soñjer e tiorroas perzh nevez ar pluñv en unan pe e meur a spesad Cœlurosauria, en hendad ar C'hœlurosauria e-unan zoken, hep implijout anezhañ da nijal war a seblant, hag engehentet en deus spesadoù niverus a-walc'h a zinosaored pluñvek. Diwar unan eus ar spesadoù dinosaored pluñvek-se e vije diwanet hendad an holl laboused, meur a vilion a vloavezhioù diwezhatoc'h.

Petra bennak ma'z eo degemeret an damkaniezh-se gant ar pep brasañ eus ar skiantourien ez eus un nebeud klaskerien a sav a-enep c'hoazh.

== Stlejviled a veve da vare an dinosaored ==
Kalz stlejviled a veve d'ar memes mare hag an dinosaored, ha kemmesket int bet gante er [[sinema]] hag el [[lennegezh]], daoust ma n'int renket evel-se gant ar skiantourien : ''[[Pterosauria]]'' (&quot;stlejviled-nij&quot;, en o zouez ''[[Pteranodon]]'' ha ''[[Pterodactylus]]), ''[[Plesiosauria]]'', ''[[Pliosauridae]]'', ''[[Mosasauridae]] '' hag ''[[Ichthyosauria]]'' (stlejviled mor) eo ar re vrudetañ.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Dinosaored]]</text>
      <sha1>os4hb1fwy1eqagbl8spqbzd3exchgiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isca!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24927</id>
    <revision>
      <id>2199374</id>
      <parentid>2014079</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="2fp1oie3eckioqstztmo1agwmtoau5h" xml:space="preserve">{{pennad zo|Isca}}
[[File:Día do traballo. Santiago de Compostela 2009 69.jpg|thumb|Isca 2009.]]
'''Isca!''' (&quot;Fulenn&quot;) zo anv un aozadur [[Broadelouriezh|broadelour]] hag enep-[[kevalouriezh|kevalour]] eus an tu-kleiz dianavez ez-ofisiel e diabarzh [[Galiza Nova]], rann yaouankizoù [[Bloque Nacionalista Galego]] (BNG, &quot;Bloc'had Broadelour Galiza&quot;).

Krouet e oa bet d'ar 16 a viz Gouere [[2006]] gant ur strolladig tud aet kuit pe bet skarzhet eus Unión da Mocidade Galega (UMG, &quot;Unvaniezh Yaouankizoù Galiza&quot;), rann yaouankizoù [[Unión do Povo Galego]] (UPG, &quot;Unvaniezh Pobl Galiza&quot;), en o zouez Sekretour-Meur Galiza Nova [[Xosé Emilio Vicente Caneda]], mui un nebeud tud yaouank all eus Galiza Nova.

En em ginnig a reas en un doare foran evit ar wezh kentañ da geñver Gouel Broadel Galiza d'ar 25 a viz Gouere 2006 er vanifestadeg aozet gant BNG.

Tost a-walc'h eo o zezennoù ouzh re [[Movemento Pola Base]], rak herveze eo aet re bell war hent ar vouezhiadegiezh BNG dre vras, dreist-holl dindan levezon UPG aet mui-ouzh-mui war an tu-dehoù herveze ha difenn a reont ar gredenn ma rank bezañ kreñvaet al labour war an dachenn sokial.

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20180113162242/http://www.iscagz.org/ Lec'hienn ofisiel]
[[Rummad:Strolladoù politikel Galiza]]</text>
      <sha1>2fp1oie3eckioqstztmo1agwmtoau5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hekate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30894</id>
    <revision>
      <id>2199370</id>
      <parentid>2172063</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2322" sha1="6i13pmxc41p9natevun53cjmq08hpdt" xml:space="preserve">{{databox}}

'''Hekate''' ([[henc'hresianeg]]: ''Ἑκάτη'', ''Hekátē'') a oa unan eus doueezed al [[Loar]], merc'h d'un Titan, pe da [[Perses (Titan)|Berses]] pe da [[Perses mab Helios|Berses mab Helios]]. E [[Gwengelouriezh Hellaz]] eo Hekate doueez al [[Loar]], an [[Hudouriezh]], ar [[Kroashent|c'hroashentoù]] hag eus an harzoù.

Ul lodenn eus an triad loarel eo Hekate, asambles gant [[Selene]] hag [[Artemis]]. Er Vvet kantved e oa bet liammet anezho gant [[Aesc'hulos|Esc'hilos]] en ur implijout an anv &quot;Artemis Hekata&quot;.&lt;ref&gt;{{fr}}Sorita d'Este et David Rankine, Hécate : Au seuil du sanctuaire, 30 novembre 2020, p. 165&lt;/ref&gt; Aroueziñ a ra al loar nevez (pe al loar teñval), a arouez ar marv (pe an adganedigezh). Selene, al loar leun, a arouez ar marevezh e kelc'hiad ar vuhez, hag Artemis, al loar-kreiz, a arouez ar ganedigezh. Dont a ra an teir asped-se war wel er Vvet kantved kent JK gant ur sinkretegezh kentañ eus an doueezed Artemis ha Selene.&lt;ref&gt;{{fr}}Panagiotis Dellis, Artémis Hécate Séléné dans les Mythes et les Rites : Mémoire Cours Maîtrise, Année Universitaire 1998-1999, Montpellier, academia.edu.&lt;/ref&gt;

Liammet eo Hekate ouzh ar mennozh bevennoù. Gwir eo kement-mañ evit aozadur an amzer hag evit rannañ an deiz, an noz hag ar bloaz, hag evit ul lec'h. Stag eo ouzh lec'hioù ha n'int ket stag dre ret ouzh ul lec'h resis : dorioù, hentoù ha kroashentoù, a ya d'ober harzoù. Lec'hiet a-wechoù e tachennoù pemdeziek buhez mab-den, liammet eo ivez ouzh makrokosmos an [[hollved]], o krouiñ ul liamm etre an daou.&lt;ref&gt;{{fr}}Athanassia Zografou, Chemins d’Hécate - Portes, routes, carrefours et autres figures de l'entre-deux, Presses universitaires de Liège, 2010 (DOI https://doi.org/10.4000/books.pulg.1641).&lt;/ref&gt;

Alies e vez taolennet Hekate evel un doueez tri fenn : penn ul leonez, penn ur c'hi, ha penn ur gazeg war gorf ur vaouez.&lt;ref&gt;{{fr}}« [https://web.archive.org/web/20221111072835/https://eduscol.education.fr/odysseum/hecate-deesse-aux-multiples-pouvoirs-protectrice-des-magiciens Hécate, déesse aux multiples pouvoirs, protectrice des magiciens] », sur eduscol.education.fr .&lt;/ref&gt;

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{Dodekatheon}}

[[Rummad:Doueezed Hellaz]]
[[Rummad:Titanezed]]
[[Rummad:Hudourien]]
[[Rummad:Doueezed tridoubl]]</text>
      <sha1>6i13pmxc41p9natevun53cjmq08hpdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harry Potter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30978</id>
    <revision>
      <id>2199368</id>
      <parentid>2115909</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15048" sha1="hdz60lrwcqzh5n4kmj3bp5z8d8tq3pz" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Harry Potter wordmark.svg|thumb|300px|dehou|Logo Harry Potter]]
'''Harry Potter''' zo anv ur paotrig hag a zo penntudenn ur rummad [[romant]]où [[saoznek]] savet gant ar skrivagnerez [[J. K. Rowling]]. Seizh levr zo er rummad ma c'haller lenn troioù-kaer Harry Potter, deskard [[sorser]]. 

== Embannerien ==

An embannerien kentañ a oa Bloomsbury e [[Rouantelezh-Unanet]] ha Scholastic Press e [[Stadoù-Unanet]] (e-lec'h ma oa deuet er-maez al levr kentañ dindan titl ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''. E brezhoneg e oa bet troet al levr kentañ gant [[Mark Kerrain]], ha deuet e oa er-maez e [[2012]] gant embannadurioù [[An Amzer embanner|An Amzer]]. Filmoù zo bet savet diwar ar romantoù.

== Romantoù ==
Kontañ a ra ar seizh levr istor un deskard [[sorser]] anvet Harry James Potter. E pep levr e taneveller ar pezh a c'hoarvez e-pad unan eus e vloavezhioù e skol [[Kerambreoù]] gant e vignoned Ron Weasley ha Hermione Granger. Eno e c'hoarvez ar pep brasañ eus an darvoudoù, nemet e-barzh al levr diwezhañ a gont istor ur veaj. Stourm a ra Harry Potter a-enep ar sorser drouk [[Voldemort]] en deus drouklazhet tud Harry hag en deus klasket lazhañ ar paotrig e-unan a-benn kemer ar galloud e bed ar sorserien, peogwir a oa bet diskouezet ar babig evel e enebour bras. E-pad e vuhez e Kerambreoù e kresk Harry hag eno e tremen e [[oad- krenn]] o kavout direustloù da veur a gudenn, kudennoù skol, kudennoù kalon pe kudennoù gwashoc'h.

== Berzh Harry Potter ==
[[Restr:Harry Potter by Reilly Brown.jpg|thumb|Tudennoù pennañ Harry Potter gant Reilly Brown.]]
Abaoe m'eo bet embannet ar c'hentañ romant, ''Harry Potter ha [[maen ar furien]]'' (''Harry Potter and the Philosopher's Stone'') e [[1997]], al levr en deus gounezet brud vras forzh pegement er bed. Bet en deus gourc'hemennoù digant ar skridvarnerien ha gwerzhet eo bet stank er bed a-bezh. Savet ez eus bet filmoù, c'hoarioù video ha marc'hadourezh a bep seurt a denn da Harry Potter. Gwerzhet ez eus bet en tu all da 325 milion a skouerennoù eus levrioù Harry Potter ma konter holl skouerennoù ar c'hwec'h romant embannet betek-henn&lt;ref&gt;Dearbáil Jordan, [https://web.archive.org/web/20080905082935/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article1610344.ece &quot;Time comes for Harry to fly to the rescue&quot;], ''Times'', 07/04/2007&lt;/ref&gt;. Troet eo bet avanturioù ar sorser yaouank e muioc'h evit 63 yezh&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4308548.stm ''Global Potter sales top 300m mark''], [[BBC]], 2005-10-04&lt;/ref&gt;. 
Disklêriañ a ra an embannerien ne vo ket moulet nebeutoc'h evit 12 milion a skouerennoù, tra ken 'met er [[Stadoù-Unanet]], da-geñver ar voulladenn gentañ&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080704214623/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article1521607.ece &quot;Harry Potter's final adventure to get record print run&quot;], [[The Times]], McLaren Elsa, 15/03/2007&lt;/ref&gt;.

Al levr diwezhañ a zo deuet er-maez d'an 21 a viz Gouere [[2007]] e saozneg, dindan an anv: ''Harry Potter and the Deathly Hallows'' (Harry Potter ha Relegoù an Ankoù) hag a vo embannet e galleg d'ar 26 a viz Here [[2007]]&lt;ref name=&quot;gallimard&quot;&gt;[http://www.harrypotter.gallimard-jeunesse.fr/tomeVI/tomeVII.php Dislêriadenn ofisiel troidigezh c'hallek al levrenn 7]&lt;/ref&gt;.

Berzh he deus graet Rowling gant he romantoù, ha hi eo an hini he deus gounezet ar muiañ a arc'hant a-hed istor al lennegezh&lt;ref&gt;Watson, Julie and Kellner, Tomas. [http://www.forbes.com/maserati/billionaires2004/cx_jw_0226rowlingbill04.html &quot;J.K. Rowling And The Billion-Dollar Empire&quot;]. [http://www.forbes.com/ Forbes.com], [[26 a viz C'hwevrer]] [[2004]].&lt;/ref&gt;. Gwerzhet e vez stummoù saoznek ar romantoù gant [[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]] er [[Rouantelezh-Unanet]], [[Scholastic Press]] er [[Stadoù-Unanet]], [[Allen &amp; Unwin]] en [[Aostralia]] ha gant [[Raincoast Books]] e [[Kanada]].

Savet ez eus bet filmoù diwar pemp romant kentañ Harry Potter gant [[Warner Bros]]. Filmet eo bet ar pempvet, ''Harry Potter hag Urzh ar Feniks'' (''Harry Potter and the Order of the Phoenix''), adalek miz C'hwevrer 2006, ha deuet eo er-maez d'an 11 a viz Gouere [[2007]]&lt;ref name=hpana-oop-releasedate&gt;[url=http://www.hpana.com/news.19370.html ''Confirmed : 'Phoenix' flies on 11 July''], [[HPANA]], 05/04/2006&lt;/ref&gt;.

== Kerambreoù ==
* ''Sellout ouzh ar pennad [[Kerambreoù]].'' 

Hogwarts (e saozneg) eo anv skol ar sorserien. Renet eo ar skol gant [[Albus Dumbledore]] ha [[Minerva McGonagall]] eo an isrenerez, betek ar {{VIvet}} levrenn. 

Rannet eo Hogwarts dindan pevar c'hoskoriad :

:* [[Koskoriadoù Hogwarts#Gryffindor|Gryffindor]], aroueziet gant ul [[leon]]. Ar galonegezh eo perzh pennañ e izili. krouet eo bet gant [[Saverien Hogwarts#Godric Gryffindor|Godric Gryffindor]].

:* [[Koskoriadoù Hogwarts#Hufflepuff|Hufflepuff]], aroueziet gant ur [[broc'h]]. Al lealded eo perzh pennañ e izili. krouet eo bet gant [[Saverien Hogwarts#Helga Hufflepuff|Helga Hufflepuff]].

:* [[Koskoriadoù Hogwarts#Ravenclaw|Ravenclaw]], aroueziet gant un [[erer (evn)|erer]]. Ar speredegezh hag ar furnezh eo perzhioù pennañ e izili. krouet eo bet gant[[Saverien Hogwarts#Rowena Ravenclaw|Rowena Ravenclaw]].

:* [[Koskoriadoù Hogwarts#Slytherin|Slytherin]], aroueziet gant un [[naer]]. Ar widre, ar gorvigell hag ar vrasoni eo perzhioù pennañ e izili. krouet eo bet gant [[Saverien Hogwarts#Salazar Slytherin|Salazar Slytherin]].

E penn pep koskoriad, e Hogwarts, e vez kavet ur rener (kelenner er skol ivez) ha pep a dasmant o deus ivez.

Ar gelennerien zo : [[Minerva McGonagall]] evit Gryffindor, [[Pomona Sprout]] evit Hufflepuff, [[Filius Flitwick]] evit Ravenclaw, ha [[Severus Snape]] evit Slytherin.

An tasmantoù : [[Tasmantoù Hogwarts#Nick Peuzdibenn|Nick Peuzdibenn]] evit Gryffindor, [[Tasmantoù Hogwarts#Ar manac'h lart|Ar manac'h lart]] evit Hufflepuff, [[Tasmantoù Hogwarts#An intron gris|An intron gris]] evit Ravenclaw, hag [[Tasmantoù Hogwarts#Ar baron gwadek|Ar baron gwadek]] evit Slytherin.

== Listenn al levrioù ==
#''Harry Potter and the Philosopher's Stone'' ([[1997]]) - ''[[Harry Potter ha Maen ar Furien]]'' ([[2012]])&lt;br /&gt;
#''Harry Potter and the Chamber of Secrets'' ([[1998]]) - ''[[Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù]] '' ([[2017]])&lt;br /&gt;
#''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban'' ([[1999]])&lt;br /&gt;
#''Harry Potter and the Goblet of Fire'' ([[2000]])&lt;br /&gt;
#''Harry Potter and the Order of the Phoenix'' ([[2003]])&lt;br /&gt;
#''Harry Potter and the Half-Blood Prince'' ([[2005]])&lt;br /&gt;
#''Harry Potter and the Deathly Hallows'' ([[2007]])&lt;br /&gt;

== Bed Harry Potter ==

=== An istor ===
==== An deroù ====

Harry Potter zo un deskard sorser e skolaj sorserez [[Hogwarts]] (Poudlard en droidigezh c'hallek). Ganet eo bet d'an 31 a viz Gouere 1980. E dud, Lili Evans ha James Potter, zo bet drouklazhet gant [[Lord Voldemort]], ur maj du galloudus, a glaskas goude se lazhañ Harry, hag eñ bloaz hepken dezhañ d'ar c'houlz-se. Met ar strobinell a daolas ouzh Harry a zistroas outañ hag a zistrujas e gorf. gwarezet diouzh ar marv a-drugarez d'e Horcruxoù e teuas da vezañ ur c'hrouadur breskoc'h evit un teuz met bev atav. Da-heul an darvoud-se e vir Harry ur gleizhenn e stumm un daredenn war e dal, e lec'h ma oa bet skoet gant ar strobinell.

Goude e wallzarvoud, ha daoust m'eo dianadet, e talc'h [[Voldemort]] da vezañ ar sorser ar muiañ doujet er bed, kement ha ken bihan ma ne vez ket distaget e anv gant ar sorserien. Graet e vez anezhañ &quot;C'hwi-oar-piv&quot;, &quot;an-hini-eo-arabat-distagañ-e-anv&quot; peotramant &quot;Te-oar-piv&quot;.

Pa oa emzivad e oa savet Harry gant e eontr hag e voereb, Vernon ha Petunia Dursley — [[muggle]]ed anezhe (moldu a lenner en droidigezh c'hallek), da lâret eo tud n'o deus tamm pouer hud ebet ha n'in ket sorserien —, a vez bepred war e vuhez, a guzh outañ e orin hag e zonezonoù sorser. Atahinet e vez gant e genderv, Dudley a vez graet e did outañ gant e dud hag a goll anezhañ.

Da goulz e unnekvet [[deiz-ha-bloaz]] e resev Harry ul lizher a bed anezhañ da vont da skol [[Hogwarts]] (Poudlard e galleg), skol sorserien ha sorserezh, da vare an distro skol. Kement bugel sorser a vez lakaet e anv enni da vare e c'hanedigezh. E eontr, ne fell ket dezhañ e tizolofe Harry e orin ha klask a ra mirout outañ a vont di par ma c'hall met gant skoazell [[Rubeus Hagrid]] (distaget Rubeüs), kaset gant [[Dumbledore]], rener skol [[Hogwarts]], e teu Harry a-benn, a-benn ar fin, da gemer an tren da vont d'ar skol war ar c'hae 9 3/4 eus ti-gar King's Cross e [[Londrez]]. E skol Hogwarts, Harry a ra anaoudegezh gant daou vignon eus ar c'hentañ, [[Ron Weasley]] ha [[Hermione Granger]], a roio an dorn dezhañ en e avanturioù. Stourm a reont a-gevret a-enep An-hini-eo-arabat-distagañ-e-anv, da lâret eo Lord [[Voldemort]].

== Troidigezhioù Harry Potter er yezhoù all ==
Troet eo bet levrioù Harry Potter e meur a yezh, [[kembraeg]], [[iwerzhoneg]] hag e [[latin]] hag e [[henc'hresianeg]] zoken. Ur raktres treiñ e [[gouezeleg Skos]] a oa ivez, met n'eo oa ket bet graet.

E kalz yezhoù, er c'hontrol eus ar galleg, n'eo ket bet troet an anvioù divoutin (an anvioù-lec'hioù dreist-holl, evel [[Hogwarts]]). 

Un toullad mat a linennoù ivez zo bet laosket a-gostez gant an troour en droidigezh c'hallek.

=== Embannadur brezhonek ===
Embannet e oa bet levrenn gentañ romantoù Harry Potter e [[brezhoneg]] e miz Here [[2012]], gant [[an Amzer embanner]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120821041519/http://www.culture-bretagne.net/harry-potter-e-brezhoneg-harry-potter-en-breton-17-octobre/&lt;/ref&gt;, gant an titl ''Harry Potter ha Maen ar Furien''. Troet eo bet al levrenn gentañ e brezhoneg gant [[Mark Kerrain]].
E 2017 eo bet embannet an eil levrenn, ''Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù'', gant ar memes embanner ha troet gant ar memes troer ivez.

===Embannadur kembraek===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left&quot;
!E kembraeg
!E saozneg
!E brezhoneg
|-
| Dreigo Mallwyd || Draco Malfoy
|-
| Edeyrn ag Efnisien || Crabbe and Goyle 
|-
| Gringrwn || Gringotts
|-
| Mygl &lt;small&gt;(liester: Myglars)&lt;/small&gt; || Muggle (muggles)||Mougoul(ed)
|-
| Nefydd Llywelyn || Neville Longbottom ||Neville Hireglun
|-
| Y Proffwyd Dyddiol || The Daily Prophet
|-
| Garadog Fychan || Cornelius Fudge ||Cornelius Flugez
|-
| Y Piwsiwr || Peeves
|-
| Waldo Waedlyd || the Bloody Baron
|-
| Wyddost-Ti-Pwy || You-Know-Who || Te 'Oar Piv
|-
| Gron Heb Ben Bron || Nearly Headless Nick || Nick Peuzdibenn
|-
| Sefran Sneip || Severus Snape
|}

=== Embannadur okitanek ===
* E [[2009]] e oa bet embannet 200 skouerenn eus al levrenn gentañ en [[okitaneg]], &quot;Harry Potter e la pèira filosofau&quot;, troet gant ''Karine Richard Bordenave''&lt;ref&gt;http://www.ladepeche.fr/article/2009/09/14/672337-harry-potter-va-parler-occitan.html&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090914065325/http://www.lepoint.fr/actualites-insolites/2009-09-11/parution-du-premier-tome-d-harry-potter-en-occitan-gascon/918/0/376499&lt;/ref&gt;, skolaerez [[calandreta]], hag embannet gant [[Per Noste]], un ti-embann okitanek eus [[Orthez]] ([[Pyrénées-Atlantiques]]).

* E [[2011]] e oa bet embannet an eil levrenn, ''Harry Potter e la crampa deus secrets''&lt;ref&gt;http://www.larepubliquedespyrenees.fr/2011/11/10/le-2e-harry-potter-en-occitan-publie,217795.php&lt;/ref&gt;.

== Filmoù ==
Eizh film zo bet savet diwar ar seizh romant rummad-se (al levr diwezhañ zo bet rannet etre div lodenn) gant Warner Bros Pictures ha meur a sevener evel [[Chris Columbus]], [[Alfonso Cuarón]], [[Mike Newell]] ha [[David Yates]].


== Levrioù skrivet diwar-benn Harry Potter ==
* Lindsey Fraser, ''Rencontre avec J.K. Rowling, l'auteur de'' Harry Potter, Gallimard (miz Du [[2000]]) ISBN 2-07-054580-6
* Benoît Virole, ''L'enchantement Harry Potter - la psychologie de l'enfant nouveau'', Archives contemporaines (miz Ebrel [[2001]]) ISBN 2-01-279082-8
* J.K Rowling, ''[[Le Quidditch à travers les âges]]'', Gallimard Jeunesse (miz Eost [[2001]]) ISBN 2-07-054927-5
* J.K Rowling, ''[[Les Animaux fantastiques]]'', Gallimard Jeunesse (miz Eost [[2001]]) ISBN 2-07-054928-3
* Paul Bürvenich: ''Der Zauber des Harry Potter - Analyse eines literarischen Welterfolgs'', Peter Lang Verlag (miz Here [[2001]]) ISBN 3-631-38743-1 ([[alamaneg]]), ISBN 4-88059-307-9 ([[Japaneg]])
* Allan et Elisabeth Kronzek, ''Le livre de l'apprenti sorcier - Un guide du monde magique de Harry Potter'', L'Archipel (miz Du [[2001]]) ISBN 2-84187-432-X
* Isabelle Smadja, ''Harry Potter, les raisons d'un succès'', PUF (miz Du [[2001]]) ISBN 2-13-052205-X
* David Colbert, ''Les mondes magiques de Harry Potter'', Le Pré aux Clercs (miz Kerzu [[2001]]) ISBN 2-84228-144-6
* Sean Smith, ''J.K Rowling, la magicienne qui créa Harry Potter'', Favre (miz C'hwevrer [[2002]]) ISBN 2-8289-0692-2
* Antoine Guillemain, [http://www.cornedrue.com/pote.htm ''Mon pote Harry Potter''], L'Archipel (miz Du [[2002]]) ISBN 2-84187-434-6
* Andrew Blake, ''L'irrésistible ascension de Harry Potter'', Le Félin (miz Meurzh [[2003]]) ISBN 2-86645-491-X
* Roland Ernould, ''Quatre approches de la magie - Du Rond des Sorciers à Harry Potter'', L'Harmattan (miz Ebrel [[2003]]) ISBN 2-7475-4169-X
* Roger Highfield, ''Harry Potter et la science'', Flammarion (miz Gwengolo [[2003]]) ISBN 2-08-068532-5
* Noëlle Hausman et Benoît Carniaux, ''Que penser de Harry Potter ?'', Fidélité (miz Here [[2003]]) ISBN 2-87356-267-6
* Edi Vesco, ''Le guide magique du monde de Harry Potter'', L'Archipel (miz Du [[2003]]) ISBN 2-84187-533-4
* Denis Labbé et Gilbert Millet, ''Étude sur'' Harry Potter à l'école des sorciers ''- J.K. Rowling'', Ellipses (miz Du [[2003]]) ISBN 2-7298-1582-1
* Stéphanie Chica, ''Tout l'univers magique de Harry Potter'', City (miz Here[[2005]]) ISBN 2-915320-57-8
* Stephen Brown, ''Harry Potter - Comment le petit Sorcier est devenu le roi du Marketing'', Dunod (miz Here [[2005]]) ISBN 2-10-049377-9
* Éric Auriacombe, ''Harry Potter, l'enfant-héros - Essai sur la psychopathologie de Harry Potter'', PUF (miz Du [[2005]]) ISBN 2-13-055355-9
* Sophie de Mijolla-Mellor, ''L'enfant lecteur - De la Comtesse de Ségur à Harry Potter, les raisons du succès'', Bayard (miz Meurzh [[2006]]) ISBN 2-227-47452-1
* David Bagget, Shawn Klein et William Irwin ''Harry Potter et la philosophie'' Petit traité à l'usage des Moldus, Michel Lafon (miz Mae [[2006]]) ISBN 2749904400
* Christine-Sarah Carstensen, ''Devenir Magicien de sa vie, mode d'emploi - Harry Potter, le Chaperon Rouge, Merlin l'Enchanteur et les autres... à l'usage des grands'', Dervy (miz Gouere [[2006]]) ISBN 2-84454-435-5
* [http://www.eulenfeder.de/hpliteratur.html Levrlennadur diwar-benn Harry Potter]{{en}}

== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

== Liammoù ==

* [http://www.jkrowling.com/ JK Rowling]
* [http://www.the-leaky-cauldron.org/ The leaky cauldron]

[[Rummad:Harry Potter]]
[[Rummad:Romantoù saoznek]]
[[Rummad:Romantoù fantazi]]
[[Rummad:Hudouriezh]]</text>
      <sha1>hdz60lrwcqzh5n4kmj3bp5z8d8tq3pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Saks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39370</id>
    <revision>
      <id>2199339</id>
      <parentid>2149139</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T18:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanjee</username>
        <id>563</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2199339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1837" sha1="jgbnwgu59tl9nmzh80742qydj2ea7a9" xml:space="preserve">[[File:Sachsen-dreier.jpg|thumb|left|upright 0.65|Timbr Saks (1850)]]
Ur rouantelezh emren e oa [[Rouantelezh Saks|Saks]] (&quot;Sachsen&quot; en [[alamaneg]]), ur vro eus reter [[Alamagn]], skoachet etre [[Bohemia]], [[Silezia]] ha [[Brandenburg]], a-raok na teufe da vezañ tiriad an [[Impalaeriezh alaman]] adalek [[1871]].

Un ugent timbr bennak zo bet embannet gant postoù Saks etre [[1850]] ha 1863-1867.

Peurheñvel eo an timbr kentañ (3 pfennig ruz) ouzh re [[Bavaria|Vavaria]] ar c’houlzad, da lavaret eo ur sifrenn e-kreiz ur c’harrez. Buan a-walc’h avat e troioù ar patrom war ur patrom « saoz » dre skeudenniñ penn ar Roue. Ur rummad gant poltred [[Friedrich August II (Sachsen)|Friedrich-August II]] zo embannet e [[1851]], unan gant penn [[Johann Iañ von Sachsen (1801-1873)|Johann Iañ]] adalek [[1855]], an daou e du war un tamm paper e liv hervez priz an timbr. E [[1863]] e vez lakaet e gwerzh ur rummad diwezhañ gant skoed-ardamez ar vro.

Emezelañ a ra Saks da [[Kengevread Norzh Alamagn|Gengevread Norzh Alamagn]] d’ar [[1 Genver|1añ a viz Genver]] [[1868]] ha degemeret eo en Impalaeriezh alaman d’an [[18 Genver|18 a viz Genver]] [[1871]].
[[File:SBZ Provinz Sachsen 1946 88A Wiederaufbau.jpg|thumb|upright 0.8|Timbr embannet goude ar brezel]]
War-lerc’h diskar ar renad nazi e miz Mae [[1945]] ez eo ac’hubet Alamagn gant armeoù ar [[Rouantelezh-Unanet]], an [[Unaniezh Soviedel]], [[Stadoù-Unanet Amerika]] ha [[Frañs]], pep hini anezho oc’h ober war dro un tiriad a oa bet resisaet ar bevennoù gant ur c’henemglev. Gant melestradurezh an [[Arme Ruz]] e vez lakaet er-maez timbroù evit annezidi Saks, betek ma tiwano [[Republik Demokratel Alamagn]].

== Pennadoù kar ==
* [[Timbroù Bavaria]]
* [[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn]]

[[Rummad:Saks|Saks]]
[[Rummad:Timbroù Alamagn|Saks]]</text>
      <sha1>jgbnwgu59tl9nmzh80742qydj2ea7a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meulebeke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45014</id>
    <revision>
      <id>2199382</id>
      <parentid>2045525</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1715" sha1="o14fqgorygjopbmxd8g0r1ipkxfa2ii" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;&quot;
|+&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;'''Meulebeke'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; | 
|- align=&quot;center&quot;
|Banniel
|
|- align=&quot;center&quot;
|Skoed
|[[Skeudenn:Meulebeke wapen.gif]]
|- align=&quot;center&quot;
|Lec'hiadur Meulebeke en [[Arondisamant Tielt]] hag e proviñs [[Kornôg-Flandrez]] 
|[[Skeudenn:MeulebekeLocatie.png]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Riez]]
|[[Skeudenn:Flag of Belgium (civil).svg|22x15px]] [[Belgia]]
|- align=&quot;center&quot;
|Kumuniezh 
|{{BE-NL}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Rannvroioù Belgia|Rannvro]] 
||{{Flandrez}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Proviñsoù Belgia|Proviñs]]
|{{BE-VWV}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Arondisamantoù Belgia|Arondisamant]]
|[[Arondisamant Tielt|Tielt]]
|- align=&quot;center&quot;
|ins
|37007
|- align=&quot;center&quot;
|Kumun-Kod post
|8760 
|- align=&quot;center&quot;
|Kumun
|Meulebeke
|- align=&quot;center&quot;
|Kod pellgomz
|051
|- align=&quot;center&quot;
|Maer 
|Daniël Vanpoucke ([[Christen-Democratisch en Vlaams|CD&amp;V]])  
|- align=&quot;center&quot;
|Gorread
|29,35&amp;nbsp;km² 
|- align=&quot;center&quot;
|Hed
|03° 17' ..&quot; Reter
|- align=&quot;center&quot;
|Led
|50° 57' ..&quot; Norzh
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder
| .. m
|- align=&quot;center&quot;
|Poblañs hep kontoù doubl
|10 983 &lt;small&gt;(01.01.2007)&lt;/small&gt; 
|- align=&quot;center&quot;
|Stankter
|374 a./km²  
|- align=&quot;center&quot;
|Lec'hienn
|[https://web.archive.org/web/20201123170947/https://www.meulebeke.be/ www.meulebeke.be]
|-
|}
'''Meulebeke''' ( e [[flandrezeg]] kornôgel: ''Mullebeke'') a zo ur gumun eus [[Flandrez]] [[Belgia]] e proviñs [[Kornôg-Flandrez]].

[[Rummad:Kumunioù Flandrez]]
[[Rummad:Kumunioù Belgia]]</text>
      <sha1>o14fqgorygjopbmxd8g0r1ipkxfa2ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reun ar Glev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79977</id>
    <revision>
      <id>2199393</id>
      <parentid>1980908</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <origin>2199393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2707" sha1="l6awi16b9zt9ofblnanki0axx7q3aef" xml:space="preserve">'''Reun ar Glev''', pe '''Ronan ar Glev''' (''René Le Gléau'' evit ar velestradurezh c'hall) a oa ur yezhour hag ur geriadurour brezhonek.

Ganet e oa bet e [[Lokournan]] e [[1922]] ha marvet eo e [[Brest]] d'ar [[7 a viz Here]] [[2008]] da c'hwec'h vloaz ha pevar-ugent&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/disparition-de-ronan-ar-glev-rene-le-gleau-12436 ''Agence Retagne Presse'', 7/10/2008]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Ar brezhoneg e oa e yezh kentañ, yezh e dud, met meur a yezh all en deus studiet goude, peogwir eo bet o kelenn [[galleg]], [[latin]], [[gresianeg]] ha brezhoneg. Tapout a reas ar ''Certificat d’Aptitude au Professorat de l’Enseignement du Second degré'' (CAPES) war al lizhiri klasel ha dont da vezañ kelenner eil derez e [[Normandi]] da gentañ hag e Brest adalek [[1966]] betek [[1987]] pa'z eas war e leve. Ouzhpenn bezañ kelenner war al lizhiri klasel e voe ivez unan eus ar re a gelennas brezhoneg en eil derez e Brest. 

War-lerc'h an [[Eil brezel-bed]] e voe unan eus ar re a yae da werzhañ levrioù brezhonek war ar marc'hadoù e [[Bro-Leon]], evit ar gevredigezh [[Breuriezh al Levrioù Brezhonek]] (BALB). Goude-se e stagas da vat gant studiadennoù war geriaoueg hor yezh ha war hec'h ereadur. Ur marc'h-labour e oa ha dont a reas da vezañ unan eus ar gwellañ arbennigourien war ar brezhoneg. Kelenner war ar yezhadur e voe e [[Strollad An Deskadurezh Eil Derez]] (SADED)&lt;ref&gt;Preder, Kaier 66, Kerzu 1964, p. 5&lt;/ref&gt; er [[bloavezhioù 1960]].&lt;br&gt;
E [[1973]] e voe embannet gantañ e ''Syntaxe du breton moderne''. Er [[bloavezhioù 1990]] e voe embannet gantañ ''Études syntaxiques bretonnes'', adembannet e [[1999]] ha [[2000]]. E oberenn anavezetañ eo e c'heriadur e dek levrenn anvet ''[[Dictionnaire classique français-breton]]'', ma kaver miliadoù a skouerioù tennet eus skridoù brezhonek an [[XIXvet kantved|&lt;span style=&quot;text-transform:lowercase;font-variant:small-caps&quot;&gt;XIX&lt;/span&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;]] hag an {{XXvet kantved}} da ziskouez penaos implij ar gerioù.

==Oberennoù==
* ''[[Syntaxe du breton moderne|Syntaxe du breton moderne : 1710 - 1972]]'', embannet war e anv, 1973.
* ''[[Études syntaxiques bretonnes]]'', peder levrenn, embannet war e anv hag adembannet e 1999 ha 2000. 
* ''[[Dictionnaire classique français-breton]]'', dek levrenn, embannet etre 1983 ha 1994 gant [[Embannadurioù Al Liamm]]. 

==Levrlennadur==
*[[Goulc'han Kervella]], ''Reun ar Glev'', [[Al Liamm]] niv. 371, Kerzu 2008, p. 38

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Glev, Reun ar}}
[[Rummad:Geriadurourien vrezhonek]]
[[Rummad:Yezhadurourien vrezhonek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1922]]
[[Rummad:Marvioù 2008]]
[[Rummad:Priz Langleiz]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>l6awi16b9zt9ofblnanki0axx7q3aef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanny Chauffin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80197</id>
    <revision>
      <id>2199384</id>
      <parentid>2198690</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48295-65</username>
        <id>93878</id>
      </contributor>
      <comment>asamblez gant asambles, ha munudoù (broioù e lec'h he doa bevet fanny chauffin oa faos), ABP, ...</comment>
      <origin>2199384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11013" sha1="gld8nqasiuxwh6kbdr20pfhozn7r1s3" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Fanny Chauffin''', ganet e [[1962]], e [[Kemperle]], oa kelennerez war ar galleg e [[Diwan|skolaj Diwan Kemper ha lise Diwan Karaez]] hag er skolaj [[katolik]] Itron Varia Kerbertrand&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.letelegramme.fr/finistere/quimperle-29300/a-quimperle-les-6e-de-kerbertrand-font-parler-les-lettres-328050.php À Quimperlé, les 6e de Kerbertrand font parler les lettres]'', Le Télégramme, 16/09/2022 (lennet d'ar 24/08/2026)&lt;/ref&gt;, [[lennegezh|skrivagnerez]] brezhonek ha gallek, c'hoarierez ha [[sinema|filmaozourez]]. Stourm a ra evit ma vo diorroet an [[deskadurezh vrezhonek]] hag al [[lennegezh yaouankiz vrezhonek]], hag evit ma teufe an dud da vezañ Gallaoued.&lt;ref&gt;https://centpouruntoit.org/campaigns/frais-de-procedures-de-regularisation/&lt;/ref&gt; Bet eo bet buhezourez ha kelaouennerez atav ouzhpenn en ABP, Pobl Vreizh, radio Boa, youtuberez (Tv bro Kemperle, Tro dro dit, 7 pajenn facebook...{{Daveoù a vank}}. Ober a ra gant an arallanv ''Milena Krebs'' ivez.

== Buhez ==
Merc'h-vihan eo d'an ijinour parizian [[Paul-Édouard Paulet]], diazezet gantañ an embregerezh [[Petit navire]], ha d'al livourez [[Marguerite Paulet]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/marguerite-paulet-une-nouvelle-exposition-2668556 ''Marguerite Paulet : une nouvelle exposition'']&lt;/ref&gt;, merc'h d'an ijinour [[Arthur Krebs]], ganet e Vesoul,&lt;ref&gt;https://gw.geneanet.org/jmignon2?lang=en&amp;n=krebs&amp;p=arthur+constantin&lt;/ref&gt; rener an embregerezh [[Panhard]], savet gantañ keflusker tredan al lestr-spluj [[Gymnote]].&lt;ref&gt;{{fr}} [http://rbmn.free.fr/Krebs_Gymnote.html ''Arthur Krebs pionnier de la navigation sous-marine'']&lt;/ref&gt;
Merc'h-vihan eo ivez d'ar romantourez [[Yvonne Chauffin]], ganet e Lille.

Bet desavet e meur a vro (Radolfzell, Sarreburg, St Aubin du Cormier, Metz,Wittlichn, Versailles) e teskas alamaneg e skol vamm Radolfzell, ha brezhoneg diwar ar [[kentel-noz brezhoneg|c'hentelioù-noz Kemperle]], a-raok kreñvaat anaouegezh ar yezh e Skol-veur Roazhon 2. Kregiñ a reas gant ul labour buhezourez en [[UBAPAR]] hag ez eas da renerez ar stummadur&lt;ref&gt;Meneget e remzad en UBAPAR e troad ar [https://lepeuplebreton.bzh/2024/03/05/30-ans-enseignement-breton-quimperle/ pennad kaset d'ar ''Peuple breton''] e 2024.&lt;/ref&gt;. E 1995, pa veze diaesterioù bras evit arc'hantaouiñ [[Skol Diwan Kemperle]], ma veze skoliataet he bugale enni, e ijinas gant ur skipailh tud mennet sevel ur festival kreizennet war ar sevenadur breizhek, [[Taol Kurun]] e anv, hag e chomas ur penn araok anezhañ, asambles gant he fried, François-Gaël Rios, betek 2014&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimperle-29300/fanny-chauffin-la-passionnee-passe-la-main-1843605 Fanny Chauffin, la passionnée passe la main]'', Ouest-France, 09/01/2014&lt;/ref&gt;. Prezidantez ha besprezidantez Kuzul Skoazell Skol Diwan Kemperle eo bet e-pad tregont vloaz. Prezidantez ar gevredigezh féa (konkour haiku e-pad 20 vloaz, konkourioù skrivañ Priz ar vugale ha Priz ar Yaouankiz, c'hoarioù hengounel, kontadennoù evit ar vugale hag arvesterien dedennet e brezhoneg hag en galleg).

Pa voe krouet [[Skolaj Diwan Kemper]], e 1998, ez eas da gelennerez war al lennegezh c'hallek, izrenerez e oa bet ivez asambles gant Padrig an Habask, a-raok mont war ur post penngasourez ha kelennerez eilvet ha kentañ klas e [[Lise Diwan Karaez]].

Tapet eo bet ganti un doktorelezh d'an [[31 a viz Meurzh]] [[2015]] dindan renerezh [[Ronan ar C'hoadig]] e [[Skol-veur Roazhon 2]] : ''Diwan, pédagogie et créativité : approche critique des relations entre pédagogie, créativité et revitalisation de la langue bretonne dans les écoles associatives immersives Diwan''&lt;ref&gt;{{fr}} [https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01144247/document Skrid an dezenn.]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Kazetennerez amatour eo e ''[[Ya !]]'', e ''ArMen'', Pobl Vreizh, Musique bretonne, ... hag e kas pennadoù d'ar gelaouenn ''[[Al Liamm]]''.

== C'hoari, kanañ, filmañ ha kontañ ==
C'hoarierez eo er strollad &quot;Fubudenn&quot;, strollad [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]] e brezhoneg hag e galleg. Kanerez eo gant ar strollad FAMS,  er c'houblad Colomer/Chauffin hag er strollad [[Kaouenned]]. Kontañ a ra ra muioc'h mui istorioù tennet eus dastumadegoù Dastum, Jude le Paboul, Daniel Carré, Hindenoch, Gougaud, Grimm... asambles gant he fried a son fiddle ha fleüt. Seveniñ a ra filmoù evit ar vugale ha peder gwech he deus sevenet asambles gant Michael Bernadat pevar film e Kino festival Faltazi Kemper (2022-23-24-25)

== Engouestladurioù foran ==
Embann a ra he savboentoù diwar-benn kement tra a zo deur dezhi dre ar pennadoù hag ar pennadigoù niverus he doa kaset d'an Ajañs Breizh Pres (ABP-Agence Bretagne Presse) adalek 2009 (2 800 e 2026)&lt;ref&gt;[https://abp.bzh/monmur-porteparole.php?porteparole=Fanny+Chauffin Roll he fennadoù embannet war lec'hienn an Ajañs]&lt;/ref&gt;. Pa ne bled ket gant traoù deskadurel ha sevenadurel e laka da c'houzout m'emañ he mennozhioù tuet war an tu kleiz, tu ar [[Kleiz dizalc'hour|C'hleiz dizalc'hour]] hag e tispak he engouestladurioù evit ar gwirioù denel ha sokial, ar [[benelouriezh|venelouriezh]] hag ar savboentoù etrebroadel.Ha setu perak he deus paouezet da labouret gant an ABP (tu dehou, a nac'he pennadoù war ar repuidi, bro Palestinia, hag an agrobusiness Breizh).

== Skoazell d'ar familhoù da zont da vezañ gallaoued ez ofisiel ==
Stourm a ra er gevredigezh ''Cent pour un toit'' da aesaat ha buanaat labour ar [[prefeti]] evit reiñ paperioù gall d'an dud, ha da reiñ bod dezho. Stourm a ra abaoe tri bloavezh gant ar strollad ''Liban Palestina traoñ Kerne'' evit ma vefe un dazont hag ur peoc'h padus a reizh e Palestina.

== Diorradur al lennegezh yaouankiz vrezhonek ==
Gant an ti-embann Keit Vimp bev he doa krouet [[Priz ar Vugale]] e 2006. Kenurzhiet e vez ar votadegoù en deskadurezh vrezhonek gant ar c'hevarzhe Féa, renet ganti. Asambles gant [[Mai Ewen]] e talc'h da  vroudañ ar re yaouank evit ma savint barzhonegoù berr-tre e brezhoneg en ur heuliañ reolennoù an [[haiku]]où japanek. Met echu an avañtur e 2024.
==Oberennoù==
=== brezhoneg ===
;Buhezouriezh
*''Levrig ar buhezour,'', asambles gant [[Katell Chantreau]], UBAPAR, 2004. Kresket hag adembannet e 2015.
*''Levrig an aozer'', asamblez gant Katell Chantreau, UBAPAR, 2007.
;Faltazi
*Asamblez gant Tinna Frakys (Krista Rios), ''Poupenn'', Keit Vimp Bev, 2007.
*''Un, div, teir'', asambles gant [[Mai-Ewen]] ha [[Riwanon Kervella]], Keit Vimp Bev, 2009. 
*Asamblez gant [[Denise Lefranc]], ''Pikez blev ruz'', Keit Vimp Bev, 2OO9, 44 p. {{ISBN|9782868241078}}. Priz ar Vugale 2009.
*''Yellowcake'', Keit Vimp Bev, 2010, 41 p. {{ISBN|9782868241276}}
*''Kroaz Hent'', 2011, asambles gant [[Moran Dipode]], Mai Ewen ha Tinna Frakys
*''Daou dre gant'', 2012
*''Gad Nenenn'', Keit Vimp Bev, 2012, 61 p. {{ISBN|9782868241795}}. Priz ar Vugale 2013.
* Milena Krebs, ''Haruto'', Keit Vimp Bev, [[2014]], 40 p. {{ISBN|9782868242174}}
* Milena Krebs asambles gant Marie-Françoise Castric, ''Tadig eizh brec'h'', Keit Vimp Bev, 2016, 11 p. {{ISBN|9782868242709}}. Priz ar vugale 2017.
*''Lizhiri Tetad'', Keit Vimp Bev, 2017. Priz ar Vugale 2018.
*''Rap ar saout'', Keit Vimp Bev, 2019. {{ISBN|978286824325}}. Priz ar Vugale 2020.
*Kenrenerezh an embann ''366 haiku'' : ugent bloaz a varzhoniezh: vingt ans de poeterie : vingt ans de concours de poésie : 2001-2020 , Keit Vimp Bev, 2020 . Teskad barzhonegoù brezhoneg-galleg-gallaoueg diwar an c'henstrivadegoù aozet gant ar gelaouenn [[Hopala!]]. {{ISBN|9782868243461}}.
*''Nul eo ar 6vet klas'', Embannadurioù Goater, 2024. 
;Pennadoù
*&quot;An dakennig c'hlav&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 364, 2007.
*&quot;Ma 400vet deiz-ha-bloaz&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 401, 2013.
*&quot;Bertsu ha kan-ha-diskan. Penaos adperc’hennañ (h)e yezh gant un arz poblek ?&quot;. E-barzh ''Al Liamm'', niv. 410, Mae-Even 2015. Studiadenn.
*&quot;An haiku : beñveg krouiñ ha doare da briziañ ul live yezh ?&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 411, Gwengolo-Here 2015. Studiadenn.
* &quot;Skrivañ a zo ur c'hoari&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 439, Meurzh-Ebrel 2023.
*&quot;Universitaires, ma revr!&quot;? E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 440, Gouere-Eost 2023. Danevell.
;Filmoù
*''Ne ouie ket Lola = Lola ne savait pas'', 2015&lt;ref&gt;{{fr}} [http://sciences-en-courts-old.nicomaque.fr/les-courts-metrages/courts-metrages-2015/ne-ouie-ket-lola-lola-ne-savait-pas/ ''Sciences en courts'']&lt;/ref&gt;. Berrfilm.
*C'hoarioù / C'hoariva ; poelladennoù savet gant, Jakez ar Borgn, Fanny Chauffin, Tony Foricher,... [et al.] ; peurrenket gant, Goulc'han Kervella ; filmet gant Jean Berthélé, Saint-Brieg, TES, cop. 2011. CD-ROM + levrig 70 p. {{ISBN|9782355730689}}
;Troidigezhioù
*Asamblez gant Denise Le Franc, ''La pikez aux cheveux rouges'', Keit Vimp Bev, 2010.
*Marguerite Paulet, ''Troioù kaer Gondolo'', Lannarstêr, Embann Millefeuille , 2014. Diwar ''Les bêtises de Gondolo''. {{ISBN|9782916742755}}
* Denise Le Franc, ''Aventurioù Zett'', Keit Vimp Bev, 2015. {{ISBN|9782868242051.}}
;A-stroll
*''Kezeg an heol'', Embannadurioù Goater, 2025. {{ISBN|9782383670940}}. Degasadenn d'un teskad pennadoù e galleg pe e brezhoneg, asamblez gant 19 maouez vrezhoneger all.

===galleg===
;Faltazi
;Deskadurezh
* &quot;Entre rêves et réalités : les lycéens de Diwan. Revitalisation linguistique en breton et jeunes locuteurs&quot;. E-barzh ''Les langues régionales dans l’éducation à la diversité : les dispositifs à l’épreuve'', Pariz, L’Harmattan, 2016.
* ''Diwan : quarante ans déjà'', Fouenant, Yoran Embanner, 2017, 357 p. War ar golo-titl : ''Diwan, pédagogie et créativité : les écoles immersives en langue bretonne, quarante ans d'actions''. {{ISBN|9782916579962}}
=== gallaoueg ===
* Marie Chiff'mine,''Akina'', diwar un destenn savet gant Milena Krebs (Fanny Chauffin), Keit Vimp Bev, 2016. {{ISBN|9782868242600}}

== Levrlennadurezh ==
*{{br}}Mai Ewen, &quot;Fanny Chauffin&quot;. E-barzh Jean-Marie Goater, Gaëlle Pairel, Geneviève Roy, Claude Thomas (renerezh), ''Femmes de lettres en Bretagne'', [[Embannadurioù Goater]], 2021.

==Liammoù diavaez==
* {{Fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=oODV56PHbNo ''Ma thèse en 180 secondes'']
* ''[https://www.dailymotion.com/video/x6f4k57 Ar voest,]'' [https://www.dailymotion.com/video/x6f4k57 Trigone Productions]* ''[https://www.youtube.com/watch?v=2h3DpMyzPoI Ar voest, an teaser]''
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=jiEaGaZ-R4o Miss Redadeg 2018]''[https://www.youtube.com/watch?v=jiEaGaZ-R4o , gant Fea ha Trigone Productions]
* ''[https://www.youtube.com/channel/UCyNL3_-ZMXv60cDdNciDEXg?view_as=subscriber Selaou tud ar vro o kaozeal]''
* ''[https://www.youtube.com/channel/UCIuJbcreH7MpAy7q8FocU9g TV bro Kemperle]''

==Notennoù ha daveennoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Chauffin, Fanny}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1962]]
[[Rummad:Deskadurezh c'hallek]]
[[Rummad:Deskadurezh katolik]]
[[Rummad:Deskadurezh vrezhonek]]
[[Rummad:Skrivagnerezed Breizh]]
[[Rummad:Skrivagnerezed brezhonek]]
[[Rummad:Skrivagnerezed gallek Breizh]]</text>
      <sha1>gld8nqasiuxwh6kbdr20pfhozn7r1s3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199385</id>
      <parentid>2199384</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48295-65</username>
        <id>93878</id>
      </contributor>
      <comment>wittlichn kemmet e wittlich</comment>
      <origin>2199385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11116" sha1="4y3ycjm40dqeu0tkio4hgtqvy1c6oks" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Fanny Chauffin''', ganet e [[1962]], e [[Kemperle]], oa kelennerez war ar galleg e [[Diwan|skolaj Diwan Kemper ha lise Diwan Karaez]] hag er skolaj [[katolik]] Itron Varia Kerbertrand&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.letelegramme.fr/finistere/quimperle-29300/a-quimperle-les-6e-de-kerbertrand-font-parler-les-lettres-328050.php À Quimperlé, les 6e de Kerbertrand font parler les lettres]'', Le Télégramme, 16/09/2022 (lennet d'ar 24/08/2026)&lt;/ref&gt;, [[lennegezh|skrivagnerez]] brezhonek ha gallek, c'hoarierez ha [[sinema|filmaozourez]]. Stourm a ra evit ma vo diorroet an [[deskadurezh vrezhonek]] hag al [[lennegezh yaouankiz vrezhonek]], hag evit ma teufe an dud da vezañ Gallaoued.&lt;ref&gt;https://centpouruntoit.org/campaigns/frais-de-procedures-de-regularisation/&lt;/ref&gt; Bet eo bet buhezourez ha kelaouennerez atav ouzhpenn en ABP, Pobl Vreizh, radio Boa, youtuberez (Tv bro Kemperle, Tro dro dit, 7 pajenn facebook...{{Daveoù a vank}}. Ober a ra gant an arallanv ''Milena Krebs'' ivez.

== Buhez ==
Merc'h-vihan eo d'an ijinour parizian [[Paul-Édouard Paulet]], diazezet gantañ an embregerezh [[Petit navire]], ha d'al livourez [[Marguerite Paulet]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/marguerite-paulet-une-nouvelle-exposition-2668556 ''Marguerite Paulet : une nouvelle exposition'']&lt;/ref&gt;, merc'h d'an ijinour [[Arthur Krebs]], ganet e Vesoul,&lt;ref&gt;https://gw.geneanet.org/jmignon2?lang=en&amp;n=krebs&amp;p=arthur+constantin&lt;/ref&gt; rener an embregerezh [[Panhard]], savet gantañ keflusker tredan al lestr-spluj [[Gymnote]].&lt;ref&gt;{{fr}} [http://rbmn.free.fr/Krebs_Gymnote.html ''Arthur Krebs pionnier de la navigation sous-marine'']&lt;/ref&gt;
Merc'h-vihan eo ivez d'ar romantourez [[Yvonne Chauffin]], ganet e Lille.

Bet desavet e meur a vro (Radolfzell, Sarreburg, St Aubin du Cormier, Metz,Wittlich, Versailles) e teskas alamaneg e skol vamm Radolfzell, ha brezhoneg diwar ar [[kentel-noz brezhoneg|c'hentelioù-noz Kemperle]], a-raok kreñvaat anaouegezh ar yezh e Skol-veur Roazhon 2 ha gant bugale ha krennarded kreizennoù vakansoù aozet gant an Ubapar, hag e skolaj Diwan Kemper ivez. Kregiñ a reas gant ul labour buhezourez en [[UBAPAR]] hag ez eas da renerez ar stummadur&lt;ref&gt;Meneget e remzad en UBAPAR e troad ar [https://lepeuplebreton.bzh/2024/03/05/30-ans-enseignement-breton-quimperle/ pennad kaset d'ar ''Peuple breton''] e 2024.&lt;/ref&gt;. E 1995, pa veze diaesterioù bras evit arc'hantaouiñ [[Skol Diwan Kemperle]], ma veze skoliataet he bugale enni, e ijinas gant ur skipailh tud mennet sevel ur festival kreizennet war ar sevenadur breizhek, [[Taol Kurun]] e anv, hag e chomas ur penn araok anezhañ, asambles gant he fried, François-Gaël Rios, betek 2014&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimperle-29300/fanny-chauffin-la-passionnee-passe-la-main-1843605 Fanny Chauffin, la passionnée passe la main]'', Ouest-France, 09/01/2014&lt;/ref&gt;. Prezidantez ha besprezidantez Kuzul Skoazell Skol Diwan Kemperle eo bet e-pad tregont vloaz. Prezidantez ar gevredigezh féa (konkour haiku e-pad 20 vloaz, konkourioù skrivañ Priz ar vugale ha Priz ar Yaouankiz, c'hoarioù hengounel, kontadennoù evit ar vugale hag arvesterien dedennet e brezhoneg hag en galleg).

Pa voe krouet [[Skolaj Diwan Kemper]], e 1998, ez eas da gelennerez war al lennegezh c'hallek, izrenerez e oa bet ivez asambles gant Padrig an Habask, a-raok mont war ur post penngasourez ha kelennerez eilvet ha kentañ klas e [[Lise Diwan Karaez]].

Tapet eo bet ganti un doktorelezh d'an [[31 a viz Meurzh]] [[2015]] dindan renerezh [[Ronan ar C'hoadig]] e [[Skol-veur Roazhon 2]] : ''Diwan, pédagogie et créativité : approche critique des relations entre pédagogie, créativité et revitalisation de la langue bretonne dans les écoles associatives immersives Diwan''&lt;ref&gt;{{fr}} [https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01144247/document Skrid an dezenn.]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Kazetennerez amatour eo e ''[[Ya !]]'', e ''ArMen'', Pobl Vreizh, Musique bretonne, ... hag e kas pennadoù d'ar gelaouenn ''[[Al Liamm]]''.

== C'hoari, kanañ, filmañ ha kontañ ==
C'hoarierez eo er strollad &quot;Fubudenn&quot;, strollad [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]] e brezhoneg hag e galleg. Kanerez eo gant ar strollad FAMS,  er c'houblad Colomer/Chauffin hag er strollad [[Kaouenned]]. Kontañ a ra ra muioc'h mui istorioù tennet eus dastumadegoù Dastum, Jude le Paboul, Daniel Carré, Hindenoch, Gougaud, Grimm... asambles gant he fried a son fiddle ha fleüt. Seveniñ a ra filmoù evit ar vugale ha peder gwech he deus sevenet asambles gant Michael Bernadat pevar film e Kino festival Faltazi Kemper (2022-23-24-25)

== Engouestladurioù foran ==
Embann a ra he savboentoù diwar-benn kement tra a zo deur dezhi dre ar pennadoù hag ar pennadigoù niverus he doa kaset d'an Ajañs Breizh Pres (ABP-Agence Bretagne Presse) adalek 2009 (2 800 e 2026)&lt;ref&gt;[https://abp.bzh/monmur-porteparole.php?porteparole=Fanny+Chauffin Roll he fennadoù embannet war lec'hienn an Ajañs]&lt;/ref&gt;. Pa ne bled ket gant traoù deskadurel ha sevenadurel e laka da c'houzout m'emañ he mennozhioù tuet war an tu kleiz, tu ar [[Kleiz dizalc'hour|C'hleiz dizalc'hour]] hag e tispak he engouestladurioù evit ar gwirioù denel ha sokial, ar [[benelouriezh|venelouriezh]] hag ar savboentoù etrebroadel.Ha setu perak he deus paouezet da labouret gant an ABP (tu dehou, a nac'he pennadoù war ar repuidi, bro Palestinia, hag an agrobusiness Breizh).

== Skoazell d'ar familhoù da zont da vezañ gallaoued ez ofisiel ==
Stourm a ra er gevredigezh ''Cent pour un toit'' da aesaat ha buanaat labour ar [[prefeti]] evit reiñ paperioù gall d'an dud, ha da reiñ bod dezho. Stourm a ra abaoe tri bloavezh gant ar strollad ''Liban Palestina traoñ Kerne'' evit ma vefe un dazont hag ur peoc'h padus a reizh e Palestina.

== Diorradur al lennegezh yaouankiz vrezhonek ==
Gant an ti-embann Keit Vimp bev he doa krouet [[Priz ar Vugale]] e 2006. Kenurzhiet e vez ar votadegoù en deskadurezh vrezhonek gant ar c'hevarzhe Féa, renet ganti. Asambles gant [[Mai Ewen]] e talc'h da  vroudañ ar re yaouank evit ma savint barzhonegoù berr-tre e brezhoneg en ur heuliañ reolennoù an [[haiku]]où japanek. Met echu an avañtur e 2024.
==Oberennoù==
=== brezhoneg ===
;Buhezouriezh
*''Levrig ar buhezour,'', asambles gant [[Katell Chantreau]], UBAPAR, 2004. Kresket hag adembannet e 2015.
*''Levrig an aozer'', asamblez gant Katell Chantreau, UBAPAR, 2007.
;Faltazi
*Asamblez gant Tinna Frakys (Krista Rios), ''Poupenn'', Keit Vimp Bev, 2007.
*''Un, div, teir'', asambles gant [[Mai-Ewen]] ha [[Riwanon Kervella]], Keit Vimp Bev, 2009. 
*Asamblez gant [[Denise Lefranc]], ''Pikez blev ruz'', Keit Vimp Bev, 2OO9, 44 p. {{ISBN|9782868241078}}. Priz ar Vugale 2009.
*''Yellowcake'', Keit Vimp Bev, 2010, 41 p. {{ISBN|9782868241276}}
*''Kroaz Hent'', 2011, asambles gant [[Moran Dipode]], Mai Ewen ha Tinna Frakys
*''Daou dre gant'', 2012
*''Gad Nenenn'', Keit Vimp Bev, 2012, 61 p. {{ISBN|9782868241795}}. Priz ar Vugale 2013.
* Milena Krebs, ''Haruto'', Keit Vimp Bev, [[2014]], 40 p. {{ISBN|9782868242174}}
* Milena Krebs asambles gant Marie-Françoise Castric, ''Tadig eizh brec'h'', Keit Vimp Bev, 2016, 11 p. {{ISBN|9782868242709}}. Priz ar vugale 2017.
*''Lizhiri Tetad'', Keit Vimp Bev, 2017. Priz ar Vugale 2018.
*''Rap ar saout'', Keit Vimp Bev, 2019. {{ISBN|978286824325}}. Priz ar Vugale 2020.
*Kenrenerezh an embann ''366 haiku'' : ugent bloaz a varzhoniezh: vingt ans de poeterie : vingt ans de concours de poésie : 2001-2020 , Keit Vimp Bev, 2020 . Teskad barzhonegoù brezhoneg-galleg-gallaoueg diwar an c'henstrivadegoù aozet gant ar gelaouenn [[Hopala!]]. {{ISBN|9782868243461}}.
*''Nul eo ar 6vet klas'', Embannadurioù Goater, 2024. 
;Pennadoù
*&quot;An dakennig c'hlav&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 364, 2007.
*&quot;Ma 400vet deiz-ha-bloaz&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 401, 2013.
*&quot;Bertsu ha kan-ha-diskan. Penaos adperc’hennañ (h)e yezh gant un arz poblek ?&quot;. E-barzh ''Al Liamm'', niv. 410, Mae-Even 2015. Studiadenn.
*&quot;An haiku : beñveg krouiñ ha doare da briziañ ul live yezh ?&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 411, Gwengolo-Here 2015. Studiadenn.
* &quot;Skrivañ a zo ur c'hoari&quot;. E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 439, Meurzh-Ebrel 2023.
*&quot;Universitaires, ma revr!&quot;? E-barzh ''Al Liamm,'' niv. 440, Gouere-Eost 2023. Danevell.
;Filmoù
*''Ne ouie ket Lola = Lola ne savait pas'', 2015&lt;ref&gt;{{fr}} [http://sciences-en-courts-old.nicomaque.fr/les-courts-metrages/courts-metrages-2015/ne-ouie-ket-lola-lola-ne-savait-pas/ ''Sciences en courts'']&lt;/ref&gt;. Berrfilm.
*C'hoarioù / C'hoariva ; poelladennoù savet gant, Jakez ar Borgn, Fanny Chauffin, Tony Foricher,... [et al.] ; peurrenket gant, Goulc'han Kervella ; filmet gant Jean Berthélé, Saint-Brieg, TES, cop. 2011. CD-ROM + levrig 70 p. {{ISBN|9782355730689}}
;Troidigezhioù
*Asamblez gant Denise Le Franc, ''La pikez aux cheveux rouges'', Keit Vimp Bev, 2010.
*Marguerite Paulet, ''Troioù kaer Gondolo'', Lannarstêr, Embann Millefeuille , 2014. Diwar ''Les bêtises de Gondolo''. {{ISBN|9782916742755}}
* Denise Le Franc, ''Aventurioù Zett'', Keit Vimp Bev, 2015. {{ISBN|9782868242051.}}
;A-stroll
*''Kezeg an heol'', Embannadurioù Goater, 2025. {{ISBN|9782383670940}}. Degasadenn d'un teskad pennadoù e galleg pe e brezhoneg, asamblez gant 19 maouez vrezhoneger all.

===galleg===
;Faltazi
;Deskadurezh
* &quot;Entre rêves et réalités : les lycéens de Diwan. Revitalisation linguistique en breton et jeunes locuteurs&quot;. E-barzh ''Les langues régionales dans l’éducation à la diversité : les dispositifs à l’épreuve'', Pariz, L’Harmattan, 2016.
* ''Diwan : quarante ans déjà'', Fouenant, Yoran Embanner, 2017, 357 p. War ar golo-titl : ''Diwan, pédagogie et créativité : les écoles immersives en langue bretonne, quarante ans d'actions''. {{ISBN|9782916579962}}
=== gallaoueg ===
* Marie Chiff'mine,''Akina'', diwar un destenn savet gant Milena Krebs (Fanny Chauffin), Keit Vimp Bev, 2016. {{ISBN|9782868242600}}

== Levrlennadurezh ==
*{{br}}Mai Ewen, &quot;Fanny Chauffin&quot;. E-barzh Jean-Marie Goater, Gaëlle Pairel, Geneviève Roy, Claude Thomas (renerezh), ''Femmes de lettres en Bretagne'', [[Embannadurioù Goater]], 2021.

==Liammoù diavaez==
* {{Fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=oODV56PHbNo ''Ma thèse en 180 secondes'']
* ''[https://www.dailymotion.com/video/x6f4k57 Ar voest,]'' [https://www.dailymotion.com/video/x6f4k57 Trigone Productions]* ''[https://www.youtube.com/watch?v=2h3DpMyzPoI Ar voest, an teaser]''
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=jiEaGaZ-R4o Miss Redadeg 2018]''[https://www.youtube.com/watch?v=jiEaGaZ-R4o , gant Fea ha Trigone Productions]
* ''[https://www.youtube.com/channel/UCyNL3_-ZMXv60cDdNciDEXg?view_as=subscriber Selaou tud ar vro o kaozeal]''
* ''[https://www.youtube.com/channel/UCIuJbcreH7MpAy7q8FocU9g TV bro Kemperle]''

==Notennoù ha daveennoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Chauffin, Fanny}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1962]]
[[Rummad:Deskadurezh c'hallek]]
[[Rummad:Deskadurezh katolik]]
[[Rummad:Deskadurezh vrezhonek]]
[[Rummad:Skrivagnerezed Breizh]]
[[Rummad:Skrivagnerezed brezhonek]]
[[Rummad:Skrivagnerezed gallek Breizh]]</text>
      <sha1>4y3ycjm40dqeu0tkio4hgtqvy1c6oks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81241</id>
    <revision>
      <id>2199398</id>
      <parentid>1952970</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E vuhez */</comment>
      <origin>2199398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="ta0czr1kt18zwed1j25azsnfwy27d04" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], Aber niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>ta0czr1kt18zwed1j25azsnfwy27d04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199399</id>
      <parentid>2199398</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3485" sha1="p5cmclm4d6q7gnumqtre1cyz97emkxr" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn))|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>p5cmclm4d6q7gnumqtre1cyz97emkxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199400</id>
      <parentid>2199399</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="1h706ls7qd8snb7c6ebnzhh9li0b5t7" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>1h706ls7qd8snb7c6ebnzhh9li0b5t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199401</id>
      <parentid>2199400</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3598" sha1="a6x4bz6h80h59u5dmamhai0vbo408kp" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* [[Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>a6x4bz6h80h59u5dmamhai0vbo408kp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199402</id>
      <parentid>2199401</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3605" sha1="s3eamnlxbcq5kcqe2048j47lwxs8qna" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>s3eamnlxbcq5kcqe2048j47lwxs8qna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199404</id>
      <parentid>2199402</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="gra2dp0zphqbjitrv2638jtu37u5aie" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.
* [[2011]] : ''Delwenn an Ene Kollet'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''The Image of the Lost Soul'', Aber niv. 43, pp. 20-23.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>gra2dp0zphqbjitrv2638jtu37u5aie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199405</id>
      <parentid>2199404</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3833" sha1="iktfz7pg9wgwonsvrbfk9srdxss71yl" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2007]] : ''Ar prenestr digor'', troet gant [[Pierrette Kermoal]], Aber niv. 28, pp. 142-147.
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.
* [[2011]] : ''Delwenn an Ene Kollet'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''The Image of the Lost Soul'', Aber niv. 43, pp. 20-23.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>iktfz7pg9wgwonsvrbfk9srdxss71yl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199406</id>
      <parentid>2199405</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3927" sha1="h730rjmvcw9fcnf4c8i805yplxurqn6" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==E brezhoneg==
* [[2007]] : ''Ar prenestr digor'', troet gant [[Pierrette Kermoal]], Aber niv. 28, pp. 142-147.
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.
* [[2011]] : ''Delwenn an Ene Kollet'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''The Image of the Lost Soul'', Aber niv. 43, pp. 20-23.
* 2001 : ''Lid an Te'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''Tea'', Aber niv. 44, pp. 200-206.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>h730rjmvcw9fcnf4c8i805yplxurqn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199407</id>
      <parentid>2199406</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* E brezhoneg */</comment>
      <origin>2199407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="1f0hvmyaxboedktykpgqncvsx42do7r" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==Oberennoù lakaet e brezhoneg==
* [[2007]] : ''Ar prenestr digor'', troet gant [[Pierrette Kermoal]], Aber niv. 28, pp. 142-147.
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.
* [[2011]] : ''Delwenn an Ene Kollet'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''The Image of the Lost Soul'', Aber niv. 43, pp. 20-23.
* 2001 : ''Lid an Te'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''Tea'', Aber niv. 44, pp. 200-206.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>1f0hvmyaxboedktykpgqncvsx42do7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199408</id>
      <parentid>2199407</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oberennoù lakaet e brezhoneg */</comment>
      <origin>2199408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="gvvkj49avl8zq559m56rn9jtpuvplrl" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==Oberennoù lakaet e brezhoneg==
* [[2007]] : ''Ar prenestr digor'', troet gant [[Pierrette Kermoal]], Aber niv. 28, pp. 142-147.
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.
* [[2011]] : ''Delwenn an Ene Kollet'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''The Image of the Lost Soul'', Aber niv. 43, pp. 20-23.
* 2011 : ''Lid an Te'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''Tea'', Aber niv. 44, pp. 200-206.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>gvvkj49avl8zq559m56rn9jtpuvplrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199410</id>
      <parentid>2199408</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oberennoù lakaet e brezhoneg */</comment>
      <origin>2199410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4025" sha1="oxj8a13nthj69ewowh67rvpdxyc8r5z" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==Oberennoù lakaet e brezhoneg==
* [[2007]] : ''Ar prenestr digor'', troet gant [[Pierrette Kermoal]], Aber niv. 28, pp. 142-147.
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.
* [[2011]] : ''Delwenn an Ene Kollet'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''The Image of the Lost Soul'', Aber niv. 43, pp. 20-23.
* 2011 : ''Lid an Te'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''Tea'', Aber niv. 44, pp. 200-206.
* 2025 : ''Louise'', troet gant Jean-Michel Mahe, [[Al Liamm]] niv. 473, p. 66.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>oxj8a13nthj69ewowh67rvpdxyc8r5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199411</id>
      <parentid>2199410</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oberennoù lakaet e brezhoneg */</comment>
      <origin>2199411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="oj9dirq5gtcyyv8i25pdeqfyb8jebhh" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = 
 | skeudenn         =
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = [[Hector Hugh Munro]]
 | anv pluenn       = Saki
 | obererezh        = Daneveller, romantour, saver pezhioù-c'hoari, kazetenner
 | deiziad ganet    = e [[1870]]
 | lec'h ganet      = e [[Akyab]], {{Myanmar}}
 | deiziad marv     = e [[1916]]
 | lec'h marv       = e [[Beaumont-Hamel]], {{Bro-C'hall}}
 | yezh             = [[Saozneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = The Unbearable Bassington, Beasts and Super-beasts
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = }}

'''Hector Hugh Munro''' (ganet d'an [[18 a viz Kerzu]] 1870 ha marvet d'an [[13 a viz Du]] 1916), anavezet gwelloc'h dindan e [[anv-pluenn]] '''Saki''', a oa ur skrivagner saoz, a rae goap eus kevredigezh amzer ar roue [[Edouarzh]] gant e zanevelloù. Tremen a ra da vezañ mestr an danevelloù, ha keñveriet e vez alies gant [[O. Henry]] ha [[Dorothy Parker]]. Marteze eo &quot;The Open Window&quot; (Ar prenestr digor) e zanevell vrudetañ.

Ouzhpenn e zanevelloù (a oa bet embannet da gentañ e kelaouennoù, evel ma oa boaz d'ar mare-se, ha goude dastumet e meur a levrenn) e skrivas ivez ur pezh-c'hoari, ''The Watched Pot'', e kenlabour gant Charles Maude; daou bezh-c'hoari en un arvest; ur studiadenn istorel, ''The Rise of the Russian Empire'' (Savidigezh impalaeriezh Rusia), al levr nemetañ embannet dindan e wir anv; ur romant berr, ''The Unbearable Bassington''; al levr e lodennoù ''The Westminster Alice'' (ul luadenn eus Alis e Bro ar Marzhoù e Parlamant ar Rouantelezh Unanet), ha ''[[When William Came]]'', istitlet ''A Story of London Under the [[Hohenzollern]]s'' (istor Londrez dindan ar re Hohenzollern), ur skrid faltazi diwar-benn aloubadenn Breizh-Veur gant an Alamaned. Levezonet e voe gant [[Oscar Wilde]], [[Lewis Carroll]], ha [[Kipling]], ha levezonañ a reas [[A. A. Milne]], [[Noël Coward]], ha [[P. G. Wodehouse]].

==Anv==
Soñjet e vez e tave an anv ''Saki'' eus an douger-tasoù e ''[[Rubaiyat]] [[Omar Khayyam]]'', ur varzhoneg meneget a-wezhioù gant an dudenn bennañ e-barzh &quot;Reginald on Christmas Presents&quot; (Reginald diwar-benn profoù an Nedeleg) hag istorioù all c'hoazh. Koulskoude e c'hell dave diouzh ar marmouz Saki eus Amerika ar Su, &quot;ur marmouz bihan, hir e lost eus Kornôg an douar&quot; a zo un dudenn bennañ e-barzh [[&quot;The Remoulding of Groby Lington&quot;]].

==E vuhez==
Ganet e voe Hector Hugh Munro e Akyab, [[Birmania]] (anvet bremañ [[Sittwe, Myanmar]]). Mab e oa da Charles Augustus Munro ha Mary Frances Mercer. Ensellour meur e polis Birmania e oa e dad, pa oa ar vro ul lodenn eus [[Impalaeriezh Breizh-Veur]] c'hoazh. E 1872 e voe arsailhet e vamm, a oa aet da Vro-Saoz da veajiñ, gant ur vuoc'h; diforc'hiñ he bugel a reas. Ne zeuas morse en-dro ha buan e varvas. Kas a reas Charles Munro e vugale, Saki a oad a zaou vloaz en o zouez, da Vro-Saoz, ma voent desavet gant o mamm-gozh hag o moerebezed en un diegezh strizh.

==Oberennoù lakaet e brezhoneg==
* [[2007]] : ''Ar prenestr digor'', troet gant [[Pierrette Kermoal]] diwar ''The Open Window'', Aber niv. 28, pp. 142-147.
* [[2009]] : ''Emellout'', troet gant [[Mari-Elen Maze]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]] niv. 38, pp. 367-376.
* [[2010]] : ''Bleizi Cernogratz'', troet gant [[Jean-Michel Mahe]] diwar ''The wolves of Cernogratz'', Aber niv. 40, pp. 158-165.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packletide'', troet gant Mari-Elen Maze diwar ''Mrs Packletide's tiger'', Aber niv. 41, pp. 291-297.
* [[2011]] : ''Delwenn an Ene Kollet'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''The Image of the Lost Soul'', Aber niv. 43, pp. 20-23.
* 2011 : ''Lid an Te'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''Tea'', Aber niv. 44, pp. 200-206.
* 2025 : ''Louise'', troet gant Jean-Michel Mahe diwar ''Louise'', [[Al Liamm]] niv. 473, p. 66.

[[Rummad:Ganedigezhioù 1870]]
[[Rummad:Marvioù 1916]]
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Tud LGBT]]</text>
      <sha1>oj9dirq5gtcyyv8i25pdeqfyb8jebhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rieulay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84362</id>
    <revision>
      <id>2199336</id>
      <parentid>2199314</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>hizivaat + Commons</comment>
      <origin>2199336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7241" sha1="res56gm9yr8wpp7xvwmapwcv3mk6o0i" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-bgcolor=&quot;#adafda&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:1.2em; color:#fff;&quot; | Kumunioù Frañs
|-
! {{Infobox/Titl|Rieulay|bbd068|talbenn map|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|[[Restr:Blason de la ville de Rieulay (59) Nord-France.svg|60px|center]]
----
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Rieulay - Mairie (02).JPG|270px|center]] An ti-kêr
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Melestradurezh
|-
|'''[[Riez]]'''||{{Frañs}}
|-
|'''[[Rannvro]]'''||{{FR-NPDC}}
|-
|'''Bro hengounel'''||Ostrevent
|-
|'''[[Departamant]]'''||[[Norzh (departamant)|Norzh)]]
|-
|'''[[Arondisamant]]'''||[[Arondisamant Douai|Douai]]
|-
|'''[[Kanton]]'''||[[Kanton Sin-le-Noble|Sin-le-Noble]]
|-
|'''[[Etrekumuniezh]]'''||Cœur d'Ostrevent
|-
|'''[[Kod INSEE]]'''||59501
|-
|'''[[Kod post]]'''||59870 
|-
|'''Maer'''||Marc Delécluse&lt;br&gt;([[2026]]-[[2032]])
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Douaroniezh
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [https://www.google.com/maps/place/59870+Rieulay/@50.3868033,3.2462707,14z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x47c2c3ffb82f6031:0x40af13e81645a50!8m2!3d50.38015!4d3.2546749!16s%2Fm%2F03qfkpd?hl=fr&amp;entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDkwMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D 50° 22' 47.64&quot; N – 03° 15' 16.92&quot; R]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Rieulay.png|270px|center]]Rieulay er c'hanton hag en arondisamant
----
|-
|'''Gorread'''||7,29 km²
|-
|'''Uhelderioù'''&lt;br&gt;• kreiz&lt;br&gt;• izelañ&lt;br&gt;• uhelañ||&lt;br&gt;22 m&lt;br&gt;16 m&lt;br&gt;27 m
|-
|'''Poblañs'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;hep kontoù doubl&lt;/small&gt;&lt;br&gt;||{{formatnum:1261}} (2023) [[File:Decrease.svg|10px]]
|-
|'''Stankter'''||173 den/km²
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
|'''Internet''' || [https://www.rieulay.fr/ rieulay.fr]
|}
'''Rieulay''' a zo ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] [[Norzh (departamant)|Norzh]], e rannvro [[Hauts-de-France]] e [[Bro-C'hall]].

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;caption=&quot;Iliz katolik ''Notre-Dame des Orages''&quot;&gt;
Église Saint-Amand - Rieulay.jpg|Diavaez
Rieulay - Église 03.JPG|Diabarzh
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;caption=&quot;Traoù heverk''&quot;&gt;
Rieulay - Pigeonnier 01.JPG|Ar c'houldri
Espace Teuil des Argales.jpg|Lec'hienn Argales
École primaire Le Colombier de Rieulay (68097).jpg|Ar skol
&lt;/gallery&gt;

== Armerzh ==
{|
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Restr:Rieulay - Terril conique.JPG|frameless]]
|
:En ''terril''&lt;ref&gt;''Terril'' : ger gallek distaget {{LFE|/te'ri}}, testeniekaet e 1880, diwar ar [[walloneg]] ''teri''.&lt;/ref&gt; e veze berniet ar restadoù douar, maen ha [[glaou]] degaset eus ar foz Dessevalle ; pa voe serret ar foz e c'holoe ''terril''Rieulay 140 [[hektar|ha]] gant an 8-10 milion m&lt;sup&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; a atredoù a oa ennañ&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite web|url=http://communerieulay.free.fr/village%20terril.htm|title=L'historique du terril de Rieulay|accessdate=16/09/2026}}&lt;/ref&gt;.
|}
== Melestradurezh ==
{{DilennadDeroù|Titl= Roll maered ar gumun}}
{{Dilennad|Deroù=1792|Penn=|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1801|Penn=02/1803|Anv=Joachim Groulez&lt;ref&gt;Marvet e-kerzh e gefridi.&lt;/ref&gt;|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1803|Penn=02/1830|Anv=Bonaventure Dussart|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1830|Penn=09/1831|Anv=Honoré Lemaire|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1831|Penn=03/1834|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=1834|Penn=08/1848|Anv=Pierre-François Lesens|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=09/1848|Penn=01/1852|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=02/1852|Penn=01/1863|Anv=François Wilbaut|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=02/1863|Penn=06/1866|Anv=Louis Villain|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=08/1866|Penn=09/1870|Anv=Pierre Gambiez|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=08/1870|Penn=1880|Anv=Alexis Houseaux|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=06/1880|Penn=1888|Anv=Ghislain Villain|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=06/1888|Penn=1912|Anv=Henri Descloquemant|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=(Bloaziadoù 1960)|Penn=(Bloaziadoù 1970)|Anv=Louis Dellesmes|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1977|Penn=2006|Anv=Daniel Mio|Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]]|Karg=Kelenner}}
{{Dilennad|Deroù=2006|Penn=(2032)|Anv=Marc Delécluse|Strollad=PS → Dizalc'h|Karg=}}
{{DilennadFedoù}}
{{DilennadPenn}}
== Douaroniezh ==
* War lez ar stêr [[Scarpe]] emañ '''Rieulay'''.
== Emdroadur ar boblañs 1793-2023 ==
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:00						 
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2004 text:2004
  bar:2006 text:06
  bar:2009 text:09
  bar:2014 text:14
  bar:2019 text:19
  bar:2023 text:23
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 223
 bar:1800 from:0 till: 303
 bar:1806 from:0 till: 283
 bar:1821 from:0 till: 364
 bar:1831 from:0 till: 387
 bar:1836 from:0 till: 400
 bar:1841 from:0 till: 400
 bar:1846 from:0 till: 405
 bar:1851 from:0 till: 416
 bar:1856 from:0 till: 440
 bar:1861 from:0 till: 459
 bar:1866 from:0 till: 467
 bar:1872 from:0 till: 484
 bar:1876 from:0 till: 503
 bar:1881 from:0 till: 514
 bar:1886 from:0 till: 492
 bar:1891 from:0 till: 510
 bar:1896 from:0 till: 513
 bar:1901 from:0 till: 521
 bar:1906 from:0 till: 664
 bar:1911 from:0 till: 675
 bar:1921 from:0 till: 549
 bar:1926 from:0 till: 546
 bar:1931 from:0 till: 513
 bar:1936 from:0 till: 496
 bar:1946 from:0 till: 999
 bar:1954 from:0 till: 971
 bar:1962 from:0 till: 1071
 bar:1968 from:0 till: 1034
 bar:1975 from:0 till: 1088
 bar:1982 from:0 till: 1271
 bar:1990 from:0 till: 1278
 bar:1999 from:0 till: 1423
 bar:2004 from:0 till: 1450
 bar:2006 from:0 till: 1433
 bar:2009 from:0 till: 1397
 bar:2014 from:0 till: 1379
 bar:2019 from:0 till: 1261
 bar:2023 from:0 till: 1261
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:
&lt;/timeline&gt;						
• Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]]
&lt;/div&gt;
== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} {{cite web|url=https://fr.geneawiki.com/wiki/59501_-_Rieulay#Histoire_de_la_commune=|title=Geneawiki|accessdate=06/09/2023}}
== Dave ha notennoù ==
{{Daveoù}}
{{Commonscat}}
[[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]]</text>
      <sha1>res56gm9yr8wpp7xvwmapwcv3mk6o0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199337</id>
      <parentid>2199336</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Armerzh */</comment>
      <origin>2199337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7244" sha1="3962rlulgkk8hz72w9jvtng3yrb0n5x" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-bgcolor=&quot;#adafda&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:1.2em; color:#fff;&quot; | Kumunioù Frañs
|-
! {{Infobox/Titl|Rieulay|bbd068|talbenn map|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|[[Restr:Blason de la ville de Rieulay (59) Nord-France.svg|60px|center]]
----
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Rieulay - Mairie (02).JPG|270px|center]] An ti-kêr
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Melestradurezh
|-
|'''[[Riez]]'''||{{Frañs}}
|-
|'''[[Rannvro]]'''||{{FR-NPDC}}
|-
|'''Bro hengounel'''||Ostrevent
|-
|'''[[Departamant]]'''||[[Norzh (departamant)|Norzh)]]
|-
|'''[[Arondisamant]]'''||[[Arondisamant Douai|Douai]]
|-
|'''[[Kanton]]'''||[[Kanton Sin-le-Noble|Sin-le-Noble]]
|-
|'''[[Etrekumuniezh]]'''||Cœur d'Ostrevent
|-
|'''[[Kod INSEE]]'''||59501
|-
|'''[[Kod post]]'''||59870 
|-
|'''Maer'''||Marc Delécluse&lt;br&gt;([[2026]]-[[2032]])
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Douaroniezh
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [https://www.google.com/maps/place/59870+Rieulay/@50.3868033,3.2462707,14z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x47c2c3ffb82f6031:0x40af13e81645a50!8m2!3d50.38015!4d3.2546749!16s%2Fm%2F03qfkpd?hl=fr&amp;entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDkwMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D 50° 22' 47.64&quot; N – 03° 15' 16.92&quot; R]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Rieulay.png|270px|center]]Rieulay er c'hanton hag en arondisamant
----
|-
|'''Gorread'''||7,29 km²
|-
|'''Uhelderioù'''&lt;br&gt;• kreiz&lt;br&gt;• izelañ&lt;br&gt;• uhelañ||&lt;br&gt;22 m&lt;br&gt;16 m&lt;br&gt;27 m
|-
|'''Poblañs'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;hep kontoù doubl&lt;/small&gt;&lt;br&gt;||{{formatnum:1261}} (2023) [[File:Decrease.svg|10px]]
|-
|'''Stankter'''||173 den/km²
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
|'''Internet''' || [https://www.rieulay.fr/ rieulay.fr]
|}
'''Rieulay''' a zo ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] [[Norzh (departamant)|Norzh]], e rannvro [[Hauts-de-France]] e [[Bro-C'hall]].

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;caption=&quot;Iliz katolik ''Notre-Dame des Orages''&quot;&gt;
Église Saint-Amand - Rieulay.jpg|Diavaez
Rieulay - Église 03.JPG|Diabarzh
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;caption=&quot;Traoù heverk''&quot;&gt;
Rieulay - Pigeonnier 01.JPG|Ar c'houldri
Espace Teuil des Argales.jpg|Lec'hienn Argales
École primaire Le Colombier de Rieulay (68097).jpg|Ar skol
&lt;/gallery&gt;

== Armerzh ==
{|
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Restr:Rieulay - Terril conique.JPG|frameless]]
|
:En ''terril''&lt;ref&gt;''Terril'' : ger gallek distaget {{LFE|/te'ri}}, testeniekaet e 1880, diwar ar [[walloneg]] ''teri''.&lt;/ref&gt; e veze berniet ar restadoù douar, maen ha [[glaou]] degaset eus ar foz Dessevalle.

:Pa voe serret ar foz e c'holoe ''terril'' Rieulay 140 [[hektar]] gant an 8 da 10 milion m&lt;sup&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; a atredoù a oa ennañ&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite web|url=http://communerieulay.free.fr/village%20terril.htm|title=L'historique du terril de Rieulay|accessdate=16/09/2026}}&lt;/ref&gt;.
|}

== Melestradurezh ==
{{DilennadDeroù|Titl= Roll maered ar gumun}}
{{Dilennad|Deroù=1792|Penn=|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1801|Penn=02/1803|Anv=Joachim Groulez&lt;ref&gt;Marvet e-kerzh e gefridi.&lt;/ref&gt;|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1803|Penn=02/1830|Anv=Bonaventure Dussart|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1830|Penn=09/1831|Anv=Honoré Lemaire|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1831|Penn=03/1834|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=1834|Penn=08/1848|Anv=Pierre-François Lesens|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=09/1848|Penn=01/1852|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=02/1852|Penn=01/1863|Anv=François Wilbaut|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=02/1863|Penn=06/1866|Anv=Louis Villain|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=08/1866|Penn=09/1870|Anv=Pierre Gambiez|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=08/1870|Penn=1880|Anv=Alexis Houseaux|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=06/1880|Penn=1888|Anv=Ghislain Villain|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=06/1888|Penn=1912|Anv=Henri Descloquemant|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=(Bloaziadoù 1960)|Penn=(Bloaziadoù 1970)|Anv=Louis Dellesmes|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1977|Penn=2006|Anv=Daniel Mio|Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]]|Karg=Kelenner}}
{{Dilennad|Deroù=2006|Penn=(2032)|Anv=Marc Delécluse|Strollad=PS → Dizalc'h|Karg=}}
{{DilennadFedoù}}
{{DilennadPenn}}
== Douaroniezh ==
* War lez ar stêr [[Scarpe]] emañ '''Rieulay'''.
== Emdroadur ar boblañs 1793-2023 ==
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:00						 
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2004 text:2004
  bar:2006 text:06
  bar:2009 text:09
  bar:2014 text:14
  bar:2019 text:19
  bar:2023 text:23
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 223
 bar:1800 from:0 till: 303
 bar:1806 from:0 till: 283
 bar:1821 from:0 till: 364
 bar:1831 from:0 till: 387
 bar:1836 from:0 till: 400
 bar:1841 from:0 till: 400
 bar:1846 from:0 till: 405
 bar:1851 from:0 till: 416
 bar:1856 from:0 till: 440
 bar:1861 from:0 till: 459
 bar:1866 from:0 till: 467
 bar:1872 from:0 till: 484
 bar:1876 from:0 till: 503
 bar:1881 from:0 till: 514
 bar:1886 from:0 till: 492
 bar:1891 from:0 till: 510
 bar:1896 from:0 till: 513
 bar:1901 from:0 till: 521
 bar:1906 from:0 till: 664
 bar:1911 from:0 till: 675
 bar:1921 from:0 till: 549
 bar:1926 from:0 till: 546
 bar:1931 from:0 till: 513
 bar:1936 from:0 till: 496
 bar:1946 from:0 till: 999
 bar:1954 from:0 till: 971
 bar:1962 from:0 till: 1071
 bar:1968 from:0 till: 1034
 bar:1975 from:0 till: 1088
 bar:1982 from:0 till: 1271
 bar:1990 from:0 till: 1278
 bar:1999 from:0 till: 1423
 bar:2004 from:0 till: 1450
 bar:2006 from:0 till: 1433
 bar:2009 from:0 till: 1397
 bar:2014 from:0 till: 1379
 bar:2019 from:0 till: 1261
 bar:2023 from:0 till: 1261
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:
&lt;/timeline&gt;						
• Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]]
&lt;/div&gt;
== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} {{cite web|url=https://fr.geneawiki.com/wiki/59501_-_Rieulay#Histoire_de_la_commune=|title=Geneawiki|accessdate=06/09/2023}}
== Dave ha notennoù ==
{{Daveoù}}
{{Commonscat}}
[[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]]</text>
      <sha1>3962rlulgkk8hz72w9jvtng3yrb0n5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199338</id>
      <parentid>2199337</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2199338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7261" sha1="p1tq70211gi5blxis4nb0e3rbgr5riz" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-bgcolor=&quot;#adafda&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:1.2em; color:#fff;&quot; | Kumunioù Frañs
|-
! {{Infobox/Titl|Rieulay|bbd068|talbenn map|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|[[Restr:Blason de la ville de Rieulay (59) Nord-France.svg|60px|center]]
----
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Rieulay - Mairie (02).JPG|270px|center]] An ti-kêr
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Melestradurezh
|-
|'''[[Riez]]'''||{{Frañs}}
|-
|'''[[Rannvro]]'''||{{FR-NPDC}}
|-
|'''Bro hengounel'''||Ostrevent
|-
|'''[[Departamant]]'''||[[Norzh (departamant)|Norzh)]]
|-
|'''[[Arondisamant]]'''||[[Arondisamant Douai|Douai]]
|-
|'''[[Kanton]]'''||[[Kanton Sin-le-Noble|Sin-le-Noble]]
|-
|'''[[Etrekumuniezh]]'''||Cœur d'Ostrevent
|-
|'''[[Kod INSEE]]'''||59501
|-
|'''[[Kod post]]'''||59870 
|-
|'''Maer'''||Marc Delécluse&lt;br&gt;([[2026]]-[[2032]])
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Douaroniezh
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [https://www.google.com/maps/place/59870+Rieulay/@50.3868033,3.2462707,14z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x47c2c3ffb82f6031:0x40af13e81645a50!8m2!3d50.38015!4d3.2546749!16s%2Fm%2F03qfkpd?hl=fr&amp;entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDkwMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D 50° 22' 47.64&quot; N – 03° 15' 16.92&quot; R]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Rieulay.png|270px|center]]Rieulay er c'hanton hag en arondisamant
----
|-
|'''Gorread'''||7,29 km²
|-
|'''Uhelderioù'''&lt;br&gt;• kreiz&lt;br&gt;• izelañ&lt;br&gt;• uhelañ||&lt;br&gt;22 m&lt;br&gt;16 m&lt;br&gt;27 m
|-
|'''Poblañs'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;hep kontoù doubl&lt;/small&gt;&lt;br&gt;||{{formatnum:1261}} (2023) [[File:Decrease.svg|10px]]
|-
|'''Stankter'''||173 den/km²
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
|'''Internet''' || [https://www.rieulay.fr/ rieulay.fr]
|}
'''Rieulay''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant gall|departamant]] an [[Norzh (departamant)|Norzh]], er rannvro [[Hauts-de-France]] e [[Bro-C'hall]].

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;caption=&quot;Iliz katolik ''Notre-Dame des Orages''&quot;&gt;
Église Saint-Amand - Rieulay.jpg|Diavaez
Rieulay - Église 03.JPG|Diabarzh
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;caption=&quot;Traoù heverk''&quot;&gt;
Rieulay - Pigeonnier 01.JPG|Ar c'houldri
Espace Teuil des Argales.jpg|Lec'hienn Argales
École primaire Le Colombier de Rieulay (68097).jpg|Ar skol
&lt;/gallery&gt;

== Armerzh ==
{|
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Restr:Rieulay - Terril conique.JPG|frameless]]
|
:En ''terril''&lt;ref&gt;''Terril'' : ger gallek distaget {{LFE|/te'ri}}, testeniekaet e 1880, diwar ar [[walloneg]] ''teri''.&lt;/ref&gt; e veze berniet ar restadoù douar, maen ha [[glaou]] degaset eus ar foz Dessevalle.

:Pa voe serret ar foz e c'holoe ''terril'' Rieulay 140 [[hektar]] gant an 8 da 10 milion m&lt;sup&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; a atredoù a oa ennañ&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite web|url=http://communerieulay.free.fr/village%20terril.htm|title=L'historique du terril de Rieulay|accessdate=16/09/2026}}&lt;/ref&gt;.
|}

== Melestradurezh ==
{{DilennadDeroù|Titl= Roll maered ar gumun}}
{{Dilennad|Deroù=1792|Penn=|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1801|Penn=02/1803|Anv=Joachim Groulez&lt;ref&gt;Marvet e-kerzh e gefridi.&lt;/ref&gt;|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1803|Penn=02/1830|Anv=Bonaventure Dussart|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1830|Penn=09/1831|Anv=Honoré Lemaire|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1831|Penn=03/1834|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=1834|Penn=08/1848|Anv=Pierre-François Lesens|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=09/1848|Penn=01/1852|Anv=Michel Lemaire|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=02/1852|Penn=01/1863|Anv=François Wilbaut|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=02/1863|Penn=06/1866|Anv=Louis Villain|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=08/1866|Penn=09/1870|Anv=Pierre Gambiez|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=08/1870|Penn=1880|Anv=Alexis Houseaux|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=06/1880|Penn=1888|Anv=Ghislain Villain|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=06/1888|Penn=1912|Anv=Henri Descloquemant|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=(Bloaziadoù 1960)|Penn=(Bloaziadoù 1970)|Anv=Louis Dellesmes|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1977|Penn=2006|Anv=Daniel Mio|Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]]|Karg=Kelenner}}
{{Dilennad|Deroù=2006|Penn=(2032)|Anv=Marc Delécluse|Strollad=PS → Dizalc'h|Karg=}}
{{DilennadFedoù}}
{{DilennadPenn}}
== Douaroniezh ==
* War lez ar stêr [[Scarpe]] emañ '''Rieulay'''.
== Emdroadur ar boblañs 1793-2023 ==
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:00						 
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2004 text:2004
  bar:2006 text:06
  bar:2009 text:09
  bar:2014 text:14
  bar:2019 text:19
  bar:2023 text:23
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 223
 bar:1800 from:0 till: 303
 bar:1806 from:0 till: 283
 bar:1821 from:0 till: 364
 bar:1831 from:0 till: 387
 bar:1836 from:0 till: 400
 bar:1841 from:0 till: 400
 bar:1846 from:0 till: 405
 bar:1851 from:0 till: 416
 bar:1856 from:0 till: 440
 bar:1861 from:0 till: 459
 bar:1866 from:0 till: 467
 bar:1872 from:0 till: 484
 bar:1876 from:0 till: 503
 bar:1881 from:0 till: 514
 bar:1886 from:0 till: 492
 bar:1891 from:0 till: 510
 bar:1896 from:0 till: 513
 bar:1901 from:0 till: 521
 bar:1906 from:0 till: 664
 bar:1911 from:0 till: 675
 bar:1921 from:0 till: 549
 bar:1926 from:0 till: 546
 bar:1931 from:0 till: 513
 bar:1936 from:0 till: 496
 bar:1946 from:0 till: 999
 bar:1954 from:0 till: 971
 bar:1962 from:0 till: 1071
 bar:1968 from:0 till: 1034
 bar:1975 from:0 till: 1088
 bar:1982 from:0 till: 1271
 bar:1990 from:0 till: 1278
 bar:1999 from:0 till: 1423
 bar:2004 from:0 till: 1450
 bar:2006 from:0 till: 1433
 bar:2009 from:0 till: 1397
 bar:2014 from:0 till: 1379
 bar:2019 from:0 till: 1261
 bar:2023 from:0 till: 1261
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:
&lt;/timeline&gt;						
• Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]]
&lt;/div&gt;
== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} {{cite web|url=https://fr.geneawiki.com/wiki/59501_-_Rieulay#Histoire_de_la_commune=|title=Geneawiki|accessdate=06/09/2023}}
== Dave ha notennoù ==
{{Daveoù}}
{{Commonscat}}
[[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]]</text>
      <sha1>p1tq70211gi5blxis4nb0e3rbgr5riz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catillon-sur-Sambre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85123</id>
    <revision>
      <id>2199345</id>
      <parentid>1980439</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>hizivaat + Commons</comment>
      <origin>2199345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10797" sha1="0wemqb4nfvmlwkpwo0nob57wy5ogccn" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-bgcolor=&quot;#adafda&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:1.2em; color:#fff;&quot; | Kumunioù Frañs
|-
! {{Infobox/Titl|Catillon-sur-Sambre|bbd068|talbenn map|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|[[Restr:Balson de la ville de Catillon-sur-Sambre (59) Nord-France.svg|60px|center]]
----
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Catillon-sur-Sambre - Hôtel de Ville.jpg|270px|center]] An ti-kêr
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Melestradurezh
|-
|'''[[Riez]]'''||{{Frañs}}
|-
|'''[[Rannvro]]'''||{{FR-NPDC}}
|-
|'''Bro hengounel'''||Cambrésis
|-
|'''[[Departamant]]'''||[[Norzh (departamant)|Norzh)]]
|-
|'''[[Arondisamant]]'''||[[Arondisamant Cambrai|Cambrai]]
|-
|'''[[Kanton]]'''||[[Kanton Le Cateau-Cambrésis|Le Cateau-Cambrésis]]
|-
|'''[[Etrekumuniezh]]'''||Caudrésis - Catésis
|-
|'''[[Kod INSEE]]'''||59137
|-
|'''[[Kod post]]'''||59360 
|-
|'''Maer'''||Thierry Schillers&lt;br&gt;([[2026]]-[[2032]])
|- bgcolor=&quot;#bbd068&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Douaroniezh
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [https://www.google.com/maps/place/59360+Catillon-sur-Sambre/@50.073802,3.4780882,11z/data=!4m6!3m5!1s0x47c286ee3dec3bcd:0x40af13e81647080!8m2!3d50.07403!4d3.642847!16s%2Fm%2F026rm9y?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDkwMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D 49° 58' 39.743&quot; N – 04° 10' 30.245&quot; R]
----
|-
|'''Gorread'''||13,03 km²
|-
|'''Uhelderioù'''&lt;br&gt;• kreiz&lt;br&gt;• izelañ&lt;br&gt;• uhelañ||&lt;br&gt;153 m&lt;br&gt;133 m&lt;br&gt;167 m
|-
|'''Poblañs'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;hep kontoù doubl&lt;/small&gt;&lt;br&gt;||781 (2023) [[File:Decrease.svg|10px]]
|-
|'''Stankter'''||60 den/km²
|}
'''Catillon-sur-Sambre''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant gall|departamant]] an [[Norzh (departamant)|Norzh]], er [[rannvroioù Bro-C'hall|rannvro]] [[Hauts-de-France]] e [[Bro-C'hall]].
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;Catillon sur sambre.jpg|Ar gêriadenn&lt;/gallery&gt;
== Istor ==
=== {{XIXvet}} kantved ===
* [[1841]] : savet e voe kumun nevez [[La Groise]] diwar ul lodenn eus tiriad kumun Catillon.
* [[1896]] : savet e voe kumun nevez [[Rejet-de-Beaulieu]] diwar ul lodenn eus tiriad kumun Catillon.
* [[1886]]: astennet eo al linenn [[hent-houarn]] [[Cambrai]]-[[Le Cateau-Cambrésis]] betek Catillon.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;Catillon sur sambre gare.jpg|An ti-gar, dizimplij abaoe 1955.&lt;/gallery&gt;
=== {{XXvet}} kantved ===
* [[Brezel-bed kentañ]] : kemeret e voe Catillon-sur-Sambre gant 1{{añ}} Rannlu ar [[Rouantelezh-Unanet]] d’ar [[4 a viz Du]] [[1918]] ; 35 soudard eus 1{{añ}} hag 8{{vet}} Rannlu ar Rouantelezh-Unanet a voe douaret e bered ar gumun ; kaset e voe o bezioù d'ar vered ''Cross Roads Cemetery'' e [[Fontaine-au-Bois]] goude ar brezel&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.cwgc.org/visit-us/find-cemeteries-memorials/cemetery-details/30100/cross-roads-cemetery-fontaine-au-bois/|title=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=06/09/2026}}&lt;/ref&gt;. Distrujet e voe an iliz katolik gant an [[Alamagn|Alamaned]] e 1918.
* [[1933]] : Catillon a voe adanvet « Catillon-sur-Sambre ».
* [[Eil brezel-bed]] : savet e voe ur rouedad hent-houarn &quot;Decauville&quot; gant an Alamaned evit kas pourvezioù eus ar porzh d'an diazlec'h fuc'helloù [[V2 (fuc'hell)|
V2]] e oant o sevel e koad ''Bois-l'Évêque'' e kumun [[Ors]]. Kement a darverezh a voe ma chomas ar fuc'helloù hep bout kempennet.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Iliz katolik ''Église de la Nativité de la Sainte Vierge'' : hini ar {{XVIIIvet} kantved}} a oa deuet re vihan, savet e voe unan all e [[1841]]-[[1843]]. Distrujet e voe razh gant an Alamaned e [[1918]]. Adsavet e voe e [[1925]].
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;Catillon-sur-Sambre - L'église, côté Sud.jpg|An iliz adsavet&lt;/gallery&gt;
== Douaroniezh ==
* War lez ar stêr [[Sambre]] ha [[Kanol Sambre-Oise]] emañ '''Catillon-sur-Sambre'''.
== Melestradurezh ==
{{DilennadDeroù|Titl= Roll maered ar gumun}}
{{Dilennad|Deroù=|Penn=|Anv=Constant Gressier&lt;ref&gt;Meneget evel maer e 1789.&lt;/ref&gt;|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=|Penn=1792|Anv=Jean Antoine Mortier&lt;ref&gt;Meneget evel maer e 1791.&lt;/ref&gt;|Strollad=|Karg=Feurmer}}
{{Dilennad|Deroù=|Penn=|Anv=Laurent Béthune&lt;ref name=&quot;Mem&quot;&gt;Meneget evel maer e 1792.&lt;/ref&gt;|Strollad=|Karg=Feurmer}}
{{Dilennad|Deroù=|Penn=|Anv=Pierre-Antoine Denise&lt;ref name=&quot;Mem&quot; /&gt;|Strollad=|Karg=Feurmer}}
{{Dilennad|Deroù=1802|Penn=|Anv=Marc Béthune|Strollad=|Karg=Feurmer ha marc'hadour neud}}
{{Dilennad|Deroù=23/03/1805|Penn=08/02/1808|Anv=Antoine Debarbieux|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=09/02/1808|Penn=21/09/1830|Anv=Marc Béthune|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=01/10/1830|Penn=30/08/1833|Anv=Constant Bera|Strollad=|Karg=Marc'hadour koad}}
{{Dilennad|Deroù=01/09/1833|Penn=31/03/1836|Anv=Alexandre Mairesse|Strollad=|Karg=Feurmer ha miliner}}
{{Dilennad|Deroù=01/04/1836|Penn=09/01/1838|Anv=François Denise|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=15/01/1838|Penn=09/08/1843|Anv=François Besançon|Strollad=|Karg=Marc'hadour koad}}
{{Dilennad|Deroù=04/10/1843|Penn=15/09/1846|Anv=Chrisostome Lombois|Strollad=|Karg=Mentoniour}}
{{Dilennad|Deroù=11/1846|Penn=02/1848|Anv=Bénoni Marchand|Strollad=|Karg=Bierour}}
{{Dilennad|Deroù=1848|Penn=1850|Anv=Alex Mairesse|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1851|Penn=1852|Anv=Achille Fleuru|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1853|Penn=10/08/1853|Anv=Bénoni Marchand|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=11/08/1853|Penn=07/08/1855|Anv=|Strollad=|Karg=&lt;small&gt;''(Dilezet o c'harg gant ar maer hag an eilmaered)''&lt;/small&gt;}}
{{Dilennad|Deroù=08/08/1855|Penn=|07/1863|Anv=Léopold Bricout|Strollad=|Karg=Labourer-douar}}
{{Dilennad|Deroù=11/1863|Penn=06/1865|Anv=Louis Joseph Hennequart|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=11/1865|Penn=28/06/1871|Anv=Auguste Valéry Druon|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=06/11/1871|Penn=1883|Anv=Émile Lombois|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=1883|Penn=1884|Anv=M. Fleuru-Contesse|Strollad=|Marvet e-kerzh e gefridi}}
{{Dilennad|Deroù=1884|Penn=21/02/1900|Anv=M. Fleuru-Lefebvre|Strollad=|Karg=Karg=Labourer-douar ; marvet e-kerzh e gefridi}}
{{Dilennad|Deroù=22/02/1900|Penn=04/06/1900|Anv=Eugène Béthune-Vinchon|Strollad=|Karg=Kentañ eilmaer, maer da c'hortoz}}
{{Dilennad|Deroù=05/06/1900|Penn=30/04/1908|Anv=Gaston Delvallée|Strollad=|Karg=Noter}}
{{Dilennad|Deroù=23/05/1908|Penn=18/07/1911|Anv=Aimé Douchez|Strollad=|Karg=Bierour ; dilezel e garg a reas}}
{{Dilennad|Deroù=19/07/1911|Penn=18/05/1912|Anv=Abdon Pruvot|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=19/05/1912|Penn=30/08/1914|Anv=Eugène Lécluse|Strollad=|Karg=Apotiker ; kaset d'an talbenn e deroù ar [[Brezel-bed Kentañ]]}}
{{Dilennad|Deroù=01/09/1914|Penn=19/11/1919|Anv=Anatole Dambrine|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=20/11/1919|Penn=05/05/1935|Anv=Eugène Lécluse|Strollad=|Karg=Apotiker}}
{{Dilennad|Deroù=06/05/1935|Penn=1944|Anv=Cyrille Leblon|Strollad=|Karg=Labourer-douar ; marvet e-kerzh e gefridi}}
{{Dilennad|Deroù=1944|Penn=16/12/1944|Anv=Julien Lemaire|Strollad=|Karg=Labourer-douar, maer da c'hortoz}}
{{Dilennad|Deroù=17/12/1944|Penn=13/05/1945|Anv=Eugène Pamart|Strollad=|Karg=Labourer-douar}}
{{Dilennad|Deroù=14/05/1945|Penn=15/03/1959|Anv=René Collery|Strollad=|Karg=Labourer-douar}}
{{Dilennad|Deroù=16/03/1959|Penn=04/02/1970|Anv=Marcel Basquin|Strollad=|Karg=Labourer-douar ; dilezel e garg a reas}}
{{Dilennad|Deroù=01/03/1970|Penn=30/03/1971|Anv=Paul Silvain|Strollad=|Karg=Nevidour dafar}}
{{Dilennad|Deroù=31/03/1971|Penn=11/03/1989|Anv=Paul Silvain|Strollad=|Karg=}}
{{Dilennad|Deroù=12/03/1989|Penn=19/03/1995|Anv=Yves Marie Szymusiak|Strollad=|Karg=Kargad a gefridioù}}
{{Dilennad|Deroù=20/03/1995|Penn=16/03/2008|Anv=Philippe Ducroux|Strollad=|Karg=Nevidour dafar}}
{{Dilennad|Deroù=17/03/2008|Penn=18/03/2014|Anv=Philippe Ducroux|Strollad=|Karg=War e leve}}
{{Dilennad|Deroù=19/03/2014|Penn=02/07/2020|Anv=Francis Leblon|Strollad=|Karg=War e leve}}
{{Dilennad|Deroù=03/07/2020|Penn=20/03/2026|Anv=Brigitte Leduc|Strollad=|Karg=War he leve}}
{{Dilennad|Deroù=21/03/2026|Penn=(2032)|Anv=Thierry Schillers|Strollad=|Karg=Sterner embregerezh}}
{{DilennadFedoù}}
{{DilennadPenn}}
== Emdroadur ar boblañs 1793-2023 ==
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:00						 
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2005 text:2005
  bar:2006 text:06
  bar:2010 text:10
  bar:2015 text:15
  bar:2020 text:20
  bar:2023 text:23
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 2847
 bar:1800 from:0 till: 2821
 bar:1806 from:0 till: 2962
 bar:1821 from:0 till: 3010
 bar:1831 from:0 till: 3151
 bar:1836 from:0 till: 3201
 bar:1841 from:0 till: 2327
 bar:1846 from:0 till: 2508
 bar:1851 from:0 till: 2640
 bar:1856 from:0 till: 2603
 bar:1861 from:0 till: 2662
 bar:1866 from:0 till: 2696
 bar:1872 from:0 till: 2676
 bar:1876 from:0 till: 2604
 bar:1881 from:0 till: 2451
 bar:1886 from:0 till: 2426
 bar:1891 from:0 till: 2367
 bar:1896 from:0 till: 1605
 bar:1901 from:0 till: 1530
 bar:1906 from:0 till: 1401
 bar:1911 from:0 till: 1365
 bar:1921 from:0 till: 1254
 bar:1926 from:0 till: 1276
 bar:1931 from:0 till: 1202
 bar:1936 from:0 till: 1154
 bar:1946 from:0 till: 1101
 bar:1954 from:0 till: 1134
 bar:1962 from:0 till: 1154
 bar:1968 from:0 till: 1105
 bar:1975 from:0 till: 1096
 bar:1982 from:0 till: 1012
 bar:1990 from:0 till: 926
 bar:1999 from:0 till: 846
 bar:2005 from:0 till: 846
 bar:2006 from:0 till: 857
 bar:2010 from:0 till: 837
 bar:2015 from:0 till: 831
 bar:2020 from:0 till: 788
 bar:2023 from:0 till: 781
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:
&lt;/timeline&gt;						
• Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]]
&lt;/div&gt;
== Dave ha notennoù==
{{Daveoù}}
{{Commonscat}}
[[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]]</text>
      <sha1>0wemqb4nfvmlwkpwo0nob57wy5ogccn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juan Antonio Villacañas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102723</id>
    <revision>
      <id>2199377</id>
      <parentid>1756711</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="390" sha1="b6tpbutvum9qp2wglirb3ditfqte0bk" xml:space="preserve">'''Juan Antonio Villacañas''' ([[Toledo]] d'an [[1922]] - [[Toledo]] d'ar [[2001]]) a oa ur skrivagner spagnol.

==Liamm diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20120226180840/http://villacanas.webcindario.com/ Lec'hienn bersonel]

{{DEFAULTSORT:Villacanas, Juan Antonio}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1922]]
[[Rummad:Marvioù 2001]]
[[Rummad:Skrivagnerien Spagn]]
[[Rummad:Barzhed spagnolek]]</text>
      <sha1>b6tpbutvum9qp2wglirb3ditfqte0bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ivona Konan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107553</id>
    <revision>
      <id>2199394</id>
      <parentid>2133966</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oberennoù */</comment>
      <origin>2199394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="alk102ov8gqewy0xnn30gicl8vf182t" xml:space="preserve">'''Ivona Konan''' a oa merc'h da [[Jakez Konan]]. Ganet eo e [[Landreger]] d'ar [[27 a viz Gouere]] 1934. Oberiant e voe e-pad meur a vloavezh e [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] (KEAV) hag e [[SADED]] (kentelioù war al lennegezh). Marvet eo en ur gwallzarvoud karr-tan e [[Montréal]] e [[Bro-Gebek]] e 1973 d'an oad a 38 vloaz. En soñj e oa distreiñ da vevañ da Vreizh.

==Oberennoù==
*Skrivet he deus barzhonegoù bet embannet war [[Barr-Heol]], niv.76, 1973, p.27.
*Pennadoù studi e-barzh [[Al Liamm]]
**''Bro-Ganada'', 1957, niverenn 63, pajenn 73
**''Ar sabr skav-gwrac'h'', 1959, niverenn	76, pajenn 384
**''Iwerzhoniz : tud kalonek'', 1960, niverenn 80, pajenn 196
**''Pesked bihan ar c'hanolioù'', 1960, niverenn 80, pajenn 197
*Kentel wa al lennegezh
**''Klerg : &quot;An eostig-bailh&quot;'', Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion, Preder, Kaier 66, 1964

{{DEFAULTSORT:Konan, Ivona}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1934]]
[[Rummad:Marvioù 1973]]
[[Rummad:Merc'hed Breizh]]
[[Rummad:Skrivagnerezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>alk102ov8gqewy0xnn30gicl8vf182t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199395</id>
      <parentid>2199394</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oberennoù */</comment>
      <origin>2199395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1041" sha1="9abujk55bera6jpl7brv4s2vevtwxrh" xml:space="preserve">'''Ivona Konan''' a oa merc'h da [[Jakez Konan]]. Ganet eo e [[Landreger]] d'ar [[27 a viz Gouere]] 1934. Oberiant e voe e-pad meur a vloavezh e [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] (KEAV) hag e [[SADED]] (kentelioù war al lennegezh). Marvet eo en ur gwallzarvoud karr-tan e [[Montréal]] e [[Bro-Gebek]] e 1973 d'an oad a 38 vloaz. En soñj e oa distreiñ da vevañ da Vreizh.

==Oberennoù==
*Skrivet he deus barzhonegoù bet embannet war [[Barr-Heol]], niv.76, 1973, p.27.
*Pennadoù studi e-barzh [[Al Liamm]]
**''Bro-Ganada'', 1957, niverenn 63, pajenn 73
**''Ar sabr skav-gwrac'h'', 1959, niverenn	76, pajenn 384
**''Iwerzhoniz : tud kalonek'', 1960, niverenn 80, pajenn 196
**''Pesked bihan ar c'hanolioù'', 1960, niverenn 80, pajenn 197
*Kentel [[SADED]] war al lennegezh
**''Klerg : &quot;An eostig-bailh&quot;'', Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion, Preder, Kaier 66, 1964

{{DEFAULTSORT:Konan, Ivona}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1934]]
[[Rummad:Marvioù 1973]]
[[Rummad:Merc'hed Breizh]]
[[Rummad:Skrivagnerezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>9abujk55bera6jpl7brv4s2vevtwxrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mari-Elen Maze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141723</id>
    <revision>
      <id>2199380</id>
      <parentid>2191810</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T07:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Troidigezhioù */ liammoù diabarz</comment>
      <origin>2199380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="80eh4u0q7fwx51vx1dsqo8hpn26wume" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez eo bet e [[SADED]]{{Daveoù a vank}}.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant Seumas O'Kelly, kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Emellout'', [[Saki]], kelaouenn Aber.
* 2010 :''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, kelaouenn Aber.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber. 

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>80eh4u0q7fwx51vx1dsqo8hpn26wume</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199386</id>
      <parentid>2199380</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <origin>2199386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="lvtj297phuoiebjwoz4vq4w9qngyzg5" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez eo bet e [[SADED]]&lt;ref&gt;Preder, kaier 66, Kerzu 1964&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant Seumas O'Kelly, kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Emellout'', [[Saki]], kelaouenn Aber.
* 2010 :''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, kelaouenn Aber.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber. 

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>lvtj297phuoiebjwoz4vq4w9qngyzg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199387</id>
      <parentid>2199386</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <origin>2199387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1403" sha1="ssmboqoje9j4u6gfn7dubqrqamldsf8" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez eo bet e [[SADED]]&lt;ref&gt;Preder, kaier 66, Kerzu 1964&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant Seumas O'Kelly, kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Emellout'', [[Saki]], kelaouenn Aber.
* 2010 :''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, kelaouenn Aber.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber. 

==Daveoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>ssmboqoje9j4u6gfn7dubqrqamldsf8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199388</id>
      <parentid>2199387</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Daveoù */</comment>
      <origin>2199388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="2d1xz151baud7vwt9s5frt9bzzc8gaj" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez eo bet e [[SADED]]&lt;ref&gt;Preder, kaier 66, Kerzu 1964&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant Seumas O'Kelly, kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Emellout'', [[Saki]], kelaouenn Aber.
* 2010 :''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, kelaouenn Aber.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber. 

==Liamm diavaez==
* https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb17096290s

==Daveoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>2d1xz151baud7vwt9s5frt9bzzc8gaj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199392</id>
      <parentid>2199388</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <origin>2199392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="bft5i74il9mt7fnraht5gibcguf1d76" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez war an [[istor]] eo bet e [[SADED]]&lt;ref&gt;Preder, kaier 66, Kerzu 1964&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant Seumas O'Kelly, kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Emellout'', [[Saki]], kelaouenn Aber.
* 2010 :''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, kelaouenn Aber.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber. 

==Liamm diavaez==
* https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb17096290s

==Daveoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>bft5i74il9mt7fnraht5gibcguf1d76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199396</id>
      <parentid>2199392</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Troidigezhioù */</comment>
      <origin>2199396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="mmchaxsz8ins09amb1iyurrlxkuwwsf" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez war an [[istor]] eo bet e [[SADED]]&lt;ref&gt;Preder, kaier 66, Kerzu 1964&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant [[Seumas O'Kelly]], Aber niv. 35, pp. 43-76.
* 2009 : ''Emellout'', [[Saki]], kelaouenn Aber.
* 2010 :''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, kelaouenn Aber.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber.

==Liamm diavaez==
* https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb17096290s

==Daveoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>mmchaxsz8ins09amb1iyurrlxkuwwsf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199397</id>
      <parentid>2199396</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Troidigezhioù */</comment>
      <origin>2199397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="n4k3ocmy09zzl401fk46z5vjt8pfr50" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez war an [[istor]] eo bet e [[SADED]]&lt;ref&gt;Preder, kaier 66, Kerzu 1964&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant [[Seumas O'Kelly]], Aber niv. 35, pp. 43-76.
* 2009 : ''Emellout'' gant [[Saki]], Aber niv. 38, pp. 367-376.
* 2010 :''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, kelaouenn Aber.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber.

==Liamm diavaez==
* https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb17096290s

==Daveoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>n4k3ocmy09zzl401fk46z5vjt8pfr50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199403</id>
      <parentid>2199397</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48499-52</username>
        <id>93880</id>
      </contributor>
      <comment>/* Troidigezhioù */</comment>
      <origin>2199403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="94xo33avwwet572fd9mxxyjhemg7i1r" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}
'''Mari-Elen Maze''', ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1940]], zo un droourez vrezhonek. Kelennerez war an [[istor]] eo bet e [[SADED]]&lt;ref&gt;Preder, kaier 66, Kerzu 1964&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* 2002-2003 : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn [[Aber (embannadurioù)|Aber]].
* 2004 : ''Ur vaouez a netra'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber n°17
* 2005-2006 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye (ellery Queen Jr.), kelaouenn Aber.
* ''2006 : Rip VanWilke'' gant [[Washington Irving]], kelaouenn Aber
* 2007 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], kelaouenn Aber.
* 2009 : ''Ti Nan Hogan'' gant [[Seumas O'Kelly]], Aber niv. 35, pp. 43-76.
* 2009 : ''Emellout'' gant [[Saki]], Aber niv. 38, pp. 367-376.
* 2010 : ''Tigr Mrs Packeltide'', Saki, Aber niv. 41, pp. 291-297.
* 2012 : ''Ar blotvil divalav'', Franck Sullivan, kelaouenn Aber.
* 2013-2015 : ''Levr ar Janglenn'' (kentañ) gant [[Lyman Frank Baum]], kelaouenn Aber
* goude 2015 : darn eus ''Eil Levr ar janglenn'', kelaouenn Aber.
* [[2016]] : ''[[Levr ar Janglenn]]'' gant [[Rudyard Kipling]], Aber.
* [[2017]] : ''[[Hudour burzhudus Oz]]'' gant [[Lyman Frank Baum]], Aber.
* 2025 : ''Tasmant Canterville'' gant [[Oscar Wilde]], Aber.
* 2025 : ''Kevrin ar vaot wer'' gant Harold Montanye, Aber.

==Liamm diavaez==
* https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb17096290s

==Daveoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Maze, Mari-Elen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:SADED]]</text>
      <sha1>94xo33avwwet572fd9mxxyjhemg7i1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Collège de France</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152196</id>
    <revision>
      <id>2199359</id>
      <parentid>2006415</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="o0i18umvyn83w0896x7l9mfijmafzj7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|''Collège de France''|00406a|talbenn default|fff}}
|- bgcolor=&quot;#fff&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| [[Restr:Collège de France, place Marcelin-Berthelot, Paris 5e.jpg|160px]]&lt;br&gt;[[Restr:Collège de France logo.svg|260px]]&lt;br&gt;«&amp;nbsp;''Docet Omnia''&amp;nbsp;»
|- bgcolor=&quot;#00406a&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#fff;&quot;| Perzhioù hollek
|-
| '''Diazez''' || [[1530]]
|-
| '''Diazezerien''' || Fransez I{{añ}}
|-
| '''Doare''' ||
|-
| '''Anv ofisiel''' || ''Collège de France'' 
|-
| '''Lesanv''' || 
|-
| '''Kadoriad''' || 
|-
| '''Rener''' || 
|- bgcolor=&quot;#00406a&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#fff;&quot;| Roadennoù
|-
| '''Studierien''' ||
|-
| '''Kelennerien''' ||
|-
| '''Klaskerien''' ||
|-
| '''Boujedenn''' ||
|-
| colspan=&quot;2&quot;| &lt;hr&gt;
|-
| '''Internet''' || [https://web.archive.org/web/20220913085900/https://www.college-de-france.fr/ www.college-de-france.fr]
|- bgcolor=&quot;#00406a&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#fff;&quot;| Lec'hiadur
|-
| '''Bro''' || {{Frañs}}
|-
| '''Kêr''' || [[Pariz]]
|-
| '''GPS''' || 
|}

Ar '''Collège de France''', anvet gwechall skolaj ar roue, zo un ensavadur kelenn hag enklask, diazezet gant [[Frañsez Iañ (Bro-C'hall)|Fransez Iañ]] e 1530. Emañ plasenn Marcelin-Berthelot er V{{vet}} arondisamant Pariz, e-kreiz ar c'harter latin. 

==Notennoù==
{{Daveoù}}


{{Porched Bro-C'hall}}

[[Rummad:Deskadurezh uhel e Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>o0i18umvyn83w0896x7l9mfijmafzj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampiñ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163925</id>
    <revision>
      <id>2199381</id>
      <parentid>2059977</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T07:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>liamm diabarz</comment>
      <origin>2199381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="dv56sevd8co8l0y2jwgrxy4w9rw5zga" xml:space="preserve">[[Restr:Bundesarchiv Bild 183 - 1990-0802-408, Prerow, Zeltplatz an der Ostsee.jpg|thumb|Kampiñ war an tevenn e kêr gouronkañ [[Prerow]], en Alamagn.]]
[[Restr:Bivvy on an island - geograph.org.uk - 139048.jpg|thumb|Ur c'houdorenn savet en natur gant kamperien gant ur [[ballin|vallin]], war un enezenn eus [[Loch Ard]] e Bro-Skos.]]
'''Kampiñ''' a zo mont da chom er-maez eus ar gêr, en un [[tachenn-gampiñ|dachenn-gampiñ]] pe en natur, ha goudoriñ ha kousket en un [[teltenn|deltenn]], en ur [[karr-kampiñ|c'harr-kampiñ]], en ur [[karavanenn|garavanenn]] pe e kambr ar stered&lt;ref&gt;[https://br.wiktionary.org/wiki/kousket_e_kambr_ar_stered Kousket e kambr ar stered] war wikiriadur.&lt;/ref&gt; evit un noz da nebeutañ. Tremen a ra ar gamperien o amzer en diavaez al lodenn vrasañ eus o chomadenn, oc'h ober traoù evit o dudi (evel an douristed, baleerien...) pe evit bevañ un dra all ha deskiñ diouti, evel bezañ emren pe labourat gant ur skipailh (evit strolladoù yaounkiz evel ar [[skout]]ed). Kampiñ a c'hall ivez bezañ un doare da gaout bod evit tud re baour evit kaout ul lojeiz dereat, pe evit tud o deus dibabet ar [[kantreadezh|gantreadezh]] evel o doare da vevañ.

Kroget e voe da gampiñ evit an dudi adalek deroù an XX{{vet}} kantved gant un niver bihan a dud, ha tamm ha tamm e teuas da vezañ un obererezh &quot;demokrateloc'h&quot; e-touez an dud a-hed ar c'hantved. Mont a ra ar gamperien d'an tachennoù-kampiñ (perc'hennet gant kêr pe brevez) pe d'an natur (maezioù, koadeier, menezioù, parkoù broadel, parkoù naturel...) hag a zo kement a dachennoù foran. Met en en nebeut broioù evel [[Sveden]] ha [[Bro-Skos]] eo aotret kampiñ war tachennoù prevez ivez. E broioù zo eo difennet ar &quot;c'hampiñ gouez&quot;, da lavaret eo kampiñ er-maez eus an tachennoù-kampiñ.

Tachennoù-kampiñ a bep seurt a zo, re ar gêr ha re brevez, re marc'had-mat ha re keroc'h ha gant liveoù pourchasoù disheñvel aroueziet alies gant steredennoù. Tachennoù-kampiñ [[naturegezh|naturour]] a zo ivez, hag e Frañs &quot;kampiñ war ar maez&quot; da lavaret eo en ur prad pe ur park perc'hennet gant ul labourer-douar, hag an &quot;tachennoù-kampiñ naturel&quot; a zo tachennoù-kampiñ bihan hag amzeriat. An dud a c'hall degas ganto o zeltenn, o c'harr-kampiñ, met alies e vez [[ti heloc'h|tier heloc'h]] (mobilomoù) a c'hallont feurmiñ ivez. Tredan, dour, ur stal-voued, ur preti, ur davarn, ur sal ar gouelioù, ur poul-neuial, ur mini-golf, c'hoarioù evit ar vugale, marc'hoù-houarn, sonadegoù hag arvestoù zo e-touez ar servijoù a c'haller kavout eno. Kampiñ e mod-se zo un doare da vakañsiñ evit kalz a dud er broioù pinvidik.

&quot;Spartaekoc'h&quot; eo an traoù evit ar re a gamp en natur, met ar pal n'eo ket ar memes hini hag an douristed hag ar familhoù, ober sport hag aventuriñ en natur gouez ne lavarer ket. Pa gomzer eus &quot;bivouak&quot; e reer dave d'un doare da gampiñ en natur gouez, en ur mod skañv ha berrbad. Graet e vez bivouak gant an dud hag a ra [[trekking]], [[tro-vale]] war droad pe gant skioù, [[alpaerezh]], [[bushcraft]], an dud hag a ra ur veaj pe c'hoazh ar vilourien.

[[Restr:Camping Equipment (542927498).jpg|thumb|Dafar kampiñ.]]
Dafar ar c'hamper a zo hervez e zoare da gampiñ hag e bal, met ret eo bezañ skañv ha pleustrek dre vras. Ar [[sac'h-kousket]] hag ur pallenn-leur, ur sac'h-kein, lienadoù, boued ha listri, ul lamp, dienn-heol, un tok, un droñsenn-emwalc'hiñ hag ur serviedenn zo e-touez an traoù a gaver an aliesañ gant ar gamperien.

== Kampiñ er sevenadur ==
E kalz filmoù ha stiradoù ez eus kaoz eus kampiñ, evel kampiñ er c'hoadeier er film heuz stadunanat [[The Blair Witch Project]] (1999). Ur film brudet all eo [[Into the Wild]] (2007), istor un den yaouank hag a ya da vevañ e natur gouez an &quot;Norzh Bras&quot;, en e unan. [[Dupont Lajoie]] zo ur gomedienn c'hall gant [[Yves Boisset]] eus 1975.

== Notennoù ha daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Touristerezh]]
[[Rummad:Dudioù]]</text>
      <sha1>dv56sevd8co8l0y2jwgrxy4w9rw5zga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patsy Cline</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165942</id>
    <revision>
      <id>2199353</id>
      <parentid>2082039</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="d19lo76tshjdb102keotr4nwhenf4un" xml:space="preserve">{{databox}}
{{commonscat}}
'''Patsy Cline''' (''Virginia Patterson Hensley'' ; [[Winchester (Virginia)|Winchester]] ([[Virginia]]), {{deiziad|8|Gwengolo|1932}} – [[Camden (Tennessee)|Camden]] ([[Tennessee]]), {{deiziad|5|Meurzh|1963}}) a oa ur ganerez [[stadunanat]] lazhet en ur gwallzarvoud karr-nij pa oa 30 vloaz. Cline a oa deuet a-benn da dizhout meur a wech ar [[Billboard (kazetenn)|Billboard]] hag an [[Hot Country Songs|Hot Country and Western Sides]] e-kerzh he 8 vloaz labour enrollet. Div wech eo bet memes niverenn unan. 

Eus deiz he marv e voe lavaret  ''The day country music died'', daoust ma chom bras he brud.

== Marv ==
Marvet eo hi en ur gwallzarvoud karr-nij, tapet gant avelioù kreñv ar c'harr-nij a oa bet pilet d'ar 5 a viz Meurzh 1963. Eus an holl bourzhidi ne oa ket bet unan manet bev.
{{DEFAULTSORT:Cline, Patsy}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1932]]
[[Rummad:Marvioù 1963]]
[[Rummad:Kanerezed SUA]]
[[Rummad:Kanerezed saoznek]]
[[Rummad:Tud marvet en ur gwallzarvoud]]</text>
      <sha1>d19lo76tshjdb102keotr4nwhenf4un</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gwastell-amann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168886</id>
    <revision>
      <id>2199321</id>
      <parentid>2180144</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kaset eo bet ar bajenn [[Pevar-c'hard]] da [[Gwastell-amann]] gant Kestenn dreist un adkas: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal)</comment>
      <origin>2180144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="btbsqtaeri65ka8k0xmr00a027egelk" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Pevar-c'hard'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Pevar-c'hard naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrezverk endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Ar '''pevar-c'hard'''{{daveoù a vank}} pe '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;Gwastell-amann gant Ofis ar Brezhoneg &amp; geriadur Ménard.&lt;/ref&gt; a zo ur [[Gwastell|wastell]] eus Norzh Europa, graet gant pevar zra kement-ha-kement (bleud, sukr, amann, vioù).

== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>btbsqtaeri65ka8k0xmr00a027egelk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199326</id>
      <parentid>2199321</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <origin>2199326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="cry9hx1h0uu4y4tep78q1dk7g3b20nl" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Pevar-c'hard'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Pevar-c'hard naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrezverk endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Graet e vez '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;&quot;Gwastell-amann&quot; hervez termofis, geriaoueg Ofis ar Brezhoneg, ha &quot;Dictionnaire français-breton&quot; M. Ménard.&lt;/ref&gt; eus ur [[Gwastell|wastell]] a orin eus Gwalarn Europa, a ya peder elfenn implijet kement-ha-kement d'hec'h ober (bleud, sukr, amann, vioù). Deuet eo da vezañ ur rekipe ardamezus eus Breizh abaoe diwezh an naontekvet kantved. 

== Orin ==
A-hervez e anadfe ar wastell amann e Gwalarn Europa en XVIII{{vet}} kantved dindan an anv a &quot;pound cake&quot; (&quot;gwastell [[Lur (unanenn dolz)|lur]]&quot; e saozneg, dle. &quot;gwastell a ya ul lur elfennoù d'he ober&quot;). Ar  c'hentañ rekipe &quot;pound cake&quot; a gaver en ul levr rekipe eus Breizh-Veur ''The Art of Cookery'', skrivet gant Hannah Glasse hag embannet e 1747&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/TheArtOfCookery/page/n237/mode/1up?q=%22Pound+cake%22|title=The Art of Cookery, made Plain and Easy|last=Glasse|first=Hannah|year=1747|page=272}}&lt;/ref&gt;.
Ur rekipe ''pound cake'', a gaver ivez er c'hentañ levr rekipe eus ar Stadoù-Unanet, ''American Cookery'', embannet e 1796&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;


== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>cry9hx1h0uu4y4tep78q1dk7g3b20nl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199327</id>
      <parentid>2199326</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2199327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="k9hhmnxiuybwn0q9i2f93a0lgaq754u" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Gwastell-amann'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Gwastell-amann naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrezverk endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Graet e vez '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;&quot;Gwastell-amann&quot; hervez termofis, geriaoueg Ofis ar Brezhoneg, ha &quot;Dictionnaire français-breton&quot; M. Ménard.&lt;/ref&gt; eus ur [[Gwastell|wastell]] a orin eus Gwalarn Europa, a ya peder elfenn implijet kement-ha-kement d'hec'h ober (bleud, sukr, amann, vioù). Deuet eo da vezañ ur rekipe ardamezus eus Breizh abaoe diwezh an naontekvet kantved. 

== Orin ==
A-hervez e anadfe ar wastell amann e Gwalarn Europa en XVIII{{vet}} kantved dindan an anv a &quot;pound cake&quot; (&quot;gwastell [[Lur (unanenn dolz)|lur]]&quot; e saozneg, dle. &quot;gwastell a ya ul lur elfennoù d'he ober&quot;). Ar  c'hentañ rekipe &quot;pound cake&quot; a gaver en ul levr rekipe eus Breizh-Veur ''The Art of Cookery'', skrivet gant Hannah Glasse hag embannet e 1747&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/TheArtOfCookery/page/n237/mode/1up?q=%22Pound+cake%22|title=The Art of Cookery, made Plain and Easy|last=Glasse|first=Hannah|year=1747|page=272}}&lt;/ref&gt;.
Ur rekipe ''pound cake'', a gaver ivez er c'hentañ levr rekipe eus ar Stadoù-Unanet, ''American Cookery'', embannet e 1796&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;


== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>k9hhmnxiuybwn0q9i2f93a0lgaq754u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199328</id>
      <parentid>2199327</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <origin>2199328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="c54tuii5rxpoy5y49n3cncf53m8gkg1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Gwastell-amann'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Gwastell-amann naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrez an endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Graet e vez '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;&quot;Gwastell-amann&quot; hervez termofis, geriaoueg Ofis ar Brezhoneg, ha &quot;Dictionnaire français-breton&quot; M. Ménard.&lt;/ref&gt; eus ur [[Gwastell|wastell]] a orin eus Gwalarn Europa, a ya peder elfenn implijet kement-ha-kement d'hec'h ober (bleud, sukr, amann, vioù). Deuet eo da vezañ ur rekipe ardamezus eus Breizh abaoe diwezh an naontekvet kantved. 

== Orin ==
A-hervez e anadfe ar wastell amann e Gwalarn Europa en XVIII{{vet}} kantved dindan an anv a &quot;pound cake&quot; (&quot;gwastell [[Lur (unanenn dolz)|lur]]&quot; e saozneg, dle. &quot;gwastell a ya ul lur elfennoù d'he ober&quot;). Ar  c'hentañ rekipe &quot;pound cake&quot; a gaver en ul levr rekipe eus Breizh-Veur ''The Art of Cookery'', skrivet gant Hannah Glasse hag embannet e 1747&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/TheArtOfCookery/page/n237/mode/1up?q=%22Pound+cake%22|title=The Art of Cookery, made Plain and Easy|last=Glasse|first=Hannah|year=1747|page=272}}&lt;/ref&gt;.
Ur rekipe ''pound cake'', a gaver ivez er c'hentañ levr rekipe eus ar Stadoù-Unanet, ''American Cookery'', embannet e 1796&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;


== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>c54tuii5rxpoy5y49n3cncf53m8gkg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199329</id>
      <parentid>2199328</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <origin>2199329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3826" sha1="4kr3capa5j2x5njnvlsh56yzs3wewoa" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Gwastell-amann'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Gwastell-amann naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrez an endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Graet e vez '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;&quot;Gwastell-amann&quot; hervez termofis, geriaoueg Ofis ar Brezhoneg, ha &quot;Dictionnaire français-breton&quot; M. Ménard.&lt;/ref&gt; eus ur [[Gwastell|wastell]] a orin eus Gwalarn Europa, a ya peder elfenn implijet kement-ha-kement d'hec'h ober (bleud, sukr, amann, vioù). Deuet eo da vezañ ur rekipe ardamezus eus Breizh abaoe diwezh an naontekvet kantved. 

== Orin ==
A-hervez e vefe anadet ar wastell amann e Gwalarn Europa en XVIII{{vet}} kantved dindan an anv a &quot;pound cake&quot; (&quot;gwastell [[Lur (unanenn dolz)|lur]]&quot; e saozneg, dle. &quot;gwastell a ya ul lur elfennoù d'he ober&quot;). Ar  c'hentañ rekipe &quot;pound cake&quot; a gaver en ul levr rekipe eus Breizh-Veur ''The Art of Cookery'', skrivet gant Hannah Glasse hag embannet e 1747&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/TheArtOfCookery/page/n237/mode/1up?q=%22Pound+cake%22|title=The Art of Cookery, made Plain and Easy|last=Glasse|first=Hannah|year=1747|page=272}}&lt;/ref&gt;.
Ur rekipe ''pound cake'', a gaver ivez er c'hentañ levr rekipe eus ar Stadoù-Unanet, ''American Cookery'', embannet e 1796&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;

Cheñchet o deus an elfennoù e rekipe ar wastell hervez ar mare. Eliza Leslie, aozerez eus ''Direction for Cookery'', embannadur 1851,  a rae gant dek vi, battus aussi légèrement que possible, o meske gant ul lur bleud, a-raok fennañ chug daou aval-sitroñs ha teir orañjezenn vras. Cheñch a ra blaz ha tekstur ar wastell. Klotañ a ra niver ar vioù implijet gant deskrivadur ar wastell-amann e Plodiern ha Plonevez-Porze gant [[Gaston Esnault]] e deroù an XX{{vet}} kantved&lt;ref&gt;&quot;Danvez geriadur, Matériaux pour compléter les dictionnaires breton-français&quot;, Kemper, 1913, pennad gwastell : &quot;gâteau saturé de beurre et d'oeufs pour repas de noces et de baptêmes&quot;&lt;/ref&gt;, anes e vefe ur seurt gwastell all gant amann.

En ur rekipe all e raed gant bleud maiz anvet « bleud indian » e saozneg&lt;Ref name = &quot;: 0&quot; /&gt;. Embannet e voe rekipe an '''Indian pound cake'' evit ar wezh kentañ e 1828 gant Eliza Leslie ha lakaet diwezhatoc'h e ''The Indian Meal Book''&lt;ref&gt;{{lien web| titre = The Indian meal book:  meilleures recettes américaines pour les diverses préparations de cet excellent article | url = https://archive.org/details/b21526618 | website = archive.org}}&lt;/ref&gt; embannet e Londrez e 1846&lt;ref name = &quot;: 0&quot; /&gt;.


== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>4kr3capa5j2x5njnvlsh56yzs3wewoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199330</id>
      <parentid>2199329</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <origin>2199330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="auvpei7i4dpj1dd30kjmptq6stw97oj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Gwastell-amann'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Gwastell-amann naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrez an endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Graet e vez '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;&quot;Gwastell-amann&quot; hervez termofis, geriaoueg Ofis ar Brezhoneg, ha &quot;Dictionnaire français-breton&quot; M. Ménard.&lt;/ref&gt; eus ur [[Gwastell|wastell]] a orin eus Gwalarn Europa, a ya peder elfenn implijet kement-ha-kement d'hec'h ober (bleud, sukr, amann, vioù). Deuet eo da vezañ ur rekipe ardamezus eus Breizh abaoe diwezh an naontekvet kantved. 

== Orin ==
A-hervez e vefe anadet ar wastell amann e Gwalarn Europa en XVIII{{vet}} kantved dindan an anv a &quot;pound cake&quot; (&quot;gwastell [[Lur (unanenn dolz)|lur]]&quot; e saozneg, dle. &quot;gwastell a ya ul lur elfennoù d'he ober&quot;). Ar  c'hentañ rekipe &quot;pound cake&quot; a gaver en ul levr rekipe eus Breizh-Veur ''The Art of Cookery'', skrivet gant Hannah Glasse hag embannet e 1747&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/TheArtOfCookery/page/n237/mode/1up?q=%22Pound+cake%22|title=The Art of Cookery, made Plain and Easy|last=Glasse|first=Hannah|year=1747|page=272}}&lt;/ref&gt;.
Ur rekipe ''pound cake'', a gaver ivez er c'hentañ levr rekipe eus ar Stadoù-Unanet, ''American Cookery'', embannet e 1796&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;

Cheñchet o deus an elfennoù e rekipe ar wastell hervez ar mare. Eliza Leslie, aozerez eus ''Direction for Cookery'', embannadur 1851,  a rae gant dek vi, battus aussi légèrement que possible, o meske gant ul lur bleud, a-raok fennañ chug daou aval-sitroñs ha teir orañjezenn vras. Cheñch a ra blaz ha tekstur ar wastell. Klotañ a ra niver ar vioù implijet gant deskrivadur ar wastell-amann e Plodiern ha Plonevez-Porze gant [[Gaston Esnault]] e deroù an XX{{vet}} kantved&lt;ref&gt;&quot;Danvez geriadur, Matériaux pour compléter les dictionnaires breton-français&quot;, Kemper, 1913, pennad gwastell : &quot;gâteau saturé de beurre et d'oeufs pour repas de noces et de baptêmes&quot;&lt;/ref&gt;, anes e vefe ur seurt gwastell all gant amann.

En ur rekipe all e raed gant bleud maiz anvet « bleud indian » e saozneg&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;. Embannet e voe rekipe an '''Indian pound cake'' evit ar wezh kentañ e 1828 gant Eliza Leslie ha lakaet diwezhatoc'h e ''The Indian Meal Book''&lt;ref&gt;{{lien web| titre = The Indian meal book:  meilleures recettes américaines pour les diverses préparations de cet excellent article | url = https://archive.org/details/b21526618 | website = archive.org}}&lt;/ref&gt; embannet e Londrez e 1846&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;.


== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>auvpei7i4dpj1dd30kjmptq6stw97oj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199331</id>
      <parentid>2199330</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <origin>2199331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5039" sha1="s2zlzf1odqqvtpn0pd3mm9fn6fesfh7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Gwastell-amann'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Gwastell-amann naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrez an endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Graet e vez '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;&quot;Gwastell-amann&quot; hervez termofis, geriaoueg Ofis ar Brezhoneg, ha &quot;Dictionnaire français-breton&quot; M. Ménard.&lt;/ref&gt; eus ur [[Gwastell|wastell]] a orin eus Gwalarn Europa, a ya peder elfenn implijet kement-ha-kement d'hec'h ober (bleud, sukr, amann, vioù). Deuet eo da vezañ ur rekipe ardamezus eus Breizh abaoe deroù an ugentvet kantved. 

== Orin ==
A-hervez e vefe anadet ar wastell amann e Gwalarn Europa en XVIII{{vet}} kantved dindan an anv a &quot;pound cake&quot; (&quot;gwastell [[Lur (unanenn dolz)|lur]]&quot; e saozneg, dle. &quot;gwastell a ya ul lur elfennoù d'he ober&quot;). Ar  c'hentañ rekipe &quot;pound cake&quot; a gaver en ul levr rekipe eus Breizh-Veur ''The Art of Cookery'', skrivet gant Hannah Glasse hag embannet e 1747&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/TheArtOfCookery/page/n237/mode/1up?q=%22Pound+cake%22|title=The Art of Cookery, made Plain and Easy|last=Glasse|first=Hannah|year=1747|page=272}}&lt;/ref&gt;.
Ur rekipe ''pound cake'', a gaver ivez er c'hentañ levr rekipe eus ar Stadoù-Unanet, ''American Cookery'', embannet e 1796&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;

Cheñchet o deus an elfennoù e rekipe ar wastell hervez ar mare. Eliza Leslie, aozerez eus ''Direction for Cookery'', embannadur 1851,  a rae gant dek vi, battus aussi légèrement que possible, o meske gant ul lur bleud, a-raok fennañ chug daou aval-sitroñs ha teir orañjezenn vras. Cheñch a ra blaz ha tekstur ar wastell. Klotañ a ra niver ar vioù implijet gant deskrivadur ar wastell-amann e Plodiern ha Plonevez-Porze gant [[Gaston Esnault]] e deroù an XX{{vet}} kantved&lt;ref&gt;&quot;Danvez geriadur, Matériaux pour compléter les dictionnaires breton-français&quot;, Kemper, 1913, pennad gwastell : &quot;gâteau saturé de beurre et d'oeufs pour repas de noces et de baptêmes&quot;&lt;/ref&gt;, anes e vefe ur seurt gwastell all gant amann.

En ur rekipe all e raed gant bleud maiz anvet « bleud indian » e saozneg&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;. Embannet e voe rekipe an '''Indian pound cake'' evit ar wezh kentañ e 1828 gant Eliza Leslie ha lakaet diwezhatoc'h e ''The Indian Meal Book''&lt;ref&gt;{{lien web| titre = The Indian meal book:  meilleures recettes américaines pour les diverses préparations de cet excellent article | url = https://archive.org/details/b21526618 | website = archive.org}}&lt;/ref&gt; embannet e Londrez e 1846&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;.

E Breizh e reer anv eus ar wastell-amann evit ar wezh kentañ e 1913, evel ur wastell fardet evit an euredoù hag ar badeziantoù e Plodiern ha Plonevez-Porze&lt;ref&gt;&quot;Danvez geriadur, Matériaux pour compléter les dictionnaires breton-français&quot;, Kemper, 1913, pennad gwastell : &quot;gâteau saturé de beurre et d'oeufs pour repas de noces et de baptêmes&quot;&lt;/ref&gt;. Anv zo ivez er c'hazetennoù eus ur vretonez eus Bro-C'hlazig a ginnigas ur wastell-amann d'ar pab e 1933 e Roma&lt;ref&gt;''Le Courrier du Finistère'', miz Du 1933&lt;/ref&gt;. Oc'h ober anv eus an darvoud-se end-eeun e skriver e ''Breiz'' e teu ar seurt gwastell-amann-se da vezañ brudet er vro&lt;ref&gt;''Breiz'', 1933&lt;/ref&gt;. 


== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>s2zlzf1odqqvtpn0pd3mm9fn6fesfh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199332</id>
      <parentid>2199331</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <comment>/* Orin */</comment>
      <origin>2199332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5075" sha1="4u7ca450scpm97161819ob8gvnheuy8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#fc6; text-align:center; font-size:1.5em;&quot; |'''Gwastell-amann'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Restr:Quatre_quart_sur_son_assiette.jpg|280px]]
Gwastell-amann naturel   
----
|-
! scope=&quot;row&quot; |Anvioù all
|{{fr}} ''Quatre-quarts'', {{en}} ''Pound cake''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lec'h orin
|[[Europa an Norzh]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Plas er servij
|[[Dibenn-pred]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gwrezverk servij
|Gwrez an endro
|-
! scope=&quot;row&quot; |Danvez
|[[Bleud]], [[sukr]], [[amanenn]], [[Vi (kegin)|vioù]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Evajoù da heul
|&lt;poem&gt;
[[Gwin gwenn]]
Vouvray pétillant
Crémant de Die
Muscat de Frontignan
Côteaux de l'Aubance
Côteaux du Layon
&lt;/poem&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #FFCC66 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Quatre-quarts&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Restr:Info_Simple.svg|liamm=Modèle:Infobox_Mets|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}
Graet e vez '''gwastell-amann'''&lt;ref&gt;&quot;Gwastell-amann&quot; hervez termofis, geriaoueg Ofis ar Brezhoneg, ha &quot;Dictionnaire français-breton&quot; M. Ménard.&lt;/ref&gt; eus ur [[Gwastell|wastell]] a orin eus Gwalarn Europa, a ya peder elfenn implijet kement-ha-kement d'hec'h ober (bleud, sukr, amann, vioù). Deuet eo da vezañ ur rekipe ardamezus eus Breizh abaoe deroù an ugentvet kantved. 

== Orin ==
A-hervez e vefe anadet ar wastell amann e Gwalarn Europa en XVIII{{vet}} kantved dindan an anv a &quot;pound cake&quot; (&quot;gwastell [[Lur (unanenn dolz)|lur]]&quot; e saozneg, dle. &quot;gwastell a ya ul lur elfennoù d'he ober&quot;). Ar  c'hentañ rekipe &quot;pound cake&quot; a gaver en ul levr rekipe eus Breizh-Veur ''The Art of Cookery'', skrivet gant Hannah Glasse hag embannet e 1747&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/TheArtOfCookery/page/n237/mode/1up?q=%22Pound+cake%22|title=The Art of Cookery, made Plain and Easy|last=Glasse|first=Hannah|year=1747|page=272}}&lt;/ref&gt;.
Ur rekipe ''pound cake'', a gaver ivez er c'hentañ levr rekipe eus ar Stadoù-Unanet, ''American Cookery'', embannet e 1796&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;

Cheñchet o deus an elfennoù e rekipe ar wastell hervez ar mare. Eliza Leslie, aozerez eus ''Direction for Cookery'', embannadur 1851,  a rae gant dek vi, battus aussi légèrement que possible, o meske gant ul lur bleud, a-raok fennañ chug daou aval-sitroñs ha teir orañjezenn vras. Cheñch a ra blaz ha tekstur ar wastell. Klotañ a ra niver ar vioù implijet gant deskrivadur ar wastell-amann e Plodiern ha Plonevez-Porze gant [[Gaston Esnault]] e deroù an XX{{vet}} kantved&lt;ref&gt;&quot;Danvez geriadur, Matériaux pour compléter les dictionnaires breton-français&quot;, Kemper, 1913, pennad gwastell : &quot;gâteau saturé de beurre et d'oeufs pour repas de noces et de baptêmes&quot;&lt;/ref&gt;, anes e vefe ur seurt gwastell all gant amann.

En ur rekipe all e raed gant bleud maiz anvet « bleud indian » e saozneg&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;. Embannet e voe rekipe an '''Indian pound cake'' evit ar wezh kentañ e 1828 gant Eliza Leslie ha lakaet diwezhatoc'h e ''The Indian Meal Book''&lt;ref&gt;{{lien web| titre = The Indian meal book:  meilleures recettes américaines pour les diverses préparations de cet excellent article | url = https://archive.org/details/b21526618 | website = archive.org}}&lt;/ref&gt; embannet e Londrez e 1846&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hTR9DAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |title=American Cake : Du pain d'épices colonial au calque classique, les histoires et recettes derrière plus de 125 de nos gâteaux les plus appréciés
|last=Byrn|first=Anne |year=2016|page=}}&lt;/ref&gt;.

E Breizh e reer anv eus ar wastell-amann evit ar wezh kentañ e 1913, evel ur wastell fardet evit an euredoù hag ar badeziantoù e Ploudiern ha Plonevez-Porze&lt;ref&gt;&quot;Danvez geriadur, Matériaux pour compléter les dictionnaires breton-français&quot;, Kemper, 1913, pennad gwastell : &quot;gâteau saturé de beurre et d'oeufs pour repas de noces et de baptêmes&quot;&lt;/ref&gt;. Anv zo ivez er c'hazetennoù eus ur vretonez eus Ploudiern a ginnigas ur wastell-amann d'ar pab e 1933 e Roma&lt;ref&gt;''Le Courrier du Finistère'', 2826/1, miz Du 1933&lt;/ref&gt;. Oc'h ober anv eus an darvoud-se end-eeun e skriver e ''Breiz'' e teu ar seurt gwastell-amann-se da vezañ brudet er vro&lt;ref&gt;''Breiz'', 332/2a, Gwengamp, 3 a viz Kerzu 1933&lt;/ref&gt;.

== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Keginerezh Europa]]
[[Rummad:Gwestell]]</text>
      <sha1>4u7ca450scpm97161819ob8gvnheuy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeal:Gwastell-amann</title>
    <ns>1</ns>
    <id>168980</id>
    <revision>
      <id>2199317</id>
      <parentid>2180379</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kadwalan</username>
        <id>423</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Titl */</comment>
      <origin>2199317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="i2ai8k6jmsezy7pfoogvazd9bsv7jth" xml:space="preserve">== &quot;Pevar-c'hard&quot; ==
'''Gwastell-amann''' e geriadur Ménard, '''gwastell amanenn''' e geriadur Favereau. [[Dibar:Degasadennoù/92.184.116.111|92.184.116.111]] 8 Kzu 2023 da 11:02 (UTC)

== Titl ==

Demat [[Implijer:Arko|Arko]], ma n'eus daveenn ebet war implij an termen &quot;Pevar-c'hard&quot; e c'hallan adenvel ar pennad-mañ &quot;Gwastell-amann&quot; ha mirout an titl &quot;Pevar-c'hard&quot; evit ur bajenn adkas ; poellekoc'h e vefe marteze. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 4 C'hwe 2026 da 13:45 (UTC)

:Ya, sur awalc'h. N'em eus kavet daveenn ebet eus an termen Pevar-c'hard, eus ma zu. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 5 C'hwe 2026 da 23:55 (UTC)
::Ali on cheñch ar pennger ha choaz &quot;gwastell-amann&quot; ivez --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 6 Gwengolo 2026 da 12:02 (UTC)</text>
      <sha1>i2ai8k6jmsezy7pfoogvazd9bsv7jth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199323</id>
      <parentid>2199317</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Kaozeal:Pevar-c'hard]] da [[Kaozeal:Gwastell-amann]]: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal)</comment>
      <origin>2199317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="i2ai8k6jmsezy7pfoogvazd9bsv7jth" xml:space="preserve">== &quot;Pevar-c'hard&quot; ==
'''Gwastell-amann''' e geriadur Ménard, '''gwastell amanenn''' e geriadur Favereau. [[Dibar:Degasadennoù/92.184.116.111|92.184.116.111]] 8 Kzu 2023 da 11:02 (UTC)

== Titl ==

Demat [[Implijer:Arko|Arko]], ma n'eus daveenn ebet war implij an termen &quot;Pevar-c'hard&quot; e c'hallan adenvel ar pennad-mañ &quot;Gwastell-amann&quot; ha mirout an titl &quot;Pevar-c'hard&quot; evit ur bajenn adkas ; poellekoc'h e vefe marteze. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 4 C'hwe 2026 da 13:45 (UTC)

:Ya, sur awalc'h. N'em eus kavet daveenn ebet eus an termen Pevar-c'hard, eus ma zu. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 5 C'hwe 2026 da 23:55 (UTC)
::Ali on cheñch ar pennger ha choaz &quot;gwastell-amann&quot; ivez --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 6 Gwengolo 2026 da 12:02 (UTC)</text>
      <sha1>i2ai8k6jmsezy7pfoogvazd9bsv7jth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manufacture d'Armes de Saint-Étienne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169886</id>
    <revision>
      <id>2199348</id>
      <parentid>2155381</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5521" sha1="hgni6ym524zcaj9y56pkdlhe64o5gxs" xml:space="preserve">{{databox}}[[Restr:Saint Étienne-La Manufacture d'Armes-20110111.jpg|thumb|Savadur an Horolaj, bet burevioù al labouradeg.]]
Ar '''Manufacture d'Armes de Saint-Étienne''', anvet alies '''MAS''', a oa un embregerezh gall diazezet e [[Saint-Étienne]]. Armoù en doa produet eus 1764 betek 2000. Brudet eo evit bezañ produet armoù hiniennel e-touez ar re implijetañ e istor [[Bro-C'hall]] en XX{{Vet}} kantved.

== Istor ==
=== Deroù al labouradeg ===
Kêr [[Saint-Étienne]] a oa brudet abaoe ar [[Krennamzer|Grennamzer]] evit hec'h artizaned kontellerien. Ouzhpenn 80 milin a brodue armoù brezel pe [[Chaseal|chase]]. E 1665 e voe savet ur vagajenn roueel armoù e [[Pariz]], pourvezet gant labouradegoù Saint-Étienne, betek-gouzout e vije ur brezel.

E 1764 en em vodas armeurerien ar gêr&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://www.saint-etienne.fr/manufacture-nationale-armes Découvrez la Manufacture Nationale d'Armes]'' war lec'hienn kêr Saint-Étienne (lennet d'ar 04/02/2024)&lt;/ref&gt;, hag e 1765 e resevas o bodadeg an anv ''Manufacture royale d'armes'' (Labouradeg Roueel Armoù)&lt;ref&gt;{{Fr}} VIRET Jérôme-Luther, ''[https://www.cairn.info/revue-d-histoire-moderne-et-contemporaine-2007-1-page-171.htm L'industrie des armes portatives à Saint-Étienne,1777-1810. L'inévitable mécanisation ?]'', in Revue d'Histoire Modern et Contemporaine, 2007/1 n°54/1, pp. 171-192&lt;/ref&gt; gant asant [[Loeiz XV (Bro-C'hall)|Loeiz XV]] ha dindan renerezh an Ao. De Montbéliard. A-c'hras d'an titl « Manufacture royale » e c'halljont gwerzhañ armoù d'an armeoù gall pe estrañjour.

A-raok an [[Dispac'h Gall]] e kreskas ar produerezh tamm-ha-tamm hag ouzhpenn 12.000 arm a veze graet bep bloaz. E-pad an Dispac'h e oa uheloc'h c'hoazh an niver a armoù produet hag e voe lesanvet Saint-Étienne ''Armeville'' (Kêr an Armoù).

E 1838 e voe gwerzhet al labouradeg d'ar gouarnamant gant ar vreudeur Jovin. D'ar mare-se e veze produet war-dro 15.000 arm eno bep bloaz.

=== Al labouradeg nevez ===
E-pad an [[Eil Impalaeriezh c'hall]] e oa uhel ar goulenn war an armoù-tan ha re strizh e oa deuet an uzin da vezañ. Divizet e vo sevel ul labouradeg nevez adalek 1864 evit tennañ gounid eus implij nerzh ar vapeur. 200.000 arm a c'hellas bezañ produet bep bloaz abalamour d'an araokadenn-se. Er bloavezhioù 1890 e oa ouzhpenn 10.000 micherour(ez) ha 9.000 mekanik en uzin, ha tro 1.600 [[fuzuilh]] a veze produet eno bemdez, ouzhpenn da [[Revolver|revolverioù]], [[Pistolenn|pistolennoù]], [[Karabinenn|karabinennoù]] hag armoù all.
[[Restr:Lebel Model 1886-93 Rifle-NMAH-JN2016-02612.jpg|thumb|Ur fuzuilh Lebel (1886), produet er MAS hag implijet gant an arme c'hall e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]].]]

=== An diskar ===
En XX{{Vet}} kantved e heulias ar produerezh ar mareoù brezelioù-bed, peoc'h, aloubiñ ha brezelioù didrevadenniñ. E 1963 e voe choazet sevel dafar liesseurt : tourelloù kirri-houarnet, armoù a-enep tankoù ha dafar gwareziñ a-enep ar riskloù kimiek pe nukleel. Met war-ziskar ez eas ar urzhiadoù ha digreskiñ a reas tamm-ha-tamm a niver a implijidi (11.000 e 1940, 2.200 e 1981). [[GIAT Industries]] a renas war al labouradeg adalek 1898. E 2000 e voe serret al labouradeg da vat.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Treuzfurmadur al lec'h ===
Lod eus ar savadurioù zo bet distrujet e 2001. Skolioù-uhel ha burevioù ar chadennoù [[France Bleu]] ha [[France 3]] a gaver bremañ war al lec'h. Anavezet eo evel monumantoù istorel abaoe 2006. Un nebeud savadurioù a zo chomet eno.

== Armoù produet ==
[[Restr:FAMAS F1 with bayonet.jpg|thumb|Ur [[fuzuilh-arsailh]] FAMAS ''(Fusil d'Assaut - Manufacture d'Armes de Saint-Étienne)'' ur vaionetez montet warni. Fuzuilh-arsailh standart arme Frañs e voe betek 2016.]]

* Pistolenn Marc'hegerezh Modèle An III
* [[Chassepot (fuzuilh)|Fuzuilh Chassepot]] (1866)
* Revolverioù [[Revolver d'ordonnance modèle 1873|Modèle 1873 ha 1874]] (1873)
* [[Gras (fuzuilh)|Fuzuilh Gras]] (1874)
* Baionetez Gras modèle 1874 (1879)
* [[Revolver d'ordonnance modèle 1892|Revolver modèle 1892]] 8 mm (1892)
* [[Lebel (fuzuilh)|Fuzuilh Lebel]] (1886)
* [[Kanol 75 mm stumm 1897]]
* Armoù-skoaz [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]]
* Mindrailherez [[Saint-Étienne Modèle 1907|Modèle 1907]]
* Fuzuilhoù [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC 1917/1918]] (1917)
* [[MAS-36|MAS 36]] (1936)
* Pistolenn damaotomatek [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] (1935)
* MAS 45 (1945)
* MAS 47 (karabinenn chase)
* Fuzuilh [[MAS 49]] (1949)
* Pistolenn [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] (adalek 1953)
* [[AA 52|AAT-52]] (1952)
* [[MAS 49|MAS 49/56]]
* FA-MAS Type 62, kentpatrom ne voe ket produet da vat (1962)
* Fuzuilhoù-resisted [[FR-F1]] (1966) hag [[FR-F2]]
* Pistolenn [[Beretta 92|PAMAS G1]] (bloavezhioù 1980, kopienn ar Beretta 92)
* Fuzuilh-arsailh [[FAMAS]] (1973)
* [[HK G3]] dindan aotre (eus 1977 betek 1983)
* Beretta M12 dindan aotre
* [[HK MP5]] stumm MAS MP5F
* LRAC F1 (banner roketennoù)
* Fulma (kartouchennoù chase metal)

Ijinet e oa bet er MAS ar [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] kartouchennoù [[7,5 × 54 mm 1929C]] a voe implijet en arme c'hall eus 1930 betek ar bloavezhioù 1990.

== Gwelet ivez ==

* [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]]
* [[Manufacture d'Armes de Tulle]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1764]]
[[Rummad:Arsanailhoù]]</text>
      <sha1>hgni6ym524zcaj9y56pkdlhe64o5gxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porched:Armoù-tan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170211</id>
    <revision>
      <id>2199358</id>
      <parentid>2199271</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fuzuilhoù-pomp */</comment>
      <origin>2199358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36029" sha1="tu1gz016on9os2s1ksbqp0in7yth6pc" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]]  • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 14]] • [[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Lee Precision]] • [[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>tu1gz016on9os2s1ksbqp0in7yth6pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Françoise Élie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171339</id>
    <revision>
      <id>2199366</id>
      <parentid>2106648</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="rj71c2l96ppuyelfbndxgown3bnfjed" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Françoise Jeanne Marie Quinton''', deuet da vezañ Françoise Elie goude bezañ dimezet e 1927, ha lesanvet ivez “Le Prophète” er rezistañs, a oa ur vaouez ganet d’ar 16 a viz Gwengolo 1906 e [[Felger]] en Il-ha-Gwilen ha marvet d’ar 14 a viz Gouere 1968. Ispiserez ha rezistantez e oa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20240524085256/https://college-breal-sous-montfort.ac-rennes.fr/spip.php?article119#biographie_de_francoise_elie Skolaj Françoise Élie - Bréal-sous-Montfort]&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[:fr:Françoise_Élie|Pennad Wikipedia e galleg]]. &lt;/ref&gt; 

== He buhez ==

=== Bugaleaj ha deskadurezh ===
Françoise a oa ganet d’ar 16 a viz Gwengolo, merc'h d'ur miliner. Graet he deus he studioù e Felger betek he 16 vloaz ha goude bezañ tapet he breved he deus labouret en un uzin boteier evel kontourez&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  

=== Buhez vicherel ===
D’ar 26 a viz Ebrel 1927 e timezas gant François Elie ha mont a rejont da vevañ da [[Sant-Maloù]], goude prenañ eno ur stal ispisiri. Ur bloavezh goude e voe ganet he bugel kentañ, François. E 1930 ez eas ar familh war-gresk c’hoazh gant ganedigezh ur plac’h anvet Micheline. 

Diaesterioù o doa gant ar stal ispisiri rak stank e oa ar pratikoù e-pad an hañv, met ne deue den ebet e-pad ar goañv. Daou vloaz goude neuze e krogjont da glask ul lec’h all evit en em staliañ. Goude bezañ soñjet e Kemper da gentañ o doa choazet en em staliañ e [[Roazhon]] e-lec’h ma kavjont ur stal e kreiz-kêr e-kichen an ti-kêr. Ar stal ispisiri Carthage e oa. 

== Rezistañs ==

=== Obererezhioù rezistañs&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ===
E-pad an [[Eil Brezel-bed|Eil Brezel bed]] e teuas da vezañ ur rezistantez ha kemer a reas perzh er rouedad Bordeaux-Loupiac krouet gant Jean-Claude Camors ha renet evit takad Roazhon gant André Heurtier, apotiker e Roazhon. Ar rouedad-se a oa arbennikaet war ar sikour harzlammerien ha nijerien amerikan da dec’hout kuit. Ar stal ispisiri a servije evel penngarter evit resev lizhiri, degemer ar re nevez hag all. 

=== Harzet ha deportet&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ===
Harzet eo bet Françoise d’ar 7 a viz Mezheven 1944 ha deportet. Erruout a reas e kamp-tolp Neuengamme d’an 3 a viz Eost 1944.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Elie, Francoise}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1906]]
[[Rummad:Marvioù 1968]]
[[Rummad:Rezistantezed Breizh]]</text>
      <sha1>rj71c2l96ppuyelfbndxgown3bnfjed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuzuilh-pomp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172191</id>
    <revision>
      <id>2199356</id>
      <parentid>2183001</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3692" sha1="r2cxo4krusmfhj76dzof7ttilyp4wvt" xml:space="preserve">[[Restr:Mossberg 500a 1.jpg|thumb|Ur fuzuilh-pomp '''Mossberg 500''', [[kalibr 12]]]]
Ur '''fuzuilh-pomp''' zo un [[arm-tan]] hiniennel hir, dezhañ ur c'harger korzennek dindan e ganol peurliesañ, gouest da dennañ kartouchennoù-chase, hag a vez adarmet a-drugarez da fiñvadenn un elfenn eus fust an arm. Karabinennoù-pomp, rizennet o c'hanol, a zo anezhe ivez, met raloc'h int.

== Deskrivadur ==
Ar fuzuilhoù-pomp kentañ gwerzhet da vat e oa ar re [[Winchester Model 1893]] ha [[Winchester Model 1897|Model 1897]] savet gant ar Stadunanad [[John Browning]]. Adarmet e vez [[Kulasenn (armoù-tan)|kulasenn]] ur fuzuilh-pomp en ur sachañ war un elfenn a rikl war ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] korzennek. Perzhioù mat ar sistem-mañ eo e c'hall bezañ tennet ar bannadelloù buanoc'h evit gant ur sistem [[Kulasenn (armoù-tan)#Doareoù kulasennoù|kulasenn-vorailh]] pe [[Geriaoueg an armoù-tan#Loc'henn-grogenn|loc'henn-grogenn]]. Gellet a ra ivez chom daouarn an tenner war ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Fust|fust]] hag an [[Draen (armoù)|draen]]. Evit tennañ buanoc'h c'hoazh e c'haller implijout teknik ar ''slamfire'', da lavaret eo kenderc'hel da bouezañ war an draen en ur sachañ war dornell ar pomp : neuze e vez skoet ur gartouchenn nevez diouzhtu pa vez kambret. Kalz a fuzuilhoù-pomp a-vremañ zo kambret e [[kalibr 12]]. Flour pe rizennet e c'hall o c'hanol bezañ.

Ar c'harabinennoù-pomp, rizennet o c'hanol, a zo raloc'h. Gellout a reont bezañ kambret e [[.22 Long Rifle]] ([[Winchester Model 1890]], [[FN Trombone]]) pe evit kalibroù brasoc'h, evel ar [[Remington Model 14]].

== Implij ==
Implijet ez eus bet fuzuilhoù-pomp adalek penn-kentañ an {{XXvet}} kantved en armeoù. Efedus int war hedoù-tenn berr a-walc'h (20 pe 30 metr d'ar muiañ-tout) evit leuniañ ar spas gant kalz bannadelloù : talvoudus e voent etre daouarn ar soudarded stadunanat da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]. Efedus int e takadoù-emgann kloz evel ar [[Janglenn|janglennoù]] pe e diabarzh ar savadurioù. Ur fuzuilh-pomp berr he c'hanol ha dezhi peadra da stagañ ur [[Baionetez|vaionetez]] outi a vez graet ''[[trench gun]]'' pe ''trench shotgun'' («arm-tan trañcheoù») anezhi.

Polisoù 'zo er bed a implij fuzuilhoù-pomp evit kaout un arm d'en em zifenn ma 'z int taget gant un engroez pe meur a zen. ''Riot gun'' a vez graet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] eus ar fuzuilhoù-pomp a servij d'en ober. Betek ar bloavezhioù 1980 e oa pourveziet kalz poliserien stadunanat gant armoù a seurt-se en o oto evit kaout ur galloud-tan uheloc'h evit ar [[Revolver|revolverioù]] pe ar [[Pistolenn|pistolennoù]], a-raok donedigezh ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] damaotomatek en o dafar.

Chaseal gant ur fuzuilh-pomp a vez graet kalz e [[Norzhamerika]], met nebeutoc'h en [[Europa (kevandir)|Europa]], dre hengoun. E [[Bro-C'hall|Frañs]] e c'haller implijout ur arm pemp tenn dezhañ d'ar muiañ evit en ober [[Lezennoù war an armoù e Frañs|hervez lezenn]].

== Skouerioù fuzuilhoù-pomp brudet ==
* [[Winchester Model 1897]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1897)
* [[Winchester Model 1912]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1912)
* [[Ithaca 37]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933)
* [[Remington 870]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1950)
* [[Mossberg 500]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1961)
* [[Winchester Model 1200|Winchester Model 1200/1300]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1964)
* [[Mossberg Maverick 88]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1988)
* [[Benelli Nova]] ({{Italia}}, 2001)

{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù-tan]]
[[Rummad:Seurtoù armoù-tan]]
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Hoplologiezh]]
[[Rummad:Dafar milourel]]</text>
      <sha1>r2cxo4krusmfhj76dzof7ttilyp4wvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199357</id>
      <parentid>2199356</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="50raqm1x05qts1ozf2ntuohik8ybrif" xml:space="preserve">[[Restr:Mossberg 500a 1.jpg|thumb|Ur fuzuilh-pomp '''Mossberg 500''', [[kalibr 12]]]]
Ur '''fuzuilh-pomp''' zo un [[arm-tan]] hiniennel hir, dezhañ ur c'harger korzennek dindan e ganol peurliesañ, hag a vez adarmet a-drugarez da fiñvadenn mont-ha-dont un elfenn eus fust an arm. Ar braz eus an armoù-pomp zo kambret evit kartouchennoù-chase. [[Karabinenn|Karabinennoù]]-pomp, rizennet o c'hanol, a zo anezhe ivez, met raloc'h int.

== Deskrivadur ==
Ar fuzuilhoù-pomp kentañ gwerzhet da vat e oa ar re [[Winchester Model 1893]] ha [[Winchester Model 1897|Model 1897]] savet gant ar Stadunanad [[John Browning]]. Adarmet e vez [[Kulasenn (armoù-tan)|kulasenn]] ur fuzuilh-pomp en ur sachañ war un elfenn a rikl war ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] korzennek. Perzhioù mat ar sistem-mañ eo e c'hall bezañ tennet ar bannadelloù buanoc'h evit gant ur sistem [[Kulasenn (armoù-tan)#Doareoù kulasennoù|kulasenn-vorailh]] pe [[Geriaoueg an armoù-tan#Loc'henn-grogenn|loc'henn-grogenn]]. Gellet a ra ivez chom daouarn an tenner war ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Fust|fust]] hag an [[Draen (armoù)|draen]]. Evit tennañ buanoc'h c'hoazh e c'haller implijout teknik ar ''slamfire'', da lavaret eo kenderc'hel da bouezañ war an draen en ur sachañ war dornell ar pomp : neuze e vez skoet ur gartouchenn nevez diouzhtu pa vez kambret. Kalz a fuzuilhoù-pomp a-vremañ zo kambret e [[kalibr 12]]. Flour pe rizennet e c'hall o c'hanol bezañ.

Ar c'harabinennoù-pomp, rizennet o c'hanol, a zo raloc'h. Gellout a reont bezañ kambret e [[.22 Long Rifle]] ([[Winchester Model 1890]], [[FN Trombone]]) pe evit kalibroù brasoc'h, evel ar [[Remington Model 14]].

== Implij ==
Implijet ez eus bet fuzuilhoù-pomp adalek penn-kentañ an {{XXvet}} kantved en armeoù. Efedus int war hedoù-tenn berr a-walc'h (20 pe 30 metr d'ar muiañ-tout) evit leuniañ ar spas gant kalz bannadelloù : talvoudus e voent etre daouarn ar soudarded stadunanat da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]. Efedus int e takadoù-emgann kloz evel ar [[Janglenn|janglennoù]] pe e diabarzh ar savadurioù. Ur fuzuilh-pomp berr he c'hanol ha dezhi peadra da stagañ ur [[Baionetez|vaionetez]] outi a vez graet ''[[trench gun]]'' pe ''trench shotgun'' («arm-tan trañcheoù») anezhi.

Polisoù 'zo er bed a implij fuzuilhoù-pomp evit kaout un arm d'en em zifenn ma 'z int taget gant un engroez pe meur a zen. ''Riot gun'' a vez graet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] eus ar fuzuilhoù-pomp a servij d'en ober. Betek ar bloavezhioù 1980 e oa pourveziet kalz poliserien stadunanat gant armoù a seurt-se en o oto evit kaout ur galloud-tan uheloc'h evit ar [[Revolver|revolverioù]] pe ar [[Pistolenn|pistolennoù]], a-raok donedigezh ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] damaotomatek en o dafar.

Chaseal gant ur fuzuilh-pomp a vez graet kalz e [[Norzhamerika]], met nebeutoc'h en [[Europa (kevandir)|Europa]], dre hengoun. E [[Bro-C'hall|Frañs]] e c'haller implijout ur arm pemp tenn dezhañ d'ar muiañ evit en ober [[Lezennoù war an armoù e Frañs|hervez lezenn]].

== Skouerioù fuzuilhoù-pomp brudet ==
* [[Winchester Model 1897]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1897)
* [[Winchester Model 1912]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1912)
* [[Ithaca 37]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933)
* [[Remington 870]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1950)
* [[Mossberg 500]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1961)
* [[Winchester Model 1200|Winchester Model 1200/1300]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1964)
* [[Mossberg Maverick 88]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1988)
* [[Benelli Nova]] ({{Italia}}, 2001)

{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù-tan]]
[[Rummad:Seurtoù armoù-tan]]
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Hoplologiezh]]
[[Rummad:Dafar milourel]]</text>
      <sha1>50raqm1x05qts1ozf2ntuohik8ybrif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manufacture d'Armes de Tulle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172292</id>
    <revision>
      <id>2199350</id>
      <parentid>2144214</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3988" sha1="jbrkeuirsynecuwq7olrastdqtyobvh" xml:space="preserve">[[Restr:Submachine gun MAT 49.jpg|thumb|220x220px|Ar [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[MAT 49]], unan eus an armoù brudetañ produet gant ar MAT]]
Ar '''Manufacture d'Armes de Tulle''' (''Labouradeg Armoù Tulle''), anvet alies '''MAT''', a zo bet e-touez al labouradegoù-Stad armoù pouezusañ e [[Bro-C'hall]] betek dibenn an XX{{Vet}} kantved, asambles gant reoù [[Saint-Étienne]] ha [[Châtellerault]]. Diazezet e oa e [[Tula (Okitania)|Tulle]] ([[Corrèze (departamant)|departamant ar Corrèze]]).
== Istor ==
E 1690 e voe treuzfurmet unan eus [[Milin-dour|milinoù]] Tulle en un atalier evit sevel kanolioù [[Fuzuilh|fuzuilhoù]]. Peadra da sevel armoù a gaved nepell diouzh Tulle : dour evit lakaat ar mekanikerezhioù da vont en-dro, koad evit [[Lamm (arm-tan)|lammoù]] ha fustoù an [[Arm-tan|armoù-tan]], ha dir e mengleuzioù en [[Dordogne (departamant)|Dordogne]] a-vremañ. Tamm-ha-tamm e kreskas an niver a atalieroù armoù er barrez. E 1777 e voent bodet diwar urzh [[Loeiz XVI (Bro-C'hall)|Loeiz XVI]] hag anavezet evel ul Labouradeg Roueel&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} GIOVANNI Mathilde, ''[https://www.detours-en-limousin.com/Musee-des-Armes-de-Tulle Le musée des Armes de Tulle]'', war Détours en Limousin, 03/06/2016 (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt;. 

En he barr e voe al labouradeg da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]], pa laboure 4.600 micherour etre he mogerioù&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Al labouradeg a oa c'hoazh implijerez kentañ al [[Limousin (rannvro)|Limousin]] pa voe serret e 1990&lt;ref&gt;{{Fr}} PHILIPPE Olivier, ''[https://www.lamontagne.fr/tulle-19000/loisirs/lancienne-manufacture-darmes-de-tulle-reste-le-garant-de-lhistoire-ouvriere-de-la-ville_1635250/ L’ancienne Manufacture d’armes de Tulle reste le garant de l’histoire ouvrière de la ville]'', e La Montagne, 22/07/2013 (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt; abalamour da adaozadur industriezh an armoù e Frañs. Ur mirdi war an armoù a voe savet e 1979 e Tulle. Ennañ e vez kinniget armoù a bep seurt, savet er gêr pe get. Lod anezhe a vez prestet gant [[Mirdi an Arme (Pariz)|Mirdi an Arme]] e [[Pariz]]&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.annuaire-tourisme-france.fr/tourisme/FR2528-activite-le-musee-des-armes-de-tulle Informations touristiques sur le musée des armes de Tulle]'', Annuaire Tourisme France (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt;. Pezh koshañ ar mirdi zo ur [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù an armoù kozh|blatinenn-gailhastr]] savet e 1693 e Tulle, bet adkavet e-kichen [[New York|New-York]] ([[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]])&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://www.tulle-en-correze.com/wp-content/uploads/2017/12/livret_enfants_musee_armes.pdf À la découverte des collections du musée des armes]'', levrig da bellgargañ, 2017 (lennet d'an 18/09/2024)&lt;/ref&gt;. 

== Armoù bet produet er MAT ==
N'eo ket klok ar roll-mañ. Kinniget eo an armoù produet en urzh kronologel.
* pistolennoù doare ''Ki-mor''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Pistolenn Morlu Stumm 1779|pistolennoù Morlu Stumm 1779]]
* fuzuilhoù [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]]
* fuzuilhoù [[Gras (fuzuilh)|Gras]]
* fuzuilhoù [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]]
* fuzuilhoù ha karabinennoù [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]]
* [[Fusil Automatique Modèle 1917|Fusil Automatique M1917]]
* pezhioù evit ar fuzuilhoù-mindrailher [[FM 24/29]]
* pistolennoù damaotomatek [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] (kanolioù ha riklerezioù)
* pistolennoù-mindrailher [[MAT 49]]
* fuzuilhoù-chase

== Gwelet ivez ==
* [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]]
* [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]]
* [[Manufacture d'Armes de Bayonne]]

== Levrlennadur ==
* CAYRE Yves, ''Histoire de la Manufacture d’armes de Tulle de 1690 à 1970'', Tulle, MAT, 1973, 273 p.

== Daveennoù ==
&lt;references /&gt;
{{Porched:Armoù-tan}}

[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1690]]
[[Rummad:Arsanailhoù]]</text>
      <sha1>jbrkeuirsynecuwq7olrastdqtyobvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manufacture d'Armes de Châtellerault</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172406</id>
    <revision>
      <id>2199349</id>
      <parentid>2176317</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5224" sha1="sdl0682a5xng8x9drqkghi7x716gvsh" xml:space="preserve">[[Restr:Châtellerault - La Manufacture - Musée.JPG|thumb|Atalier Bras al labouradeg, savet e 1867 - 1868]]
Ar '''Manufacture d’Armes de Châtellerault''' (''Labouradeg Armoù Châtellerault''), anvet alies '''MAC''' e bed an armoù, pe '''''La Manu''''' gant tud ar vro, a oa un embregerezh-Stad [[Bro-C'hall|gall]] diazezet e departamant ar [[Vienne (departamant)|Vienne]] hag a zo bet produet [[Arm|armoù]] ennañ eus 1819 betek 1968.

==Istor==
Krouet e voe al labouradeg roueel armoù e [[Châtellerault]] e 1819 dre un ordrenañs sinet gant [[Loeiz XVIII (Bro-C'hall)|Loeiz XVIII]], roue Frañs. Choazet e voe ar gêr evit meur a abeg. Pell e oa diouzh harzoù ar vro, ha savet e oa war ar [[Vienne (stêr)|Vienne]], a oa un ahel treuzdougen a-bouez&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} BASTARD Franck, ''[https://www.lanouvellerepublique.fr/chatellerault/chatellerault-celebre-le-bicentenaire-de-sa-manufacture-d-armes Châtellerault célèbre le bicentenaire de sa manufacture d'armes]'', La Nouvelle République, 12/09/2019 (lennet d'an 30/09/2024)&lt;/ref&gt;. Kontilli a veze produet er gêr abaoe pell ‘zo ivez, hag aesoc’h e oa neuze kavout micherourien gante skiant-prenet war ar sevel armoù&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://web.archive.org/web/20240914171559/https://www.villesaucarre.org/wp-content/uploads/2022/07/Laissez-vous_conter_la_Manufacture.pdf Laissez-vous conter la Manufacture d'Armes de Châtellerault]'', Pays d'Arts et d'Histoire du Châtelleraudais (pellgarget d'an 30/09/2024)&lt;/ref&gt;.
[[Restr:7658-manufacture-cheminees-3.jpg|kleiz|thumb|269x269px|Siminalioù al labouradeg]]
Kregiñ a reas al labouradeg da broduiñ [[Arm gwenn|armoù gwenn]] da gentañ, evel ar [[sabrenn varc'hegerezh skañv Stumm 1822]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ur c’hant bennak a dud a laboure eno e 1831, ha-int lesanvet ar ''Manuchards''. Er bloavezhioù 1850 e krogjod da sevel [[Arm-tan|armoù-tan]] enni. Adalek 1886 e voe produet er MAC ar [[Lebel (fuzuilh)|fuzuilhoù Lebel]], a voe arm standart an droadeien c’hall da vare ar [[Brezel-bed Kentañ]]. War-dro 300.000 skouerenn anezhañ a veze fardet eno bep bloaz e dibenn an XIX{{Vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Etre 1891 ha 1895 e voe produet 500.000 fuzuilh [[Mosin-Nagant]] evit [[Impalaeriezh Rusia]] ivez. Kanolioù evit ar fuzuilhoù-mindrailher [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] a veze savet er MAC ivez. E 1916 e laboure ouzhpenn 7.000 den eno&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

E 1937 e chomas a-sav produerezh an armoù-gwenn&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ar fuzuilh-vindrailher [[FM 24/29]] krouet er MAC a voe implijet e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Seizet e voe al labouradeg gant an [[Trede Reich]] etre 1940 ha 1944 evit produiñ armoù-tan evit ar [[Wehrmacht]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Goude ar brezel e voe produet eno armoù standart an [[Arme Frañs|arme c’hall]] hag a voe implijet da vare [[Kentañ brezel Indez-Sina|brezelioù Indez-Sina]] pe [[Brezel Aljeria|Aljeria]], evel ar bistolenn [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] pe ar vindrailherez [[AA 52]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Evit liesaat e broduerezh e krogas ar MAC da sevel [[Fuzuilh#Fuzuilh-chase|fuzuilhoù-chase]] e 1947 ha pezhioù karbedoù milourel e 1956&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 1961 e kemennas ar gouarnamant gall e vije serret al labouradeg abalamour d’an niver a armoù re uhel produet e Frañs d’ar poent-se&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 1.700 den a laboure eno c'hoazh. Serriñ a reas ar MAC e miz Kerzu 1968&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Hiziv-an-deiz ez eus bet krouet lec’hioù sevenadurel en he flas. Miret eo bet an div siminal brikennoù ruz a zo e-touez savadurioù brudetañ kêr Châtellerault&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.tourisme-chatellerault.fr/decouvrir/nos-pepites/saventurer-sur-le-site-de-la-manu-a-chatellerault/ Le site de la Manu à Châtellerault]'', war Grand Châtellerault Tourisme (lennet d'an 29/09/2024)&lt;/ref&gt;.

==Armoù bet produet er MAC==
* [[Sabrenn-varc'heregezh skañv Stumm 1822|Sabrennoù marc'heregezh skañv Stumm 1822]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Pistolenn Stumm 1836|Pistolennoù Stumm 1836]]
* fuzuilhoù [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]]
* fuzuilhoù [[Gras (fuzuilh)|Gras]]
* fuzuilhoù [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]]
* fuzuilhoù [[Mosin-Nagant]]
* armoù-skoaz [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]]
* mindrailherezioù [[Saint-Étienne Modèle 1907]]
* fuzuilhoù-mindrailher [[FM 24/29]]
* pistolennoù [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]]
* fuzuilhoù-mindrailher ha mindrailherezioù [[AA 52]]
* pistolennoù [[MAC Modèle 1950|MAC 50]]

==Levrlennadur==
* {{Fr}} Marie-Claude ALBERT (ha reoù all), ''La Manufacture d’Armes de Châtellerault, une histoire sociale (1819-1968)'', Geste, 2013, 440 p., ISBN 9782367461021
* {{Fr}} [https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/IA86000053 Notennig Ministrerezh gall ar Sevenadur war ar MAC]

==Gwelet ivez==
* [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne|Manufacture d’Armes de Saint-Étienne]]
* [[Manufacture d'Armes de Tulle|Manufacture d’Armes de Tulle]]
* [[Manufacture d'Armes de Bayonne|Manufacture d’Armes de Bayonne]]

==Daveennoù==
&lt;references/&gt;
{{Porched:Armoù-tan}}

[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]
[[Rummad:Embregerezhioù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1819]]
[[Rummad:Arsanailhoù]]</text>
      <sha1>sdl0682a5xng8x9drqkghi7x716gvsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Illowra Battery</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172884</id>
    <revision>
      <id>2199373</id>
      <parentid>2134441</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1907" sha1="h8gxikpt17tsmpbimholelads3xv1en" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Illowra Battery''' a zo ur greizenn bunkerioù hag a servije da [[Australian Army|arme Aostralia]] evel lec'h [[kanolierezh arvorel]] ha lec'hiet en [[Hill 60, Port Kembla|Dorgenn 60, Port Kembla]], e [[Sukembre-Nevez]] en [[Aostralia]]. Savet e oa bet e 1942 ha lakaet er servij e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]]. Brudet eo ivez gant an anv '''Hill 60 Battery'''. Sañset eo ul lec'h difennet d'an dud evit al lodennoù dindan zouar met ul lec'h a zesach an [[ergerzhadenn kêrel|ergerzherien gêrel]] eo deuet da vezañ.
== Istor ==
An aod dindan ar greizenn bunker a veze implijet gant aborijened Aostralia evel lec'h pesketa evit ar c'henwerzh. 
E fin ar bloavezh 1941 e oa bet kroget da sevel un greizenn bunkerioù gant ribinoù lies dindan zouar ha bunkerioù evit degemer kanolioù arvorel 6&quot; Mk XI, daou hervez ar steuñv diazez. Echuet e oa bet ar sevel e miz C'hwevrer 1942 gant daou ganol hervez ar pezh a oa bet soñjet ober.

== Lesanvioù hep diazez istorel ==
Meur a lesanv a gaver hiziv-an-deiz evit al lec'h met ar re-se n'o deus diazez istorel ebet: ''Kembla Battery'', ''Wollongong Battery'' pe ''Hill 60 Battery''.
{{Multiple image|total_width = 600
| align = left
| image1 = Illowra Battery 1944 AWM 081445.jpeg
| image2 = Hill 60. battery port kembla.jpg
| footer_align = center
| footer = Lec'h diazez ar c'hanolioù e miz Here 1944 (a-gleiz) hag hiziv (a-zehoù).
}}
{{Multiple image|total_width = 600
| align = left
| image1 = No 1 gun Illowra Battery 1944 AWM 081446.jpeg
| image2 = HILL 60 PAN11OR21MA.jpg
| footer_align = center
| footer= Ar c'hanol Niverenn 1, poltred eus miz Here 1944 (kleiz), hag ur sell hiziv-an-deiz  (dehoù).
}}
{{clr|left}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20240622140437/https://www.ozatwar.com/bunkers/wollongonghill.htm Ul lodenn eus kazetenn vrezel ar bunker]

[[Rummad:Istor Aostralia]]
[[Rummad:Bunkerioù]]</text>
      <sha1>h8gxikpt17tsmpbimholelads3xv1en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199379</id>
      <parentid>2199373</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T07:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2199379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="5bz5f8doi2hndxdw9ua4gzoxno9qs8f" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Illowra Battery''' a zo ur greizenn bunkerioù hag a servije da [[Australian Army|arme Aostralia]] evel lec'h [[kanolierezh arvorel]] ha lec'hiet en [[Hill 60, Port Kembla|Dorgenn 60]] e [[Port Kembla (New South Wales)|Port Kembla]], e [[Sukembre-Nevez]] en [[Aostralia]]. Savet e oa bet e 1942 ha lakaet er servij e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]]. Brudet eo ivez gant an anv '''Hill 60 Battery'''. Sañset eo ul lec'h difennet d'an dud evit al lodennoù dindan zouar met ul lec'h a zesach an [[ergerzhadenn kêrel|ergerzherien gêrel]] eo deuet da vezañ.
== Istor ==
An aod dindan ar greizenn bunker a veze implijet gant aborijened Aostralia evel lec'h pesketa evit ar c'henwerzh. 
E fin ar bloavezh 1941 e oa bet kroget da sevel un greizenn bunkerioù gant ribinoù lies dindan zouar ha bunkerioù evit degemer kanolioù arvorel 6&quot; Mk XI, daou hervez ar steuñv diazez. Echuet e oa bet ar sevel e miz C'hwevrer 1942 gant daou ganol hervez ar pezh a oa bet soñjet ober.

== Lesanvioù hep diazez istorel ==
Meur a lesanv a gaver hiziv-an-deiz evit al lec'h met ar re-se n'o deus diazez istorel ebet: ''Kembla Battery'', ''Wollongong Battery'' pe ''Hill 60 Battery''.
{{Multiple image|total_width = 600
| align = left
| image1 = Illowra Battery 1944 AWM 081445.jpeg
| image2 = Hill 60. battery port kembla.jpg
| footer_align = center
| footer = Lec'h diazez ar c'hanolioù e miz Here 1944 (a-gleiz) hag hiziv (a-zehoù).
}}
{{Multiple image|total_width = 600
| align = left
| image1 = No 1 gun Illowra Battery 1944 AWM 081446.jpeg
| image2 = HILL 60 PAN11OR21MA.jpg
| footer_align = center
| footer= Ar c'hanol Niverenn 1, poltred eus miz Here 1944 (kleiz), hag ur sell hiziv-an-deiz  (dehoù).
}}
{{clr|left}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20240622140437/https://www.ozatwar.com/bunkers/wollongonghill.htm Ul lodenn eus kazetenn vrezel ar bunker]

[[Rummad:Istor Aostralia]]
[[Rummad:Bunkerioù]]</text>
      <sha1>5bz5f8doi2hndxdw9ua4gzoxno9qs8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hatsan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175871</id>
    <revision>
      <id>2199369</id>
      <parentid>2152543</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="jbrykivsoeyup8a0lr12tqsbbr7qa0j" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Hatsan Arms Company''' zo un embregerezh sevel armoù hiniennel eus [[Turkia]], krouet e [[1976]] gant [[Abdullah Taşyağan]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt; {{en}} ''[https://hatsan.com.tr/en/about-hatsan/ About Hatsan]'' war lec'hienn an embregerezh (lennet d'ar 24/07/2025)&lt;/ref&gt;. Arbennikaet eo war an [[arm dre aer gwasket|armoù dre aer gwasket]], ar [[Fuzuilh-pomp|fuzuilhoù-pomp]] hag ar fuzuilhoù-chase. Produiñ a ra un nebeud [[Karabinenn|karabinennoù]], [[banner-greunadennoù|banneroù-greunadennoù]], ha dafar evit an armoù evel [[Lunedenn (arm-tan)|lunedennoù]] ivez.

En un uzin en [[İzmir|Izmir]] 15 000 m2 e vez 400 implijiad o labourat evit Hatsan. War-dro 800 implijad a laboure evit an embregerezh e peder labouradeg e 2025 en holl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 85% eus ar produiñ a vez gwerzhet er-maez eus Turkia&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://web.archive.org/web/20250515093547/https://www.rivolier.com/marques/hatsan Hatsan]'' war lec'hienn Rivolier (lennet d'ar 24/07/2025)&lt;/ref&gt;. Ur rann en deus Hatsan er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] (Hatsan USA). Gwerzhañ a ra armoù dre aer gwasket ha dafar evite hepken&lt;ref&gt;{{En}} [https://hatsanairgunsusa.com/ Lec'hienn Hastan USA] (lennet d'ar 24/07/2025)&lt;/ref&gt;.
== Armoù ==
[[Restr:Hatsan AT44-10 .22 fitted with an MTC Viper 10x44SCB.JPG|thumb|Ur garabinenn dre aer gawsket Hatsan AT44.]]
* Karabinennoù dre aer gwasket : rummadoù AT, BT, Blitz, Factor, Flash, Galatian, Hercules, Hydra, Nova, Vectis ;
* Karabinennoù kalibr [[.22 Long Rifle|.22 LR]], [[.308 Winchester|.308 Win]] ha [[.30-06 Springfield]], fuzuilhoù-pomp ha fuzuilhoù-chase damotomatek dindan an anv Escort ;
* Fuzuilhoù dezhe kanolioù dreistlakaet (rummad Optima) ;
* Banneroù : rummad HTGL000 (37/38 mm ha 40 mm).
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://hatsan.com.tr/en/ Lec'hienn ofisiel Hatsan Arms Company]
== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Turkia]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1976]]</text>
      <sha1>jbrykivsoeyup8a0lr12tqsbbr7qa0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anvioù-bihan okitanek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177102</id>
    <revision>
      <id>2199343</id>
      <parentid>2187242</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58173" sha1="j0lnbcbo9dx8qipqfd2j32kfe19m93w" xml:space="preserve">{{troidigezh}}
Setu ur roll anvioù-badez [[okitanek]]. O gwriziennoù a zo [[germanek]] ([[kentgermanek]], [[gotek]], [[frankek]], alamanek-uhel kozh...), [[henc'hresianek]], [[latin]] hag [[hebraek]], evel en holl yezhoù romanek. Orin ha ster pep anv a zo roet el listennad.

== Distagadur ==
Implijet eo ar skrivadur klasel el listenn-mañ :
*'''o''' = '''[[Vogalenn serr a-dreñv ront|u]]'''
*'''ò''' = '''[[Vogalenn damzigor a-dreñv ront|ɔ]]'''
*'''lh''' = '''[[Kensonenn staon a-gostez dre dostaat|ʎ]]'''
*'''nh''' = '''[[Frienn staon mouezhiet|ɲ]]'''

== Berradurioù ==
g = gourel &lt;br&gt;
b = benel &lt;br&gt;
2 = an daou &lt;br&gt;
'''Anv-bihan''' : orin ha ster

== Anvioù-bihan ==
=== A ===
* g [[Aaron]] : diwar an hebraeg אַהֲרֹן ''aharone'' (a renk uhel, sklerijennet).
* g Abdon : diwar an hebraeg עַבְדּוֹן ''Aḇdōn'' (servijour)
* b Abdonìa : stumm benel Abdon.
* g [[Abel|Abèl]] : diwar an hebraeg הֶבֶל ''hevel'' (ar vreskadurezh, ar goullo eus a draoù a dremen).
* g Abèlart
* b Abelarda : stumm benel Abelart.
* b [[Abel|Abèla]] pe [[Abel|Abelía]] : stummoù benel Abèl.
* b Abondença : diwar al latin ''abundantia'' (fonnded, puilhentez).
* g [[Abraham (anv-bihan)|Abram]] : diwar an hebraeg אַבְרָהָם ''abram''.
* g [[Absalon]] : diwar an hebraeg אַבְשָׁלוֹם ''abbashalom'' (tad ar peoc'h).
* g Acaire : diwar ar gresianeg ''akos'' (remed).
* g [[Achille|Achilo]] : diwar ar gresianeg Ἀχιλλεύς ''Akhilleús'' ([[Ac'hilleüs]], tudenn an [[Ilias]]).
* b Adalarda : stumm benel Adalart.
* g Adalart : diwar ar germanek ''adal'' (nobl) ha ''hard'' (glan).
* g [[Adam (anv-tud)|Adam]] pe [[Adam (anv-tud)|Asam]] : diwar an hebraeg אדמה ''adama'' (douar).
* b [[Adèle|Adèla]] : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl).
* b [[Adelaid|Adelaída]], [[Adelaid|Adelaís]], [[Adelaid|Alaïda]], [[Adelaid|Alasais]], [[Adelaid|Asalais]] pe [[Adelaid|Alazaís]] : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''haid'' (lann, brug) pe ''heit'' (seurt, neuz).
* b [[Adèle|Adelìa]] : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl).
* b [[Adèle|Adeliça]] : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl).
* g Adelin : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''helm'' (helm, tokarn).
* b Adelina : diwar ar gemrnaeg ''adal'' (nobl) ha ''lind'' (dous).
* g Adèlfe pe Adèufe : diwar ar gresianeg ''adelphos'' (breur).
* b Adelfìa
* g Adeodat : diwar arl latin ''adeodatus'' (roet gant Doue).
* g Ademart pe Azemar : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''mar'' (brudet).
* g Adofe pe Ardofe : diwar ar c'hengermaneg ''*aþalaz'' (nobl) ha ''*wulfaz'' (bleiz).
* b [[Adolphe|Adofìa]]
* g [[Adonis|Adon]] : diwar ar [[fenikianeg]] ''adôn'' (aotrou).
* g [[Adonis]] : diwar ar fenikianeg ''adôn'' (aotrou).
* b [[Adonis|Adonisa]]
* g [[Adrian]]
* b [[Adriana]] : diwar al latin ''Hadrianus'', anv-gwan deveret eus ''Hadria'', kêr e [[Veneto]] hag he deus roet he anv da [[mor Adria|vor Adria]].
* b Aelís
* g Agapet : diwar ar gresianeg ''agapê'' (karantez).
* b  [[Agata]] pe Agueta : diwar ar gresianeg αγαθος ''agathos'' (mat, kalonek en emgann).
* g [[Agathon|Agaton]] : stumm gourel Agata.
* b [[Aglaé|Aglaèa]] : diwar ar gresianeg ''aglaïa'' (rayonnante de beauté).
* g Agripin : diwar al latin ''agripeta'' (perc'henn).
* b [[Agrippina|Agripina]]
* g Agulin
* g [[Aimable|Amable]] : diwar al latin ''amabilis'' (dellezek a vezañ karet).
* g Aimart : diwar ar germaneg ''haïm'' (illustre maison).
* g Aiquem : diwar ar germaneg ''aigan'' (piaouañ) ha ''helm'' (helm). Eiquem zo un stumm all.
* b [[Agnès|Anhesa]] : diwar ar gresianeg ἁγνός ''hagnós'' (glan, kast).
* b Agusta : diwar al latin ''augustus'' (enorus).
* b [[Aimé|Aimada]] pe [[Aimé|Amada]] : diwar al latin ''amatus'' (amant, bien-aimé).
* g [[Aimé|Aimat]] : stumm gourel Aimada.
* g [[Aymeric|Aimeric]] : diwar ar germaneg ''halm'' (ti) ha ''ric'' (roue). Ur stumm Meric a zo ivez.
* g [[Aymon|Aimon]] : diwar ar germaneg ''haim'' (ti, bod).
* b Aimona
* b [[Ines|Ainès]] : diwar ar gemrnaeg ἁγνός ''hagnós'' (glan, kast) pe an [[arabeg]] ايناس ''Īnās'' (sympathique, généreuse). Ar stumm Inès a gaver ivez.
* g [[Alan]]
* b Alana
* b [[Alba]] : adstumm eus [[Albana]].
* g [[Alban]] pe Auban : diwar al latin ''albus'' (gwenn).
* b [[Albana]] pe Aubana
* g Alberic pe Auberic : diwar ar frankek ''alb'' ha ''ric'' (galloudus).
* g [[Albert|Albèrt]], Asalbèrt pe [[Aubert|Aubèrt]] : eus ar germenag ''adal'' (nobl) ha ''berht'' (brillant, illustre).
* b [[Alberta]] pe Auberta
* b [[Albertina]] pe Aubertina
* g Albin pe [[Aubin]] : adstumm eus [[Alban]].
* b Albina pe Aubina
* g Alboín : diwar ar germaneg ''alfwin'' (elfe-ami).
* g [[Alcide]] : diwar ar gresianeg ἀλκή ''alkế'' (nerzh).
* b [[Alcide|Alcidìa]]
* b Alda : diwar ar germaneg ''alda'' (l'expérimentée, l'ancienne).
* b Aldegonda : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''gund'' (brezel).
* g [[Aldo]]
* g Aldiquièr pe Alguièr
* g Aldoin
* g [[Alex|Alès]]
* b [[Alexandre|Alessandrina]]
* g [[Alexis|Alèxis]], [[Alexis|Alèssì]] pe [[Alexis|Alèissi]] : gwelet Alissandre.
* b [[Alexia|Alèxia]], [[Alexia|Alessia]], [[Alexia| Alessìa]] pe [[Alexia|Alèissa]]
* g Alem
* g [[Alfred|Alfrèd]], [[Alfredo]] pe [[Aofred|Aufrèd]] : diwar an [[hensaozneg]] ''ælf'' (elfe) ha ''rēd'' (kuzul, ali, eürusted).
* b [[Alicia]] pe Alitz : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''haid'' (lann, brug) pe ''heit'' (seurt, neuz).
* b [[Alison]]
* b [[Alienor|Alienòr]] pe [[Eleonora|Aleonora]] : ar stummoù Elienòr hag Elionor a zo ivez.
* b [[Alina]], Alinda pe Aidelina
* g [[Aleksandr|Aleissandre]] pe [[Aleksandr|Alissandre]] : diwar ar gresianeg ''alexein'' (repousser). Ar stumm Lissandre a zo ivez.
* 2 [[Alis]] : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''haid'' (lann, brug) pe ''heit'' (seurt, neuz).
* g [[Éloi|Alòi]] : diwar al latin ''eligius'' (an hini dilennet). Ar stummoù Elegi hag Erige a zo ivez.
* b [[Élodie|Alodia]]
* g [[Amalric]] : diwar ar germaneg ''amal'' (labour) ha ''ric'' (galloudus). Ar stumm Malric a zo ivez.
* g [[Amedeo|Amadèu]] pe [[Amedeo|Amadieu]] : diwar al latin ''amatus'' (karet) ha ''deus'' (Doue).
* g [[Aimable|Amance]]: diwar al latin ''amabilis'' (dellezek a vezañ karet).
* g [[Amandine|Amandin]]
* b [[Amandine|Amandina]] : diwar al latin ''amandus'' (an hini a zo da vezañ karet).
* g [[Emmanuel|Amaniu]] pe [[Emmanuel|Amanieu]] : diwar an hebraeg עִמָּנוּ אֵל ''‘immânû ’él'' (Doue en hon touez). Ar stummoù Emanuèl, Emmanuèl hag Manuèl a zo ivez.
* g Amador Amaidor : gwelet Aimada
* g Amans
* g [[Ambert|Ambèrt]] : ar stumm Embèrt a zo ivez.
* g Amiel pe Amièlh
* b [[Ambre|Ambra]] : diwar an arabeg عنبر ''ʿanbar'' (ambr gris).
* g [[Ambroaz|Ambròs]] pe [[Ambroaz|Ambròsi]] : diwar ar gresianeg ''ambrotos'' (immortel).
* g [[Ambroaz|Ambrosina]]
* b Aimengarda : ar stumm Ermengarda a zo ivez
* b [[Amelia|Amelha]], [[Amelia|Amielia]] pe [[Amelia|Amelia]] : diwar ar goteg ''amal'' (travailleuse, diligente, assidue, courageuse).
* g Amic : eus al latin ''amicus''.
* b Amiga, stumm benel Amic.
* g [[Amaury|Amòri]]: diwar ar goteg ''amal'' (labour) ha ''ric'' (galloudus).
* g [[Amor]]
* g [[Anael]]
* b [[Anael|Anaèla]]
* b [[Anais|Anaís]] pe [[Anais|Anaissa]]
* g [[Anastasius|Anastai]] pe [[Anastasius|Anastasi]] : diwar ar gresianeg ''anastasis'' (résurrection).
* g [[Anatol|Anatòli]]
* g Andraut
* g [[Andrieu]] : diwar ar gresianeg ''andros'' (viril).
* b [[Andrev|Andriva]] pe [[Andrev|Andreva]] : stummoù benel Andrieu.
* g [[Aznar|Anèir]] pe [[Aznar|Anèr]] : diwar an [[euskareg]] krennamzerel ''azeari'' (louarn).
* g [[Alfoñs|Anfós]] : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''funs'' (buan, dibasiant, kalonek, prest)&lt;ref&gt;''Tresor dóu Felibrige, dictionnaire provençal-français'', gant [[Frédéric Mistral]], 1878, p.98.&lt;/ref&gt;.
* b [[Alfoñs|Anfossina]] pe [[Alfoñs|Anfosseta]]
* g [[Ange]], [[Angel|Àngel]] pe [[Angel|Angèl]] : diwar ar gresianeg ''agellos'' (messager, ange).
* b [[Angelica]]
* b [[Angelina]] : diwar ar gresianeg ''agellos'' (messager, ange).
* g Anhan : diwar al latin ''anianus''.
* b [[Anna]] : diwar an hebraeg חַנָּה ''channah'' (grâce, faveur).
* b [[Annette|Anneta]] : adstumm [[Anna]].
* g [[Annibal]]
* g [[Richarzh|Arricard]] pe [[Richarzh|Arricart]] : diwar ar c'hentgermaneg ''rīkô'' (komandant) ha ''harduz'' (kreñv). Ar stummoù Ricard, Ricaut ha Rigaut a zo ivez.
* g [[Robert|Arrobert]] : stumm [[gwaskonek]] [[Robert]].
* g [[Anicet]] : diwar ar gresianeg ''aniketos'' (invaincu, invincible).
* g [[Anselme|Ansèlm]] pe [[Anselme|Ansèume]] : diwar ar germaneg ''ans'' (divinité) ha ''helm'' (protection).
* g Ansine
* g [[Antoni|Antòni]] : diwar al latin ''[[Antonius]]'' (inestimable).
* b Antonieta
* g [[Antonin]]
* g [[Hyppolite|Apòlit]] : diwar ar gresianeg Ἱππόλυτος ''Hippólutos'' (qui délie les chevaux). An stummoù all Ipolit hag Pòli ea zo ivez.
* g [[Apollinaire|Apollinar]] pe [[Apollinaire|Appolinari]]
* b Apollònia
* g [[Aristide|Aristides]] diwar ar gresianeg ''aristeidês''.
* g [[Achille|Aquiles]]
* b [[Ariane|Ariana]] : diwar ar gresinaeg Ἀριάδνη ''Ariádnê'' (sakret).
* b [[Arlette|Arleta]] : diwar an [[norseg]]kozh ''hær'' (arme) ha ''leif'' (intañvez, c'hoar).
* g [[Armand]] : diwar ar germaneg ''heri'' (arme) ha ''man'' (den).
* b [[Armand|Armanda]]
* b [[Armel|Armèla]]
* b [[Arno (disheñvelout)|Arnalda]] pe [[Arno (disheñvelout)|Arnauda]]
* g [[Arno (disheñvelout)|Arnaud]] : diwar ar germaneg ''arn'' (erer) ha ''vald'' (penn, rener).
* g [[Arnold|Arnols]]
* g [[Roman|Arroman]] : stumm gwaskonek [[Roman]].
* g [[Rostand|Arrostanh]] pe [[Rostand]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloar) ha ''stain'' (maen). Ar stumm [[Rostan]] a zo ivez.
* g [[Arsène|Arsèni]] : diwar ar gresianeg ''arsen'' (par).
* g Artèmi
* g [[Artús]] : Arthur, diwar ar [[kentkeltieg|c'hentkeltieg]] ''artos'' (arzh). 
* g [[Herve|Arvei]]
* b Asalaís
* g Asemar : diwar ar germaneg ''adal'' (nobl) ha ''mar'' (brudet).
* g Assibat pe Assivat
* b Assarida pe Assalhida
* b [[Esther|Astèr]] : ar stummoù Estèr ha Nèrta a zo ivez.
* g [[Athanase|Atanai]] pe [[Athanase|Atanasi]] : diwar ar gresianeg ''athanatos'' (immortel).
* b [[Athanasie|Atanaia]] pe [[Athanasie|Atanàsia]]
* b Aubrèa
* b [[Aude|Auda]] : diwar ar germaneg ''alda'' (l'ancienne, l'expérimentée).
* g [[Edouarzh|Audoard]] pe [[Edouarzh|Edoard]] : diwar ar gemraneg ''ead'' (pinvidigezh) ha ''weard'' (gwareziñ).
* g Auderic, Audric pe Auseric
* b [[Odette|Audeta]] : diwar ar germaneg ''oda'' (prospérité, félicité). Ar stumm Odeta a zo ivez.
* b [[Odile|Audila]] pe [[Odile|Audiarda]] : diwar ar germaneg ''oda'' (prospérité, félicité). Ar stummoù Odila ha Odília a zo ivez.
* g [[Odilon|Audilon]] : ar stumm [[Odilon]]a zo ivez.
* b [[Audrey|Audrèa]] pe [[Audrey|Audrèia]] : diwar an [[hensaozneg]] ''æðel'' (nobl) ha ''þryð'' (galloud).
* g [[August]]
* g [[Augustin]] pe Austen
* b [[Eulalie|Aulària]] : diwar ar gresianeg ''εὖaleîn'' (an hini a gomz brav). Ar stumm Eulàlia a zo ivez.
* g Aureli : diwar la latin ''aureolus'' (goloet gant aour).
* g [[Aurelian]] : diwar al latin ''aurelius'' (qui fait briller l'or).
* b [[Aurelia|Aurèlia]] : diwar al latin ''aurum'' (aour).
* b Aureliana
* b [[Aurora|Auròra]] : diwar al latin ''aurora'' (tarzh-an-deiz).
* g Ausòne pe Ausoni
* g  [[Auziàs de Sabran|Auziàs]]
* b [[Aveline|Avelina]] : diwar al latin ''avellana'' pe ''abellana'' (kraoñ-kelvez).
* b Azalaïs : stumm okitanek [[Adelheid]].

=== B ===
* b Balbina : diwar al latin ''balbus'' (beg).
* g [[Balthazar|Baltazar]] pe [[Balthazar|Bautezar]] : diwar an [[akkadeg]] ''Bēl-šar-uṣur'' dre ar gresianeg Βαλτάζαρ ''Baltázar'' (Bel a warez ar Roue).
* g Baptistòu pe Batista : diwar ar gresianeg ''baptizein'' (splujañ en dour, soubañ).
* b Batistina
* b [[Barbara|Barbarà]] : diwar ar gresianeg ''barbaros'' (an hini ne gomz ket gresianeg).
* g [[Barnabé|Barnabèu]] : diwar al latin ''barnabas''.
* g [[Bernez|Barnard]] pe [[Bernez|Bernat]] : diwar ar c'hentgermaneg ''berô'' (arzh) ha ''harduz'' (kreñv).
* g Basili : diwar ar gresianeg Βασιλεύς ''Basileus'' (roue).
* g [[Bastian]] : diwar ar gresianeg ''sebastos'' (respecté, vénéré).
* g Bausèli : diwar al latin ''baudilus'' (respecté, vénéré).
* b [[Beatriz|Beatritz]] : diwar al latin ''beatus'' (bienheureux).
* b [[Elesbed|Belina]], [[Elesbed|Babèu]] pe [[Elesbed|Belon]] : diwar an hebraeg אֱלִישֶׁבַע ''Élisheba'' (ma Doue eo ma le).
* g [[Benead|Benedeit]] pe [[Benead|Benedit]] : diwar al latin ''benedictus'' (beniget gant Doue).
* b [[Benedicta]]
* g [[Benead|Benezet]] pe [[Benead|Beneset]] : diwar al latin ''benedictus'' (beniget gant Doue).
* g [[Benjamin]] pe [[Benoni|Benòni]] : diwar an hebraeg בְנְיָמִ ''benyamîn'' (mab d'an tu-dehou) pe (mab d'am deizioù kozh).
* g Benvingut
* g [[Berengar|Berenguer]], [[Berengar|Berenguier]] pe [[Berengar|Berengier]] : diwar ar germaneg ''beran'' (arzh) ha ''gari'' (goaf).
* g [[Bernardin]]
* g [[Bertin]] pe [[Bertin|Beròt]]
* g [[Berteleme|Bertomieu]] pe [[Berteleme|Bertolomieu]] : diwar an [[arameeg]] ''bar Tolmai'' (mab da dTolmai).
* g [[Beltram|Bertran]] : diwar ar germaneg ''hramm'' (bran) ha ''behrt'' (lufrus.
* b [[Beltram|Bertrana]]
* g Benvengut
* g Blandin
* g [[Blaise|Blasi]]
* g [[Bonaventura]]
* g [[Boniface|Bonifaci]] : diwar al latin ''bonifatius''.
* g [[Pancrace|Brancat]] pe [[Pancrace|Brancai]] : diwar ar gresianeg πάν ''pan'' (holl) ha κράτος ''kratos'' (nerzh).
* g [[Velasco|Brasc]] : diwar an [[euskareg]] ''belexko'' (bran vihan).
* g [[Brice|Brès]] pe [[Brice|Brici]] : diwar ar [[galianeg]] ''brictos''.
* b [[Brec'hed|Bregida]] : diwar ar galianeg ''briga'' (uhel).
* b Brilheta
* b Bruna
* g [[Bruno|Brunon]]

=== C ===
* g Caín : diwar an hebraeg קין ''qáyin'' (goaf).
* g Calendal pe Calendau
* g [[Calixte|Calist]] : diwar ar gresianeg κάλλιστος ''kállistos'' (ar gwellañ, ar bravañ).
* g [[Camille|Camil]] pe [[Camille|Camile]] : diwar al latin ''camillus'' (kolist, kurust).
* b [[Camille|Camila]]
* g Caprasi
* b Capràsia
* b Cardichona
* b [[Carina]] : diwar al latin ''carus'' (karet, ker).
* g [[Carl]]e pe [[Charles]] : diwar ar germaneg ''karl'' (paotr).
* b Carlòta
* b [[Carola|Caròla]]
* b [[Carolina]]
* b [[Carmen]]
* g [[Casimir|Casemir]], [[Casimir|Casimer]], [[Casimir|Casimèr]] pe [[Casimir]] 
* g Cassian : diwar al latin ''cassius''
* b Cassiana
* b [[Catalina]] pe [[Catarina]] : diwar ar gresianeg ''katharos'' (glan)
* b Catalina
* b [[Cecilia|Cecília]], [[Cecilia]], [[Cecilia|Ceselha]] pe [[Cecilia|Celha]] : diwar al latin ''caecili'' (dall)
* g Celestin
* b Célestina
* b [[Celina]] : diwar al latin ''caelina'' (céleste).
* g Cendron
* b Cendroseta pe Cendroleta
* g Cerí, Ceric pe Cric
* g [[Cesar]] : diwar al latin ''caesare'' (pratiquer une césarienne).
* g Cesari 
* b Cesària
* b Cesarina
* b [[Chantal]] : diwar an okitaneg ''cantal'' (maen pe maen-pastur)
* g Cheslin
* b Chilou
* g Ciprian pe Çubran
* b Cipriana pe Çubrana
* g Ciriac
* g Ciril, Cirile pe Cirila : diwar ar gresianeg ''kyrios'' (aotrou).
* g [[Clément|Clamenç]] pe [[Clément|Clemens]] : diwar al latin ''clemens'' (bon, indulgent).
* b [[Clémence|Clamença]] pe [[Clémence|Clemença]]
* g Clar : stumm gourel [[Clara]].
* b [[Clara]], Clariana pe Clariòta : diwar al latin ''clara'' (claire, lumineuse).
* b [[Clarissa]]
* b Clarmonda : ar stummoù Esclarmonda ha Mondina a zo ivez.
* b Clarmontina
* g Clariüs
* b Claudeta
* g Claudi : diwar al latin ''claudius'' (kamm). Ar stumm Glaudi a zo ivez.
* b Clàudia : ar stumm Glàudia a zo ivez.
* b [[Claudina]]
* b Clementaina
* g [[Cleo]]
* b Clotilda : diwar ar germaeg ''hlod'' (gloar) ha ''hild'' (emgann).
* g Colau
* b Coleta
* g [[Colin]]
* b Colina
* b [[Colomba]], Coloma pe Colometa
* b Colombina
* g Colrat pe [[Conrad]] : diwar ar germaneg ''kuon'' (hardizh, her) ha ''rad'' (kuzul).
* b [[Constanza|Constància]] pe [[Constança]] : diwar al latin ''constans'' (ferme, résolu).
* g [[Constantin]]
* b Constantina : diwar al latin ''constans'' (ferme, résolu).
* b [[Corinne|Corina]] : diwar ar gresianeg κόρη ''korê'' (plac'h yaouank, gwerc'hez).
* g Cosme pe Còsme
* g [[Korneli|Cornelh]]
* g Crespin
* b Crespina
* g Crestian pe [[Cristian]] : diwar ar gresianeg ''khristos'' (en un doare kreñv).
* b [[Cristiana]] pe Crestiana : diwar al latin ''christus''.
* b [[Cristina]] pe Cristia
* g Cristostòm
* g Cristau, Cristòl, Cristòfol , Cristòli pe Cristòu : diwar ar gresianeg grec χρίστος ''chrístos'' (Krist, sakret) ha φέρω ''phérō'' (dougen).
* g [[Cucufa Barselona|Cugat]] : diwar ar gresianeg ''kukupha'' (houppe)
* b Cunegonda : diwar ar germaneg ''kuni'' (klan, familh) ha ''gund'' (brezel).

=== D ===
* b [[Dafne|Dafné]]
* g [[Daphnis|Dafnís]] : diwar ar gresianeg δάφνη ''dáphnê'' (lore).
* g [[Dagobert|Dagobèrt]] : diwar ar germaneg ''dag'' (jour) ha ''beraht'' (illur).
* g [[Dider|Daidièr]] pe [[Dider|Deidier]] : diwar al latin ''desiderius'' (c'hoant).
* g Dalmace
* g [[Damien|Damian]]
* b [[Damien|Damiana]]
* g Damàs
* g [[Daniel|Daniè]], [[Daniel|Danièl]] pe [[Daniel|Danièu]] : diwar an hebraeg דָּנִיֵּאל ''Dāniyyēl'' (Doue eo ma barner).
* b [[Daniel|Danièla]]
* g [[Denis|Danis]], [[Denis|Danís]] pe [[Denis|Denís]] : diwar ar gresianeg Διονύσιος ''[[Dionysos]]''.
* b [[Denise|Danisa]]
* g [[Darius|Dàrius]]
* g [[David|Dàvi]] pe [[David|Dàvid]] : diwar an hebraeg דוד ''dawîd'' (bien-aimé).
* g Delfin pe Daufin : stummoù gourel Delfina.
* b [[Delphine|Delfina]], Dalfina pe Daufina : diwar al latin ''delphinus'' (dolfin).
* g [[Dimitri|Demètri]], [[Dimitri|Dimitrí]] pe [[Dimitri]] : diwar al latin ''demetrios'' (hag a zo da z[[Demeter]]).
* g Deodat : diwar al latin ''A Deo datus'' (roet gant Doue).
* g [[Désiré|Desirat]]
* b Desirada : stumm benel Desirat.
* b [[Diana]]
* g Diodòr : diwar ar gresianeg Διόδωρος ''Diódôros'' (prof Zeus).
* g Diogènes : diwar ar gresianeg Διογένης ''Diogénês''.
* g Docelin
* b Docelina pe Doecelina : diwar al latin ''dulcis'' (dous).
* b Doça : diwar al latin ''dulcis'' (dous).
* g [[Dominig|Domenic, Dome, Domenge pe Domergue]] : diwar al latin ''dominicus'' (hag a ra dave d'an aotrou).
* b [[Dominig|Domenja, Domengina pe Domerga]] : stumm benel Domenic.
* g Domician : diwar al latin ''domitor'' (an trec'hour).
* g [[Donatien|Donat]], [[Donatien|Donacian]] pe [[Donatien|Doat]] : diwar al latin ''donatus'' (roet).
* g [[Dorian]] : δώρον ''doron'' (donezon, prof).
* b Doriana
* b [[Dorothée|Dorotèa]]
* b Dulcia

=== E ===
* g [[Évrard|Ebrard]]pe Evrard : diwar an alamaneg uhel kozh ''ebur'' (hoc'h-gouez) ha ''hard'' (kalet).
* g [[Hector|Ectòr]] : diwar ar gresianeg Ἕκτωρ ''Héktôr''.
* g Ederlèzi
* g [[Edgar]] pe [[Edgar|Edgart]]: diwar ar germaneg ''ead'' (richesse, félicité) ha ''gar'' (lance).
* g Edip : eus ar gresianeg Οἰδίπους ''Oidípous'' (pieds enflés).
* b [[Edith|Edita]]
* g [[Edmond|Edmont]] pe [[Edmond]]
* b [[Edmond|Edmonda]] pe [[Edmond|Edméa]]
* b [[Edwige|Edvigi]] pe [[Edwige|Edvija]] : diwar ar germaneg ''had'' (emgann, kad) ha ''wih'' (sant, sakret).
* g Eiquem : diwar ar germaneg ''aigan'' (piaouañ) ha ''helm'' (helm). Ar stumm Aiquem a zo ivez.
* g [[Élie|Eli]], [[Élie|Elian]] pe [[Élie|Elias]] : diwar an hebraeg אֵלִיָּהו ''ēliyahū'' (Ma Doue eo YHWH »).
* b [[Élie|Eliana]]
* g [[Éloi|Elegi]] pe [[Éloi|Erige]] : diwar al latin ''eligius'' (an hini dilennet). Ar stumm Alòi a zo ivez.
* b [[Elena]] pe [[Elena|Elina]] : diwar ar gresianeg ''hélé'' (éclat du soleil). Ar stumm [[Lena]] a zo ivez.
* b [[Eleonor|Elienòr]] pe [[Eleonor|Elionor]] : ar stummoù Alienor ha Aleonora a zo ivez.
* b [[Elisa]]
* b [[Elesbed|Elisabèt]], [[Elesbed|Elisabet]] pe [[Elesbed|Eisabèu]] : diwar an hebraeg אֱלִישֶׁבַע ''Elischeva'' (mon Dieu est ma subsistance).
* b Elisea
* g Elisi pe Elisèu : diwar an hebraeg אלישע ''El Yasa'' (Doue en deus sikouret).
* g Elme pe Èume : diwar ar germaneg ''helm'' (casque, casaque).
* b [[Élodie|Elodia]] : ar stumm [[Alodia]] a zo ivez.
* b [[Elvira]]
* g Elzeart : diaran whebraeg ''El'' (Doue) ha ''zecher'' (memor).
* g [[Ambert|Embèrt]] : ar stumm Ambèrt a zo ivez.
* b [[Emma]] pe [[Emma|Emà]] : diwar ar germaneg ''erma'' (ti).
* g [[Emmanuel|Emanuèl]] pe [[Emmanuel|Emmanuèl]] : diwar an hebraeg עִמָּנוּ אֵל ''‘immânû ’él'' (Doue e-touez ac'hanomp). Ar stummoù Amanieu, Amaniu ha Manuèl a zo ivez.
* b [[Emmanuela]] : ar stumm Manuèla a zo ivez.
* g [[Emil|Emili]] : ar stumm Amièlh a zo ivez.
* b [[Emilia|Emília]] : diwar al latin ''aemula'' (la rivale).
* g Emilian
* b Emiliana
* g [[Enguerrand]]
* g [[Henri|Enric]] : diwar ar germaneg ''heim'' (ti) ha ''rik'' (roue).
* b [[Henriette|Enriqueta]] : stumm benel Enric.
* g [[Herbert|Eribert]] : diwar ar germaneg ''hari'' (arme) ha ''berht'' (illustre, brillant).
* g Erasme : diwar ar gresianeg ερασμιος ''erasmios'' (aimable, charmant).
* g [[Eric]] : diwar ar germaneg ''ehre'' (enor) ha ''rik'' (roue).
* b Ermengarda : ar stumm Aimengarda a zo ivez.
* b [[Hermine|Erminia]]
* g [[Ernest|Ernèst]] pe [[Ernest]] : diwar an alamaneg kozh ''ernust'' (fermeté, sincérité, combat).
* b [[Ernest|Ernèsta]] pe [[Ernest|Ernestina]]
* b Esclarmonda : ar stummoù Clarmonda ha [[Mondina]] a zo ivez.
* b Esmerauda : diwar ar gresianeg σμάραγδος ''smáragdos'' (emrodez).
* g [[Stanislas|Estanislas]] pe [[Stanislas|Estanislau]]
* b [[Estelle|Estela]] pe [[Estelle|Estèla]] : diwar al latin ''stella'' (steredenn).
* b [[Esther|Estèr]] : ar stummoù Astèr ha Nèrta a zo ivez.
* g Estérel hag Esterèu
* g [[Stefan|Estefan]], [[Stefan|Esteben]], [[Stefan|Estében]] pe [[Stefan|Estéven]] : diwar ar gresianeg ''stephanos'' (kurun.
* b [[Stefania|Estefaneta]], [[Stefania|Estefània]], [[Stefania|Estèva]] pe [[Stefania|Estevena]]
* g [[Étienne|Estève]] pe [[Étienne|Estèfe]] : diwar ar gresianeg ''stephanos'' (kurun).
* b Eufràsia
* g [[Eujen|Eugèni]] : diwar ar gresianeg Εὐγένιος ''Eugénios'' (mat-ganet).
* b [[Eugénie|Eugènia]] : diwar ar gresianeg Εὐγενία ''Eu̍genía'' (mat-ganet).
* b [[Eulalie|Eulàlia]] : diwar ar gresianeg ''εὖaleîn'' (celle qui parle agréablement). Ar stumm Aulària a zo ivez.
* g Eumiliò
* g Eusèbi : diwar ar gresianeg εὖ ''eu'' (bien) ha σέβειν ''sebein'' (doujañ).
* b Eusèbia
* g Eustaqui pe Eustaqui : diwar ar gresianeg εὖστάχυς ''eustakhus'' (qui porte de beaux épis).
* g Eutròpi pe Estròpi
* b [[Eva|Èva]] : diwar an hebraeg חַוָּה ''hawwâh'' (bev).
* b [[Évelyne|Evelina]] : diwar an hebraeg ''havvah'' (buhez, mammen vuhez) pe eus ar gotek ''awi'' (gras, [[trugarez]]).
* g [[Évariste|Evaris]] pe [[Évariste|Evariste]]
* g Exupèri

=== F ===
* g [[Fabian]] : diwar al latin ''faba'' (fav).
* b [[Fabian|Fabiana]]
* b Fabiolà 
* g [[Fabris|Fabrici]] : diwar al latin ''faber'' (artizan, gov).
* b Faïs
* g Falba
* b Faneta
* b [[Fanny|Faní]] 
* g Fauquet
* g [[Faure]]
* g [[Faustin]]
* b [[Faustina]]: diwar al latin ''faustus'' (favorable).
* g Febus : diwar ar gresianeg Φοῖβος ''Phoíbos'' (le brillant).
* g [[Philibert|Felibert]] pe [[Philibert|Filibert]] : diwar ar germaneg ''fili'' (kalz) ha ''berht'' (brillant, illustre).
* g [[Felis|Feliç]] pe [[Felis|Fèlix]] : diwar al latin ''felix'' (fertile, heureux). Ar stummoù Heliç ha Helics a zo ivez.
* b Felicia, Felícia pe Feliça : stumm benel Feliç.
* g [[Félicien|Felician]] : diwar al latin ''felix'' (strujus, eürus).
* b [[Félicien|Feliciana]]
* g [[Félicité|Felicitat]] : diwar al latin ''felicitas'' (eürusted, chañs).
* g [[Filip|Felip]] pe [[Filip|Falip]] : diwar ar gresianeg Φίλιππος ''philippos'' (hag a gar ar c'hezeg). Ar stumm Halip a zo ivez.
* b [[Philippine|Felipina]]
* g Fiacre
* g [[Firmin|Fermin]] : diwar al latin ''firmus'' (solide, constant, ferme).
* g [[Ferdinand|Ferran]], [[Ferdinand|Ferrand]] pe [[Ferdinand]] : diwar ar goteg ''friþ'' (protection, sécurité) ''nanþ'' (audace, témérité). Ar stumm Herran a zo ivez.
* b [[Ferdinand|Ferdinanda]] pe [[Ferdinand|Ferranda]]
* g [[Fernand]] pe [[Fernand|Ferran]]
* b [[Fernand|Fernanda]]
* g Ferriòl, Ferriòu pe Ferruou
* g [[Fidel|Fidèl]] pe [[Fidel|Fidèu]]
* b Filadèlfa : diwar ar gresianeg Φιλάδελφος ''Philadelphos'' (hag a gar he breur) pe ar gresianeg Φιλάδελφἠ ''Philadelphé'' (hag a gar he c'hoar).
* g Filemon : diwar ar gresianeg Φιλήμων ''Philếmôn'' (amical, affectueux).
* b Filemona
* b [[Filomena]] : diwar ar gresianeg ''philoménos'' (karet).
* b Fina
* g Flavian : diwar al latin ''flavius'' (melen).
* b [[Flavie|Flàvia]] : stumm benel Flavian.
* b [[Flor]], [[Flora]], Floreta pe Florina
* g [[Florent|Florenç]] pe [[Florent|Florens]] : diwar al latin ''florens'' (o vleuniañ, e bleuñv).
* b [[Florence|Florença]]
* g Florencian
* g Florèns 
* g Florentin
* b Florentina
* g Florés
* g Florestan
* g [[Florian]] : diwar al latin ''florens'' (o vleuniañ, e bleuñv).
* b [[Florian|Floriana]]
* b Florina
* b Florissen
* g Fòrt
* g Fortunat : diwar al latin ''fortunatus'' (fortuné).
* b Fortunada : stumm benel Fortunat.
* g [[Frank|Franc]]
* b França : diwar al latin ''francus'' (dieub).&lt;ref name=&quot;F&quot;&gt;{{oc}} {{Liamm web|langue=oc|url=https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/4021/frances-francesa-franca-ital-itala-de-prenoms-possibles-en-occitan|titl=Francés, Francesa, França, Ital, Itala: de prenoms possibles en occitan|lec'hienn=jornalet.com |aozer=Domergue Sumien|bloaz=2021}}.&lt;/ref&gt;
* g [[Francés]] pe [[Francesc]].&lt;ref name=&quot;F&quot;/&gt;
* b [[Francesca|Francesa]] pe [[Francesca]].&lt;ref name=&quot;F&quot;/&gt;
* b Francina
* g [[Francis|Francís]]
* g [[Frederig|Frederi]] pe [[Frederic]] : diwar ar germaneg ''frid'' (peoc'h) ha ''ric'' (galloudus).
* b [[Frederica]]
* g Fris
* b Frisa pe Frisia
* g [[Fulgence|Fulgenci]]

=== G ===
* g Gabian
* b Gabiana
* g [[Gabin]] : diwar al latin ''gabinus''.
* g [[Gabriel|Gabrièl]] pe [[Gabriel|Gabrièu]] : diwar an hebraeg גַּבְרִיאֵל ''ġabrīēl'' (nerzh Doue).
* b [[Gabriela]], [[Gabriela|Gabrièla]] pe [[Gabriela|Gabrièle]]
* g Gacian : diwar al latin ''gatianus''.
* b Gaciana
* b Garmonda Germonda
* g [[Gaétan|Gaetan]] pe [[Gaétan|Gaietan]]
* b [[Gaétan|Gaetana]] pe [[Gaétan|Gaietana]]
* g [[Guy|Galhard]], [[Guy|Galhard]], [[Guy|Gui]], [[Guy|Guis]] pe [[Guy|Guiu]] : diwar ar germaneg ''wid'' (koad, koadeg).
* b Garsenda
* g Gashia : diwar an euskareg ''hartz'' (arzh).
* g [[Gaspard]]
* g [[Gaston]]
* g [[Joselin|Gaucelin]]
* g Gaudenç : diwar al latin ''gaudentius''.
* b Gaudéncia pe Gaudencia
* b [[Gaia]] : diwar ar gresianeg Γῆ ''Gễ'' (Douar).
* g Gassan
* g Gassia
* b Gaudia
* g [[Jafrez|Gaufrèdi]] pe [[Geoffroy|Godofred]] : diwar ar germaneg ''gaut'' ha ''frid'' (peoc'h). Ar stumm Jaufre a zo ivez.
* g Gaussem
* g [[Gaoter|Gautèr]]&lt;ref&gt;an '''r''' ne vet ket distaget.&lt;/ref&gt;, [[Gaoter|Gautèir]], [[Gaoter|Gautièr]] pe [[Gaoter|Gautier]] : diwar ar c'hentgermaneg ''waldijaną'' (gouverner).
* g Gedeon : diwar an hebraeg גדעון ''Guide'on''.
* b Gema pe Gemma
* g [[Saint-Genès|Genès]]
* g [[Gennaro|Genovier]] : ar stummoù Janvier, Janvié ha Genovié a zo ivez.
* b [[Gennaro|Genoviera]]
* b [[Geneviève|Genevieva]] pe [[Geneviève|Geneviva]]
* b [[Jasmine|Gensemina]] : ar stumm Jansemina a zo ivez.
* g [[Gérald|Geraud]] pe [[Gérald|Giraud]]
* b [[Gérard|Gerauda]] pe [[Gérard|Girauda]]
* g [[Jili|Geri]], [[Jili|Gèli]], [[Jili|Gili]] pe [[Jili|Gilon]] : diwar ar gresianeg Αίγίδιον ''aigidion'' (peau de chevreau).
* g [[Germain|German]]
* b Germana
* g Germonde
* g [[Gérard]], [[Gérard|Geraud]] pe [[Gérard|Girard]] : diwar ar germaneg ''gēr'' (goaf) ha''hard'' (kalet, kreñv).
* g [[Jerom|Geròni]], [[Jerom|Giròme]] pe [[Jerom|Giròni]]
* g Gervai pe Gervasi
* b Gervàsia
* g [[Gilbert|Gilbèrt]], [[Gilbert|Gilabèrt]] pe [[Gilbert|Gilibèrt]] : diwar ar germaneg ''gisil'' (hampe de flèche) ha ''berht'' (illur).
* b [[Gilbert|Gilbèrta]] pe [[Gilbert|Gilaberta]], [[Gilbert|Gilabèrta]] pe [[Gilbert|Giliberta]]
* g [[Gildas|Gildàs]]
* b [[Jili|Gileta]] pe [[Jili|Gilona]]
* b [[Ginette|Gineta]]
* b [[Géraldine|Giraudina]]
* b [[Gisela|Gisèla]] : diwar ar germaneg ''gīsal'' (otaj).
* g [[Glaoda|Glaudi]] : diwar al [[latin]] ''claudius'' (kamm). Ar stumm Claudi a zo ivez.
* b [[Glaoda|Glàudia]] : ar stumm Clàudia a zo ivez.
* g Gonçalve pe Gonçau : diwar ar germaneg ''gund'' (emgann).
* g [[Gontran|Gontram]] pe [[Gontran]] : diwar ar germaneg ''gund'' (emgann) ha ''hramn'' (bran).
* b Gràcia pe Gracia
* g Gracian
* b Graciana
* g [[Gregori|Gregòri]]
* g [[Gwilherm|Guilhèm]] pe [[Gwilherm|Guilherme]] : diwar ar germaneg ''will'' (youl) ha ''helm'' (tokarn, helm).
* b [[Gwilherm|Guilhemana]], [[Gwilherm|Guilhemeta]] pe [[Gwilherm|Guilhermina]]
* g Guinòt
* b Guirauda
* g Guiscard
* g Guíshen
* b Guishena
* b Guislana
* g [[Gustav|Gustau]] pe [[Gustav|Gustavi]]
* g Gustin
* b Gustina

=== H ===
* g [[Filip|Halip]] diwar ar gresianeg Φίλιππος ''philippos'' (hag a gar ar c'hezeg). Ar stummoù Falip ha Felip a zo ivez.
* g [[Felis|Heliç]] pe [[Felis|Helics]] : diwar al latin ''felix'' (fertile, heureux). Ar stummoù Feliç ha Fèlix a zo ivez.
* g [[Ferdinand|Herran]] : diwar ar goteg ''friþ'' (gwarez, surentez) ''nanþ'' (herder, hardizhded). Ar stummoù Ferran, [[Ferrand]] ha [[Ferdinand]] a zo ivez.
* g Horsan
* g Hòrt
* g Hortic : anv-bihan [[gwaskonek]].
* g [[Huon|Huc]] : diwar ar germaneg ''hûg'' (intelligence, esprit, pensée). Ar stummoù Uc, [[Ugo]], Ugon ha Ugues a zo ivez.

=== I ===
* g Iacin : diwar ar gresianeg ὑάκινθος ''huakinthos''. Ar stumm Jacint a zo ivez.
* b [[Ida]]
* b Ideleta
* g [[Ignace|Inhaci]]  pe [[Ignace|Inhasi]] : diwar al latin ''ignis'' (tan).
* g [[Igor|Igòr]]
* g [[Hilaire|Ilari]]
* g [[Hilaire|Ilària]]
* g Inian pe Inhan
* b [[Inès]] : diwar ar gresianeg ἁγνός ''hagnós'' (kast, glan) pe eus an [[arabeg]] ايناس ''ʾĪnās'' (sympathique, généreuse). Ar stumm Ainès a zo ivez.
* g [[Innocent|Innocenci]] pe [[Innocent]] : eus al latin ''in-nocens'' (qui ne nuit pas).
* b [[Yolande|Iolanda]]
* g [[Hyppolite|Ipolit]] : diwar ar gresianeg Ἱππόλυτος ''Hippólutos'' (qui délie les chevaux). Ar stummoù Apòlit ha Pòli a zo ivez.
* b [[Irène|Irèna, Irena peu Irenèu]] : eus ar gresianeg εἰρήνη ''Eiréné'' (peoc'h).
* g [[Isaac]] : diwar an hebraeg יצחק ''yiṣḥāq'' (c'hoarzhin a raio).
* b [[Izabel|Isabèl]]
* b Isangarda
* g Isarn
* b Isaura
* g [[Izidor|Isidòr]] : diwar ar gresianeg Ἱσίδωρος ''Isídôros'' (prof Isis).
* b [[Izold|Isèu, Iseut pe Isadau]]
* g [[Ismael|Ismaèl]] : eus an hebraeg ישׁמעאל ''Išma`e’l'' (Dieu en deus klevet).
* b Isolina
* g [[Ezop|Isòp]]
* g Ital : stumm okitanek an anv-bihan italian ''Italo'' (diwar al latin ''Italus'')&lt;ref&gt;Domergue Sumien, « Francés, Francesa, França, Ital, Itala: de prenoms possibles en occitan [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fopinion.jornalet.com%2Flenga%2Fblog%2F4021%2Ffrances-francesa-franca-ital-itala-de-prenoms-possibles-en-occitan#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url] »,  jornalet.com, 2021.&lt;/ref&gt;.
* b Itala&lt;&lt;ref&gt;Domergue Sumien, « Francés, Francesa, França, Ital, Itala: de prenoms possibles en occitan [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fopinion.jornalet.com%2Flenga%2Fblog%2F4021%2Ffrances-francesa-franca-ital-itala-de-prenoms-possibles-en-occitan#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url] »,  jornalet.com, 2021.&lt;/ref&gt;.
* g [[Yves|Iveta]]
* b [[Yvette|Iveta]] pe [[Yvette|Ivèta]]
* g [[Ivon]]
* b [[Ivona]]

=== J ===
* g Jacin : eus ar gresianeg ὑάκινθος ''huakinthos''. Ar stumm Iacint a zo ivez.
* b Jacinta
* g [[James|Jacme]]&lt;ref group=&quot;1&quot;&gt;distaget e vez [ˈd͡ʒamme].&lt;/ref&gt;
* b [[James|Jacmeta]]
* g [[Jacob|Jacòb]] : eus an hebraeg יעקב ''Ya`aqob'' (celui qui prend par le talon).
* g Jacomin
* b Jacomina : syumm benel Jacomin.
* g [[Sent Jàguen|Jàguen]]&lt;ref group=&quot;1&quot;&gt;ar '''j''' a vez distaget [j] hag an '''n''' ne vez ket distaget.&lt;/ref&gt;
* b [[Jasmina|Jansemina]] : ar stumm Gensemina a zo ivez.
* g Janvier : ar stummoù Janvié, Genovier ha Genovié a zo ivez.
* b Janviera : ar stumm Genoviera a zo ivez.
* g [[Jafrez|Jaufre]] : eus ar germaneg ''gaut'' ha ''frid'' (peoc'h). Ar stummoù Gaufrèdi ha Godofred a zo ivez.
* g [[Jakez|Jaume]] : memes gedarzh ha Jacòb.
* b Jaumeta
* g [[Jozef|Jausep]], [[Jozeb|Josèp]] pe [[Jozef|Jausé]] : eus an hebraeg יוֹסֵף ''Yosef'' (il augmentera, il ajoutera, il fera croître).
* g [[Xavier|Javièr]]
* g [[Jeremi|Jerèmi]], [[Jeremi|Jerèmias]] pe [[Jeremi|Jeremias]] : eus an hebraeg יִרְמְיָהוּ ''Yirməyāhū'' (Dieu élèvera, rehaussera).
* b Jerèmia pe Jerèmi
* g [[Jerom|Jiròni]] : eus ar gresianeg ἱερός ''hierόs'' (sakret) ha ὄνομα ''ónoma'' (anv). Ar stummoù Geròni, Giròme ha Giròni a zo ivez.
* g [[Joachim]] pe [[Joaquim]] : eus an hebraeg יְהוֹיָקִים ''yehoyakim'' (Jéhovah met debout).
* b Joachim pe Joaquima
* g [[Joan]] pe [[Jan]] : eus an hebraeg יהוהנן ''yehohānan'' (YHWH fait grâce).
* b [[Joan|Joana, Jan pe Juan]]&lt;ref&gt;'''Juan''' a zo spesadel ouzh an Alpoù.&lt;/ref&gt;
* b Joaneta, Joanina : stummoù kevatal eus an anvioù gallek Jeanette/Jeannine.
* g [[Joan|Joanin]] : stumm deveret eus [[Joan]].
* g [[Joan|Joanina]]
* g [[Joel|Joèl]] pe [[Joel|Joèu]] : eus an hebraeg יואל (Doue eo Yahve).
* b [[Joel|Joèla]]
* b [[Jordana]] : eus an hebraeg ירד Yarad ([[Jordan (stêr)]]).
* g [[Jordi|Jòrdi]], [[Jordi|Jòrdic]], [[Jorge|Jòrge]], [[Jorj|Jòrgi]] pe [[Jordi|Jòrli]] : eus ar gresianeg Γεώργιος ''geórgios'' (celui qui travaille à la terre).
* b [[Jord|Jordeta]], [[Jorj|Jorgieta]] pe [[Jorj|Jorgina]]
* b [[Jozef|Josèpa]]
* b [[Josefina]] pe Josepina
* g [[José|Joset]]
* b [[José|Josèla]] pe [[José|Joseta]]
* b Josiana
* g [[Juda]] : eus an hebraeg יְהוּדָה ''Yehoudah''.
* b [[Judit]] : eus an [[hebraeg]] יְהוּדִית ''Yehudit'' (louée ou juive).
* g [[Jul|Juli]] pe [[Jul|Joli]]
* b [[Julia]], [[Julia|Júlia]], [[Julia|Julià]], [[Julia|Jolia]] pe [[Julia|Jòlia]]
* g [[Julien|Julian]] pe [[Julian|Jolian]]
* b [[Juliana]] peu Joliana
* b [[Julieta]] pe [[Juliette|Jolieta]]
* g Junian
* g [[Just]]
* g [[Justin]] : eus al latin ''justus'' (juste).
* b [[Justine|Justina]]
* g [[Justinien|Justinian]]
* b [[Justinien|Justiniana]]

=== L ===
* g Ladislau
* g [[Lambert]] : diwar ar germaneg ''land'' (bro) ha ''bert'' (illustre, brillant).
* g [[Landry|Landri]], Landric pe Laneiric
* g [[Léger|Laugier, Leugier pe Leugièr]] : eus ar germaneg ''leod'' (pobl) ha ''gar'' (gaof).
* b [[Laura]] : diwar al latin ''laurus'' (lore).
* g [[Laorañs|Laurenç]] pe [[Laorañs|Laurens]] : diwar al latin laurentius (an hini a zoug al lore).
* b [[Laurence|Laurença]]
* g Laurian
* g [[Lazare|Lasèr]], [[Lazare|Lazar]] pe [[Lazare|Lazèr]] : diwar an hebraeg אלעזר ''El-azar'' (Doue en deus sikouret).
* b Lasèria pe Lazarina
* b [[Lea]] : diwar an hebraeg לֵאָה ''le'ah'' (an hini skuizh).
* g [[Léandre|Leandre]]
* g Lélian
* b Leocàdia
* g [[Leon (anv-bihan)|Leon]] pe [[Leon (anv-bihan)|Liunet]] : diwar al latin ''leo'' (leon).
* b [[Leon (anv-bihan)|Leona]]
* b [[Lena]] : diwar ar gresianeg ''hélé'' (éclat du soleil). Ar stummoù [[Elena]] ha Elina a zo ivez.
* g [[Leonard]] pe [[Leonard|Leunard]]
* g [[Léonce|Leonç]] pe [[Léonce|Lionç]]
* b Leonça, Leòncia pe Lióncia
* g [[Leonidas]] pe [[Leonidas|Leonidàs]]
* b Leontina
* g [[Leopold|Leopòld]] pe [[Leopold|Liebaud]] : diwar ar germaneg ''liut'' (pobl) ha ''bold'' (kalonek).
* b [[Laetitia|Letícia]]
* b [[Lydia|Lidia]] pe [[Lydia|Lídia]]
* b Lidvina
* b Linon : anv eus al &quot;Landes&quot;.
* b [[Lisa]]
* b [[Lisette|Liseta]]
* g [[Aleksandr|Lissandre]] pe [[Aleksandr|Lissandri]]&lt;ref&gt;en Alpoù ar Su.&lt;/ref&gt; : stummoù all eus Alissandre.
* b [[Alexandra|Lissandrina]]
* b Liurada
* b [[Loup|Loba]] : stumm benel Lop.
* g [[Loís]] pe [[Loís|Lòis]]&lt;ref&gt;en Aovergn.&lt;/ref&gt; : diwar ar germaneg ''hlod'' (gloar) ha ''wig'' (emgann).
* b Loísa
* g [[Loup|Lop]] : diwar al latin ''lupus'' (bleiz).
* g [[Lotar|Lotari]] : diwar ar germaneg ''hlut'' (kreñv) ha ''heri'' (arme).
* g [[Luc]] : diwar al latin ''lux'' (goulou) pe ar gresianeg λευκός ''leukos'' (gwenn, goulou, glan).
* g [[Lucas|Lucàs]]
* b [[Lucia]] pe [[Lucia|Lúcia]]
* g [[Lucien|Lucian]]
* b Luciana
* g Lucrèci
* b Lucrècia
* g [[Ludovic]] : diwar ar germaneg ''hlod'' (gloar) ha ''wig'' (emgann).
* g Lugan : diwar al latin ''lucus'' (koad sakret).
* b Lugana
* b Lutz

=== M ===
* g Macari : diwar ar gresianeg ''makarios'' (bienheureux).
* b Macària
* b [[Mael|Maélis]] : diwar ar c'heltieg ''mael'' (priñs, meur, penn).
* b [[Magali]] pe [[Magali|Magalí]] : anv-bihan [[provañsek]]
* b [[Madalen|Madalena]], [[Magdalena]] pe [[Madalen|Matalena]]
* b Magalona
* b [[Maylis|Mailís]] pe [[Maylis|Maylis]] : anv-bihan gwaskonek
* g [[Maksim|Maime]], [[Maksim|Maissim]], [[Maksim|Maissime]], [[Maksim|Maxim]] pe [[Maxime]] : diwar al latin ''maximus'' (an hini brasañ).
* b [[Maksim|Maima]]
* g [[Masimilian|Maissimilian]] pe [[Masimilian|Maximilian]]
* g Maissemin pe Maximin
* g Maissenç pe Maixent : diwar al latin ''maxentius''.
* g [[Maxence|Maissenci]] pe [[Maxence|Maxenci]] : diwar al latin ''maxentius''.
* g Mamert
* g [[Manfred]], Manfrèd pe Manfrè : diwar ar germaneg ''man'' (den) ha ''frid'' (peoc'h).
* b [[Manon]] : diwar an hebraeg ''mar-van'' (takenn vor).
* g [[Manuel|Manuèl]] : diwar an hebraeg עִמָּנוּ אֵל ''‘immânû ’él'' (Doue e-touez ac'hanomp). Ar stummoù Amanieu, Amaniu, Emanuèl ha Emmanuèl a zo ivez.
* b [[Manuela]] : ar stumm Emmanuela a zo ivez.
* g [[Marc]] : diwar al latin ''marticus'' (consacré au dieu [[Meurzh (doue)|Meurzh]]).
* g [[Martial|Marçal]] pe [[Martial|Marçau]] : diwar al latin ''martialus'' (dediet d'an doue [[Meurzh (doue)|Meurzh]]).
* g [[Marcel|Marcèl]] pe [[Marcel|Marcèu]]
* b [[Marcelle|Marcèla]]
* g Marcelin
* b Marcelina
* b Marcera
* g Marcian
* g Marcòri
* b [[Margarida]] : diwar ar gresianeg μαργαρίτης ''margarítes'' (perlezenn).
* b [[Margot|Margòt]]
* b [[Maria]] : diwar an [[arameeg]] ''mariam''.
* b [[Miriam|Mairiam]] : diwar an hebraeg מרים ''myriam'' (kaer, karet), homañ tennet eus an arameeg ''mariam''.
* b [[Mariana]] pe [[Marianna]]
* g [[Marin]] : diwar al latin ''marinus''.
* b Marieta
* b [[Marina]]
* b Marineta
* b [[Marion]]
* b Marisa
* g [[Marius]], [[Marius|Màrius]] pe [[Marius|Mariüs]] : diwar al latin ''mare'' (mor) pe deveret eus an anv-bihan hebraik מרים ''myriam''.
* b Marta, Martolana pe Marton
* g [[Martin]]
* b Martina
* g Martinian
* g Martòri pe [[Mathias|Matiàs]]
* g Matalin
* b Matalina
* g [[Mazhev|Matèu]], [[Mazhev|Matièu]] pe [[Mazhev|Matiu]] : diwar an hebraeg מַתִּת ''mattith'' (donezon) ha יָהוּ ''Yāhū'' (stumm berraet eus [[YHWH]]).
* b [[Matilda]] : diwar ar germaneg ''maht'' (nerzh, galloud) ha hild (emgann).
* b [[Mazhev|Mativa]] : stumm benel eus Matèu.
* g Maur pe Mauri
* g [[Maoris|Maurici]] pe [[Maoris|Maurise]] : diwar al latin ''mauricius'' ([[maour]]).
* b Mauriceta
* g Maurin : diwar al latin ''maurinus''.
* g Meard
* g [[Médard]] pe [[Médard|Mesard]]
* b [[Melania|Melània]], [[Melania]] pe [[Melania|Melina]] : diwar ar gresianeg μέλανος ''melanos'' (du, teñval).
* b Melianda
* b Melina
* b [[Melusina]]
* b Menina
* g [[Ménard|Meinard]] : diwar an alamaneg kozh ''megin'' (galloud, nerzh) ha ''hard'' (kalet).
* g [[Melchior|Melquiòr]] pe [[Melchior|Melciòr]]
* g Menaut pe Manaud, Manaut
* b Menauda
* b [[Mercedes|Mercè, Mercédes pe Mercedès]]
* g [[Aymeric|Meric]] : diwar ar g                                              ermaneg ''halm'' (ti) ha ''ric'' (roue). Ar stumm Aimeric a zo ivez.
* b Michiala
* g [[Mikael|Miquèl]], [[Mikael|Miquèu]] pe [[Mikael|Michèu]] : eus an hebraeg מיכאל ''michael'' (piv a zo evel Doue ?).
* g [[Mikaela|Miquèla]] pe [[Mikaela|Michèla]]
* g Miquelina
* b Miramond
* b [[Mirèio|Mirèia]], [[Mirèio|Mirelha]] pe [[Mirèio|Mirèlha]] : anv-bihan benel poblekaet gant [[Frederic Mistral]] hag a zeu eus an anv-bihan hebraik מרים ''myriam''.
* g Mesmin
* b Mondana
* g Modest, Modèst pe Modeste : eus al latin ''modestus'' (réservé, modéré).
* b Modèsta
* b Mondina : ar stummoù Clarmonda ha Esclarmonda a zo ivez.
* g [[Moizez|Moisès]] : diwar an hebraeg מֹשֶׁה ''Moshe''.
* b [[Monica]]
* g [[Morgan]] : anv-bihan keltiek hag a dalv ganet eus ar mor.
* b [[Morgana]]

=== N ===
* g [[Nadal]] pe Nadau
* b Nadala
* b [[Natalia|Nadalia]] pe [[Natalia]] : diwar al latin ''natalis'' (deiz ar ganidigezh).
* b Nadege : diwar ar rusianeg Надежда ''nadejda'' (spi).
* b Nadina
* b Naís
* b Naneta
* b Nanon
* g Narcís : diwar ar gresianeg Νάρκισσος ''Nárkissos'' (peur, chaos, désastre).
* g [[Nazer|Nasari, Nari pe Nazari]]
* b [[Natacha|Natachà]]
* b Natalena
* g Nectari
* b [[Esther|Nèrta]] : ar stummoù Astèr ha Estèr a zo ivez.
* b Nèus : diwar al latin ''nivem'' (erc'h).
* g [[Nestor|Nestòr]] : diwar ar gresianeg Νέστωρ ''Néstôr''.
* g Nicasi
* g Nicéfòr : diwar ar gresianeg Νικη ''nikê'' (trec'h) ha φόρος ''phorein'' (dougen).
* b [[Nicola|Nicòla]] : stumm benel Nicolau}.
* g [[Nikolaz|Nicolau]] : diwar ar gresianeg Νικό ''nikê'' (trec'h) ha λαος ''laos'' (pobl). Ar stumm Micolau a zo ivez.
* g Nicodèm, Nicodème pe Nicodèmes
* b [[Nina]]
* g Noè : diwar an hebraeg נֹחַ ''nōa'h''.
* b Norina : stumm benel eus Norat.
* g Norat : ar stumm Onorat a zo ivez.
* g [[Norbert|Norbèrt]] pe [[Norbert]] : diwar ar germaneg ''north'' (norzh) ha ''bert'' (brillant).

=== O ===
* g Octavi : diwar al latin ''octavus'' (an eizhvet).
* b Octàvia
* g Octavian
* b Octaviana
* b [[Odile|Odila]] pe [[Odile|Odília]] : diwar ar germaneg ''od'' (biens, richesses, prospérité). Ar stummoù Audila ha Audiarda a zo ivez.
* g [[Odilon]] : ar stumm Audilon a zo ivez.
* b [[Ophelia|Ofèlia]] pe [[Ophelia|Ofelia]] : diwar ar gresianeg ὠφέλεια (an hini a sikour).
* b [[Olimpia (anv-bihan)|Olímpia]] pe [[Olimpia (anv-bihan)|Olimpa]]
* g Olimp pe Olimpe
* g [[Olier|Oliu]], [[Olier|Olivièr]] pe [[Olivier]] : diwar ar germaneg ''alf'' (elfe ou être surnaturel) ha ''her'' (arme, brezelour, penn arme).
* g [[Omer|Omèr]]
* b Onorada : stumm benel Onorat.
* g Onorat : ar stumm Norat a zo ivez.
* b Onorina
* g Oraci
* g Orens
* g [[Oscar]] 
* b Ortensia pe Ortènsi : diwar al latin ''Hortensius'', deuet eus ar ger ''hortus'' (al liorzh).
* b Orsula : diwar ar [[galianeg]] ''artula'' (arzhezig). Ar stumm [[Ursula]] a zo ivez.
* g Osmin pe Osmieu
* b Osulina
* g [[Oswald|Osvald]] : diwar ar saozneg kozh : ''ōs'' (doue) ha ''waldan'' (gouarn).
* g Oton : diwar ar germaneg ''od'' (madoù).

=== P ===
* g Pacian pe Pacient : diwar al latin ''patiens'' (celui qui endure, celui qui souffre).
* g [[Pacôme|Pacòmi]]
* g Pagés
* g Palai pe Pelagi : diwar ar gresianeg πέλαγος ''pélágos'' (an donvor).
* g Pamfil pe Pamfile : diwar ar gresianeg ''pan'' (holl) ha ''philos'' (mignon).
* g  [[Pankras|Pancrasi]]
* g Pantali pe Pantalí
* g Pardós
* g [[Paskal]] pe Pascau : diwar al latin ''paschalis'' (an hini ganet e Pask).
* b [[Pascale|Pascala]]
* g Pascalin
* g Pastor
* g [[Padrig|Patric]] : diwar al latin ''patricius'' (patrisian).
* g [[Patrice|Patrici]] : di waral latin ''patricius'' (patrisian).
* b [[Patricia]] pe [[Patricia|Patrícia]]
* b Patz : diwar al latin ''pax'' (peoc'h).
* g [[Paul|Pau]] pe [[Paul]] : diwar al latin ''paulus'' (bihan, uvel).
* b [[Paula]]
* g Pauleta
* g Paulin
* b [[Paulina]]
* g [[Pêr|Pèr]], [[Pêr|Pèir]], [[Pêr|Pèire]] pe [[Pêr|Pey]] : diwar ar gresianeg πέτρος ''petros'' (maen).
* b [[Pêr|Pèira]]
* b [[Perrine|Peirina]]
* b [[Pierrette|Peireta, Peiroleta, Peirolina, Peironeta, Peiròta pe Peiroteta]]
* b Peironèla pe Peironia
* g [[Pierrot|Peiròt, Peirotet pe Peyrot]]
* g Pelegrin
* b Pelegrina
* b Pelagia pe Pelàgia : diwar ar gresianeg πέλαγος ''pélágos'' (an donvor)
* m Perfèct
* g [[Pêr|Perin]] : stumm all eus Pèir.
* b Perpetua
* 2 Petoù
* g Placid pe Placide
* b Plasença
* g Pòli : diwar ar gresianeg Ἱππόλυτος ''Hippólutos'' (qui délie les chevaux). Ar stummoù Apòlit ha Ipolit a zo ivez.
* g Policarp
* g Policlet
* g Polidòr
* g Pompèu
* g [[Pons|Pons, Ponç pe Pònç]] : diwar al latin ''pons'' (pont).
* g Porcari
* g Poton
* b Potona
* b Presada
* g Priest
* b Prima
* g Privat
* g Pros : diwar al latin ''prode'' (talvoudus, profitabl).
* b Prosa
* g [[Prosper|Prospèr]]
* g Prudenci
* b Prudencia pe Prudéncia

=== Q ===
* b Quitèira pe Quiteria : diwar ar goteg ''witeroc''.
* g [[Quentin|Quintin]] pe [[Quentin]] : diwar al latin ''quintus'' (ar pempvet).

=== R ===
* g [[Rafael|Rafèu]] : diwar an hebraeg רְפָאֵל ''Rāfāʾēl'' (pareañ a ra Doue).
* b [[Rafaela|Rafèla]]
* g [[Rainier]] : diwar ar germaneg ''ragin'' (kuzul) ha ''hari'' (arme).
* b Raissà 
* g Ravier
* g Rambaut
* g [[Ramon]], Ramond pe Raimon : diwar ar germaneg ''ragin'' (kuzul) ha ''mundo'' (gwarezh).
* b [[Ramona]], Ramonda pe Raimonda
* g [[Raoul|Raol]], Raols, Ravós pe Raül : diwar ar germaneg ''rad'' (kuzul) ha ''wulf'' (bleiz).
* b [[Raquel|Raquèl]] pe [[Raquel|Raquèu]] : diwar an hebraeg רָחֵל ''raḥel'' (dañvadez).
* b [[Rebecca|Rebeca]] : diwar an hebraeg רבקה ''Rivqah''.
* b [[Regina]] : diwar al latin ''rēgīna'' (priñsez, itron veur).
* g [[Régis|Règis]] pe [[Régis|Regís]]
* b [[Reina]] : diwar al latin ''rēgīna'' (priñsez, itron veur).
* g [[Rémi|Remedi]], [[Rémi|Remèsi]], [[Rémi|Romieg]], [[Rémi|Romiegè]]
* b [[Renée|Renada]] : stumm benel Renat.
* g [[René|Renat]] : diwar al [[latin]] ''renatus'' (ganet adarre).
* g [[Renaud]] pe [[Renaud|Reinaud]] : diwar ar germaneg ''ragin'' (kuzul) ha ''wald'' (hag a ren).
* b [[Renaud|Reinauda]]
* b [[Réjane|Rejana]]
* g [[Richarzh|Ricard]], [[Richard|Ricaut]] pe [[Richard|Rigaut]] : diwarar germaneg ''ric'' (galloudus) ha ''wald'' (hag a ren). Ar stummoù Arricard ha Arricart a zo ivez.
* b [[Rita]] pe Rità : diwar ar gresianeg μαργαρίτης margarítes (perlezenn).
* g [[Roparzh|Robèrt]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloar) ha ''beraht'' (illur).
* b [[Roberta|Robèrta]] pe [[Roberta]]
* g [[Robin]]
* b [[Robin|Robina]]
* g [[Roch|Ròc]] : diwar ar germaneg ''hrok'' (tunique courte) pe ''hruk'' (corneille).
* g [[Rodolf|Rodòlf, Rodòuf pe Rodòufe]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloar) ha ''wulf'' (bleiz).
* g [[Rodrigues|Rodric pe Roderic]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloar) ha ''ric'' (galloudus).
* g [[Roger|Rogèr, Rogièr, Rogier pe Rotger]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloarius) ha ‘’gari’’ (goaf).
* g [[Roman]] : diwar al [[latin]] ''romanus'' (roman). Ar stumm Arroman a zo ivez.
* b [[Romana]]
* g [[Romeo|Romèu, Romieu pe Romèo]]
* g [[Romuald]] pe [[Romuald|Romuaud]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloar) ha ''wald'' (hag a ren).
* g [[Roland|Rolland]] pe [[Roland|Rotland]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloar) ha ''land'' (tiriad).
* b [[Roland|Rollanda]] pe [[Roland|Rotlanda]]
* b [[Rosa|Ròsa]]
* b [[Rosalie|Rosalia]] : diwar al [[latin]] ''rosa'' (rozenn) ha ''lilium'' (lili) pe diwar al latin ''rosaria'' (liorzh ar roz).
* b [[Roseline|Rosalina]] pe [[Roseline|Rosselina]]
* b Rosamonde
* g Rosan
* b [[Rosana]]
* b [[Roseta]]
* b Rosina
* g [[Rostand|Rostan]] pe [[Rostand]] : diwar ar germaneg ''hrod'' (gloar) ha ''stain'' (maen). Ar stumm gwaskognek Arrostanh a zo ivez.
* b [[Roxana]] : diwar ar gresianeg Ῥωξάνη ''Rôxánê'' eñ e-unan diwar ar [[perseg]] ''Rochaniâ'' (la lumineuse).
* g [[Rufin]] : diwar al latin ''rufinus'' (ar rouzig).
* g [[Rupert]]
* b [[Ruth|Rut]] : diwar an hebraeg רוּת.

=== S ===
* b [[Sabina]] : diwar al latin ''sabinus''.
* b [[Salomé|Salòme]] pe [[Salomé]] : diwar an hebraeg שלום ''shalom'' (peoc'h).
* g [[Sauveur|Salvaire]], [[Salvador]] pe [[Sauveur|Sauvador]] : diwar al latin ''salvare'' (saveteiñ).
* g [[Samson]] : diwar an hebraeg שִׁמְשׁוֹן '' chimchon'' hag a zeu eñ eus ''chemech'' (heol bihan).
* g [[Sancho|Sans]] : diwar al latin ''sanctus'' (sant).
* b [[Sança de Provença|Sancha]], [[Sança de Provença|Sancheta]] pe [[Sança de Provença|Sancia]]
* b [[Sandrine|Sandrina]] : ar stumm Xandròta a zo ivez.
* g [[Saturnin|Saornin]], [[Saturnin|Sarnin]], [[Saturnin]] pe [[Saturnin|Sernin]]
* b [[Sara]] pe [[Sarah|Sareta]] : diwar an hebraeg שָׂרָה (priñsez).
* b Saurimonda
* b Sauvada : stumm benel Sauvat.
* g Sauvat
* g [[Jelvestr|Sauvèstre]] pe [[Jelvestr|Sauvesti]] : diwar al latin ''silva'' (ar goadeg).
* g Sauvian
* g Savaric
* g Savin
* b Savina
* g Savornin
* g Savinian
* g [[Sebastian]] : diwar ar gresianeg Σεβαστός ''Sebastós'' (vénéré).
* g Sebastiana
* g [[Symphorien|Sefrian]], [[Symphorien|Simforiam]], [[Symphorien|Siforian]] pe [[Symphorien|Saforian]]
* b Sefriana
* b Senegarda
* b Serafina : diwar an hebraeg ''saraph'' (deviñ).
* g Sergi pe Sèrgi
* g Seguin : diwar ar germaneg ''sig'' (trec'h) ha ''win'' (mignon).
* b [[Serena]] : diwar al latin ''serenus'' (serein, clair, calme, tranquille).
* g [[Sévère|Seurin]] pe [[Sévère|Séver]] (distaget [sebe]) : diwar al latin ''severus'' (strizh, gardis).
* b [[Sévère|Seurina]]
* g [[Jelvestr|Seuvèstre]] : ar stummoù Sauvesti, Silvèstre ha Sauvèstre a zo ivez.
* g Severin : diwar al latin ''severianus'' (exigeant).
* b Severina
* b [[Sibylle|Sibilha]]
* g Sicard pe Sicaut : diwar ar germaneg ''sig'' (trec'h) ha ''hard'' kalet).
* g [[Sidoine|Sidòni]]
* b [[Sidonie|Sidònia]]
* g Sifre
* b [[Ségolène|Sigolena]] pe [[Ségolène|Segolena]]
* g [[Siegfried|Sigfrèd]], [[Siegfried|Sigfrid]], [[Siegfried|Sifren]] pe [[Siegfried|Sufren]]: diwar ar germaneg ''sieg'' (trec'h) ha ''friede'' (peoc'h)
* g [[Sylvain|Silvan]] pe [[Sylvain|Seuvan]] : diwar al [[latin]] ''silva'' (koadeg). Ar stummoù okitanek kozh o deus roet Salvan, Sauvan, Sauvant hag a zo deuet da vezañ anvioù-tiegezh.
* g [[Sylvère|Silveri]]
* b [[Sylvie|Silvia]] pe [[Sylvie|Sílvia]] : diwar al latin ''silva'' (koadeg).
* b Silviana pe Silveta
* g [[Jelvestr|Silvèstre]] : ar stummoù Sauvesti, Seuvèstre ha Sauvèstre a zo ivez.
* g [[Siméon|Simian]], [[Siméon|Simeon]], [[Siméon|Sumian]] pe [[Siméon|Sumean]]
* g [[Simon]] : diwar ar gresianeg ''simos'' (an hini en deus ur fri togn) pe eus an hebraeg שִׁמְעוֹן ''shimeone'' (Dieu a entendu ma souffrance).
* b Simona
* g Simplici
* g Sixt pe Sixte : diwar al latin ''sextus'' (ar c'hwec'hvet).
* b Sobeirana
* g [[Sokrates|Socrata]]
* b [[Sofia]] pe Sòfia : diwar ar gresianeg σοφία ''sophia'' (furnez, gouiziegezh).
* b [[Solange|Solanja]] : diwar al latin ''solemnis'' (solennité).
* g  [[Sulpice|Sulpici]]
* b [[Suzanna|Susanna]] : diwar an hebraeg שושנה ''shoshannah'' (lys, rose).
* b [[Suzanna|Suseta]]
* b [[Suzon|Suson]]
* g Superi
* g Suverin
* b Suverina

=== T ===
* g [[Tankred|Tancred]] : diwar ar germaneg ''danc'' (preder) ha ''rad'' (kuzul).
* g [[Tangi|Tanegui]] : diwar ar [[keltieg|c'heltieg]] ''tan'' ha ''ki''.
* b [[Tatiana]] : diwar al latin ''tatianus''.
* b [[Teresa]] pe Terèsa : diwar ar gresianeg ''therasia''.
* g [[Thibaut|Teobald]] pe [[Thibaut|Teobaud]] : diwar ar germaneg ''theud'' (peuple) ha ''bald'' (hardi).
* g Teodòsi : diwar ar gresinaeg θεός ''theos'' (doue) ha δόσις ''dosis'' (donezon).
* g [[Teodor]] pe Teodòr : eus ar gresianeg θεός ''theós'' (doue) ha δῶρον ''dōron'' (donezon).
* g [[Teodorig|Teodoric]] pe Tederic : diwar ar germaneg''theud'' (pobl ha ''ric'' (galloudus).
* g Terenci : diwar al latin ''terentius''.
* g [[Teofilo]] : diwar ar gresianeg Θεόφιλος ''theophilos'' (hag a gar Doue).
* g Tibèri : diwar ar germaneg ''theud'' (peuple) ''berht'' (brillant).
* g [[Tieri|Tierrí]], Tierric, Terric pe Teiric : stummoù gouiziek eus Tederic.
* g [[Timothée|Timotèu]] : diwar ar gresianeg τιμή ''timê'' (valeur, estime, honneur) ha θεός ''theos'' (dieu).
* g [[Tomaz|Titoan]], Tòmas pe Tomè : diwar an [[arameeg]] תאומא ''te'oma'' (gevell).
* g [[Toussaint|Totsants]]
* g [[Tristan]] : diwar ar [[keltieg|c'heltieg]] ''drust'' (kurun, trouz, emsavadeg, trubuilh) pe ar [[pikteg]] ''drustan'' (douiz).
* b [[Tristana]]

=== U ===
* g [[Hubert|Ubert]] : diwar ar germaneg ''hugu'' (spered) ha ''berht'' (brillant).
* g [[Hugues|Uc, Ugon, Ugo, Ugues]] : eus ar germaneg ''hûg'' (intelligence, esprit, pensée). Ar stumm gwaskonek Huc a zo ivez.
* g Ugolin
* g Ugolena : summ benel Ugolin.
* b [[Huguette|Ugueta]] : stumm benel Ugues.
* g [[Ulysse|Ulisses]] : diwar ar gresianeg Ὀδυσσεύς ''Odusseús''.
* g [[Ulrich|Ulric]] : diwar ar germaneg ''uodal'' pe ''oþal'' (glad, pinvidigezh, mammvro) ha ''ric'' (galloudus).
* g [[Humbert|Umbert]] : diwar ar germaneg ''berht'' (illur) ha ''hun'' (kenañ).
* g [[Urbain|Urban]]
* b [[Ursula]] : diwar ar [[galianeg]] ''artula'' (arzhez vihan). Ar stumm Orsula a zo ivez.

=== V ===
* g [[Vaillant|Valent]] pe [[Vaillant|Valens]] : diwar al [[latin]] ''valens'' (kreñv, solut, nerzhus).
* b [[Vaillant|Valenta]]
* g [[Valentin]] : stumm all eus Valent.
* b [[Valentina]]
* g [[Valeri|Valèri]] : diwar al latin ''valere'' (bezañ kreñv, talvezout un dra bennak).
* b [[Valeria|Valèri]], [[Valeria|Valèria]] pe [[Valeria|Valerina]]
* g [[Valerian]] : diwar al latin ''valerianus''
* b [[Valériane|Valeriana]]
* g [[Venceslas|Venceslau]]
* b [[Victoria|Ventúria]]
* b Verana
* b [[Veronica]] : diwar ar [[makedoneg]] Βερενίκη ''Bereníkê'' (hag a zoug an trec'h).
* b Vesiada : stumm benel Vesiat.
* g Vesiat : anv-bihan bearnat hag a dalv choyé ou chéri.
* b Viana
* g [[Visant|Vincens]] pe Vicens : diwar al latin ''vincentius''.
* b Vincéncia : stumm benel Vicens.
* g [[Victor]] pe Victòr : diwar al latin ''victoris'' (trech'our).
* g [[Victorien|Victorian]]
* b Victoriana
* b Victorina
* g Vidal pe Vidau : diwar al latin ''uitalis'' (hag a denn d'ar vuhez).
* b Vierna
* g [[Virgilio|Virgili]] pe Vergèli 
* b [[Virginia]] pe Verginia : diwar al latin ''virgo'' (gwrec'h).
* b Viva
* g [[Vivian]] : diwar al latin ''vivo'' (bevañ, padout).
* g [[Viviana]]

=== X ===
* b [[Sandrine|Xandròta]] : ar stumm Sandrina a zo ivez.
* g [[Xabier|Xavièr]] pe [[Xabier|Xavier]] : eus an [[euskareg]] ''etxeberri'' (ti nevez). Ar stumm Zavièr a zo ivez.
* b [[Xavière|Xavièra]] : ar stumm Zavièra a zo ivez.

=== Z ===
* g [[Zavier|Zavièr]]
* b Zavièra
* g [[Zacharie|Zacàrias]] pe [[Zacharie|Zacarias]] : diwar an hebraeg זְכַרְיָה ''zekharyah'' (Doue en deus bet soñj). Ar stumm Jacarià a zo ivez.
* g Zefirin : diwar ar gresianeg ''zephuros'' (avel ar C'hornôg).
* b Zefirina
* b Zenobia
* g Zenon : diwar ar gresinaeg Ζήνων ''zếnôn''.
* b [[Zita]]
* b [[Zoé|Zoè]] : diwar ar gresianeg ζωή ''zôế'' pe ''zoí'' (buhez).

== Anvioù kevrennet ==
Anvioù kevrennet a zo anezho, met n'int ket liammet gant ur varrennig. Anvioù kevrennet boutin en okitaneg :
* g Joan Antòni : Yann-Anton
* g Joan Baptista : [[Yann-Vadezour]]
* b Marianna pe Maria Anna : Mari-Anna

== Berranvioù ==
Ur berranv a zo un hipokoristik. Ken brudet e c'hall bezañ e teu da vezañ un anv-bihan pe un anv-tiegezh. Ar berranvioù okitanek a c'hall bezañ savet oc'h implijout :
* an [[apoherezenn]] hag a ra [[Tina]] diwar Aubertina ha [[Lena]] diwar Elena,
* an [[apokopenn]] hag a ra Ge diwar Gerard ha Nico diwar Nicolau,
* al [[lostger]] hag a ra Brasquet diwar Brasc, Jantin diwar Jan, Angelin diwar Ange, Nicòleta diwar Nicòla ha Arnauton diwar Arnaud.
* an [[Doubladur (yezhoniezh)|doubladur]] hag a ra Gigi diwar Gisèla, Jiji diwar Jiròni ha Mimi diwar Miquèu. Amsklaer e c'hall ar [[reizh (yezhoniezh)|reizh]] dont da vezañ, ur sikour a ro an [[taol-mouezh]] amañ : Lìli (Luis)/Lilì(Liliana) ha Lùlu (Ludovic)/Lulù (Luciana).
* ar [[sinkopenn]] hag a ra Babèu diwar Barnabèu.

Berranvioù zo ne zoujont ket ouzh reolenn ebet evel Chòlo (Francès), Nando (Fernand), Garitin (Margarida) ha Madò (Madalena).

An anvioù boutinañ o deus holl un toullad mat a verrstummoù : evit ''Jausé'' da skouer ez eus un trizek bennak : Jausepin, Josepin, Pepin, Pepinò, Pino, Pineto, Pinòto, Ninò, Nòto, Ze, Zéze ha Zizo.

== Daveoù ha notennoù ==
{{daveoù}}

== Gwelet ivez ==
=== Levrlennadur ===
* [[Frédéric Mistral]] ''[[Lou Tresor dóu Felibrige]]: Dictionnaire provençal-français'', Ais de Provença: Remondet-Aubin [ademb. 1932, Pariz: Delagrave] [ademb. 1968, Ais de Provença: Edicioun Ramoun Berenguié] [ademb. 1979, Ais de Provença: Edisud, 2 levrenn]

=== Pennadoù kar ===
* [[aovergneg]]
* [[gwaskoneg]]
* [[langedosianeg]]
* [[lemojezeg]]
* [[nissart]]
* [[provañseg]]
* [[vivaro-alpeg]]
* [[afer Artús]]

=== Liammoù diavaez ===
* [https://web.archive.org/web/20080420070744/http://www.lebearn.net/prenomsbearnais.bis.html Anvioù-bihan bearnek]
* [http://www.lebearn.net/prenomsbearnais.html Anvioù-bihan bearnek krennamzerel]
* [https://web.archive.org/web/20230925004827/http://www.gasconha.com/spip.php?page=prenoms#pagination_principale Anvioù-bihan  gwaskonek]
* [http://www.sourgentin.org/cours-de-nissart/les-prenoms/ Anvioù-bihan nisek]
* [https://www.lexilogos.com/provence_prenoms.htm Anvioù-bihan provañsek]
* [http://www.academiaoccitana.eu/oc/15/239/Los-lexics-especializats/Los-prenoms-occitans Anvioù-bihan okitanek hervez Academia Occitana]
* [https://www.bilinguisme-occitan.org/prenoms-occitans Anvioù-bihan okitanek]

[[Rummad:Anvioù-bihan okitanek| ]]</text>
      <sha1>j0lnbcbo9dx8qipqfd2j32kfe19m93w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis Schweitzer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177427</id>
    <revision>
      <id>2199319</id>
      <parentid>2199316</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Reizhet un daveenn + Tennet ul liamm marv</comment>
      <origin>2199319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="4dzrtvyn0tudsxrkyldgh3xpk2h6kt6" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
{{databox}}
'''Louis Schweitzer''', bet ganet d'an 8 a viz Gouere 1942 e [[Geneva]] ([[Suis]]) ha marvet d'ar 6 a viz Du 2025, a oa un den a afer gall, bet e penn an embregerezh [[Renault]] etre 1992 ha 2005&lt;ref&gt;{{Fr}} Fainsilber Denis, ''[https://www.lesechos.fr/industrie-services/automobile/il-ny-a-quune-facon-detre-patron-deces-de-louis-schweitzer-grand-commis-de-renault-2197454 « Il n'y a qu'une façon d'être patron » : décès de Louis Schweitzer, grand commis de Renault]'', Les Echos, 07/11/2025 (lennet d'ar 07/11/2025)&lt;/ref&gt;.

E 1995 e voe tamallet dezhañ afer kelaouiñ Élysée. D'an 9 a viz Gwengolo 2005 e voe kondaonet en afer-se met roet e voe dezhañ ur c'hastiz distaget. Kavet e oa bet kablus dreist-holl evit bezañ selaouet [[Jean-Edern Hallier]]. E dibenn miz Gwengolo 2008 e voe kadarnaet e gondaonidigezh gant al Lez-varn &lt;ref&gt; Jean-Pierre Thiollet, ''Hallier. L'Edernel jeune homme'', Neva éditions, 2016, pajenn 24.&lt;/ref&gt;

==Daveennoù==
{{Daveoù}}{{ALC'HWEZDIBAB:Schweitzer, Louis}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1942]]
[[Rummad:Marvioù 2025]]
[[Rummad:Tud a afer Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>4dzrtvyn0tudsxrkyldgh3xpk2h6kt6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199320</id>
      <parentid>2199319</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="7qyat0krgml3j6d2k15muo3pii67q3h" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
{{databox}}
'''Louis Schweitzer''', bet ganet d'an 8 a viz Gouere 1942 e [[Geneva]] ([[Suis]]) ha marvet d'ar 6 a viz Du 2025, a oa un den a afer gall, bet e penn an embregerezh [[Renault]] etre 1992 ha 2005&lt;ref&gt;{{Fr}} FAINSILBER Denis, ''[https://www.lesechos.fr/industrie-services/automobile/il-ny-a-quune-facon-detre-patron-deces-de-louis-schweitzer-grand-commis-de-renault-2197454 « Il n'y a qu'une façon d'être patron » : décès de Louis Schweitzer, grand commis de Renault]'', Les Echos, 07/11/2025 (lennet d'ar 07/11/2025)&lt;/ref&gt;.

E 1995 e voe tamallet dezhañ afer kelaouiñ Élysée. D'an 9 a viz Gwengolo 2005 e voe kondaonet en afer-se met roet e voe dezhañ ur c'hastiz distaget. Kavet e oa bet kablus dreist-holl evit bezañ selaouet [[Jean-Edern Hallier]]. E dibenn miz Gwengolo 2008 e voe kadarnaet e gondaonidigezh gant al Lez-varn &lt;ref&gt; Jean-Pierre Thiollet, ''Hallier. L'Edernel jeune homme'', Neva éditions, 2016, pajenn 24.&lt;/ref&gt;

==Daveennoù==
{{Daveoù}}{{ALC'HWEZDIBAB:Schweitzer, Louis}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1942]]
[[Rummad:Marvioù 2025]]
[[Rummad:Tud a afer Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>7qyat0krgml3j6d2k15muo3pii67q3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mohammed Damaj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177656</id>
    <revision>
      <id>2199383</id>
      <parentid>2179505</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1072" sha1="iiokr1q9j9bcoyf6kblijhgsn0vz3eq" xml:space="preserve">'''Mohammed Damaj''', bet ganet e  [[2001]], zo ur c'hoarier [[echedoù]] [[Palestina|palestinian]].&lt;br/&gt;
''Candidate Master'' (CM) FIDE eo abaoe 2018.&lt;br/&gt;
[[Renk Elo]] e miz Du 2025: 2 112 ''Standard'', 2 081 ''Fonnapl'' ha 2 034 ''Luc'hedenn''    &lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11501731 E fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== Tournamant ''Luc'hedenn'' ===
Trec'h e voe e miz Mae 2020 e tournamant ar wazed aozet gant ''Djerba Chess Festival(( evit ar Balestinianed&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20251223004147/https://djerbachessfestival.com/news/150 Djerba Chess Festival]&lt;/ref&gt;.
=== Kib bedel FIDE ===
Kemer a reas perzh e miz Du 2025, 0,5/2 (+0, =1, -1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.365chess.com/players/Mohammed_Damaj 365 Chess]&lt;/ref&gt;.
== Daveoù ==
{{Daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11501731 E fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Mohammed_Damaj E c’hoari e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Damaj, Mohammed}}
[[Rummad:C'hoarierien echedoù palestinian]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 2001]]</text>
      <sha1>iiokr1q9j9bcoyf6kblijhgsn0vz3eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rehina C'hartchenko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179219</id>
    <revision>
      <id>2199355</id>
      <parentid>2185673</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yakudza</username>
        <id>13421</id>
      </contributor>
      <origin>2199355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="818" sha1="elc9pej5jhe1enljapvzuv7rxebxbhu" xml:space="preserve">'''Rehina Vladislavivna C'hartchenko''' (Регіна Владиславівна Харченко en [[ukraineg]]) zo ur bolitikourez [[Ukraina|ukrainat]] bet ganet e [[Oktiabrskoie]] ([[Krimea]]) d'an 21 a viz Gwengolo 1990. Goude bezañ studiet ar gwir he deus labouret e rannvro [[Zaporijjya]], e metoù ar gwir bepred, evel ensellerez e rann ar maltouterezh da skouer. Maerez [[Zaporijjya]] eo abaoe miz Ebrel 2024, e-kerzh ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel]] eta. Kuzulierez-kêr e oa abaoe 2020. Ezel eo bet eus [[Servijour ar Bobl]] (Слуга народу), strollad ar prezidant [[Volodimir Zelenskiy]] ; hogen skarzhet eo bet dioutañ dre ma ne vefe ket doujet d'al lezenn pa voe anvet da vaerez.
{{ALC'HWEZDIBAB:C'hartchenko, Rehina}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1990]]
[[Rummad:Politikourezed Ukraina]]</text>
      <sha1>elc9pej5jhe1enljapvzuv7rxebxbhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hotchkiss</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179334</id>
    <revision>
      <id>2199371</id>
      <parentid>2182931</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="ad6fljxt40dp1re5iy5tiszt2sjeaqq" xml:space="preserve">[[Restr:1 Hotchkiss AM80S.JPG|thumb|Un Hotchkiss AM 80S (1932).]]
'''Hotchkiss''' a oa un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] ha karbedoù [[Bro-C'hall|gall]], bet oberiant eus 1867 betek ar bloavezhioù 1960.

== Istor ==
[[Benjamin Berkeley Hotchkiss]] (1826-1885), ur Stadunanad hag en doa desket ar vicher en embregerezh [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] peurgetket, a savas [[Munision|munisionoù]] hag armoù dindan e anv e-pad [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet]], evit an [[Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)|Unaniezh]]. Goude dibenn ar brezel e klaskas ledanaat e dachenn werzhañ betek Europa&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{fr}} LEJEUNE Dominique, ''[https://hal.science/hal-01509359v3/file/Hotchkiss.pdf Hotchkiss, des armes et des automobiles]'', 2002, diellet war HAL&lt;/ref&gt;.

E 1867, dindan atiz gouarnamant an [[Eil Impalaeriezh c'hall|Eil Impalaeriezh]], Hotchkiss a savas ul labouradeg kartouchennoù metalek e [[Vivièrs (Roergue)|Vivièrs]] ([[Aveyron (departamant)|Aveyron]]), e su Bro-C'hall. Goude ar [[Brezel gall-alaman (1870-1871)|brezel gall-alaman]], ha eñ deuet da vezañ pinvidik, Hotchkiss a zilojas da [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]], nepell diouzh [[Pariz]]. Ul labouradeg mekanikerezh nevez a savas er gêr, war hent [[Gonesse]] (bali Stalingrad hiziv an deiz). Eno e ijinas armoù-tan hag a voe implijet gant an [[Arme Frañs|arme c'hall]] goude, evel ar [[Kanol revolver 40 mm stumm 1879|c'hanol revolver 40 mm]] hag ur rummad [[Mindrailherez|mindrailherezioù]]. E 1885 e varvas Benjamin B. Hotchkiss&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Lec'hioù produiñ all a voe savet, evel un eil uzin e Saint-Denis (bali Ornano hiziv an deiz)&lt;ref&gt;{{Fr}} FURIO Antoine, CALISTE Lisa, ''[https://web.archive.org/web/20211020161010/https://patrimoine.seinesaintdenis.fr/Hotchkiss Usine de construction des automobiles Hotchkiss, actuellement zone d’activités et jardin public]'', lec'hienn departamant Seine-Saint-Denis (lennet d'an 02/03/2026)&lt;/ref&gt;.

Adalek 1900 e krogas an embregerezh da broduiñ pezhioù kirri-tan evit [[Panhard|Panhard et Levassor]], [[De Dietrich]], [[De Dion-Bouton]] ha reoù all. Adalek 1904 e werzhas Hotchkiss e otoioù dezhañ. Dont a reas an embregerezh da vezañ e-touez produerien karbedoù brudetañ ar mare a-raok 1914 e Bro-C'hall&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://www.club-hotchkiss.fr/fr/leclub-mob/histoire-mob Histoire]'', Club Hotchkiss, 16/04/2025 (lennet d'an 02/03/2026)&lt;/ref&gt;.

Pa darzhas ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e voe dilojet mekanikoù-ostilh an embregerezh da garter Monplaisir ([[Lyon]]) ha rediet da broduiñ armoù-tan hepken. An [[Hotchkiss Modèle 1914]] a voe da skouer unan eus mindrailherezioù diazez an droadegiezh c'hall e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Goude ar brezel e tibabas an embregerezh produiñ kirri-tan hepken. Berzh a reas e garbedoù er bloavezhioù 1920 ha 1930 a-drugarez d'o disoc'hoù e kentstrivadegoù a bep seurt&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. E 1929 e werzhas da skouer 3.794 karr-tan, ur sifr uhel evit ar mare&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Hotchkiss-H-39-latrun-3.jpg|kleiz|thumb|Un tank H39, stumm gwellaet an [[H35 (tank)|H35]].]]
Adalek ar bloavezhioù 1930 e labouras Hotchkiss war un [[tank]] nevez evit an arme c'hall, diwar c'houlenn ar gouarnamant. War-dro 1.000 skouerenn eus an [[H35 (tank)|H35]] a oa e servij e miz Mae 1940 pa voe aloubet ar vro gant an Alamaned. Ul lodenn eus implijidi ha mekanikoù ar vro a voe kaset da [[Auxerre]] ha da [[Moulins (Allier)|Moulins]] e-pad ar &quot;[[Brezel Drol]]&quot;. Etre 1940 ha 1944 e voe rediet Hotchkiss da labourat evit industriezh an [[Trede Reich]]. Armoù nevez a veze ijinet ivez dre guzh en embregerezh. [[Peugeot]] a gemeras muioc'h-mui a bouez en e renerezh&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Goude ar brezel, Hotchkiss a savas karbedoù dezougen ha karbedoù milourel bihan. E 1955 en doe ar gwir da broduiñ ar [[Willys MB|Jeep Willys MB]] dindan aotre. E 1966 e voe kendeuzet an embregerezh en ur strollad anvet Thomson Houston – Hotchkiss Brandt, a voe adanvet [[Thomson-Brandt]] e 1971&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} Daniel Tard, ''Hotchkiss. Petit dictionnaire du « juste milieu »'', Massin, 1994, 317 p.
==Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1867]]
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]
[[Rummad:Embregerezhioù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù kirri-tan]]</text>
      <sha1>ad6fljxt40dp1re5iy5tiszt2sjeaqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Efed ti-gwer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180917</id>
    <revision>
      <id>2199360</id>
      <parentid>2199134</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T23:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 5 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2199360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10965" sha1="a88rglqk2cnwl8xdiynyelkmn9kgwb2" xml:space="preserve">[[Restr:Effet_de_Serre.png|dehou|thumb| Ur skeudenn skedus ha simplaet eus an eskemmoù [[energiezh]] etre [[Egor|an egor]], [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]] ha gorre an [[Douar (planedenn)|Douar]] .]]
An '''efed ti-gwer''', pe '''gwered brouti''', zo un argerzh naturel a zeu eus levezon an [[Atmosferenn (planedennoù)|aergelc'h]] war ar redoù termek liesseurt a gemer perzh e [[Gwrezverk|temperadurioù]] douar un [[Korf-egor|c'horf-egorl]]. Ret eo kemer an argerzh-se e kont evit kompren an temperadurioù a vez gwelet war gorre ar [[Planedenn|planedennoù]] pe al [[Loarenn|loarelloù]] goloet gant un aergelc'h tev evel an [[Douar (planedenn)|Douar]], [[Gwener (planedenn)|Gwener]] ha [[Titan (loarenn)|Titan]], ha moarvat e c'hoarvez ivez evit [[Ezplanedenn|ezplanedennoù]] zo. An termen-se a denn d'an efed heñvel a vez gant un ti-gwer war gwrezverk ar plant a zo ennañ.

An termen &quot; ''efed ti-gwer&quot;'' zo deuet da vezañ brudet e-ser meizad tommadur an hin, abalamour d'ar gazoù &quot;efed ti-gwer&lt;ref&gt;&lt;abbr&gt;(en)&lt;/abbr&gt; « &lt;small&gt; [archive]&lt;/small&gt; » &lt;abbr&gt;[PDF]&lt;/abbr&gt;, GIEC (IPCC en anglais), 2007 &lt;small&gt;(consulté le 30 juillet 2008)&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt;&quot; a zo bet dastumet en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]] dre obererezhioù mab-den. Ar gazoù-se a euvr muioc'h a skinoù isruz skignet gant gorre an douar eget skinoù an heol, hag adskignañ a reont ar skinoù-se war-zu an nec'h hag an traoñ : ar skinadur adskignet war-zu an traoñ a zeu ouzhpenn ar skinadur heol reizh. Uheloc'h e teu da vezañ temperadur an douar eget ma vefe hep an aergelc'h, ha kreskiñ a ra pa gresk ar c'hementad gazoù efed ti-gwer en aergelc'h. Ar c'hempouez skinañ a zeskriv mont en-dro an efed ti-gwer. Gant  ar SEEH (Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin, GIEC e galleg) e vez implijet an termen kemm skinadurel evit deskrivañ ar c'hemm er c'hempouez skinañ degaset gant ur cheñchamant e kresk ur gaz efed ti-gwer pe redioù hin all&lt;ref&gt;GIEC, Cambridge University Press, 2021 &lt;small&gt;(lenn enlinenn [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter01.pdf])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Dont a ra temperadurioù an Douar diwar etreoberoù kemplezh, dreist-holl etre an degasadennoù heol direizhet gant kelc'hiadoù kelc'htro an Douar, an efed [[albedo]], ar redoù treuzdougen en aergelc'h hag er [[Meurvor|meurvorioù]], [[kelc'hiad an dour]] hag an nerzhioù skinañ eus an aergelc'h.

== Mont en-dro ==

=== Skinadur an heol war an Douar ===
[[Restr:The-NASA-Earth's-Energy-Budget-Poster-Radiant-Energy-System-satellite-infrared-radiation-fluxes.jpg|thumb| Hin an Douar a vez termenet dreist-holl gant kempouez skinadurel an Douar, da lâret eo ar c'hempouez etre ar skinadur a zeu hag a ya kuit. Muzuliet e vezont gant loarelloù ha diskouezet e W/m . An digempouez (pe feur tommder ar bed) ; merket er skeudenn gant ar c'hementad &quot;lonket nae &quot; a zo kresket eus + {{Unanenn|0,6 W/m2}}  (e 2009 &lt;ref&gt; » &lt;small&gt;[archive du 21 avril 2014]&lt;/small&gt;, NASA &lt;small&gt;(consulté le 20 avril 2014)&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt;) da ouzhpenn + {{Unanenn|1,0 W/m2}} e 2019.]]
Pa erru ar skinoù heol war an Douar e vez ul lodenn (war-dro 30 %) a vez distaolet war-eeun, da lavaret eo kaset en-dro en egor, gant [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]] ha gorre an [[Douar (planedenn)|Douar]] (meurvorioù ha kevandirioù). [[Albedo]] eo muzuliadur an efed melezour-se. An energiezh erruet ha na oa ket bet adkaset en-dro en egor (70 %) a vez lonket gant an aergelc'h (20 %) ha gorre an Douar (50 %).

An energiezh euvret gant gorre an douar pe ar meurvor a domm ar gorre-se. Pa gresk gwrezverk ar gorre e vez adskignet an energiezh-se, evit ul lodenn (17 da 20 %) e stumm skinoù isruz pell (e-touez 8 – 13 μm, a glot gant skinadur ar c'horf du (evit temperadur an douar), met dreist-holl (25 %) e stumm aezhenn, a zebr tommder kuzh an aezhennadur hag a garg an aergelc'h gant [[Aezhenn|aezhenn dour]] .

== Efed an ti-gwer war an Douar ==

=== Gaz « efed ti-gwer » ===
[[Restr:Radiation_transmise.png|dehou|thumb| Tra ma tremen an darn vrasañ eus skinoù an heol dre an aergelc'h evit tizhout an douar (e [[Ruz (liv)|ruz]] ), ne vez ket treuzkaset an darn vrasañ eus ar skinoù skignet gant an Douar (e [[Glaz (liv)|glas]] ) met lonket gant an aergelc'h (e gris). Ar skinoù isruz a zo dreist-holl abalamour d'an aezhenn dour.]]
Ar gazoù efed ti-gwer eo elfennoù [[Gaz|gazoù]] an [[Atmosferenn (planedennoù)|aergelc'h]] a laka an efed ti-gwer da greskiñ (en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]] ez eus ivez elfennoù nann-gazoù a ya d'ober an efed ti-gwer, evel aezhenn dour eus ar c'houmoul). Ar gazoù-se o deus ar perzh boutin evit euvriñ un tamm eus ar skinoù isruz skignet gant gorre ar blanedenn.

Evit ar blanedenn Douar eo  an [[Aezhenn|aezhenn dour]], an dioksid karbon  CO2), [[Metan|ar metan]] ({{Kim|C||H|4}}, an oksid azot ( {{Kim|N|2|O}}  hag [[Ozon|an ozon]] ( {{Kim|O|3}} a grou an efed ti-gwer pennañ. E-touez ar gazoù efed ti-gwer greantel e kaver halokarbonoù  ([[Fluorocarbones chlorés|fluorokarbonoù kloret]] en o zouez CFCoù, molekulennoù HCFC-22  Freon ha perfluorometan) hag heksafluorid soufr ({{Kim|S||F|6}}).

Skodennoù tost d'an efed ti-gwer eus ar gazoù pennañ, hervez an SEEH &lt;ref&gt;Contribution totale (naturelle et anthropique) à l'effet de serre &lt;small&gt;[archive]&lt;/small&gt; d'après les valeurs issues du rapport IPCC 2001.&lt;/ref&gt; :

* aezhenn dour : 60 %
* dioksidenn garbon 26 %
* ozon : 8 %
* metan hag oksidenn azot : 6 %

=== Efedoù obererezhioù mab-den ===
[[Restr:Emission_de_GES.png|thumb|350x350px| Dilaoskadurioù gazoù efed ti-gwer.]]
Obererezhioù mab-den a brodu gazoù efed ti-gwer, a vez ouzhpennet d'ar re a zo en un doare naturel, o kreskiñ o faoter evel-se. Gant-se e vez kreñvaet an efed ti-gwer hag e teu da vezañ tommder ar bed&lt;ref&gt;&lt;abbr&gt;(en)&lt;/abbr&gt; GIEC, ''Climate change 2021'', 2021 &lt;small&gt;(lenn enlinenn [https://archive.wikiwix.com/cache/20210828202336/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM.pdf])&lt;/small&gt;, A.1.3, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 5.&lt;/ref&gt;. An efed ti-gwer ouzhpenn a vez graet eus kresk an efed ti-gwer abalamour da obererezhioù mab-den.

An tommder dastumet war an Douar gant an efed ti-gwer ouzhpenn a vez lonket 93 % anezhañ gant ar meurvor, ar pezh a zigresk kresk temperadur an aergelc'h&lt;ref&gt;&lt;abbr&gt;(en)&lt;/abbr&gt; John L. Bullister, Monika Rhein, Cecilie Mauritzen, , Elsevier Inc. Chapters, 2013, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 7.&lt;/ref&gt;. Gant ar meurvor hollek ez eus ur roll evel un termostat planedennel hag evit kontrolliñ ar c'hempouez naturel planedennel pennañ.

An darn vrasañ eus ar gazoù efed ti-gwer (GET) a zo a orin naturel. Met lod anezho a zo abalamour da obererezh mab-den hepken, pe o stankter en aergelc'h a gresk abalamour d'an obererezh-se, dreist-holl evit an [[ozon]] ({{Kim|O|3}}, an dioksid karbon ({{Kim|C||O|2}}) hag a [[metan]]  {{Kim|C||H|4}}. Ar brouenn e teu ar c'hresk CO2 en aergelc'h eus mab-den a vez kavet dre un dielfennadur [[Izotop|izotopoù]].

Dasparzh ar gazoù efed ti-gwer antropek (abalamour da obererezhioù mab-den)&lt;ref&gt;Les différents gaz à effet de serres &lt;small&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/20210409114120/http://www.bilans-ges.ademe.fr/documentation/UPLOAD_DOC_FR/index.htm?prg.htm]&lt;/small&gt; ademe.fr, juin 2017&lt;/ref&gt; :
{|
|'''Anv'''
| '''Formulenn'''
| Kemer perzh en efed ti-gwer ouzhpenn (hep kontañ {{Kim|[H|2|O]|}}   )
|  '''{{Kim|C||O|2}}'''
| '''A-hed ar vuhez'''
|-
| Dioksidenn garbon
| CO2
| 76,7 %
| 1 ×
| {{Unanenn|100|ans}}
|-
| [[Metan]]
| {{Kim|C||H|4}}
| 14.3 %
| 20 ×
| {{Unanenn|12|ans}}
|-
| Oksidenn azot
| {{Kim|N|2|O}}  
| 7,9 %
| 200 ×
| {{Unanenn|5000|ans}}
|-
| heksafluorid soufr
| {{Kim|S||F|6}}  
| 1.1 %
| {{Unanenn|22600}} ×
| {{Unanenn|50000|ans}}
|}
Pa vez devet danvezioù fosil evel ar [[glaou]], an [[eoul-maen]] pe ar gaz naturel ([[metan]]) e vez skarzhet kementadoù bras a CO2 en [[Atmosferenn|aergelc'h]] : kresket eo bet kementad an dioksid karbon en aergelc'h eus 137 ppm, a-raok ar greanterezh, 280 da 417 ppm hiziv an deiz (2021)&lt;ref&gt;&lt;abbr&gt;(en)&lt;/abbr&gt; Recent Global CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; &lt;small&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/20210131215827/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html]&lt;/small&gt;, NASA (21.06.2022).&lt;/ref&gt;.Unan eus ar gennadoù a gas ar muiañ a c'hazoù efed ti-gwer eo ar gennad energiezh (diwar-benn an danvez-se, sellit ouzh ar pennad &quot;An energiezh hag an efed ti-gwer&quot;. Kreskiñ a ra ar c'hementad gazoù efed ti-gwer en aergelc'h gant an treloskoù-se dre ma vezont endonet en douar e-pad miliadoù pe milionoù a vloavezhioù, ar pezh a zistruj ar c'hempouez. N'eo ket distaget penn-da-benn an ouzhpennadur dioksidenn garbon-se en aergelc'h gant kresk al lonkadur : an hanter hepken a vez adkempennet gant an [[natur]], an hanter all a chom en aergelc'h hag a gresk an efed ti-gwer&lt;ref&gt;Frédéric Denhez et Michel Petit, , Les éditions Autrement, 2005, 80 &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt;.&lt;/ref&gt;.

An eil abeg d'an dilaoskadurioù gazoù efed ti-gwer eo an digoadañ, hag a zo kiriek  da 20 % eus an dilaoskadurioù hollek&lt;ref&gt;Les enjeux de la déforestation&lt;abbr&gt;[PDF]&lt;/abbr&gt; &lt;small&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/20110928000000/http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/LES_ENJEUX_DE_LA_DEFORESTATION-1-3.pdf]&lt;/small&gt;, sur developpmement-durable.gouv.fr.&lt;/ref&gt;. An digoadañ pouezusañ a denn d'an teir c'hoadeg tropikel bennañ : koadeg an Amazonia, koadeg Diazad Kongo ha koadeg Indonezia. Unan eus an abegoù brasañ eo, rak an holl garbon lonket gant ar gwez-se a vez skarzhet en-dro en aer. Ma vefe adplantet e vefe adkempennet ar c'hementad dioksidenn garbon-se gant ur wezenn all, met hep adplantañ, ne vez graet nemet ouzhpennañ ar c'hementad gaz-se en aer.

Obererezhioù mab-den a zegas neuze ur bern gazoù efed ti-gwer. : skiantourien eus an SEEH a studi an hin ''a gred'' e tegas liveoù ar gazoù antropek kresk an tommder hollek.

E Bro-C'hall, hervez ar strollad &quot;Facteur 4&quot;, e teu ar gazoù efed ti-gwer eus an [[treuzdougen]] evit 26 %, heuliet gant ar [[greanterezh]] (22 %)), al [[Gounezerezh|labour-douar]] (19 %), ar savadurioù ha lojeizoù (19 %), ar produiñ hag an treuzfurmiñ energiezh (13 %), ha tretañ al lastez (3 %). Abaoe [[1990]] eo kresket an dilaoskadurioù eus ouzhpenn 20 % evit an treuzdougen hag ar savadurioù. Koulskoude, digresket int eus 22 % er [[greanterezh]], 10 % e gennad al labour-douar, 9 % e gennad an energiezh hag 8 % evit an tretañ lastez&lt;ref&gt;renet gant Christian de Boissieu, ''Division par quatre des émissions de gaz à effet de serre de la France à l'horizon 2050'', La Documentation française, 2006 &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-11-006280-0&lt;/nowiki&gt;, lenn enlinenn [https://archive.wikiwix.com/cache/20211118132702/http://www.ladocumentationfrancaise.fr/var/storage/rapports-publics/064000757.pdf])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]]
[[Rummad:Skiantoù an hin]]
[[Rummad:Endro]]
[[Rummad:Hinouriezh]]</text>
      <sha1>a88rglqk2cnwl8xdiynyelkmn9kgwb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toull-bac'h Andersonville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181018</id>
    <revision>
      <id>2199344</id>
      <parentid>2199260</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="im50qb4gv29e5m56fwxkfoek3nvhe0b" xml:space="preserve">{{Pennad zo|Andersonville}}
{{databox}}
'''Toull-bac'h Andersonville''' (anvet '''Kamp Sumter''' ivez), lec'hiet nepell diouzh [[Andersonville (Georgia)|Andersonville]] e [[Georgia]], a oa ur [[Kamp prizonidi vrezel|c'hamp prizonidi brezel]] dalc'het gant [[Stadoù Kengevreet Amerika]] e-kerzh pevarzek miz diwezhañ ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh]]. An darn eus al lec'h a zo e gevred [[Kontelezh Macon (Georgia)|Kontelezh Macon]], e beg reter kêr Andersonville. An toull-bac'h a oa bet krouet e miz C'hwevrer [[1864]] hag implijet e oa bet betek miz Ebrel [[1865]]. '''Andersonville National Historic Site''' eo anv al lec'h hiziv an deiz. Ouzhpenn d'ar c'hamp emañ Bered vroadel Andersonville ha Mirdi broadel ar brizonidi brezel.

Al lec'h a oa bet renet gant ar c'habiten [[Henry Wirz]], a voe barnet ha laaket d'ar marv dre [[post-kroug|groug]] goude ar brezel evit rebechoù [[torfed brezel|torfedoù brezel]]&lt;ref&gt;{{fr}} John Keegan, ''La guerre de Sécession'' (troet diwar ar saozneg), Perrin, 2011, ISBN 978-2-262-03249-4, pp. 360-361&lt;/ref&gt;. Dreistpoblet betek peder gwech e oa al lec'h, hag ouzhpenn-se ne oa ket aes da bourveziñ gant dour, berr e oa ar boued, ha ne oa ket doareù bevañ na oant ket yac'h. Eus ar {{formatnum:45000}} prizoniad brezel eus [[Lu an Unvaniezh]] bet dalc'het er c'hamp, tost da {{formatnum:13000}} (28%) a oa marvet. An darn anezho a oa marvet dre [[skorbut]], [[red-kof]], ha [[flus-gwad]].

== Er sevenadur ==
* Er bannoù-treset ''La prison de Robertsonville'' (1974) gant [[Lambil]] ha [[Raoul Cauvin|Cauvin]] eo bac'het ar serjant Chesterfield hag ar c'haporal Blutch en toull-bac'h hag a ra dave da hini Andersonville.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Toulloù-bac'h]]
[[Rummad:Kampoù-bac'h]]
[[Rummad:Kampoù prizonidi vrezel]]
[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]</text>
      <sha1>im50qb4gv29e5m56fwxkfoek3nvhe0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esther Epstein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181031</id>
    <revision>
      <id>2199340</id>
      <parentid>2199312</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kampionad URSS (Maouezi).</comment>
      <origin>2199340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1527" sha1="k08lz399c30vr1cfzwj3grjo0hlx1l7" xml:space="preserve">[[Restr :Epstein0301 044.jpg|right|140px|Esther Epstein e 2003.]]
'''Esther Danilovna Epstein''', e rusianeg : ''' Эсфирь Даниловна Эпштейн''' (10 a viz Mae 1954 e [[Nijniy Novgorod]], [[RSKS Rusia]], [[URSS]]), a zo ur c'hoarierez echedoù [[rusian]], [[soviedat]] ha [[stadunanat]]&lt;ref&gt;{{ru}}[https://nnchess.org/index/blogdetail/id/2622  Федерация Шахмат Нижегородской Области NN Chess]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;Mestrez-veur (WIM) eo abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 195 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ.&lt;/br&gt;2 305 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1977&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ====
Kemeret he deus perzh seizh gwech, tapout a reas an eilvet plas e 1976.

{{EloChart|Q2005506}}
== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Esther_Epstein He c'hoari e 365 Chess] 
{{DEFAULTSORT:Epstein, Esther}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>k08lz399c30vr1cfzwj3grjo0hlx1l7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199341</id>
      <parentid>2199340</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2199341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1532" sha1="np3uajxntgcz97g93l62v26zzlv6l3n" xml:space="preserve">[[Restr :Epstein0301 044.jpg|right|140px|Esther Epstein e 2003.]]
'''Esther Danilovna Epstein''', e rusianeg : ''' Эсфирь Даниловна Эпштейн''' (10 a viz Mae 1954 e [[Nijniy Novgorod]], [[RSKS Rusia]], [[URSS]]), a zo ur c'hoarierez echedoù [[rusian]], [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]]&lt;ref&gt;{{ru}}[https://nnchess.org/index/blogdetail/id/2622  Федерация Шахмат Нижегородской Области NN Chess]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;Mestrez-veur (WIM) eo abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 195 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ.&lt;/br&gt;2 305 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1977&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ====
Kemeret he deus perzh seizh gwech, tapout a reas an eilvet plas e 1976.

{{EloChart|Q2005506}}
== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Esther_Epstein He c'hoari e 365 Chess] 
{{DEFAULTSORT:Epstein, Esther}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>np3uajxntgcz97g93l62v26zzlv6l3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199342</id>
      <parentid>2199341</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Tournamant Halle - 1974.</comment>
      <origin>2199342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="slod9xhi51x9u38aaddozaf05z40wd0" xml:space="preserve">[[Restr :Epstein0301 044.jpg|right|140px|Esther Epstein e 2003.]]
'''Esther Danilovna Epstein''', e rusianeg : ''' Эсфирь Даниловна Эпштейн''' (10 a viz Mae 1954 e [[Nijniy Novgorod]], [[RSKS Rusia]], [[URSS]]), a zo ur c'hoarierez echedoù [[rusian]], [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]]&lt;ref&gt;{{ru}}[https://nnchess.org/index/blogdetail/id/2622  Федерация Шахмат Нижегородской Области NN Chess]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;Mestrez-veur (WIM) eo abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 195 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ.&lt;/br&gt;2 305 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1977&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== Tournamant Halle (Alamagn) ====
Trec'h e voe e 1974, 7/10 (+ 6, = 2, 2).
==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ====
Kemeret he deus perzh seizh gwech, tapout a reas an eilvet plas e 1976.

{{EloChart|Q2005506}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Esther_Epstein He c'hoari e 365 Chess] 
{{DEFAULTSORT:Epstein, Esther}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>slod9xhi51x9u38aaddozaf05z40wd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199378</id>
      <parentid>2199342</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Un daveenn.</comment>
      <origin>2199378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="b5ibm8wo6t1jdktvs8cvt2um6njndqo" xml:space="preserve">[[Restr :Epstein0301 044.jpg|right|140px|Esther Epstein e 2003.]]
'''Esther Danilovna Epstein''', e rusianeg : ''' Эсфирь Даниловна Эпштейн''' (10 a viz Mae 1954 e [[Nijniy Novgorod]], [[RSKS Rusia]], [[URSS]]), a zo ur c'hoarierez echedoù [[rusian]], [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]]&lt;ref&gt;{{ru}}[https://nnchess.org/index/blogdetail/id/2622  Федерация Шахмат Нижегородской Области NN Chess]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;Mestrez-veur (WIM) eo abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 195 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ.&lt;/br&gt;2 305 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1977&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== Tournamant Halle (Alamagn) ====
Trec'h e voe e 1974, 7/10 (+ 6, = 2, 2)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Halle_(Women)_08th_1974/23803 365 Chess]&lt;/ref&gt;.
==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ====
Kemeret he deus perzh seizh gwech, tapout a reas an eilvet plas e 1976.

{{EloChart|Q2005506}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Esther_Epstein He c'hoari e 365 Chess] 
{{DEFAULTSORT:Epstein, Esther}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>b5ibm8wo6t1jdktvs8cvt2um6njndqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199409</id>
      <parentid>2199378</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kampionad soviedat e-dan triwec'h vloaz (kemmesk) - 1969.</comment>
      <origin>2199409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="90b2ew7t5crh3gpo419ljjpik1fj3zy" xml:space="preserve">[[Restr :Epstein0301 044.jpg|right|140px|Esther Epstein e 2003.]]
'''Esther Danilovna Epstein''', e rusianeg : ''' Эсфирь Даниловна Эпштейн''' (10 a viz Mae 1954 e [[Nijniy Novgorod]], [[RSKS Rusia]], [[URSS]]), a zo ur c'hoarierez echedoù [[rusian]], [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]]&lt;ref&gt;{{ru}}[https://nnchess.org/index/blogdetail/id/2622  Федерация Шахмат Нижегородской Области NN Chess]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;Mestrez-veur (WIM) eo abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 195 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ.&lt;/br&gt;2 305 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1977&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== Tournamant Halle (Alamagn) ====
Trec'h e voe e 1974, 7/10 (+ 6, = 2, 2)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Halle_(Women)_08th_1974/23803 365 Chess]&lt;/ref&gt;.
==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ====
Kemeret he deus perzh seizh gwech, tapout a reas an eilvet plas e 1976.
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== Kampionad soviedat e-dan triwec'h vloaz (kemmesk) ====
C'hoari a reas e [[Bălți]] ([[RSS Moldova]])&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/URS-chT_U18_1969/26773 Tournaments URSS chT U18 1969 - 365 Chess]&lt;/ref&gt;. 

{{EloChart|Q2005506}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Esther_Epstein He c'hoari e 365 Chess] 
{{DEFAULTSORT:Epstein, Esther}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>90b2ew7t5crh3gpo419ljjpik1fj3zy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199412</id>
      <parentid>2199409</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kampionad soviedat e-dan triwec'h vloaz (Merc'hed) - 1969.</comment>
      <origin>2199412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2202" sha1="av0305kliho8e27w4i29sjwvlluu2k9" xml:space="preserve">[[Restr :Epstein0301 044.jpg|right|140px|Esther Epstein e 2003.]]
'''Esther Danilovna Epstein''', e rusianeg : ''' Эсфирь Даниловна Эпштейн''' (10 a viz Mae 1954 e [[Nijniy Novgorod]], [[RSKS Rusia]], [[URSS]]), a zo ur c'hoarierez echedoù [[rusian]], [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]]&lt;ref&gt;{{ru}}[https://nnchess.org/index/blogdetail/id/2622  Федерация Шахмат Нижегородской Области NN Chess]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;Mestrez-veur (WIM) eo abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 195 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ.&lt;/br&gt;2 305 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1977&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== Kampionad soviedat e-dan triwec'h vloaz (Merc'hed) ====
C'hoari a reas e [[Yerevan]] ([[RSS Armenia]]), 0/4&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/URS-ch_U18_Girls_1969/26764 URSS-ch U18 Girls 1969 - 365 Chess]&lt;/ref&gt;. 
==== Tournamant Halle (Alamagn) ====
Trec'h e voe e 1974, 7/10 (+ 6, = 2, 2)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Halle_(Women)_08th_1974/23803 365 Chess]&lt;/ref&gt;.
==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ====
Kemeret he deus perzh seizh gwech, tapout a reas an eilvet plas e 1976.
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== Kampionad soviedat e-dan triwec'h vloaz (kemmesk) ====
C'hoari a reas e [[Bălți]] ([[RSS Moldova]])&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/URS-chT_U18_1969/26773 Tournaments URSS chT U18 1969 - 365 Chess]&lt;/ref&gt;. 

{{EloChart|Q2005506}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005506 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=esther_epstein He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Esther_Epstein He c'hoari e 365 Chess] 
{{DEFAULTSORT:Epstein, Esther}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>av0305kliho8e27w4i29sjwvlluu2k9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pevar-c'hard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181033</id>
    <redirect title="Gwastell-amann" />
    <revision>
      <id>2199322</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Kaset eo bet ar bajenn [[Pevar-c'hard]] da [[Gwastell-amann]] gant Kestenn dreist un adkas: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal)</comment>
      <origin>2199322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="5pivmb6xt6gv403rbd9au3w853n2hq7" xml:space="preserve">#ADKAS [[Gwastell-amann]]</text>
      <sha1>5pivmb6xt6gv403rbd9au3w853n2hq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeal:Pevar-c'hard</title>
    <ns>1</ns>
    <id>181034</id>
    <redirect title="Kaozeal:Gwastell-amann" />
    <revision>
      <id>2199324</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Kaozeal:Pevar-c'hard]] da [[Kaozeal:Gwastell-amann]]: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal)</comment>
      <origin>2199324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="ld7h8aqc5rm0htwfecm7gvmsxwq7ogd" xml:space="preserve">#ADKAS [[Kaozeal:Gwastell-amann]]</text>
      <sha1>ld7h8aqc5rm0htwfecm7gvmsxwq7ogd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dilaoskadennoù dioksidenn garbon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181035</id>
    <revision>
      <id>2199333</id>
      <timestamp>2026-09-06T16:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Breizhpadus</username>
        <id>91585</id>
      </contributor>
      <comment>Krouet o treiñ ar bajenn &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/235836113|Émission de dioxyde de carbone]]&quot;</comment>
      <origin>2199333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8596" sha1="ob6wtt882bx7nmagppanngf6d1divm0" xml:space="preserve">Un '''dilaoskadenn dioksidenn garbon''' a zo ur skarzhadenn eus ar gaz-se en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]], forzh pelec'h e teu. An dioksidenn garbon ( CO2  eo an eil gaz efed ti-gwer pouezusañ en aergelc'h, goude [[Aezhenn|an aezhenn dour]], an daou a ginnig 26% anezho % ha 60 % d'an [[efed ti-gwer]] .

An dilaoskadennoù CO2 en aergelc'h a c'hell bezañ a orin naturel pe a orin antropogenek, da lavaret eo  a zeu eus obererezhioù mab-den. Kreskiñ a ra buan ar vammenn antropogenek abaoe un nebeud dekvloaziadoù. Ur wech dilaosket e vez lonket ar gaz evit ul lodenn gant [[Trapoù karbon|an trapoù karbon]] naturel. Lieskementet dre zaou eo bet an lonkadur-se eus 1960 da 2010, met an hanter eus ar CO2 dilaosket gant obererezhioù mab-den a vez dastumet en aergelc'h, setu ma oa aet ar paoter a CO2  da {{Unanenn|413 [[Partie par million|ppm]]}}  (lodennoù dre vilion) e miz Du 2020, pa oa war-dro {{Unanenn|280 ppm}}  betek an [[Dispac'h Greantel|dispac'h greantel]] . Ar c'hresk-se a greñva an efed ti-gwer, o lakaat an hin da cheñch .

Hervez Ajañs Etrebroadel an Energiezh (IEA), goude ma oa bet stabilaet an dilaoskadennoù hollek e 2014, 2015 ha 2016 a-drugarez d'an araokadennoù war dachenn an efedusted energiezh, e krogas an dilaoskadennoù da greskiñ en-dro,  ar c'hresk keitat hollek a CO2 en aergelc'h o tizhout rekordoù nevez e 2017 ha goude e 2018. Ar c'hresk-se a zo abalamour d'ar beveziñ tredan evit ul lodenn (war-dro 4 % e 2017), a zo o kreskiñ o lod e goulenn hollek an energiezh. Ar greizennoù termek a ya en-dro gant [[glaou]] pe gaz naturel, dreist-holl, a wel o dilaoskadennoù CO2 o kreskiñ (+2,5% e 2017).

Ar broioù pennañ dre dilaoskadennoù CO2 liammet gant an energiezh e 2022 eo Sina (30,7 % eus an dilaoskadennoù hollek), ar Stadoù-Unanet (14 %), India (7,6 %) ha Rusia (4,2 %) ; lodenn Unaniezh Europa a zo 7,9 %. Ar broioù gant ar muiañ a dilaoskadennoù dre zen e 2021 a oa an Emirelezhioù Arab Unanet, Aostralia, Arabia Saoudat, Kanada, ar Stadoù-Unanet, Korea ar Su, Rusia ha Taiwan.

Kemmañ a rae kalz live ar CO2 pell a-raok donedigezh an dud hag ar gevredigezh greantel (gwelet Istor an hin war an Douar ), met biskoazh ken buan hag an hini bet gwelet e-kerzh an dekvloaziadoù diwezhañ, hag a zo bet kadarnaet e orin antropogenek.
[[Fichier:2017_AQAL_Capital_and_Tom_Schulz_variwide_chart_&quot;Worldwide_Co2_emissions&quot;.png|thumb| Dilaoskadennoù CO2 diwar [[Trelosk kondon|an energiezhoù fosil]]  e 2017, dre rannvro ar bed ha dre annezad. War an ahel a-serzh, louc'h karbon dre annezad (t/bloaz/annezad) ; war an ahel x, poblañs dre rannvro (miliardoù). Ar gorread a ginnig neuze an hollad dilaoskadennoù antropogenek bloaziek dre rannvro (t/bloaz) ; al linenn ruz a ziskouez ar c'hementad keitat dre zen er bed.&lt;ref&gt;Tom Schulz (AQAL Group), données AIE 2017 : {{Cite book|language=en|title={{CO2}} Emissions from Fuel Combustion 2019|edition=[[Agence internationale de l'énergie]]|date=10/2019|pages=165|format=pdf|isbn=|url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/eb3b2e8d-28e0-47fd-a8ba-160f7ed42bc3/CO2_Emissions_from_Fuel_Combustion_2019_Highlights.pdf|accessdate=30/04/2020}}.&lt;/ref&gt;]]

== Seurtoù dilaoskadennoù ==
An dioksidenn garbon ( CO2 ) en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]] a zo a orin naturel pe a orin antropogenek, da lavaret eo  a zeu eus obererezhioù mab-den. Kreskiñ a ra buan ar vammenn antropogenek abaoe un nebeud dekvloaziadoù. Ur wech dilaosket e vez lonket ar gaz evit ul lodenn gant [[Trapoù karbon|an trapoù karbon]] naturel. Lieskementet dre zaou eo bet ar c'hementad dioksid karbon-se e-kerzh hanter-kant vloaz (eus 1960 da 2010) met n'eo ket a-walc'h evit kempouezañ kresk an dilaoskadennoù : an hanter eus ar CO2 dilaosket gant obererezhioù mab-den a zo dastumet en aergelc'h [ ,,&lt;ref&gt;{{Cite book|language=en|author=Rattan Lal, Klaus Lorenz, Reinhard F. Hüttl, Bernd Uwe Schneider, Joachim von Braun|title=Ecosystem Services and Carbon Sequestration in the Biosphere|edition=Springer Science &amp; Business Media|year=2013|page=5}}.&lt;/ref&gt; [ notenn 1 ] .

=== Dilaoskadennoù antropogenek ===

==== An hollad dilaoskadennoù ====
[[Fichier:Émissions_mondiales_de_CO2_par_secteur_économique_en_2021.pdf|thumb| Dilaoskadennoù CO liammet  an energiezh dre ar sektor ekonomikel e 2021.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en-GB|title=Global energy-related {{CO2}} emissions by sector|url=https://www.iea.org/data-and-statistics/charts/global-energy-related-co2-emissions-by-sector|accessdate=2022-05-08}}.&lt;/ref&gt; {{Légende/Début}}
{{Legend|red|Électricité, 40 %}}
{{Legend|orange|Transports, 23 %}}
{{Legend|yellow|Industrie, 23 %}}
{{Legend|cyan|Bâtiments, 10 %}}
{{Legend|lime|Autres, 4 %}}
{{Légende/Fin}}Tredan, 40 % 

Treuzdougen, 23 % 

Greanterezh, 23 % 

Savadurioù, 10 % 

Re all, 4 % ]]
Gant obererezhioù mab-den e oa aet ar gazoù efed ti-gwer antropogenek ( dioksid karbon dreist-holl  CO2 ) da {{Unanenn|25 Gt}}  bep bloaz e 2000,&lt;ref name=&quot;Co-ener2018&quot;&gt;{{Cite journal|date=5 décembre 2018|format=pdf}}&lt;/ref&gt; {{Unanenn|37.1 Gt}}  e 2018 &lt;ref name=&quot;Co-ener2018&quot; /&gt; ha 42,2 ± 3,3 Gt e 2019.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2020-12-11}}.&lt;/ref&gt;

==== Dilaoskadennoù dre sektor ====
En o zouez, an dilaoskadennoù CO2 a zeu dreist-holl eus ar [[Gennad ekonomikel|gennadoù ekonomikel]] da-heul  :

* produiñ tredan ha tommder pourvezet gant energiezhoù fosil pe kreizennoù tommder , h.a. ) : 43,8 % ;
* greanterezhioù all war dachenn an energiezh (tennañ ha treuzdougen energiezhoù fosil, puraat an eoul-maen h.a.) : 4,9 % ;
* greanterezh ( greanterezh pounner, [[Michererezh|obererezh]] ) : 18,4 % ;
* treuzdougen (marc'hadourezh, tud) : 23,3 % ;
* ar gennad annezidi : 5,7 % ;
* an trede gennad (kenwerzh, servijoù, melestradurezh) : 2.3 % ;
* [[Gounezerezh|al labour-douar]], ar c'hoadegiezh, ar pesketa : 1,3 %.

Ar gennadoù-se, a implij energiezhoù fosil dreist-holl, 75 % eus an dilaoskadennoù karbon antropogenek a zeu eus loskadur ar c'hementadoù fosil-se ( [[eoul-maen]], gaz naturel, [[glaou]] ) hag a zeu eus 20 bro er bed.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2008|volume=60|pages=1|doi=10.1111/j.1600-0889.2007.00319.x}}.&lt;/ref&gt;

E Bro-C'hall, abalamour d'an aozadur ispisial ar meskaj tredan, a zo nukleel dreist-holl, eo disheñvel-tre an dasparzh-se, e 2017 :

* treuzdougen : 29 % ;
* greanterezh : 20 % ;
* labour-douar : 17 % ;
* annezidi-kenwerzh : 16,5 % ;
* greanterezh an energiezh | 11 %.

=== Emdroadur ar paoter a CO2 en aergelc'h ===
[[Fichier:Flux_carbone_fr.png|thumb| Emdroadur ar paoter dioksid karbon en aergelc'h hag ar red karbon en [[Atmosferenn|aergelc'h]] .]]
Ar  CO2 en [[Atmosferenn|aergelc'h]] a vez eztaolet e lodennoù dre vilion dre volum, aroueziet gant &quot; ppmv &quot; Pe &quot; ppm ».&lt;ref name=&quot;EPA&quot;&gt;{{Cite web|language=en|title=Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks: 1990-2021|url=https://www.epa.gov/system/files/documents/2023-04/US-GHG-Inventory-2023-Chapter-1-Introduction.pdf|format=pdf|pages=1-6}}.&lt;/ref&gt;

=== Efed ti-gwer ha mammennoù antropogenek ===
An dioksidenn garbon CO2  unan eus  gazoù a gemer perzh en [[efed ti-gwer]] , asambles gant [[Metan|ar metan]] {{Kim|CH|4}} hag an oksidenn azot {{Kim|N|2|O}}  An eil gaz efed ti-gwer pouezusañ en aergelc'h eo, goude [[Aezhenn|an aezhenn dour]], an daou a ginnig 26% hervez an urzh % ha 60 % d'an efed ti-gwer.

=== Disoc'hoù war an endro mor ===
An holl meurvorioù asambles a lonkfe un drederenn eus dilaoskadennoù CO2 mab-den,  war-dro {{Nobr|9 milliards}} a  CO2, hag en holl {{Nobr|120 milliards}} a donennadoù CO2 diwar loskadur ar c'hementadoù fosil abaoe penn-kentañ ar [[Dispac'h Greantel|marevezh greantel]] .

Al lonkadur bras  CO2 er meurvorioù a laka anezho da vezañ [[Trenkenn|trenkoc'h]] (digresk pH an dourioù). Gant-se e vez diaesoc'h stummañ karbonat kalziom, ar pezh a lak an ekoreizhiad mor da vezañ gwallet rak karbonat kalziom zo unan eus elfennoù diazez implijet gant [[Kresteneg|ar c'hrustaceed]] hag [[Blotvil|ar moluskoù]] evit sevel o [[Ezrelegenn|ezoskelet]] kalzek. Hervez arbennigourien liesseurt e c'hallfe an digresk-se mont eus 5 da 50 % a-benn fin XXI 21 kantved &lt;sup class=&quot;need_ref_tag&quot; style=&quot;padding-left:2px;&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Ce passage nécessite une référence (demandé en avril 2020) ; voir l'aide.&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;[&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; ref.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;ret &lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot;&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt; .
[[Catégorie:Article à référence nécessaire]]
[[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]]</text>
      <sha1>ob6wtt882bx7nmagppanngf6d1divm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199334</id>
      <parentid>2199333</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Breizhpadus</username>
        <id>91585</id>
      </contributor>
      <origin>2199334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7012" sha1="lhnuzr5bew3nnknimb8xztwv2gnzkws" xml:space="preserve">Un '''dilaoskadenn dioksidenn garbon''' a zo ur skarzhadenn eus ar gaz-se en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]], forzh pelec'h e teu. An dioksidenn garbon ( CO2  eo an eil gaz efed ti-gwer pouezusañ en aergelc'h, goude [[Aezhenn|an aezhenn dour]], an daou a ginnig 26% anezho % ha 60 % d'an [[efed ti-gwer]].

An dilaoskadennoù CO2 en aergelc'h a c'hell bezañ a orin naturel pe a orin antropogenek, da lavaret eo  a zeu eus obererezhioù mab-den. Kreskiñ a ra buan ar vammenn antropogenek abaoe un nebeud dekvloaziadoù. Ur wech dilaosket e vez lonket ar gaz evit ul lodenn gant [[Trapoù karbon|an trapoù karbon]] naturel. Lieskementet dre zaou eo bet an lonkadur-se eus 1960 da 2010, met an hanter eus ar CO2 dilaosket gant obererezhioù mab-den a vez dastumet en aergelc'h, setu ma oa aet ar paoter a CO2  da 413  (lodennoù dre vilion) e miz Du 2020, pa oa war-dro {{Unanenn|280 ppm}} betek an [[Dispac'h Greantel|dispac'h greantel]] . Ar c'hresk-se a greñva an efed ti-gwer, o lakaat an hin da cheñch.

Hervez Ajañs Etrebroadel an Energiezh (IEA), goude ma oa bet stabilaet an dilaoskadennoù hollek e 2014, 2015 ha 2016 a-drugarez d'an araokadennoù war dachenn an efedusted energiezh, e krogas an dilaoskadennoù da greskiñ en-dro,  ar c'hresk keitat hollek a CO2 en aergelc'h o tizhout rekordoù nevez e 2017 ha goude e 2018. Ar c'hresk-se a zo abalamour d'ar beveziñ tredan evit ul lodenn (war-dro 4 % e 2017), a zo o kreskiñ o lod e goulenn hollek an energiezh. Ar greizennoù termek a ya en-dro gant [[glaou]] pe gaz naturel, dreist-holl, a wel o dilaoskadennoù CO2 o kreskiñ (+2,5% e 2017).

Ar broioù pennañ dre dilaoskadennoù CO2 liammet gant an energiezh e 2022 eo Sina (30,7 % eus an dilaoskadennoù hollek), ar Stadoù-Unanet (14 %), India (7,6 %) ha Rusia (4,2 %) ; lodenn Unaniezh Europa a zo 7,9 %. Ar broioù gant ar muiañ a dilaoskadennoù dre zen e 2021 a oa an Emirelezhioù Arab Unanet, Aostralia, Arabia Saoudat, Kanada, ar Stadoù-Unanet, Korea ar Su, Rusia ha Taiwan.

Kemmañ a rae kalz live ar CO2 pell a-raok donedigezh an dud hag ar gevredigezh greantel (gwelet Istor an hin war an Douar ), met biskoazh ken buan hag an hini bet gwelet e-kerzh an dekvloaziadoù diwezhañ, hag a zo bet kadarnaet e orin 

== Seurtoù dilaoskadennoù ==
An dioksidenn garbon ( CO2 ) en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]] a zo a orin naturel pe a orin antropogenek, da lavaret eo  a zeu eus obererezhioù mab-den. Kreskiñ a ra buan ar vammenn antropogenek abaoe un nebeud dekvloaziadoù. Ur wech dilaosket e vez lonket ar gaz evit ul lodenn gant [[Trapoù karbon|an trapoù karbon]] naturel. Lieskementet dre zaou eo bet ar c'hementad dioksid karbon-se e-kerzh hanter-kant vloaz (eus 1960 da 2010) met n'eo ket a-walc'h evit kempouezañ kresk an dilaoskadennoù : an hanter eus ar CO2 dilaosket gant obererezhioù mab-den a zo dastumet en aergelc'h &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|language=en|author=Rattan Lal, Klaus Lorenz, Reinhard F. Hüttl, Bernd Uwe Schneider, Joachim von Braun|title=Ecosystem Services and Carbon Sequestration in the Biosphere|edition=Springer Science &amp; Business Media|year=2013|page=5}}.&lt;/ref&gt;.
[[Restr:2017 AQAL Capital and Tom Schulz variwide chart &quot;Worldwide Co2 emissions&quot;.png|thumb|Dilaoskadennoù CO2 diwar an energiezhoù fosil e 2017, dre rannvro ar bed ha dre annezad. An ahel a-serzh a zastum louc'h karbon dre zen (t/bloaz/den); an ahel a-led a zastum ar boblañs dre rannvro (miliardoù). Ar gorread a zastum neuze an hollad dilaoskadennoù antropogenek bloaziek dre rannvro (t/bloaz); al linenn ruz a ziskouez ar c'hementad hollek dre annezad[&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;].]]


=== Dilaoskadennoù antropogenek ===

==== An hollad dilaoskadennoù ====
[[Restr:Émissions mondiales de CO2 par secteur économique en 2021.pdf|thumb]]
{{Legend|red|Tredan, 40 %}}
{{Legend|orange|Treuzdougen, 23 %}}
{{Legend|yellow|Greanterezh, 23 %}}
{{Legend|cyan|Savadurioù 10 %}}
{{Legend|lime|Re all, 4 %}}

==== Dilaoskadennoù dre gennad ====
En o zouez, an dilaoskadennoù CO2 a zeu dreist-holl eus ar [[Gennad ekonomikel|gennadoù ekonomikel]] da-heul  :

* '''produiñ tredan ha tommder''' pourvezet gant energiezhoù fosil pe kreizennoù tommder , h.a. ) : 43,8 % ;
* '''greanterezhioù all war dachenn an energiezh''' (tennañ ha treuzdougen energiezhoù fosil, puraat an eoul-maen h.a.) : 4,9 % ;
* '''greanterezh''' ( greanterezh pounner, [[Michererezh|obererezh]] ) : 18,4 % ;
* '''treuzdougen''' (marc'hadourezh, tud) : 23,3 % ;
* ar '''gennad annezidi''' : 5,7 % ;
* an '''trede gennad''' (kenwerzh, servijoù, melestradurezh) : 2.3 % ;
* [[Gounezerezh|al '''labour-douar''']], ar c'hoadegiezh, ar pesketa : 1,3 %.

Ar gennadoù-se, a implij energiezhoù fosil dreist-holl, 75 % eus an dilaoskadennoù karbon antropogenek a zeu eus loskadur ar c'hementadoù fosil-se ( [[eoul-maen]], gaz naturel, [[glaou]] ) hag a zeu eus 20 bro er bed.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2008|volume=60|pages=1|doi=10.1111/j.1600-0889.2007.00319.x}}.&lt;/ref&gt;

E Bro-C'hall, abalamour d'an aozadur ispisial ar meskaj tredan, a zo nukleel dreist-holl, eo disheñvel-tre an dasparzh-se, e 2017 :

* treuzdougen : 29 % ;
* greanterezh : 20 % ;
* labour-douar : 17 % ;
* annezidi-kenwerzh : 16,5 % ;
* greanterezh an energiezh | 11 %.

=== Emdroadur ar paoter a CO2 en aergelc'h ===
Emdroadur ar paoter dioksid karbon en aergelc'h hag ar red karbon en [[Atmosferenn|aergelc'h]] .

Ar  CO2 en [[Atmosferenn|aergelc'h]] a vez eztaolet e lodennoù dre vilion dre volum, aroueziet gant &quot; ppmv &quot; Pe &quot; ppm ».&lt;ref name=&quot;EPA&quot;&gt;{{Cite web|language=en|title=Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks: 1990-2021|url=https://www.epa.gov/system/files/documents/2023-04/US-GHG-Inventory-2023-Chapter-1-Introduction.pdf|format=pdf|pages=1-6}}.&lt;/ref&gt;

=== Efed ti-gwer ha mammennoù antropogenek ===
An dioksidenn garbon CO2  unan eus  gazoù a gemer perzh en [[efed ti-gwer]] , asambles gant [[Metan|ar metan]] {{Kim|CH|4}} hag an oksidenn azot {{Kim|N|2|O}}  An eil gaz efed ti-gwer pouezusañ en aergelc'h eo, goude [[Aezhenn|an aezhenn dour]], an daou a ginnig 26% hervez an urzh % ha 60 % d'an efed ti-gwer.

=== Disoc'hoù war an endro mor ===
An holl meurvorioù asambles a lonkfe un drederenn eus dilaoskadennoù CO2 mab-den,  war-dro {{Nobr|9 milliards}} a  CO2, hag en holl {{Nobr|120 milliards}} a donennadoù CO2 diwar loskadur ar c'hementadoù fosil abaoe penn-kentañ ar [[Dispac'h Greantel|marevezh greantel]] .

Al lonkadur bras  CO2 er meurvorioù a laka anezho da vezañ [[Trenkenn|trenkoc'h]] (digresk pH an dourioù). Gant-se e vez diaesoc'h stummañ karbonat kalziom, ar pezh a lak an ekoreizhiad mor da vezañ gwallet rak karbonat kalziom zo unan eus elfennoù diazez implijet gant [[Kresteneg|ar c'hrustaceed]] hag [[Blotvil|ar moluskoù]] evit sevel o [[Ezrelegenn|ezoskelet]] kalzek. Hervez arbennigourien liesseurt e c'hallfe an digresk-se mont eus 5 da 50 % a-benn fin XXI 21 kantved

=== '''Mammennoù''' ===
[[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]]</text>
      <sha1>lhnuzr5bew3nnknimb8xztwv2gnzkws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199335</id>
      <parentid>2199334</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Breizhpadus</username>
        <id>91585</id>
      </contributor>
      <origin>2199335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6998" sha1="bzvq7zsifaao8gsvo9su6831w3nsyi0" xml:space="preserve">Un '''dilaoskadenn dioksidenn garbon''' a zo ur skarzhadenn eus ar gaz-se en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]], forzh pelec'h e teu. An dioksidenn garbon ( CO2  eo an eil gaz efed ti-gwer pouezusañ en aergelc'h, goude [[Aezhenn|an aezhenn dour]], an daou a ginnig 26% anezho % ha 60 % d'an [[efed ti-gwer]].

An dilaoskadennoù CO2 en aergelc'h a c'hell bezañ a orin naturel pe a orin antropogenek, da lavaret eo  a zeu eus obererezhioù mab-den. Kreskiñ a ra buan ar vammenn antropogenek abaoe un nebeud dekvloaziadoù. Ur wech dilaosket e vez lonket ar gaz evit ul lodenn gant [[Trapoù karbon|an trapoù karbon]] naturel. Lieskementet dre zaou eo bet an lonkadur-se eus 1960 da 2010, met an hanter eus ar CO2 dilaosket gant obererezhioù mab-den a vez dastumet en aergelc'h, setu ma oa aet ar paoter a CO2  da 413  (lodennoù dre vilion) e miz Du 2020, pa oa war-dro  280 ppm betek an dispac'h greantel . Ar c'hresk-se a greñva an efed ti-gwer, o lakaat an hin da cheñch.{{Unanenn|280 ppm}}

Hervez Ajañs Etrebroadel an Energiezh (IEA), goude ma oa bet stabilaet an dilaoskadennoù hollek e 2014, 2015 ha 2016 a-drugarez d'an araokadennoù war dachenn an efedusted energiezh, e krogas an dilaoskadennoù da greskiñ en-dro,  ar c'hresk keitat hollek a CO2 en aergelc'h o tizhout rekordoù nevez e 2017 ha goude e 2018. Ar c'hresk-se a zo abalamour d'ar beveziñ tredan evit ul lodenn (war-dro 4 % e 2017), a zo o kreskiñ o lod e goulenn hollek an energiezh. Ar greizennoù termek a ya en-dro gant [[glaou]] pe gaz naturel, dreist-holl, a wel o dilaoskadennoù CO2 o kreskiñ (+2,5% e 2017).

Ar broioù pennañ dre dilaoskadennoù CO2 liammet gant an energiezh e 2022 eo Sina (30,7 % eus an dilaoskadennoù hollek), ar Stadoù-Unanet (14 %), India (7,6 %) ha Rusia (4,2 %) ; lodenn Unaniezh Europa a zo 7,9 %. Ar broioù gant ar muiañ a dilaoskadennoù dre zen e 2021 a oa an Emirelezhioù Arab Unanet, Aostralia, Arabia Saoudat, Kanada, ar Stadoù-Unanet, Korea ar Su, Rusia ha Taiwan.

Kemmañ a rae kalz live ar CO2 pell a-raok donedigezh an dud hag ar gevredigezh greantel (gwelet Istor an hin war an Douar ), met biskoazh ken buan hag an hini bet gwelet e-kerzh an dekvloaziadoù diwezhañ, hag a zo bet kadarnaet e orin 

== Seurtoù dilaoskadennoù ==
An dioksidenn garbon ( CO2 ) en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]] a zo a orin naturel pe a orin antropogenek, da lavaret eo  a zeu eus obererezhioù mab-den. Kreskiñ a ra buan ar vammenn antropogenek abaoe un nebeud dekvloaziadoù. Ur wech dilaosket e vez lonket ar gaz evit ul lodenn gant [[Trapoù karbon|an trapoù karbon]] naturel. Lieskementet dre zaou eo bet ar c'hementad dioksid karbon-se e-kerzh hanter-kant vloaz (eus 1960 da 2010) met n'eo ket a-walc'h evit kempouezañ kresk an dilaoskadennoù : an hanter eus ar CO2 dilaosket gant obererezhioù mab-den a zo dastumet en aergelc'h &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|language=en|author=Rattan Lal, Klaus Lorenz, Reinhard F. Hüttl, Bernd Uwe Schneider, Joachim von Braun|title=Ecosystem Services and Carbon Sequestration in the Biosphere|edition=Springer Science &amp; Business Media|year=2013|page=5}}.&lt;/ref&gt;.
[[Restr:2017 AQAL Capital and Tom Schulz variwide chart &quot;Worldwide Co2 emissions&quot;.png|thumb|Dilaoskadennoù CO2 diwar an energiezhoù fosil e 2017, dre rannvro ar bed ha dre annezad. An ahel a-serzh a zastum louc'h karbon dre zen (t/bloaz/den); an ahel a-led a zastum ar boblañs dre rannvro (miliardoù). Ar gorread a zastum neuze an hollad dilaoskadennoù antropogenek bloaziek dre rannvro (t/bloaz); al linenn ruz a ziskouez ar c'hementad hollek dre annezad[&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;].]]


=== Dilaoskadennoù antropogenek ===

==== An hollad dilaoskadennoù ====
[[Restr:Émissions mondiales de CO2 par secteur économique en 2021.pdf|thumb]]
{{Legend|red|Tredan, 40 %}}
{{Legend|orange|Treuzdougen, 23 %}}
{{Legend|yellow|Greanterezh, 23 %}}
{{Legend|cyan|Savadurioù 10 %}}
{{Legend|lime|Re all, 4 %}}

==== Dilaoskadennoù dre gennad ====
En o zouez, an dilaoskadennoù CO2 a zeu dreist-holl eus ar [[Gennad ekonomikel|gennadoù ekonomikel]] da-heul  :

* '''produiñ tredan ha tommder''' pourvezet gant energiezhoù fosil pe kreizennoù tommder , h.a. ) : 43,8 % ;
* '''greanterezhioù all war dachenn an energiezh''' (tennañ ha treuzdougen energiezhoù fosil, puraat an eoul-maen h.a.) : 4,9 % ;
* '''greanterezh''' ( greanterezh pounner, [[Michererezh|obererezh]] ) : 18,4 % ;
* '''treuzdougen''' (marc'hadourezh, tud) : 23,3 % ;
* ar '''gennad annezidi''' : 5,7 % ;
* an '''trede gennad''' (kenwerzh, servijoù, melestradurezh) : 2.3 % ;
* [[Gounezerezh|al '''labour-douar''']], ar c'hoadegiezh, ar pesketa : 1,3 %.

Ar gennadoù-se, a implij energiezhoù fosil dreist-holl, 75 % eus an dilaoskadennoù karbon antropogenek a zeu eus loskadur ar c'hementadoù fosil-se ( [[eoul-maen]], gaz naturel, [[glaou]] ) hag a zeu eus 20 bro er bed.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2008|volume=60|pages=1|doi=10.1111/j.1600-0889.2007.00319.x}}.&lt;/ref&gt;

E Bro-C'hall, abalamour d'an aozadur ispisial ar meskaj tredan, a zo nukleel dreist-holl, eo disheñvel-tre an dasparzh-se, e 2017 :

* treuzdougen : 29 % ;
* greanterezh : 20 % ;
* labour-douar : 17 % ;
* annezidi-kenwerzh : 16,5 % ;
* greanterezh an energiezh | 11 %.

=== Emdroadur ar paoter a CO2 en aergelc'h ===
Emdroadur ar paoter dioksid karbon en aergelc'h hag ar red karbon en [[Atmosferenn|aergelc'h]] .

Ar  CO2 en [[Atmosferenn|aergelc'h]] a vez eztaolet e lodennoù dre vilion dre volum, aroueziet gant &quot; ppmv &quot; Pe &quot; ppm ».&lt;ref name=&quot;EPA&quot;&gt;{{Cite web|language=en|title=Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks: 1990-2021|url=https://www.epa.gov/system/files/documents/2023-04/US-GHG-Inventory-2023-Chapter-1-Introduction.pdf|format=pdf|pages=1-6}}.&lt;/ref&gt;

=== Efed ti-gwer ha mammennoù antropogenek ===
An dioksidenn garbon CO2  unan eus  gazoù a gemer perzh en [[efed ti-gwer]] , asambles gant [[Metan|ar metan]] {{Kim|CH|4}} hag an oksidenn azot {{Kim|N|2|O}}  An eil gaz efed ti-gwer pouezusañ en aergelc'h eo, goude [[Aezhenn|an aezhenn dour]], an daou a ginnig 26% hervez an urzh % ha 60 % d'an efed ti-gwer.

=== Disoc'hoù war an endro mor ===
An holl meurvorioù asambles a lonkfe un drederenn eus dilaoskadennoù CO2 mab-den,  war-dro {{Nobr|9 milliards}} a  CO2, hag en holl {{Nobr|120 milliards}} a donennadoù CO2 diwar loskadur ar c'hementadoù fosil abaoe penn-kentañ ar [[Dispac'h Greantel|marevezh greantel]] .

Al lonkadur bras  CO2 er meurvorioù a laka anezho da vezañ [[Trenkenn|trenkoc'h]] (digresk pH an dourioù). Gant-se e vez diaesoc'h stummañ karbonat kalziom, ar pezh a lak an ekoreizhiad mor da vezañ gwallet rak karbonat kalziom zo unan eus elfennoù diazez implijet gant [[Kresteneg|ar c'hrustaceed]] hag [[Blotvil|ar moluskoù]] evit sevel o [[Ezrelegenn|ezoskelet]] kalzek. Hervez arbennigourien liesseurt e c'hallfe an digresk-se mont eus 5 da 50 % a-benn fin XXI 21 kantved

=== '''Mammennoù''' ===
[[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]]</text>
      <sha1>bzvq7zsifaao8gsvo9su6831w3nsyi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Königlich Bayerische Gewehrfabrik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181036</id>
    <revision>
      <id>2199346</id>
      <timestamp>2026-09-06T20:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;[[Restr:Siegelmarke Königlich Bayerische Direktion der Gewehrfabrik Amberg W0223915.jpg|thumb|172x172px|Arouez renerezh ar c'hKöniglich Bayerische Gewehrfabrik Amberg.]] '''Königlich Bayerische Gewehrfabrik''' eo anv al labouradeg fuzuilhoù roueel nemeti a voe e [[Rouantelezh Bavaria|Bavaria]]. Diazezet e voe e [[Amberg]] e 1801, diwar atiz an dilenner [[Masimilian Iañ Jozeb|Masimilian IV]]. Produiñ a reas kalz armoù-tan hiniennel hag armoù gwenn, evit arme...&quot;</comment>
      <origin>2199346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1641" sha1="38xaem0q4wldeifl38j11fg4hp7pma5" xml:space="preserve">[[Restr:Siegelmarke Königlich Bayerische Direktion der Gewehrfabrik Amberg W0223915.jpg|thumb|172x172px|Arouez renerezh ar c'hKöniglich Bayerische Gewehrfabrik Amberg.]]
'''Königlich Bayerische Gewehrfabrik''' eo anv al labouradeg fuzuilhoù roueel nemeti a voe e [[Rouantelezh Bavaria|Bavaria]]. Diazezet e voe e [[Amberg]] e 1801, diwar atiz an dilenner [[Masimilian Iañ Jozeb|Masimilian IV]]. Produiñ a reas kalz armoù-tan hiniennel hag armoù gwenn, evit [[arme Bavaria]] da gentañ, hag evit an [[Deutsches Heer]] adalek kard diwezhañ an XIX{{vet}} kantved. En he barr e oa al labouradeg e 1914-1918 ; d'ar mare-se e oa {{formatnum:4000}} implijad enni&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://www.stadtmuseum-amberg.de/de/stadtmuseum/abteilungen/industriegeschichte Industriegeschichte]'', Amberg Museum (lennet d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;. Serret e voe e 1919.

== Armoù produet ==
E-touez an armoù produet er c'hKöniglich Bayerische Gewehrfabrik emañ &lt;ref&gt;{{de}} Dieter Storz, ''[https://oberpfaelzerkulturbund.de/wp-content/uploads/2016/07/FS38_S_169_182_b.pdf Gewehrfabrik Amberg]'', Oberpfälzer Kulturbund, 2016 (pellgarget d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;:
* [[Kavalleriepistole M1804]]
* [[Infanteriesäbel m/38]]
* [[Pistole M1843]]
* [[Werder M1869]]
* [[Gewehr 88]]
* [[Gewehr 98]]

== Levrlennadur ==
* {{de}} Thomas Janssens, ''Die Geschichte der Königlich Bayerischen Gewehrfabrik in Amberg (1871-1918)'', 2009, 330 p., ISBN 978-3631377192

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1801]]
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]</text>
      <sha1>38xaem0q4wldeifl38j11fg4hp7pma5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199347</id>
      <parentid>2199346</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="0k4bg3bgs99nxm8fncudd0ojpl2tbit" xml:space="preserve">[[Restr:Siegelmarke Königlich Bayerische Direktion der Gewehrfabrik Amberg W0223915.jpg|thumb|172x172px|Arouez renerezh ar c'hKöniglich Bayerische Gewehrfabrik Amberg.]]
'''Königlich Bayerische Gewehrfabrik''' eo anv al labouradeg fuzuilhoù roueel nemeti a voe e [[Rouantelezh Bavaria|Bavaria]]. Diazezet e voe e [[Amberg]] e 1801, diwar atiz an dilenner [[Masimilian Iañ Jozeb|Masimilian IV]]. Produiñ a reas kalz armoù-tan hiniennel hag armoù gwenn, evit [[arme Bavaria]] da gentañ, hag evit an [[Deutsches Heer]] adalek kard diwezhañ an XIX{{vet}} kantved. En he barr e oa al labouradeg e 1914-1918 ; d'ar mare-se e oa {{formatnum:4000}} implijad enni&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://www.stadtmuseum-amberg.de/de/stadtmuseum/abteilungen/industriegeschichte Industriegeschichte]'', Amberg Museum (lennet d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;. Serret e voe e 1919.

== Armoù produet ==
E-touez an armoù produet er c'hKöniglich Bayerische Gewehrfabrik emañ &lt;ref&gt;{{de}} Dieter Storz, ''[https://oberpfaelzerkulturbund.de/wp-content/uploads/2016/07/FS38_S_169_182_b.pdf Gewehrfabrik Amberg]'', Oberpfälzer Kulturbund, 2016 (pellgarget d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;:
* [[Kavalleriepistole M1804]]
* [[Infanteriesäbel m/38]]
* [[Pistole M1843]]
* [[Werder M1869]]
* [[Gewehr 88]]
* [[Gewehr 98]]

== Levrlennadur ==
* {{de}} Thomas Janssens, ''Die Geschichte der Königlich Bayerischen Gewehrfabrik in Amberg (1871-1918)'', 2009, 330 p., ISBN 978-3631377192

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1801]]
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]
[[Rummad:Arsanailhoù]]</text>
      <sha1>0k4bg3bgs99nxm8fncudd0ojpl2tbit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rummad:Embregerezhioù savet e 1801</title>
    <ns>14</ns>
    <id>181037</id>
    <revision>
      <id>2199351</id>
      <timestamp>2026-09-06T20:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;[[Rummad:Embregerezhioù hervez bloavezh o c'hrouidigezh|1801]] [[Rummad:1801]]&quot;</comment>
      <origin>2199351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="io05x1xrf0fkkoimrzgp30mjah01bae" xml:space="preserve">[[Rummad:Embregerezhioù hervez bloavezh o c'hrouidigezh|1801]]
[[Rummad:1801]]</text>
      <sha1>io05x1xrf0fkkoimrzgp30mjah01bae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Winchester (Virginia)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181038</id>
    <revision>
      <id>2199352</id>
      <timestamp>2026-09-06T20:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Lañs dister</comment>
      <origin>2199352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="26n2lza63njxbh57lme9kt96alu6jwi" xml:space="preserve">{{Implijoù all|Winchester (disheñvelout)}}
[[Restr:Loudoun Street Mall - Winchester.jpg|thumb|Loudoun Street Mall.]]
'''Winchester''' eo kêr-benn [[kontelezh Frederick (Virginia)|kontelezh Frederick]], e norzh [[Virginia]] ([[Stadoù-Unanet Amerika]]). E norzh [[traoñienn Shenandoah]] emañ. {{formatnum:28120}} annezad a oa e 2020&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/winchestercityvirginia/PST045225 Winchester City, Virginia]'', United States Census Bureau (lennet d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
D'an 19 a viz Gwengolo 1864, er [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh]], e voe tapet kêr Winchester gant arme an [[Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)|Unaniezh]], renet gant [[Philip Sheridan|Sheridan]], pa oa o kregiñ da ziskenn traoñienn Shenandoah. Miliadoù a soudarded eus arme ar [[Stadoù Kengevreet Amerika|Stadoù Kengevreet]] a voe prizoniet eno&lt;ref&gt;{{fr}} John Keegan, ''La guerre de Sécession'' (troet diwar ar saozneg), Perrin, 2011, ISBN 978-2-262-03249-4, pp. 343-344&lt;/ref&gt;.

== Liamm diavaez ==
* {{en}} [https://www.winchesterva.gov/Home Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kêrioù Virginia]]</text>
      <sha1>26n2lza63njxbh57lme9kt96alu6jwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199354</id>
      <parentid>2199352</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2199354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="9nn3t3xg8bbtnn23ocmeaavve4qn82n" xml:space="preserve">{{Implijoù all|Winchester (disheñvelout)}}
[[Restr:Loudoun Street Mall - Winchester.jpg|thumb|Loudoun Street Mall.]]
'''Winchester''' eo kêr-benn [[kontelezh Frederick (Virginia)|kontelezh Frederick]], e norzh [[Virginia]] ([[Stadoù-Unanet Amerika]]). E norzh [[traoñienn Shenandoah]] emañ. {{formatnum:28120}} annezad a oa e 2020&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/winchestercityvirginia/PST045225 Winchester City, Virginia]'', United States Census Bureau (lennet d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
D'an 19 a viz Gwengolo 1864, er [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh]], e voe tapet kêr Winchester gant arme an [[Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)|Unaniezh]], renet gant [[Philip Sheridan|Sheridan]], pa oa o kregiñ da ziskenn traoñienn Shenandoah. Miliadoù a soudarded eus arme ar [[Stadoù Kengevreet Amerika|Stadoù Kengevreet]] a voe prizoniet eno&lt;ref&gt;{{fr}} John Keegan, ''La guerre de Sécession'' (troet diwar ar saozneg), Perrin, 2011, ISBN 978-2-262-03249-4, pp. 343-344&lt;/ref&gt;.

== Tud ==

* [[Patsy Cline]] (1932-1963), kanerez.

== Liamm diavaez ==
* {{en}} [https://www.winchesterva.gov/Home Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kêrioù Virginia]]</text>
      <sha1>9nn3t3xg8bbtnn23ocmeaavve4qn82n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port Kembla (New South Wales)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181039</id>
    <revision>
      <id>2199389</id>
      <timestamp>2026-09-07T10:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Lañs disterig</comment>
      <origin>2199389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="qhjb18ttestykkgn64dxt8rijf3rtbz" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Port Kembla''' eo ur bannlev eus [[Wollongong]] lec'hiet 10 km e su [[Central business district|karter an aferioù]] hag ul lodenn eo ivez eus rannvro [[Illawarra]] e [[New South Wales]]. Er bannlev-se e vez kavet ar [[Porzh (bagoù)|porzh-mor]], un takad greantel (unan eus brasañ hini ar vro), un arvor gant porzhioù bihan [[mirva naturel]], hag un takad kenwerzhel bihan. LEc'hiet eo war beg [[Red Point (Port Kembla)|Red Point]]: ar wech kentañ ma voe gwelet gant europiz e oa bet gant ar c'habiten [[James Cook]] e 1770. An anv &quot;Kembla&quot; a teu eus ar ger [[Aborigened (Aostralia)|aborigen]] hag a talvez &quot;Jibouez dour e leiz&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55185386 |title=PLACE NAMES. |newspaper=[[The Australian Women's Weekly]]|date=13 May 1964 |access-date=22 February 2011 |page=61 |publisher=[[National Library of Australia]]}}&lt;/ref&gt;
[[Rummad:Bannlev Wollongong]]
[[Rummad:Porzhioù ha kêrioù New South Wales]]
[[Rummad:Green bans]]</text>
      <sha1>qhjb18ttestykkgn64dxt8rijf3rtbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199390</id>
      <parentid>2199389</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2199390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="j2slgjgw5aefvgh4djt8h807dowo6tm" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Port Kembla''' eo ur bannlev eus [[Wollongong]] lec'hiet 10 km e su [[Central business district|karter an aferioù]] hag ul lodenn eo ivez eus rannvro [[Illawarra]] e [[New South Wales]]. Er bannlev-se e vez kavet ar [[Porzh (bagoù)|porzh-mor]], un takad greantel (unan eus brasañ hini ar vro), un arvor gant porzhioù bihan [[mirva naturel]], hag un takad kenwerzhel bihan. LEc'hiet eo war beg [[Red Point (Port Kembla)|Red Point]]: ar wech kentañ ma voe gwelet gant europiz e oa bet gant ar c'habiten [[James Cook]] e 1770. An anv &quot;Kembla&quot; a teu eus ar ger [[Aborigened (Aostralia)|aborigen]] hag a talvez &quot;Jibouez dour e leiz&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55185386 |title=PLACE NAMES. |newspaper=[[The Australian Women's Weekly]]|date=13 May 1964 |access-date=22 February 2011 |page=61 |publisher=[[National Library of Australia]]}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Bannlev Wollongong]]
[[Rummad:Porzhioù ha kêrioù New South Wales]]
[[Rummad:Green bans]]</text>
      <sha1>j2slgjgw5aefvgh4djt8h807dowo6tm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2199391</id>
      <parentid>2199390</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2199391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1035" sha1="8nao8iakulxi33k9jhjrbd52ktthiof" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Port Kembla''' eo ur bannlev eus [[Wollongong]] lec'hiet 10 km e su [[Central business district|karter an aferioù]] hag ul lodenn eo ivez eus rannvro [[Illawarra]] e [[New South Wales]]. Er bannlev-se e vez kavet ar [[Porzh (bagoù)|porzh-mor]], un takad greantel (unan eus brasañ hini ar vro), un arvor gant porzhioù bihan [[mirva naturel]], hag un takad kenwerzhel bihan. Lec'hiet eo war beg [[Red Point (Port Kembla)|Red Point]]: ar wech kentañ ma voe gwelet gant europiz e oa bet gant ar c'habiten [[James Cook]] e 1770. An anv &quot;Kembla&quot; a teu eus ar ger [[Aborigened (Aostralia)|aborigen]] hag a talvez &quot;Jibouez dour e leiz&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55185386 |title=PLACE NAMES. |newspaper=[[The Australian Women's Weekly]]|date=13 a viz Mae 1964 |access-date=22 February 2011 |page=61 |publisher=[[National Library of Australia]]}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Bannlev Wollongong]]
[[Rummad:Porzhioù ha kêrioù New South Wales]]
[[Rummad:Green bans]]</text>
      <sha1>8nao8iakulxi33k9jhjrbd52ktthiof</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>